Xalil Rahmatullin
Xalil Ahmedovich Rahmatullin (1909-yil 23-aprel, Toʻqmoq, Qirgʻiziston – 1988-yil 10-yanvar, Toshkent, OʻzSSR) – mexanika sohasidagi olim. Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademigi (1947), Oʻzbekiston va RSFSR da xizmat koʻrsatgan fan va texnika arbobi (1959, 1967). Mehnat Qahramoni (1979), fizika-matematika fanlari doktori (1943), professor (1943). Moskva universitetini tugatgan (1934). Shu institutda aerodinamika laboratoriya (1937—1952), gaz va toʻlqinlar dinamikasi kafedrasi mudiri (1952—1988). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi prezidiumi aʼzosi va texnika fanlari boʻlimi raisi (1947—1952). Oʻzbekistonda koʻp fazali muhitlar gidrodinamikasi ilmiy maktabi asoschisi. Asosiy ilmiy ishlari elastik va elastikplastik muhitlarda toʻlqinlar tarqalishining dinamik nazariyasi, elastik bogʻlanishlar boʻyicha koʻndalang zarba nazariyasi, tuproq dinamikasi, singdiruvchi jismlar aerodinamikasi, parashyutlar nazariyasi va koʻp fazali tizimlar mexanikasiga doir. Rahmatullin yuk tushadigan (nagruzkali) va yuk tushmaydigan (nagruzkasiz) toʻlqinlar mavjudligini kashf qildi (ular „Rahmatullin toʻlqinlari“ nomini oldi). Bu kashfiyot inshootlar zaminini hisoblash va ularni loyihalashda, kema zirhi mustahkamligini aniqlash va boshqa masalalarni hal qilishda qoʻllaniladi. Rahmatullinning aerostatlarning troslarga koʻndalang urilishiga bagʻishlangan ishlari Ikkinchi jahon urushi yillarida Moskva mudofaasi tizimini tayyorlashda keng qoʻllanildi. Rahmatullin rahbarligida paxta chigitidan lint (kalta tolalar) ni aerokimyoviy usul bilan ajratib olish texnologiyey va nazariyasi ishlab chiqildi. Oʻzbek olimlari F. Abutaliyev, Ye. I. Buzin, G. A. Koshevnikov, J. Fayzullayev va boshqalar Rahmatullinning shogirdlari hisoblanadi. Beruniy nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1968). Toshkentdagi koʻchalardan biri Rahmatullin nomi bilan atalgan. Koʻcha nomi 2010-yil yanvarda Shahriobod koʻchasi deb qayta nomlangan.