Jozef Rots
Moses Jozef Rot (1894-yil 2-sentyabr – 1939-yil 27-may) avstriyalik-yahudiy jurnalisti va romanchisi hisoblanadi. Avstriya-Vengriya imperiyasining qulashi haqidagi "Radetskiy mart " (1932-yil) nomli oilaviy dostoni hamda yahudiylar hayoti haqidagi romani bilan mashhur boʻlgan Job (1930-yil), undan tashqari uning muhim essesi „Juden auf Wanderschaft“ (1927-yilda ingliz tiliga " Adashgan yahudiylar " deb tarjima qilingan) asarlari bilan mashxur. Mazkur asarlar Birinchi Jahon urushi va Rossiya inqilobidan keyin yahudiylarning Sharqdan Gʻarbiy Evropaga koʻchishi haqida parcha-parcha maʼlumotlarni oʻz ichiga olgan. 21-asrda Radetskiy martining ingliz tilidagi nashrlari va uning Berlin va Parijdagi jurnalistik toʻplamlari Rotning qiziqishini uygʻotdi. Jozef Rot yahudiy oilasida dunyoga kelgan va oʻsha davrdagi Avstriya-Vengriya imperiyasining eng sharqiy qismida joylashgan Sharqiy Galisiyadagi Lemberg (hozirgi Lvov, Ukraina) yaqinidagi Brodi shahridagi (hozirgi Ukrainada) kichik shaharchada oʻsgan. Shahar hayotida yahudiy madaniyati muhim rol oʻynagan. Rot onasi va uning qarindoshlari bilan katta boʻlgan, shuningdek u tugʻilganidan oldin gʻoyib boʻlgan otasini hech qachon koʻrmagan. Oʻrta maktabni bitirganidan keyin Jozef Rots 1913-yilda universitet darslarini boshlash uchun Lemberga koʻchib oʻtdi, keyinchalik 1914-yilda falsafa va nemis adabiyotini oʻrganish uchun Vyana universitetiga oʻtdi. 1916-yilda Rots universitetida oʻqushini tugatdi va Sharqiy fronti Avstriya-Ungariya armiyasi xizmat qilishga koʻmaklashdi. Bu uning hayotiga katta va uzoq vaqt taʼsir koʻrsatgan. Shu kabi, 1918-yilda Habsburg imperiyasi qulab tushdi va bu Rotsning asarida „uysizlik“ kabi tuygʻular paydo boʻla boshladi. U oʻzi ;„Men uchun eng kuchli tajriba urush va vatanimni yoʻq qilish edi, bu mening hayotimdagi eng yagona tajribam edi, Avstriya-Ungariyaning ikki martalik monarxiyasi“ deya yozib o'tgan edi. Rots 1922-yilda Friederike (Friedl) Rihler bilan turmush qurdi. 1920-yillarning oxirida uning xotini shizofreniya kasalligiga chalingan va bu Rothni moliyaviy jihatdan chuqur inqirozga solgan. U yillar davomida sanatoriada yashaydi va keyinchalik natsistlarning Aktion T4 dasturida oʻldirilgan. 1929-yilda u Gamburg shahrida tugʻilgan va Kamerundagi Duala shahzodasi hisoblangan Aleksandr Duala Manga Bell bilan baxtsiz turmush qurgan Andrea Manga Bell bilan uchrashdi. Uning eri Kamerunga qaytib kelgan, u va ularning bolalari esa Yevropada qolgan edi. Rot u bilan uchrashgan vaqtida, Ullshteyn jurnalining Gebrauchsgraphik muharriri edi. Taniqli liberal yahudiy jurnalisti boʻlgan Rot Germaniyani 1933-yil 30- yanvarda Adolf Gitler Reyx kansleri boʻlganida tark etgan. Andrea Manga Bell unga bolalari bilan hamrohlik qilgan. Keyingi olti yilning koʻp qismini u oʻzi sevgan shahar Parijda oʻtkazdi. Uning Fransiyada yozgan insholari shahar va uning madaniyatidan zavqlanishni namoyish etadi.