Shtark effekti
Shtark effekti - tashqi elektr maydoni mavjudligi sababli atomlar va molekulalarning spektral chiziqlarining boʻlinishi hodisasidir. Bu Zeeman effektining elektr maydon analogi boʻlib, magnit maydon mavjudligi sababli spektral chiziq bir nechta komponentlarga boʻlinadi. Dastlab statik holat uchun ishlab chiqilgan boʻlsa-da, u vaqtga bogʻliq elektr maydonlarining taʼsirini tasvirlash uchun kengroq yoʻnalishda ham qoʻllaniladi. Xususan, Shtark effekti plazmadagi zaryadlangan zarralar tomonidan spektral chiziqlarning bosimining kengayishi (Shtark kengayishi) uchun javobgardir. Shtark effekti birinchi marta 1913-yilda kashfiyoti uchun 1919-yilda fizika boʻyicha Nobel mukofotiga sazovor boʻlgan Yoxannes Shtark tomonidan kuzatilgan. Shtark effekti kvant mexanik effektidir va uni atom yoki molekulaning elektr dipol momenti bilan elektr maydonining oʻzaro taʼsiri bilan izohlash mumkin. Elektr dipol momenti atom yoki molekuladagi zaryadning ajralish oʻlchovidir. Elektr maydoni qoʻllanilganda, atom yoki molekulaning elektr dipol momenti maydonga toʻgʻri keladi. Bu hizalanish atom yoki molekulaning energiya darajalarining boʻlinishiga olib keladi. Spektral chiziq boʻlinadigan komponentlar soni atom yoki molekulaning kvant raqamlariga va elektr maydonining kuchiga bogʻliq. Shtark effekti bir qator ilovalarga ega. Undan atomlar va molekulalarning tuzilishini o‘rganish, elektr maydonlarining kuchini o‘lchash, optik modulyatorlar va lazerlar kabi yangi texnologiyalarni ishlab chiqishda foydalanish mumkin.