Jon (qissa)
Jon (ruscha: Джан, forschadan olingan: جان(jon) — „hayot baxsh etuvchi ruh“ degan maʼnoni anglatadi) — Andrey Platonov tomonidan yozilgan asar. Platonov 1935-yilda Turkmaniston Respublikasiga ikkinchi safari natijasida ushbu asarni yozishga qaror qilgan. Garchi 1930-yillarda Sovet davlati Jon asarini senzura qilib, faqat tanlangan boblarni nashr etgan boʻlsa-da, senzuralarsiz nashr 1999-yilda toʻliq chop etilgan. Jon asarini „Stalinizm davrining tipik, sotsial-realistik romani“ sifatida oʻqish mumkin. Asar Markaziy osiyolik „gʻayrirus“ iqtisodchi Nazar Chig‘atoyevning Moskvani tark etib, oʻz xalqiga sotsializm gʻoyasini olib borish uchun joʻnab ketgani haqida hikoya qiladi. Jonga yetib borgach, Chig‘atoyev xalqiga yordam berish uchun hech narsa qila olmasligini tushunadi, ammo hikoya oxirida Moskvaga qaytishdan oldin ular bilan sahro orqali togʻlar oralab xavfli sayohatga chiqadi. Hikoyaning aksariyati jon xalqining Sari-Qamish deltasidan Qoraqum choʻli orqali Ustyurt togʻlariga xavfli ravishda koʻchishlari haqida hikoya qiladi. Jo‘g‘rofik bilimlar ushbu romanda muhim rol o'ynaydi, ayniqsa Platonov rus yozuvchisi sifatida O'rta Osiyoda "insayder" nuqtai nazaridan yozgan "begona" shaxs edi. Voqea 1930-yillarda, aniqrog‘i 1924-1936 yillarda Oʻrta Osiyoda sodir boʻlgan milliy chegaralanish jarayonining yakunida, Qozogʻiston, Qirgʻiziston, Tojikiston, Turkmaniston va Oʻzbekiston SSRlarning tashkil topishida sodir boʻladi. Bugungi kunda romanda ushbu oʻziga xos geografik belgilarga havolalari mos ravishda Oʻzbekiston, Turkmaniston va Qozogʻiston xalqlarida mavjud.