Edessa Grafligi
Eddessa Grafligi (lotincha: Comitatus edessanus; fransuzcha: Conté de edese; suryoniycha: ܐܘܪܗܝ ܐܲܬܪܵܐ)–Birinchi salib yurishi davrida Salibchilar tomonidan asos solingan birinchi yirik Xristian davlati, poytaxti Edessa shahri boʻlgan. Davlat 1098-yildan 1146-yilgacha mavjud boʻlgan. Kechki Rim davrida Edessa Suriya pravoslav cherkovi(Siro-Yakobit provaslav cherkovi) ichidagi madaniy hayotning markaziga aylandi. Shuningdek, u Qadimgi yunon falsafasiga oid asarlarni suryoniy tiliga tarjima qilish markaziga aylandi va bu asarlarning keyingi arabchaga tarjimalari uchun boshlangʻich nuqta boʻlib xizmat qildi. Salibchilar Antokiyani qamal qilish uchun yetib kelganidan keyin ham bu yer tashqi hujumlarni qaytarib turish uchun yetarlicha muhim joy edi. Quddus qiroli Bulonlik Boldvin I Edessaning birinchi grafi boʻldi, keyingi graflar esa uning amakivachchalari edi. Boshqa salibchilar davlatlaridan farqli oʻlaroq, graflik dengizga chiqa olmagan. U boshqa Salibchilarning davlatlaridan uzoqda joylashgan va eng yaqin qoʻshnisi Antioxiya knyazligi bilan yaxshi munosabatda boʻlmagan. Mamlakatning yarmi, shu jumladan poytaxti Furot daryosining sharqiy qismida joylashgan edi, bu esa uni yanada himoyasiz holga keltirar edi. Furotning gʻarbiy qismi Turbessel qalʼasidan nazorat qilingan. Graflikning sharqiy chegarasi Dajla daryosi edi, lekin graflik u qadar choʻzilmagan boʻlishi mumkin. 1144-yildagi Edessaning qulashi Outremer uchun birinchi katta muvaffaqiyatsizlik boʻldi va Ikkinchi salib yurishining boshlanishiga sabab boʻldi. Biroq, keyingi barcha salib yurishlari strategik noaniqlik va kelishmovchiliklar soyasida qoldi. Ikkinchi salib yurishi Damashqni strategik jihatdan yaxshiroq deb hisoblab, Edessani qaytarib olishga urinmadi ham. Ammo yurish muvaffaqiyatsizlikka uchradi va Edessa nasroniylarga qaytmadi. Bugungi kunda shahar Shanliurfa deb ataladi va zamonaviy Turkiya tarkibiga kiradi. Xristianlik uchun avvalgi ahamiyatining juda oz qismi saqlanib qolgan. Qadimgi Sharq pravoslavlari jamoasi Birinchi jahon urushi davridagi Arman genotsididan keyin asosan yoʻq boʻlib ketdi.