Matilda effekti
Matilda effekti – bu ayollarning ilm-fanga qoʻshgan yutuqlarini tizimli ravishda rad etish, ularning qilgan ishlarini erkak hamkasblariga tegishli deb hisoblaniladigan termin. Bu hodisa birinchi marta sufragist va abolitsionist Matilda Joslyn Gage (1826-1898) tomonidan oʻzining „Woman as Inventor (Ayol ixtirochi sifatida)“ nomli qoʻllanmasida tasvirlangan (birinchi marta 1870-yilda traktat sifatida, 1883-yilda esa North Amrican Review (Shimoliy Amerika sharhi) adabiy jurnalida nashr etilgan). „Matilda effekti“ atamasi 1993-yilda ilm-fan tarixchisi Margaret W. Rossiter tomonidan fanga kiritilgan. Rossiter bu taʼsirning uchrashiga bir nechta misollarni keltirgan. XII asrda Italiyada yashagan Trotula (Salernolik Trorula) ismli ayol shifokorning oʻlimidan soʻng chiqarilgan kitoblarining bari erkak mualliflarga tegishli deb etirof etilgan. Oʻn toʻqqizinchi va XX asrning Matilda effektini namoyish etadigan holatlarga Netti Stivens, Lise Meitner, Marietta Blau, Rosalind Franklin va Jocelyn Bell Burnell kabi ayollarning faoliyati misol boʻla oladi. Matilda effekti Metthew effekti bilan solishtirilgan. Mazkur effektga koʻra, avvaldan taniqli boʻlgan olimning ishi, garchi u yosh tadqiqotchiniki bilan bir xil yoki aynan oʻxshash boʻlsa ham koʻproq va tezroq shuhrat qozonadi. Bu holat esa Matilda effektining ayrim holatlariga mos keladi.