Mujassamlangan bilim
Mujassamlangan bilim (inglizcha: Embodied cognition — bu ongni jismoniy tana bilan munosabatlarida hisobga olish kerakligini nazarda tutadigan nazariya boʻlib, u oʻz navbatida atrof-muhit bilan oʻzaro taʼsirlashadi . Mujassamlangan bilish — ijtimoiy va kognitiv psixologiyaning bir tarmogʻi boʻlib, u ijtimoiy oʻzaro taʼsir, idrok etish, tasvirlash, xotira, diqqat, mavhum fikrlash jarayonlari, shu jumladan ramziy tizimlarni qayta ishlash (til, matematika), muammolarni hal qilish va qaror qabul qilish kabi masalalarni qamrab oladi. Mujassamlashgan bilish nazariyasiga koʻra, hissiy-harakat tajribasi va xatti-harakati, hissiyotlari va qaror qabul qilish oʻrtasida murakkab bogʻliqlik mavjud. Miya jismoniy omillar bilan birgalikda ishlaydi va hislar ongsiz va ongli fikrlash bilan bogʻliq . Misol uchun, agar tadqiqot ishtirokchisi ogʻziga qalam tutib, odam tabassum qilganda ishlaydigan mushaklarni jalb qilsa, u yoqimsiz gaplardan koʻra yoqimli gaplarni tezroq qabul qiladi. Agar qalam burun va yuqori lab oʻrtasida boʻlsa, shu jumladan, qovogʻimizni burishganda harakat qiladigan mushaklar ham boʻlsa, unda teskari taʼsir kuzatiladi. Mujassamlashgan idrok nazariyasi koʻproq kognitiv olimlar tomonidan qabul qilingan yagona izchil tushunchadan koʻra koʻproq taxminlar toʻplamidir. Mujassamlashgan bilish nazariyasining asosiy qoidalari „Mujassamlashgan bilishning oltita koʻrinishi“ asarida bayon etilgan: Bilim atrof-muhitdan kelib chiqadi. Bu vazifaga mos keladigan reaksiyalarni keltirib chiqaradigan tashqi ogohlantirishlar taʼsiri ostida yuzaga keladi. Idrok vaqt bosimi ostida ishlaydi. Biz harakatni amalga oshirish uchun ajratilgan vaqtni cheklash bilan shugʻullanishimiz kerak. Kognitiv yukni kamaytirish uchun biz kognitiv ishlarning bir qismini atrof-muhitga oʻtkazamiz. Maʼlumotnomalar, lugʻatlar, kompyuter fayllari va boshqalar. — bularning barchasini keraksiz maʼlumotlarni eslab qolishdan qochishga yordam beradigan kognitiv moslashuvlar deb hisoblash mumkin va shuning uchun kognitiv jarayonlarning bir qismi. Atrof-muhit kognitiv tizimning bir qismidir. Bilish jarayonlarini tushunish uchun vaziyatni ham, undagi bilish sub’ektini ham oʻrganish kerak (qarang. shuningdek, situatsion kontekst, jismoniy mexanizmlar va jismoniy dunyo qonunlari tomonidan shartliligi kontekstida bilishning ajralmas modeli). Bilimning vazifasi maqsadlarga erishishga xizmat qilishdir. Biz kognitiv jarayonlarni maʼlum bir vaziyatga mos keladigan xatti-harakatlarga taʼsiri nuqtai nazaridan oʻrganishimiz kerak. Idrok, hatto atrof-muhitdan ajratilgan boʻlsa ham (masalan, xotira yoki tasavvur ishi paytida) hali ham voqelikni idrok etish / voqelik bilan oʻzaro taʼsir qilish kabi sensorli maʼlumotlarni qayta ishlash va vosita boshqaruvi mexanizmlariga asoslanadi. Semantikaning kognitiv tadqiqotlari uchun, masalan, oxirgi tamoyil (oflayn fikrlash va tana mexanizmlari oʻrtasidagi bogʻliqlik — idrok, vosita tizimi) ayniqsa muhimdir, chunki u inson ongida semantik tizimni tashkil etishda yangi istiqbolni ochadi. Koʻrib chiqish mumkin: agar lingvistik semantika jismoniy tajribaga asoslangan holda individual ongda shakllansa va saqlansa, demak, semantikani tana tajribasi nuqtai nazaridan tizimli ravishda tavsiflash mumkin va bunday tavsif ekologik asoslilik va ichki izchillikni talab qilishi mumkin.