Abdulloh ibn Abdurrahmon Doramiy
Abdulloh ibn Abdurrahmon Doramiy — (798—869 yillar.) muhaddis bo‘lgan. Imom Abu Muhammad Abdulloh ibn Abdurrahmon ibn Fazl ibn Bahrom ibn Abdussamad Tamimiy Samarqandiy Doramiy haqidagi maʼlumotlar, asosan, oʻrta asrlarda yashagan mashhur arab mualliflarining asarlarida uchraydi. Mana shu asardagi maʼlumotlardan maʼlum boʻladiki, Abdulloh ibn Abdurrahmon Doramiy 181/798—yilda Samarqandning qadimgi mavzelaridan biri Dorimda tug‘ilgan. Xuddi shu yili yirik muhaddis Abdulloh ibn Muborak Marvaziy vafot etgan. Manbalarda shu tarixiy voqea sabab Abdulloh ibn Abdurrahmon Doramiyga „Abdulloh“ deb ism qoʻyilgani qayd etiladi. Muhaddisning bobosi „Banu Tamim“ qabilasi mavlosi hamda Paygʻambar (s.a.v.)ning kotiblaridan biri boʻlgan Dorim ibn Molik ibn Hanzala ibn Zayd Manot ibn Tamimga bogʻlangan holda allomaga „Doramiy“ nisbasi qoʻllangan. Shu bilan birga, Abdulloh ibn Abdurrahmon Doramiyni „Doramiy“ nisbasi bilan ataganlar ham bor. Abu Tohirxoja „Samariya“ asarida Abdulloh ibn Abdurrahmon Doramiy haqida: "…U hadis aytuvchilardan. Shavdor tumaniga qarashli Ispaniy qishlogʻidandir. U Samarqand muzofotidan boʻlgan, qadimda „Doram“ deb ataladigan qishloqdan boʻlgani uchun Doramiy deb dong chiqargan…. Doramiyning tarjimai holi belgilik emas…" kabi mazmundagi maʼlumotni keltiradi. Bunda Abu Tohirxoja uning nisbasini „Doram“ deb nomlangan joy nomi bilan bogʻlaydi. Abdulloh ibn Abdurrahmon Doramiy yoshlik chogʻlaridan boshlab favqulodda aql-zakovati, oʻtkir zehni, ayniqsa, quvvai hofizasining oʻta kuchliligi bilan barchani hayratga solgan. Uning gʻayritabiiy iqtidori va alohida salohiyati xususida xalq orasida bir qancha rivoyatlar yurganligi haqida ham manbalarda qayd qilinadi. Dastlabki bilimini oʻz yurti Samarqandda olib, soʻngra oʻsha davrda ilm-fan va madaniyat taraqqiy qilgan markazlar — Qohira, Damashq, Bagʻdod, Makka, Madina, shuningdek, Xurosonning turli shaharlaridagi taniqli muhaddislardan oladi. Bir necha yil davom etgan ilmiy safarlari davomida Abdulloh ibn Abdurrahmon Doramiy Yazid ibn Xorun Vositiy, Ubaydulloh ibn Muso Abu Mugʻiyra Faryobiy, Abdusamad ibn Abdulvori, Yahyo ibn Hasan, Asvad ibn Omir, Bishr ibn Umar Zahroniy va boshqa koʻpdan-koʻp yetuk muhaddislardan hadislar oʻrganadi. Ilm yoʻlidagi bo‘lgan saʼy-harakatlari va izlanishlari natijasida Doramiy hadis, tafsir va fiqh ilmlarining atoqli allomasi darajasiga koʻtariladi. Abdulloh ibn Abdurrahmon Doramiy haqda yozgan mualliflarning aksariyati Abdulloh ibn Abdurrahmon Doramiyning „Samarqandda hadis va arxeologiya (al-osor) ilmlarining ravnaq topishida ulkan hissasi bor“, deb yakdillik bilan alohida taʼkidlaganlar. Oʻz davrining ilm ahli orasida beqiyos obroʻ-eʼtiborga ega boʻlgan Abdulloh ibn Abdurrahmon Doramiy bir qancha muddat Samarqandda Shayxulislom boʻlgan.