Yama (hinduizm)
Yama ([[sanskrit]]. यम - "egizak") hinduizmdagi o'lim va adolat xudosi. U oʻzining boqiyligidan voz kechdi va birinchi qurbonlik qildi, bu dunyo va insoniyatning paydo boʻlishiga asos boʻldi; "Yer osti dunyosi hukmdori", "Janubiy tinchlikparvar", "O'lim va adolat qiroli". Eng qadimgi naturalistik g'oyaga ko'ra, bu Oyning egizaki bo'lgan Quyosh xudosi. Yama Yamining akasi deb hisoblanadi. Vedalar Yamaning singlisi Yami bilan suhbatini saqlab qolishgan, u yerda u unga birga bo'lishni qilishni taklif qiladi, lekin u yaqin qarindoshligini aytib, rad etadi; bu tamoyil keyinchalik Hindiston huquqiy kodekslarida o'z aksini topdi. Yamaning quyosh ma'nosi Rigvedaning ba'zi madhiyalarida uchraydi. U Vivasvatning o'g'li (yoki Vivasvant), ya'ni tong otishi (kunduzi) va Sarany, ya'ni qochgan (tun), Tvashtarning qizi sifatida tasvirlangan. Quyoshning kunduzi ko'rinadigan aylanishi qadimgi hindularga inson hayotining ramzi sifatida xizmat qilgan. Yama botayotgan quyosh kabi, ularning ko'zlarida yer osti dunyosining shohi va unda yashovchi odamlarning (pitaralar) vafot etgan ajdodlari edi. Hindlarning qadimgi tushunchalariga ko'ra, Yama qirolligida vafot etgan ajdodlar yer yuzida o'tkazgan hayotlarini davom ettiradilar, ovqat yeyishadi va shahvoniy lazzatlanishdan zavqlanishadi. Diniy tafakkur rivojlanishining keyingi bosqichida Yama allaqachon ma'yus, jazolovchi o'lim xudosi bo'lib, yer yuzida yurib, qurbonlarini belgilab beradi. Unga o'limga mahkum odamlarni olib ketayotgan o'z elchilari deb ataladigan ikkita dahshatli it hamroh bo'ladi. Hindlarning e'tiqodiga ko'ra, Vaitarini daryosi Yama qirolligi darvozalari yonidan oqib o'tadi, bu o'liklarning ruhlari uchun yer osti dunyosiga yo'lni to'sib qo'yadi; daryoning suvlari xira va inson suyaklari, sochlari va qonlari bilan ifloslangan. Antropofizik yo'nalishda rivojlanib, Yamaning quyosh xudosi sifatidagi g'oyasi u odamlarning keyingi avlodlari uchun keyingi hayotga yo'l ochgan birinchi o'lik odam haqidagi g'oyaga aylandi. Bu tushuncha ayniqsa Rigveda mandalasining 14-X madhiyasida yorqin ifodalangan. Biroq, Yamaning inson darajasiga qisqarishi hindlarning keyingi mifologiyasida Yamaning ilohiyligini yo'qotmadi: u Agni, Indra va Varuna kabi buyuk xudolar bilan bir qatorda 4 yoki 8 dunyo qo'riqchilaridan biri hisoblanadi. Chitragupta hamrohligida.