Tezkor xabar almashish
Tezkor xabar almashish (ingliz. Instant messaging — IM) texnologiyasi Internet yoki boshqa kompyuter tarmogʻi orqali real vaqt rejimida matnni uzatish imkonini beruvchi onlayn chat turidir. Xabarlar odatda ikki yoki undan ortiq tomonlar oʻrtasida uzatiladi, har bir foydalanuvchi matn kiritganda uni umumiy tarmoqqa ulangan qabul qiluvchi(lar) ga uzatishni boshlaydi. Buning elektron pochtadan farqi shundaki, tezkor xabar almashish orqali suhbatlar real vaqtda (shuning uchun „tezkor“) sodir boʻladi. Aksariyat zamonaviy IM ilovalari (baʼzan „ijtimoiy messenjerlar“, „xabar almashish ilovalari“ yoki „chat ilovalari“ deb ataladi) push texnologiyasidan foydalanadi va shuningdek, boshqa xususiyatlarni qoʻshadi: kulgichlar (yoki giflar, stikerlar, emojilar), fayllarni uzatish, chatbotlar, IP orqali ovoz yoki video suhbat imkoniyatlari shular jumlasidandir. Tezkor xabar almashish tizimlari maʼlum bir foydalanuvchilar oʻrtasidagi aloqalarni osonlashtiradi (koʻpincha „doʻstlar roʻyxati“ yoki „tanishlar roʻyxati“ deb ham ataladigan kontaktlar roʻyxatidan foydalanadi) va mustaqil ilovalar boʻlishi, kengroq ijtimoiy media platformasi yoki vebsaytga birlashtirilishi mumkin. Bu yerda, masalan, suhbat savdo uchun foydalanilishi mumkin. IM „chat xonalari“ dagi suhbatlardan ham iborat boʻlishi mumkin. IM protokoliga qarab, texnik arxitektura peer-to-peer (toʻgʻridan-toʻgʻri nuqtadan nuqtaga uzatish) yoki mijoz-server boʻlishi mumkin (IM xizmat koʻrsatish markazi xabarlarni joʻnatuvchidan aloqa qurilmasiga qayta uzatadi). Bu odatda matnli xabarlardan farqlanadi, oddiyroq va deyarli doimo uyali telefon tarmoqlaridan foydalanadi. Tezkor xabar almashish Internetning dastlabki davrida kashshof boʻlgan; IRC protokoli keng qoʻllanilishiga erishish uchun eng dastlabki lahzali xabar almashish hisoblanadi. Keyinchalik 1990-yillarda ICQ birinchi yopiq va tijoratlashtirilgan messenjerlardan biri boʻldi va keyinchalik Internetdan mashhur foydalanishga aylangan bir qancha raqib xizmatlar paydo boʻldi. 2005-yilda oʻzining birinchi taqdimotidan boshlab, dastlab faqat BlackBerry smartfonlarida mavjud boʻlgan BlackBerry Messenger tez orada dunyo boʻylab eng mashhur mobil tezkor xabar almashish ilovalaridan biriga aylandi. Masalan, BBM Buyuk Britaniya va Indoneziyada eng koʻp ishlatiladigan mobil xabar almashish ilovasi edi. Tezkor xabarlar bugungi kunda juda mashhur boʻlib qolmoqda; IM ilovalari eng keng tarqalgan smartfon ilovalari hisoblanadi. 2018-yilda WhatsApp va Facebook Messengerdan oylik 1,3 milliarddan ortiq foydalanuvchi va WeChatdan 980 million oylik faol foydalanuvchi boʻlgan.