Hujjatli fotografiya
Hujjatli fotografiya - bu fotografiyaning bir tarmog'i bo'lib, uning badiiy dasturi haqiqiy tasvirga qaratilgan bo'ladi. Hujjatli fotografiyaning asosiy g'oyasi haqiqiy voqealarga murojaat qilishdir. Ba'zi hollarda hujjatli fotografiya murojaat sifatida shakllanadi va fotografiya hujjatini yaratishni o'z ichiga oladi. Syuzan Sontagning so'zlariga ko'ra: hujjatli fotografiya muhim badiiy pretsedent bo'lib, bu yerda professionallik va ko'p yillik amaliyot o'z-o'zidan va tasodifiy narsalarga nisbatan so'zsiz ustunlikni kafolatlamaydi. Syuzan Sontag o'zining " Fotografiya haqida" kitobida hujjatli fotografiyaning mafkuraviy jihatiga e'tiborni qaratdi, hatto suratga olish maqsadi obektivlik bo'lsa ham. Xususan, Sontag Uoker Evans va Doroteya Lanjning fotosuratlarini Buyuk Depressiya voqealarini tendentsiyali tasvirlashga urinish va dramatik boshlanishini ta'kidlab, badiiy vektorni shakllantirish usuli deb hisobladi. Voqialar Hujjatli fotografiyaning paydo bo'lishi odatda fotografiya jarayonining ixtirosi bilan bog'liq. XX asrda fotosurat hujjatli xususiyatga ega degan fikr keng tarqalgan edi. Hujjatli fotografiyaning paydo bo'lishi Niepse, Dager va Talbot nomlari bilan bog'liq bo'lib, atrofdagi dunyoni tasvirlash g'oyasi hujjatli film printsipi bilan bog'liq bo'lishi mumkinligiga ishonadi. Kundalik hayot voqealariga murojaat qilish shakli sifatida hujjatli fotografiya XX asr o'rtalarida paydo bo'ldi. Dastlabki hujjatli fotografiyaning eng mashhur namunasi 1850-yillarda Parij ko'chalarida olingan Charlz Negre fotografiyasi edi. XX-asrda hujjatli fotografiyaning rivojlanishi bir nechta harbiy mojarolar fonida sodir bo'ldi. Xususan Qrim urushi, Amerika fuqarolar urushi, Franko-Prussiya urushi fotografiya urush tasvirini yaratish usuliga aylandi. Harbiy harakatlarning haqiqiy manzarasi go'zal, ulug'vor afsonaga mos kelmadi. Va aksincha - urushning chuqur fojiali tasviri ko'pincha hujjatli emas, balki sahnalashtirilgan suratga olish natijasi edi. Fotosuratchilar Metyu Bredi, Timoti Sallivan va Rojer Fenton bu muammoga duch kelishdi. XX-asr oʻrtalari va XX- asr boshlarida hujjatli fotografiyaning rivojlanishi ijtimoiy harakatlar bilan bogʻliq boʻlgan va qisman taʼkidlagan. XIX asrning hujjatli fotosuratlari - bu shahar ko'chalarining halokatli hayotiga bag'ishlangan albom va nashrlar. Hujjatli fotografiyaning ushbu shakli, xususan, Jeykob Riis, Jon Tomson va biroz keyinroq - shahar hayoti va faoliyatining halokatli sharoitlarini tasvirlagan Lyuis Xinening ishlarini o'z ichiga oladi. Yakob Riis ijtimoiy islohotlarni faol ravishda olib borgan fotograf edi - fotografiya uning uchun jamoatchilikni jalb qilish vositasi va ijtimoiy tanqid shakliga aylandi. XX asrning birinchi yarmi, fotografiyaning ijtimoiy va tanqidiy maqsadini tushunishni belgilab berdi.