Oskar Schindler
Oskar Schindler (nemischa: [ˈɔskaʁ ˈʃɪndlɐ] ( tinglang); 1908-yil 28-aprel – 1974-yil 9-oktyabr) nemis sanoatchisi, gumanitar va fashistlar partiyasining aʼzosi. Holokost paytida 1200 yahudiyning hayotini saqlab qolgan, ularni bosib olingan Polsha, Bogemiya va Moraviyaning Protektoratidagi emal idishlar va oʻq-dorilar ishlab chiqaradigan zavodlarida ishlatgan. Oskar Schindler 1982-yilgi Schindler's Ark (Schindler kemasi) romani va uning 1993-yilgi moslashtirilgan Schindler roʻyxati kinosining asosiy qahramon boʻlib, u yahudiy xodimlarining hayotini saqlab qolishda gʻayrioddiy tashabbus, qatʼiyat, jasorat va fidoyilik koʻrsatish, shuningdek foyda qilish uchun kelgan opportunist sifatida tasvirlanadi. Schindler Moraviyaning Svitavy shahrida oʻsgan va 1936-yilda fashistlar Germaniyasining harbiy razvedka xizmati Abverga qoʻshilgunga qadar bir nechta ishlarda faoliyat olib borgan. U 1939-yilda fashistlar partiyasiga qoʻshilgan. 1938-yilda nemislar tomonidan Chexoslovakiyani bosib olish boshlanishidan oldin Germaniya hukumati uchun temir yoʻllar va qoʻshinlar harakati haqida maʼlumot toʻplagan. Oskar Chexoslovakiya hukumati tomonidan josuslikda ayblanib hibsga olingan, ammo oʻsha yili Myunxen kelishuvi shartlariga koʻra ozod qilingan. U natsistlar uchun maʼlumot toʻplashni davom ettirgan, 1939-yilda Polshada Ikkinchi Jahon urushi boshlanishidan oldin shu yerga kelib ish boshlaydi. 1939-yilda Oskar Polshaning Krakov shahridagi emal ishlab chiqaruvchi zavodni sotib oladi, zavod 1944-yilda oʻz rivojining eng yuqori choʻqqisiga chiqqan vaqtda 1750 ga yaqin ishchini ish bilan taʼminlagan edi, ishchilardan 1000 nafarini yahudiylar tashkil etgan. Oskarning Abver aloqalari unga yahudiy ishchilarini fashistlar konslagerlarida deportatsiya qilinish va oʻlimdan himoya qilishiga yordam bergan. Vaqt oʻtishi bilan u oʻz ishchilarining xavfsizligini taʼminlash uchun natsist amaldorlarga kattaroq miqdorda pora va faqat qora bozordangina sotib olinadigan qimmatbaho va noyob narsalarni sovgʻa qilishga majbur boʻladi. 1944-yil iyuliga kelib Germaniya urushda magʻlub boʻladi; SS eng sharqiy konslagerlarni yopishni va qolgan mahbuslarni gʻarbga surgun qilishni boshlaydi. Koʻpchilik Osvensim va Gross-Rozen kontslagerida oʻldirilgan. Schindler yaqin atrofdagi Krakov-Plassov konslageri komendanti SS- gauptsturmfürer Amon Göthni oʻz fabrikasini Chexiya va Moraviya protektoratidagi Brněnec shahriga koʻchirishga koʻndiradi hamda shu bilan oʻz ishchilarini gaz kameralarida oʻlib ketishlikdan asrab qoladi. Gettoning yahudiy politsiyasi xodimi Marsel Goldberg tomonidan berilgan ismlardan foydalanib, Gothning kotibi Mietek Pemper 1944-yil oktyabr oyida Brünnlitsga yuborilgan 1200 nafar yahudiy roʻyxatini tuzadi. Schindler 1945-yil may oyida Yevropada Ikkinchi Jahon urushi tugaguniga qadar ishchilarining qatl etilishiga yoʻl qoʻymaslik uchun SS rasmiylariga pora berishni davom ettiradi. Ushu vaqtga qadar u butun boyligini poralar berishga va ishchilarining hayotini asrab qolish uchun qora bozordan noyob buyumlar sotib olishga sarflaydi. Schindler urushdan keyin Gʻarbiy Germaniyaga koʻchib oʻtadi va u yerda yahudiy yordam tashkilotlarining toʻlovlari evaziga yashaydi. Urush paytidagi xarajatlarini qisman qoplagandan soʻng, u rafiqasi Emilie bilan Argentinaga koʻchib ketadi va u yerda dehqonchilik bilan shugʻullanadi. 1958-yilda bankrot boʻlgach, Schindler xotinini tashlab Germaniyaga qaytib keladi va u yerda bir nechta biznes tashabbuslarida muvaffaqiyatsizlikka uchraydi hamda urush paytida hayotini saqlab qolgan Schindlerjuden („Shindler yahudiylari“)ning moliyaviy yordamiga tayanishga majbur boʻladi. U 1974-yil 9-oktyabrda Germaniyaning Hildesheim shahrida vafot etadi va Quddusdagi Zion togʻida dafn etiladi. U natsistlar partiyasining shu tarzda sharaflangan yagona sobiq aʼzosi hisoblanadi. Oskar Schindler va uning rafiqasi Emilie 1993-yilda Isroil hukumati tomonidan Millatlar orasida adolat deb nomlangan jamiyat aʼzosi etib tayinlangan.