Tozabogʻyop madaniyati
Tozabogʻyop madaniyati — Xorazmdagi jez davriga oid arxeologik madaniyat (mil. av. 2-ming yillik oʻrtalari va 2-yarmi). U Tozabogʻyop kanali nomi bilan atalgan. 1938-yilda S. P. Tolstov ushbu kanal yaqinidan bu madaniyatga oid manzilgohlarni topgan. Keyinchalik madaniyatni Ya. Gʻulomov, M. A. Itina, A. Asqarovlar oʻrgangan. Tozabogʻyop madaniyati Janubiy Orolboʻyi hududida mahalliy (Suvyorgan madaniyati aholisi) va Janubiy Uraloldidan kelgan (yogʻochband madaniyati va Andronovo madaniyati aholisi) qabilalari aralashuvidan shakllangan. Kelgindi qabilalar taʼsiri antropologik tiplarda (masalan, Koʻkcha—3) va tozabogʻyopliklarning moddiy madaniyatida koʻzga tashlanadi. Ular tomi qamish bilan yopilgan kulba va yertoʻlalarda yashaganlar. Tozabogʻyop madaniyati Amudaryo deltasi, Quyi Zarafshon va Qayroqqum choʻl zonasida tarqalgan. Bu hududlarda yuzlab makon va 10 ga yaqin qabriston aniqlangan. Asosiy mashgʻulotlari – sugʻorma dehqonchilik va xonaki chorvachilik, jezdan mehnat va harbiy qurol-aslahalar yasash boʻlgan (baʼzan toshdan yasalgan). Oybolta quyish uchun tayyorlangan qoliplar topilgan. Tuvaksimon sopol idishlarning tagi yassi, qoʻlda yasalgan, oʻyma va qolipli geometrik naqsh berilgan. Tozabogʻyop madaniyati kishilari urugʻchilik jamiyatida yashaganlar, matriarxat anʼanalari saqlangan.