Carmen
Carmen (fransuzcha: [kaʁmɛn] ( tinglang)</img>) — fransuz bastakori Jorj Bizening toʻrt pardali operasi. Libretto Anri Meilhak va Lyudovik Halevi tomonidan yozilgan boʻlib, Prosper Merimening xuddi shu nomdagi romani asosida yaratilgan. Opera birinchi marta 1875-yil 3-martda Parijdagi Opera-Komik tomonidan namoyish etilgan, bu yerda uning konventsiyalarni buzishi birinchi tomoshabinlarni hayratda qoldirdi va shov-shuvga sabab boʻldi. Bize 33-spektakldan soʻng toʻsatdan vafot etdi, u asar keyingi oʻn yil ichida xalqaro miqyosda shuhrat qozonishidan bexabar edi. Oʻshandan beri Carmen klassik kanondagi eng mashhur va tez-tez ijro etilgan operalardan biriga aylandi; 1-qismdagi " Habanera " va 2-qismdagi " Toreador qoʻshigʻi " barcha opera ariyalari orasida eng mashhurlaridandir. Opera opera komiksi janrida yozilgan, musiqa raqamlari dialog orqali ajratilgan. Film janubiy Ispaniyada boʻlib oʻtadi va olovli loʻli Karmenning hiylalariga aldangan sodda askar Don Xosening qulashi haqida hikoya qiladi. Xose oʻzining bolalikdagi sevgilisini va harbiy xizmatni tark etadi, lekin Karmenning jozibali torero Escamilloga boʻlgan sevgisini yoʻqotadi, shundan soʻng Xose uni hasad bilan oʻldiradi. Proletar hayoti, axloqsizlik va qonunbuzarlik, bosh qahramonning sahnada fojiali oʻlimi tasvirlari fransuz operasida yangi zamin yaratdi va juda ziddiyatli edi. Premyeradan keyin koʻpchilik sharhlar tanqidiy edi va fransuz jamoatchiligi umuman befarq edi. Carmen dastlab Fransiyadan tashqarida bir qator spektakllar orqali oʻz obroʻsiga ega boʻldi va 1883 yilgacha Parijda qayta tiklanmadi. Shundan soʻng, u tezda uyda va chet elda mashhurlikka erishdi. Keyinchalik sharhlovchilarning taʼkidlashicha, Carmen opera komik anʼanalari va 19-asr oxirlarida italyan operasiga xos boʻlgan realizm yoki verismo oʻrtasidagi koʻprikni tashkil qiladi. Oʻshandan beri Carmen musiqasi ohang, uygʻunlik, atmosfera va orkestrning yorqinligi va Bizet oʻz qahramonlarining his-tuygʻulari va azoblarini musiqiy tasvirlash mahorati uchun keng eʼtirof etilgan. Bastakor vafotidan keyin partituraga jiddiy oʻzgartirishlar kiritildi, jumladan, asl dialog oʻrniga rechitativ kiritildi; operaning standart nashri yoʻq va Bizetning niyatlarini qaysi versiyalar eng yaxshi ifodalashi haqida turli qarashlar mavjud. Opera 1908-yilda birinchi akustik yozuvdan beri ko‘p marta yozib olingan va hikoya ko‘plab ekran va sahnaga moslashtirilgan mavzu bo‘lgan.