Shatx
ShAtx (arab. «chayqalmoq», «qirgʼoqdan toshmoq» koʼpligi shatahot yoki shathiyot) - ekstaz holatida (vajd, jazava) oʼzini nazorat qila olmay qolgan sufiy aytadigan Tasavvuf ashamalari Tasavvuf atamalari iboralar. Shath istilohi ekstaz holatining oʼzini h a m anglatadi. Feʼlning maʼnosidan kelib chiqib, tasavvuf nazariyotchilari shathga sufiyning zikr paytida Аllohni mushohada qilishi (mushohadatu-l-Haq), undagi «men» «yoʼk, boʼlishi» (fano an nafsihi), U bilan oʼzining birligini his etishi natijasida uni chulgʼab olgan hissiyotlarining «otilib chiqishi» deya taʼrif berganlar. Bu holatdagi sufiylar ogʼzidan chiqqan eng mashhur iboralardan M ansur Hallojning «ana-l-Haq» («Haq menman»), Bistomiyning «Subhoniy, subhoniy mo aʼzam shaʼniy!» («Pok Zot m yenm an, shaʼnim naqadar buyuk!»), Shibliyning «Sizning davringiz tugayapti, faqat mening vaqtimning na oxiri, na bosh i bor!», Ibn Sabʼinning «Xudodan oʼzga hech narsa yoʼq» v a boshqalarni koʼrsatish mumkin. Umuman olganda, shathni sufiyda sodir boʼladigan shaxsiy ichki kechinmalar, u n i soʼz bilan taʼriflash mushkul boʼlgan hissiyotlarinining beixtiyor yuzaga chiqib ketishi, deb izohlash mumkin. Sufiylarning shathiyotlarini sherozlik fors sh oiri Roʼzbehon Boqiliy (vaf. 1209 y.) oʼzining «Sharhi shathiyot» sheʼriy asarida sharhlaydi. Аyniqsa, Bistomiy, Halloj va Shibliyning shathiyotlarini sharxdashda katta mahorat bilan yondashadi. Jamshid, [24.06.2023 15:35]