Yadro effektiv kesmasi
Yadroning yadro effektiv (ko'ndalang) kesimi yadro reaksiyasining yuzaga kelish ehtimolini tavsiflash uchun ishlatiladi. Yadro effektiv kesmasi tushunchasini fizik jihatdan "xarakterli maydon" nuqtai nazaridan aniqlash mumkin, bunda katta maydonda katta ehtimol bilan o'zaro ta'sirlashish mavjudligini anglatadi. Yadro effektiv kesmasining standart birligi ( σ {\displaystyle \sigma } bilan belgilanadi) 10 − 28 m 2 {\displaystyle 10^{-28}m^{2}} , 10 − 24 s m 2 {\displaystyle 10^{-24}sm^{2}} , 100 f m 2 {\displaystyle 100fm^{2}} ga teng bo'lgan barnda o'lchanadi. Effektiv kesimlar barcha mumkin bo'lgan o'zaro ta'sir jarayonlari uchun qo'llanilishi mumkin. Unda ularni to'la effektiv kesim deb ataladi yoki elastik sochilish va noelastik sochilishni ajratib turadigan maxsus jarayonlar uchun; so'nngi vaqtda alohida qiziqish uyg'otayotgan neytron effektiv kesmalari orasidagi yutilish effektiv kesimlari kabi ataladi. Yadro fizikasida to'qnashuvchi zarrachalarni diametri ahamiyatsiz bo'lgan nuqtaviy zarralar deb hisoblash qabul qilingan. Effektiv kesimlarni har qanday yadroviy jarayon uchun hisoblash mumkin, masalan, qamrash sochilishi, neytronlarni ishlab chiqarish yoki yadroviy sintez hollarida. Ko'p hollarda yadroviy jarayonlarda chiqarilgan yoki sochilgan zarrachalar soni to'g'ridan-to'g'ri o'lchanmaydi; shunchaki ma'lum bir materialning ma'lum qalinligiga kirishi hisobiga tushayotgan zarrachalarning parallel nurida hosil bo'lgan susayishini o'lchaydi. Shu tarzda olingan kesim to'la effektiv kesim deyiladi va odatda σ {\displaystyle \sigma } yoki σ T {\displaystyle \sigma _{T}} bilan belgilanadi. Oddiy yadro radiuslari 10 − 14 m {\displaystyle 10^{-14}m} ni tashkil qiladi. Sferik shaklga ega bo'lsak, biz yadro reaksiyalari uchun effektiv kesimlarning tartibini π r 2 {\displaystyle \pi r^{2}} yoki 10 − 28 m 2 {\displaystyle 10^{-28}m^{2}} (ya'ni 1 barn)ga netng ekanligini ko'ramiz. Kuzatilgan tasavvurlar juda katta farq qiladi: masalan, gamma-nurlarini yutish orqali transmutatsiyalar uchun kesimlar 0,001 bar atrofida bo'lgan vaqtda ( n , γ ) {\displaystyle (n,\gamma )} reaksiyasi natijasida yutilgan sekin neytronlar ba'zi hollarda 1000 barndan (bor-10, kadmiy-113 va ksenon-135 ) ancha yuqori kesimni ko'rsatadi.