Princess Maria Tenisheva
Mariya Klavdievna Tenisheva (Pyatkovskaya, birinchi turmushida familyasi Nikolaeva, 1858-yil 20-may 1928-yil 14-aprel) rus malikasi, rassom, oʻqituvchi, xayriyachi va kolleksioner. U 1858-yil 20-mayda Sankt-Peterburgda tugʻilgan. Mariya Tenisheva Sankt-Peterburgdagi Art studio va Smolenskdagi Rus antik davr muzeyi qoshidagi chizmachilik maktabi, Bejitsa shahridagi hunarmandchilik kolleji, shuningdek Talashkinodagi oʻziga tegishli mulkida oʻtkazilgan badiiy va sanoat ustaxonalari asoschisi sifatida mashhur.. Mariya Pyatkovskaya 1858-yil 20-mayda (1-iyun) Sankt-Peterburgda tugʻilgan. U noqonuniy tugʻilgan farzand edi va oʻgay otasining uyida oʻsgan. Uyda koʻplab bekalar, hamshiralar va oʻqituvchilar boʻlishiga qaramay, u juda uyatchan qiz edi. Kichkina Mariya itoatkor va vazmin edi. Onasi unga sovuqqon munosabatda boʻldi, bu bolaning qanday tugʻilganini unutmoqchi edi. 16 yoshli Mariya xususiy maktabni tamomlaganida, yosh huquqshunos Rafail Nikolaevga turmushga chiqdi. Nikoh unga erkinlik beradi, degan fikr uni rozilik berishga undadi. Er-xotinning Mariya ismli qizi bor edi, lekin turmush oʻrtogʻi qimorboz boʻlganligi sababli, nikoh muvaffaqiyatli boʻlmadi. „Hammasi juda rangsiz, oddiy, maʼnosiz edi“, deb yozadi u. Koʻp oʻtmay Mariya Tenisheva taniqli Marchesidan qoʻshiqchilikni oʻrganish uchun Parijga joʻnadi. Uning chiroyli sopranosi bor edi. Mariya kichkina qizini ham Fransiyaga olib ketdi. Bu Mariya uchun juda ogʻir vaqt edi, chunki eri unga ketishga ruxsat berishdan bosh tortdi va onasi ham nafaqani toʻxtatdi. Mariya Mathilde Marchesi bilan qoʻshiq saboqlarini, shuningdek, grafika darslarini oldi. Marchesi uning shogirdi rus opera xonandasi shon-sharafiga ega boʻlish uchun tugʻilganiga amin edi. Mariyaga Fransiya va Ispaniya boʻylab gastrol qilish taklif qilindi. Ammo tadbirkor bilan mojaro tufayli Mariya borishdan bosh tortdi, bundan tashqari, u qoʻshiq aytish va sahna koʻrinishi u uchun emas, deb qaror qildi. Sankt-Peterburgga qaytib kelgach, u Baron fon Stieglitz darslarida qatnashdi. Oʻsha paytda Mariya sanʼat tarixini oʻrgangan va vaqtini kitob oʻqish va muzeylarga tashrif buyurgan. 1892-yilda Mariya taniqli rus ishlab chiqaruvchisi knyaz Vyacheslav Nikolaevich Tenishevga turmushga chiqdi. Biroq, uning qarindoshlari Mariyani tanimadi va u Tenishev nasabnomasiga yozilmagan. Er-xotin Orel viloyati, Bryanskiy tumanidagi knyaz Tenishev tomonidan sotib olingan Xotylevo mulkiga joylashdilar. Mulk Desna daryosining qirgʻogʻida joylashgan boʻlib, u yerda malika bir sinfli maktabga asos solgan. Malika Tenisheva ajoyib badiiy didga ega edi. U akvarellarni yigʻdi va mashhur rassomlar, jumladan Vasnetsov, Vrubel, Rerich, Malyutin, Benois, haykaltarosh Paolo Troubetskoy va boshqalar bilan doʻstlashdi. U Sankt-Peterburgda (1894-1904) yoshlarni oliy sanʼat taʼlimiga tayyorlash uchun badiiy studiya tashkil etdi, u yerda Ilya Repin dars berdi. Mariya Tenisheva ham " Mir Iskusstva " („Sanʼat olami“) jurnalining asoschilaridan biri edi. Malika turmush oʻrtogʻi bilan Yevropaga sayohat qilganida hech qanday moliyaviy cheklovlarga ega boʻlmagan va Gʻarbiy Yevropa rasmlari, chinni, marmar haykallar, zargarlik buyumlari, Xitoy, Yaponiya va Eronning tarixiy qimmatbaho buyumlarini sotib olgan. U turmush oʻrtogʻi bilan Rossiyaning Rostov, Ribinsk, Kostroma va Volga boʻyidagi qishloqlari va monastirlari boʻylab sayohat qilganida, nomaʼlum ustalar tomonidan yaratilgan qoʻlda yasalgan goʻzallik uni idish-tovoq, kiyim-kechak, mebel, zargarlik buyumlari va shisha idishlar toʻplamini yaratdi. 1893-yilda Mariya Tenisheva oʻzining doʻsti, malika Ketrin Svyatopolk-Chetverinskayani ota-bobolarining mulki Talashkinoni sotishga koʻndirdi va u yerda tezda koʻplab taniqli rassomlar, musiqachilar va olimlarni oʻziga jalb qiladigan mehmondoʻst, ijodiy muhit yaratdi: Ilya Repin, Nikolay Rerich, Mixail Vrubel va boshqalar bu joyga tez-tez tashrif buyurar edi. Talashkino malikaning hayot mazmuniga aylandi. 1895-yil sentabr oyida malika yotoqxonalari, ovqat xonasi va oshxonasi boʻlgan yangi bino qurishga qaratilgan saʼy-harakatlari tufayli Talashkino yaqinida qishloq bolalari uchun maktab ochildi. Yetim bolalar imtiyozli oʻqish huquqiga ega edilar va malika Tenisheva ularga toʻliq pensiya berdi. 1919-yilda, inqilobdan soʻng, malika Mariya Tenisheva doʻsti malika Ketrin Svyatopolk-Chetverinskaya va uning yordamchilari bilan Rossiyadan Fransiyaga joʻnab ketdi. Parijdagi surgun paytida u oʻzining „Hayot taassurotlari“ deb nomlangan memuarini yozdi. Kitob 1860-yillarning oxiridan 1917-yilgi Yangi yil arafasigacha boʻlgan davrni qamrab olgan. Kitob uning oʻlimidan keyingina nashr etilgan. Malika Mariya Tenisheva 1928-yil 14-aprelda Parijning La Celle Sen- Klu chekkasida joylashgan „Iris Cottage“ uyida vafot etdi. Nekroloqda Ivan Bilibin shunday deb yozgan edi: „Uning butun hayoti rus sanʼatiga bagʻishlangan va u buning uchun koʻp ishlar qildi“.