Xitoy — Hindiston munosabatlari
Xitoy — Hindiston munosabatlari ( xitoycha: 中国－印度关系  ; hindcha: भारत-चीन संबंध ), Xitoy-Hind munosabatlari yoki Hind-Xitoy munosabatlari deb ham ataladi, Xitoy Xalq Respublikasi (XXR) va Hindiston Respublikasi o'rtasidagi ikki tomonlama munosabatlardir. Hindiston va Xitoy minglab yillar davomida tinchlik munosabatlarni saqlab kelishgan, ammo ularning munosabatlari 1949 yilda Xitoy Kommunistik partiyasining Xitoy fuqarolar urushidagi g'alabasidan keyin va ayniqsa, Xitoy Xalq Respublikasi tomonidan Tibet anneksiya qilinganidan keyin o'zgargan. . Ikki xalq bir-biri bilan iqtisodiy hamkorlikka intilishadi, shu bilan birga ikki mamlakatda tez-tez chegaraviy kelishmovchiliklar va iqtisodiy millatchilik asosiy tortishuv nuqtasidir. Xitoy va Hindiston oʻrtasidagi madaniy va iqtisodiy aloqalar qadim zamonlardan boshlangan. Ipak yo'li nafaqat Hindiston va Xitoy o'rtasidagi asosiy savdo yo'li bo'lib xizmat qilgan, balki buddizmning Hindistondan Sharqiy Osiyoga tarqalishiga yordam bergan. 19-asrda Xitoy Hindistonda yetishtirilgan afyunni eksport qiladigan Sharqiy Hindiston kompaniyasi bilan o'sib borayotgan afyun savdosida ishtirok etdi. Ikkinchi jahon urushi davrida Britaniya Hindistoni ham, Xitoy Respublikasi ham (XR) Yaponiya imperiyasi bosqinini to'xtatishda hal qiluvchi rol o'ynadi. 1947-yilda Hindiston mustaqillikka erishgach, XXR bilan aloqalar oʻrnatdi. Zamonaviy Xitoy-Hindiston diplomatik munosabatlari 1950 yilda boshlangan, Hindiston kommunistik bo'lmagan birinchi davlatlar qatorida Xitoy Respublikasi bilan rasmiy munosabatlarni to'xtatgan va XXRni Xitoy va Tayvanning qonuniy hukumati sifatida tan olgan paytda boshlangan. Xitoy va Hindiston Osiyodagi eng yirik mintaqaviy kuchlardan ikkitasi bo'lib, aholisi eng ko'p bo'lgan ikki davlat va dunyodagi eng tez rivojlanayotgan yirik iqtisodiyotlari qatoriga kiradi. Diplomatik va iqtisodiy ta'sirning o'sishi ikki tomonlama munosabatlarning ahamiyatini oshirdi. Zamonaviy Xitoy va Hindiston o'rtasidagi munosabatlar chegaraviy kelishmovchiliklar bilan tavsiflanadi, natijada uchta harbiy mojaro - 1962 yilgi Xitoy-Hind urushi, 1967 yilda Nathu La va Cho Ladagi chegara to'qnashuvi va 1987 yilgi Sumdorong Chu qarama-qarshiligi . Biroq 1980-yillarning oxiridan boshlab har ikki davlat diplomatik va iqtisodiy aloqalarni muvaffaqiyatli tikladi. 2008-yildan beri Xitoy Hindistonning eng yirik savdo sherigi bo‘lib, ikki davlat strategik va harbiy aloqalarini ham rivojlanib bordi. 2013-yildan buyon ikki davlat o‘rtasidagi munosabatlarda chegara nizolari qaytadan paydo bo‘ldi. 2018 yil boshida ikki armiya Butan-Xitoy chegarasidagi Doklam platosida qarama-qarshilikka kirishdi. 2020 yilning yozidan boshlab butun Xitoy-Hindiston chegarasi bo'ylab bir nechta joylarda qurolli to'qnashuvlar va otishmalar avj oldi. Galvan vodiysida jiddiy to'qnashuv yuz berdi, natijada 20 hind askari va 42 xitoylik askar halok bo'ldi. Iqtisodiy va strategik aloqalar o'sib borayotganiga qaramay, Hindiston va XXR o'rtasida juda ko'p muammoi jihatlar mavjud. Hindiston Xitoyga nisbatan katta savdo kamomadiga ega. Ikki davlat chegaradagi mojaroni haligacha hal qila olmadi va Hindiston ommaviy axborot vositalari Xitoy harbiylarining Hindiston hududiga bostirib kirgani haqida bir necha bor xabar berishdi. Ikkala davlat ham chegara hududlarida, jumladan 2020 yilgi Xitoy-Hindiston otishmalari davrida barqaror ravishda harbiy istehkomlarni o'rnatdilar. Bundan tashqari, Hindiston Xitoyning Pokiston bilan kuchli strategik ikki tomonlama munosabatlari va Xitoyning Shimoliy-Sharqiy Hindistondagi separatistik guruhlarni moliyalashi bilan bogʻliq boʻlsa, Xitoy Hindistonning bahsli Janubiy Xitoy dengizidagi harbiy shuningdek, Tibetlik surgunlarning Xitoyga qarshi faoliyatni o'tkazish. va iqtisodiy faoliyatidan xavotir bildirgan .