Virtual davlat
Virtual davlat (qisqacha VD ; inglizcha: virtual state) — oʻzini xalqaro huquq subʼyekti boʻlishga qodir (qoida tariqasida, davlatlar) suveren davlat deb eʼlon qiladigan, lekin oʻz suverenitetini real va toʻliq amalga oshirishga intilmayotgan va qoida tariqasida, bu asosda real davlatlar bilan ziddiyatlarga kirmaydigan har qanday subʼyektlarning umumiy nomi. Virtual davlatlar oʻz suverenitetini amalga oshirishga intilmagani uchun, ular hududida ular eʼlon qilingan real davlatlar tomonidan jiddiy qabul qilinmaydi va ularning suvereniteti jahon hamjamiyati tomonidan tan olinmaydi. Ulardan baʼzilari MN yoki µM (inglizcha: micronation, nemischa: Mikronation va boshqalar) qisqartmalaridan foydalangan holda kiberdavlatlar yoki xayoliy davlatlar, shuningdek virtual millatlar deb nomlanishi mumkin. Hamma virtual davlatlar (mikronatsiyalar) ham oʻzlarini davlat deb hisoblamaydi. Xristianiya erkin shahri kabi baʼzi bir bunday tuzilmalar davlatdan farqli jamiyatni siyosiy tashkil etishning boshqa shakllarini qoʻllaydi va buni bevosita eʼlon qiladi. Davlatchilik nazariyasiga koʻra, davlat tashkilot sifatida quyidagi xususiyatlarga ega boʻlishi kerak: gʻazna (gʻaznachilik) va soliqlarni majburiy undirishni huquqiga ega boʻlish; doimiy aholisi boʻlgan nazorat ostidagi hududga ega boʻlish; boshqaruv organlariga ega boʻlish; zoʻravonlik monopoliyasini amalga oshirish uchun kuch tuzilmalariga ega boʻlish. Virtual davlat, qoida tariqasida, ushbu mezonlarning faqat baʼzilariga taqlid qiladi — tegishli suveren hududga ega boʻlmasdan taqlid qilish mumkin boʻlgan mezonlarga. Misol uchun, u 4 kishilik aholiga yoki yozgi uy yoki kichik orolning oʻlchamiga ega boʻlmagan suveren hududga ega boʻlishi mumkin. Ikki fermer xoʻjaligining Estoniyadan ajralib chiqishi va ularning hududida Estoniya Sovet Sotsialistik Respublikasining qayta tiklanishiyoki Sardiniya yaqinidagi kichik Mal-di-Ventre orolida mustaqil Malu-Ventu Respublikasining eʼlon qilinishi bunga misol boʻla oladi. Bir necha oʻn yillar davomida virtual davlatning eng mashhur namunasi Silenddir. Koʻpgina virtual davlatlar umuman hududga ega emas va Internetda yoki ularning asoschilarining tasavvurida joylashgan. Baʼzi virtual davlatlar oʻzlarining maʼlum hududlarga tegishli ekanligini eʼlon qiladilar, lekin ayni paytda ular ustidan real, hatto qisman nazorat ham yoʻq. Baʼzi virtual davlatlar kulgi uchun yaratilgan va hududga daʼvo qilmaydi. Virtual davlatlar davlatning ikkilamchi belgilarini takrorlashlari mumkin (va odatda takrorlashadi ham) — rasmiy davlat atributlarini: bayroqlar va gerblar, banknotlar, tangalar, pochta markalari, pasportlar, nishonlar, ular xalqaro forumlarda qatnashishlari, kitoblar chop etishlari, davriy nashrlar nashr etishlari, madaniy va sport tadbirlari va boshqalarni oʻtkazishlari mumkin. Birinchi virtual davlatlar 19-asr oxirida paydo boʻlgan. 1990-yillarda Internet va kommunikatsiyalarning rivojlanishi bilan bunday shakllanishlarni yaratish gʻoyasi rivojlanishga yangi turtki berdi.