To'g'ri ko'tarilish
To'g'ri ko'tarilish (qisqartirilgan RA;belgi α)-mart oyining tengkunlik nuqtasida Quyoshdan samoviy ekvator bo'ylab sharqqa qarab o'lchangan ma'lum bir nuqtaning yer ustidagi ko'rib chiqilayotgan (soat doirasi) nuqtasigacha bo'lgan burchak masofasi. Mayli bilan birlashganda,bu astronomik koordinatalar ekvatorial koordinatalar tizimidagi osmon sferasidagi nuqtaning joylashishini aniqlaydi. Eski atama,o'ngga ko'tarilish(lotincha: ascensio recta) osmon ekvatorining ufqni to'g'ri burchak ostida kesib o'tadigan Yer ekvatoridan ko'rinadigan har qanday samoviy jism bilan birga ko'tariladigan osmon ekvatoridagi nuqtaga ishora qiladi.U qiya ko'tarilishdan farq qiladi,bu osmon ekvatoridagi har qanday samoviy jism bilan ko'tariladigan nuqta, Yerning aksariyat kengliklaridan ko'rinib turibdiki, samoviy ekvator ufqni qiya burchak ostida kesib o'tadi. To'g'ri ko'tarilish er usti uzunligining samoviy ekvivalentidir. To'g'ri ko'tarilish ham,uzunlik ham ekvatorning asosiy yo'nalishidan (nol nuqtasi) burchakni o'lchaydi.To'g'ri ko'tarilish Quyoshdan mart oyining tengkunligida,ya'ni Qo'yning birinchi nuqtasida o'lchanadi,bu samoviy sferadagi joy bo'lib,u mart oyining tengkunligida Quyosh janubdan shimolga samoviy ekvatorni kesib o'tadi va hozirda Baliq yulduz turkumida joylashgan.O'ngga ko'tarilish Yer va Quyoshning kosmosdagi hizalanishidan,o'sha tengkunlikdan to'liq aylana bo'ylab doimiy ravishda o'lchanadi,o'lchov sharqqa qarab oshadi. Yerdan (qutblardan tashqari) ko'rinib turganidek,12 h RA ga ega bo'lgan ob'ektlar mart oyining tengkunlik nuqtasida eng uzun ko'rinadi (tun davomida paydo bo'ladi);0 h RA (quyoshdan tashqari) bo'lganlar buni sentabrning tengkunlik nuqtasida qilishadi.Yarim tunda o'sha sanalarda bunday ob'ektlar eng yuqori nuqtasiga (meridianiga) etib boradi ("kulminatsiya").Qanchalik balandligi ularning tushishiga bog'liq;Agar 0° egilish (ya'ni samoviy ekvatorda) bo'lsa, ular Yer ekvatorida to'g'ridan-to'g'ri tepada (zenitda) joylashgan. To'g'ri ko'tarilish uchun har qanday burchak o'lchov birliklari tanlanishi mumkin edi,lekin u odatda soat (h), daqiqa(m) va soniya (s) bilan o'lchanadi,24 soat to'liq aylanaga teng. Astronomlar bu birlikni to'g'ri ko'tarilishni o'lchash uchun tanladilar,chunki ular yulduzning joylashishini Yer aylanayotganda osmondagi eng baland nuqtadan o'tish vaqtini aniqlash orqali o'lchaydilar.Osmonning eng baland nuqtasidan o'tadigan chiziq,meridian deb ataladi,bu uzunlik chizig'ining osmon sferasiga proyeksiyasidir.To'liq aylana 24 soat o'ngga ko'tarilish yoki 360 ° (yoy darajalari) ni o'z ichiga olganligi sababli,1/24Doiraning 1/24 qismi o'ngga ko'tarilishning 15° sifatida o'lchanadi;1/1440 1 m o'ngga ko'tarilish yoki 15 daqiqa yoy (shuningdek,15' sifatida yozilgan) sifatida o'lchanadi; va1/86400 1 s o'ngga ko'tarilish yoki 15 soniya yoyni(shuningdek, 15 ″ sifatida yozilgan) o'z ichiga oladi. O'ng ko'tarilish birliklarida o'lchanadigan to'liq doira 24 × 60 × 60 = 7004864000000000000♠86400s yoki 24 × 60 = 7003144000000000000♠1440m yoki 24 soatni o'z ichiga oladi. To'g'ri ko'tarilish soatlarda (Yerning aylanishi) o'lchanganligi sababli,ular osmondagi jismlarning vaqtini aniqlash uchun ishlatilishi mumkin.Misol uchun,agar RA bilan yulduz = 1h 30m 00s o'z meridianida,keyin RA bilan yulduz. = 20h 00m 00s 18,5 yulduz soatidan keyin uning meridianida (eng yuqori nuqtada) bo'ladi. Osmon navigatsiyasida qo'llaniladigan sidel soat burchagi o'ngga ko'tarilishga o'xshaydi,lekin sharqqa emas,g'arbga qarab ortadi.Odatda daraja (°) bilan o'lchanadi,u 24 soatga nisbatan o'ng ko'tarilishning to'ldiruvchisidir. Ob'ektning mahalliy meridiandan g'arb tomon burchak masofasini o'lchaydigan soat burchagi astronomik tushunchasi bilan yulduz soat burchagini aralashtirmaslik kerak.