SSSRning qulashi
SSSRning parchalanishi - mamlakatning ijtimoiy tuzilishida, xalq xo'jaligida, ijtimoiy-siyosiy va davlat tuzilishida sodir bo'lgan tizimli parchalanish jarayonlari tufayli Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqining mavjudligini to'xtatish. Parchalanish jarayoni 1980-yillarning ikkinchi yarmida, qayta qurish davrida, KPSS Markaziy Komiteti Bosh kotibi (1985-1991) M. FROM. Gorbachev iqtisodiyotni jadallashtirish, davlat va ijtimoiy-siyosiy faoliyatni ochiqlik va demokratlashtirishga qaratilgan islohotlarni boshladi.SSSR parchalanishining asosiy belgilari va ko'rinishlaridan biri ittifoq respublikalarining ittifoq markazidan ko'proq davlat va iqtisodiy mustaqillikka intilishlari edi (" Suverenitetlar paradi "); 1991-yil sentabr oyida ittifoq markazi va ittifoq respublikalari rahbarlari Latviya, Litva va Estoniya mustaqilligini tan oldilar. SSSR mavjudligining so'nggi yillarida uning hududida bir qator millatlararo mojarolar boshlandi yoki yangi turtki oldi (Qorabog' mojarosi, Gruziya-Abxaz mojarosi va Gruziya-Janubiy Osetiya mojarosi, Dnestryanı mojaro va boshqalar).).), iqtisodiy inqiroz bor edi.1991-yil 17-martda mamlakatda SSSRni saqlab qolish bo'yicha Butunittifoq referendumi bo'lib o'tdi. Saylovchilarning 76% dan ortig'i "SSSRni teng huquqli suveren respublikalarning yangilangan federatsiyasi sifatida saqlab qolish zarurligi" haqidagi savolga ijobiy javob berdi. Referendumdan so'ng Novoogarevskiy jarayoni boshlandi, u SSSRning vorisi deb e'lon qilingan Suveren davlatlar ittifoqini tuzish to'g'risidagi shartnoma imzolanishi bilan yakunlanishi kerak edi, ammo bu Moskvadagi voqealar tufayli sodir bo'lmadi. 1991-yil 18-21-avgust.SSSRning parchalanishi 1991-yil 8 va 21-dekabrda mos ravishda Belovej kelishuvlari va Olmaota deklaratsiyasining imzolanishi bilan yakunlandi, bu esa sobiq Sovet respublikalarining aksariyati Mustaqil Davlatlar Hamdoʻstligini tashkil etgan konfederal ittifoqni tashkil qildi [комм. 1]. 1991-yil 25-dekabrda SSSR Prezidenti Mixail Gorbachyov iste’foga chiqdi va ertasi kuni, 1991-yil 26-dekabrda SSSR Oliy Kengashining Respublikalar Kengashi SSSRning tugatilishi toʻgʻrisida deklaratsiya qabul qildi.SSSRning parchalanishi ijtimoiy, siyosiy, iqtisodiy va boshqa oqibatlarga olib keldi. Xususan, bevosita SSSR parchalanishi bilan 15 ta sobiq Ittifoq respublikalari davlat mustaqilligiga [комм. 2]. SSSRning parchalanishi Sovuq urushning so'nggi davri tarixidagi ramziy bosqich bo'ldi, garchi bu qarama-qarshilik Parij Xartiyasi imzolangandan keyin (1990) yakunlangan bo'lsa ham. Sobiq Ittifoq hududida millatlararo nizolar avj oldi, qurolli to'qnashuvlar bosqichiga o'tdi. Rossiya Federatsiyasida iqtisodiy islohotlar boshlandi; 1993-yilda Rossiya Xalq deputatlari qurultoyi va Oliy Kengashning tarqatilishi bilan mamlakatda Sovet hokimiyati instituti tugatildi. 1995-yilga kelib, yagona rubl zonasining qulashi yakunlandi. 1997-yilda SSSR Harbiy-dengiz flotining sobiq Qora dengiz flotini bo'linish to'g'risidagi shartnomalar imzolanishi bilan SSSR Qurolli Kuchlarining bo'linishi umuman yakunlandi.SSSRning parchalanishi shartli ravishda " postsovet hududi " atamasi bilan birlashtirilgan sobiq Sovet respublikalari aholisining bir qismi o'rtasida sovet nostaljisining rivojlanishiga olib keldi.