Eksperimental estetika
Eksperimental estetika (inglizcha experimental aesthetics) XIX asrda Gustav Teodor Fexner tomonidan asos solingan psixologiya va estetika sohasi. Fexner estetikani idrok etish tajribasini boshdan kechirayotgan sub’ektning xususiyatlari va idrok etilayotgan ob’ektning xususiyatlari orqali empirik tarzda tushuniladigan idrok sifatida belgilaydi. Eksperimental estetika psixofizikadan keyin psixologiyadagi ikkinchi eng qadimgi tadqiqot sohasi hisoblanadi. 1876-yilgi „Estetikaga kirish“ (Vorschule der Aesthetik) asarida Fexner estetik tajribani tushunish va oʻrganishga oʻzining empirik yondashuvini batafsil bayon qiladi. Fexnerning fikricha, eksperimental estetika estetik ragʻbatlantirish va estetik javobni nazarda tutuvchi ob’ekt-induktiv yondashuv bilan tavsiflanadi. Ragʻbatlantirish muhim rol oʻynaydi, chunki u hissiyot va reaksiyani keltirib chiqaradi. Shunday qilib, estetik tajriba hodisasini oʻrganish umuman idrok etishni oʻrganish bilan chambarchas bogʻliqdir. Bundan tashqari, shu tarzda tushunilgan estetik tajriba nafaqat sanʼat sohasiga, balki kundalik hayotning har qanday hodisalariga nisbatan qoʻllanilishi mumkin. Hozirgi vaqtda psixologlar va nevrologlar estetikaning muammoli sohasini yanada torroq qilib, uni kuchli hissiy tajribani keltirib chiqaradigan har qanday ob’ektlarni idrok etish, yaratish va baholash jarayoni deb hisoblaydilar Bu empirik estetikaning ixtisoslashgan sohasi boʻlib, u foydalanish bilan ajralib turadi. nazariy pozitsiyalarni sinab koʻrish uchun tajribalar. Eksperimental estetika birinchi navbatda tabiiy fanlar va ularning metodologiyasiga qaratilgan. Zamonaviy yondashuvlar asosan kognitiv psixologiya yoki nevrologiya (neyroestetik) sohasidan keladi.