Andrew Jackson
Andrew Jackson (1767-yil 15-mart – 1845-yil 8-iyun) – amerikalik huquqshunos, plantator, general va davlat arbobi boʻlib, 1829—1837-yillarda Qoʻshma Shtatlarning yettinchi prezidenti boʻlib ishlagan. Prezidentligiga qadar u AQSh Armiyasida general sifatida shuhrat qozongan. AQSh Armiyasi va AQSh Kongressining ikkala palatasida xizmat qilgan. Koʻpincha oddiy amerikaliklarning himoyachisi va shtatlar ittifoqini saqlashdagi faoliyati uchun maqtovga sazovor boʻlgan Jekson oʻzining irqiy siyosati, xususan, tubjoy amerikaliklarga boʻlgan munosabati uchun ham tanqid qilingan. Jekson Amerika inqilobiy urushidan oldin mustamlaka boʻlgan Karolinada tugʻilgan. U chegara advokati boʻladi va Reychel Donelson Robardsga uylandi. U qisqa muddat AQSh Kongressi Vakillar palatasi va AQSh Senatida, Tennessi shtati vakili sifatida xizmat qilgan. Isteʼfoga chiqqanidan soʻng, u 1798-yildan 1804-yilgacha Tennessi Oliy sudida sudya boʻlib xizmat qildi. Jekson keyinchalik Ermitaj nomi bilan tanilgan mulkni sotib oldi va umri davomida yuzlab afro-amerikalik qullarga egalik qilgan boy plantatorga aylandi. 1801-yilda u Tennessi militsiyasining polkovnigi etib tayinlandi va uning qoʻmondoni etib saylandi. U 1813-1814-yillardagi Krik urushi paytida qoʻshinlarni boshqargan, Horseshoe Bend jangida gʻalaba qozongan va Fort Jekson shartnomasi boʻyicha muzokaralar olib borgan, bu esa mahalliy Krik aholisidan hozirgi Alabama va Jorjiyaning katta hududlarini taslim qilishni talab qilgan. Inglizlar bilan bir vaqtda urushda, Jeksonning 1815-yilda Yangi Orlean jangidagi gʻalabasi uni milliy qahramonga aylantirdi. Keyinchalik u Floridaning Ispaniyadan qoʻshib olinishiga olib kelgan Birinchi Seminol urushida AQSh kuchlariga qoʻmondonlik qildi. Jekson Senatga qaytishdan oldin qisqa muddat Florida shtatining birinchi hududiy gubernatori lavozimida ishlagan. U 1824-yilda prezidentlikka nomzodini qoʻydi. U koʻplab xalq va saylovchilar ovozini qoʻlga kiritdi, ammo hech bir nomzod saylovchilarning koʻpchiligini qoʻlga kirita olmadi. Genri Kley yordamida Vakillar palatasi kontingent saylovida Jon Kvinsi Adamsni sayladi. Jekson tarafdorlari Adams va Kley oʻrtasida „buzilgan savdolashuv“ borligini daʼvo qilishdi va oxir-oqibat Demokratik partiyaga aylanadigan oʻzlarining siyosiy tashkilotini yaratishni boshladilar. Jekson 1828-yilda yana yugurib, Adamsni koʻchkida magʻlub etdi. 1830-yilda u Hindularni olib tashlash (tozalash) toʻgʻrisidagi qonunni imzoladi. Etnik tozalash sifatida taʼriflangan bu harakat oʻn minglab tubjoy amerikaliklarni Missisipi sharqidagi oʻz ota-bobolarining vatanlaridan quvib chiqardi va minglab odamlarning oʻlimiga sabab boʻldi. Janubiy Karolina federal hukumat tomonidan oʻrnatilgan yuqori himoya tarifini bekor qilish bilan tahdid qilganda, Jekson federal ittifoqning yaxlitligi uchun muammoga duch keldi. U tarifni amalga oshirish uchun harbiy kuch ishlatish bilan tahdid qildi, ammo unga oʻzgartirishlar kiritilgandan soʻng inqiroz bartaraf etildi. 1832-yilda u Kongress tomonidan Qoʻshma Shtatlarning Ikkinchi Bankiga qayta ruxsat berish toʻgʻrisidagi qonun loyihasiga veto qoʻydi va bu korrupsiyalashgan muassasa ekanligini taʼkidladi. Uzoq davom etgan kurashdan soʻng bank demontaj qilindi. 1835-yilda Jekson davlat qarzini toʻlagan yagona prezident boʻldi. U amaldagi prezidentga birinchi suiqasddan omon qoldi. Oʻzining soʻnggi prezidentlik aktlaridan birida u Texas Respublikasini tan oldi. Jekson lavozimini tark etgach, Martin Van Buren va Jeyms K. Polkning prezidentliklarini, shuningdek, Texasning anneksiya qilinishini qoʻllab-quvvatladi. Jeksonning merosi munozarali boʻlib qolmoqda va fikrlar koʻpincha qutblangan. Tarafdorlar uni demokratiya va Konstitutsiya himoyachisi sifatida tavsiflaydilar, tanqidchilar esa uning obroʻsiga toʻgʻri kelganda qonunni mensimaydigan demagog sifatida taʼkidlaydilar. Jeksonning prezidentligi doimiy ravishda oʻrtacha darajadan yuqori boʻlgan, ammo uning obroʻsi 20-asr oxiridan beri pasayib ketgan.