Per Burdier
Per Burdier (fr. Per Burdier, 1930 yil 1 — avgust, Fransiya — 2002 yil 23-yanvar, Parij, Fransiya) - fransuz sotsiologi, etnologi, faylasufi va siyosiy publitsisti, XX asrning eng nufuzli sotsiologlaridan biri. O'ttiz beshta kitob va to'rt yuz maqola muallifi, ham nazariy, ham empirik tadqiqotlar nuqtai nazaridan yuqori baholanadi. Shu bilan birga, uning ishi turli xil tanqidlarga uchradi, asosan ijtimoiy deterministik qarash uchun. 1981 yildan-Fransiya kollejida sotsiologiya professori. 1990-yillarda Per Burdier Fransiyaning ijtimoiy-siyosiy hayotida muhim rol o'ynadi. Bourdieu birinchi navbatda ijtimoiy ierarxiyalarni ko'paytirish mexanizmlarini o'rgangan. U ko'payishning madaniy va ramziy omillarining ahamiyatini ta'kidlab, iqtisodiyot primatining marksistik tushunchalarini tanqid qildi. Bourdieu fikriga ko'ra, hukmronlikning ijtimoiy munosabatlarini qayta tiklashda muhim rol hokimiyat mavqeini egallagan agentlarning madaniy va ramziy amaliyotlarini joriy etish qobiliyatidir. Bourdieu ramziy zo'ravonlik tushunchasini hukmronlikning turli shakllarini tan olishga va uning mexanizmlarini bilmaslikka majburlash sifatida kiritdi. Ramziy zo'ravonlik hukmronlikning ijtimoiy shakllarini qonuniylashtiradi. Burdierning so'zlariga ko'ra, zamonaviy jamiyatdagi ijtimoiy dunyo maxsus ijtimoiy sohalarga — "ijtimoiy sohalarga"bo'linadi. Ijtimoiy faoliyatni farqlash, xususan, san'at sohasi va siyosat sohasini muayyan faoliyat turlari sifatida shakllantirishga olib keldi. Maydonlar umuman jamiyatga nisbatan qiyosiy avtonomiyaga ega. Ijtimoiy agentlarning ustun mavqe uchun raqobati tufayli maydonlar o'zlarining ierarxiyasi va dinamikasiga ega. Bu erda Bourdieu tahlili jamiyat faoliyatidagi kurash va mojaroning ahamiyati nuqtai nazaridan marksistik an'analarga to'g'ri keladi. Ammo Bourdieu uchun mojarolar ijtimoiy sinflar o'rtasidagi ziddiyatlarga emas, balki turli xil ijtimoiy sohalarda ramziy o'lchovda yuzaga keladi. Ijtimoiy tabiat ijtimoiy ierarxiyalarni keltirib chiqaradigan farq bilan belgilanadi. Paskalga ergashib, Bourdieu insonni birinchi navbatda uning insoniy qadr-qimmatini tan olish istagi qo'zg'atadi, deb ishongan; tan olish faqat ijtimoiy xarakterga ega. Bourdieu harakat nazariyasini ishlab chiqdi, uning markazida "odat" — ijtimoiy fanlarga katta ta'sir ko'rsatgan tushuncha. Bourdieu nazariyasiga ko'ra, sotsializatsiya natijasida olingan oz sonli munosabat ijtimoiy agentlarga harakatlar strategiyasini amalga oshirishga imkon beradi. Ushbu strategiyalar ijtimoiy dunyo ehtiyojlariga moslashtirilgan, ammo agentlar tomonidan tan olinmagan. Bourdieu tadqiqotlari asosiy tushunchalar atrofida joylashgan: agentlarning ishlash printsipi sifatida odat, asosiy ijtimoiy kurash maydoni sifatida maydon, ijtimoiy sohadagi manba sifatida kapital, hukmronlikni tasdiqlashning asosiy mexanizmi sifatida ramziy zo'ravonlik. Burdier tomonidan kiritilgan va ishlab chiqilgan ushbu tushunchalarning barchasi sotsiologiya va ijtimoiy antropologiyada keng qo'llaniladi.