Transfer to'lovlari multiplikatori
Keynschilik — iqtisodiyot nazariyasidagi yetakchi yoʻnalishlardan biri, jamiyat hayotida bir qator makroiqtisodiy hodisalarning oʻzaro taʼsir koʻrsatishini tahlil qilish asosida bozor xoʻjaligi faoliyati mexanizmlarini sharhlaydi va davlatning iqtisodiyotga faol aralashuvi amaliyotini asoslab beradi. XX-asrning 30-yilarida paydo boʻlgan. Asoschisi ingliz iqtisodchisi John Maynard Keynes. Keynschilikning asosiy tamoyillari uning „Bandlik, foiz va pulning umumiy nazariyasi“ (1936) asarida bayon etilgan. Keyns iqtisodida transfer to'lovlari multiplikatori (yoki transfert to'lovlari multiplikatori) transfer to'lovlari (masalan, farovonlik xarajatlari, ishsizlik to'lovlari) ko'payganida yalpi talabning ko'payishiga olib keladigan ko'paytmadir. Transfer to'lovlari tovar va xizmatlarga davlat xarajatlari bilan bir xil nazariy toifaga kirmaydi, chunki bunday to'lovlar to'g'ridan-to'g'ri tovar bozoriga kiritilmaydi. Buning o'rniga, sarflanadigan mablag'lar jamoat a'zosiga o'tkaziladi, u keyinchalik ularning bir qismini yoki barchasini sarflashi mumkin. Shu sababli transfert to'lovlari manfiy soliqlar sifatida tahlil qilinadi va ularning ko'paytiruvchisi odatda kattaligi bo'yicha teng, lekin belgisi bo'yicha soliqlarga qarama-qarshi (ayniqsa, salbiy emas, balki ijobiy) hisoblanadi. O'tkazma to'lovlarining bir dollari qabul qiluvchi tomonidan bir dollargacha sarflanishiga olib keladi. O'z navbatida, ushbu sarf-xarajatlarni oluvchi daromadning o'sishini boshdan kechirdi va uning bir qismini ko'proq tovarlarga sarflaydi, keyingi shaxsga daromad beradi, uning bir qismi sarflanadi va hokazo. Ushbu zanjirli reaktsiyaning natijasi shuni ko'rsatishi mumkinki, umumiy xarajatlar va shuning uchun muvozanatli YaIM asl dollardan ko'proqqa ko'tarildi. Biroq, bu multiplikator ta'sirining o'lchami ikki omil bilan kamayishi mumkin: birinchidan, yangi sarf-xarajatlar foiz stavkalariga beradigan yuqori sur'at, bu jismoniy kapital va uzoq muddatli iste'mol tovarlari kabi tovarlarga sarflanadigan xarajatlarni kamaytiradi; ikkinchidan, harajatlar umumiy narx darajasiga olib keladigan o'sish sur'ati, bu esa bir necha sabablarga ko'ra yalpi talab miqdorini kamaytiradi. O'tkazma to'lovini oluvchi tomonidan asl dollarning hammasi ham sarflanmaganligi sababli, natijada paydo bo'lgan multiplikator davlatning tovarlar va xizmatlarga harajatlari multiplikatoridan biroz kamroq bo'lishi mumkin.