Irokezlar
Irokezlar (fransuzcha: Iroquois), shuningdek, xaudenosauni yoki xodenosauni (inglizcha: Haudenosaunee, yaʼni „uzun uy odamlari“) — irokez tillarida soʻzlashuvchi, AQSh va Kanadada istiqomat qiluvchi indeys xalqlar guruhi. Kolonializm yillarida fransuzlar ularni Irokez ligasi, keyinchalik Irokez konfederatsiyasi deb nomlagan. Inglizlar esa ularni Besh qabila deb atagan: irokezlar sharqdan gʻarbga qarab yurganda moxaklar, oneydalar, onondagagalar, kayyugalar va senekalardan iborat boʻlgan. 1722-yildan keyin irokez tilida soʻzlashuvchi tuskaroralar ham konfederatsiyaga qoʻshilgan, natijada bu xalqlar Olti qabila deb nomlana boshlangan. Irokezlar hukmronligi choʻqqisiga chiqqan 1700-yil atrofida ular Buyuk koʻllar boʻylab bugungi kundagi Nyu-York shtatidan hozirgi Ontario va Kvebekkacha boʻlgan hududni, janub yo'nalishida hozirgi Virginiya va Kentukki shtatlari hamda Ogayo vodiysigacha boʻlgan hududni boshqarishgan. Yevropaliklarga maʼlum boʻlgan Saint-Lavrens irokezlari, guronlar, erilar, saskuexannoklar qabilalari ham irokez tilida soʻzlashgan. Keng maʼnoda ular ham irokezlar hisoblanadi, chunki ularning barchasi proto-irokez xalqlardan kelib chiqqan. Ammo ular tarixda Irokez ligasi xalqlariga qarshi kurashgan. 2010-yilgi maʼlumotlarga koʻra, Kanadada 60 ming nafar, AQShda esa 81 ming irokezlar istiqomat qiladi. Irokezlarning aksari ibtidoiy diniy aqidalarga sigʻinadi, ayrimlari yevropaliklar istilosidan keyin xristian dinini qabul qilgan.