Celal Esat Arseven
Celal Esat Arseven (1875 -1971-yil 13-noyabr) - turk rassomi, yozuvchi va siyosatchisi. U fotografiya, adabiy san'at tarixi, teatr, kino, arxitektura va shaharsozlik kabi turli sohalarga hissa qo'shgan. U birinchilardan boʻlib Turkiyaga sanʼat va meʼmorchilik tarixi va urbanizmning sxolastik fanlarini kiritdi. U o'ziga xos " turk san'ati " ni yaratdi va turk san'ati tushunchasining qabul qilinishiga kashshof bo'ldi. Uning 5 jildlik Badiiy ensiklopediyasi eng taniqli asaridir. Bolaligi Arseven 1875-yilda Istanbulda Sulton Abdulaziz davridagi Sadr-vaziri Ahmad Esad Posho (otasi) va Fatma Suzidilning (onasi) oʻgʻli boʻlib tugʻilgan. Otasi u yoshligida vafot etgan. Uning boshlang'ich ta'limi Beshiktosh Taşmaktepda boshlangan. 1888-yildan boshlab Hamidiye Mektebi, Galatasaray Mekteb-i Sultoni va Beshiktosh Harbiy Rushdiyesida tahsil oldi. 1889-yilda u siyosiy fanlar fakultetiga o'qishga kirdi va hali o'rta maktabda o'qiyotganda uni tugatdi. 1894-yilda u Harbiy akademiyani piyoda ofitser sifatida tugatgan. O‘qish davrida Xoja Ali Rizo Beyden va Zonarodan akvarel saboqlarini olgan. Karyerasi 1908-yilda Arseven do'sti Selah Cimcoz bilan "Kalem" deb nomlangan komik jurnalni chiqardi. Xuddi shu yili Urush vazirligi tomonidan turk rassomlarining asarlarini namoyish qilish va Mabeyn orkestri bilan konsertlar berish uchun yevropaga yuboriladi. 1910-yilda Selah Cimcoz bilan "Selim-i Salis" pyesasini yozadi. Katta qiziqish uyg‘otgan asar 1958-yilda “Selim III” nomi bilan nashr etilgan va Davlat teatrida sahnalashtirilgan. 1917-yilda “Koruyan ölu”ni yozgan va rejissyorlik qilgan. 1918-yilda “Alemdar Mustafo posho” (pyesa) yozgan. Birinchi jahon urushi paytida u Kadiko'y munitsipaliteti bo'limida bo'lgan va keyin yevropada rassomlar uchun ko'rgazmalar tashkil qilgan. Shuningdek, Birinchi jahon urushi paytida u Germaniyada do'stlari bilan Transorient Film nomli kompaniyaga asos solgan. 1917-yilda Myunxenda "Die Tote Wacht" nomi bilan Gyotening " Faust" asarining zamonaviy moslashuvi suratga olindi. Taniqli tarixchi, tadqiqotchi va yozuvchi Celal Esat Arsevenni yetarlicha texnik aqlga ega bo'lgan izlanuvchan shaxs sifatida ta'riflagan. “ U tanazzul va oʻtish davrini ifodalashga qodir edi. O'tish deganda odamlar yuzlarining niqoblari tushib, hamma narsa namoyon bo'lganda haqiqiy inqirozni anglatadi. Dekadens - bu o'qitish davri ." Arseven bu davrlarning yaratuvchisidir. Rassom Turkiyaning Istanbul shahridagi Kadiko‘y tumani ma’muri sifatida ham ishlagan. U port va bozor o'rtasidagi assimetrik qurilishni olib tashlab, bu joyni qayta qurishda muhim rol o'ynadi. 1921-yildan 1941-yilgacha Arseven Tasviriy san'at akademiyasida arxitektura tarixi va urbanizm bo'yicha kurslar bergan. Akademiyadagi vazifalaridan tashqari, 1923-yildan keyin Dorulbedayi boshqarmasida xizmat qildi. 1925-1927-yillarda Herman Yansen bilan birga Anqarada arxitektura boʻyicha maslahatchi boʻlib ishlagan. U 1932-yili Birinchi Tarix Kongressida qatnashgan va 1933-1937-yillarda Kadiko‘y Jamoat Uyi raisi lavozimida ishlagan. 1942-yilda Turkiya Milliy Majlisiga Istanbul deputati sifatida kirdi. 1946 yilda Giresunga deputat etib saylandi. 1971-yil 25-oktabrda u Madaniyat vaziri Talat Xalmandan Madaniyat uchun Milliy mukofotni oldi. Vafoti U 1971-yil 13-noyabrda 96 yoshida Istanbulda vafot etdi va Erenkoydagi Sahrayi Cedid qabristoniga dafn qilindi.