Uran qazib olish
Uran qazib olish - uran rudasini erdan qazib olish jarayoni. 50 mingdan ortiq tonna uran 2019 yilda ishlab chiqarilgan. Qozog'iston, Kanada va Avstraliya mos ravishda uran qazib olish bo'yicha yetakchi uchlikka kirdi va ular birgalikda jahon ishlab chiqarishining 68 foizini tashkil qiladi. Yiliga 1000 t dan ortiq ishlab chiqaradigan boshqa davlatlar qatoriga Namibiya, Niger, Rossiya, O'zbekiston, AQSh va Xitoy kiradi . Dunyoda qazib olingan uranning deyarli barchasi atom elektr stansiyalarini quvvatlantirish uchun ishlatiladi. Tarixiy jihatdan uran uran shishasi yoki ferrouran kabi ilovalarda ham ishlatilgan, ammo uranning radioaktivligi tufayli bu qo'llanmalar kamaydi va bugungi kunda asosan uran o'q-dorilarida ishlatiladigan juda ko'p arzonlashtirilgan uran bilan ta'minlanadi. Arzonroq bo'lishiga qo'shimcha ravishda, kamaygan uran qisqa muddatli 234 ning kamroq miqdori tufayli kamroq radioaktivdir.234</br> 234 va 235</br> 235 tabiiy urandan ko'ra. Uran in-situ yuvish (jahon ishlab chiqarishining 57%) yoki rudalarni an'anaviy er osti yoki ochiq usulda qazib olish (ishlab chiqarishning 43%) yo'li bilan qazib olinadi. O'z-o'zidan qazib olish jarayonida uran rudasi koniga burg'ulash teshiklari orqali eritish eritmasi quyiladi, u erda ruda minerallarini eritadi. Keyin uranga boy suyuqlik sirtga qaytariladi va eritmadan uran birikmalarini olish uchun qayta ishlanadi. An'anaviy tog'-kon sanoatida rudalar ruda materiallarini bir xil zarracha o'lchamiga qadar maydalash va keyin uranni kimyoviy yuvish yo'li bilan olish uchun rudani qayta ishlash orqali qayta ishlanadi. Frezeleme jarayonida, odatda, tabiiy urandan tashkil topgan quruq kukun shaklidagi material olinadi, bugungi kunda uran bozorida odatda U <sub id="mwLA">3</sub> O <sub id="mwLQ">8</sub> sifatida sotiladigan " sariq kek ". Ba'zi atom elektr stantsiyalari, xususan, CANDU kabi og'ir suv reaktorlari - tabiiy uran bilan (odatda uran dioksidi shaklida) ishlay oladigan bo'lsa-da, tijorat atom elektr stantsiyalarining katta qismi va ko'plab tadqiqot reaktorlari uranni boyitishni talab qiladi, bu esa tarkibni oshiradi. 235 dan235</br> 235 tabiiy 0,72% dan 3-5% gacha ( engil suv reaktorlarida foydalanish uchun) yoki undan ham yuqori, qo'llanilishiga qarab. Boyitish uchun sariq tortni uran geksaftoridiga aylantirish va bu xom ashyodan yoqilg'i (yana odatda uran dioksidi, lekin ba'zan uran karbid, uran gidrid yoki uran nitridi ) ishlab chiqarish talab etiladi. Izotoplarni ajratishning ko'plab usullari mavjud. Usullarning aksariyati turli izotoplar atomlarining turli massalariga asoslangan: yadrodagi neytronlar sonining farqi tufayli 235 238 dan bir oz engilroq. Bu atomlarning turli inertsiyalarida namoyon bo'ladi. Misol uchun, agar siz atomlarni yoy bo'ylab harakatlantirsangiz, og'ir atomlar engil atomlarga qaraganda kattaroq radius bo'ylab harakatlanadi. Elektromagnit va aerodinamik usullar shu printsip asosida qurilgan.