Samarali doza (radiatsiya)
Samarali doza - Xalqaro Radiologik Himoya Komissiyasi (ICRP) radiologik himoya sistemasidagi doza oʻlchovi. Bu inson tanasining barcha koʻrsatilgan toʻqimalari va inson azolarida ekvivalent dozalarning toʻqimalarga oʻlchangan yigʻindisidir va butun organizm uchun stoxastik salomatlik darajasini xavfligi, yaʼni saraton paydo boʻlish ehtimoli va genetik taʼsirni, past darajadagi ionlashtiruvchi nurlanishni anglatadi. Bu nurlanish turini va nurlanayotgan har bir azo yoki toʻqimalarning xususiyatini hisobga olgan holda va jami hisoblangan samarali dozani ishlab chiqarish uchun turli darajadagi ichki va tashqi nurlanish turlariga bogʻliq boʻlgan azo dozalarini jamlash imkonini koʻrsatadi. Samarali dozani SI birligi sievert (Sv) boʻlib, saraton rivojlanishining 5,5% ehtimolini koʻrsatadi. Samarali doza sogʻliqqa deterministik taʼsir oʻlchovi sifatida qoʻllanilmagan, yaʼni toʻqimalarning oʻtkir jarohatlanishining ogʻirligi boʻlishi aniq, bu soʻrilgan doza miqdori bilan oʻlchanadi. Samarali doza jumlasi Volfgang Yakobi tomonidan yuritilgan va 1975 yilda nashr etilgan va shunchalik ishonchli ediki, ICRP uni 1977 yildagi butun tavsiyalariga (26-nashr) „samarali doza ekvivalenti“ sifatida kiritgan. „Effektiv doza“ soʻzi 1991 yilda „samarali doza ekvivalenti“ nomini almashtirdi 1977 yildan buyon u ICRP xalqaro radiologik himoya tizimida dozani cheklash uchun markaziy miqdor boʻlib kelgan.