Ekzotoksin
Ekzotoksin bakteriyalar tomonidan ajratilgan toksindir. Ekzotoksin hujayralarni yoʻq qilish yoki normal hujayra metabolizmini buzish orqali xoʻjayin hujayraga zarar yetkazishi mumkin. Ekzotoksinlar bakteriya faol holda boʻlganida yoki endotoksinlarga oʻxshab bakteriya hujayrasi lizisi (oʻlimi) vaqtida ajralib chiqishi mumkin. Ekzotoksinlar mahalliy ta'sir koʻrsatishi yoki tizimli ta'sir koʻrsatishi mumkin. Keng tarqalgan ekzotoksinlarga quyidagilar kiradi: Clostridium botulinum tomonidan ishlab chiqarilgan botulin toksini;  Corynebacterium diphtheriae toksini, difteriyaning hayot uchun xavfli belgilari paytida ishlab chiqariladi;  Clostridium tetani tomonidan ishlab chiqarilgan tetanospazmin.  Aksariyat ekzotoksinlarning toksik xossalarini issiqlik yoki kimyoviy ishlov berish orqali faolsizlantirilishi mumkin. Bu amaliyot ushbu toksinni ajratuvchi mikroorganizmga nisbatan antitoksin hosil qilish (vaksina yaratish) maqsadida amalga oshiriladi. (difteriya va qoqshol toksoidlari vaksina sifatida ishlatiladi). Ishlov berilgan toksin oʻzining antigenlik xossasini saqlab qoladi. Ekzotoksinlar immunitet tizimi tomonidan ishlab chiqarilgan antitelolarga sezgir, ammo baʼzi ekzotoksinlar shu qadar zaharliki, immunitet tizimi ularga qarshi himoya qilish imkoniyatiga ega boʻlgunga qadar ular xoʻjayin hujayra uchun halokatli boʻlishi mumkin. Bunday hollarda passiv immunitetni taʼminlash uchun baʼzida antitoksinga, toksinga sezgir antitelolar saqlovchi zardob yuborish mumkin.