Janubiy Xitoy dengizidagi hududiy nizolar
Janubiy Xitoy dengizidagi hududiy nizolar bir necha suveren davlatlar, xususan Bruney, Xitoy Xalq Respublikasi (XXR), Tayvan (Xitoy Respublikasi/ROC), Indoneziya, Malayziya, Vietnam, Filippin va boshqa davlatlar tomonidan mintaqadagi orol va dengiz da'volarini o'z ichiga oladi. . Bahslar orollar, riflar va Janubiy Xitoy dengizining boshqa xususiyatlari, jumladan Spratli orollari, Parasel orollari, Skarboro Rifi va Tonkin ko'rfazidagi turli chegaralarni o'z ichiga oladi. Ba'zilari geografik jihatdan Janubiy Xitoy dengizining bir qismi deb hisoblaydigan Indoneziyaning Natuna orollari yaqinidagi suvlar ham bahsli. Dengizdagi kelishmovchiliklar Sharqiy Xitoy dengizida joylashgan Senkaku orollari va Sokotra qoyasi misolida bo'lgani kabi Janubiy Xitoy dengizidan tashqariga ham tarqaladi. Har yili Janubiy Xitoy dengizi orqali 3,37 trillion AQSH dollariga teng global savdo oʻtadi , bu global dengiz savdosining uchdan bir qismini tashkil qiladi. Xitoyning energiya importining 80 foizi va Xitoyning umumiy savdosining 39,5 foizi Janubiy Xitoy dengizi orqali o'tadi. Da'vogar davlatlar baliq ovlash zaxiralariga bo'lgan huquqlarni saqlab qolish, Janubiy Xitoy dengizining turli qismlarining dengiz tubida xom neft va tabiiy gazni qidirish va potentsial foydalanishdan, shuningdek, muhim yuk tashish yo'llarini strategik nazorat qilishdan manfaatdor. Dengiz xavfsizligi ham muammo hisoblanadi, chunki davom etayotgan kelishmovchiliklar yuk tashish uchun qiyinchiliklar tug'diradi. 1932 yilda Fransiya rasmiy ravishda Parasel va Spratli orollariga da'vo qildi. Xitoy ham, Yaponiya ham norozilik bildirishdi. 1933-yil 6-aprelda Fransiya Spratli orollarini bosib oldi, ularning anneksiya qilinganligini e’lon qildi va ularni rasman Fransuz Hindixitoyi tarkibiga kiritdi. 2013 yilda XXR Spratli orollari va Parasel orollari mintaqasida orollar qurishni boshladi. Reuters ma'lumotlariga ko'ra, Janubiy Xitoy dengizida, birinchi navbatda, Vyetnam va Filippin tomonidan orol qurilishi o'nlab yillar davomida kichik miqyosda davom etmoqda; Xitoy orol qurish o'yiniga kechikib kelgan bo'lsa-da, uning sa'y-harakatlari misli ko'rilmagan miqyosda bo'ldi, chunki u 2014 yildan 2016 yilgacha boshqa barcha xalqlar tarix davomida qurgan orollardan ko'ra ko'proq yangi orol qurdi va 2016 yildan boshlab o'z orollaridan biriga harbiy texnikani joylashtirdi. 2019-yilgi Amerika Ovozidagi Xitoy va Vyetnamning Janubiy Xitoy dengizida orol qurish kompaniyasini taqqoslagan maqolasida xuddi shunday xabar berilganki, Vyetnam Xitoydan farqli o'laroq, xalqaro miqyosda juda kam tanqidga uchragan va hatto qo'llab-quvvatlangani sabab uning orol qurish loyihasining tabiati tezlikning pastligi va keng tarqalgan mudofaa qobiliyatidir. Xitoyning Janubiy Xitoy dengizidagi xatti-harakatlari uning strategiyalarining bir qismi sifatida tasvirlangan va 2015 yildan beri Amerika Qo'shma Shtatlari va Fransiya va Buyuk Britaniya kabi boshqa davlatlar erkinlikni o'tkazdi. 2016 yil iyul oyida Birlashgan Millatlar Tashkilotining Dengiz huquqi to'g'risidagi konvensiyasining (BMTKHK) VII ilovasiga muvofiq tuzilgan arbitraj sudi XXRning Filippinga qarshi dengiz da'volariga qarshi qaror chiqardi. Tribunal orollarning egaligi to'g'risida qaror chiqarmadi yoki dengiz chegaralarini belgilamadi. Xitoy Xalq Respublikasi ham, Tayvan ham sudni tan olmasligini ma’lum qildi va masalani boshqa da’vogarlar bilan ikki tomonlama muzokaralar yo‘li bilan hal qilish kerakligini ta’kidladi. 2022 yil yanvar oyida AQSh Davlat departamenti Xitoyning Janubiy Xitoy dengizidagi da'volarini "noqonuniy" deb atadi.