Nazariy namuna olish
Nazariy namuna olish (inglizchadan “theoretical sampling”) yoki nazariy tanlov — bu nazariya uchun ma’lumotlarni yigʻish jarayoni boʻlib, tahlilchi bir vaqtning oʻzida oʻz ma’lumotlarini yigʻadi, kodlaydi, tahlil qiladi va bir-biri bilan taqqoslaydi. U, shuningdek, oʻz nazariyasini rivojlantirish uchun bundan keyin qanday ma’lumotlarni toʻplash va ularni qayerdan izlash kerakligini hal qiladi. Tadqiqotchi umumiy muammoli sohani tanlaydi va u tomonidan tahlil qilinadigan ba’zi asosiy tushunchalar va xususiyatlarni aniqlashdan boshlaydi. Shu bilan birga, shakllanayotgan nazariya allaqachon ishlab chiqilgan nazariyalarning notoʻgʻri qarashlari va jihatlariga emas, balki toʻplangan ma’lumotlarga asoslanishiga nazariy jihatdan sezgir va ehtiyot boʻlish kerak. Materialni tahlil qilish jarayonida tadqiqotchida keyingi tanlovlarda e’tiborga olinishi kerak boʻlgan turli xil savollar paydo boʻladi, chunki ularga beriladigan javoblar oʻrganilayotgan hodisalarni toʻliq ochib berishga imkon beradi. Shunday qilib, nazariy namuna olishda tadqiqotchining asosiy vazifasi keyingi tahlillar uchun holatlarni aql bilan tanlashdir. Nazariy namuna olish tushunchasi metodologiyaga, “Grounded theory” metodi yoki asosli nazariyani yaratgan, amerikalik sotsiologlar Anselm Strauss va Barni Glazerlarning ishlaridan kelib chiqqan. Keyinchalik, u A. Strauss va J. Korbin, A. Brayant va K. Charmaz, A. Clark tomonidan ishlab chiqilgan “Grounded theory” metodologiyasining yangi versiyalarini chiqarish bilan toʻldirildi va qayta koʻrib chiqildi.