Amerika Qoʻshma Shtatlari Oliy sudi
Amerika Qoʻshma Shtatlari Oliy sudi (inglizcha: Supreme Court of the United States) — AQSHning eng yuqori sud instansiyasi. Sud 9 sudyadan iborat boʻlib, ulardan biri raisdir. Sud odatda kassatsiya sudi vazifasini bajaradi, ammo bir qator hollarda (masalan, diplomatlar yoki bir davlatning boshqa davlatga nisbatan daʼvolari toʻgʻrisida) birinchi instansiya sudi boʻlishi mumkin. Sudyalar Prezident tomonidan Senatning maʼqullashi bilan umrbod tayinlanadi va oʻz ixtiyori bilan isteʼfoga chiqish yoki sodir etilgan jinoyatlar uchun impichment natijasida oʻz vakolatlarini muddatidan oldin tugatishi mumkin. Oliy sud tarkibini tashqi bosimsiz yangilashni ragʻbatlantirish uchun kamida 70 yoshida nafaqaga chiqqan Oliy sud sudyalarining ish haqini saqlab qolish huquqi toʻgʻrisida qonun qabul qilingan. 1789-yildan 2005-yilgacha AQSh prezidentlari 149 ta Oliy sud sudyalarini tayinladilar, ularning 80 % dan ortigʻi sudya boʻlishga erishgan. Statistik maʼlumotlarga koʻra, har 22 oyda yangi sudya tayinlanadi. Oliy sud 1789-yilda tashkil topgan va birinchi qarorini 1792-yilda qabul qilgan. Oliy sudning taʼsiri 1803-yildan soʻng, Oliy sud qonunchilik hujjatlarining AQSh konstitutsiyasiga muvofiqligini baholash huquqini oʻz zimmasiga olganidan soʻng, yaʼni qonunlarning amal qilishini toʻxtatib qoʻyish huquqini oʻz zimmasiga olgandan keyin keskin oshdi. Keyinchalik Yevropada bunday funksiyalar uchun alohida sud turi yaratildi — yaʼni Qoʻshma Shtatlarda boʻlmagan Konstitutsiyaviy sud. Shu bilan birga,  AQSh Kongressi oʻz faoliyati davomida uch marta Konstitutsiyaga oʻzgartish kiritish orqali Oliy sud qarorlarini bekor qildi, ilgari har bir holatda shtatlarning 3/4 qismi qonun chiqaruvchi organlarining zarur tasdigʻini olgan edi. Shu yoʻl bilan, xususan, Oliy sud tomonidan taqiqlangan daromad soligʻi joriy etildi va Amerikada tugʻilgan afroamerikaliklarning AQSh fuqaroligini avtomatik ravishda olish huquqi oʻrnatildi. Istisnosiz, AQSh Oliy sudining barcha aʼzolari 1835-yilgacha, prezident Endryu Jekson katolik sudyasi Rojer Toni (Toni bosh sudya boʻlishiga) tayinlaganiga qadar erkak protestantlar edi. 1916-yilda Prezident Vudrou Uilson yahudiy eʼtiqodining birinchi hakami Lui Brenditsni tayinladi. 1967-yilda Thurgood Marshall prezident Lindon Jonsonning taklifiga binoan AQSh Oliy sudiga tayinlangan birinchi afroamerikalik boʻldi. 1981-yilda R. Reygan tomonidan koʻrsatilgan birinchi ayol sudya Sandra Day OʻKonnor nomzodi tasdiqlandi. 2009-yil avgust oyida Sonia Sotomayor prezident Barak Obamaning taklifiga binoan AQSh Oliy sudiga saylandi va Lotin Amerikalik birinchi sudya boʻldi.