Impulsning saqlanish qonuni
Impulsning saqlanish qonuni — Agar moddiy nuqtalar tizimiga taʼsir qilayotgan tashqi kuchlarning geometrik yigʻindisi nolga teng boʻlsa, koʻrilayotgan tizim berk tizim deyiladi, yaʼni F → c = ∑ i = 1 n ∗ F → i = 0 {\displaystyle {\vec {F}}{\scriptstyle {\text{c}}}=\sum _{i=1}^{n}*{\vec {F}}{\scriptstyle {\text{i}}}=0} boʻlsa d P → c d t = F → c {\displaystyle {d{\vec {P}}{\scriptstyle {\text{c}}} \over dt}={\vec {F}}{\scriptstyle {\text{c}}}} - ifoda d P → c d t = 0 {\displaystyle {d{\vec {P}}{\scriptstyle {\text{c}}} \over dt}=0}  koʻrinishga keladi va P → c = P → 1 + P → 2 + . . . . . . + P → n = c o n s t {\displaystyle {\vec {P}}{\scriptstyle {\text{c}}}={\vec {P}}{\scriptstyle {\text{1}}}+{\vec {P}}{\scriptstyle {\text{2}}}+......+{\vec {P}}{\scriptstyle {\text{n}}}=const} boʻladi. Bu ifoda tizim inersiya markazi impulsining saqlanish qonuni deb ataladi. Berk tizimdagi jismlar impulslarining geometrik yigʻindisi oʻzgarmas boʻlib qoladi. Endi F → c ≠ 0 {\displaystyle {\vec {F}}{\scriptstyle {\text{c}}}\neq 0}  boʻlib, uning biror O X {\displaystyle OX}  oʻqiga proeksiyasi nolga teng boʻlsa, yaʼni d P → c d t = 0 {\displaystyle {d{\vec {P}}{\scriptstyle {\text{c}}} \over dt}=0}  boʻlsa impulsning shu oʻqqa proeksiyasi oʻzgarmas boʻlib qoladi   P → x = c o n s t {\displaystyle {\vec {P}}{\scriptstyle {\text{x}}}=const} . Bu holat (ogʻirlik kuchi maydoni taʼsiridagi jism harakati) gorizontga burchak ostida otilgan tosh yoki otilgan oʻq harakatida namoyon boʻladi. Bu holda tizimning natijalovchi impulsi P → c ≠ 0 {\displaystyle {\vec {P}}{\scriptstyle {\text{c}}}\neq 0}  boʻlib, faqat uning x {\displaystyle x}  oʻqiga proeksiyasi oʻzgarmas holda saqlanadi. Masalan, jismning erkin tushishida impulsning gorizantal x {\displaystyle x}  oʻqi yoʻnalishidagi tashkil etuvchisi   P → x = c o n s t {\displaystyle {\vec {P}}{\scriptstyle {\text{x}}}=const} boʻlib, vertikal y {\displaystyle y}  oʻqi yoʻnalishidagi tashkil etuvchi P → y {\displaystyle {\vec {P}}{\scriptstyle {\text{y}}}}  esa uzluksiz oʻzgara boradi.