Radiatsiya yomg'iri
Radiatsiya tushishi ( «чёрный дождь» (yaponcha: 黒い雨 кюрои: яме?, кюро́й-я́ме) deb ham ataladi) lìnì kuroi: yame , kuroy-yame ) - kuzatilgan hodisa Xirosima va Nagasaki atom bombalaridan omon qolganlar tomonidan shunday tavsiflangan ) - hamroh bo'lgan hodisalardan biri - turli xil kelib chiqadigan radiatsiya hodisalari (yadro falokati) oqibatlari, yog'ingarchilikning o'ziga xos turi. hodisa maydoni ( atom portlashi, avariya va T. P. ). Ular portlash natijasida atmosferaga ko'tarilgan suyuq va qattiq radioaktiv moddalar suspenziyasi bo'lib, turli xil mikrozarralar - radioaktiv chang, kuyikish, axloqsizlik, tuproq zarralari va vayron bo'lgan tuzilmalar, yog'ingarchilik shaklida tushadi. ta'sir maydoni va havo massasi harakati yo'nalishi bo'yicha. To'qimalari va tashqi ko'rinishi yoqilg'i moyiga o'xshaydi. Ular yiqilishdan keyin darhol va uzoq muddatda barcha tirik mavjudotlarga tahdid soladi. Ionlashtiruvchi nurlanish manbalari bilan ishlashda muhofaza metodlari Ionlashuvchi nurlanish manbalarini bilan ishlashda radiatsion nurlanish xavfliligini baholashda ochiq, yopiq va aralash turlarga bo‘lib baholanadi. Yopiq manbalar tashqi muxitdan to‘liq ajratilgan bo‘ladi. Bular insonga faqat tashqaridan ta’sir etishi mumkin. Ochiq manba deb shunday agregat holatidagi va qobiqdagi radioaktiv moddalar bo‘lib, atrofga tarqalishi va organizm ichiga tushishi mumkin bo‘lgan holat tushuniladi. Aralashga neytron nurlanish yopiq manbalari kirib, u neytronlar bilan tashqi nurlanish orqali odam organizmiga tushadi va kutilmagan radioaktivlikni hosil qiladi. Yopiq manbalar bilan ishlashda tashqi nurlanishdan himoyalanish talab etiladi. Ochiq radioaktiv moddalar bilan ishlashda tashqi nurlanishdangina himoyalanmay shu bilan birgalikda radioaktiv moddalarni organizmga tushishidan ham himoyalanish talab etiladi. Shuning uchun ishlab chiqarishda ochiq va yopiq ionlashuvchi nurlanishlar bilan ishlash uchun xavfsizlik alohida xavfsizlik talablari ishlab chiqilgan. Ko‘rsatilgan prinsipdan kelib chiqib radiatsion xavfli obyekt atrofi quyidagi hududlarga bo‘linadi (Rossiya federal qonuni-Radiatsion xavfsizlik to‘g‘risida): I – sanitar-muhofaza (radius 3 km); II – ehtimoliy xavfli zararlanish (radius 30 km); III – kuzatuv (radius 50 km); IV – 100-kilometrlik muhofaza tadbirlarini o‘tkazish hududi. Muhofazaning uchunchi usuli - ekranlashtirish. Favqulodda vaziyatlar vaqtida ekranlashtirish sifatida devorlar, panagohlar va antiradiatsion yopilmalardan foydalaniladi. Ularning turi ionlashtiruvchi manba turiga bog‘liq.Ximoya tadbirlarining xarakteri radioaktiv ifloslanish darajasiga bog‘liq. Qaerdaki aholi uchun samara do‘zasi 1 mZv/yil dan kam bo‘lsa u hudud radioaktiv ifloslanish zonasiga kirmaydi. Undan yuqori ifloslanish darajasida quyidagi muhofaza tadbirlari o‘tkaziladi: - radiatsion nazorat zonasi –1 dan 5 mZv/yil gacha. Majburiy radiatsion nazorat o‘tkaziladi. Bunda atrof-muhit ifloslanishi, qishloq xo‘jaligi mahsulotlari va aholini nurlanish dozasi tekshiruvda bo‘ladi. Radiatsiyaga qarshi choralar optimallashtirish prinsipi bo‘yicha o‘tkaziladi. - aholini cheklangan ko‘chirish zonasi – 5 dan20 mZv/yil. Yuqorida ko‘rsatilgan choraga qo‘shimcha aholini sog‘ligiga radiatsiya xavfi to‘g‘risida tushuntiriladi. - ixtiyoriy ko‘chiriluvchilar zonasi– 20 dan50 mZv/yil. Tibbiy radiatsion ximoya choralari o‘tkaziladi. Ixtiyoriy ko‘chirilganlarga yordam ko‘rsatiladi. - ko‘chirish zonasi (foydalanmaydigan zona)– 50 mZv/yil dan yuqori. Aholini doimiy yashashiga yo‘l qo‘yilmaydi, boshqa faoliyatlar maxsus dalolatnomalar asosida yuritilishi mumkin. Bu joyda monitoring yuritiladi, shaxsiy dozimetrik nazorat olib boriladi. Lokal radiatsion ifloslanish aniqlangan holatda 2 bosqichli, tadqiqot va aralashuv bajariladi. - Tadqiqot darajasi 1 dan 3 mZv/yil. Bunda 70 yilga kutiladigan yillik samara dozasi tadqiq etiladi. - Aralashuv darajasi – 0,3 mZv/yildan yuqori. Aholi nurlanishini chegaralash maqsadida himoya tadbirlari talab etiladi.