Ernest Rutherford
Ernest Rutherford (talaffuzi: Ernest Rezerford; 1871-yil 30-avgust Spring Gruv, 1937-yil 19-oktabr Kembrij) — ingliz fizigi, kelib chiqishi Yangi Zelandiyalik. Yadroviy fizikaning „otasi“ sifatida tanilgan, atomning planetar modelini yaratgan. 1908-yilda Kimyo boʻyicha Nobel mukofoti sovrindori boʻlgan. Rezerford (Rutherford) Ernest (1871.30.8, Braytuoter, Yangi Zelandiya — 1937.19.10, Kembrij) — ingliz fizigi; radioaktivlik va atomning tuzilishi toʻgʻrisidagi taʼlimot asoschilaridan biri. London Qirollik jamiyati aʼzosi (1903-yildan). R. 1907— 19 yillar Manchester, 1919-yildan Kembrij universiteti professor va bir vaqtning oʻzida Kavendish laboratoriya direktori. R. 1903-yilda F. Soddi bilan birgalikda radioaktiv yemirilish nazariyasini yaratdi va bir element atomining boshqa element atomiga aylanishini isbotlab berdi. 1911-yilda atomning Quyosh sistemasiga oʻxshash planetar modelini yaratdi. Shu modelga asoslanib 1913-yilda N Bor atom tuzilishining kvant nazariyasini va spektrlar nazariyasini yaratdi. 1919-yilda azotni kislorodga aylantirgan birinchi sunʼiy yadro reaksiyasini amalga oshirdi; bu bilan hozirgi zamon yadro fizikasiga asos soldi. Shu vaqtdan boshlab R. atom yadrolarini tezkor zarralar taʼsirida sunʼiy yoʻl bilan oʻzgartirish masalalari bilan shugʻullana boshladi. 1921-yilda u neytral zarralar — neytronlarning mavjudligi toʻgʻrisidagi fikrni oʻrtaga tashladi. 1932-yilda R.ning shogirdi J. Chedvik neytroni kashf qildi. R. koʻpgina fiziklar (G. Mozli, J. Chedvik, J. D. Kokroft, M. L. E. Olifant, N. Bor, X. Geyger, O. Gan, P. L.AGyapitsa va boshqalar)ni tarbiyalab yetishtirdi. Nobel mukofoti laureati (1908).