Afrodita
Afrodita (AF-rə-DY-tee, Attic Greek pronunciation: [a.pʰro.dǐː.tɛː], Koinē Greek: [a.ɸroˈdi.te̝], Greek pronunciation: [a.froˈði.ti]) — qadimgi yunon maʼbudasi, sevgi, shahvat, goʻzallik, zavq, ehtiros, nasl bilan bogʻliq va uning sinkretlangan Rim maʼbudasi Venera singari, istak, jinsiy aloqa, unumdorlik, farovonlik va gʻalaba ramzi. Afrodita bilan birgalikda qoʻllaniladigan asosiy elementlarga dengiz chigʻanoqlari, mirtlar, atirgullar, kaptarlar, chumchuqlar va oqqushlar kiradi. Afroditaga sigʻinish asosan Sharqiy Som maʼbudasi Inannaning qarindoshi boʻlgan Finikiya maʼbudasi Astartedan kelib chiqqan boʻlib, uning kulti shumerlarning Inanna kultiga asoslangan. Afroditaga sigʻinadiganlarning asosiy diniy markazlari Sitera, Kipr, Korinf va Afina boʻlgan. Ularning asosiy bayrami Afrodiziya boʻlib, u har yili yoz oʻrtalarida nishonlanadi. Lakoniyada Afroditaga jangchi maʼbuda sifatida sigʻinishgan. Shuningdek, u fohishalarning homiy maʼbudasi boʻlgan, bu uyushma qadimgi olimlarni yunon-rim madaniyatida „ilohiy fohishalik“ tushunchasini kiritishiga olib kelgan. Bugungi kunda mazkur gʻoya notoʻgʻri deb hisoblaniladi. Gesiodning Teogoniyasida Afrodita Cythera qirgʻogʻida koʻpikdan (ἀφρός ., aphrós) tugʻilgani aytiladi. Unga koʻra, bu koʻpiklar Uranning oʻgʻli Kronus kesib, dengizga tashlagan, jinsiy aʼzolaridan hosil boʻlgan. Gomerning Iliadasida esa, u Zevs va Dionaning qizi deya tariflanadi. Platon oʻzining Simpoziumida bu ikki kelib chiqishni aslida alohida shaxslarga tegishli ekanligini taʼkidlaydi, ular: Afrodita Uraniya („Samoviy“ Afrodita) va Afrodita Pandemos („barcha odamlar“ uchun umumiy Afrodita)dir. Afroditaning boshqa koʻplab epitetlari boʻlgan, ularning har biri ayni bir maʼbudaning boshqa turli jihatlarini oʻizda namoyish qiladi yoki boshqa mahalliy madaniyat tomonidan qoʻllaniladi. Shuningdek, u Cytherea (Kithera xonimi) va Cypris (Kipr xonimi) sifatida ham tanilgan, chunki ikkala hudud ham uning tugʻilgan joyi sifatida taʼriflangan. Yunon mifologiyasiga koʻra, Afrodita olov, temirchilik va metallga ishlov berish xudosi Gefestga turmushga chiqadi. Afrodita unga koʻp bora xiyonat qilgan. Shuningdek, uning koʻplab oshiqlari boʻlgan. Odisseyda u urush xudosi Ares bilan zino qilib qoʻlga tushadi. Afrodita birinchi Homerik madhiyasida marhum choʻpon Anchisesni aldaydi. Afrodita, shuningdek, yovvoyi choʻchqa tomonidan oʻldirilgan choʻponlar homiysi Adonisning surrogat onasi va sevgilisi hamdir. Afrodita Afina va Gera bilan birga troya urushining boshlanishiga sabab boʻlgan uchta maʼbudadan biri edi. U Iliadada muhim rol oʻynaydi. Afrodita Gʻarb sanʼatida ayol goʻzalligining ramzi sifatida tasvirlangan va Gʻarb adabiyotining koʻplab namunalarida ham tilga olinadi. U zamonaviy neopagan dinlarida ham ilohiylashtirilgan, jumladan Afrodita, Vikka va Ellenismos bu dindagi asosiy xudolardir.