Rub-el cali sahrosi
Rub-el xali sahrosi Rub-el xali choʻli janubda Arabiston yarim oroli uchdan bir qismini egallaydi, ammo arab tilida „boʻsh chorak“ deb ataladi. Dastlab u oddiygina „cho‘l, bo‘m-bo‘sh yer“ edi. Ammo „rob“ (yer, hudud) va „rub“ (chorak) soʻzlari yozma ravishda farq qilmagani uchun va ikkinchisi nutqda koʻproq qoʻllanilganligi sababli, bunday soʻz oʻzgarishi sodir boʻlgan. Arabiston yarim orolini chorak emas, uchdan bir qismini sahro tashkil qiladi. Biroq, bu choʻl taxminan ikki million yil oldin shakllana boshlaganidan beri u oʻz chegaralarini doimiy ravishda kengaytiradi. Umuman olganda, qumli choʻl shunday dahshatli „jonzot“ki, u oʻsishi, hujum qilishi, uylarni, vohalarni va butun shaharlarni izsiz yoʻq qila oladi … Arabiston yarim orolining janubiy qismida keng qumli chiziqda choʻzilgan Rub al-Xali dunyodagi eng katta choʻllardan biridir. Yer yuzasi sharqdan gʻarbga dengiz sathidan oʻrtacha 100-200 metrdan dengiz sathidan 500-1000 metrgacha koʻtariladi. Qumlar ostida gips va ohaktoshlar, chekkalarida nodir vohalari bor. Choʻlning maʼmuriy boʻlinishi sof rasmiyatchilikdir. Bu Saudiya Arabistoni, Ummon, Birlashgan Arab Amirliklari va Yaman chegarasida joylashgan ulkan neytral hududdir. 150-200 m balandlikdagi qumtepalar, „Boʻsh chorak“ ning 650 km2 hududning 80% ni egallagan va u yerlarda deyarli jonzotlar yoʻq . Giper qurgʻoqchil va juda issiq choʻllarning biologik xilma-xilligi cheklangan sonli turlar bilan ifodalanadi: jonzotlardan bular, asosan, araxnidlar va kemiruvchilar; qumtepalar orasidagi chuqurlikdagi oʻsimliklar, tuya tikanlari va boshqa chunga oʻxshash oʻsimliklar. Quyoshda 70 °C haroratli qumli kunduzgi jarlikka faqat tuyalar bardosh bera oladi va (bir togʻli tuyalar tashnalik yoki ochlikdan oʻlmasdan oʻz vaznining toʻrtdan toʻrt qismidan koʻprogʻini yoʻqota oladi). Bunday ogʻir sharoitlarda qandaydir tarzda hayotga moslashgan badaviylar, kunduzi yaylov izlash uchun ularni qoʻyib yuboradilar, oʻzlari esa soyaga oʻtishadi. Toʻrt gʻildirakli va kondisionerli avtomobillar ishlab chiqarilishi tufayli hatto kemalarga ham kirib boradigan yevropalik sayyohlar uchun bir yarim daqiqa kifoya qiladi — shunchaki hayoliy manzara fonida tashqarida suratga tushish uchun vaqt topiladi. Rubel Xali hududiga birinchi boʻlib kirib, xaritasini yaratgan evropaliklardan biri 1946-1950 yillarda ingliz tadqiqotchisi Vilfrid Teziger edi.