Jane Grey
Jane Grey(Lady Jane Grey,1537— 12-fevral 1554), 1553-yil 25-maydan boshlab Jane Dudley bilan nikohda boʻlgan — 1553-yil 10-dan 19-iyulgacha Angliyaning tojsiz qirolichasi, xalq tili bilan aytganda „toʻqqiz kunlik qirolicha“. Qirol Henry VII ning evarasi, Suffolk gersogining qizi protestant muhitida oʻsgan va oʻz davri uchun juda yaxshi maʼlumotga ega boʻlgan. Qirol Edward VI hayotligi davomida u taxt vorisi nomzodlari qatorida toʻrtinchida turardi va taxtga oʻtirishni faqat xayolida tasavvur qilishi mumkin edi holos: qirolning vorisi uning oʻsmir opasi Mary edi. 1553- yilda Noyib Jhon Dadlining talabiga binoan, Jane bu nikohga qarshi boʻlganiga qaramay, uning oʻgʻli Guilford Dadliga turmushga chiqdi. Biroq, 1553-yil iyun oyida jiddiy kasal bilan ogʻrigan Edward va Jhon Dadli katolik Maryni merosdan chetlatishdi va oʻn olti yoshli protestant Janeni voris qilib oldilar. Edward vafotidan keyin u Londonda qirolicha deb eʼlon qilindi va Mary esa Sharqiy Angliya qurolli qoʻzgʻoloniga rahbalik qildi. Toʻqqiz kun oʻtgach, Maxfiy kengash, kuch nisbatlarini baholab, Janeni taxtdan qulatdi va unga Maryni chaqirdi. Jane Gray va uning eri minorada qamalib, xiyonat uchun oʻlimga hukm qilingan va yetti oy oʻtgach boshidan judo qilingan. Jane Greyning fojeasi ingliz madaniyatida tarixdagi haqiqiy mohiyatiga nisbatan juda yuqori oʻrinni egalladi. Ushbu tafovutning kelib chiqishi oʻsha yillar va keyingi voqealarning siyosiy muhitiga yashiringan. Maʼlumki, afsona qatldan soʻng darhol shakllana boshladi: „Qonxoʻr Mary“ (inglizcha: Bloody Mary) quvgʻin qilgan protestantlari uchun Jane ingliz aksil-islohotining birinchi qurboni hisoblanar edi. Maryning vorisi, uning ota bir singlisi, oʻzining protestant eʼtiqodiga qaramay, bir-biri bilan dushman munosabatda boʻlgan katolik va reformistlarni yarashtirish yoʻlida sobitqadam Elizabeth davrida, Jane tarixi diniy maʼruzalari, shuningdek „yuksak“ oqsuyaklar adabiyoti va xalq asotirlari doirasida mustahkam oʻrin oldi. XVI-XVII asrlarda ommabop boʻlgan shahidlik va sevgi mavzulari vaqt oʻtishi bilan ikkinchi darajali ahamiyat kasb eta boshladi: XIX asrning koʻplab asarlarida Jane Grey Viktoriya davri ayolining mukammal idealidir. Uning shaxsiyati xaqidagi tarixiy dalillar kam va faqatgina uning uning ustozlari va xorijiy diplomatlarining yozishmalaridangina maʼlum. Hayotligi davridagi chizilgan birorta ishonchli portreti saqlanib qlmagan; uning tashqi koʻrinishini goʻyoki holisona tasvirlab bergan yagona "dalil " XX asr boshidagi soxta rasm hisoblanadi.