Markionizm
Markionizm 144-yilda Rimda Sinoplik Marcion taʼlimoti asosida vujudga kelgan ilk nasroniy dualistik eʼtiqod tizimi edi. Marcion ilk nasroniy ilohiyotchisi, xushxabarchi va ilk nasroniylikning muhim shaxsi boʻlgan. U Pontusdagi Sinop yepiskopining oʻgʻli edi. Taxminan 2-asrning oʻrtalarida (140—155) Rimga borib, u yerda Suriya Gnostik Serdo jamiyatiga qoʻshildi. Marcion Iso Masihni dunyoga qutqaruvchi sifatida yuborgan Gospelning mehribon Xudosi Eski Ahdning ibroniy Xudosi bilan aniqlangan yomon niyatli Demiurge yoki yaratuvchi xudodan farqli va qarama-qarshi boʻlgan haqiqiy Oliy mavjudot ekanligini vaʼz qildi. U oʻzini Havoriy Pavlusning izdoshi deb hisoblardi, u Iso Masihning yagona haqiqiy havoriysi boʻlgan deb hisoblardi. Marcionning kanoni, ehtimol tarixda tuzilgan birinchi xristian kanoni, oʻn bir kitobdan iborat edi: Gospel of Lukening qisqaroq versiyasi boʻlgan Gospel va oʻnta Paulin maktubini oʻz ichiga oladi. Marcion qonuni butun Eski Ahdni, boshqa barcha maktublar va 27 kitobdan iborat Yangi Ahd kanoniga aylanadigan Injillarni rad etdi. Pavlus maktublari Markionit kanonida muhim oʻrinni egallaydi, chunki Marcion Pavlusni Masihning yagona haqiqiy havoriysi deb hisoblagan. Markionizm uning muxoliflari tomonidan bid’at deb qoralangan va ilk cherkov otalari tomonidan unga qarshi yozilgan, xususan Tertullian oʻzining besh kitobli „Adversus Marcionem“ (Marcionga qarshi) risolasida taxminan 208-yilda Marcionga qarshi chiqqan. Marcionning asarlari yoʻqolgan, biroq ular juda koʻp oʻqilgan va koʻplab qoʻlyozmalar mavjud boʻlishi kerak. Shunga qaramay, koʻplab olimlar, keyinchalik tanqidchilar, ayniqsa Tertullianning Marcion haqida aytgan soʻzlari orqali qadimgi Markionizmning katta qismini qayta qurish va xulosa chiqarish mumkinligini daʼvo qilmoqdalar.