Sovet davrida Qozogʻiston tarixshunosligi
Sovet davridagi Qozogʻiston tarixnavisligi-Qozogʻistonning 20-asr tarixi turli voqealarga boy boʻlib,eng muhimi sovet mafkuraviy tazyiqlaridan xalos boʻlishga intilish ichki yilnomalarning asosiy qismini tashkil etadi. Tarixiy nuqtai nazardan bu birinchi navbatda inson tabiatining uzoq muddatli ko'rinmas sinovi yilnomasi, shuningdek, ushbu vaziyatdan chiqish va milliy-davlat suverenitetiga erishishning optimal Qozog'iston modelidir. Boshqa tomondan,marksistik ta'limotga asoslangan sovet davrining mahalliy tarixnavisligi fanning rivojlanish darajasiga to'liq mos keladigan dunyoqarashning rasmini bera olmaydi,chunki u o'ziga xos ilmiy va siyosiy hodisa edi. Sovet tuzumi va uning mafkuraviy va siyosiy ehtiyojlarini qondirishga qaratilgan. Avvalo,sovetlashtirish va sovet modernizatsiyasining ushbu davri so'nggi o'n yilliklarda paydo bo'lgan tarixiy-intellektual yo'nalishlardan biridir ["axborot" (A.Toffler), "texnotronik" (3.Bjezinskiy), "ilmiy-ratsionalist" (Yu. Habermas), "texnik va axborot" (J. Martin, T. Guver), "tsivilizatsiya-munozarali" (S. Xantington) t. b. ] talqin qilishning uslubiy yondashuvlari nuqtai nazaridan. 1917-yilda qozoqlar ikkita inqilobga guvoh bo'ldilar :fevral burjua-demokratik va Oktabr sotsialistik inqiloblari. Birinchisi, monarxiya va Rossiya imperiyasini ag'darib tashlashga imkon berdi.Fevral inqilobi natijasida mamlakatda qoʻsh hokimiyat oʻrnatildi.Bu Qozogʻiston uchun juda muhim edi.Sovet tarixshunosligida Muvaqqat hukumat faoliyati bir xil qora rangda tasvirlangan boʻlsa, hozirgi Qozogʻiston tarixshunosligida bu masalaga boshqa nuqtai nazardan qarash mumkin.Bir qator qozogʻistonlik olimlar,xususan,akademik M. K.Qoʻziboyev. Uning asarlari fevral burjua-demokratik inqilobining ijobiy natijalariga, xususan, Qozog'iston uchun Muvaqqat hukumat faoliyatiga bag'ishlangan. Sovet davri Alash va Alashoʻrda bayrogʻi ostida millat birligini mustahkamlashga intilish va qozoq avtonom harakatining magʻlubiyati 1-jahon urushi natijasida vayron boʻlgan xalq xoʻjaligini urushdan keyin qayta qurish, milliy ozodlik qoʻzgʻoloni bilan ajralib turdi.1916-yil, 1917-yil inqilob va fuqarolar urushi.1917-yilgi Oktabr inqilobi va undan keyingi 1918-1920-yillardagi fuqarolar urushi Qozogʻiston taraqqiyotining ijtimoiy-siyosiy va iqtisodiy tizimini belgilab berdi.Qozoq davlatchiligining shakllanishi, yerlarning ro'yxatga olinishi va Sovet respublikalari tarkibidagi hududiy chegaralarning belgilanishi muhim bosqichdir.Darhaqiqat, 20-30-yillarda qozoq turmush tarzi an’anaviy tizimining yemirilishi va uning respublikani sotsialistik qayta qurishning umumiy jarayoniga qoʻshilishi fojia edi.Rossiya imperiyasining sharqidagi sobiq mustamlakalar sanoatlashgan respublikalarga aylanganiga qaramay,real odamlar va voqealar taqdiriga bogʻliq boʻlgan bu oʻzgarishlarning asl qiymatini qayd etish zarur. Qozogʻistonning rivojlangan milliy respublikalardan biriga aylanishida barcha millat va elatlarning,jumladan,beixtiyor deportatsiya qilingan va bu hududni ikkinchi vataniga aylantirganlarning ham hissasini e’tibordan chetda qoldirib boʻlmaydi.1941-1945-yillardagi Ulugʻ Vatan urushida fashist bosqinchilari ustidan umumiy gʻalaba qozonilishida Qozogʻistonning hissasi ham katta.50-80-yillardagi respublika tarixini chizar ekanmiz,nafaqat iqtisodiyot,fan va madaniyat sohasidagi yutuqlarni,balki Orol va Balxash, Semipalatinsk yadro poligonlarining ekologik muammolarini ham unutish oson emas."Kommunizm qurilishi" oqibatlari. Qozog'iston tarix fanining zamonaviy rivojlanishini tahlil qilar ekanmiz, shuni ta'kidlash kerakki,Qozog'iston tarixining sovet davridagi eng dolzarb masalalariga e'tibor qaratish lozim.