Chigirtkalar oilasi
Chigirtkalar akrididlardir, yaʼni, kriketlar va uzun shoxli chigirtkalarni ham toʻplaydigan Ortoptera ordumidagi Acrididae oilasiga mansub kalta shoxli hasharotlar. Ortoptera orqasiga kiruvchi hasharotlarni sakrash imkonini beruvchi katta orqa oyoqlari orqali osongina aniqlash mumkin. Chigirtkalar chigirtkalardan yuqori zichlikka reaksiyaga kirishish qobiliyati bilan farqlanadi. Odamlar gavjum sharoitda ularning xatti-harakati, morfologiyasi, tashqi koʻrinishi, fiziologiyasi, odatlari va ekologiyasi bosqichma-bosqich oʻzgaradi (bir necha avlodlar davomida), bu oʻzgarish faza oʻzgarishi deb ataladi. Yakka fazadan guruhli fazaga oʻtganda, chigirtkalar oʻzlarini alohida tutmaydilar, lekin oxir-oqibat kattalar toʻdalari va toʻdalarining zich guruhlarini hosil qiladilar. Ushbu fazaning oʻzgarishi mos ekologik sharoitlar (oziq-ovqat va qoʻnish uchun etarli darajada oʻsimliklar, yotqizish uchun tegishli tuproq namligi) nasllarning muvaffaqiyatli koʻpayishiga, tabiiy oʻlimning pastligi va sonning koʻpayishiga imkon bergandan keyin sodir boʻladi. Faza oʻzgarishi bilan birga keladigan oʻzgarishlar quyidagilardan iborat: Xulq-atvor. Yakka fazada (kam son va zichlik) chigirtkalar oʻzini individual tutadi. Guruh bosqichida ular zich va yuqori harakatchan (yuruvchi) bunkerlar va kattalarning uchuvchi toʻdalarini (qanotli chigirtkalar) hosil qiladi, ular oʻzlarini borliq sifatida tutadilar. Biologiya. Bu gʻarazli xatti-harakatlar biologik hodisalarning sinxronlashuvi bilan mustahkamlanadi: juftlashish, tuxum qoʻyish, tuxumdan chiqish, tuxum qoʻyish. Shunday qilib, tuxum bir vaqtning oʻzida zich tuxum toʻshaklaridan chiqadi va yangi paydo boʻlgan bunkerlar darhol birlamchi chiziqlar hosil qiladi; qochib ketganidan soʻng, balogʻatga etmagan kattalar toʻda hosil qiladi. Morfologiya. Faza oʻzgarishi bilan birga keladigan morfologiyadagi baʼzi oʻzgarishlar chigirtkalarni uzoq masofalarga uchish qobiliyatini yaxshilaydi (qanot yuzasi va tana vazni oʻrtasidagi yaxshi nisbat). Ba'zan chigirtkalarda shaklda (masalan, pronotum) va rangda (umumiy tana naqshida) boshqa oʻzgarishlar boʻlishi mumkin. Yakka fazada chigirtkalar jinsiy dimorfizmni namoyon qiladi, urgʻochilar erkaklaridan kattaroqdir; jinslar oʻrtasidagi oʻlchamdagi farqlar kamroq seziladi va baʼzan guruh bosqichida yoʻqolishi mumkin. Fiziologiya. Odatda, ba'zi tur urg'ochilar kamroq tuxum qoʻyadi, ammo bu tuxumlar kattaroq va chidamliroqdir. Odatlar. Chigirtkalar oʻzlarining ekologik va oziq-ovqat odatlarini oʻzgartirishga qodir, shuning uchun keng yashash joylarida joylashadilar va koʻpayadilar. Toʻgʻridan-toʻgʻri oqibati bosqinchilikka (yakka populyatsiyalarga) nisbatan ancha katta boʻlgan tarqalish joylariga taalluqlidir. Koʻchib oʻtish va yashash joylarining keng doirasini joylashtirish qobiliyatining eng mashhur misoli choʻl chigirtkalari [Schistocerca gregaria (Forskål 1775)] tomonidan berilgan boʻlib, u 30 ga yaqin mamlakatda tanazzul davrida (taxminan 16 million kvadrat kilometr) mavjud boʻlgan. Vabo paytida (taxminan 29 million kvadrat kilometr) 60 ta mamlakatning bir qismiga tarqalgan.