Madaniy gegemoniya
Madaniy gegemoniya — marksistik falsafaning kontseptsiyasi boʻlib, u hukmron sinfning madaniy jihatdan geterogen jamiyat ustidan hukmronligini tavsiflaydi. Jamiyat madaniyatida ifodalangan gʻoyalar, eʼtiqodlar, qadriyatlar va meʼyorlar yigʻindisiga taʼsir koʻrsatgan holda, hukmron sinf oʻz dunyoqarashini umumeʼtirof etilgan madaniy meʼyor va umumeʼtirof etilgan hukmron mafkura sifatida yuklaydi. Bunday mafkura ijtimoiy, siyosiy yoki iqtisodiy status-kvoni qonuniylashtiradi, u aslida faqat ijtimoiy tuzilma boʻlib, uni faqat hukmron sinf uchun emas, balki hamma uchun bir xil darajada foydali boʻlgan tabiiy va oʻzgarmas tartib sifatida taqdim etadi. Falsafa va sotsiologiyada madaniy gegemonlik tushunchasi qadimgi yunoncha „ἡgemónía“ atamasidan kelib chiqqan boʻlib, etakchilik va hukmronlik degan maʼnoni anglatadi. Shu nuqtai nazardan, gegemoniya bilvosita imperiya hukmronligining geosiyosiy tamoyili sifatida tushuniladi, uning yordamida gegemon (hukmron davlat) unga boʻysunuvchi davlatlarga nisbatan siyosat olib boradi. Gegemonlik toʻgʻridan-toʻgʻri harbiy aralashuv (bosqin, bosib olish va qoʻshib olish) yoʻli bilan emas, balki bilvosita bosim (masalan, aralashuv tahdidi bilan bogʻliq) orqali amalga oshiriladi.