Til osti nervi
Til osti nervi (nervus hypoglossus) – 12-juft bosh miya nervi boʻlib, adashgan nerv tomonidan innervatsiya qilinadigan tanglay-til mushagi (musculus palatoglossus)dan tashqari tilning barcha tashqi va ichki mushaklarini innervatsiya qiladi. Til osti nervi faqat motor yaʼni harakatlantiruvchi funksiyaga ega boʻlgan nerv. Nerv uzunchoq miyadagi til osti nervi yadrosidan bir qancha mayda ildizchalar shaklida chiqadi va ensa suyagidagi til osti nervi kanalidan oʻtib, boʻyin orqali pastga tushadi va til mushaklarini innervatsiya qilgach til ostidan yana yuqoriga koʻtariladi. Nerv nutq va yutish jarayonlari uchun zarur boʻlgan til harakatlarini boshqarishda ishtirok etadi, shu jumladan tilni tashqariga chiqarib, uni har tomonga harakatlantiradi. Til osti nervi yoki uni boshqaradigan boshqa nerv yoʻllarining shikastlanishi tilning harakat qilish qobiliyatiga va uning koʻrinishiga taʼsir qilishi mumkin, bunda shikastlanishning eng koʻp manbalari travma, jarrohlik amaliyotidagi jarohatlar va motor neyron kasalligidir. Nervning birinchi qayd etilgan tavsifi miloddan avvalgi III asrda Gerofilos tomonidan yozilgan. Gipoglossus nomi bu nerv til ostidan yoʻnalganligi uchun hypo (yunoncha: „ostida“) va glossa (yunoncha: „til“) soʻzlaridan kelib chiqqan.