Fikrlash psixologiyasi
Fikrlash psixologiyasi (fikrlashning kognitiv fani deb ham ataladi) odamlarning qanday fikr yuritishini oʻrganish boʻlib, koʻpincha odamlar muammolarni qanday hal qilishlari va qarorlar qabul qilishlari haqida maʼlumot berish uchun xulosalar chiqarish jarayoni sifatida taʼriflanadi. U psixologiya, falsafa, tilshunoslik, kognitiv fan, sunʼiy intellekt, mantiq va ehtimollik nazariyasi bilan oʻzaro toʻqnash keladi. Odamlar va boshqa hayvonlarning aql-idrokiga oid psixologik tajribalar 100 yildan ortiq vaqt davomida olib borilgan. Lekin shunday savol tugʻiladi-ki, odamlar oqilona fikrlash qobiliyatiga egami yoki yoʻqmi. Ushbu sohadagi hozirgi tadqiqotlar fikrlash, ratsionallik, mulohazalar, aql-zakovat, hissiyot va fikrlash oʻrtasidagi munosabatlar va rivojlanishga oid turli savollarga javob beradi. Odamlarning shartli xulosalar chiqarish qulayligi konteksga taʼsir qiladi, bu Piter Vason tomonidan ishlab chiqilgan tanlov vazifasida koʻrsatilgan. Ishtirokchilar shartli holatni ekologik jihatdan tegishli konteksda sinab koʻrish imkoniyati berilgan, masalan, konvert unda ramziy mazmunga ega boʻlgan 50 sentlik marka muhrlangan.Ishtirokchilarga shart berilgan, agar Liza insho yozadigan boʻlsa, u kutubxonada kechgacha oʻqiydi va Liza inshoga ega boʻlsa, modus ponens xulosasi u kutubxonada kechasi oʻqiydi, agar kutubxona ochiq qolsa u kechda ham oʻqiydi ularga ikkinchi shart berilganda xulosa chiqadi. Uning taʼsir talqinlari munozarali hisoblanadi . Taklifiy xulosa chiqarishning boshqa tadqiqotlari odamlarning disjunktiv muqobillar, masalan, A yoki boshqa B haqida qanday fikrda ekanligini va ular inkor yuritishlarini tekshiradi, masalan, A va B emas. Odamlar qanday qilib munosabatlarga oid xulosalar chiqarishini tekshirish uchun koʻplab tajribalar oʻtkazildi, jumladan, taqqoslash, masalan, A B dan yaxshiroq. Bunday tekshiruvlar fazoviy xulosalarga ham tegishli, masalan A B oldida va vaqtinchalik xulosalar, masalan A B dan oldin sodir boʻladi..Boshqa keng tarqalgan vazifalar qatoriga toifali sillogizmlar kiradi, ular odamlarning Hammasi yoki Baʼzilar qanday fikr yuritishlarini tekshirish uchun ishlatiladi, masalan, A ning baʼzilari B emas .