Atom orbitali
Atom nazariyasi va kvant mexanikasida atom orbitali atomdagi elektronning joylashuvi va to'lqinsimon harakatini tavsiflovchi funksiyadir. Bu funksiya atom yadrosi atrofidagi har qanday aniq mintaqada atomning istalgan elektronini topish ehtimolini hisoblash uchun ishlatilishi mumkin. Atom orbital atamasi, shuningdek, orbitalning o'ziga xos matematik shakli bilan bashorat qilinganidek, elektron mavjudligini hisoblash mumkin bo'lgan jismoniy mintaqa yoki bo'shliqqa ham tegishli bo'lishi mumkin. Atomdagi har bir orbital n, ℓ va ml uchta kvant sonlarining qiymatlari to'plami bilan tavsiflanadi, ular mos ravishda elektronning energiyasiga, burchak momentumiga va burchak momentum vektor komponentiga (magnit kvant soni) mos keladi. Magnit kvant soniga muqobil ravishda orbitallar ko'pincha bog'langan garmonik polinomlar bilan belgilanadi (masalan, xy, x2 − y2). Har bir bunday orbital maksimal ikkita elektron bilan band bo'lishi mumkin, ularning har biri o'ziga xos spin proyeksiyasiga ega. m s {\displaystyle m_{s}} . Oddiy s orbital, p orbital, d orbital va f orbital nomlari mos ravishda burchak momentum kvant soni ℓ = 0, 1, 2, va 3 bo'lgan orbitallarga tegishli. Bu nomlar qiymati bilan birga n, atomlarning elektron konfiguratsiyasini tavsiflash uchun ishlatiladi. Ular dastlabki spektroskopistlar tomonidan ishqoriy metall spektroskopik chiziqlarning ma'lum seriyalarini <b id="mwPA">s</b> arfa, <b id="mwPg">p</b> rinsipal, <b id="mwQA">d</b> iffuse va <b id="mwQg">f</b> undamental sifatida tavsiflashdan olingan. ℓ > 3 uchun orbitallar alifbo tartibida davom etadi (g, h, i, k, ...), qoldirmasdan j chunki baʼzi tillarda “i” va “j” harflari farqlanmaydi. Atom orbitallari atom orbital modelining (yoki elektron buluti yoki to'lqin mexanikasi modeli) asosiy qurilish bloklari bo'lib, materiyadagi elektronlarning submikroskopik harakatlarini vizualizatsiya qilish uchun zamonaviy asosdir. Ushbu modelda atomning elektron buluti oddiyroq vodorodga o'xshash atom orbitallarining hosilasi bo'lgan elektron konfiguratsiyada (taxminan) tuzilgan deb qaralishi mumkin. Davriy jadvalning bo'limlaridagi 2, 6, 10 va 14 elementli bloklarning takroriy davriyligi tabiiy ravishda s, p, d va f orbitallarning to'liq to'plamini egallagan elektronlarning umumiy sonidan kelib chiqadi, lekin undan yuqori bo'lsa ham. n kvant sonining qiymatlari, ayniqsa atom musbat zaryadga ega bo'lsa, ba'zi kichik qobiqlarning energiyalari juda o'xshash bo'ladi va shuning uchun ularni elektronlar bilan to'ldirish tartibi (masalan, Cr = [Ar] 4s 1 3d 5 va Cr 2+ = [Ar]3d 4) faqat bir oz ixtiyoriy ravishda ratsionalizatsiya qilinishi mumkin.