Agʻdam tumani
Agʻdam tumani (ozarbayjoncha: Ağdam rayonu) – 1930 yilda tashkil etilgan. 1150 kvadrat kilometr maydonga ega mintaqaning relyefi asosan tekis, qisman togʻli. „Agʻdam“ soʻzi qadimgi turkchada „kichik qalʼa“ degan maʼnoni anglatadi. Uzoq oʻtmishda bu hududda yashagan turkiyzabon qabilalar oʻzlarini himoya qilish uchun asosan kichik qalʼalar qurishgan. Vaqt oʻtishi bilan shahar nomining maʼnosi oʻzgardi. XVIII asrning birinchi yarmida Qorabogʻning xoni Panaxalixon ushbu shaharda oʻzi uchun oq toshdan bino qurishni buyurdi. Uzoq vaqt davomida ushbu bino atrofdagi qishloqlar aholisi uchun oʻziga xos belgi boʻlib kelgan. Shu maʼnoda „Agʻdam“ quyosh nurlari bilan nur sochib turadigan oppoq, oq uyni anglatadi. Ozarbayjon Respublikasidagi maʼmuriy-hududiy birlik. Agʻdam tumanida 1 ta shahar, 2 ta aholi punkti va 123 ta qishloq mavjud. 1993-yil 23 iyulda Agʻdam tumani Armaniston armiyasi tomonidan ishgʻol qilindi. Uning hududining katta qismi, shu jumladan Agʻdam shahrining maʼmuriy markazi Armanlar istilosi ostida edi. Ishgʻol tufayli Agʻdamning atigi 10 ta qishlogʻi Ozarbayjon nazorati ostida qoldi. Eng yirik aholi punktlari - Marzili, Seyidli, Gʻiyosli, Xidirli va Zangishali qishloqlari. Armanlar istilosiga qadar mintaqada 54 ta tibbiyot muassasasi va 79 ta madaniyat markazlari mavjud edi. 2020 yil 10 noyabrdagi uch tomonlama bayonotga koʻra, 2020-yil 20 noyabrgacha Armaniston qurolli kuchlari Agʻdamni evakuatsiya qilib, Ozarbayjon Respublikasiga topshirdi. Agʻdam tumani hududidagi Agʻdam masjidi va Shohbuloq qalʼasidan tashqari, boshqa yodgorliklar, hatto mintaqadagi barcha binolar va uylar Armaniston armiyasi tomonidan toʻliq vayron qilinmagan. Agʻdam shahrini koʻrgan koʻplab xorijiy jurnalistlar uni „Kavkazning Xirosimasi“ yoki „Ruhlar shahri“ deb atashgan. Shuni taʼkidlash kerakki, Armaniston ishgʻol qilinishidan oldin Agʻdam Kavkazning eng rivojlangan va goʻzal shaharlaridan biri boʻlgan. Chegara hududlari Tartar, Barda, Agjabadi, Xoʻjavend, Xoʻjayli, Kalbajar tumanlari