Qo‘l bilan yaratilmagan najotkor
„Qoʻl bilan yaratilmagan najotkor“ — Davlat Tretyakov galereyasi toʻplamidagi 12-asrga oid Novgorod ikonasi (inv. No 14245). Bu ikki tomonlama koʻchma piktogramma boʻlib, uning old tomonida „bosh suyagida“ qoʻlda yaratilmagan Najotkor ikonografiyasida Iso Masihning surati chizilgan, orqa tomonida esa Provaslav xoch joylashgan. Asar Moskva Kremlidagi Uspenskiy soboridan olingan. Lekin dastlab, Herold Vzdornov taʼkidlaganidek, u 1191-yilda Vnezd Nezdinich tomonidan qurilgan Novogoroddagi Muqaddas tasvir cherkovidan keladi. Tadqiqotchilar ikonani XII asrning oʻrtalari va ikkinchi yarmi dan XIII asr boshlarigacha boʻlgan davrga oid deb hisoblashadi. Ikona 1919-yilda komissiyada restavratsiya qilingan va 1930-yilda Davlat tarix muzeyidan Davlat Tretyakov galereyasiga keltirilgan.