Yaponiya sanʼati
Yaponiya sanʼati kulolchilik, haykaltaroshlik, lakdan yasalgan buyumlar, suvga asoslangan rasm va ipak va qogʻozga xattotlik, yogʻoch va ukiyo-e bosma naqshlar, kiri-e, kirigami, origami kabi turli xil uslub va ifoda vositalariga ega. soʻnggi yoʻnalish sifatida - manga - zamonaviy yapon komikslari va boshqa koʻplab sanʼat asarlari. Uning tarixi juda katta davrni oʻz ichiga oladi - miloddan avvalgi 10 ming yillikda Yaponiyada yashagan birinchi odamlardan to hozirgi kungacha. Yaponiya oʻz tarixining uzoq yillari davomida tashqi dunyo taʼsiridan ajralib turdi va unga tashqaridan tasodifan kirib kelgan har qanday yangilik yoki gʻoyadan soʻng, boshqa madaniyatlar bilan minimal aloqaning yangi davri boshlandi. Qitʼa bilan aloqa oʻrnatish orqali yapon rasmining rivojlanishiga yordam berdi. VII asrning boshlarida boʻyoq, qogʻoz va siyoh ishlab chiqarish texnologiyalari oʻsha erdan olingan. Bu davrda yapon rasmlari juda oddiy boʻlib, qora fonda qizil, yashil va sariq boʻyoqlarda chizilgan rasmlardan iborat edi. Mamlakatda buddizmning yanada keng tarqalishi bilan rassomlik kasbiga talab kuchayib, sanʼat asarlarining sifati va miqdori haqiqatda ham oshdi. Vaqt oʻtishi bilan yaponlar yot madaniyatning bunday unsurlarini oʻzlashtirib olish, taqlid qilish va nihoyat oʻzlashtirish qobiliyatini rivojlantirdilar va shu bilan oʻzlarining estetik didlarini boyitib bordilar. Yuqori sanʼatning ilk namunalari Yaponiyada VII— VIII asrlarda - buddizmning tarqalishi bilan bir vaqtda yaratila boshlandi. IX asrda yaponlar xitoy ta’siridan uzoqlashib, oʻz ifoda shakllarini rivojlantira boshlaganlarida, dunyoviy san’at hech qachon koʻrilmagan darajada qadrlana boshladi — diniy san’at bilan birga ular XV asr oxirigacha gullab-yashnadi. Onin urushi (1467—1477) dan keyin Yaponiya taxminan yuz yil davom etgan siyosiy, ijtimoiy va iqtisodiy inqiroz davrini boshdan kechirdi. Tokugava syogunati davrida vujudga kelgan shtatda uyushgan din kundalik hayotda ancha kichikroq rol oʻynay boshladi va oʻsha davrda saqlanib qolgan sanʼatning asosiy turlari dunyoviy sanʼatga aylandi. Rassomlik Yaponiyada havaskorlar ham, professionallar ham foydalanadigan eng mashhur ifoda vositasidir. Bugungi kunga qadar yaponlar yozish uchun yozuv asbobidan koʻra choʻtkadan foydalanishni afzal koʻrar edilar va ularning choʻtka texnikasini egallashi rasmning qadriyatlari va estetikasiga oʻta sezgir boʻlishiga olib keldi. Edo davrida ommabop madaniyatga boʻlgan qiziqish ortib borishi bilan yogʻochdan yasalgan bosma nashrlar muhim sanʼat turiga aylandi, ularning texnikasi rangli nashrlarni ishlab chiqarish uchun takomillashtirildi va takomillashtirildi. Bu davrda yaponlarning haykaltaroshlik kabi ifoda vositalariga xayrixohligi pasaydi - u din bilan bogʻlana boshlaydi va buddizm rolining pasayishi bilan birga undan foydalanish kamayadi. Yapon kulollari dunyodagi eng yaxshilaridan biri hisoblanadi va uning namunalari orasida yapon madaniyatining eng qadimiy asarlar mavjud. Yaponlarning meʼmoriy afzalliklari tabiiy materiallardan foydalanishda va ichki va tashqi makon oʻrtasidagi aniq munosabatlarda ifodalanadi.