Ozarbayjon-Rossiya munosabatlari
Ozarbayjon-Rossiya munosabatlari Ozarbayjon Respublikasi va Rossiya Federatsiyasi o'rtasidagi ikki tomonlama munosabatlardir. Rossiya-Fors urushi (1804-13) va Turkmanchay shartnomasidan keyin Qojarlar sulolasi boshqa Kavkaz hududlari bilan birga uni tark etishga majbur bo'lganidan keyin hozirgi Ozarbayjon hududi Rossiya imperiyasining bir qismi edi. Guliston va rus-fors urushi (1826) uning bir qismiga aylandi. Bu Aras daryosining shimolidagi hudud bo'lib, u erda hozirgi Ozarbayjon respublikasi Rossiya istilosiga qadar Eron hududi bo'lgan. Ozarbayjon mustaqil Rossiya imperiyasining bir qismi boʻlgan oʻn yilliklardan soʻng 1920-yilda Sovet Ittifoqiga qoʻshildi. 1991-yilda SSSR parchalanganidan so‘ng, Ayaz Mutallibovning tashqi siyosati tufayli ikki davlat o‘rtasidagi munosabatlar yanada yaqinlasha boshladi. Biroq, Xo‘jayli armanlar tomonidan bosib olingandan so‘ng Mutallibov iste’foga chiqishiga to‘g‘ri keldi, natijada hokimiyat tepasiga Abulfaz Elchibey keldi. Elchibeyning bir yillik hukmronligi davrida Ozarbayjon-Rossiya munosabatlari buzildi. Elchibey siyosati “antirus” deb ta’riflangan. Haydar Aliyev 1993- yilda hokimiyatga kelgach, Rossiya bilan iliq munosabatlar oʻrnatdi. Rossiyaning Bokuda elchixonasi, Ozarbayjonning Moskvada elchixonasi va Sankt-Peterburgda bosh konsulligi bor. Ozarbayjon ham Yekaterinburgda yana bir bosh konsullik ochishini ma’lum qildi. Mintaqadagi eng katta rus diasporasi bo'lgan Ozarbayjonda Rossiyada yarim milliondan ortiq ozarbayjonlar, shuningdek, muhim rus diasporasi yashaydi. Rossiya prezidenti Dmitriy Medvedev Rossiya va Ozarbayjon xalqlarini “eng yaqin doʻstlik va ishonch rishtalari” bogʻlaganini taʼkidladi. Ikki davlat oʻrtasidagi munosabatlar doʻstona va yaqin boʻlib qolmoqda, biroq Togʻli Qorabogʻ mojarosi, Janubiy Osetiya-Abxaziya mojarosi va Kaspiy dengizining huquqiy maqomi kabi koʻplab kelishmovchiliklar mavjud. Ozarbayjon Checheniston masalasida Rossiyani qo‘llab-quvvatladi va chechen isyonchilari prezidenti Aslan Masxadovning Bokudagi vakili ofisini yopdi. Ayrim tahlilchilar Rossiya 1990-yillar boshida Elchibeyning millatchi hukumati hokimiyat tepasiga kelguniga qadar Qorabogʻ mojarosida betaraf boʻlgan va Ozarbayjonni maʼlum darajada qoʻllab-quvvatlagan, buning natijasida Rossiya Armaniston bilan bir qancha harbiy shartnomalar imzolaganini taʼkidladi. Bu, 1990-yilning qora yanvarini nishonlash bilan bir qatorda, Ozarbayjon jamiyatida, ayniqsa, millatchilar orasida Rossiyaga nisbatan ishonchsizlikka olib kelgan bo‘lsa-da, 2007-yilgi so‘rov natijalariga ko‘ra, taxminan 80% Rossiya bilan do'stlikni ma'qullaydi. Gruziya bilan 2008- yilgi urushdan keyin bu ko'rsatkich 52% gacha kamaydi. Rossiya dushmanligi Ozarbayjonda hech qachon keng tarqalmagan va hukumat Ozarbayjondagi etnik ruslarning huquqlarini himoya qilishga qattiq bel bog'laydi, lekin armanlar bilan turmush qurgan yoki boshqa qarindoshlik bo'lgan ruslarga nisbatan dushmanlik mavjud. Ozarbayjonlar Chechen urushidan keyin Rossiyadagi umumiy "kavkaz dushmanligi" tufayli tez-tez kamsitiladi. Buning asosiy sababi, ruslarning ozarbayjonlarni boshqa kavkaz xalqlaridan ajrata olmaganligidir.