Yomon koʻz
Yomon koʻz (qadimgi yunoncha: ὀφθαλμὸς βάσκανος; grekcha: (κακό) μάτι; ivritcha: עַיִן הָרָע; rumincha: Deochi; italyancha: malocchio; ispancha: mal de ojo; portugalcha: mau-olhado, olho gordo; arabcha: عين الحسد, ayn al-hasad; turkcha: Nazar boncuğu; qozoqcha: Kөz; oʻzbekcha: Koʻz) laʼnatga gʻayritabiiy eʼtiqod yoki muayyan sharoitlarda nigohining zararli taʼsiri haqida koʻp xalqlar orasida keng tarqalgan xurofot. Yomon koʻz taxminan 5000 yil oldin paydo boʻlgan. Miloddan avvalgi 6-asrda u apotropaik sehrning bir turi sifatida „koʻz kosalari“ deb nomlanuvchi xalkidiyalik ichimlik idishlarida paydo boʻlgan. Bu Oʻrta Yer dengizi mintaqasidagi, shuningdek, Gʻarbiy Osiyo va Markaziy Osiyodagi koʻplab madaniyatlarda uchraydi, bunday madaniyatlar koʻpincha yomon koʻzni olish baxtsizlik yoki jarohatlarga olib keladi, boshqalari esa buni oʻziga xos gʻayritabiiy kuch deb hisoblashadi yoki boshqalarga (ayniqsa, begunohlarga) yomonlik tilaganlarga yomon niyatli nigohni aks ettiradi. Belgining eski iteratsiyalari koʻpincha keramika yoki loydan qilingan; ammo miloddan avvalgi 1500-yillarda Oʻrta Yer dengizi mintaqasida shisha munchoqlar ishlab chiqarilgandan soʻng, yomon koʻz marjonlari Finikiyaliklar, Forslar, Yunonlar, Rimliklar va Usmonlilar orasida mashhur boʻlgan.