Fotima bint Muso
Fotima bint Muso (arabcha: فَاطِمَة بِنْت مُوسَىٰ , Fāṭimah ibnat Mūsā; 173-hijriy zulqidada — 201-yil rabi’at-soniy oyining 10 yoki 12-kunida tugʻilgan; taxminan 22-mart milodiy 790 — 816 yil 7 yoki 9-noyabr), odatda Fotima al-Maʼsuma (arabcha: فَاطِمَة ٱلْمَعْصُومَة Fāṭimah al-Maʿṣūmah) nomi bilan mashhur. Oʻn ikki shia imomi Muso al-Kozimning yettinchi qizi va oʻn ikki shia imomi Ali ar-Ridaning sakkizinchi singlisi edi. Har yili millionlab shia musulmonlari Fotima Maʼsumani ziyorat qilish uchun Qum shahriga boradilar. Fotima Maʼsuma Muso Kozimning toʻngʻich qizi boʻlib, shialar uni akasi Ali Rizodan keyin Muso Kozimning eng muqaddas farzandi deb bilishadi. Fotima Maʼsuma toʻrtta shia imomlarining rivoyat va nutqlarida juda yuqori baholangan, shu qadar maqtovga sazovor boʻlganki, ikki rivoyatda shialarning oltinchi imomi Jafar Sodiqni, beshinchi rivoyatda shialarning sakkizinchi imomi Ali Rizoni va toʻqqizinchi imom Muhammad Taqiyni va yana bir rivoyatda Qumda Maʼsumani ziyorat qilgan kishi jannatga kirishini taʼkidlaganlar. Fotima Maʼsumaning yana bir koʻzga koʻringan xususiyati shafoat qiluvchi ekanligidir. Jafar Sodiq va Ali Rizo rivoyatlariga koʻra, u qiyomat kuni toki ularning hammasi jannatga kirmagunicha shialarga shafoat qiladi. Fotima Maʼsumaning yana bir muhim xususiyati uning tugʻilishini bashorat qilishdir. Bu xususiyat shia imomlari farzandlarining hech birida uchramagan. Shialarning oltinchi imomi Jafar Sadiq Fotimaning tugʻilishini uning tugʻilishidan 45 yil oldin bashorat qilgani haqida ikki xil odamdan ikkita xabar bor. Bu bashoratlarda uning ismi, otasining ismi va dafn etilgan joyi tilga olinadi. Fotima Maʼsumaning yana bir afzalligi, Jaʼfar Sadiq taʼkidlaganidek, (Qumdagi Fotima Mas’um ziyoratgohi barcha shia imomlarining ziyoratgohi hisoblanadi). Bu shuni anglatadiki, barcha oʻn ikki shia imomlari Fotima Maʼsuma ziyoratgohida hozir boʻlishadi va kim Qumdagi Fotima Mas’umani ziyorat qilsa, oʻn ikki shia imomini ham ziyorat qilgandek boʻladi. Fotima Maʼsumaning yana bir qimmatli xususiyati Ali Rizoning (Masuma) unvonidir. Maʼsuma arabchada pok va begunoh degan maʼnoni anglatadi. Ali Rizoning oʻz singlisiga bu ismni qoʻyishdan maqsadi Fotima Maʼsumaning pokiza va begunoh inson ekanligini isbotlash edi, bu shialar uchun juda qadrlidir. Va Fotima Maʼsumaning begunoh ekanligini koʻrsatadi