Prokat shartnomasi
Prokat shartnomasi — mulk ijarasi shartnomasining bir turi. Mulk ijarasining ushbu turi shartnoma maqsadi, sub’ektlar tarkibi, shartnoma taraflarining huquq va majburiyatlari, shartnoma ob’ekti bilan bogʻliq boʻlgan oʻziga xos xususiyatlarga ega. Prokat shartnomasi boʻyicha ijaraga beruvchi sifatida tadbirkorlik faoliyati sub’ektlari — yuridik shaxslar va yakka tartibdagi tadbirkorlar ishtirok etishi mumkin. Bunda ijaraga beruvchining faoliyati bir martalik boʻlmasdan, balki tizimli ravishda amalga oshiriladigan faoliyat boʻlishi lozim. Bunda ijaraga beruvchi faoliyati asosiy (masalan, prokat punktlari), shuningdek qoʻshimcha faoliyat (masalan, mehmonxonalar, dam olish zonalari, sport klublari) boʻlishi ham mumkin. Prokat shartnomasining narsasi faqat ko’char mol-mulk hisoblanadi. Prokat shartnomasi boʻyicha mol-mulk qoida tariqasida isteʼmol maqsadida taqdim qilinadi. Ushbu maqsadda masalan, uy-joy anjomlari, maishiy texnika, musiqa asboblari, video va audio texnika vositalari berilishi mumkin. Prokat shartnomasida agar majburiyat mohiyatidan boshqa hol anglashilmasa, mol-mulk isteʼmol maqsadida berilmasligi ham mumkin. Bunday hollarda prokat ob’ekti boʻlib masalan, asboblar, jihozlar hamda boshqa texnika vositalariboʻlishi mumkin. Prokat shartnomasi boʻyicha mol-mulkni berish maqsadidan kelib chiqib, ijaraga oluvchi sifatida jismoniy shaxslar, shu jumladan yakka tartibdagi tadbirkorlar hamda yuridik shaxslar ham ishtirok etishi mumkin. Mazkur shartnoma konsensual, xaq baravariga tuziladigan va ikki tomonlama shartnoma hisoblanadi. Ijara shartnomasi har qanday holatda ham yozma shaklda tuziladi va bu holat uning oʻziga xos xususiyati sanaladi. Odatda, prokat shartnomasi boʻyicha ashyoni berish majburiyati patta taqdim qilish asosida rasmiylashtiriladi. Prokat shartnomasi ommaviy hisoblanadi. Sababi, doimiy tadbirkorlik faoliyati sifatida mol-mulkni ijaraga berish xizmatini koʻrsatish bilan shugʻullanuvchi tashkilot yoki yakka tartibdagi tadbirkor oʻziga murojaat qiladigan har qanday shaxsga ushbu xizmatlarni koʻrsatishga majbur. Aks holda manfaatdor shaxs majburiy tartibda shartnoma tuzishni hamda prokat shartnomasi tuzishni rad etishi natijasida oʻziga etkazilgan zararlarni qoplashni soʻrab sudga murojaat qilishga haqli boʻladi.