Marie Curie
Maria Salomea Skłodowska Curie (talaffuzi: Mariya Salomea Sklodovskaya-Kyuri) (1867-yil 7-noyabr, Varshava – 1934-yil 4-iyul, Sansbbvelmo, Parij yaqinidagi So shahrida dafn etilgan) – fransuz va polyak fizigi va kimyogari. Radioaktivlik haqidagi taʼlimot asoschilaridan biri. U Nobel mukofotiga sazovor boʻlgan birinchi ayol, Nobel mukofotini ikki marta qoʻlga kiritgan tarixdagi birinchi olima(1903-yil fizika boʻyicha P. Curie va A. Bekkerel bilan hamkorlikda; 1911-yil kimyo boʻyicha) va ikki ilmiy sohada Nobel mukofotini qoʻlga kiritgan yagona inson. Uning turmush oʻrtogʻi Pierre Curie ushbu mukofot sovrindori boʻlgan va bu orqali bunday natijalaga erishgan tarixdagi birinchi oilaga aylanishgan. Curielar oilasi jami hisobda beshta Nobel mukofotiga sazovor boʻlishgan. U 1906-yilda Parij universitetida professor unvonini olgan birinchi ayol boʻlgan. Parij tibbiyot akademiyasi aʼzosi (1922-yildan). U oʻsha vaqtlar Rossiya imperiyasi tarkibida boʻlgan Polshaning Varshava shahrida tugʻilgan. U dastlab Varshavadagi Flying Universityni tamomlagan. 1891-yilda 24 yoshida u opasi Bronisława bilan Parijga oʻqishga boradi, u yerni tamomlagach ilmiy ishini boshlaydi. 1895-yilda u fransuz fizigi Pierre Curie bilan turmushga chiqdi va u bilan birga 1903-yilgi Nobel mukofotini qoʻlga kiritadi. 1906-yilda turmush oʻrtogʻi Pierre Parijda baxtsiz hodisa oqibatida vafot etdi. Marie 1911-yilda radioaktiv izotoplarni izolyatsiya qilish uchun oʻzi ixtiro qilgan usullar yordamida poloniy va radiy elementlarini kashf etganligi uchun Kimyo boʻyicha Nobel mukofotiga sazovor boʻldi. 1920-yilda Parijda Curie Institute in Paris va 1932-yilda Varshavada Curie Institute in Warsawlarga asos soladi. Turmushga chiqqach u Pierre bilan Industrial fizika va kimyo maktabidagi uning laboratoriyasida ishlagan. 1897-yildan P. Curie bilan birgalikda A. K. Bekkerel ochgan (1896) uran tuzlarining nurlanishi ustida tadkiqotlar olib borgan va bu hodisaga „radioaktivlik“ deb nom bergan. P. Kyuri bilan birgalikda poloniy va radiyni ochgan (1898). U radiyning metall namunasini olgan (1910; fransuz kimyogari A. Debyern bilan hamkorlikda) va uning xossasini oʻrgangan. Radioaktivlikning oʻlchash usullarini ishlab chiqqan.