Marogʻa
Marogʻa (forscha: مراغه) — Eronning shimoli-gʻarbida, Sharqiy Ozarbayjon ustonidagi qadimiy shahar. Tabrizdan 80 km janubda joylashgan. Qurilgan vaqti nomaʼlum. Aholisi 132 ming kishi (1997). Marogʻada dehqonchilik, bogʻdorchilik, hunarmandchilik, yogʻochsozlik, uning yaqinida esa konchilik rivojlangan. Quruq meva (magiz) eksport qiladi. Marogʻa saxtiyon teri va gilamlari bilan mashhur boʻlgan. Shahar yaqinidagi vodiyda moʻgʻul xonlari qishni oʻtkazishgan. Dastlabki hulokuiylarning qarorgohi boʻlgan vaqtda ravnaq topgan. 1225-yilda Jaloliddin Manguberdi Marogʻani egallab, shu yerdan Ozarbayjon bilan chegaradosh davlatlarning sultonlariga maktub yoʻllab, ular bilan doʻstona munosabatda boʻlish niyatida ekanligini bildirgan, Shaharning shimoliy tepaligida 1259-yil, moʻgʻul xoni Huloku (1217—1265) hukmronligi davrida taniqli astronom Nosiriddin Tusiy rahbarligida Maragʻa rasadxonasi qurilgan, rasadxonada kutubxona ham boʻlgan, Tusiy „Ziji Elxoniy“ni shu yerda yozgan. Moʻgʻullar Bagʻdodni bosib olgan vaqtda (1258) oʻlja olingan kitoblarning koʻp qismi shu kutubxonada saqlangan. Rasadxonada fors astronomlari bilan birga xitoy astronomlari ham ishlagan. 1339-yilda rasadxona harobaga aylangan. Huloku maqbarasi 19-asr oxirida ham ziyoratgoh boʻlgan. Rasadxona qoldiklari (13-asr), minorali maqbaralar (nomsiz, 1168; Qizil gumbaz, 1148; Koʻk gumbaz, 1197, Gumbazi Sharafiya, 1328 va boshqalar) saqlangan.