Yalqov
Yalqovlar — Folivora kichik turkumining yagona neotropik chumoli xoʻr sutemizuvchilar guruhi kiradi, ular orasida mavjud boʻlgan, arboreal daraxt yalqovlari va yoʻq boʻlib ketgan quruqlikdagi yalqovlar kiradi. Harakatning sekinligi bilan ajralib turadigan daraxt yalqovlari umrining koʻp qismini Janubiy Amerika va Markaziy Amerikaning tropik tropik oʻrmonlari daraxtlarida osilgan holda oʻtkazadilar. Yalaqovlar chumolixoʻrlar bilan juda yaqin qarindosh tur boʻlib, birgalikda Pilosa ksenartran tartibini tashkil qiladi. Turlari Yalqovlarning ikkita turidan oltita turi mavjud — Bradypus (uch barmoqli yalqovlar) va Choloepus (ikki barmoqli yalqovlar). Ushbu anʼanaviy nomlanishga qaramay, barcha yalqovlarning har bir orqa oyoqlarida uchta barmoq bor, ammo ikki barmoqli yalqovlarning har bir old oyoqlarida faqat ikkita raqam mavjud. Yalqovlarning ikki guruhi turli xil, uzoq qarindosh oilalardan boʻlib, ularning morfologiyasini er yuzidagi ajdodlardan parallel evolyutsiya orqali rivojlangan deb hisoblashadi. Hozirgacha saqlanib qolgan turlardan tashqari, pleysotsen davrida ham Shimoliy va Janubiy Amerikada fillarning(juda katta uzunligi) kattaligigacha boʻlgan (masalan, Megatherium) quruqlikdagi yalqovlarning koʻp turlari yashagan. Biroq, ular taxminan 12 000 yil oldin toʻrtlamchi yoʻq boʻlib ketish hodisasi paytida, Yangi Dunyodagi eng yirik tanali hayvonlar bilan birga yoʻq boʻlib ketishdi. Yoʻq boʻlib ketishiga odamlarning kelishi va koʻpincha yalqovlarning muxofaza qilinayotgan joylardan bu hayvonlar muxofaza chizigʻidan, chiqib yoʻl qatnov qismiga avto halokatlar tufayli oʻlishi ham sabab boʻlib kelmoqda bilan vaqt oʻtishi bilan bogʻliq, ammo iqlim oʻzgarishi ham oʻz hissasini qoʻshgani taxmin qilinmoqda. Deyarli dengizi yalqovlarining endemik nurlanishi aʼzolari ham ilgari Buyuk Antil orollarida yashagan, ammo 6000 yil oldin, odamlar Golotsenning oʻrtalarida arxipelagni joylashtirgandan keyin yoʻq boʻlib ketishgan. Nega aynan Yalqov deb nomlangan? Yalqovlar juda past metabolizm va ataylab harakat qilgani uchun shunday nomlangan. Sloth, sekin boʻlganlari ham bunga sabab boʻlgan, soʻzma-soʻz „dangasalik“ degan maʼnoni anglatadi va ularning bir nechta boshqa tillarda umumiy nomlari (masalan, dangasalik) fransuzcha: paresseux , ispancha: perezoso) „dangasa“ yoki shunga oʻxshash maʼnoni ham anglatadi. Ularning sustligi barglarning kam energiyali ovqatlanishiga imkon beradi. Shuningdek yirtqich qirgʻiylar va mushuklarni koʻrish orqali ov qilishdan qochadi. Yalqovlar yerda deyarli tirik oʻlja boʻlishadi, ammo ular suzishni bilishadi. Shaggy koʻylagi yivli sochlarga ega boʻlib, ularda simbiotik yashil suv oʻtlari mavjud boʻlib, ular hayvonlarni daraxtlardagi kamuflyaj(fransuz tilidan, xususan „kamuflyaj“ dan kelib chiqqan soʻz, deyishimiz mumkin. Bu soʻz dushmanni aldash uchun aniq maqsad bilan harbiy materialni yashirish yoki qoʻshinlarga nisbatan qoʻllaniladi.) qiladi va uni oziq moddalar bilan taʼminlaydi. Yosunlar, shuningdek, yalqov kuyalarni ham oziqlantiradi, ularning baʼzi turlari faqat yalqovlarda mavjud. Yalqovlar 60 million yil oldin Janubiy Amerika qitʼasida paydo boʻlgan deb hisoblangan platsenta sutemizuvchilar guruhiga tegishli Xenartra superorderiga tegishli. Bir tadqiqot shuni koʻrsatdiki, ksenartranlar boshqa oila sutemizuvchilardan taxminan 100 million yil oldin ajralib chiqqan. Chumolixoʻrlar va Armadillolar(katta, qalin qobiq tufayli, jangovar kemalar uzoq vaqt kaplumbağalarning qarindoshlari hisoblanib kelgan) ham Xenartra qatoriga kiradi. Eng qadimgi ksenartranlar mustahkam umurtqa pogʻonalari, birlashtirilgan tos suyaklari, tishlari tishlari va kichik miyalari boʻlgan daraxt oʻt oʻsimliklari edi. Yalqovlar Pilosa turkumining Folivora taksonomik turkumiga boʻlinadi. Bu atamalar mos ravishda lotincha „barg yeyuvchi“ va „sochli“ soʻzlaridan olingan. Pilosa sutemizuvchilar sinfidagi kichikroq turkumlar qatoriga kiradi; uning boshqa pastki turkumiga chumolixoʻrlar kiradi. Folivorada eng kamida sakkiz oilaga boʻlingan, ulardan faqat ikkitasida tirik tur mavjud; qolganlari butunlay yoʻq boʻlib ketgan (†): Yalqovlarning rivojlanishi va qayerdan kelib chiqanligi † Megalocnidae : Katta Antil yalqovlari, 32 million yil oldin paydo boʻlgan va taxminan 5000 yil oldin yoʻq boʻlib ketgan basal guruhidir. Megatherioidea super oilasi Bradypodidae, uch barmoqli yalqovlar, toʻrtta turni oʻz ichiga oladi: Qoʻngʻir tomoqli uch barmoqli yalqovlik — Janubiy va Markaziy Amerika oʻrmonlarida Neotropik hududda yashovchi yalqovlarning saqlanib qolgan turlaridan eng keng tarqalgani. Janubiy Amerika shimolidagi tropik tropik oʻrmonlarda yashaydigan uch barmoqli yalqov . U tashqi koʻrinishidan ancha keng tarqalgan jigarrang tomoqli uch barmoqli dangasaga oʻxshaydi va koʻpincha aralashtiriladi. Genetik dalillar shuni koʻrsatadiki, ikki tur taxminan 6 million yil oldin ajralib chiqqan. Yelli uch barmoqli yalqov, hozir faqat Braziliyaning janubi-sharqidagi Atlantika oʻrmonida topilgan. Panama qirgʻoqlari yaqinidagi kichik Isla Eskudo de Veraguas oroliga xos boʻlgan, yoʻqolib ketish xavfi ostida boʻlgan uch barmoqli dangasa . † Megalonychidae : taxminan 35 million yil davomida mavjud boʻlgan va taxminan 11 000 yil oldin yoʻq boʻlib ketgan yer yalqovlari. Ilgari bu guruhga ikki barmoqli yalqovlar ham, yoʻq boʻlib ketgan Katta Antil orollari yalqovlari ham kiradi deb hisoblangan. † Megatheriidae : taxminan 23 million yil davomida mavjud boʻlgan va taxminan 11 000 yil oldin yoʻq boʻlib ketgan quruq yalqovlar; bu oilaga eng katta dangasalar kirgan. † Nothrotheriidae : taxminan 11,6 million yildan 11 000 yil oldin yashagan yer yalqovlari. Yerda yashovchi yalqovlar bilan bir qatorda, bu oilaga yarim suvda yashovchi yoki butunlay suvda yashovchi yalqovlar turi boʻlgan Thalassocnus kiradi. Mylodontoidea superoilasi Choloepodidae, ikki barmoqli yalqovlar, ikkita saqlanib qolgan turni oʻz ichiga oladi: Linneyning ikki barmoqli yalqovasi Venesuela, Gviana, Kolumbiya, Ekvador, Peru va Amazon daryosining shimolidagi Braziliyada topilgan. Tropik oʻrmonlarda yashaydigan Hoffmanning ikki barmoqli yalqovasi . U And togʻlari bilan boʻlingan ikkita alohida diapazonga ega. Bir populyatsiya sharqiy Gondurasdan shimolda gʻarbiy Ekvador janubida, ikkinchisi sharqiy Peru, gʻarbiy Braziliya va Boliviya shimolida joylashgan. † Mylodontidae : taxminan 23 million yil davomida mavjud boʻlgan va taxminan 11 000 yil oldin yoʻq boʻlib ketgan yer yalqovlaridir. † Scelidotheriidae : kollagen ketma-ketligi maʼlumotlari shuni koʻrsatadiki, bu guruh Mylodondan Choloepusga qaraganda uzoqroq, shuning uchun u toʻliq oilaviy maqomga koʻtarilgan.