Van qalʼasi
  Van qal’asi (arman. Վանի Բերդ, Van qal’asi nomi bilan ham tanilgan; kurdcha: Kela Wanê; turkcha: Van Kalesi) qadimgi Urartu podsholigi tomonidan miloddan avvalgi IX-VII asrlarda toshdan qurilgan ulkan istehkom boʻlib, bu turdagi eng yirik namunadir. U IX asrda qadimiy Urartu poytaxti Tushpa xarobalariga tegishli. Uning markazi hozirda qal’a joylashgan tik qirrali qoyada joylashgan edi. Urartu shohligida bir qator shunga oʻxshash istehkomlar qurilgan boʻlib, ular odatda hozirgi Armaniston, Turkiya va Eron chegaralari kesishadigan joylarda tepaliklarda barpo etilgan. Midiya, ahamoniylar, armanlar, parfiyaliklar, rimliklar, sosoniylar, forslar, vizantiyaliklar, arablar, saljuqiylar, safaviylar, afshoriylar, usmoniylar va ruslar tarixda qal’a ustidan nazorat oʻrnatgan. Qadimiy qal’a Vandan gʻarbda va Van koʻli sharqida Turkiyaning Van viloyatida joylashgan. Silva Tipple New Leyk 1938—1940-yillarda vayronalardagi Amerika ekspeditsiyasini boshqargan. Undagi topilmalar va dala yozuvlarining aksariyati 1940-yilda Afina SS kemasining choʻkishi paytida yoʻqolgan. Van qal’asi devorlarining pastki qismlari ohaksiz bazaltdan, qolganlari esa loy gʻishtdan qurilgan. Bunday qal’alardan xorijiy qoʻshinlarga qarshi mudofaa sifatida emas, balki mintaqaviy nazorat uchun foydalanilgan. Ushbu qal’aning xarobalari zamonaviy Van shahri tashqarisida joylashgan boʻlib, ular oʻrta asrlarda qurilgan devorlardan iborat. 