Islom xattotligi
Islom xattotligi (arabcha: خط عربي) – arab alifbosi yoki undan olingan alifbolardan foydalanadigan tillarda qoʻl yozuvi va xattotlikning badiiy amaliyotidir. U arab, fors, usmonli va urdu xattotligini oʻz ichiga oladi. Arab tilida xatt Arabi (خط عربي) nomi bilan tanilgan boʻlib, arabchaga tarjima qilinganida chiziq, dizayn yoki qurilish degan maʼnoni anglatadi. Islom xattotligining rivojlanishi Qur’on bilan bogʻlangan. Odamlar va hayvonlarning badiiy tasvirlari Qur’on tomonidan aniq taʼqiqlanmagan boʻlsa-da, butparastlikdan qochish uchun islom kitoblarida rasmlar anʼanaviy tarzda cheklangan. Garchi baʼzi olimlar bu haqda bahslashsalar ham, kufiy yozuvi 7-asr oxirida Iroqning Kufa shahrida kashf qilingan va yozuv shu shahar nomidan olingan. Qadimgi dunyoda rassomlar koʻpincha chiziqlar va tasvirlarni yaratish uchun mayda yozuvlardan foydalanib, anikonik taqiqni chetlab oʻtishgan. Xattotlik, hatto axloqiy yaxshilik sifatida ham qadrli sanʼat turi boʻlgan. Qadimgi arab maqoli boʻlmish „Yozuv sofligi – qalb pokligi“ bu fikrni tasdiqlaydi. Biroq, islomiy xattotlik faqat diniy mavzular, obyektlar bilan cheklanmaydi. Barcha islom san'ati singari, u turli xil kontekstlarda yaratilgan turli xil asarlarni oʻz ichiga oladi. Islom sanʼatida xattotlikning keng tarqalganligi uning norasmiy anʼanalari bilan bevosita bogʻliq emas; balki islomda yozuv va yozma matn tushunchasining asosiy oʻrinni egallaganligini aks ettiradi. Jumladan, Islom paygʻambari Muhammad: „Alloh taolo yaratgan birinchi narsa qalamdir“, deganlari rivoyat qilinadi. Islomiy xattotlik ikki asosiy uslubdan rivojlangan: kufiy va nasx . Har birining bir nechta oʻzgarishlari, shuningdek, mintaqaviy uslublar mavjud. Arab yoki fors xattotligi ham Yaqin Sharqdagi mustamlakachilikdan keyingi davrdan boshlab, shuningdek, soʻnggi uslubda zamonaviy sanʼatga kiritilgan.