KFC
KFC (Kentucky Fried Chicken) — shtab-kvartirasi Kentukki shtatining Luisvil shahrida joylashgan, qovurilgan tovuqqa ixtisoslashgan amerikalik tez ovqatlanish restoranlari tarmogʻidir. Bu McDonaldsdan keyin dunyodagi ikkinchi yirik restoranlar tarmogʻi (sotish boʻyicha) boʻlib, 2019-yil dekabr holatiga koʻra 150 ta mamlakatda 22 621 ta joyi mavjud. KFC Yum! Brands nomli Pizza Hut, Taco Bell va WingStreet tarmoqlariga egalik qiluvchi restoran kompaniyasining shoʻba korxonasi hisoblanadi. KFC ga Buyuk Depressiya davrida Kentukki shtatining Korbin shahrida yoʻl boʻyidagi restoranidan qovurilgan tovuqni sotishni boshlagan tadbirkor polkovnik Harland Sanders tomonidan asos solingan. Sanders restoran franchayzing konseptsiyasining imkoniyatlarini va 1952-yilda Yutada ochilgan birinchi „Kentukki qovurilgan tovuq“ franchayzini aniqladi. KFC gamburgerning oʻrnatilgan hukmronligiga qarshi chiqish orqali bozorni diversifikatsiya qilib, fast-food sanoatida tovuqni ommalashtirdi. Oʻzini „polkovnik Sanders“ deb atagan Harland Amerika madaniyati tarixining taniqli shaxsiga aylandi va uning surati bugungi kungacha KFC reklamasida keng qoʻllanilmoqda. Biroq, kompaniyaning tez kengayishi qarigan Sandersni magʻlub etdi va u tarmoqni 1964-yilda John Y. Brown va Jack C. Massey boshchiligidagi investorlar guruhiga sotdi. KFC 1960-yillarning oʻrtalariga kelib Kanada, Buyuk Britaniya, Meksika va Yamaykada savdo nuqtalarini ochgan holda xalqaro miqyosda kengaygan birinchi Amerika tez ovqatlanish tarmoqlaridan biri boʻldi. 1970 va 1980-yillar davomida u mamlakat ichida aralash holatlarni boshdan kechirdi, chunki u restoran biznesida kam yoki umuman tajribaga ega boʻlmagan korporativ mulkchilikda bir qator oʻzgarishlarni amalga oshirdi. 1970-yillarning boshlarida KFC spirtli ichimliklarni tarqatuvchi Heubleinga sotildi, uni R. J. Reynolds oziq-ovqat va tamaki konglomerati qabul qildi; bu kompaniya zanjirni PepsiCo ga sotgan. Biroq, zanjir chet elda kengayishda davom etdi va 1987-yilda Xitoyda ochilgan birinchi Gʻarbiy restoranlar tarmogʻiga aylandi. Oʻshandan beri u Xitoyda tez sur’atlar bilan kengaydi, bu kompaniyaning yagona eng yirik bozoridir. PepsiCo oʻzining restoranlar boʻlinmasini Tricon Global Restaurants nomi bilan tark etdi, keyinchalik u oʻz nomini Yum! Brands ga oʻzgartirdi. KFCning asl mahsuloti Sandersning 11 oʻt va ziravorlardan iborat retsepti bilan ziravorlangan bosim ostida qovurilgan tovuq boʻlaklaridir. Retseptning tarkibiy qismlari tijorat siri hisoblanadi. Qovurilgan tovuqning katta qismlari karton „chelakda“ beriladi, bu esa franchayzi Pete Harman tomonidan 1957-yilda taqdim etilganidan beri zanjirning oʻziga xos xususiyatiga aylandi. 1990-yillarning boshidan KFC oʻz menyusini boshqa tovuq mahsulotlarini taklif qilish uchun kengaytirdi: tovuq filesi sendvichlari va oʻramlari, shuningdek, fransuz kartoshkasi va koleslav (karam salati), shirinliklar va alkogolsiz ichimliklar kabi salatlar va yonma-yon ovqatlar sifatida; ikkinchisi koʻpincha PepsiCo tomonidan yetkazib beriladi. KFC oʻzining „Itʼs Finger Lickinʼ Good! (Shunchalik mazaliki, barmoqlaringizni yalaysiz!)“, „Nobody does chicken like KFC (Hech kim KFC kabi tovuq goʻshti qilmaydi)“ va „So good (Juda yaxshi)“ shiorlari bilan mashhur.