Notoʻgʻri oʻziga xoslik effekti
Soxta oʻziga xoslik effekti (inglizcha: false uniqueness effect) — shaxsning boshqa shaxslar orasida oʻziga xos qobiliyatlari va orzu qilingan yoki muvaffaqiyatli xatti-harakatlarining tarqalishini yetarlicha baholamaslik tendentsiyasidan iborat boʻlgan psixologik hodisa. Taʼsir kognitiv buzilishdir, yaʼni maʼlum holatlar tufayli tizimli fikrlash xatosi. Misol uchun, agar shaxsning metroda oʻz oʻrnini keksa odamlarga berish odatiy hol boʻlsa (ijtimoiy talab qilinadigan xatti-harakat), u holda ular metroda oʻz oʻrnini boʻshatgan boshqa shaxslar sonini kam baholaydilar. Oʻzlarining ijobiy fazilatlarining keng tarqalganligi haqidagi bunday notoʻgʻri idrok shaxsga Oʻzini oʻzi imidjini yanada ijobiy baholashga imkon beradi va shu bilan oʻz qadr-qimmatini oshiradi. Agar odamlar oʻzlarini noyob his qilsalar, oʻzlarini qulayroq his qiladilar. Taxminlarga koʻra, bu odamlarning oʻziga salbiy fazilatlardan koʻra koʻproq ijobiy fazilatlarni yuklash tendentsiyasining natijasidir. Xulq-atvor qanchalik individuallashtirilgan boʻlsa, shaxs uning tarqalishini qanchalik koʻp tayyorlaydi. Asosiysi, yolgʻon yagonalik effekti notoʻgʻri konsensus effektiga qarama-qarshidir. Yaʼni, agar biror kishi kechasi haddan tashqari ovqatlanishga moyil boʻlsa, unda unga koʻp odamlar buni qilishadi (yolgʻon konsensus), ertalab uning kontrastli dush olish odati unga boshqa odamlar orasida unchalik keng tarqalgan emasdek tuyuladi (yolgʻon oʻziga xoslik).). Ikkala taʼsir ham insonning oʻzini oʻzi anglashiga, uning oʻzini oʻzi qadrlashiga taʼsir qiladi. Ushbu taʼsirlarga muvofiq, odamlar bizning salbiy fazilatlarimizni meʼyor va ijobiy fazilatlarimizni istisno deb bilishadi. Soxta oʻziga xoslikning taʼsiri, yolgʻon konsensusning taʼsiri va boshqa bir qator taʼsirlar ijtimoiy psixologiyada „oʻz foydasiga moyillik“ kabi hodisaning bir qismidir. Bu hodisa shaxsning oʻziga ijobiy munosabatda boʻlish tendentsiyasidan iborat.