Ibn Qoyyim al-Javziya
Abu Abdulloh Shamsiddin Muhammad ibn Abu Bakr ibn Ayub ibn Sa'd ibn Har az-Zua'i ad-Dumshashiy al-Hanabliy (691 - 751 / 1292-milodiy ) U faqih, hadis olimi, tarjimon, mujtahid musulmon olimi va hijriy VIII asrning birinchi yarmidagi hanbaliy mazhabining ko‘zga ko‘ringan imomlaridan biri hisoblanadi. Ibn al-Qoyyim hanbaliy mazhabida o'sgan. Uning otasi “Abu Bakr ibn Ayub Az-Zariy” “Javziya hanbaliy mazhabi”ning mudiri bo‘lib, katta bo‘lib, shayx Ibn Taymiya bilan aloqada bo‘lgach, uning ilmiy hayotida o‘zgarishlar yuz berdi. U o'z ijtihodi orqali fatvolar berib hanbaliy mazhabidagi turli masalalarni ochiqlagan olimdir. O'z ijtihodlarida sunnat, keyin sahobalarning fikrlari va salaflarning ta'siriga ko'ra fikr bildirgan. Ulamolar uni mujtahidlardan deb bilishgan. Ibn al-Qoyyim hijriy 691-yilda (milodiy 1292-yilga to'g'ri keladi) tug'ilgan. U Damashq shahrida ulg'ayib, yoshligidan ilm izlashga kirishgan.U ko'plab shayxlardan turli ilmlarni o'rgangan. Ibn Taymiya shayxlarining eng ko'zga ko'ringanlaridan biri edi. U bilan hijriy 712-yil (1313 yilda) uchrashgan, keyinchalik 728- (1328-) yil vafotigacha u bilan birga bo'lgan. U bilan o'tkazgan vaqt mobaynida undan koʻp ilm oldi, taʼlimotini kengaytirdi, uni qoʻllab-quvvatladi, kitoblarini takomillashtirdi. U bilan 17 yil birga yashadi. Ibn Qoyyim al-Javziya hijriy 743- yilda “Javziyya maktabi”da imomlikka kirgan va “Sadriyan maktabi”da dars bergan. Ibn Qoyyim shayxning qabrlarini ziyorat qilishi tufayli, Amir bilan sayohat qilishni rad etgani uchun hijriy 726-(milodiy 1326-yil) Sha'bon oyida Ibn Taymiya bilan birga qamoqqa tashlangan va ancha vaqt kuch bilan ushlab turilgan. Keyinchalik shu tufayli sog'ligda ko'plab muammolar paydo bo'lgan. U hijriy 728-yil zilhijja oyining 20- kunida ozod qilindi, bu vaqtda Ibn Taymiya vafot etgandi. Tarixchilar u zot qozilar bilan muammolarga duch kelganini, jumladan, hijriy 746- yilning robiyul avval oyida tahlilchisiz otlar o'rtasida poyga o'tkazish joiz degan fatvosi tufayli ko'plab muammolar vujudga kelgan. Bir so‘z bilan uchta taloq bir taloq hisoblanadi, degan fatvosi tufayli qozilar bilan ham muammolarga duch kelgan. Hijriy 751-yil 13 rajabda oltmish yoshida vafot etdi va Damashqdagi Bob as-Sag‘ir qabristoniga dafn qilindi. Ibn al-Qayyim ta’limotida Ibn Taymiyaning usulidan foydalangan. Usul al-fiqh, uning kelib chiqishi , hadis terminologiyasi va boshqa masalalarda ham alohida fikrlarga ega edi. U nasriy sheʼrlari bilan bir qatorda aqida, fiqh , tafsir, taʼrif, nahvga oid asarlari bilan mashhur. Ibn Qayyim al-Javziya o'z davrida katta mujtahid imomlar qatoridan bo'lib ko'plab shogirtlar yetishtirgan, u kishining ko'plab usullari keng miqiyosda foydalanilgan. Uning ta'siri keyinchalik islom olamining asosiy yerlarida shayxi Ibn Taymiya ta'limoti kabi ahamiyatga ega bo'ldi. Hijriy XII asrda paydo bo'lgan Muhammad ibn Abdulvahhob harakati Ibn Taymiya da'vatining davomi hisoblanadi. Muhammad ibn Abdulvahhob uning ilmiy qarashlarini davom ettirib ko'plab talabalarni o'ziga jalb qilgan. Uning kitoblariga va Ibn al-Qoyyim kitoblarining nashr ettirib, mamlakat bo'yicha tarqtilishiga ham ko'p harakat qilgan. Hindiston yarim orolida ham ularning kitoblarining ta'siri ko'plab ilm talabalarida namoyon bo'ldi va ularning kitoblari u yerdagi olimlar tomonidan nashr etildi.