Universal gaz doimiysi
Universal gaz doimiysi (shuningdek, gaz doimiysi, molyar gaz doimiysi yoki ideal gaz doimiysi deb ham ataladi) R belgisi bilan belgilanadi. Bu Boltsman konstantasining molyar ekvivalenti boʻlib, shuningdek Boyl qonuni, Charlz qonuni, Avogadro qonuni va Gay-Lussac qonuni konstantalarining birikmasidir. Bu ideal gaz qonuni, Arrhenius tenglamasi va Nernst tenglamasi kabi fizika fanidagi koʻplab fundamental tenglamalarda aks ettirilgan fizik doimiydir. Universal gaz doimiysi fizikadagi energiya shkalasini harorat shkalasi va modda miqdori kattaliklarini bogʻlaydigan proportsionallik doimiysidir. Boltsman doimiysi va Avogadro doimiysi ham xuddi shunday aniqlandi, ular energiyani haroratga va zarrachalar sonini moddaning miqdoriga alohida bogʻlaydi. Universal gaz doimiysi R ni Avogadro doimiysi NA Boltsman doimiysi k (yoki kB) ga koʻpaytirilganda aniqlanadi: R = N A k {\displaystyle R=N_{\rm {A}}k} 2019-yilda SI tayanch birliklari qayta taʼriflanganidan beri NA va k ham SI birliklarida ifodalanganda aniq raqamli qiymatlar bilan aniqlanadi. Natijada, molyar gaz konstantasining SI qiymati aynan 7000831446261815324♠8.31446261815324 J⋅K−1⋅mol−1 qiymatni tashkil etdi Baʼzilar R belgisini fransuz kimyogari Henri Viktor Regnault sharafiga Regnault doimiysi deb nomlash oʻrinli boʻladi deb hisoblaydilar. Uning aniq eksperimental maʼlumotlari doimiyning dastlabki qiymatini hisoblash uchun ishlatilgan. Biroq, doimiyni ifodalash uchun R harfi boshqa yoʻl bilan kirib kelgan. Universal gaz konstantasini Klauziusning shogirdi A.F.Horstmann (1873) va Dmitriy Mendeleevlar mustaqil ravishda kiritganlar. Mendeleyev gazlarning xossalarini keng oʻlchashlaridan foydalanib, uni ham yuqori aniqlik bilan, zamonaviy qiymatidan 0,3 % ga yaqin hisoblab chiqdi. Universal gaz konstantasi ideal gaz qonunida ishlatiladi: P V = n R T = m R m a x s u s T {\displaystyle PV=nRT=mR_{\rm {maxsus}}T} Bu yerda P — absolyut bosim, V — gaz hajmi, n — modda miqdori, m — massa va T — termodinamik harorat. Rmaxsus m massaga xos gaz doimiysi. Gaz doimiysi molyar entropiya va molyar issiqlik sigʻimi bilan bir xil birlikka ega.