Britaniya qishloq xo‘jaligi inqilobi
Britaniya qishloq xoʻjaligi inqilobi yoki ikkinchi agrar inqilob — bu XV asr va XIX asr oxirigacha hozirgi Buyuk Britaniyaning bir qismida qishloq xoʻjaligining rivojlanishini tavsiflovchi atama. BSR koʻp asrlar davomida sodir boʻlgan (inqilobdan koʻra koʻproq evolyutsiya) va Yevropada va mustamlakalarda shunga oʻxshash oʻzgarishlar bilan bir vaqtning oʻzida peshqadam boʻlgan yoki sodir boʻlgan. BSRning kaliti dehqonchilik paytida tuproqdan ozuqa moddalarini yoʻqotishning oldini olishga qaratilgan turli qishloq xoʻjaligi texnologiyalarini ishlab chiqish edi. Shu bilan birga har gektardan koʻproq hosil beradigan oʻsimliklarning yanada serhosil navlari yaratildi. Fermerlar eng yangi asboblardan foydalangan holda kamroq yordamchilar bilan koʻproq hosil olishlari mumkin edi. BSR sanoat inqilobi va kimyodagi yutuqlar yangi oʻgʻitlar va yangi yanada samarali qishloq xoʻjaligi texnikasini yanada tashkiliy ravishda ishlab chiqish uchun boylik, ilmiy bilim va texnologiyani yaratdi. Kartoshka (taxminan 1600-yilda paydo boʻlgan), makkajoʻxori va boshqalar kabi yangi ekinlar. h.k.lar Yangi Dunyodan keltirilib, har bir gektar yerning hosildorligini oshirdi. Bu davrda hosildorlik va ekin hajmining shu paytgacha koʻrilmagan oʻsishini kuzatish mumkin, bu esa oziq-ovqat tanqisligi davrlarini tugatadi. Dunyodagi har bir qitʼa oʻz tarixining qaysidir davrida oziq-ovqat tanqisligini boshdan kechirgan. Ushbu kamchiliklar tufayli aholi sonining oʻsishi mintaqaning uzoq vaqt davomida oʻsishi mumkin boʻlgan narsa bilan, shu jumladan qisqa muddatli ishlab chiqarishdagi nosozliklar ehtimoli bilan cheklangan edi. Oziq-ovqat xavfsizligi mintaqada bir yil yoki undan koʻproq davom etadigan oziq-ovqat tanqisligini boshdan kechirganda va mintaqaning resurslari koʻproq olib kelish yoki oʻstirish uchun yetarli boʻlmaganda yuzaga keladi. Bu odatda mahalliy hodisa boʻlganligi sababli, oziq-ovqatni uzoq masofalarga tashish qobiliyati maʼlum hududlarda ocharchilik taʼsirini kamaytirdi. BSR va Britaniya sanoat inqilobi bir vaqtning oʻzida rivojlandi. Oʻsib borayotgan shahar aholisini boqish uchun katta miqdorda oziq-ovqat mavjud boʻlmaganda sanoat inqilobini amalga oshirish mumkin emas edi. Kapital qoʻyilmalar, asboblar, metallar va sanoat inqilobi tomonidan yaratilgan qishloq xoʻjaligi mahsulotlari bozorlari sonining koʻpayishisiz BSR ham mumkin emas edi. Har bir „inqilob“ qolgan ikkitasini qoʻllab-quvvatlagan va oldinga surgan — ular (bizning kunlarimizdagi kabi) bir-biriga bogʻlangan edi.