Mahambet Oʻtemisuli
Mahambet Oʻtemisuli (1804-yili Gʻarbiy Qozogʻiston viloyati Bokey viloyati Oʻrda tumanida tugʻilgan. 1846-yil 20-oktyabr, Qoraoy viloyati, Atirau viloyati Inder tumanida vafot etgan) – taniqli qozoq xonandasi, musiqa bastakori, mustamlakachilikka qarshi Isatay Taymanov boshlagan qoʻzgʻolon (1836-1837) tashkilotchilaridan biri, bu qoʻzgʻolonning qizgʻin shoiri. Qozoq xonligining oxirgi davri sifatida tan olinishi mumkin. Umri davomida koʻp sinovlarga duch kelgan, u hayotidagi nohaqliklarga qarshi chiqdi, yurt va jamiyat uchun adolatni sevuvchi, komil inson sifatida oʻz oʻrnini topgan. Bayuli tarkibidagi Berish urugʻining Jayik boʻlimidan. Nodirdan Mali (baʼzi manbalarda Qulmali, Qulmaniyoz deb yuritiladi) tugʻilgan. Malinning qozoq xotinidan Utemis va Shibintoy, qalmoq xotinidan Qobilay tugʻilgan. Utemisdan oʻn oʻgʻil, SHibintoydan toʻrt oʻgʻil, Qoʻbilaydan uch oʻgʻil, Mali oʻgʻlidan oʻn yetti nevara tugʻgan kishi. Bu oila Taisoygan qumidagi asosiy qishloqlardan biridir. Bobosi Qulmali va otasi Oʻtemis oʻz davrida mashhur kishilar boʻlib, Qulmali oilasidan raqqosa ham, notiq ham boʻlgan. Mahambet oʻzining barcha xislatlari bilan koʻchmanchilar orasida yetakchilardan biridir. U Qambar botir, Yer Targʻin, Sypyra Jyrau, Asankaygi, Kaztugan, Shalkiiz, Jiembet, Dospambetlarning oʻlmas merosi bilan voyaga yetdi . U oʻzi yashab oʻtgan davr tendensiyalariga tez ergashadigan, mintaqa sir-asarlarini puxta oʻzlashtirgan, koʻzi ochiq, dunyoqarashi keng, bilimli edi. U rus, tatar, arab tillarini yaxshi biladi. Buni yozgan maktublaridan yaqqol koʻrish mumkin. 1836-1838 yillarda harakat tashkilotchilaridan biri I. Taymanuli boshchiligidagi dehqonlar qoʻzgʻolonining qizgʻin qoʻshiqchisi edi. Mahambetning oʻzi 1831-yilda Jangirxon quvgʻinlari ostida ikki yil qamoqda oʻtirib, qochib ketdi. Podshoh hukumatining mustamlakachilik siyosatini ongli hayotida amalga oshirayotgan xon-sultonlarga qarshi qasos qoʻshiqlari xalqni kurashga chorlaydi. Qoʻzgʻolon magʻlubiyat bilan yakunlanganidan soʻng, Jem, Jayik, Mangʻistau, Xiva oʻlkalari tozalanib, qoʻshin yigʻib, qoʻzgʻolonni jonlantirishga harakat qildi. Bu niyati barbod boʻlib, Bokey Oʻrdada qoʻlga olinib, Orinbor qamoqxonasiga qamaldi. Asirlikdan ozod boʻlgach, umrini Kishi yuzning gʻarbiy qismida joylashgan mamlakatda oʻtkazadi. Ammo Jangirxon vafotidan keyin u katta sulton boʻlgan Baymagambet Ayshuaxulining yollanma askarlari tomonidan oʻldirilgan . Mahambet xalqni xonlik hukumatiga qarshi qurolli isyonga chaqirgan birinchi qozoq shoiridir. Uning obrazi va joʻshqinligi asosan Shalkiiz, Sipira, Doʻspambet, Qoztugʻon qahramonlari namunasidagi qoʻzgʻolonlardan iborat. „Jhangirge“, „Baymagambet Sulton“ sheʼrlarida hukmron tabaqaning pardasini yirtib tashlagan boʻlsa, „Munar kun“ sheʼrida yurt gʻaqmini soʻzlagan. Shoir sheʼrlarining bosh qahramoni Isotoydir. „Taymanning oʻgʻli Isotay“, „Isotoy degan akam bor“, „Isotoyning soʻzi“, „Tarlanim“ va hokazo. Isatoyning odob-axloqi, fuqaroligi, qahramonligi, mardligi sheʼrlarida tasvirlangan .