Rossiya yahudiylari tarixi
Rossiya yahudiylari tarixi (ruscha: История евреев в России) — Rossiya imperiyasi, SSSR va Rossiya Federatsiyasi hududidagi yahudiylarning tarixi. Polsha-Litva Hamdo'stligining bo'linishidan keyin Rossiya imperiyasi ko'p sonli yahudiylar yashaydigan erlarni o'z ichiga oldi. 19-asrning oxiriga kelib, Rossiya imperiyasi dunyodagi eng katta yahudiy jamiyatiga ega edi (1880 yilda u yerda barcha yahudiylarning 67 foizi yashagan). Biroq, 1881 yildan 1906 yilgacha bo'lgan ommaviy pogromlar natijasida, keyin esa fuqarolar urushi davrida 2 milliondan ortiq yahudiylar Rossiya imperiyasi hududini tark etishdi, ular asosan AQShga ko'chib ketishdi. SSSR hududida 1,5-2 millionga yaqin yahudiylar Ikkinchi Jahon urushi paytida nemis fashistlari va ularning hamkorlari tomonidan genotsid natijasida o'ldirilgan. Rossiyaning yahudiy aholisi orasida o'rtacha tug'ilish darajasi XX asrda tug'ilgan ayollarning barcha avlodlarida 1,6 boladan oshmadi. Yahudiylar kam tug'ilishga o'tishda boshqa etnik guruhlardan oldinda edi. 1988-1989 yillarda SSSRda yahudiylar orasida tug'ilishning umumiy darajasi 1,56 ni tashkil etdi va, masalan, shahar aholisining tug'ilish darajasi 2,03 dan past edi. Rossiya yahudiylari uchun umumiy tug'ilish darajasi 1,49, ukrainalik yahudiylar uchun esa 1,52 edi.