Aqliy xronometriya
Aqliy xronometriya — aqliy operatsiyalarning mazmuni, davomiyligi va vaqtincha ketma-ketligini aniqlash uchun kognitiv vazifalarga ishlov berish tezligi yoki reaktsiya vaqtini ilmiy oʻrganish. Reaktsiya vaqti (RT; baʼzan "javob vaqti" deb ataladi) ragʻbatlantirishning boshlanishi va odamning elementar kognitiv vazifalarga (ETC) munosabati oʻrtasidagi oʻtgan vaqt bilan oʻlchanadi, ular odatda laboratoriya sharoitida boshqariladi. Aqliy xronometriya insonning eksperimental, kognitiv va differentsial psixologiyasining asosiy metodologik paradigmalaridan biridir, lekin ayni paytda psixofiziologiya, kognitiv nevrologiya va xulq-atvor nevrologiyasida inson idrok etish, eʼtibor va qaror qabul qilishda yotgan biologik mexanizmlarni tushuntirishga yordam berish uchun odatda tahlil qilinadi. Asab tizimidagi maʼlumotlarni qayta ishlash vaqtini oʻrganish uchun aqliy xronometriya sensorli stimullarning paydo boʻlishi va keyingi xulq-atvor reaktsiyalari oʻrtasidagi oʻtgan vaqtni oʻlchashda foydalanadi. Vositalar va tafovutlar kabi javob vaqtlarining taqsimlanish xususiyatlari qayta ishlash tezligi va samaradorligining foydali koʻrsatkichlari hisoblanadi, bu shaxsning vazifaga tegishli aqliy operatsiyalarni qanchalik tez bajarishi mumkinligini koʻrsatadi. Xulq-atvor javoblari odatda tugmachalarni bosishdir, lekin koʻz harakati, ovozli javoblar va boshqa kuzatiladigan xatti-harakatlar ishlatiladi. Reaktsiya vaqti oq moddada signal uzatish tezligi va neokortikal kulrang moddani qayta ishlash samaradorligi bilan cheklangan deb hisoblanadi. Psixologik tadqiqotlarda aqliy xronometriyadan foydalanish keng qamrovli boʻlib, u insonning eshitish va koʻrish tizimlarida maʼlumotlarni qayta ishlashning nomotetik modellarini shuningdek, RTdagi individual farqlarni insonning kognitiv qobiliyatidagi roli, qarish va boshqalar kabi differentsial psixologiya mavzularini oʻz ichiga oladi. Aqliy xronometriyaga eksperimental yondashuv vokal va qoʻlda kechikishlarni empirik oʻrganish, vizual va eshitish diqqat, vaqtinchalik mulohazalar va integratsiya, til va oʻqish, harakat vaqti va vosita reaktsiyasi, idrok etish va qaror qabul qilish vaqti, xotira va sub’ektiv vaqtni idrok etish kabi mavzularni oʻz ichiga oladi. RT dan olingan maʼlumotlarni qayta ishlash boʻyicha xulosalar koʻpincha topshiriq eksperimental dizayn, oʻlchash texnologiyasidagi cheklovlar va matematik modellashtirishni hisobga olgan holda amalga oshirilgan.