Inson huquqlari himoyachisi
Inson huquqlari himoyachisi – bu yakka tartibda yoki jamoa bilan birgalikda inson huquqlarini ilgari surish yoki himoya qilish uchun harakat qiluvchi shaxs. Ular jurnalistlar, ekologlar, maʼlumot tarqatuvchilar, kasaba uyushmalari aʼzolari, advokatlar, oʻqituvchilar, uy-joy targʻibotchilari, toʻgʻridan-toʻgʻri harakatlar ishtirokchilari yoki yakka tartibda faoliyat yurituvchi shaxslar boʻlishi mumkin. Inson huquqlari himoyachisi oʻz kasbining bir qismi sifatida yoki kasbdan tashqari ixtiyoriy ravishda huquqlarni himoya qilishlari mumkin. Kasbiy faoliyati yuzasidan harakat qiluvchi inson huquqlari himoyachilari (HRD) koʻpincha turli repressiyalarga, jumladan, tuhmat, kuzatuvlar, taʼqiblar, soxta ayblovlar, oʻzboshimchalik bilan hibsga olish, uyushmalar erkinligi huquqini cheklash, jismoniy hujum va hatto qotillikka ham duch kelishadi. 2020-yil hisobiga koʻra jami 25 ta mamlakatda kamida 331 HRD oʻldirilgan. Xalqaro hamjamiyatlar va baʼzi milliy hukumatlar bunday zoʻravonlikka nisbatan turli xil himoya vositalari orqali javob berishga harakat qilishsa-da, HRDlarga nisbatan zoʻravonlik yildan-yilga oʻsishda davom etmoqda. Ayollar huquqlari himoyachilari va atrof-muhitni muhofaza qiluvchi inson huquqlari himoyachilari (koʻpincha mahalliy aholi) boshqa masalalarda ishlovchi huquq himoyachilariga qaraganda koʻproq repressiya va xavflarga duch kelishadi. 1998-yilda Birlashgan Millatlar Tashkiloti inson huquqlari himoyachilari faoliyatini qonuniylashtirish va inson huquqlari faoliyatini himoya qilishni kengaytirish maqsadida Inson huquqlari himoyachilari toʻgʻrisidagi deklaratsiyani eʼlon qildi. Ushbu deklaratsiya qabul qilinganidan soʻng ushbu sohada faoliyat olib boruvchi faollar soni sezilarli darajada ortdi va natijada HRD yorligʻi qabul qilindi. Bunday yorliqning qabul qilinishi, ayniqsa, professional inson huquqlari himoyachilari uchun juda foydali boʻldi.