Yaponiya daryolari
2019-yildagi rasmiy maʼlumotlarga koʻra, Yaponiyada 21 147 ta daryo mavjud. Mamlakat hududining 3,5%ga yaqini suv bilan qoplangan. Yapon daryolari qisqa va tik (oʻrtacha qiyaligi — 0,44%). Yaponiyadagi eng kalta daryo — Butsubutsugava (Vakayama) — uzunligi atigi 13,5 m, eng uzuni — Xonsyu orolida oqadigan Shinano — 367 km. Shuningdek, Yaponiya daryolari drenaj havzasining kichik maydoni bilan ajralib turadi. Daryolar ham yomgʻir, ham qor bilan toʻlib turadi. Yogʻingarchilikning koʻp qismi yomgʻirli mavsumda (iyun-iyul), tayfun mavsumida (sentyabr-oktyabr), qishda esa qor shaklida (Yaponiya shimolida) tushadi. Moʻl-koʻl yogʻingarchilik, daryolarning kalta hamda uzunligi va baland qiyaligi koʻplab toshqinlarga olib keladi. Maksimal suv oqimining minimal nisbati odatda 200-400 ni tashkil qiladi. Anʼanaga koʻra, mahalliy aholi sholi yetishtirish uchun qulay, daryolar boʻyidagi unumdor allyuvial tekisliklarda toʻplangan. Yaponiya hududining qariyb 10% ni egallagan suv toshqiniga moyil tekisliklarda mamlakat aholisining qariyb yarmi va davlat mulkining 3/4 qismi toʻplangan. Daryolardan kelib chiqadigan foyda va xavflar Yaponiya jamiyatida ularga nisbatan noaniq munosabatni shakllantirgan. Yaponiya daryolarida toshqinni nazorat qilish boʻyicha birinchi ishlar milodiy 3-asrga toʻgʻri keladi. Oʻshanda Yodo daryosi boʻylab toʻgʻonlar qurilganda. Oʻshandan beri dehqonlarning oʻzlari ham, mahalliy hokimiyat organlari ham suv toshqinidan himoya qilishga qaratilgan koʻplab choralarni koʻrganlar. Edo davrida amalga oshirilgan eng yirik muhandislik loyihasi Tone daryosini sharqqa burish boʻlgan. 60 yil davom etgan ish bugungi kunda Tokio joylashgan Kanto tekisligining bir qismini joylashtirish imkonini bergan, shuningdek, atrofdagi yerlarning unumdorligini keskin oshirgan. Toshqinga qarshi olib borilgan ishlar natijasida Yaponiyadagi koʻplab daryolarning kanallari oʻziga xos koʻrinishga ega boʻlgan: kanalda choʻkindi moddalarning toʻplanishi tufayli toshqin xavfi ortgan, bu esa odamlarni uning qirgʻoqlari boʻylab tobora balandroq toʻgʻonlarni qurishga majbur qilgan. Natijada daryo atrofdagi quruqlikdan bir necha metr balandlikda oqa boshlagan — shunga oʻxshash daryolar yaponlar uni Tendzyogava (yaponcha: 天上川?, «Tomdagi daryo») deb atashgan. 19-asrning oʻrtalarida Meiji restavratsiyasidan soʻng, markazlashtirilgan loyihalarning asosiy maqsadi navigatsiyani taʼminlash boʻlgan. Meydzi davrining oʻrtalarida bir qator halokatli suv toshqinlari qonunchilarni bu sohada davlat nazorati zarurligini anglab yetishga va temir yoʻl transportining rivojlantirishga undagan. 1896-yilda qabul qilingan daryolar qonuni daryolar ustidan zamonaviy davlat nazorati asoslarini yaratishga asos boʻlgan. 1964-yilda eski daryo qonuni yangisi bilan almashtirilgan(1965-yil 1-apreldan kuchga kirgan), keyinchalik u kengaytirilgan va toʻldirilgan; jumladan, atrof-muhitni asrash daryo ishining asosiy maqsadlaridan biriga aylangan. Ko‘rilgan choralarga qaramay, suv toshqini hali ham jiddiy muammo bo‘lib qolgan. 1986-yildan 1995-yilgacha boʻlgan 10 yil ichida Yaponiya munitsipalitetlarining 90%ga yaqini suv toshqinlari yoki koʻchkilardan zarar koʻrgan. Yana bir muammo suv taʼminotida uzilishlarga olib keladigan qurgʻoqchilikning kuchayishi boʻlgan. 1980-yillardan boshlab tozalangan oqava suvlar daryolarga qaytarila boshlangan.