Rentgen kontrasti preparatlari
Rentgen kontrasti preparatlari (radio-kontrast moddalar) rentgen diagnostikasida ishlatiladigan kontrast moddalardir . Ular ichki organlar va anatomik tuzilmalarni radiatsiyaviy tadqiqot usullari ( rentgen-kompyuter tomografiyasi va rentgenografiya ) bilan vizualizatsiya qilishni yaxshilash uchun ishlatiladi. Ko'p hollarda ishlatiladigan rentgen-musbat preparatlar odatda yod yoki bariyni o'z ichiga oladi. Havo, azot oksidi, karbonat angidrid rentgen nurlari salbiy kontrast moddalar sifatida ishlatiladi. Rentgen-musbat preparatlar og'ir kimyoviy elementlarni o'z ichiga oladi, chunki elementning atom raqami qanchalik katta bo'lsa, u rentgen nurlarini shunchalik ko'p yutadi. Hozirgi kungacha ma’lum bo‘lgan kimyoviy elementlar izotoplari yadrolarining 2500 tasidan tahminan 90% nostabil yoki turg‘unmas (o‘zgaruvchan)dir. Turg‘un bo‘lmagan yadrolarning parchalanishi turli xil nurlanishlarni tarqatish bilan kechishi tufayli u radioaktiv parchalanish deyiladi, radioaktiv parchalanish qobiliyatiga ega izotop va nuklidlar esa mos ravishda radioizotop va radionuklidlar deyiladi. Radionuklidlar yer qobig‘ida mavjud bo‘lishi mumkin (terrigen) va shuningdek, erga doimiy ravishda kelib tushuvchi kosmik nurlanishlar ta’siri ostida (kosmogen) yoki inson faoliyati natijasida (texnogen) paydo bo‘lishi mumkin Magnit-rezonans tomografiyada kontrastni kuchaytirish boshqa jismoniy printsiplarga asoslanadi va shuning uchun MRI tadqiqotlarida tubdan farqli tarkibga ega kontrast moddalar qo'llaniladi. Radioaktiv moddalarni inson organizmiga havo, suv yoki teri orqali kirganida yarim parchalanishning samarali davri haqida fikr yuritiladi. Bunda ikkkita kattalik(miqdor) tushuniladi: yarim parchalanish davri va biologik yarim chiqarish davri (yarim parchalanishning biologik davri) – ya’ni moddalar almashinuvi natijasida organizm o‘ziga kirgan moddaning yarmini tashqariga chiqarishi uchun sarf bo‘lgan vaqt tushuniladi. Radionuklidlar o‘ziga xos radioaktiv qatorlarga kirishi mumkin. Radioaktiv qatorlar (oilalar yoki seriyalar)– bu shunday radioaktiv izotoplarning qatorlaridirki, ularda xar bir keyingi izotop oldingisining radioaktiv parchalanishidan hosil bo‘ladi. Xar bir radioaktiv qator katta yarim parchalanish davriga ega bo‘lgan izotop bilan boshlanib stabil izotop bilan yakunlanadi