Opioid epidemiyasi
Opioid epidemiyasi (opioid inqirozi) – opioid analgetiklarini nazoratsiz qoʻllash tufayli oʻlim soni ortib borishiga sabab boʻluvchi epidemiya. 1990-yillarning oʻrtalarida opioid preparatlari Qo'shma Shtatlarda oʻtkir va surunkali ogʻriqlarni davolash uchun keng qoʻllanila boshlangan. Bunga asosan „xavfsiz“ ogʻriq qoldiruvchi dori-darmonlarni targʻib qiluvchi reklama kompaniyalarining oʻtkazgan farmatsevtika kampaniyalari yordam bergan. 2017-yilda Qoʻshma Shtatlarda opioid preparatlarining haddan tashqari yuqori dozasi, geroin va fentanil bilan zaharlanish sifatida muhim muammo deb tan olingan. 2023-yilda ksilazin ham odamlar sogʻligʻiga xavf soluvchi tahdid sifatida aniqlangan. AQSh Kasalliklarni nazorat qilish va oldini olish agentligi maʼlumotlariga koʻra, Qoʻshma Shtatlarda har kuni 100 dan ortiq odam opioidlarning yuqori dozasi tufayli vafot etgan. Mutaxassislarning hisob-kitoblariga koʻra, kelgusi oʻn yil ichida Qoʻshma Shtatlarda 500 mingga yaqin odam opioidlarning yuqori dozasi tufayli oʻlishi mumkin. Oksikodon ogʻriq qoldiruvchi vosita sifatida foydalanish tavsiya etilgan yillarda AQSh oziq-ovqat va farmatsevtika idorasini (FDA) boshqargan Devid Kessler opioid inqirozini „kutilmagan epidemiya“ va zamonaviy tibbiyotning eng yomon xatolaridan biri deb atagan. Birlashgan Millatlar Tashkilotining Giyohvand moddalar va jinoyatchilik boʻyicha boshqarmasining 2018-yilgi hisobotida taʼkidlanishicha, opioid inqirozi faqatgina Qoʻshma Shtatlar bilan chegaralanib qolmay, balki global muammoga aylanib bormoqda. Dunyo boʻylab giyohvand moddalar bilan bogʻliq oʻlimlarning toʻrtdan uch qismidan koʻprogʻi opiatlar tufayli sodir boʻlmoqda. Arzon va foydalanishga qulay boʻlgan opioidlar, opioid inqiroziga uchramagan hududlarda ham isteʼmol qilishning keskin oʻsishiga olib kelgan.