Fransuz Uygʻonish davri
Fransuz Uygʻonish davri (fransuzcha: Renaissance française — tarixchilar, madaniyatshunoslar va sanʼatshunoslar tomonidan XV asr oxiridan XVII asr boshlarigacha Fransiya madaniyati va sanʼatidagi yutuqlarni tavsiflash uchun ishlatiladigan atama. Fransuz Uygʻonish davri „Uygʻonish“ umumyevropa kontsepsiyasi bilan bogʻliq, ammo fransuz madaniyati tarixiga nisbatan va „Shimoliy Uygʻonish“ ning umumiy taʼrifini chegaralash uchun atamaning fransuzcha shakli koʻproq qoʻllaniladi. 1855-yilda fransuz tarixchisi Jyul Mishel italyancha „tirilish“ (fransuzcha: Renaissance) „Fransiya tarixi“ ning yettinchi jildi nomida. Fransiya Uygʻonish davrining boshlanishi XV asr oʻrtalari yoki 1494-yilda Karl VIII davrida Fransiyaning Italiyaga bostirib kirishi davriga toʻgʻri keladi va bu davrning oxiri asoschisi qirol Genrix IV ning oʻlimi hisoblanadi. Burbonlar sulolasidan, 1610-yilda. Qirollar Lui XIII (1610—1643) va Lyudovik XIV (1643—1715) hukmronligining keyingi davrlari boshqa davr bilan bogʻliq: absolyutizmning kuchayishi va „Lyudovik XIV uslubi“ yoki „Katta uslub“ ning shakllanishi. (klassitsizm va barokkoning oʻziga xos kombinatsiyasi (fransuzcha: 'Grand Manière, Le style Louis Quatorze'). Fransuz Uygʻonish davrining Italiya Uygʻonish davridan farqli oʻlaroq asosiy xususiyati madaniyatning saroy, aristokratik xususiyatidir. Agar Italiyaning siyosiy va iqtisodiy mustaqilligi uchun kurashgan shahar-respublikalarda yangi madaniyat ijodkor shaxs erkinligi gʻoyalari bilan bogʻlangan boʻlsa, Fransiyada tarixiy sharoitlar shunday boʻlganki, milliy madaniyatni rivojlantirish imkoniyatlarining oʻzi ham milliy madaniyatga bogʻliq edi. olimlar, rassomlar, yozuvchilar va shoirlarning shoh taxti atrofida birdamligi. Ikkinchi xususiyat shundaki, fransuz Uygʻonish davri keyinroq rivojlandi va asosan Italiya madaniyati yutuqlaridan, shu jumladan toʻgʻridan-toʻgʻri Fransiyada, birinchi navbatda Fontenbleoda ishlagan italyan ustalari orqali oziqlandi. Fransisk I (1515—1547) va uning oʻgʻli Genrix II (1547—1559) hukmronligi Fransiya Uygʻonish davrining choʻqqisi hisoblanadi. Genrix II ning joust turnirida vafotidan keyin uning bevasi Ketrin de Medici va uning oʻgʻillari Frensis II, Karl IX va Genrix III mamlakatni boshqargan va Uygʻonish davri rivojlanishda davom etgan boʻlsa-da, Fransiya gugenotlar va katoliklar oʻrtasidagi diniy urushlardan aziyat chekdi. Uygʻonish davrida Fransiya absolyutizmning boshlanishi, gumanizmning tarqalishi , „yangi dunyo“ ni oʻrganish, Italiyadan qarz olish va arxitektura, rasm, haykaltaroshlik, musiqa, fan sohasida oʻzining yangi usullarini ishlab chiqish bilan tavsiflangan., xalq adabiyoti, shuningdek, odob va notiqlik sanʼatining yangi qoidalarini ishlab chiqish.