AQSH mustaqillik urushi
Amerika inqilobiy urushi (1775-yil 19 aprel — 1783-yil 3-sentyabr), shuningdek, Inqilobiy urush yoki Amerika mustaqillik urushi sifatida ham tanilgan, Amerika inqilobining harbiy mojarosi boʻlib, unda Jorj Vashington qoʻmondonligi ostida Amerika Patriot kuchlari inglizlarni magʻlub etgan. Amerika Qoʻshma Shtatlarining mustaqilligini oʻrnatish va taʼminlash. Janglar 1775-yil 19-aprelda Leksington va Konkord janglarida boshlandi. Urush Li rezolyutsiyasi qabul qilingandan soʻng rasmiylashtirildi va kuchaydi, unda oʻn uchta koloniya „erkin va mustaqil davlatlar“ deb taʼkidlangan. 1776-yil 2-iyulda Filadelfiyada boʻlib oʻtgan Ikkinchi Kontinental Kongress va Mustaqillik Deklaratsiyasi ikki kundan keyin, 1776-yil 4-iyulda bir ovozdan ratifikatsiya qilindi. Urushda Amerika vatanparvar kuchlari Fransiya Qirolligi va Ispaniya Qirolligi tomonidan qoʻllab-quvvatlandi. Inglizlar, oʻz navbatida, Germaniyadan Hessian askarlari, baʼzi Amerika hindulari, loyalistlar va ozod qilinganlar tomonidan qoʻllab — quvvatlandi. Mojaro Shimoliy Amerika, Karib dengizi va Atlantika okeanida olib borilgan. Amerika koloniyalari 17—18-asrlarda qirollik nizomiga koʻra tashkil etilgan. Ular dastlab asosan ichki ishlarda avtonom edilar va tijorat jihatdan gullab-yashnagan, Buyuk Britaniya, uning Karib dengizidagi koloniyalari va Karib dengizidagi boshqa davlatlar bilan savdo qilganlar. 1763-yilda yetti yillik urushda inglizlar fransuzlar ustidan gʻalaba qozonganidan soʻng, Britaniya va mustamlakalar oʻrtasida savdo, trans- Appalachian aholi punktlari va soliqqa tortish bilan bogʻliq siyosatlar, shu jumladan Stamp va Townshend aktlari boʻyicha keskinlik va nizolar paydo boʻldi. Mustamlaka muxolifati Boston qirgʻiniga olib keldi. 1770-yilda amerikalik vatanparvarlarning Britaniyadan mustaqillikka erishish istagini kuchaytirdi. Britaniya bunga javoban oldingi soliqqa tortish choralarini bekor qildi. Ammo 1773-yilda Britaniya parlamenti Choy toʻgʻrisidagi qonunni qabul qildi, bu 1773-yil 16-dekabrda Boston choy ziyofatiga olib keldi . Bunga javoban Britaniya parlamenti 1774-yil oʻrtalarida chidab boʻlmas qonunlarni joriy qildi, Boston bandargohini yopib qoʻydi va Massachusetsni bekor qildi. mustamlaka toʻgʻridan-toʻgʻri Britaniya monarxiyasining boshqaruvi ostiga qoʻyilgan xartiya. Ushbu chora-tadbirlar koloniyalarda tartibsizliklarni keltirib chiqardi, ulardan 12 tasi 1774-yil sentyabr oyi boshida Filadelfiyada boʻlib oʻtgan Birinchi Kontinental Kongressga delegatlarini choralarga norozilik bildirish va potentsial javoblarni muhokama qilish uchun yubordi. Filadelfiyada Kongress qirolga tinchlik soʻrab petitsiya loyihasini ishlab chiqdi va agar chidab boʻlmas harakatlar bekor qilinmasa, Qitʼa assotsiatsiyasi deb nomlanuvchi Britaniya tovarlariga boykot qilish bilan tahdid qildi. Janglar 1775-yil 19-aprelda Leksington jangida boshlandi. Iyun oyida Ikkinchi Kontinental Kongress Patriot militsiyalarini Kontinental Armiya tarkibiga kiritdi va George Washingtonni uning bosh qoʻmondoni etib tayinladi. tomonidan ilgari surilgan majburlash siyosatiShimoliy vazirlikka Britaniya parlamentidagi fraksiya qarshi chiqdi, biroq har ikki tomon harbiy mojaroni muqarrar deb bila boshladi. Kongress 1775-yil iyul oyida qirol Jorj III ga Zaytun novdasi petitsiyasini yubordi, ammo u buni rad etdi va Britaniya parlamenti avgust oyida koloniyalarni isyon holatida deb eʼlon qildi. Inqilobiy urush rasman boshlanganida, Vashington qoʻshinlari 1776-yil mart oyida Bostonni qamal qilish paytida Britaniya armiyasini Bostondan haydab chiqardilar va Britaniya bosh qoʻmondoni Uilyam Xou Nyu-York va Nyu-Jersi kampaniyasini boshlash orqali javob berdi. Xau noyabr oyida Nyu-York shahrini egallab oldi va Vashington bunga javoban Delaver daryosini yashirincha kesib oʻtdi va Trenton va Prinstonda kichik, ammo muhim gʻalabalarni qoʻlga kiritdi, bu Patriotning ishonchini tikladi. 1777-yil yozida Xou Filadelfiyani egallashga tayyor edi, Kontinental Kongress Filadelfiyaning qulashiga tayyorgarlik koʻrdi, Baltimorga shahardan qochib, u yerda Genri Fite uyida yigʻildi va Ozodlik qoʻngʻirogʻini Allentowndagi Sion islohot cherkoviga koʻchirish orqali himoya qildi, u erda toʻqqiz oy davomida cherkov taxtalari ostida yashiringan edi. 1777-yil oktyabr oyida Jon Burgoyne qoʻmondonligi ostidagi alohida ingliz qoʻshinlari Amerika gʻalabasida Saratogada taslim boʻlishga majbur boʻldi, bu Fransiya va Ispaniyani mustaqil Qoʻshma Shtatlarning hayotiy imkoniyat ekanligiga ishontirishda hal qiluvchi ahamiyatga ega boʻldi. Filadelfiya hali ham Britaniya tomonidan ishgʻol qilingan, Vashington va 12 000 kontinental armiya qoʻshinlari 1777-yil dekabrdan 1778-yil iyunigacha Valley Forjda boshpana olishdi. Valley Forjda general fon Steuben kontinental armiyani yanada hayotiy jangovar boʻlinmaga aylantirdi, ammo Continent2, ammo koʻp. Armiya qoʻshinlari shafqatsiz qishda kasallik va ehtimol toʻyib ovqatlanmaslikdan vafot etdilar. Fransiya urush boshidanoq kontinental armiyaga norasmiy iqtisodiy va harbiy yordam koʻrsatdi. Saratogadan keyin ikki davlat 1778-yil fevralda savdo shartnomasi va Ittifoq shartnomasini imzoladi. 1779-yilda Ispaniya Aranjuez shartnomasida Angliyaga qarshi Fransiya bilan ittifoq tuzdi, biroq Ispaniya amerikaliklar bilan rasman ittifoq tuzmagan edi. Ispaniyaning Luiziana portlariga kirish amerikalik vatanparvarlarga qurol-yarogʻ va materiallarni import qilish imkonini berdi, Ispaniya koʻrfazi sohilidagi kampaniya esa Britaniya qirollik flotini Amerika janubidagi asosiy bazalardan mahrum qildi. Amerika portlarining yopilishi amerikaliklarga qarshi urushni janubga olib borishni maqsad qilgan Xouning oʻrniga Genri Klinton tomonidan ishlab chiqilgan 1778-yil strategiyasini buzdi. Baʼzi dastlabki muvaffaqiyatlarga qaramay, Kornuollis 1781-yil sentyabr va oktyabr oylarida Yorktaun shahrida fransuz-amerikalik kuchlar tomonidan qamal qilindi. Kornuollis garnizonni qayta taʼminlashga harakat qildi, ammo muvaffaqiyatsizlikka uchradi va oktyabr oyida taslim boʻlishga majbur boʻldi. Britaniyaning Fransiya va Ispaniya bilan urushlari yana ikki yil davom etdi, ammo Britaniyaning Amerikadagi qoʻshinlari asosan Buyuk Koʻllardagi bir nechta port va qal’alar bilan chegaralangan edi va Amerikada janglar asosan toʻxtadi. 1782-yil aprelda Shimoliy vazirlik oʻrniga yangi Britaniya hukumati tuzildi. Amerika mustaqilligini qabul qilgan va Parij shartnomasi boʻyicha muzokaralarni boshlagan 1783-yil 3-sentyabrda ratifikatsiya qilindi va Britaniya Amerika Qoʻshma Shtatlarining suvereniteti va mustaqilligini tan oldi va Amerika inqilobiy urushini yakunladi. Versal shartnomalari Angliyaning Fransiya va Ispaniya bilan ziddiyatlarini hal qildi.