Shimol va Janub (Geosiyosat)
Shimol va janubning qarama-qarshiligi dunyoning boy shimoliy va kambagʻal janubiy mamlakatlarga empirizm nuqtai nazaridan boʻlinishi, rivojlangan va rivojlanayotgan mamlakatlar oʻrtasidagi global ziddiyatlardan biri hisoblanadi Dunyoning eng boy 20 ta davlatida aholi jon boshiga toʻgʻri keladigan daromadlar 20 ta eng kambagʻal davlatnikidan 37 baravar yuqori boʻlib, soʻnggi statistik maʼlumotlarga koʻra 40 yil ichida bu tafovut ikki baravar oshgan. Birlashgan Millatlar Tashkiloti Taraqqiyot Dasturi tahlilchilarining fikricha, XIX asr boshlarida sayyoramizning 225 ta eng badavlat kishilarining umumiy boyligi 1 trillion AQSh dollardan oshib ketgan, bu 2,5 milliard kambagʻalning yillik daromadiga teng degani. Forbes jurnali roʻyxatidan dunyodagi eng boy 500 kishining daromadi dunyodagi eng kambagʻal 416 million kishining umumiy daromadidan oshganli haqida maʼlumot berib oʻtgan. Birlashgan Millatlar Tashkilotining Taraqqiyot Dasturi maʼlumotlariga koʻra, jahon yalpi ichki mahsulotidagi (YaiM) eng boy davlatlarning ulushi 86 % ni, oʻrta davlatlarning ulushi 13 % ni, eng kambagʻallarning ulushi esa atigi 1 % ni tashkil etadi. Iqtisodiy oʻsish sur’atlarining turli qiymatlari boy va kambagʻal davlatlar oʻrtasidagi tafovutning oshishiga olib keladi. Masalan, XX asrning 60 yillarda oʻrtacha Lotin Amerikasi davlatida aholi jon boshiga oʻrtacha daromad oʻrtacha rivojlangan mamlakatlarning taxminan uchdan bir qismini tashkil etgan boʻlsa, bugungi kunda bu koʻrsatkich 20 % dan kam koʻrsatgichni tashkil qilmoqda. 1960-yillarda endi rivojlanayotgan davlatning daromadi tipik rivojlangan davlat daromadining 12 % ni tashkil etgan boʻlsa, hozir bu koʻrsatkich 5 % ga yaqinlashmoqda.