Kriptovalyuta
Kriptovalyuta bu Raqamli Valyuta turi boʻlib, uning ichki hisob birliklari markazlashtirilmagan to'lov tizimi tomonidan taʼminlanadi (ichki yoki tashqi maʼmur yoki boshqa maʼmur yoʻq) uning analogi) toʻliq avtomatik rejimda ishlaydi. Kriptovalyutaning oʻzi hech qanday maxsus moddiy yoki elektron shaklga ega emas - bu shunchaki maʼlumotlarni uzatish protokoli maʼlumotlar paketining tegishli pozitsiyasida qayd etilgan ushbu hisob birliklari miqdorini koʻrsatadigan raqamdir va koʻpincha. hatto shifrlanmagan, shuningdek tizim manzillari orasidagi operatsiyalar haqidagi boshqa barcha maʼlumotlar. Kriptovalyuta atamasi 2011-yilda Forbes jurnalida chop etilgan Bitcoin tizimi „Kriptovalyuta“ haqidagi maqola chop etilgandan keyin oʻz oʻrnini egalladi. Shu bilan birga, bitkoin yaratuvchisi ​​ham, boshqa koʻplab mualliflar ham “elektron naqd pul (inglizcha: elektron naqd pul) atamasidan foydalanishgan. Kriptografik usullari manzilni yaratish va u bilan ishlash vakolatini tekshirish mexanizmlarida ishtirok etadi (raqamli imzo ochiq kalitlar tizimi asosida, buyurtma mavjud faqat tegishli manzilning maxfiy kaliti egasiga), shuningdek, tranzaksiya paketini shakllantirish va uning boshqa paketlar bilan aloqasi.Shu bilan birga, tizimda manzillar egalari yoki manzil yaratilganligi toʻgʻrisida hech qanday maʼlumot yoʻq (manzil butunlay avtonom tarzda yaratilishi mumkin, hatto tarmoqqa ulanmasdan va keyinchalik tarmoqqa hech narsa xabar bermasdan ham.) — yaʼni qabul qiluvchining manzili haqiqatan ham mavjudligini yoki unga kirish kaliti yoʻqolmaganligini tekshirish mexanizmi yoʻq. Egasi toʻgʻrisidagi maʼlumotlarning etishmasligi bitimlar ishtirokchilarining anonimligining asosi (lekin bu bilan cheklanmagan). Kriptovalyuta toʻlovlari iqtisodiy nuqtai nazardan va oqibatlari jihatidan naqd pulsiz toʻlov opsiyalariga qaraganda koʻproq oʻxshashdirAndoza:Go, garchi kriptovalyutalar asosan masofaviy xaridlar uchun moʻljallangan (masalan, Internet orqali). Toʻlov (manzillar oʻrtasida kriptovalyuta oʻtkazish) vositachilarsiz amalga oshiriladi va qaytarib boʻlmaydi – tasdiqlangan operatsiyani bekor qilish mexanizmi yoʻq, shu jumladan toʻlov notoʻgʻri yoki mavjud boʻlmagan manzilga yuborilgan yoki tranzaksiya amalga oshirilgan holatlar ham mavjud emas. yopiq kalitdan xabardor boʻlgan uchinchi shaxslar tomonidan qilingan. Hech kim kriptovalyutani maʼlum bir manzilda yoki umuman, vaqtincha boʻlsa ham bloklay olmaydi (hibsga oladi), u har doim ushbu manzilning shaxsiy kaliti egasining ixtiyorida boʻladi. Toʻgʻri, multisignature texnologiyasi ixtiyoriy ravishda uchinchi shaxsni (hakam) jalb qilish va tomonlardan birining irodasiga qarshi yuzaga kelishi mumkin boʻlgan “qaytariladigan bitimlar”ni amalga oshirish imkonini beradi. Keyinchalik murakkab shartlar (aqlli kontraktlar) maxsus skript tillari yordamida amalga oshiriladi. Elektron toʻlovlarga xos boʻlgan ikki marta sarflash muammosi blokcheyn, yoʻnaltirilgan asiklik grafik, konsensus registri (buxgalteriya kitobi) va boshqalar kabi texnologiyalar yordamida hal qilinadi. Tranzaksiya ma'lumotlari odatda shifrlanmaydi va tizimda ro'yxatdan o'tmasdan ochiq holda mavjud. Kripto valyutasining yangi miqdorini shakllantirish qoidalari (muammo) dastlab protokol bilan belgilanadi. Odatda ular lotereya xarakteriga ega bo'lib, g'alaba qozonish ehtimoliga turli omillar ta'sirida - belgilangan vazifani hal qilish tezligi (kon) yoki belgilangan resursga egalik qilish miqdori (soxtalashtirish). Ba'zi hollarda kriptovalyutaning e'lon qilingan hajmining bir qismi yoki barchasi dastlab tashkilotchilar tomonidan obuna (ICO) orqali shakllantiriladi va tarqatiladi. Odatda faqat bitta texnologiya qo'llaniladi, lekin ba'zi kriptovalyutalar ularning kombinatsiyasidan foydalanadi. Iqtisodiy mazmun va kriptovalyutalarning huquqiy holati muhokama qilinmoqda. Turli mamlakatlarda kriptovalyutalar toʻlov vositasi sifatida qaraladi, muayyan mahsulot, elektron aktiv, muomalada cheklovlar boʻlishi mumkin (masalan, bank muassasalari uchun ular bilan operatsiyalarni taqiqlash).