Jahon merosi roʻyxati
Jahon merosi obyekti — Birlashgan millatlar tashkiloti Taʼlim, fan va madaniyat masalalari boʻyicha tashkiloti (UNESCO) tomonidan boshqariladigan xalqaro konventsiya tomonidan huquqiy muhofaza qilinadigan diqqatga sazovor joy yoki hududdir. Umumjahon merosi ob’ektlari YUNESKO tomonidan madaniy, tarixiy, ilmiy yoki boshqa turdagi ahamiyatga ega boʻlganligi uchun belgilangan. Yodgorliklar „insoniyat uchun ajoyib qadriyat hisoblangan butun dunyo boʻylab madaniy va tabiiy merosni“ oʻz ichiga olgandir. Jahon merosi ob’ekti sifatida tanlash uchun geografik va tarixiy jihatdan alohida ahamiyatga ega boʻlgan noyob diqqatga sazovor joy boʻlishi kerak. Masalan, Jahon merosi ob’ektlari qadimiy xarobalar yoki tarixiy inshootlar, binolar, shaharlar, shuningdek, choʻllar, oʻrmonlar, orollar, koʻllar, yodgorliklar, togʻlar yoki choʻl hududlari boʻlishi mumkin. Butunjahon merosi ob’ekti insoniyatning ajoyib yutugʻini anglatishi va sayyoramizdagi intellektual tariximizning dalili boʻlishi mumkin yoki u ajoyib tabiiy goʻzal joy boʻlishi ham mumkin. 2021-yil iyul holatiga ko‘ra, 167 mamlakatda jami 1154 ta Jahon merosi ob’ektlari (897 ta madaniy, 218 ta tabiiy va 39 ta aralash ob’ektlar) mavjud. Tanlangan 58 ta hudud ichida Italiya roʻyxatdagi eng koʻp tarixiy joylarga ega mamlakatdir. Qadimiy yodgorliklar avlodlar uchun amaliy muhofaza qilish niyatida roʻyhatga olinadi, aks holda ular odamlar yoki hayvonlarning kirishi, nazoratsiz yoki cheklanmagan kirish xavfi yoki mahalliy maʼmuriy beparvolik tahdidi ostida qolishi mumkin. Yodgorliklar YUNESKO tomonidan himoyalangan zonalar sifatida belgilangan. Butunjahon merosi obʼyektlari roʻyxati UNESCOning Butunjahon merosi qoʻmitasi tomonidan boshqariladigan, Bosh Assambleyasi tomonidan saylanadigan 21 „ishtirokchi-davlat“dan iborat xalqaro Jahon merosi dasturi tomonidan yuritiladi. Dastur insoniyatning umumiy madaniyati va merosi uchun ajoyib madaniy yoki tabiiy ahamiyatga ega joylarni saralaydi, nomlaydi va saqlaydi. Dastur 1972-yil 16-noyabrda YUNESKO Bosh konferensiyasi tomonidan „Jahon madaniy va tabiiy merosini muhofaza qilish toʻgʻrisidagi konventsiya“ qabul qilinganidan boshlandi. Oʻsha kundan buyon 194 davlat konventsiyani ratifikatsiya qilgan. Bu dunyodagi eng keng eʼtirof etilgan xalqaro shartnomalardan biri va dunyodagi eng mashhur madaniy dasturdir.