Ӏаьрбийн-жуьгтийн дов
Ӏаьрбийн-жуьгтийн дов (Ӏаьрбойн маттахь الصراع العربي الإسرائيلي ; жуьгтийн маттахь הסכסוך הישראלי-ערבי)- цхьана агӀор Ӏаьрбойн пачхьалкхашан а, иштта Исраилан кӀелара палестинан мехкийн бахархоша гӀодеш йолу радикалан кепе йирзинчу тобанашан а, вукха агӀор сионистийн гуламан а, цул тӀахьа Исраилан а йуккъахь хилла тӀом бу. Исраил пачхьалкх 1948-чу шарахь бен кхоьллина йацахь а, бӀе шо дара девнан историн. XIX-чу бӀешеран чаккхенгахь кхоьллира политикин сионистийн болам, цу хенахь дуьйна жуьгтий шай пачхьалкх кхолла Ӏалашо йолуш бара. Дуьненан хьалхарчу тӀамехь эшам хилла йолу Османан импери йохарца, жуьгтий-сионисташан а, Палестинера Ӏаьрбийн махкойн а йуккъахь дов кӀаргделар. ХӀунда аьлча, шии тоба мандатан Палестинан латта дӀалаца лаам болуш йара. 20-чу оьмаран 2-чу декъехь дов доладелчхьана геополитикин проблеман тӀекхийтира динан а, оьздангаллин а, къаьмнийн а гамо. 1948-чу шарахь лулара Ӏаьрбийн мехкаш керла кхоьллинчу жуьгтийн пачхьалкхан тӀом кхайкхийначул тӀаьхьа, къийсам Палестинан дозанал арабелира. Цу хенахь дуьйна и дов литтира Исраилан а, регионехь кхинйолу Ӏаьрбийн пачхьалкхийн а йуккъахь. 1979-чу шарахь Мисарца а, 1994-чу шарахь Иорданица а машаран чӀагӀамашан куьг йаздинчул тӀаьхьа Исраилца мостагӀалла лелош йолу пачхьалкхаш лахйелира. Ӏаьрбийн-жуьгтийн тӀом бийцарехь билгалдоккху Палестинан-израилан дов. И къийсам кхоллабелла Палестинехь бехачу Ӏаьрбойн а, жуьгтийн а мехкан хьашташ дуьхь-дуьхьалкхетарца. Кхузаманахь и дов ду регионехь лаьттачу политикин гӀоьртинахиларан бахьан а, герзашца вовшахтасадаларан хьост а.