Коьртан хье
Коьртан хье (лат. cerebrum, шир.-желт. ἐγκέφαλος) — коьрта меже ю коьртачу нервийн системан дукхаха йолчу хордин садолчеран коьртан чеккхе а ю; букъадаьӀахкашйолчеран туьтан чохь бу хье. Анатомин номенклатурехь букъадаьӀахкашйолчеран, царна йукъахь адам а, хье дукхах дерг билгалбоккху encephalon олий — латинин кепа тоьхна грекийн дош; дуьххьанца дуьйна латинин cerebrum синоним хилла боккхачу хьен (telencephalon). Коьртан хье лаьтта дуккхачу а вовшешца синаптикан уьйр йолчу нейронех. Оцу уьйранца цхьана болх беш, нейронаш кхуллу хала электрин импульсаш, цара доладо дегӀо бечу белхан. ТӀеххьарчу шерашкахь коьртан хье Ӏаморехь йоккха прогресс йоллушехь, дуккха а цуьнан балхах дерг къайле ю. Шаьшшайолу клеткаш болх бар кхеттал дика хьехна, амма вовшешца эзарнаш, миллионаш нейронаша болх беш хье цхьа хӀума санна болх баран кхетам бу чӀогӀа кӀезга. Цигахь оьшу кхин дӀа а талламаш бан.