Байталваккхар
Байталваккхар йа Кулакаш бохор) — тароне хьаьжжина ахархой массашкахь хьийзабар, лелош хилла большевикаш 1930 - 1954-гӀа шерийн муьрехь. Политика лелор цхьаьна нисделла нуьцкъала бепиг дӀадаккхарца а, колхозаш яхкарца а, цуо массашкахь реза ца хиларца дуьхьал баьхна ахархой, тобанашкахь арабаьхна «кулакаш» а, церан доьзалаш а лерринчу меттигашка, дӀабаьхна церан бахам («йукъара бина») , тоьпаш йиттина, ткъа иштта ойла йина ца хиларна а, политика кхочушъян цхьа а лерина инструкци ца хиларна — меттигера Ӏедалша дуккха къиен а, йуккъера бахам болу а йуьртан бахархой хӀаллакбина, кхин а меттигера Ӏедалан декъашхой а. Политикин йуьхьаг йолийра ВКП(б) ЦК Политбюрон 1930 шеран 30 январан «Ерриг коллективизаци йаран кӀошташкахь кулакийн бахамаш дӀабахаран белхах лаьцна» цӀе йолчу постановленица Формалан политика лелор чекхдаьлла 1930 шо долалуш, амма, уьш дӀайахаран муьран тӀаьхье йахйелира 1954 шо кхаччалц. Цул тӀаьхьа 60 шо даьлча, «Политикин репресси йиначарна реабилитаци йарах лаьцна» 1991 шеран октябрехь арадаьллачу законаца, байталбаьхна («репрессеш йина») нах официалан лерина Лакхарчу Совето репресси йина а, реабилитацин бакъо йолуш а.