Палчакх
Палчакх (абхаз. ахҭарԥа; абаз. хъатарпа; жӀай. башлихъ; адыг. шъхьарыхъон; азерб. başlıq; лаьзг. башлух; гӀалгӀ. палчакх; гӀебарт.-чергаз. щхьэрыхъуэн; кхарач.-балк. башлыкъ; гӀум. башлыкъ; ногӀ. баслык; хӀир. басылыхъхъ — исхаран ира бохь болу коьрта туьллург, йочанаш йа шелонаш йолуш куьйн тӀехула туьллург, цуо ларво шелонах, догӀанах, маьлхан товх. Хуьлу шуьйра тӀемаш лаг гуонаха хьарчо. Исторехь лелора Къилбаседа Кавказан ламанхоша, цаьргара схьаэцна гӀазакхаша. Башлакхаш Россехь моде йевлира 1830—1840 шерашкахь Наполеонан тӀемаш чекхдевлча. 1862 шарахь башлакхаш гӀазакхийн эскаршкахь йукъара коьрта тохкурш хилира, цул тӀаьхьа Российн тӀеман ницкъийн кхечу тайпанашкахь а. Бабур-намеца (XVI бӀешо), башлакх совгӀатна лора кетарца цхьаьна. Российн Императоран эскарехь иза йукъайаьккхира 1862 шарахь а, 1877—1878 шерашкара тӀемехь чӀогӀа оьшуш хилира, малхбузаевропин эскаршкахь а зиен йолийра. Иштта, 1881 шарахь Тунисе хьажийна французийн эскаран йерриг тоба, башлакхашца йара. Оьрсийн эскарехь лахара чинаша башлакх лелайора чоанца цхьаьна, тайп-тайпанара хьесапашца шайгахь болу гӀирсе хьаьжжина, коьрта тӀекхуссура йочанан хенан-хӀоттам хилча йа −5 °С лахара шело хилча. Тюркаша башлакх олу томах — зуда йалочо нускалан дена-нанна ло мах, иза хуьлура ира бохь болу куй деха лергаш а долуш, лергаш логах хьарчадора коьртан тӀетуьллуш.