Нохчийн-оьрсийн дов
Нохчийн-оьрсийн дов — цхьаьна агӀора мостагӀий Российн империн, ССРС, Российн Федерацин Ӏедалаш долуш, вукха агӀора таханлера Нохчийчоьн махкара тайп-тайпана къоман а, дӀакъаста луу а, мохк маьрша баккха гӀерта я кхечу пачхьалкхах дӀатоха гӀерта боламаш долуш, дерриг тӀеманийн а, герзашца долу девнийн а цхьаьнатоьхна цӀе. Девнан хӀу тесира, Российн империн йукъа Гуьржийчоь яхначул тӀаьхьа, ткъа ма-дарра аьлча Кавказехь ГӀажарийчоьн а, Хункар-мехкан а Ӏаткъам бохийнера. Иза бара Кавказан тӀом цӀе йелла къовсам, оцу тӀамехь къардира ломанхойн дукха къаьмнаш. Гражданийн тӀеман заманахь Кавказан махкахь кхоьллира кӀайнчеран а, цӀиенчеран а Ӏедал къобал ца деш йолу масех пачхьалкх, амма церан ницкъаш хӀаллак дира, ткъа латтанаш РСФСР а, Чоьхьара Кавказан СФСР а йукъатуьйхира. Сийлахь-Боккха Даймехкан тӀом болуш советашна дуьхьала берш, куьйгаллехь Исраилов Хьасан волуш гӀоьртира гӀаттам бан, амма уьш Ӏедало я байира, я Йуккъера Азе кхечу бехкен доцу нохчийн къомаца арабехира. ССРС йоьначул тӀаьхьа Нохч-ГӀалгӀайн АССР хиллачехь чӀагӀбелира Россех дӀакъастаран болам, цуо кхачийра маршоне а, официалан къобалъянза республика Ичкери кхолларе а, ткъа иштта Российца герзашца долчу девнашка а. Уггаре къиза тӀемаш хилира хьалхара а, шолгӀа а нохчийн-оьрсийн девнехь. Амма меттигерачу ислам динан белхалоша гӀолацарца, аьттурадикалан Ичкерин Ӏедал дожийра, ткъа Нохчийчоь юхаерзийра Российн Федерацин йукъа.