Климат
Кли́мат (шир.-желт. κλίμα (доланиг дожар κλίματος) — товжар; (анан тӀехула маьлхан зӀаьнарш товжар дуьйцу) — хенан-хӀоттаман дуккха шерийн (масех иттаннаш шераш) раж. Хенан-хӀоттам, климатах къаьсташ — цхьайолу амалийн (температура, тӀуналла, атмосферин Ӏаткъам) цӀеххьана хӀутту хьал. Готтачу маьӀнехь климато — локалан климато — карарчу меттиган амал ло цуьнан географин меттиге хьаьжжина. Шуьйрачу маьӀнехь климато — глобалан климато — амал ло статистикин ансамблан хьолашна, цунна чухула йолу «атмосфера — гидросфера — латта — криосфера — биосфера» система масех итт шерашкахь. Хенан-хӀоттам климатан барамах дӀатаӀар климат хийцайалар лара мегар дац, масала, чӀогӀа шийла Ӏа даро климат шелйалар ца гойту. Дуьненан климатан хьелаш кхуллу коьрта глобалан геофизикин циклан процессаш йу йовхохьовзар, тӀуналлахьовзар, атмосферин йукъара циркуляци. Ӏамайина а, классификаци йина ца Ӏа планетин масштабера климатна (макроклимат), кхин а Ӏамайо меттигера климат (мезоклимат) — йуьстича цхьатерра хьелаш долу кегийрачу меттигийн климат (хьуьнан климат, хӀордан бердан климат, эркан декъан климат, гӀалин йа гӀалин кӀоштан климат) а, микроклимат а, цуо амал ло меттигера климатан чуьра кегийра дакъошна (хьуьнан ирзу), цунна йукъахь чоьнийн микроклимат. Климат Ӏамайо климатологи олучу Ӏилмано. Хьалхалера климат Ӏамайо палеоклиматологи олучу Ӏилмано. Дуьне доцуш, «климат» кхетам кхечу стиглара тӀехь атмосфера йолу догӀмашна (планеташна а, церан спутникашна а, астероидашна а) а богӀуш хила тарло.