title: Voorstel voor een BESCHIKKING VAN DE RAAD tot vaststelling van twee specifieke programma's voor onderzoek en technologische ontwikkeling op milieugebied : STEP : Wetenschap en technologie ten behoeve van de milieubescherming (Science and Technology for Environmental Protection) EPOCH : Europees programma voor klimatologie en natuurrampengevaar (European Programme on Climatology and Natural Hazards) 1989 - 1992 (door de Commissie ingediend)

text:
ARCHIVES HISTORIQUES
DE LA COMMISSION
COLLECTION RELIEE DES
DOCUMENTS "COM"
COM (88) 632
Vol. 1988/0210
 ---pagebreak--- Disclaimer
Conformément au règlement (CEE, Euratom) n° 354/83 du Conseil du 1er février 1983 concernant
l'ouverture au public des archives historiques de la Communauté économique européenne et de
la Communauté européenne de l'énergie atomique (JO L 43 du 15.2.1983, p. 1) modifié en dernier
lieu par le règlement (UE) 2015/496 du Conseil du 17 mars 2015 (JO L79 du 25. 3.2015, p. 1), ce
dossier est ouvert au public. Le cas échéant, les documents classifiés présents dans ce dossier
ont été déclassifiés conformément à l'article 5 dudit règlement ou sont considérés déclassifiés
conformément aux articles 26(3) et 59(2) de la décision (UE, Euratom) 2015/444 de la
Commission du 13 mars 2015 concernant les règles de sécurité aux fins de la protection des
informations classifiées de l'Union européenne.
In accordance with Council Regulation (EEC, Euratom) No 354/83 of 1 February 1983 concerning
the opening to the public of the historical archives of the European Economic Community and the
European Atomic Energy Community (OJ L 43, 15.2.1983, p. 1), as last amended by Council
Regulation (EU) 2015/496 of 17 March 2015 (OJ L 79, 27.3.2015, p. 1), this file is open to the
public. Where necessary, classified documents in this file have been declassified in conformity
with Article 5 of the aforementioned regulation or are considered declassified in conformity with
Articles (26.3) and 59(2) of the Commission Decision (EU, Euratom) 2015/444 of 13 March 2015
on the security rules for protecting EU classified information.
In Übereinstimmung mit der Verordnung (EWG, Euratom) Nr. 354/83 des Rates vom 1. Februar
1983 über die Freigabe der historischen Archive der Europäischen Wirtschaftsgemeinschaft und
der Europäischen Atomgemeinschaft (ABI. L 43 vom 15.2.1983, S. 1), zuletzt geändert durch die
Verordnung (EU) Nr. 2015/496 vom 17. März 2015 (ABI. L 79 vom 25.3.2015, S. 1), ist dieser Akt
der Öffentlichkeit zugänglich. Soweit erforderlich, wurden die Verschlusssachen in diesem Akt in
Übereinstimmung mit Artikel 5 der genannten Verordnung freigegeben; beziehungsweise werden
sie auf Grundlage von Artikel 26(3) und 59(2) der Entscheidung der Kommission (EU, Euratom)
2015/444 vom      13. März 2015 über die Sicherheitsvorschriften für den Schutz von EU-
Verschlusssachen als herabgestuft angesehen.
 ---pagebreak--- COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN
                                                      COM(88 ) 632 def . - SYN 168
                                                      Brussel , 21 november 1988
                                       Voorstel voor een
                                   BESCHIKKING VAN DE RAAD
      tot vaststelling van twee specifieke programma 's voor onderzoek
              en technologische ontwikkeling op milieugebied :
  STEP :  Wetenschap en technologie ten behoeve van de milieubescherming
          ( Science and Technology for Environmental Protection )
  EPOCH : Europees programma voor klimatologie en natuurrampengevaar
          ( European Programme on Climatology and Natural Hazards )
                                          1989 - 1992
                             ( door de Commissie ingediend )
                         SSE?
                            A             ^
             I i
           *|y ' Z i J i$ecrér.,,dl
                             <ÜV. K88 ^
                      9 5 i ,rM ‘".'-O
                      4 9 GU. V , UJO
                             St Ct t ,J [
              V           Général          §y
                V-, ■
                        ’7Г7'ГГТГТГГД'^
 ---pagebreak---                                          OVERZICHT
                Specifieke Programma 's voor onderzoek en technologische
                               ontwikkeling op milieugebied
                STEP : Wetenschap en technologie voor milieubescherming
          EPOCH : Europees Programma voor klimatologie en natuurrampengevaar
                                         1989-1992
De twee programma 's dragen bij tot de uitvoering van punt 1.3 van het
Kaderprogramma voor onderzoek en technologische ontwikkeling ( 1987-1991 ). STEP
heeft betrekking op de onderwerpen die vallen onder de onderzoekgebieden
milieubescherming , cultureel erfgoed , grote technologische risico 's en
brandveiligheid ; EPOCH is gewijd aan de onderwerpen die vallen onder
klimatologie en natuurrampengevaar . Zij vormen de voortzetting en uitbouw van
de huidige , In 1986 begonnen , programma 's op deze gebieden .
De centrale doelstellingen van de programma 's zijn :
- te zorgen voor wetenschappelijke en technische ondersteuning voor het
  milieubeleid van de Gemeenschap met de nadruk op de ontwikkeling van
  preventief en anticiperende beleid ;
- verbetering van de produkt i v I te 1 1 van de onderzoekinspanningen In de
  Gemeenschap In het algemeen , beperking van overlapping en opvulling van
   lacunes In het onderzoekgebied door coördinatie van nationale
  0 & O-Programma's op ml I leugebled ;
- bevordering van de algemene wetenschappelijke en technische kwaliteit op dit
  gebied om zo bij te dragen tot versterking van de economische en
  maatschappelijke samenhang van de Gemeenschap .
STEP omvat negen onderzoekgebieden :
- Milieu en mensel i Jke gezondheid
- Beoordeling van de risico 's van chemicaliën
- Atmosferische processen en luchtkwa I I te i t
- Waterkwa I i te i t
- Bescherming van bodem en grondwater
- Onderzoek naar ecosystemen
- Bescherming en behoud van het Europese culturele erfgoed
- Ml 1 1 eubescherm I ngstechno log I e
- Grote technologische risico 's en brandveiligheid .
                                                                                2
                                                            .../...
 ---pagebreak--- EPOCH omvat vier onderzoekgebieden :
- Het klimaat In het verleden en klimaatveranderingen
- K I Imaatprocessen en -modal len
- KI Imaatef fecten en met het klimaat samenhangende gevaren
- Aardbev Ingsgevaar .
De uitvoering van de twee programma 's gebeurt in de vorm van
onderzoekcontracten voor gezamenlijke rekening , coördinat leact I v I te I ten
( waaronder gecoördineerde acties ), schol ings - en opleidingsactiviteiten ,
studies en beoordelingen .
Voor de twee specifieke programma 's , die onder punt 1.3 van het Kaderprogramma
vallen , wordt een bedrag nodig geacht van 115 miljoen Ecu , waarvan
75 miljoen Ecu voor STEP en 40 miljoen Ecu voor EPOCH .
 ---pagebreak---                                            INHOUD
                                                                         BLadzl Ida
  OVERZICHT
   1 . I n I e I d I ng
  2 . Wetenschappelijke en technische inhoud                                 6
  3 . Financiering en uitvoering                                             g
  4 . Korte beschrijving van de twee onderzoekprogramma 's
 4.1 . STEP : Wetenschap en techniek ten dienste van de milieubescherming 12
 4.2 . EPOCH : Europees Programma voor klimatologie en
                        natuurrampengevaar                                  24
 ONTWERP-VOORSTEL VOOR EEN BESCHIKKING VAN DE RAAD
B I JLAGE
FINANCIËLE GEGEVENS EN FINANCIËLE MEMORANDA
BEOORDELING VAN DE GEVOLGEN VOOR DE KLEINE BEDRIJVEN
ADVIES VAN HET RAADGEVEND COMITÉ INZAKE BEHEER EN COÖRDINATIE
( CBC ) - MILIEU EN KLIMATOLOGIE
                                                                                4
 ---pagebreak---                                                            /
                  ONTWERP-VOORSTEL VOOR TWEE SPECIFIEKE PROGRAMMA 'S
                    VOOR ONDERZOEK EN TECHNOLOGISCHE ONTWIKKELING
                                      OP MILIEUGEBIED
                 STEP : Wetenschap en Technologie ten dienste van de
                                     Mi I ieubeschermlng
                   EPOCH : Europees Programma voor Klimatologie en
                                    Natuurrampengevaar
                                           1989-1992
1 .  Inleidlna
    Dit voorstel is het wetenschappelijk antwoord van de Europese Gemeenschap op
    de uitdagingen op milieugebied van de jaren negentig .
    Sinds de   Were Idmi I ieuconferent ie van Stockholm in 1972 zijn een aantal
    milieuproblemen opgelost of in ieder geval enigszins verholpen , terwijl In
    Europa in 1973 het EG-mi I leubeleid en soortgelijke activiteiten op nationaal
    niveau van start zijn gegaan . Toch is de bezorgdheid voor het milieu nu
    groter dan ooit , omdat nieuwe vaak nog onoplosbare problemen zijn gerezen .
    Deze doen zich zowel op lokaal , op regionaal als op wereldschaal voor .
    Het zijn niet meer alleen de wetenschappers die zich zorgen maken over de
    klimaatveranderingen als gevolg van de ophoping van broeikasgassen in de
    atmosfeer en de afbraak van de ozonlaag in de stratosfeer . Daarnaast zijn er
    nog andere , eveneens door menselijke activiteiten teweeggebrachte
    veranderingen van invloed cp het were I decosysteem , waaraan nu aandacht zal
    worden besteed in het kader van het IGBP ( International Geosphere Blosphere
    Programme ), een wereldomvattend onderzoekprogramma .
                                                         *
 ---pagebreak---                               2
 Op regionale schaal worden oogsten , wouden , meren en de menselijke
 gezondheid aangetast door een wijdverbreide luchtverontrelniglng die voor
 het grootste deel wordt veroorzaakt door energ ieomzett ing en -gebruik . De
 afvalverwijdering is een bron van internationale geschillen . Het gebruik en
de lozing in het milieu van synthetische , organische chemicaliën nemen
voortdurend toe . Het milieu lijdt vaak schade door de moderne Intensieve
 landbouw , een schade die moet worden hersteld . De kwaliteit van de bodem
wordt bedreigd en de grondwaterreserves dreigen ongeschikt voor menselijk
gebruik te worden . Door de hervorming van het GLB zullen nieuwe
milieuproblemen ontstaan als gevolg van de braaklegging van landbouwgronden ,
waardoor het gevaar van verwaarlozing ontstaat . De ontbossing in tropische
gebieden verloopt in een ontstellend tempo . Steeds meer planten- en
dierensoorten sterven uit , hetgeen een aantasting betekent van de
biologische reserves voor de toekomst . Roofbouw , gecombineerd met extreme
klimatologische verschijnselen veroorzaken toenemende erosie met als gevolg
woestijnvorming in droge en minder droge gebieden . De kustwateren raken
geëutrof ieerd en het leven in zee wordt bedreigd . Door menselijk wanbeheer
wordt het risico en /of het effect van aardverschuivingen , overstromingen , <
branden , en aardbevingen vergroot . De potentiële gevaren van complexe
technologie zijn gebleken bij kernrampen en een aantal ernstige ongevallen
met chemische fabrieken .
BIJ veel problemen is het uiterst moeilijk , zo niet onmogelijk , de Juiste
strategie voor de oplossing ervan te bepalen , omdat men over onvoldoende
kennis beschikt van de betreffende verschijnselen , de gevolgen voor mens en
milieu van de doeltreffendheid van verzacht i ngs-, herstel - of
aanpassingsmaatregelen en de ongewenste effecten daarvan . Op deze punten is
uitgebreid onderzoek op een zo efficiënt mogelijke manier noodzakelijk .
                        f
Een en ander betekent niet dat er pas maatregelen mogen worden genomen
wanneer volledig inzicht in de materie is verkregen .
                                                      .../...
 ---pagebreak---                                            Meestal kunnen al stappen In de goede
richting worden gezet . 0 & 0 is echter noodzakelijk om de maatregelen te
verfijnen en te verbeteren en technisch verantwoorde kosteneffectieve en
maatschappelijk aanvaardbare ml 1 leubeleldsl I Jnen uit te stippelen .
Verder Is het zo dat hoge milieu-eisen ook economisch waardevol zijn , omdat
zij de Industrie stimuleren verfijnde technieken te ontwikkelen en te
gebruiken en om energie en grondstoffen te besparen.
Van ml I leu-onderzoek kan worden gezegd dat het gericht Is op
risicobeoordeling In de ruimste zin van het woord , terwijl het doel van
milieubeleid risicobeheer is . Onderzoek en beleid moeten samen resulteren In
aanzienlijke vermindering van de risico 's .
Er is veel te zeggen voor internationale samenwerking op het gebied van
ml I leu-onderzoek , gezien de overwegend grensoverschrijdende aard van de
problemen , het interdisciplinair karakter van de werkzaamheden en de
behoefte aan kennis van wetenschapppers van uiteenlopende vakgebieden ,
 Ingenieurs , economen en sociologen samen te brengen . Deze samenwerking Is
vooral nuttig voor de Lid-Staten van de Europese Gemeenschap , omdat die
gemeenschappelijke milieuproblemen en een gemeenschappelijk beleid hebben en
straks één grote gemeenschappelijke markt .
 In feite bestaat deze samenwerking al jaren lang en de
ml I leu-onderzoek programma 's van de EG hebben een grote hoeveelheid nuttige
resultaten opgeleverd , zoals door onafhankelijke evaluat iepanels tweemaal is
bevestigd ( 1985 en 1988 ). De doeltreffendheid van deze programma 's is nog
verhoogd door de deelname van Europese n iet-EG- landen aan COST-proJecten en
door middel van specifieke samenwerkingsovereenkomsten met andere
geïndustrialiseerde landen .
 ---pagebreak---                                           - 4 -
 De nu lopende programma 's zijn in 1986 van start gegaan . Zij hebben betrekking op
 milieubescherming , klimatologie en natuurrampengevaar en grote technologische
 risico 's .
 De nieuwe programmavoorstellen beogen voortzetting en uitbreiding hiervan , zij moeten
 bijdragen tot de uitvoering van punt 1.3 van het Kaderprogramma voor onderzoek en
 technologische ontwikkeling ( 1987-1991 ), dat bepaalt dat het doel van milieu¬
onderzoek is "de wetenschappelijke kennis op het gebied van milieubescherming ,
klimatologie en veiligheid voortbrengen die nodig is voor de uitvoering en verdere
ontwikkeling van het EG-mi lieubeleid en het EG-beleid inzake consumentenbescherming ,
en voorts bijdragen aan andere relevante communautaire beleidsterreinen ( energie ,
 landbouw, industrie, ontwikkelingssamenwerking )".
Verder zullen de twee programma 's de meeste wetenschappelijke thema 's omvatten die
in het I.G.B.P. worden behandeld, eveneens bekend als de "Globale Verandering ".
Daarom zouden zij een eerste , zij het bescheiden , bijdrage van de Gemeenschap
kunnen leveren aan deze ambitieuze onderneming op lange termijn , hetgeen een meer
substantiële inspanning van Europese zijde zou vereisen in de nabije toekomst .
De voorgestelde programma 's zijn in dit document in het kort weergegeven . Uit ¬
voeriger beschrijvingen zijn te vinden in de werkdocumenten XII / 527/ 88 en
XII / 528 / 88 .
De doelstellingen van de programma 's zijn :
1 ) wetenschappelijke en technische ondersteuning van het milieubeleid van de
    EEG met speciale aandacht voor de ontwikkeling van preventieve en anticiperende
    maatregelen ;
2 ) verbetering van de totale onderzoekinspanning in de Gemeenschap door coördinatie
    van nationale 0 & O-Programma 's ;
3 ) bevordering van de algemene wetenschappelijke en technische kwaliteit van
    milieuwetenschap en techniek , om zo bij te dragen tot versterking van de
    economische en maatschappelijke samenhang van de Gemeenschap .
 ---pagebreak---                               5
Eerstgenoemde doelstelling vraagt onderzoek ter ondersteuning van het
milieubeleid , bestaande uit toepassingsgerichte projecten van korte duur die
concrete antwoorden moeten opleveren op praktische beleidsvragen of
werkzaamheden op lange termijn inet betrekking tot achtergrondversch I Jnse len ,
die de basis moeten leggen voor in de ai dan niet verre toekomst te nemen
maatregelen , en dus bijdragen tot de formulering van een beleid dat gericht
 Is op het voorkomen van problemen of dat het mogelijk maakt deze te
ant Iciperen .
Oe realisering van de tweede doelstelling kan tegelijk met die van de eerste
plaatsvinden . In het verleden heeft coördinatie goede resultaten opgeleverd .
De nationale onderzoekprojecten zijn samengebracht In een aantal
gecoördineerde acties , waaraan ook niet -Lid-Staten In het kader van de
COST-act Ivltelterr hebben deelgenomen . Verder zal dit nieuwe programma In de
regel uit transnationale projecten bestaan .
Ook de derde doelstelling Is van groot belang . De kwaliteit van het Europese
onderzoek moet zo hoog mogelijk zijn . Door de EG gecoördineerde projecten
kunnen door hun gecombineerd effect bijdragen tot hogere normen en tot
bevordering van de wetenschappelijke produkt I v I te 1 1 , zoals blijkt uit een
blbl iometr ische studie die in 1988 namens het eva luat lepane I Is verricht .
Overheidsfinanciering is belangrijk en onmisbaar op milieugebied , waar veel
onderzoek gericht Is op regelgeving en beslist In de precommerc ië Ie sfeer
thuishoort . Hpt bedrijfsleven erkende eveneens de noodzaak van basis¬
onderzoek op gebieden als ecologie , toxicologie en meetmethoden in de door
de EG gefinancierde programma's .
                                                                                9
 ---pagebreak---                                  - 6 -
2 . Wetenschaope I I Ike en technische inhoud
    De inhoud van de programma 's Is tot stand gekomen na langdurige raadpleging
    van en Intensieve besprekingen met het CBC en aanverwante werkgroepen , en
    met het bedrijfsleven . Andere dl rectoraten-generaa I , met name DG XI hebben
    hun onderzoekbehoef ten aangegeven .
    Met de aanbevelingen van de recente evaluatie is terdege rekening gehouden .
    Het eva luat iepanel heeft erkend dat de met het vorige programma bereikte
    doelstellingen in overeenstemming zijn met die van het Raadsbesluit . Verder
    heeft het de kwaliteit van het verrichte onderzoek erkend en geconcludeerd
    dat de gelden effectief zijn besteed . Overeenkomstig de aanbevelingen van
    het panel zal bij de uitvoering van het programma , In het bijzonder bij de
    formulering van passende oproepen tot indiening van voorstellen de nadruk
    worden gelegd op het definiëren van duidelijke concrete doelstellingen
    binnen het raam van de algemene en specifieke doelstellingen van het
    programma .
    In verband met de financiële beperkingen die het Kaderprogramma opiegt omvat
    het onderhavige voorstel twee Onderzoekprogramma 's : STEP ( Wetenschap en
    technologie ten dienste van milieubescherming ) en EPOCH ( Europees Programma
    voor klimatologie en natuurrampengevaar ).
    STEP bestrijkt alle ml I ieu-onderzoekter re inen die in punt 1.3 van het
    Kaderprogramma staan opgesomd onder de hoofden "Milieubescherming ",
    " Cultureel erfgoed ", " Grote technologische risico 's " en " Brandveiligheid ".
                            (
                                                            .../...
 ---pagebreak---                                      7
Het programma omvat negen onderzoekgebieden :
1 . Milieu en mensel I I ke gezondheid : Bescherming van de menselijke gezondheid
    tegen milieuverontreiniging ( ook milieuverontreiniging In overdekte ruimten )
    door vroegtijdige identificatie van risicogroepen , kwantificering van
    blootstelling , identificatie van vroeg optredende effecten en door middel
    van epidemiologisch toezicht .
2 . Beoordeling van de risico 's van chemicaliën : Beoordeling van de potentiële
    risico 's van chemicaliën voor de menselijke gezondheid en het milieu ter
    ondersteuning van de communautaire regelgeving .
3 . Atmosferische processen en luchtkwaliteit : Verkrijging van meer kennis over
    de omzetting van verontreinigende stoffen in de atmosfeer en beoordeling van
    het effect van luchtverontreiniging op terrestr Ische en aquatische
    ecosystemen .
4 . Waterkwa I I te 1 1 : Ontwikkeling en validering van analysemethoden voor de
    bepaling van de waterkwaliteit en onderzoek naar de omzetting van
    verontreinigende stoffen in het aquatisch milieu alsmede de effecten daarvan
    op levende wezens .
5 . Bescherming van bodem en grondwater : Ontwikkeling van fundamentele
    wetenschappelijke kennis voor de bescherming van de bodem en het voorkomen
    van grondwaterverontrelniging .
6 . Onderzoek naar ecosystemen : Verwerving van kennis over structuur ,
    functionering en kwetsbaarheid van ecosystemen met het oog op de opstelling
    van een strategie op lange termijn voor bescherming , herstel en/of beheer
    daarvan .
                                                            • • «/« • •           11
 ---pagebreak---      7 . Bescherming en behoud van het Europees cultureel erfgoed : Het scheppen
         van een wetenschappelijke nasis voor relevante aspecten van het cultuur -
         en milieubeleid van de Gemeenschap .
     8 . Ml I leubescherm Inostechno log i e : Ontwikkeling en beoordeling van processen
         voor afvalverwerking en - verwijdering en emiss iebeperk ing ,* onder meer
         door middel van " schone technologieën ".
     9 . Grote technologische risico 's en brandveiligheid : Ontwikkeling van een
         wetenschappelijke basis voor de beoordeling van risico 's die potentieel
         gevaarlijke Industriële activiteiten en brand in gebouwen opleveren voor
         het publiek , alsmede voor verzachting van de gevolgen van ongevallen en
         het ontwerpen van uitrusting voor ongeva Isprevent ie , waarbij naar behoren
         rekening wordt gehouden met menselijke factoren .
EPOCH houdt zich bezig met de studie van het klimaat , vooral van de
klimaatveranderingen als gevolg van broeikasgassen en besteedt aandacht aan de
gevaren en risico 's van klimaatveranderingen , klimaatschommelingen en andere
natuurlijke verschijnselen .
Het programma is onderverdee I d in vier onderzoekgebieden :
1 . Het klimaat in het verleden en klimaatveranderingen : Bestudering van het
    klimaat en de klimaatveranderingen in tijden waarin het klimaatsysteem niet
    of nauwelijks door de mens werd beïnvloed . Hierdoor kan een beter inzicht
    worden verkregen in het gedrag van het klimaatsysteem los van door de mens
    teweeggebrachte veranderingen . Een en ander zal ook waardevol Ie gegevens
    opleveren voor het testen van het vermogen van mathematische modellen om het
    werkelijke klimaat onder bekende omstandigheden te simuleren .
2 . KI Imaatprocessen en -modellen : Inzicht krijgen in de mechanismen die ten
    grondslag liggen aan de verschillende componenten van het klimaatsysteem ter
    verbetering van ons vermogen klimaatveranderingen te simuleren en te
    voorspellen , met name de veranderingen als gevolg van het broeikaseffect .
                                                                                12
 ---pagebreak---                                  - 9                      /
    3 . KI Imaatef fecten en met het klimaat samenhanqende gevaren : Inzicht
        krijgen in de effecten van klimatologische en hydrogeo logische factoren ,
        en In het bijzonder klimaatveranderingen , op de verschillende delen van
        het Europese milieu ( zeespiegel , land en waterreserves ) en het optreden
        van gevaarlijke verschijnselen ( aardverschuivingen , overstromingen ,
        bosbranden ) .
    4 . Aardbevinasaevaar : Ontwikkeling en verbetering van de middelen voor het
        voorspellen , voorkomen en beperken van het aardbev i ngsgevaar in Europa ,
        niet alleen in gebieden met veel kans op aardbevingen , maar ook in
        gebieden met een geringe seismische activiteit , waar echter objecten met
        een hoger risico ( industriële installaties , elektriciteitscentrales ,
        dammen , enz .) voorkomen .
    Nadere bijzonderheden over beide programma 's zijn te vinden in onderstaand
    punt 4 .
3 . Financlerlna en uitvoering
    Volgens de bepalingen inzake de uitvoering van het lopende Kaderprogramma
    mag het totale budget over de door het Kaderprogramma bestreken periode niet
    meer dan 115 miljoen Ecu bedragen . De voorgestelde Indicatieve verdeling
    tussen de programma 's is als volgt :
    STEP    - 75 miljoen Ecu
    EPOCH - 40 miljoen Ecu .
    De krediettoewi Jz ing binnen het kader van ieder programma afzonderlijk mag
    pas definitief worden na bestudering van de binnengekomen projectvoorstellen
    en raadpleging van het CBC . Voor het onderzoek op het gebied van grote
    technologische risico 's in het kader van STEP Is , om van dit onderdeel een
    waardevol Ie bijdrage te maken , een bedrag van minstens 12 miljoen Ecu nodig .
    Ook dit stemt overeen met de aanbevelingen van het Eva luat lepane I .
                                                                                13
 ---pagebreak---                                   10
De kredieten zullen worden gebruikt voor :
a ) financiering van onderzoekconl racten voor gezamenlijke rekening voor
    projecten die In reactie op ue oproep tot Inschrijving zijn voorgesteld :
    de projecten zullen in de regel transnationaal zijn . Hoewel een
    EG-biJdrage van 50 % ( of 100 % van de marginale kosten voor
    un I vers I tel ten en onderzoekinstellingen ), de grondregel zou kunnen
    worden , zal een soepele aanpak worden gehanteerd ;
b ) de coördinatie van op nationaal vlak gefinancierde projecten , met
    inbegrip van de gecoördineerde acties van COST ;
c ) geavanceerde transnationale opleiding van wetenschappers ;
d ) uitvoering van studies en beoordelingen , achtergrondanalyses en
    werkzaamheden In verband met de programmaplannlng ;
e ) versprelding van 0 & 0-resul taten .
Er zal worden gestreefd naar een zo gespreid moge lijke deelname aan het
programma ( onderzoekinstellingen , industrie - waaronder KMO 's ,
unlversl tel ten ) door middel van de verspreiding van Informatiepakketten en
vla contacten met beroepsorganisaties . De eerste oproep tot Indiening van
voorstellen zal naar alle waarschijnlijkheid In het eerste trimester van
1989 worden gepubliceerd . De specifieke oproepen volgen dan later . Het Is de
bedoeling de oproepen tot indiening van onderzoekvoorste I len te baseren op
nauwkeurig gedefinieerde projecten , waardoor waarschijnlijk een
gemakke I I Jker en logischer selectie van voorstellen mogelijk zal worden . De
voorstellen zullen door onaf hanke I i jke deskundigen worden beoordeeld naar
kwaliteit , belang voor het programma en kansen op succes . Het
financieringsbesluit zal door de Commissie na raadpleging van het CBC worden
genomen . Over het algemeen zullen alleen goed uitgewerkte
samenwerkingsprojecten , waaraan instellingen uit ten minste twee Lld-Staten
deelnemen , voor financiering in aanmerking komen .
 ---pagebreak---                                    11
   Er zullen geschikte aansluitingen tot stand worden gebracht met andere
   communautaire 0 & O-Programma 's en activiteiten die mln of meer met milieu
   verband houden : MAST ( Wetenschap en Technologie van de Zee ), AFE ( Acties
    ten behoeve van het milieu ), REWARD ( Onderzoek en Ontwikkeling op het gebied
   van Afvalrecycl ing ) , JOULE ( Nlet-nuc lea I re Energie ), Hout , Onderzoek in de
    landbouw , Stralingsbescherming en Verwijdering van radioactieve afvalstoffen
    ( nucleaire risico 's vallen niet onder STEP ).
   Bijzondere nadruk zal worden gelegd op de coördinatie met de activiteiten
   van het Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek op milieugebied .
   Samenwerking met of deelname door Europese niet-EG- landen zal moge lijk
   worden gemaakt via het COST-stelsel en door middel van bilaterale
   kaderovereenkomsten met EVA-Landen .
   Het beheer van het programma is in handen van de Commissie , die zal worden
   bijgestaan door CBC 11 dat is opgericht bij de resolutie van de Raad van
   Juni 1984 .
   Bij het wetenschappelijk beheer van de programma 's zullen de projecten , waar
   mogelijk , in toenemende mate worden gehergroepeerd op basis van thema's en
   sub-thema' s teneinde beheerd te worden door een hoofd-contractant welke de
   coördinatie van het werk van de deelnemende onderzoeksgroepen op zich neemt .
   Op deze manier kan de toename van personeel ver beneden de proportionele
   toename in het budget blijven , rekening houdend met de kortere looptijd van de
   nieuwe programma 's .
   Er zal een onafhankelijke algemene evaluatie worden verricht , waarvan
   rapporten zullen worden opgesteld overeenkomstig de betreffende resolutie
   van de Raad en Mededeling van de Commissie , en overeenkomstig de bepalingen
   van artikel 2 , lid 2 , van het Kaderprogramma .
De evaluatie zal worden uitgevoerd aan de hand van de doelstellingen van de
programma 's , de algemene doelen voor elk onderzoekgebied afzonderlijk en van
passende concrete doelstellingen , die overeenkomstig het advies van het CBC op
het niveau van de oproepen tot Indiening van voorstellen zullen worden
gedef inleerd .
Deze concrete doelstellingen zullen nauwkeurig worden omschreven , waar het gaat
om de ontwikkeling van technologieën , bij voorbeeld op het gebied van
milieubescherming , grote technologische risico 's en brandveiligheid of
aardbev ingsgevaar . Zij zullen algemener moeten worden geformuleerd bij
onderzoek dat gericht is op milieuproblemen op lange termijn , zoals ecosystemen
of klimatologische processen , waar wetenschappelijke creativiteit en het
onverwachte een belangrijke rol spelen .
                                                                                15
 ---pagebreak---                                      12
   4 . Korte beschrijving van de twee onderzoekprogramma 's
   4.1 . Wetenschap en techniek ten dienste van de ml l i eubescher.ro lng
           ( STEP : Science and Technology for Environmental Protection )
A.    INLEIDING
     STEP Is de voortzetting en uitbreiding van het lopende Vierde
     Onderzoekprogramma Milieubescherming ( 1986-1990 ) en omvat eveneens de
     voortzetting van het Voorbereidende Programma inzake grote technologische
     risico 's .
     De wetenschappelijke Inhoud van STEP bestrijkt het volledige scala van
     onderzoeksonderwerpen zoals omschreven in punt 1.3 van het Kaderprogramma
     onder de hoofden " Milieubescherming ", " Cultureel erfgoed ", " Grote
     technologische risico 's " en " Brandbeveiliging " ( met uitzondering van de
     onderwerpen die hoofdzakelijk door het GCO worden behandeld ).
     STEP , dat op het bestaande programma voortbouwt en het ultbreidt , heeft
     betrekking op ondernemingen die , afgezien van klimaatveranderingen algemeen
     worden beschouwd als de belangrijkste terreinen van het mi l ieu-onderzoek In
     het begin van de Jaren negentig , namelijk :
     - luchtverontreiniging en de effecten daarvan op andere dan menselijke
        objecten ( terrestr ische en aquatlsche ecosystemen ),
     - ozon In de stratosfeer ,
     - beoordeling van chemicaliën ,
     - milieu en mensel I Jke .gezondheid ,
     - verwijdering van giftig afval ,
     - teruggang van de biologische diversiteit en behoud van soorten en hun
        habl tats ,
     - landbouw en milieu ,
     - fundamenteel onderzoek van ecosystemen ,
     - verontreiniging van de zee en bescherming van het zeemilieu ,
     - bescherming van het cultureel erfgoed .
     Een en ander moet worden gezien in de algemene context van de
     wereldveranderingen zoals die In het GBP worden behandeld ; STEP zal , samen
     met EPOCH , worden uitgevoerd In een samenhangend kader waarin een
     significante bijdrage kan worden geleverd aan het onderzoek naar dit voor
     onze tijd zo belangrijke vraagstuk .
B. RESULTATEN VAN DE VORIGE PROGRAMMA 'S
     In twee beoordel Ingsrapporten ^ 1     , opgesteld door panels van
     onafhankelijke vooraanstaande wetenschappers wordt een kritische beoordeling
     gegeven van de resultaten van de vorige programma 's ( de beoordeling van 1985
     had eveneens betrekking op het desbetreffende hoofdstuk van het
     GCO-Programma ) .
     De Commissie heeft de resultaten van deze programma 's In diverse rapporten
     gepubliceerd ; een aantal open symposia en workshops kregen ruime
     belangstelling . Voor de meeste onderzoekgebieden werden samenvattende
     onderzoeksverslagen opgesteld met daarin een algemeen overzicht van de
     resultaten op de diverse onderzoekgebieden .
(1 )    Evaluation Report , nr , 14 , EUR 10.164 , 1986
(2)     Evaluation Report , nr . .... EUR . . 1988
                                                             .../...
                                                                                16
 ---pagebreak---                                        13 -
C. WE.TENSCHAPE ELIJKE .. I NHQW
   Onderzoekgebied 1 : Milieu en menselijke gezondheid
   A I gemene doe I ste 1 1 I na : Nieuwe preventieve aanpak van de bescherming van de
   menselijke gezondheid tegen milieuverontreiniging door vroegtijdige
    identificatie van risicogroepen , kwantificering van de blootstelling door
   middel van concentraties In objecten of organen , Identificatie van vroege
   ( omkeerbare ) effecten en met geavanceerde technieken op het gebied van
   epidemiologisch toezicht ; beoordeling van het effect van de luchtkwa I I te i t
    in overdekte ruimtes op de menselijke gezondheid .
   1.1 . Ontwikkel In» Van biologische blootstel llnasmer kers en preclinlsche
          ef fecten
         - Ontwikkeling van methoden voor monitor Ing van de bevolking en van
           systemen ter Ident I f icer ing van blootgestelde personen / groepen en ter
           kwantificering van inwendige blootstelling , targetdosls en letsels op
           cellulair en subce l I u I a I r n I veau .
         - Vroege en eventueel voor de gehele bevolking bruikbare indicatoren van
           schadelijke effecten voor de gezondheid als gevolg van blootstelling
           aan milieuverontreinigingen .
  1.2 . Ontwikkeling van de ml I leu-epldemioloale In de Europese Gemeenschap
         Ontwikkeling en toepassing van epidemiologische bewaking met inbegrip
         van  :
         - vergelijkende evaluatie van gegevensverzamelingen in de Lid-Staten met
           betrekking tot blootstelling aan verontreinigd milieu en
           gezondhe Idsstat ist leken , onderzoek naar mogelijkheden tot koppeling
           van gegevens ;
         - ontwikkeling van gegevensana lysemethoden ten einde de nadelige
           gevolgen van milieufactoren voor de gezondheid te identificeren ;
         - coördinatie van de mi l ieu-epldemiologie in de Gemeenschap .
  1.3 . Kwaliteit van de lucht ln overdekte ruimten en de Invloed daarvan OP de
         mens
         - Vaststelling van de blootstelling
         - Meting van de gezondheldseffecten
         - Verzameling van gegevens in verband met blootstelling en gezondheid
         - Ontwikkeling van gegevensana lysemethoden .
                                                                                17
 ---pagebreak---                                     14 -
Onderzoekgebied 2 : Beoordeling van de risico 's van chemicaliën
Algemene doelstelling : Ontwikkeling van methodologleën voor beoordeling van
de potentiële risico 's van chemicaliën voor de menselijke gezondheid en het
milieu , ter ondersteuning van bestaande en toekomstige communautaire
voorschriften en met name van Richtlijn 79/ 831 / EEG .
2.1 . Ontwikkeling en validatie van protocollen In het kader van
      Richtlijn 79/ 831 / EEG betreffende de beoordeling van gezondheidsrisico 's
      De nadruk wordt gelegd op de beoordeling van mutagene en carcinogene
      effecten ( kwantitatieve mutagenese en mechanismen , ontwikkeling van
      tests voor nlet-genotox ische carcinogenen , validering van tests voor
      genoommutat ies ) .
      Te overwegen nieuwe richtingen zijn onder meer :
      - de voor kanker relevante eindpunten ; bij voorbeeld recomblnat ie ,
         genenampl If Icat Ie , enz .,
      - detectle van speclfleke klemcelmutagenen ,
      - ontwikkeling van een allesomvattende in vitro- toets voor de detectie
         van genotox Ische effecten bij blootstelling aan lage concentraties .
2.2 . Vervanging van dieren bil het testen van chemicaliën
      Het onderzoek op dit gebied is bedoeld als ondersteuning van de Jongste
      communautaire voorschriften inzake dierenbescherming door middel van
      verbetering van de wetenschappelijke grondslag voor de ontwikkeling van
      methoden waarbij geen of minder dieren worden gebruikt voor
      toxicologische tests maar met behoud van alle mogelijkheden Inzake
      r islco-evaluat Ie .
      Binnen het programma zullen de werkzaamheden worden geconcentreerd op
      een aantal kritische onderwerpen :
      - activering van het metabolisme door middel van niet van proefdieren
         afkomstige preparaten ,
      - mutat lernet ingen steunend op DNA-technologle ,
      - nieuwe tox ic i te i tsproeven op basis van cel culturen .
2.3 . Evaluatieprocedures voor de ablot ische a fbraak van chemicaliën
      De nadruk zal worden gelegd op de simulatie van afbraakreact ies In de
      geabsorbeerde toestand en op het onderzoek naar geschikte
      dragermater la len .
 ---pagebreak---                                      15 -
2.4 . Onderzoek naar de beoordeling van da ecologische effecten van
        Chemical lën
        Ontwikkeling van geïntegreerde tests voor " niveau 1 " en " niveau 2 "
        zoa I s :
        - testmethoden . voor het terrestr I sche en mariene milieu met
          gebruikmaking van gevoelige en representatieve organismen ;
        - ontwikkeling van vergelijkende kwantitatieve laboratorium-,
          microschaal - en veldtests ter voorspelling van de cross-media -
          effecten van chemicaliën ;
        - verbetering en validering van modellen die laborator iumgegevens
           relateren aan geschatte blootstelling en effecten in het milieu .
2.5 . Verfilnlna en toepassing van kwantitatieve structuur / act I v i te I ts-
        relat les ( KSAR's )
        KSAR 's worden steeds veel bei ovender en relevanter voor de huidige
        belangrijke kwesties van het milieubeleid ; het onderzoek omvat de
        beproeving van de deugdelijkheid en toepasbaarheid van de belangrijkste
        KSAR-methodes zowel voor de gezondheid als voor ecologische effecten .
Onderzoekgebied 3 : Atmosferische processen en luchtkwa I l te i t
A I gemene doe I ste I I I na : Verschaffing van meer inzicht in belangrijke
f ys i sch-chem Ische processen In de atmosfeer en vaststelling van de invloed
van luchtverontreiniging op terrestr ische en aquatlsche ecosystemen .
3.1 . Onderzoek naar chemische processen in de troposfeer , me t Inbegrip van
        analyse , bronnen , verplaatsing en depositie van verontrei nigende en
        andere stofi en In de lucht
        Het onderzoek zal op de volgende onderwerpen worden geconcentreerd :
        - analyse van verontreinigende stoffen , meer bepaald ontwikkeling van
          apparatuur en methoden , normalisatie van metingen ;
        - laboratoriumonderzoek naar de mechanismen en de snelheid van
          belangrijke reacties in de atmosfeer ;
        - veldmetingen van emissies , verplaatsing en depositie .
3.2 . Chemische processen in de stratosfeer , uitputting van de ozonlaag en
        aanverwante kwesties
        Het onderzoek op dit gebied , dat gelijktijdig met en ter aanvulling van
        de k l imaatef fectstud les van EPOCH wordt uitgevoerd , omvat :
                                                             .../...
                                                                                19
 ---pagebreak---                                     16 -
      - concentraties en stromen van belangrijke brongassen van natuurlijke en
         van antropogene oorsprong , met Inbegrip van de chemie en de dynamica ,
         in de troposfeer ;
      - laboratoriumonderzoek naar sleutel processen In de stratosfeerchemle ;
      - veldmetingen met betrekking tot de afbraak van de ozonlaag In de
         stratosfeer ;
      - ontwikkeling en vallderlng van modellen voor het beschrijven en
        voorspellen van veranderingen in de ozonlaag in de stratosfeer ;
      - bepaling van het risico voor de mensel jke gezondheid en van de
        ecologische gevolgen van de afbraak van de ozonlaag In de stratosfeer .
3.3 . Effecten van luchtverontrelnlalna OP ter restr i sche en aauatische
      ecosystemen
      Met het onderzoek op dit gebied worden drie doelstellingen nagestreefd :
      de directe of Indirecte gevolgen van de verontreiniging voor :
      - produkt I v I te 1 1 in de landbouw met Inbegrip van de economische
        aspecten ;
      - terrestr i sche ecosystemen , met name bossen ( boomfyslologie , Interactie
        met andere belastingen , vroegtijdige       diagnose , enz .);
      - aquatlsche ecosystemen ( omkeerbaarheid van de verzuring , geochemlsche
        aspecten , gevolgen voor aquatlsche gemeenschappen , enz .).
Onderzoekaeb led 4 : Waterkwa I I te 1 1
Algemene doelstelling : Ontwikkeling en vallderlng van ana I ysmethoden tot
vaststelling van de waterkwaliteit en van specifieke verontreinigende
stoffen , onderzoek naar de transformatie van verontreinigende stoffen In het
aquatisch milieu en van de ecologische effecten van verontrelnigers .
4.1 . Analyse en omzetting van verontreinigende stoffen
      Het onderzoek omvat met name :
      - fundamentele analysetechnieken , met inbegrip van bemonstering en
        behandeling van monsters ; analyse van geselecteerde klassen van
        verbindingen , en verzameling en verwerking van analysegegevens ;
                                                                                20
                                                           .../...
 ---pagebreak---                                         17 -
       - gedrag van organische microverontreinigingen In het aquatlsch milieu
           ( verspreiding- en verplaatslngsmechan Ismen ,
           structuur / activiteitsrelaties , biologische beschikbaarheid en
           biologische accumulatie );
       - transformat lereact les In het aquatlsch milieu ( chemische en
           fotochemlsche react les en blologlsche transformat les ) ;
       - gedrag en transformatie van organische microverontreinigingen in
           waterzulver Ingsprocessen .
4.2 . Effecten van verontreinigende stoffen
       Het onderzoek omvat       :
       - de beoordeling van het ecologisch effect van geselecteerde
           verontreinigingen die per geval zullen worden geïdentificeerd ;
       - studie naar verschijnselen in verband met een overschot aan
           voedingselementen en met name In het milieu van kusten en estuaria .
Onderzoekgebied 5 : Bescherming van bodem en grondwater
A I gemene doe I ste I I I na : Ontwikkeling van een wetenschappelijke grondslag voor
de bescherming van de bodem en het voorkomen van grondwaterverontreiniging .
5.1 . Bescherming tegen anorganische verontreinigen
       Onderzoek zal worden gedaan naar :
       - vervulling door metalen : sorptle , pree I p I tat ie / hermob I I Iser ing ,
           complex vorming , verplaatsing , opname door en gevolgen voor planten ,
           bodemfauna en mlcro-organ Ismen ;
       - overbemesting , in het bijzonder met stikstof en fosfaten ( retentie
           tegenover verplaatsing naar het grondwater , modellen van die
           verplaatsing , n I tr I f I eer Ing en denl tr I f leer Ing , uitstoten in de
           lucht ) ;
       - verzuring door atmosferische invloeden .
5.2 . Bescherming tegen organische veront re I n i a I naen
       Sorptie en mob i I I ser i ng , verplaatsing , biologische en chemische
       transformatie , opname door en gevolgen voor planten , bodemfauna en
       m i cro-organ I smen .
                                                                                21
 ---pagebreak---                                      18 -
5.3 . Govol aan van land- on bosbouwprakt I Iken
        - Voltooiing en vallderlng van het EG-eros lemode I ;
       - effecten van mechanische Ingrepen en drainage op de bodemstructuur en
          erosie , met inbegrip van het Inklinken van grond ;
       - effecten van het braak leggen van landbouwgrond .
Onderzoekgebied 6 : Onderzoek naar ecosystemen
A I gemene doe I ste I I I na : Verwerven van kennis over het functioneren van
ecosystemen ter ondersteuning van een strategie op lange termijn voor
bescherming , herstel en/of beheer daarvan .
6.1 . Terrestr ische ecosystemen
       Het onderzoek wordt geconcentreerd op de volgende onderwerpen :
       - fundamentele processen en patronen ( biologische en n iet-b lo log I sche
          aspecten ) ;
       - ecologische studies van populaties en soorten ;
       - studies naar de optimale omstandigheden voor het behoud van het
          habitat en ontwikkeling van beheersstrategieën ;
       - Invloed van stressfactoren , zoals natuurlijke stressfactoren ,
          verontreiniging , antropogene activiteiten , specifieke stressfactoren
          ( bij voorbeeld beheerste of incidentele verbranding , exploitatie van
          hulpbronnen ), achteruitgang van de genetische diversiteit en
          verspreiding van organismen met gemanipuleerde genen .
6.2 . Aauat I sche ecosystemen langs de kust ,     ( met Inbegrip van wetlands )
       Het onderzoek strekt zich uit over een breed scala van aquatische
       ecosystemen :
       - benthonische ecosystemen langs de kust waarbij de aandacht vooral gaat
          naar onderzoek naar de kwetsbaarheid van ecosystemen nabij het strand
          zoals litorale en sublltorale benthonische gemeenschappen aan de
          kusten van de Noordzee en de Atlantische Oceaan en specifieke
          mediterrane ecosystemen ( bij voorbeeld Posidonia );
       - Alpenmeren ;
       - functionering van ecosystemen aan de rand van wetlands en rivieren .
       Er zal bijzondere aandacht worden besteed aan de interactie tussen
       verbonden ecosystemen zoals het milieu van rivieren en estuaria met
       nadruk op verontreinigingscycl i .
                                                             .../...
                                                                                22
 ---pagebreak---                                      19 -
Onderzoekgebied 7 : Bescherming en behoud van het Europese culturele erfgoed
A I gemene doe I ste I I I na : Totstandbrenging van een wetenschappelijke basis voor
de bescherming van het stoffelijke culturele erfgoed ter ondersteuning van
het communautair beleid op het gebied van cultuur en van milieu .
7.1 . Beoordelinq van verva Imechanl smen
       Verwering ( natuurlijke en onder Invloed van verontreiniging );
       mechanismen van fysisch , chemisch en biologisch verval en de
       wisselwerking daartussen .
7.2 . Krltische ml I leufactoren
       Microkl imaatonderzoek , verp laats i ngs- en depos i t ieprocessen enz .
7.3 . Schaderamlnq
       Ontwikkeling van methoden en technieken voor schaderaming .
7.4 . Karakterisering van materialen
       Vergelijkende beoordeling van diverse soorten materialen met betrekking
       tot hun stabiliteit tegen de gevolgen van verontreiniging .
7.5 . Conserver Inastechn ieken
       Vaststelling van de mogelijkheden van de bij conservatie en restauratie
       gebruikte methoden en materialen .
Onderzoekaebled 8 : M i I leubescherm I ngstechno log I e
A I gemene doe I ste I I I na : Ontwerp en evaluatie van processen voor het verwerken
en verwijderen van afval en het beperken van emissies ; ontwikkeling van
schone technologieën .
8.1 . Onderzoek naar afvalstoffen
       Het onderzoek zal betrekking hebben op gebruik , recycling en
       verwi Jder Ing van :
       - organisch afval ( rioolsllb , vloeibare afvalstoffen uit de landbouw ,
         enz .) in nauwe samenwerking met REWARD van het Programma Materialen en
         de Europese demonstrat lewerkzaamheden ( DG XI , DG XVII );
       - toxische en gevaarlijke afvalstoffen , met bijzondere aandacht voor de
         karakterisering van afvalstoffen , specifieke verwerkingsprocessen ter
         vergemakkelijking van de verwijdering , specifieke verniet Iglngs - of
                                                                                23
                                                             .../...
 ---pagebreak---                                    - 20 -
          recycl Ingprocessen en blotechno logische processen voor afvalverwerking
       . ( In nauwe samenwerking met het 0 & O-Programma Biotechnologie );
        Verder zal onderzoek worden verricht naar : afvalverwijdering op het
         land , met bijzondere aandacht voor mi I leu-ef fectbeoorde I ing bij het
        ontwerpen van stortplaatsen , en risicobeoordeling en hergebruik van
        verlaten stortplaatsen .
8.2 . Emlsslebestr l Idlna
        Het onderzoek zal worden geconcentreerd op :
        - beperking van de emissies In de atmosfeer ( voor zover niet behandeld
            In het JOULE-Programma ) ;
        - geavanceerde technieken voor afvalwaterzuivering ;
        - toepassing van b iotechno log I sche processen .
8.3 . Schone technologieën
       Ontwikkeling van nieuwe processen met een laag emissieniveau of In het
        proces geïntegreerde bestr I Jdlngstechnleken , waarbij de aandacht vooral
       gaat naar de volgende Industriële sectoren :
       -   chemische Industrie ,
       -   IJzer - en staal industr le ,
       -   metaalbewerking en -coating ,
       -   veze I s en text le I ,
       -   loolerijen .
       Dit onderzoek is bedoeld als aanvulling op en basis voor de bevordering
       van proef - en demonstratieprojecten In het kader van Verordening
       nr . 2242 /87 van de Raad ( DG XI ).
Onderzoekgebied 9 : Grote technologische risico 's en brandveiligheid
A I gemene doe I ste I I I na : Ontwikkeling van een wetenschappelijke grondslag voor
de beoordeling van de risico 's voor het publiek van grote Industriële
ongevallen en van branden In gebouwen en onderzoek naar mogelijkheden ter
voorkoming en beperking daarvan .
9.1 . Fyslsche en chemische versch I Jnselen
       - Fenomenologie van de ultstroming en de eerste stadia van de
           verspreiding van gassen en aerosolen
       - Verspreiding over uitgestrekte gebieden met de nadruk op gassen en
           aerosolen met grote dichtheid
 ---pagebreak---                                       - 21
           - Verbranding : voorwaarden voor het ontstaan van destructieve
             schokgol fdruk , voortplanting van de schokgolf en het ontstaan van
             grote branden en vuurbollen ; ontwikkeling en uitbreiding van brand In
             gebouwen
   9.2 . Onaevalsprevent letechnleken
           - Veiligheid en betrouwbaarheid van bestaande technieken en verbetering
             ervan voor produktie , opslag en vervoer van gevaarlijke goederen ,
             veiligheidssystemen ; mogelijke maatregelen ter beperking van
             ongevallen ( bij voorbeeld watersproeiers )
           - Alternatieve technieken : voorkoming of beperking van gevaarlijke
             halffabrikaten of produkten ; voorkoming van gevaarlijke
             bedr I j fsomstandigheden
           - Instrumenter ing : apparatuur / systemen voor vroegtijdige detectie en
             alarm en koppeling ervan aan bestr I Jdlngslnstal lat ies
   9.3 . Risicobeoordeling en - beheer
           - Risicoanalyse : systemat ische procedures voor I dent I f I cat ie en
             kwant i f leer Ing van risico 's
           - Risicobeheer : organisat iesystemen ; r isicowaar neming door het
             publiek ; aanvaardbare risiconiveaus , sociaal -economische gevolgen van
             r i s I cobestr I Jd ing
           - Menselijke factoren : rol van de mens In produkt ieprocessen ; ontwerp
             van de werkplek ; mens-machlne Interactie ; gedrag van de bevolking bij
             ongevallen en branden
D. VERBANDEN EN SAMENWERK I NG MET ANDERE COMMUNAUTAIRE P.ROGRAMMA'S
   Er zal bijzonder veel aandacht worden geschonken aan complementariteit en
   nauwe samenwerking met de desbetreffende onderdelen van het GCO-Programma .
   Op talrijke gebieden zoals chemische reacties in de atmosfeer en erosie ,
   wordt gedacht aan gemeenschappelijke uitvoering ( samen met EPOCH ).
   Het nieuwe REWARD-Programma ( Recycling of Waste R & R - 0 & 0 Inzake
   af va I recyc I I ng ) heeft dezelfde leiding als STEP , waardoor een geïntegreerde
   aanpak van het afvalbeheer moge lijk wordt .
   Met betrekking tot het mariene milieu zijn op een aantal onderzoekgebieden
   acties gepland die in samenwerking met het MAST-Programma ( Marine Science
   and Technology - Zeewetenschap en -Technologie ) zullen worden uitgevoerd .
   De sociologische en economische aspecten worden behandeld in nauwe
   samenwerking met het FAST-Programma en met de Europese Stichting tot
   Verbetering van de Levens- en Arbeidsomstandigheden , in Dublin .
                                                                                25
 ---pagebreak---                                    22 -
   Door de aard zelf van ml I leu-onderzoek ontstaan raakvlakken en verbindingen
   met tal van andere communautaire 0 & 0-Programma‘s ; In voorkomend geval
    zullen er nauwe samenwerkingsverbanden met deze programma 's komen , met name
   met JOULE , Grondstoffen , Stralingsbescherming , Biotechnologie , Medisch
   onderzoek , Wetenschap en technologie ten dienste van de ontwikkeling ,
   Landbouwonderzoek , het Visser I J programma ( DG XIV ), CORINE en de
   Demonstrat leprogramma 's inzake schone technologieën en afval ( DG XI ) en
   Energie ( DG XVII ).
E. ASSOCIATIE MET DERDE LANDEN EN INTERNATIONALE SAMENWERKING
     De landen die geen lid zijn van de Europese Gemeenschappen kunnen In het
     kader van bestaande kaderovereenkomsten voor wetenschappelijke en technische
     samenwerking geassocieerd worden met het programma , of via
     COST-overeenkomsten met specifieke gezamenlijke acties
     De Commissie zal ook streven naar versterking van de samenwerking met
     n iet-Europese Staten op daarvoor In aanmerking komende onderzoekgebieden .
     STEP moet de Input leveren voor een deelname van de Commissie aan
     EUREKA-proJecten , zoals EUROTRAC en EUROCARE .
     De samenwerking met relevante Internationale programma 's zal verder worden
     uitgebreid , waarbij vooral wordt gedacht aan de onderzoekwerkzaamheden van
     de WGO en het Milieuprogramma van de VN , officiële deelname aan programma 's
     zoals het IGBP van de ICSU kan In overweging worden genomen .
F . UITVOER ING VAN HET PROGRAMMA
     Het eigenlijke onderzoek van STEP zal gebeuren door middel van :
     - Onderzoek OP contract
        Overeenkomsten voor gezamenlijke rekening zullen worden gesubsidieerd op
        basis van aanbestedingen waarin In voorkomend geval specifieke , duidelijk
        omschreven samenwerkingsprojecten zullen worden aangegeven ; transnationale
        samenwerking is de algemene regel .
     - Gecoördineerde acties        (
        Gecoördineerde acties zullen gewoonlijk In het COST-kader worden
        uitgevoerd en coördinatie omvatten van op nationaal niveau gesteund
        onderzoek ; een en ander kan worden aangevuld met onderzoek op contract .
        Naast de algemene coördinatie zal de uitvoering van specifieke ,
        strategische projecten worden bevorderd .
     - Coord Inat lewerkzaamheden
        Naast de officiële gezamenlijke acties , zullen minder formele en soms ad
        hoe coördinatiemechanismen worden ingesteld om specifieke projecten te
        bevorderen .
                                                                               26
                                                             .../...
 ---pagebreak---                               23 -
Deze werkzaamheden zullen worden aangevuld met :
- opleiding , met name In de vorm van beurzen voor studenten en
  afgestudeerden ;
- evaluaties en upstream-ana lyses met bijzondere nadruk op samenvatting en
  presentatie van wetenschappelijke resultaten en opstelling van rapporten
  die onmiddellijk kunnen worden gebruikt voor milieuwetgeving en - beheer .
 ---pagebreak---                                            - 24
     4.2 . EPQCH : Europees Programma voor k I Imatoloale en natuur namaenaa^aat:
A.    INLEIDING
     EPOCH ( Europees Programma voor klimatologie en natuurrampengevaar ) Is een
     voortzetting en uitbreiding van het lopende 0 & O-Programma voor klimatologie
     ( 1986-1000 ) .
     Wat de wetenschappelijke Inhoud betreft , Is bij de samenstelling van EPOCH
     uitgegaan van de volgende vraagstukken :
     - Wat zijn de belangrijkste en meest dringende problemen die op het gebied van
        klimaatveranderingen en natuurrampengevaar moeten worden opgelost , In het
        bijzonder voor zover deze voor Europa van belang zijn ?
     - Aan welke kennis bestaat voor de oplossing van deze problemen de meeste
        behoefte ?
     - Hoe kan deze kennis worden verkregen ?
     - Op welke gebieden moet derhalve onderzoek worden gedaan en welke
        richtsnoeren moeten voor dit onderzoek worden gegeven ?
     Terwijl het hoofdstuk " Natuurrampengevaar " in het lopende programma beperkt Is
     gebleven tot een proefproject op het gebied van aardbevlngsgevaren , wordt In
     EPOCH getracht meer tegemoet te komen aan de behoeften van de meeste
     Lld-Staten van de Gemeenschap en wordt derhalve een breder spectrum van
     gevaren bestreken ( aardverschuivingen , stormen en overstromingen , bosbranden
     en seismische verschijnselen ).     Wat k I Imaatef fecten betreft , wordt er meer
     nadruk gelegd op onderwerpen als de gevolgen van klimaatveranderingen voor het
     stijgen van de zeespiegel , vegetatie , landbouw en waterreserves en voor
     bodemvers lechter I ng die kan leiden tot een woestijnachtige situatie in Europa ,
      in het bijzonder bij steeds drogere omstandigheden .
     Op deze manier blijft EPOCH volledig binnen de opdracht die Is aangegeven In
     het Kaderprogramma voor onderzoek op het gebied van klimatologie en
     natuurrampengevaar , en wel :
     " Het onderzoek op het gebied van de klimatologie en de natuurlijke risico 's
     wordt geconcentreerd op het begrip van de mechanismen die deze verschijnselen
     beheersen , bij voorbeeld door de uitwerking van doeltreffende modellen waarmee
     het tijdstip en de plaats van het voorkomen van deze verschijnselen met de
     nodige precisie kunnen worden voorspeld zodat organisatorische en preventieve
     maatregelen mogelijk worden , door perfectionering van onze evaluaties van de
     effecten daarvan In bepaalde geografische , sociale en economische sectoren en
     door het verschaffen van deugdelijke wetenschappelijke grondslagen voor alle
     preventieve of curatieve maatregelen . "C1 ) .
B. RESULTATEN VAN DE VORIGE PROGRAMMA 'S
     Voor een evaluatie van de resultaten van de vorige programma 's ( 1981-1985 en
     1986-1990 ) wordt verwezen naar het evaluat lerapport ^ 2 ^ .   In het bijzonder
     verklaarde de werkgroep dat deze onder de indruk was van de structurele
     samenhang en het transnationale en interdisciplinaire karakter van het
     programma , terwijl de werkzaamheden goed gekozen , van hoog niveau en goed
     uitgevoerd bleken te zijn .
( 1 ) PB L 302 van 24.10.1987 . blz . 7
( 2 ) Eva luat lerapport nr . . .., EUR .... 1988
                                                                                26
                                                                          .../...
 ---pagebreak---                                               - 25
                                                                  !
   De resultaten van het In het kader van de vorige programma’s uitgevoerde
   onderzoek zijn In verschillende boeken en rapporten gepubliceerd , die meestal
   het resultaat waren van vergaderingen van contactgroepen , symposia en
   workshops , onder andere het In november 1986 In Brussel gehouden symposium om
   na te gaan in hoeverre er In de wetenschappelijke wereld overeenstemming was
   over de klimaatveranderingen ten gevolge van broeikasgassen en de effecten
   daarvan .
C. WETENSCHAPPELIJKE INHOUD VAN HET PROGRAMMA
   1 . Onderzoekgebied 1 : Het klimaat In het verleden en klimaatveranderingen
       A I gemene doe I ste I I I no : Bestudering van het klimaat en klimaatveranderingen
       in tijden waarin het klimaatsysteem niet of nauwelijks door de mens werd
       beïnvloed . Hierdoor kan een beter Inzicht worden gekregen In het gedrag
       van het klimaatsysteem ( atmosfeer , oceanen , biosfeer en cryosfeer ) bij
       afwezigheid van door menselijke activiteiten geïnduceerde veranderingen .
   1.1 . Modellen van extrem e k I Imaatvormen
           Opstelling van modellen voor klimaatschommelingen In het verleden die
           hebben geleld tot extreme k I Imaatvormen ( bij voorbeeld ijstijden ),
           waarvoor karakteristieke parameters bekend zijn die uit Indirecte
           gegevens zijn afgeleid .       Dit zou kunnen bijdragen tot een evaluatie van
           het vermogen van mathematische modellen om het reële klimaat onder
           bekende omstandigheden te simuleren .
   1.2 . Overaanaen In het Europese k limaat : gegevens en modellen
           Reconstructie van het klimaat In het verleden op grond van Indirecte
           gegevens en modelslmulat les om te komen tot Inzicht In de variaties op
           lange termijn ( op een astronomische tijdschaal ) In samenhang met de
           overeenkomstige concentratie van CO2 In de atmosfeer .
   2 . Onderzoekgebied 2 : KI Imaatprocessen en -modellen
       A I gemene doe I ste I I I ng : Inzicht krijgen In de mechanismen die ten grondslag
       liggen aan de verschillende componenten van het klimaatsysteem en hun
       Interacties om te komen tot een betere fysische formulering en
       parameterbepa I Ing van klimaatmodellen en zodoende tot betere mogelijkheden
       om klimaatveranderingen te vóórspellen .
   2.1 . Detectie , modellering en voorspelling van klimaatveranderingen , vooral
           met be■ trekking . tot het broe I kasef feet
           Klimaatmodellen verbeteren , testen en valideren met het oog op een beter
           voorspellend vermogen , zodat de regionale details van voorspellingen van
           klimaatveranderingen In Europa kunnen worden verbeterd .
   2.2 . De koolstofcyclus 00 wereldschaal
           Multidisciplinair onderzoek naar de koolstofcyclus op wereldschaal met
           Inbegrip van biologische , geochemlsche en model vormingsaspecten .
           Hierdoor kan een wezenlijke bijdrage worden geleverd tot ons inzicht In
           bronnen en depots van kooldioxide , met name met het oog op de bepaling
           van CC>2-concentrat les In de atmosfeer In de toekomst .
                                                                                29
 ---pagebreak---                                                 - 26
2.3 . Processen aan landoppervlakken
      Waarneming van de karakteristieken van landoppervlakken die bepalend zijn
       voor de energie-, massa- en Impulsstroom tussen bodem en atmosfeer en
      opstelling van modellen daarvoor .
2.4 . KI Imaateffecten van veranderingen In de ozoncon centratie en Interacties
      tus,s.eD_tr-C>p.Q.ajr^,s.r_6£L^-t r,aI.aslaej:
      Verzameling van gegevens en bestudering van modellen om na te gaan welke
      relaties er zijn tussen veranderingen In de ozonconcentratie en het
      klimaat . Onderzoek op dit gebied sluit aan bij in het STEP-Programma
      gepland chemisch onderzoek van de stratosfeer en zal gezamenlijk daarmee
      worden uitgevoerd .
2.5 .  Interacties tussen wolken en straling
      Bestudering van de rol van wolken bij de overdracht van energie en massa
      binnen het klimaatsysteem en opstelling van modellen daarvoor .
2.6 . Circulatie In oceanen en Interacties tussen lucht en zee
      Bestudering van de circulatie in oceanen , In het bijzonder ten aanzien
      van het vermogen van oceanen om CO2 te absorberen In samenhang met de
      watertemperatuur , ten behoeve van klimaatmodellen .
2.7 . Processen In de cryosfeer
      Modellering van Ijslagen om Inzicht te krijgen In ontstaan , stabiliteit
      en verdwijning daarvan , in het bijzonder bij snelle ontdooi Ingsprocessen .
3 . Onderzoekgebied 3 : KI imaateffecten en met het klimaat samenhangende
    gevaren
    Algemene doelstelling : Inzicht krijgen In de effecten van klimatologische
    en hydrogeo logische factoren en in het bijzonder klimaatveranderingen op
    verschillende delen van het Europese milieu .
3.1 . Veranderingen In de hoogte van de zeespiegel
      Onderzoek naar de klimatologische en geologische factoren die bepalend
      zijn voor veranderingen In de hoogte van de zeespiegel In de toekomst , de
      kans op stormvloeden voor de Europese kust , alsmede de gevolgen die bij
      een stijging van de zeespiegel voor natuurlijke ecosystemen en het
      landgebruik aan de kust In Europa kunnen worden verwacht .
3.2 . Effecten van het klimaat OP h ulpbronnen OP het land en waterreserves
      Evaluatie van de verstoringen die door een klimaatverandering zouden
      kunnen worden geïnduceerd In de complexe relaties tussen vegetatie en
      bodemparameter8 . De effecten van een stijging van de CÜ2-concentrat Ie
      In een veranderend klimaat op Europese bossen en gewassen .
      Modellen waarmee de effecten van klimaatveranderingen op hydrologische
      systemen ( oppervlakte- en grondwater reserves ) kunnen worden
      gekarakter Iseerd .
                                                                                30
                                                                 .../...
 ---pagebreak---                                       - 2?
3.3 . Bodemvers lechter lno en woestijnvorming In Europa in een veranderend
      k I Imaat
      Effecten van klimatologische en meteorologische factoren op bodemerosie ,
      vooral in gebieden in Europa waar een dergelijke verslechtering heeft
      geleid tot een woestijnachtige situatie .
3.4 .  Instabiliteit en erosie van natuur Nike hellingen
      Fysische en menselijke factoren die lelden tot erosie en Instabiliteit
      van natuurlijke hellingen , die grootschalige destructieve
      aardverschuivingen kunnen veroorzaken . In kaart brengen van gebieden die
      gevaar lopen , Indeling van Instabl I Iteltsprocessen In samenhang met
      klimaat , llthologle , geologische structuur , morfologie en actieve erosie .
      Ontwikkeling van methoden voor preventie , beheersing en herstel .
3.5 . Stormen en overst rom I naen
      Inzicht In en voorkomen en beperken van de risico 's die samenhangen met
      overstromingen en aanverwante gevaren .    Methoden en methodologleën voor
      bestudering , voorspelling en beheersing van overstromingen en voor de
      evaluatie van overstromlngsgevaar . Nagaan hoe landgebruik en menselijke
      activiteiten hebben geleid tot omstandigheden die bevorderlijk zijn voor
      het ontstaan van overstromingen of ernstiger overstromingen . Gebruik van
      radar - en saté II letgegevens om ernstige stormen te voorspellen en te
      volgen en om hydrologische modellen voor stuwgedrag te verbeteren .
3.6 . Bosbranden
       Inzicht In de omstandigheden die het ontstaan en de verspreiding van
      bosbranden bevorderen of tegengaan ( biomassa van het ecosysteem ,
      structuur van de vegetatie , eigenschappen van de vegetatie als
      brandstof ). Ontwikkeling van methoden voor het voorspellen van de ernst
      en de frequentie van branden .
4 . Onderzoekgebied 4 : Aardbev Ingsgevaar
    Algemene doelstellingen : Ontwikkeling en verbetering van de middelen voor
    het voorspellen , voorkomen en beperken van het aardbev Ingsgevaar In Europa ,
    niet alleen In gebieden met veel kans op aardbevingen , maar ook In gebieden
    met een geringe seismische activiteit , waar echter objecten met een hoog
    risico ( Industriële Installaties , elektriciteitscentrales , dammen , enz .)
    voorkomen .
4.1 . Meting van hevloe aardkorstbeweolnaen
      Onderzoek en analyse van gegevens met betrekking tot verschillende
      aspecten van aardkorstbewegingen tijdens hevige aardbevingen ( versnelling
      en snelheid van de grond ).
4.2 . Europese geoevenscentra en Informatiediensten
      Opbouw van Europese faciliteiten ( een netwerk van gegevenscentra ) voor de
      verzameling en uitwisseling van relevante gegevens en voor de
      verspreiding van uitgewerkte Informatie over de voortdurende seismische
      activiteit aan overheidsinstanties , de pers en de bevolking .
                                                                      .
                                                                 • • •/ • • •
                                                                                31
 ---pagebreak---                                              - 28
    4.3 . Multidisciplinair onderzoek naar de voorspelling van aardbevingen
          Signaleren en In kaart brengen van zowel seismologische als
          niet-selsmologische waarschuwingen voor aardbevingen , zoals langdurige
          regelmatigheden en seismische discontinuïteiten , variaties In seismische
          patronen , actieve breuken , geofysische waarschuwingen ( bij voorbeeld
          geo-elektr lel telt , geomagnet Isme , aardstroom , zwaartekracht ), vrijkomen
          van grondwater en gas , grondvervormlng , enz .
    4.4 . Rlslco-evaluatle. jne-t . lnbear IP van methoden voor het beoordelen van de
          kwetsbaarheid van het woningbestand , verb I nd I nos I I Inen . historische
          gebouwen en monumenten voor aardbevingen
          Beoordeling van de kwetsbaarheid op basis van analyses van schade In het
          verleden . Bestudering van verschillende soorten structuren om te komen
          tot een schatting van kwetsbaarhe I dsfunct les . Controle van objecten die
          gevaar lopen en bestudering van de gevolgen van aardbevingen .
          Bestudering van de doelmatigheid van bestaande gedragscodes en
          voorschr I f ten .
    4.5 . Oprichting van een task force voor we tenschappelijk vel dwerk na een
          verwoestende aarbevina
          Oprichting van een groep van vrijwillige wetenschapsmensen die na een
          verwoestende aardbeving snel kunnen worden gemobiliseerd en Ingezet voor
          wetenschappelijk veldwerk .
D . RELATIES EN SAMENWERK I NG MET ANDERE COMMU.NAUTAJ_RE_P.RQGRAMMA'S
    In de eerste plaats zijn er plannen voor samenwerking of gemeenschappelijke
    coördinatie van een aantal activiteiten met het STEP-Programma , bij voorbeeld
    op het gebied van onderzoek naar de verdwijning van ozon In de stratosfeer .
    Tevens zijn er plannen voor samenwerking met het Programma voor teledetectle
    van het GCO , mogelijkerwijs in het kader van de coördinatie van
    rulmteact I v I te I ten door DG XII ; met DG VI op het gebied van bosbranden ; met
    DG XI ten aanzien van het COR I NE-Programma en de analyse van
    keuzemogelijkheden voor het beleid om het hoofd te bieden aan de gevolgen van
    de verwachte klimaatverandering ; met DG XII - E -5 en DG XVII ten aanzien van de
    relatie tussen energiebeleid en klimaatverandering .
E. SAMENWERKING MET DERDE LANDEN EN INTERNATIONALE -SAM£NWERKING
    Samenwerking met derde landen In het kader van het programma Is mogelijk vla
    de COST-organ I sat I e . Er Is reeds een samenwerkingsovereenkomst met
    Zwitserland . Er wordt Informeel samengewerkt met het Department of Energy van
    de VS ( C02-Programma ) .     Er worden soortgelijke contacten gelegd met Canada
    en voor het paleokl imatologlsch onderzoek met de Europese Stichting voor
    Wetenschappen .
    EPOCH bestrijkt ook een groot deel van de onderzoekgebieden van het
    IGBP-Programma en op basis hiervan kan het In de toekomst komen tot contacten
    en samenwerking met dit programma .
                                                                                32
                                                                           .../...
 ---pagebreak---                                           - 29 -
   Dit zelfde kan worden opgemerkt voor het Wereldprogramma voor klimaatonderzoek
   en het Wereldprogramma voor k 1 Imaatef fecten .
F. UITVOERING VAN HET PROGRAMMA
   Er zijn verschillende methoden voor de uitvoering van EPOCH .
   a ) Onderzoekwerkzaamheden worden gesteund door :
         I ) onderzoek vla contracten voor gezamenlijke rekening voor de
              financiering van transnationale Europese projecten ;
       II ) coördinat lewerkzaamheden , gebruik makend van de reeds opgerichte
              werkgroepen van Europese wetenschapsmensen , ter stimulering van
              samenwerking op grote schaal tussen onder zoekteams die geen financiële
              middelen van de EG krijgen . Sommige van deze werkzaamheden kunnen
              extra worden gestimuleerd door onderzoekcontracten ter ondersteuning
              van strategische projecten op belangrijke gebieden .
   b ) Qpleldlnas- en tralnlnaswerkzaamheden worden uitgevoerd vla
           I ) uitbreiding van de reeds opgerichte Europese School voor Klimatologie
               en Natuurrampengevaar vla jaarlijkse of halfjaarlijkse cursussen over
               een aantal belangrijke onderwerpen , die zullen worden gehouden In
               samenwerking met verschillende Europese onderzoekinstellingen ;
         II ) specifieke beurzen voor al dan niet afgestudeerde Europese studenten
               op gebieden die betrekking hebben op de klimatologie en
               natuurrampengevaar ;
       III ) publikatle van een reeks boeken en monografieën over belangrijke
               onderwerpen die verband houden met de onderzoekgebieden van het
               programma en waaraan behoefte bestaat bij verschillende soorten
               geïnteresseerde groepen .
                                                                                33
 ---pagebreak---                                         Voorstel voor een
                                     BESCHIKKING VAN DE RAAD
              tot vaststelling van twee specifieke programma 's voor onderzoek
                        en technologische ontwikkeling op milieugebied :
         STEP :   Wetenschap en technologie ten behoeve van de milieubescherming
                  ( Science and Technology for Envi ronmental Protection )
         EPOCH : Europees programma voor klimatologie en natuurrampengevaar
                  ( European Programme on Climatology and Natural Hazards )
                                           1989 - 1992
DE RAAD VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN ,
Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Economische Gemeenschap ,
 Inzonderheid op artikel 130 Q , lid 2 ,
Gezien het voorstel van de Commissie* 1 ^ ,
 In samenwerking met het Europese Parlement ( 2 ) ,
Gezien het advies van het Economisch en Sociaal Comité ( 3 ) ,
Overwegende dat In artikel 130 K van het Verdrag Is bepaald dat het
 kaderprogramma ten uitvoer wordt gelegd door middel van specifieke programma 's
 die binnen elke actie worden ontwikkeld ;
  (1 ) PB nr . C . . .   .
  ( 2 ) PB nr . C ... ; PB nr . C
  ( 3 ) PB nr . C . . .  .
                                                                                34
 ---pagebreak---                                              - 2 -
 Overwegende dat de Raad bij Besluit 87 / 516/ Euratom/ EEG     z ij n goedkeuring
 heeft gehecht aan een kaderprogramma van communautaire werkzaamheden op het
 gebied van onderzoek en technologische ontwikkeling ( 1987-1991 ), waarin onder
 andere activiteiten op milleuaebied zijn opgenomen ;
 Overwegende dat In het kaderprogramma selectiecriteria voor de communautaire
 werkzaamheden zijn vastgelegd , waaronder de eis dat zij moeten bijdragen tot
 versterking van de economische en sociale samenhang van de Gemeenschap en in
overeenstemming moeten zijn met het beoogde wetenschappelijke en technische gehalte;
Overwegende dat de Raad van de Europese Gemeenschappen en de Vertegenwoordigers
 van de Lid-Staten , In het kader van de Raad bijeen , in hun Resolutie
  van 19 oktober 1987     Inzake de voortzetting en uitvoering van een communautair
milieubeleid en mi I leu-act leprogramma ( 1987-1992 )     hebben verklaard dat
verbetering van de wetenschappelijke grondslagen van het milieubeleid , onder
meer door passende onderzoekprogramma 's , een van de prioritaire gebieden van
 communautaire werkzaamheden Is ;
Overwegende dat het nuttig kan zijn bepaalde Europese derde landen aan een
 communautair 0 & O-programma op milieugebied te laten deelnemen ;
Overwegende dat het Comité voor Wetenschappelijk en Technisch Onderzoek ( CREST )
 is geraadpleegd ,
HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING GEGEVEN :
                                           Artikel 1
Twee In de bijlage omschreven specifieke programma 's van de Europese Economische
Gemeenschap Inzake onderzoek en technologische ontwikkeling op het gebied van het
milieu worden hierbij vastgesteld voor een periode van vier Jaar , te rekenen
vanaf .
 ( 4 ) PB nr . L 302 van 24.10.1987 , blz . 1 .
( 5 ) PB nr . C 328 van  7.12.198 7 , blz . 1 .
                                                                                35
                                                                       .../...
 ---pagebreak---                                                 - 3 -
                                              Artikel^
 De voor de tenuitvoerlegging van belde programma 's benodigde financiële
 middelen , met Inbegrip van de uitgaven voor 30 personeelsleden , worden op
 115 miljoen Ecu geraamd , waarbij de volgende verdeelsleutel geldt :
 - STEP ( Wetenschap en technologie ten dienste van de milieubescherming ):
     75 ml I Joen Ecu ;
 - EPOCH ( Europees programma voor klimatologie en natuurrampengevaar ):
     40 ml l Joen Ecu .
                                             Artikel 3
 Nadere bepalingen voor de tenuitvoerlegging van de programma 's en de omvang
van de financiële deelname van de Gemeenschap zijn in de bijlage vervat .
                                             Art Ikel 4
1 . In de loop van het derde Jaar van uitvoering van de programma 's beziet de
      Commissie deze programma 's opnieuw en legt zij de Raad en het
      Europese Parlement een verslag over de resultaten daarvan voor , zo nodig
      vergezeld van voorstellen tot wijziging of verlenging .
2 . De Commissie evalueert de behaalde resultaten en legt de Raad en
      het Europese Parlement daaromtrent een verslag voor .
3 . BIJ de opstelling van bovenbedoelde verslagen wordt rekening gehouden met de
      In de bijlage vervatte doelstellingen , alsmede met artikel 2 , lid 2 / van
      Besluit 87 / 516 / Euratom / EEG betreffende het kaderprogramma .
                                             Art Ikel 5
1 . De Commissie Is met de tenuitvoerlegging van beide programma 's belast en wordt
      hierin door het krachtens Richtlijn 84/338/ Euratom, EGKS, EEG van de Raad ^
       ingestelde Raadgevend Comité inzake Beheer en Coördinatie ( CGC ) - Milieu en
      klimatologie bijgestaan .
( 6 ) PB nr . L 177 van 4.7.1984 , blz . 25 .
                                                                                36
                                                                        .../...
 ---pagebreak---                                             4 -
2 . In de door de Commissie gesloten contracten worden de rechten en plichten van
    alle partijen , alsmede de wijze van verbreiding , bescherming en exploitatie
    van de onderzoekresultaten geregeld .
                                        Artikel 6
1 . De Commissie Is gemachtigd om overeenkomstig artikel 130 N van
     het Verdrag onder hande I Ingen te voeren over het sluiten van overeenkomsten
    met derde landen en internationale organisaties , met name die welke
    aan de Europese samenwerking op het gebied van het technisch en
    wetenschappelijk onderzoek ( COST ) deelnemen en welke met de Gemeenschap
    kaderovereenkomsten Inzake wetenschappelijke en technische samenwerking hebben
    gesloten , ten einde deze volledig of ten dele bij de programma 's te betrekken .
2 . Wanneer tussen de Europese Gemeenschappen en derde landen kaderovereenkomsten
     zijn gesloten , zijn de In deze landen gevestigde organisaties en
    ondernemingen gerechtigd aan een in het kader van deze programma 's opgezet
     project deel te nemen .
                                        Artikel 7
Deze beschikking Is gericht tot de Lld-Staten .
Gedaan te                                                   Voor de Raad ,
                                                            De Voorzitter ,
                                                                                37
 ---pagebreak---                                                                                BiJLAGE
                                   I. BQELSTELUNGEN
Milieuproblemen van welke aard dan ook      - luchtverontreiniging , grondwater-
kwaliteit of broeikaseffect - raken vrijwel alle aspecten
van het menselijk leven . Dit komt tot uitdrukking In de drie
doelstellingen die de programma 's STEP ( Wetenschap en technologie ten dienste van
de .milieubescherming ) en EPOCH ( Europees programma voor klimatologie en
natuurrampengevaar ) gemeenschappelijk hebben , te weten :
- wetenschappelijke en       technische ondersteuning van het milieubeleid en andere
  relevante terreinen van communauta I r beleid , zoals energie , landbouw , industrie en
  ontwikkelingshulp , met het oog op zowel de oplossing van vraagstukken van beleid op
  korte termijn als de formulering , voor de middellange en lange termijn , van
  preventief en anticiperend beleid ;
- verbetering van de produktiviteit van de algehele inspanning in de Gemeenschap ,
  op onderzoekgebied , beperking van overlappingen en opsporing van lacunes door
  coördinatie van de nationale 0 & O-programma 's op het gebied van
  ml I leuonderzoek ;
- bevordering van de algemene wetenschappelijke en technische kwaliteit van
  het milieuonderzoek ten einde bij te dragen tot versterking van de economische en
  sociale samenhang van de Gemeenschap , aangezien een zo hoog moge lijk 0 & 0-
  potentleel 'In alle delen van de Gemeenschap een van de basisvoorwaarden voor de
  een harmonische ontwikkeling van de Gemeenschap vormt .
                                                                                38
 ---pagebreak---                                                 2 -
                                                                t
                                        I I .   INHOUD
STEP ( WetenschaD     technologie ten dienste van de 'tnl l leubescherm I na )
ONDERZOEKGEBIED 1  : MILIEU EN MENSELIJKE GEZONDHEID
                     1.1 Ontwikkeling van biologische b lootste I llngsmerkers en
                          preklinische effecten
                     1.2 Ontwikkeling van de ml I leu-epldemlologle In de Europese
                          Gemeenschap
                     1.3 Kwaliteit van de lucht In overdekte ruimten en gevolgen
                          voor de mens
QNDERZOEKGEB 1ED 2 : BEOORDELING VAN DE RISICO 'S VAN CHEMICALIËN
                     2.1 Ontwikkeling en validatie van protocollen In het kader
                          van Richtlijn 79/ 831 / EEG betreffende de beoordeling van
                          gezondhe I dsr I s I co ' s
                     2.2 Vervanging van dieren bij het testen van chemicaliën
                     2.3 Evaluatieprocedures voor de abiotlsche afbraak van
                          Chemical lën
                     2.4 Onderzoek naar de beoordeling van de ecologische effecten
                          van Chemical lën
                     2.5 Verfijning en toepassing van kwantitatieve
                          structuur / act I vl te I tsre lat les ( QSAR ’s )
ONDERZOEKGEBIED 3 : ATMOSFERISCHE      FENOMENEN EN LUCHTKWALITEIT
                     3.1 Chemische processen In de troposfeer . Inclusief analyse ,
                          bronnen , transport en afzetting van verontreinigende en
                          andere zwevende stoffen
                     3.2 Chemische processen In de stratosfeer , afbraak van de
                          ozonlaag en aanverwante vraagstukken
                     3.3 Effecten van luchtverontrelnlglng op terrestr ische en
                          aquatlsche ecosystemen
ONDERZOEKGEBIED 4 : WATERKWAL I TE I T
                     4.1 Analyse en omzetting van verontreinigende stoffen
                     4.2 Effecten van verontreinigingen
                                                                             .../...
                                                                                39
 ---pagebreak---                                               - 3 -
 ONDERZOEKGEBIED 5 : BESCHERMING VAN BODEM EN GRONDWATER
                       5.1 Beschermlng legen anorganische verontrelnlglngen
                       5.2 Beschermlng tegen organische veront reinig Ingen
                       5.3 Gevolgen van land- en bosbouwpraktijken
ONDERZOEKGEBIED 6 : ONDERZOEK NAAR ECOSYSTEMEN
                      6.2 Terrestrische ecosystemen
                      6.2 Aquatische ecosystemen langs de kust ( met inbegrip van
                            "wet lands")
ONDERZOEKGEBIED 7 : BESCHERMING EN BEHOUD VAN HET EUROPESE CULTURELE ERFGOED
                      7.1 Bepallng van de verva Imechanlsmen
                      7.2 Krltlsche mil ieufactoren
                      7.3 Schaderamlng
                      7.4 Karakterisering van materialen
                      7.5 Conserver ingstechnleken
ONDERZOEKGEB I ED 8 : M I L I EUBESCHERM I NGSTECHNOLOG I E
                      8.1 Onderzoek afvalstoffen
                      8.2 Emlsslebestr I Jding
                      8.3 Schone technologieën
ONDERZOEKGEBIED 9 : GROTE TECHNOLOGISCHE RISICO 'S EN BRANDVEILIGHEID
                      9.1 Fysische en chemische verschijnselen
                      9.2 Ongeva I sprevent letechn leken
                      9.3 Rlslco-evaluat Ie en -beheer
                                                                    .../...       40
 ---pagebreak---                                             - 4 -
 EPOCH ( Eurooees P roaramma  voor Klimatologie en natuurrampenaevaar 1
ONDERZOEKGEB I ED 1  : HET KLIMAAT IN HET VERLEDEN EN KLIMAATVERANDERINGEN
                       1.1 Modellen van extreme k I Imaatvormen
                       1.2 Overgangen In het Europese klimaat : gegevens en modellen
ONDERZOEKGEBIED 2    : KLIMAATPROCESSEN EN -MODELLEN
                       2.1 Detectie , het maken van modellen en voorspelling van
                           klimaatveranderingen , vooral met betrekking tot het
                           broe l kaseffect
                       2.2 De koolstofcyclus op wereldschaai
                       2.3 Processen aan landoppervlakken
                       2.4 KI Imaatef fecten van veranderingen In de ozonconcentratie
                           en Interacties tussen troposfeer en stratosfeer
                       2.5 Interacties tussen wolken en straling
                       2.6 Circulatie in oceanen en Interacties tussen lucht en zee
                       2.7 Processen In de cryosfeer
ONDERZOEKGEB IED 3 : KLIMAATEFFECTEN EN MET HET KLIMAAT SAMENHANGENDE GEVAREN
                       3.1 Veranderingen In de hoogte van de zeespiegel
                       3.2 Effecten van het klimaat op terrestrische en aquatische
                            rij kdommen
                       3.3 Bodemvers lechter Ing en woestijnvorming In Europa In een
                           veranderend klimaat
                       3.4 Instabiliteit en erosie van natuurlijke hellingen
                       3.5 Stormen en overstromlngen
                       3.6 Bosbranden
                                                                     .../...
                                                                                41
 ---pagebreak---                                         - 5 -
pNpFB7QFKGEBIED 4 AARDBEV I NGSGEVAAR
                  4.1 Meting van hevige aardkorstbeweglngen
                  4.2 Europese gegevenscentra en Informatiediensten
                  4.3 Multidisciplinair onderzoek naar de voorspelling van
                      aardbevingen
                  4.4 R I s Ico-eva luat Ie met Inbegrip van methoden voor het
                      beoordelen van de kwetsbaarheid van het woningbestand ,
                      verbindingslijnen , historische gebouwen en monumenten
                      voor aardbevingen
                  4.5 Oprichting van een Mtask force,< voor wetenschappelijk
                      veldwerk na een verwoestende aardbeving
                                                                    .../...    42
 ---pagebreak---                                          III . TENUITVOERLEGGING
De tenuitvoerlegging van het programma zal geschieden door middel van
( I ) onderzoekcontracten voor gezamenlijke rekening , ( li ) gecoördineerde acties ,
( lil ) coörd Inat ieact I v I te i ten , ( Iv ) opleldlngs- en scholingsactiviteiten en
( v ) studies en analyses .
Aan de programma 's kan worden deelgenomen door In de Gemeenschap gevestigde
un i vers I te i ten , onderzoekinstellingen en Industriële ondernemingen , waaronder kleine
en middelgrote ondernemingen , particulieren en combinaties daarvan .             De projecten
 dienen uiteraard een transnationaal karakter te hebben .
Associatie en participatie van derde landen en van internationale en nationale
organisaties dienen op het criterium van wederzijds voordeel te berusten .               In
het geval van Europese derde landen zullen associatie en participatie mogelijk
worden gemaakt door middel van het COST-stelsel en de bilaterale
kaderovereenkomsten met de EVA- landen .
BIJ contracten voor gezamenlijke rekening zal de bijdrage van de Gemeenschap in
het algemeen 50 % van de totale kosten bedragen , welk percentage kan worden
gewijzigd naar gelang van de aard en het stadium van het onderzoek . Wanneer
projecten wonden uitgevoerd door unl vers i te l ten en onderzoek Instel I Ingen kan de
Gemeenschap tot 100 % van de extra kosten voor haar rekening nemen .
 ---pagebreak---                                            - 7 -
                                  IV . EVALUAT IECRI TER IA
 In de Mededeling van de Commissie aan de Raad betreffende een communautair
actieprogramma voor een evaluatie van communautaire onderzoek- en
ontwikkelingsactiviteiten 1987-1991 ( COM ( 86 ) 660 def .) Is bepaald dat de
doelstellingen en mijlpalen van alle onderzoekprogramma’s zodanig moeten
geformuleerd dat zij kunnen worden getoetst .
1 . De primaire doelstelling van belde programma 's Is wetenschappelijke en
    technische ondersteuning van het milieubeleid en andere, daarmee samenhangende
     beleidsterreinen van de Gemeenschap .
    Rekening houdend met de algemene doelstellingen van de afzonderlijke
    onderzoekgebieden van de programma 's , dienen de evaluatiecriteria te bestaan
     uit :
    - de geboekte wetenschappelijke en technische vooruitgang welke bijdraagt tot
       de oplossing van vraagstukken die op korte termijn spelen ;
    - de verbetering van het Inzicht In ml I leu fenomenen hetgeen onontbeerlijk is
       voor de formulering , op middellange en lange termijn , van preventie en
       anticiperend beleid ;
    - de bijdrage tot de vaststelling van normen en standaarden .
2 . De coördinatie van nationale 0 & 0-programma 's zal worden geëvalueerd aan de
    hand van criteria als :
    - de door de coördinatie toegevoegde waarde die met een louter nationaal
       programma niet zou kunnen worden bereikt ;
    - de door de coördinatie bereikte herverdeling van onderzoektaken tussen de
       nationale programma 's .
                                                                              .../...
                                                                                44
 ---pagebreak---                                              - 8 -
                                                             t
3 . De bevordering van het algemeen wetenschappelijk en technisch gehalte van het
    milieuonderzoek als bijdrage tot de versterking van de economische en sociale
    samenhang van de Gemeenschap worden onder meer aan de hand van onderstaande
    cr I ter la geëvalueerd :
    - de mate van transnat lona I I te 1 1 van de onderzoekprojecten ;
    - de deelname aan opleldlngs - en scholingsactiviteiten ;
    - de toepassing van de bereikte resultaten In andere regio 's van de
      Gemeenschap dan die waarin het onderzoek Is uitgevoerd ;
    - de kwaliteit van het ml I leuonder zoek ,- zoals die uit daartoe geëigende
      bibl iometr Ische studies kan worden afgemeten .
 ---pagebreak---                                     FINANCIELE GEGEVENS
                                 OVER DE O & O-PRQGRAMMA 'S
                               OP HET GEBIED VAN ~HET MILIEU
                  ( werkzaamheden op contract en gecoördineerde acties )
                                         1989-1992
ONDERDEEL VAN HET KADERPROGRAMMA :           1.3 MILIEU
BearotJnasI Lin :                            MILIEU                 Artikel : 731
                                                                    Post :     7314
Titel                                                Budaet          Personeel
                                                     ( min . Ecu )
STEP    ( Wetenschap en Technologie ten                 75               20
          dienste van de Ml I leubescherming )
EPOCH   ( Europees Programma voor Klimatologie          40               10
          en Natuurrampengevaar )
                                                       115               30
                                                                               .../.
 ---pagebreak---                                ALGEMEEEN FINANCIEEL MEMORANDUM
 1.    Totale kosten gedurende de looptijd :
        ( in mil Joen Ecu )
       - ten laste van de begroting van de Gemeenschap :           115,000
       - ten laste van andere sectoren op nationaal niveau : 105,541
 1.1   a ) Tijdschema van de vast leaalnaskredleten
                                        1989       1990      1991      1992   Totaa I
       Personeel                       0,215*    0,652*    2,675     2,785     6,327
       Administratie                   0,415     0,432     1 , 120   1 , 165   3,132
       Contracten                      9,870    55,416    19,205    21 , 050 105,541
       Totaal                         10,500    56,500    23,000    25,000   115,000
       b ) Betal Inaskredleten
                               1989     1990       1991      1992      1993   Totaal
       Personeel              0,215    0,652     2,675     2,785     -
                                                                               6,327
       Administratie          0,415    0,432     1 , 120   1,165     -
                                                                               3,132
       Contracten             2,370   24,416    31 , 205  36,050    11,500   105,541
       Totaal                 3,000   25,500    35,000    40,000    11,500   115,000
* 19 personeelsleden ( 11 A , 2      B en 6 C ) val len In 1989 eri 1990 onder de
     voorgaande programma 's en worden daarna als volgt op de nieuwe programma 's
    overgeschreven :
            STEP - 8 A , 2 B , 5 C
            EP0CH - 3 A , 1 C
                                                                                . . ./.
                                                                                47
 ---pagebreak---                                     FINANCIEEL MEMORANDUM
1 . TITEL IN DE BEGROTLNG
    STEP ( Wetenschap en Technologie ten dienste van de Milieubescherming )
2 . JURIDISCHE GRONDSLAG
    Artlkel 130 Q
3 . PROGRAMMABESCHRIJVING EN -DOELSTELLINGEN
    STEP Is een voortzetting en uitbreiding van het lopende Vierde
    Mi I leu-act Ieprogramma ( 1986-1990 ) . Het bestrijkt het gehele spectrum van
    onderzoekthema 's dat in hoofdstuk 1.3 van het Kaderprogramma onder de titels
    "Mi II eubescherm Ing ", " Cultureel erfgoed “, " Grote technologische rislco's " en
    “ Brandvei I Igheid " ls gespecl f Iceerd .
    De hoofddoelstellingen van het programma zijn de volgende :
    a)     levering van de benodigde wetenschappelijke en technische gegevens ter
           ondersteuning van het milieubeleid van de Gemeensschap ;
    b)     aanpak van milieuproblemen op lange termijn om aldus de weg vrij te maken
           voor de ontwikkeling van preventieve en anticiperende beleidsvormen ,
           rekening houdend met te verwachten ontwikkelingen ten aanzien van het
           milieu , alsmede de verschaffing van de middelen die een evaluatie van de
           effectiviteit van het huidige milieubeleid mogelijk maken ;
    c)     het programma moet fungeren als een instrument voor de verdere
           verbetering van de coördinatie op communautair niveau van nationale
           onderzoekactiviteiten op milieugebied , ten einde de produktlviteit van de
           totale Inspanning te verhogen door stimulering van gezamenlijke
           projecten , voorkoming van doublures en opvulling van lacunes In het
           onderzoekwerk ;
    d)     verhoging van het concurrentievermogen van de Industrie ;
    e)     levering van een bijdrage aan de vaststelling van normen en standaards
          met het oog op de voltooiing van de Interne markt In 1992 ;
    f)     bevordering van de verwerking en evaluatie van onderzoekresultaten op
          milieugebied met het oog op de toepassing daarvan In de milieuwetgeving
           en het milieubeheer ;
    g)    ondersteuning van de opleiding In de milieuwetenschappen .
 ---pagebreak---                                                - 2 -
    Het programma omvat negen onderzoekgebieden :
    1.   Milieu en menselijke gezondheid
    2.   Beoordeling van de risico 's van chemicaliën
    3.   Atmosferische processen en luchtkwa I I te 1 1
    4.   Waterkwa I I te 1 1
    5.   Bescherming van bodem en grondwater
    6.   Onderzoek naar ecosystemen
    7.   Bescherming en behoud van het Europese culturele erfgoed
    8.   Mi I I eubescherm i ngstechno log I e
    9.   Grote technologische risico 's en brandveiligheid
4 . MOTIVERING VAN HET PROGRAMMA
    Zoals de Raad heeft bepaald In zijn resolutie Inzake de voortzetting en
    uitvoering van een communautair milieubeleid en ml I leu-act leprogramma , Is de
    verbetering van de wetenschappelijke basis van het milieubeleid een van de
    prioriteitsgebieden van de communautaire werkzaamheden . Gezien de stijgende
    complexiteit en het toenemende grensoverschrijdende of zelfs wereldomvattende
    karakter van de milieuproblematiek , vergt de studie en oplossing van deze
    problematiek een multinationale onderzoekinspanning .
                                                                              ■■■ '■■49
 ---pagebreak--- 5 . FINANCIËLE CONSEQUENTIES VOOR DE BELE I DSKRED I ETEN
     ( In mil Joen Ecu )
5.1     Totale kosten gedurende de looptijd :
        - ten laste van de begroting van de Gemeenschap :        75,000
        - ten laste van andere sectoren op nationaal niveau : 68,978
5.2     a ) TUdschema van de vast leaalnaskredleten
                                       1989      1990      1991      1992   Totaa I
        Personee I                    0,096    0,303     1 , 775   1,848     4,022
        Administrât ie                0,265    0,275    0,715      0,745     2,000
        Contracten                    6,139   35,422   13,010     14,407    68,978
       Totaal                         6,500   36,000   15,500     17,000    75,000
       b ) Betal Inaskredleten
                               1989    1990      1991     1992       1993   Totaal
       Personeel             0,096    0,303    1 , 775  1 , 848    -
                                                                             4,022
       Administrât ie        0,265    0,275    0,715    0,745        p .m .  2,000
       Contracten            1 , 539 16,422   20,510   23,207      7,300    68,978
       Totaal                1 , 900 17,000   23,000   25,800      7,300    75,000
5.3 . Bereken I nasw I I ze
       a ) Ultoaven voor contracten
            Deze uitgaven omvatten de financiële bijdrage van de Gemeenschap aan het
            onderzoek dat wordt verricht in het kader van contracten voor
            gezamenlijke rekening die met bedrijven en onderzoekinstellingen in de
            Lid-Staten worden gesloten . Ze omvatten eveneens de kosten die gemoeid
            zijn met de inschakeling van experts bij het programmabeheer . Ten slotte
            vallen ook de kosten van de externe evaluatie door onafhankelijke
            deskundigen , die op 250.000 Ecu worden geschat , onder deze uitgaven .
 ---pagebreak---                                           - 4 -
      b ) Huishoudel I Ike ultaaven
           In deze uitgaven zijn de administratieve kosten begrepen ( voor het comité
          dat de Commissie bijstaat In de tenuitvoerlegging van het programma , de
          vergaderingen van werkgroepen , de verspreiding van documenten en
           Informatie ), het gebruik van dataverwerk Ings- en te lecommunlcat le-
           factliteiten en andere ondersteun Ingsact Ivltelten .
      c ) Uitgaven voor personeel
          De uitgaven voor personeel In het kader van dit programma zijn geraamd op
          basis van de kosten van hulpfunctionarissen , adviseurs , dienstreizen , en
          de volgens onderstaand schema benodigde statutaire personee Is leden ^ 1 ) :
          1 ) 10,. 1989(2 )
              geen nieuw personeel
          2 ) voor 1990 ( 3 >
              4 statutaire ambtenaren - categorie A
              1 statutaire ambtenaar - categorie C
              Deze extra personeelsleden zullen worden aangevraagd In het kader van
              de begroting 1990 .
6 . FINANCIERING VAN DE UITGAVEN
    De benodigde kredieten ter dekking van de bijdrage van de Gemeenschap aan dit
    programma moeten worden opgenomen In de toekomstige begrotingen van de
    Gemeenschap .
(1)   De uitgaven voor nieuw personeel worden In het Jaar van Indiensttreding op
      50 % gesteld .
      De uitgaven voor personeel worden berekend op basis van onderstaande
      gegevens :
      -   93.000 Ecu/ Jaar voor een A-ambtenaar ,
      -   58.000 Ecu/ Jaar voor een B-ambtenaar ,
      -   37.000 Ecu/ Jaar voor een C-ambtenaar .
(2)   15 personeelsleden (8 A , 2 B en 5 C ) vallen in 1989 en 1990 onder de
      voorgaande programma 's en worden In 1991 op dit programma overgeschreven .
(3)   Voor 1990 is rekening gehouden met 4 % inflatie .
 ---pagebreak---                                        - 5 -
7 . AARD VAN DE CONTROLE
    - Administratieve controle door het Dl rectoraat-generaa I Financiële controle
      voor zover het de uitvoering van de begroting betreft
    - Wetenschappelijke controle door het Dl rectoraat-generaa I Wetenschappen ,
      Onderzoek en Ontwikkeling
    - Het CBC
    - Financiële controle door de Rekenkamer overeenkomstig de bepalingen van het
      Verdrag
                                                                                !
 ---pagebreak---                                      F I NANC 1 EEL MEMORANDUM
1 . TITEL IN DE BEGROTING
    EPOCH ( Europees Programma voor Klimatologie en Natuurrampengevaar )
2 . JURIDISCHE GRONDSLAG
    Artikel    130 Q
3 . PROGRAMMABESCHRIJVING EN -DOELSTELLINGEN
    Het EPOCH-Programma omvat vier onderzoekgebieden :
    1 .    Het klimaat In het verleden en klimaatveranderingen : bestudering van het
           klimaat en klimaatveranderingen in tijden waarin het klimaatsysteem niet
           of nauwelijks door de mens werd beïnvloed , om een beter inzicht te
           krijgen In het klimaatsysteem bij afwezigheid van door de mens
           geTnduceerde veranderingen . De reconstructie van klimaten uit het
           verleden Is een waardevol hulpmiddel bij de beproeving van de kracht van
           wiskundige modellen voor de simulatie van het reële klimaat onder bekende
           omstandigheden .
    2.     KI Imaatprocessen en -modellen : beter inzicht krijgen in de verschillende
           mechanismen die ten grondslag liggen aan de verschillende componenten van
           het klimaatsysteem , ten einde het vermogen om klimaatveranderingen te
           simuleren en te voorspellen te verhogen .
    3.     KI Imaateffecten en met het klimaat samenhangende gevaren : Inzicht krijgen
           in de effecten van klimatologische en hydrogeo logische factoren , en met
           name van klimaatveranderingen , op verschillende delen van het Europese
           milieu ( hoogte van de zeespiegel , hulpbronnen op het land en
           waterreserves ) en In het optreden van gevaarlijke verschijnselen
           ( aardverschuivingen , overstromingen en bosbranden ).
    4.     Aar dbev I nasaevaar : ontwikkeling van de middelen voor het voorspellen ,
           voorkomen en beperken van het aardbevlngsgevaar In Europa , niet alleen In
           gebieden met veel kans op aardbevingen , maar ook in gebieden met een
           geringe seismische activiteit waar objecten met een hoog risico voorkomen
           ( industriële installaties , electr iclteitscentrales , dammen , enz .).
    De tenuitvoerlegging van het programma dient te geschieden door :
    ( I ) contractonderzoek , ( II ) coördlnat leact I v I te i ten en ( lil ) opleiding en
    schol Ing .
4 . MOTIVERING VAN HET PROGRAMMA
    De In de komende decennia te verwachten klimaatverandering ten gevolge van
    menselijke activiteiten ( verbranding van fossiele brandstoffen . Industriële
    activiteiten , ontbossing , enz .) zal de gehele wereld voor grote problemen
    stellen . De effecten van een dergelijke verandering op het milieu , de
    samenleving en de economie in Europa kunnen ernstig zijn en dienen dan ook met
    het oog op de vaststelling van een preventief en flexibel bestrijdingsbeleid
    te worden Ingeschat .
    Ook natuurrampen vormen een ernstige bedreiging van het milieu en de economie
    in Europa . Al deze problemen hebben een grensoverschrijdend karakter en een
    degelijke oplossing van deze problemen vergt een multinationale benadering .
                                                                                .../... 53
 ---pagebreak---                                                 - 2 -
5 . FINANCIELE CQNSEQUENT I ES VOOR DE BELE I DSKRED I ETEN
    ( In mil joen Ecu )
5.1    Totale kosten gedurende de looptijd :
       - ten laste van de begroting van de Gemeenschap :          40,000
       - ten laste van andere sectoren op nationaal niveau : 36,563
5.2    a ) Tl Idschema van de vast leaalnaskredleten
                                           1989       1990   1991     1992  Totaa I
       Personeel                          0,119     0,349   0,900   0,937    2,305
      Administrât Ie                      0,150     0,157   0,405   0,420    1,132
      Contracten                          3,731    19,994   6,195   6,643   36,563
      Totaa I                             4,000    20,500   7,500   8,000   40,000
                        : 00004 : 65535 !
      b ) Betal Inoskredleten
                                  1989     1990      1991    1992     1993  Totaal
      Personeel                0,119      0,349     0,900   0,937   -
                                                                             2,305
      Administratie            0,150      0,157     0,405   0,420     p.m .  1 , 132
      Contracten               0,831      7,994    10,695  12,843   6,700   36,563
      Totaal                   1 , 100    8,500    12,000  14,200   6,700   40,000
      a ) U-l t gaven voor contracten
           Deze uitgaven omvatten de financiële bijdrage van de Gemeenschap aan het
           onderzoek dat wordt verricht In het kader van contracten voor
           gezamenlijke rekening die met bedrijven en onderzoekinstellingen In de
           Lid-Staten worden gesloten . Ze omvatten eveneens de kosten die gemoeid
           zijn met de inschakeling van experts bij het programmabeheer . Ten slotte
           vallen ook de kosten van de externe evaluatie door onafhankelijke
           deskundigen , die op 150.000 Ecu worden geschat , onder deze uitgaven .
                                                                                • • •/• - - Q ^
 ---pagebreak---         b ) Hulshoudel I Ike ultaaven
             In deze uitgaven zijn de administratieve kosten begrepen ( voor het comité
            dat de Commissie bijstaat In de tenuitvoerlegging van het programma , de
            vergaderingen van werkgroepen , de verspreiding van documenten en
             Informatie ), het gebruik van dataverwerk Ings- en telecommunlcatle-
             faciliteiten en andere ondersteun ingsact Ivlteiten .
       c ) Uitgaven voor personeel
            De uitgaven voor personeel In het kader van dit programma zijn geraamd op
            basis van de kosten van hulpfunctionarissen , adviseurs , dienstreizen , en
            de volgens onderstaand schema benodigde statutaire personae Is leden ^ 1 ) :
            1 ) In 1989 < 2 >
                1 statutaire ambtenaar - categorie A
                1 statutaire ambtenaar - categorie C
                Deze exta personeelsleden zullen worden aangevraagd in het kader van
                de begroting 1989 .
            2 ) voor 1990 < 3 >
                2 statutalre ambtenaren - categorie A
                1 statutalre ambtenaar - categorie B
                1 statutalre ambtenaar - categorie C
                Deze extra personeelsleden zullen worden aangevraagd in het kader van
                de begroting 1990 .
     De benodigde kredieten ter dekking van de bijdrage van de Gemeenschap aan dit
     programma moeten worden opgenomen in de toekomstige begrotingen van de
     Gemeenschap .
(1 )   De uitgaven voor nieuw personeel worden in het Jaar van indiensttreding op
       50 % gesteld .
       De uitgaven voor personeel worden berekend op basis van onder staande
       gegevens :
       -    93.000 Ecu / Jaar voor een A-ambtenaar ,
       -    58.000 Ecu/ Jaar voor een B-ambtenaar ,
       -    37.000 Ecu/ Jaar voor een C-ambtenaar .
(2)    4 personeelsleden (3 A en 1 C ) vallen in 1989 en 1990 onder de voorgaande
       programma 's en worden in 1991 op dit programma overgeschreven .
(3)    Voor 1990 Is rekening gehouden met 4 % Inflatie .
                                                                                55
                                                                                .../...
 ---pagebreak---                                       - 4 -
7.      VAN DE CONTRQLE
   - Administratieve controle door het Dl rector aat-generaal Financiële controle
     voor zover het de uitvoering van de begroting betreft
   - Wetenschappelijke controle door het D I rectoraat-generaa I Wetenschappen ,
     Onderzoek en Ontwikkeling
   - Het CBC                     _              .... _ ■ _ A. I _ _l _ U..O I I W P\
                                                                                .
                                                                                Kat
                                                                                .
     Financiële controle door de Rekenkamer overeenkomstig de bepalingen van net
     Verdrag
                      /
                                                                                • • ■/• •
 ---pagebreak---                    BEOORDELING VAN DE GEVOLGEN VOOR DE KLEINE BEDRIJVEN
1 . Deelname en potentieel nut
    Het doel van de twee voorgestel de O & O-programma 's 1989-1992 , STEP
     ( Wetenschap en Techniek ten dienste van de Milieubescherming ) en EPOCH
     ( Europees Programma voor Klimatologie en Natuurrampengevaar ), Is de
    wetenschappelijke en technische ondersteuning van het milieu- en het
    consumentenbeschermingsbeleld van de Gemeenschap en tevens de lever Ing van een
    bijdrage tot andere relevante beleidsterreinen van de Gemeenschap , waaronder
    het   industriebeleid .
    Hiermee bevorderen beide programma 's enerzijds het lange-termi jnonderzoek dat
    gericht Is op verbetering van het voor de ontwikkeling van een preventief en
    anticiperend beleid noodzakelijke inzicht In fundamentele verschijnselen , en
    anderzijds het onderzoek en de technische ontwikkeling op kortere termijn dat
    directer toepasbaar Is .
     In het eerste geval zullen de effecten op de Industrie in het algemeen en de
    kleine ondernemingen In het bijzonder een direct karakter hebben , In het
    tweede geval zullen zij zowel direct als indirect van aard zijn .
    Hoewel het lange-termi Jnonderzoek gezien de aard ervan hoofzakelijk door
    unl verst tel ten en openbare onderzoekinstellingen en soms door de Industrie
    wordt uitgevoerd , is het de industrie die van de resultaten ervan profiteert .
    Mede hierdoor kan de industrie anticiperen op trends In de ontwikkeling van
    het milieubeleid en de milieunormen , milieuproblemen In een vroeg stadium
    herkennen en op hun Juiste waarde schatten , en haar Industriële strategie
    daarop afstemmen . Hierdoor kan de ontwikkeling van nieuwe technologie als bron
    van industriële vooruitgang worden gestimuleerd .
    Onderzoek en technologische ontwikkeling op korte termijn maakt deel uit van
    een aantal onderzoekgebieden van STEP , zoals de beoordeling van de risico 's
    van chemicaliën , de waterkwaliteit , mi I leubeschermlngstechn leken en grote
    technologische risico 's , en van de EPOCH-onderzoekgeb leden met betrekking tot
    kl Imaatef fecten , met het klimaat samenhangende gevaren en aardbev Ingsgevaar .
    De activiteiten op deze terreinen lenen zich goed voor actieve en directe
    deelname van de industrie en dan vooral van KMO 's , die vooral sterk zijn In de
    ontwikkeling van instrumentatie en meetapparatuur . Indirecte voordelen voor de
    industrie komen voort uit de resultaten van meer toepassingsgericht onderzoek ,
    zoals de ontwikkeling en validatie van protocollen voor de Inschatting van
    gezondheidsrisico 's en de ontwikkeling van alternatieven voor het gebruik van
    proefdieren bij het testen van chemicaliën , hetgeen tot snellere en meer
    betrouwbare testprocedures In de voedingsindustrie en de kosmetlsche en
    farmaceutische industr Ie moet    leiden .
                                                                                57
                                                                               .../...
 ---pagebreak---                                              - 2 -
 2 . Voordelen voor bedrllven
     De deelname aan het programma biedt bedrijven de mogelijkheid nauw samen te
     werken met un I vers I tel ten en openbare en particuliere onderzoekinstellingen .
     Door de In het kader van deze programma 's vereiste samenwerkingsprojecten
     krijgen KMO 's toegang tot relevante en gedetailleerde onderzoekresultaten die
     nog niet eerder zijn gepubliceerd en zeer dikwijls ook nooit in de openbare
      literatuur zullen verschijnen . De eis dat de projecten een transnationaal
     karakter hebben , moet voor de KMO 's een stimulans vormen om internationale
     onderzoekcontacten te leggen .
3 . Eventuele problemen voor de KMO 's
     Kleine bedrijven kunnen wat het volgende betreft op moeilijkheden stuiten :
     - de financiering van dat deel van het onderzoek voor gezamenlijke rekening
        dat niet door de Gemeenschap wordt betaald en dat gewoonlijk ten minste 50 %
        van de totale kosten bedraagt ;
     - sommige KMO 's kunnen door de kosten van voorbereiding van een
        projectvoorstel of door kun onbekendheid met de procedures van de Commissie
        worden afgeschrikt .
4 . Effect OP de werkaeleaenheld
     Aangezien het onderzoek een precommercleel karakter heeft , voor een groot deel
     uit lange-terml Jnonderzoek bestaat en niet specifiek op de industrie Is
     gericht , Is het onmogelijk het effect op de werkgelegenheid met enige
     betrouwbaarheid te voorspellen .
     Zeker Is dat er een positief effect is op de arbeldszekerheid en de aanwerving
     van onderzoekers die rechtstreeks betrokken zijn bij de in het kader van de
     programma 's gefinancierde projecten .
5 . RaadDleoIna van de I ndust r I e
     Het voorstel voor belde programma 's is besproken In het kader van de ronde-
     tafelbl Jeenkomst " Milieuonderzoek " van het Raadgevend Comité voor onderzoek en
     ontwikkeling In de Industrie ( IRDAC ) .
                                                                                58
 ---pagebreak---                                           ADV1ES
                          van het CBC - Mi I ieu en kl Imatologle
                                          inzake
                 de voorstellen voor 0 & O-programma 's op het gebied
                        van het milieu ( STEP en EPOCH ) 1989-1992
Het CBC - Milieu en klimatologie heeft het ontwerp-voorste I voor twee programma 's
op milieugebied , STEP en EPOCH , uitvoerig besproken . BIJ zijn advies heeft het
CBC enerzijds rekening gehouden met de doelstellingen en financiële regelingen
van het Kaderprogramma van communautaire werkzaamheden op het gebied van
onderzoek en technologische ontwikkeling ( 1987-1991 ) ten aanzien van het
milieuonderzoek en anderzijds met de aanbevelingen van het evaluatieteam dat
recentelijk de laatste hand heeft gelegd aan de beoordeling van de voorgaande
programma 's .
Het CBC stemt In met de volgende globale doelstellingen van het milieuonderzoek
van de Gemeenschap :
      1 . de wetenschappelijke ondersteuning van het Ml I ieuact ieprogramma ;
      2 . de verbetering van de totale onderzoekinspanning in de Gemeenschap door
          de coördinatie van nationale 0 & O-programma 's ;
      3 . de verhoging van de wetenschappelijke en technische kwaliteit als
          bijdrage tot vergroting van de economische en sociale samenhang van de
          Gemeenschap .
Het CBC gaat akkoord met het voorstel van de Commissie om haar activiteiten op
twee programma 's te concentreren : STEP , met als onderwerp milieubescherming met
 Inbegrip van grote technologische risico 's , en EPOCH , met als thema 's klimaat en
natuurrampengevaar . Belde programma 's dienen terdege te worden gecoördineerd .
Het CBC wijst met nadruk op de noodzaak om , waar nodig , duidelijke concrete
doelstellingen voor de tenuitvoerlegging van het programma op te stellen .
Het CBC staat volledig achter de door de Commissie voorgestelde verdeling van de
financiële middelen over de twee programma 's en onderschrijft de behoefte aan
adequaat personeel voor de planning en tenuitvoerlegging van de programma 's ,
zoals is aanbevolen door het evaluatieteam .
Het CBC stemt in met de deelname van Europese derde landen ( EVA en COST ) aan de
programma 's .
De mening van het CBC ten aanzien van de twee programma 's afzonderlijk Is
toegelicht In bijgaande documenten .
Tot besluit onderschrijft het CBC de voorgestelde wetenschappelijke Inhoud en de
wijze van tenuitvoerlegging van STEP en EPOCH , en adviseert dat de voorstellen
met het oog op een snelle goedkeuring aan de Raad en het Europese Parlement
worden voorgel egd , op voorwaarde dat er voorafgaand aan de oproep tot het
indienen van voorstellen voor elk deelgebied van de twee programma 's duidelijke
en geschikte concrete doelstellingen worden opgesteld .
 ---pagebreak---                                           AD VI ES
                           van het CBC Milieu en Kllmatologle
                                           over
            het ontwerp-voorstel voor een Programma voor 0 & 0 op het gebied
                         van klimatologie en natuurrampengevaar
                                       ( 1989-1992 )
 1 . Het CBC heeft uitvoerige besprekingen gewijd aan het ontwerp-voorstel voor
      een Programma voor onderzoek en ontwikkeling op het gebied van klimatologie
      en natuurrampengevaar : EPOCHC ); de Inhoud van dit programma Is opgesteld
       In samenwerking met een door het CBC ingestelde werkgroep ad hoe .
 2 . Het CBC Is verheugd over het positieve oordeel dat In het evaluatierapport
      over het vorige programma is gegeven ten aanzien van zowel de
      wetenschappelijke resultaten als het verloop van de Europese samenwerking op
      de werkgebieden van het programma , en sluit zich daarbij aan . Gezien deze
      beoordeling en onder staande opmerkingen In aanmerking genomen steunt het
      comité het voorgestelde programma , aangezien het mogelijkheden biedt voor
      onderzoek dat In het bijzonder vanwege het broeikaseffect noodzakelijk Is en
      vanwege het enorme belang van klimaatverandering en natuurrampengevaar voor
      menselijke activiteiten .
DoelsJteJ J l naen
 3 . Het CBC steunt de doelstellingen van het voorgestelde programma , zoals die
      In het ontwerp-voorstel worden omschreven . Het stelt vast dat in dit kader
     ondersteuning van het communautair beleid op het gebied van het milieu en op
      aanverwante gebieden door 0 & O-werkzaamheden noodzakelijk blijft .
4 . Het comité stelt tevens vast dat het werkgebied van het voorgestelde
      programma volledig past binnen de opdracht van het Kaderprogramma ten
     aanzien van klimatologie en natuurrampengevaar .
5 . Het . CBC Is van mening dat EPOCH een belangrijke gecoördineerde bijdrage kan
      leveren tot Europese projecten en tevens kan bijdragen tot internationale
     programma 's zoals het IGBP , het WCRP en het Internationaal Decennium voor
     Beperking van het Natuurrampengevaar . Hierbij moet nauw worden samengewerkt
     met STEP en MAST .
6 . Het CBC Is van mening dat het in het kader van EPOCH voorgenomen onderzoek
     zal bijdragen tot een deugdelijke basis voor eventuele preventieve of
     corrigerende maatregelen die in samenhang met de verwachte
     klimaatverandering en de gevolgen daarvan voor het Europese milieu zouden
     kunnen worden overwogen .
( 1 ) European programme fin £limatology and Natural Hazards
                                                                                60
 ---pagebreak---  Wet ens chaDDe 1 1 J ke I n houd
 7 . Het comité stemt In met de wetenschappelijke Inhoud van het voorgestelde
     programma . Deze past bl j de huidige bezorgdheid in de hele Gemeenschap over
     milieuproblemen , bij voorbeeld in verband met de toename van de CO2-
     concentratle In de atmosfeer ; klimatologisch onderzoek kan een belangrijke
     bijdrage leveren tot de oplossing van deze problemen .
 8 . Het CBC steunt de uitbreiding van het vorige programma , in het bijzonder op
     de volgende punten :
       I ) De grotere nadruk die wordt gelegd op de effecten van
           klimaatverandering , in het bijzonder voor de Europese landbouw en de
           waterreserves , de stijging van de zeespiegel en de gevolgen daarvan en
           de verschraling en woestijnvorming In belangrijke gebieden van Europa .
     II ) Bestudering van de oorzaken , mechanismen en gevolgen van een aantal
           natuurrampen ( instabiliteit en erosie van natuurlijke hellingen , stormen
           en overstromingen , bosbranden , aardbevingen en vloedgolven ), die
           ernstige gevolgen kunnen hebben voor het milieu en de maatschappij in
           alle Europese landen .
 Wi ize van u I tvoer i no
 9 . Het comité staat achter de voorgestelde wijze van uitvoering van het
     programma , vooral waar het gaat om krachtige ondersteuning van de
     samenwerking tussen wetenschappelijke Instellingen In de Lld-Staten door
     middel van gezamenlijke projecten , coördinatie van onderzoek en
     wetenschappelijke bijeenkomsten .
10 . Het comité dringt erop aan dat de lopende opleidingswerkzaamheden worden
     voortgezet en juicht de oprichting van een Europese School voor Klimatologie
     en Natuurrampengevaar toe als een zeer nuttige en doelmatige bijdrage tot
     der ge lijke werkzaamheden .
                                                                                61
 ---pagebreak---                                            ADVIES
              van het Raadgevend Comité voor Beheer en Coördinatie ( CBC )
               Milieu en Klimatologie over het ontwerp-voorste I voor een
           Programma voor 0 & 0 op het gebied van wetenschap en technologie
                       voor milieubescherming in 1989-1992 ( STEP )
 1 . Het CBC heeft het ontwerp-voorste I voor een Programma voor onderzoek en
     ontwikkeling op het gebied van wetenschap en technologie voor
     milieubescherming van 1989 tot 1992 ( STEP ) ( Doe . XI l / CGC/ ENV/ 88 / 3/ 2 / Herz . 1 )
     besproken .
2 . BIJ de opstelling van dit advies heeft het CBC rekening gehouden met de
     resultaten van twee evaluaties van de vorige programma 's die In 1985
     ( evaluatierapport nr . 14 , EUR 10164 , 1986 ) en in 1988 ( Interim-
     Evaluat ierapport ) zijn uitgevoerd .
3 . Het CBC merkt op dat de vorige programma 's hebben geleid tot belangrijke
     resultaten . Het benadrukt de blijvende behoefte aan een communautair
     onderzoekprogramma op het gebied van milieubescherming gezien de nog steeds
     toenemende bezorgdheid over milieuproblemen .
4 . Het CBC steunt de algemene doelstellingen van het voorgestelde programma dat
      Is opgezet om te zorgen voor 0 & 0 ter ondersteuning van het communautair
     beleid op het gebied van het milieu en op aanverwante gebieden en in het
     bijzonder ter ondersteuning van de actieprogramma 's voor het milieu . Het
     programma zal tevens de basis leggen voor de ontwikkeling van een
     anticiperend en preventief beleid .
5 . Het CBC benadrukt dat het voorstel voor het programma past binnen de
     opdracht voor ml I ieu-onderzoek die is vastgelegd in het besluit van de Raad
     van 28 september 1987 betreffende het Kaderprogramma van communautaire
     werkzaamheden op het gebied van onderzoek en technologische ontwikkeling
     ( 1987-1991 ).
6 . Ten aanzien van specifieke aspecten van het voorgestelde programma heeft het
     comité de volgende opmerkingen en aanbevelingen :
Doelstellingen en wetenschaopo I I Ike Inhoud
7 . Het CBC stelt met genoegen vast dat de presentatie van de wetenschappelijke
     en technische Inhoud van het programma is vereenvoudigd ten opzichte van het
     vorige programma en juicht de pogingen toe om op projectnlveau te komen tot
     een geïntegreerde aanpak van onderzoek van het hele milieu . In het voorstel
     voor een programma wordt aandacht besteed aan de belangrijke problemen voor
     onderzoek op het gebied van milieubescherming in het begin van de Jaren
     negent Ig .
8 . Het CBC steunt de vaststelling van duidelijke concrete doelstellingen op
     onderzoekgebieden , voor zover dit mogelijk is , terwijl andere
     onderzoekgebieden die leiden tot meer fundamentele wetenschappelijke kennis ,
     ruimere doelstellingen hebben .
                                                                                62
 ---pagebreak---                                                          /
 9 . Het CBC staat achter de opname In STEP van onderzoek naar grote
       technologische risico 's bij Industriële activiteiten en benadrukt de
      noodzaak van krachtig gecoördineerd Europees onderzoek op dit gebied .
10 . Het CBC Juicht de opname van een onafhankelijk onderzoekgebied voor
      bescherming en behoud van het Europees cultureel erfgoed toe .
11 . Het CBC benadrukt de noodzaak om zo moge lijk onderzoek naar de sociaal -
      economlsche effecten van de belangrijke milieuproblemen in het programma te
       Integreren .
Wi | ze van u I tvoer I na
12 . Het CBC spreekt zich uit voor een evenwichtige verdeling tussen onderzoek op
      contract en gecoördineerde werkzaamheden die moeten worden aangevuld met
      passende flexibele mechanismen voor de coördinatie van nationaal onderzoek .
       In principe moeten alle projecten internationaal zijn .
13 . Het CBC dringt aan op een intensieve coördinatie tussen STEP en andere
      communautaire onderzoekprogramma 's , In het bijzonder EPOCH , het GC0-
      Programma , MAST en JOULE .
14 . Het CBC is er sterk voor dat het programma wordt opengesteld voor deelname
      door Europese derde landen .
15 . Het CBC Juicht het voornemen toe om nauw samen te werken met en bijdragen te
       leveren tot de daarvoor in aanmerking komende internationale programma 's en
      EUREKA-proJecten .
16 . Het comité benadrukt het belang van opleidingsactiviteiten in samenhang met
      de onderzoekprojecten die worden uitgevoerd .
17 . Het comité vraagt om meer duidelijkheid en een vereenvoudiging en
      versnelling van procedures bij selectie , administratie en beheer van
      onderzoekprojecten om de diensten van de Commissie en het comité zelf te
      ont lasten .
                                                                                63