title: Voorstel voor een besluit van de Raad en de vertegenwoordigers van de regeringen van de lidstaten van de Europese Unie, in het kader van de Raad bijeen, inzake de ondertekening en voorlopige toepassing van de Overeenkomst inzake luchtvervoer tussen de Europese Gemeenschap en haar lidstaten enerzijds en Canada anderzijds  - Voorstel voor een besluit van de Raad en de vertegenwoordigers van de regeringen van de lidstaten van de Europese Unie, in het kader van de Raad bijeen, inzake de sluiting van de Overeenkomst inzake luchtvervoer tussen de Europese Gemeenschap en haar lidstaten enerzijds en Canada anderzijds

text:
Belangrijke juridische mededeling

|

52009PC0062(01)

Voorstel voor een besluit van de Raad en de vertegenwoordigers van de regeringen van de lidstaten van de Europese Unie, in het kader van de Raad bijeen, inzake de ondertekening en voorlopige toepassing van de Overeenkomst inzake luchtvervoer tussen de Europese Gemeenschap en haar lidstaten enerzijds en Canada anderzijds  /* COM/2009/0062 def. */

	[pic] | COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN |Brussel, 17.2.2009COM(2009)62 definitief2009/0018 (CNS)Voorstel voor eenbesluit van de Raad en de vertegenwoordigers van de regeringen van de lidstaten van de Europese Unie, in het kader van de Raad bijeen,inzake de ondertekening en voorlopige toepassing van de Overeenkomst inzake luchtvervoer tussen de Europese Gemeenschap en haar lidstaten enerzijds en Canada anderzijdsVoorstel voor eenbesluit van de Raad en de vertegenwoordigers van de regeringen van de lidstaten van de Europese Unie, in het kader van de Raad bijeen,inzake de sluiting van de Overeenkomst inzake luchtvervoer tussen de Europese Gemeenschap en haar lidstaten enerzijds en Canada anderzijdsTOELICHTING1. Achtergrond van het voorstel |Motivering en doel van het voorstel Over de Overeenkomst inzake luchtvervoer tussen de Europese Gemeenschap en haar lidstaten enerzijds en Canada anderzijds is onderhandeld op basis van een mandaat dat de Raad in oktober 2007 heeft verleend. De luchtdiensten tussen de EU en Canada zijn momenteel geregeld in bilaterale overeenkomsten tussen afzonderlijke lidstaten en Canada. Deze bilaterale overeenkomsten bevatten bepalingen die door het Europees Hof van Justitie in november 2002 als onverenigbaar met de Gemeenschapswetgeving zijn beoordeeld. Het is dan ook van essentieel belang dat een nieuw communautair kader voor luchtdiensten tussen de EU en Canada wordt opgezet. Het gaat om een uitgebreide overeenkomst waarbij geleidelijk verkeersrechten worden geïntroduceerd en investeringsmogelijkheden worden gecreëerd. Ze voldoet aan de juridische eisen van de Gemeenschap en levert aanzienlijke directe economische voordelen op voor de trans-Atlantische luchtreizigers en -vervoerders. |Algemene context Doelstelling van het onderhandelingsmandaat is de totstandbrenging van een pen luchtvaartruimte (Open Aviation Area, OAA) tussen de EU en de Canada. Dit betekent dat er één markt voor luchtvervoer tussen de EU en Canada zal komen waarop vrij kan worden geïnvesteerd, en waarop Europese en Canadese luchtvaartmaatschappijen zonder enige beperking ook op de thuismarkten van beide partijen luchtdiensten zullen kunnen leveren. Voor een volledige verwezenlijking van het mandaat zullen ingrijpende wetswijzigingen in Canada nodig zijn, waaronder de opheffing van de bestaande wettelijke beperkingen inzake buitenlandse eigendom van en zeggenschap over Canadese luchtvaartmaatschappijen en inzake cabotage. Daarom voorziet het mandaat expliciet in de mogelijkheid om de overeenkomst in verscheidene fasen ten uitvoer te leggen. De EU heeft er tijdens de onderhandelingen mee ingestemd dat volledige openstelling voor investeringen niet vanaf de start van de overeenkomst kan worden bereikt, maar geleidelijk, in verscheidene fasen, zal worden ingevoerd gedurende een overgangsperiode. Op basis van de onderhandelingsrichtsnoeren van het mandaat en in lijn met de conclusies van de EU-Canada-top van oktober 2008, heeft de Commissie in november 2008 de definitieve ontwerpovereenkomst met Canada opgesteld. |Bestaande bepalingen op het door het voorstel bestreken gebied De bepalingen van de Overeenkomst komen in de plaats van de huidige bilaterale luchtvervoersovereenkomsten tussen lidstaten en Canada. |Samenhang met andere beleidsgebieden van de Unie De sluiting van een luchtvervoersovereenkomst met Canada is al geruime tijd een prioriteit voor de EU en is een essentiële stap in de ontwikkeling van het externe luchtvaartbeleid van de EU als omschreven in mededeling COM(2005) 79 definitief van de Commissie, getiteld: "Ontwikkeling van de agenda voor het externe luchtvaartbeleid van de Gemeenschap". De Overeenkomst dient ook een fundamentele doelstelling van het externe luchtvaartbeleid van de Gemeenschap, omdat zij de bestaande bilaterale luchtvervoersovereenkomsten met het gemeenschapsrecht in overeenstemming brengt. |2. Raadpleging van belanghebbende partijen en effectbeoordeling |Raadpleging van belanghebbende partijen |Wijze van raadpleging, belangrijkste geraadpleegde sectoren en algemeen profiel van de respondenten Gedurende het gehele onderhandelingsproces heeft de Commissie uitgebreid overleg gepleegd met de betrokkenen, met name in het kader van geregelde samenkomsten met het Overlegforum, bestaande uit vertegenwoordigers van luchtvaartmaatschappijen, luchthavens en vakbonden. |Samenvatting van de reacties en hoe daarmee rekening is gehouden Er zijn meer dan 10 bijeenkomsten geweest met het Overlegforum en daarbij zijn alle onderdelen van de onderhandelingen uitgebreid besproken. Bij de voorbereiding van het onderhandelingsstandpunt van de Gemeenschap is rekening gehouden met alle opmerkingen van de betrokkenen. |Bijeenbrengen en benutten van deskundigheid |Advisering door externe deskundigen was niet nodig. |Effectbeoordeling De Overeenkomst voorziet in de geleidelijke totstandbrenging van een open luchtvaartruimte tussen de EU en Canada. Volgens een rapport dat in opdracht van de Commissie in 2006 door consultants is opgesteld, zal een open luchtvaartruimte tussen de EU en Canada meer dan 17 miljoen extra passagiers per jaar en minstens 5 miljard euro per jaar aan baten voor de consument opleveren, terwijl de werkgelegenheid aan beide zijden van de Atlantische Oceaan zal stijgen. De Overeenkomst voorziet in de oprichting van een Gemengd Comité dat tot taak krijgt zich bezig te houden met de tenuitvoerlegging van de Overeenkomst en de beoordeling van het effect ervan. |3. Juridische elementen van het voorstel |Samenvatting van de voorgestelde maatregel De Overeenkomst is een uitgebreide overeenkomst die in de plaats komt van de huidige bilaterale overeenkomsten die lidstaten met Canada hebben gesloten. Door de Overeenkomst worden alle bestaande beperkingen op de rechten van communautaire en Canadese luchtvaartmaatschappijen om tussen punten in de Europese Gemeenschap en punten in Canada te vliegen, opgeheven. De Overeenkomst ruimt ook de hinderpalen uit de weg voor communautaire luchtvaartmaatschappijen om recht van vestiging in de Gemeenschap te genieten, inclusief het recht op niet-discriminerende markttoegang voor wat het verlenen van luchtdiensten naar en van Canada betreft. |Rechtsgrondslag Artikel 80, lid 2, in samenhang met artikel 300, lid 2, eerste alinea, eerste zin, en artikel 300, lid 3, eerste alinea. |Subsidiariteitsbeginsel Het subsidiariteitsbeginsel is van toepassing voor zover het voorstel geen gebieden bestrijkt die onder de exclusieve bevoegdheid van de Gemeenschap vallen. |De doelstellingen van het voorstel kunnen om de volgende redenen niet voldoende door de lidstaten worden verwezenlijkt. |De Overeenkomst voorziet in nieuwe regelingen op Gemeenschapsniveau voor de levering van trans-Atlantische luchtdiensten, die in de plaats zullen komen van de bestaande door de afzonderlijke lidstaten gemaakte afspraken. De Overeenkomst creëert uniforme voorwaarden voor markttoegang voor alle communautaire luchtvaartmaatschappijen tegelijk en voert nieuwe regelingen in voor regelgevende samenwerking tussen de Europese Gemeenschap en Canada op gebieden die van essentieel belang zijn voor een veilige en efficiënte exploitatie van trans-Atlantische luchtdiensten. Met name zal er intensievere samenwerking komen met betrekking tot beveiliging en veiligheid van de luchtvaart. Er worden ook nieuwe regelingen op het vlak van samenwerking opgesteld, teneinde een gelijk speelveld te creëren. Deze regelingen zijn alleen mogelijk op communautair niveau, omdat het hier gaat om een aantal gebieden waarvoor uitsluitend de Gemeenschap bevoegd is. |De doelstellingen van het voorstel kunnen om de volgende reden(en) beter door een optreden van de Gemeenschap worden verwezenlijkt. |De Overeenkomst voorziet in de gelijktijdige uitbreiding van haar bepalingen tot de 27 lidstaten, waarbij dezelfde regels zonder discriminatie van toepassing zijn op en ten goede komen aan alle luchtvaartmaatschappijen, ongeacht hun nationaliteit. Luchtvaartmaatschappijen kunnen nu ongehinderd van om het even welk punt in de Europese Unie naar om het even welk punt in Canada vliegen. |Dankzij de opheffing van alle markttoegangsbeperkingen tussen de EU en Canada zullen niet alleen nieuwe spelers op de markt komen en kansen ontstaan om op onvoldoende bediende luchthavens te vliegen, maar zal ook de consolidatie tussen communautaire luchtvaartmaatschappijen worden bevorderd. |De Overeenkomst verzekert alle communautaire luchtvaartmaatschappijen van toegang tot commerciële mogelijkheden, zoals de mogelijkheid om vrij prijzen vast te stellen, hetgeen geen enkele lidstaat in bilaterale onderhandelingen heeft kunnen bedingen. Eén van de voornaamste doelstellingen van het mandaat is gelijke mededingingsvoorwaarden te scheppen voor alle Europese en Canadese luchtvaartmaatschappijen. Hiervoor is intensieve samenwerking op regelgevingsgebied vereist, hetgeen alleen mogelijk is op Gemeenschapsniveau. |Het voorstel is derhalve in overeenstemming met het subsidiariteitsbeginsel. |Evenredigheidsbeginsel Het voorstel is om de volgende reden(en) in overeenstemming met het evenredigheidsbeginsel. |Er wordt een Gemengd Comité opgericht voor het bespreken van kwesties met betrekking tot de tenuitvoerlegging van de Overeenkomst. Dat comité zal overleg over nieuwe initiatieven of ontwikkelingen op het gebied van wet- en regelgeving bevorderen en mogelijke gebieden voor verdere uitbreiding van de Overeenkomst bekijken. Het Gemengd Comité zal worden samengesteld uit vertegenwoordigers van de Commissie en de lidstaten. Het standpunt met betrekking tot de in artikel 8 aan de orde gestelde kwesties wordt besproken in de relevante communautaire fora, zoals het btw-comité. |Voorts zullen de lidstaten doorgaan met de uitvoering van hun traditionele administratieve taken in het kader van het internationaal luchtvervoer, maar dan wel volgens gemeenschappelijke regels die op uniforme wijze worden toegepast. |Keuze van instrumenten |Voorgesteld instrument: ander. |Andere instrumenten zouden om de volgende reden(en) ongeschikt zijn. Externe luchtvaartbetrekkingen kan alleen kracht worden bijgezet door internationale overeenkomsten. |4. Gevolgen voor de begroting |Het voorstel heeft geen gevolgen voor de begroting van de Gemeenschap. |Voorstel voor eenbesluit van de Raad en de vertegenwoordigers van de regeringen van de lidstaten van de Europese Unie, in het kader van de Raad bijeen,inzake de ondertekening en voorlopige toepassing van de Overeenkomst inzake luchtvervoer tussen de Europese Gemeenschap en haar lidstaten enerzijds en Canada anderzijdsDE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE EN DE VERTEGENWOORDIGERS VAN DE REGERINGEN VAN DE LIDSTATEN IN HET KADER VAN DE RAAD BIJEEN ,Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, met name op artikel 80, lid 2, in samenhang met artikel 300, lid 2, eerste alinea, eerste zin,Overwegende hetgeen volgt:(1) De Commissie heeft, overeenkomstig het besluit van de Raad waarbij de Commissie wordt gemachtigd om onderhandelingen te openen, namens de Gemeenschap en de lidstaten onderhandeld over een Overeenkomst inzake luchtvervoer met Canada (hierna de "Overeenkomst" genoemd).(2) De Overeenkomst is op 30 november 2008 geparafeerd.(3) Onder voorbehoud van sluiting op een later tijdstip dient de Overeenkomst waarover de Commissie heeft onderhandeld te worden ondertekend en voorlopig te worden toegepast door de Gemeenschap en de lidstaten.(4) Er moeten procedures worden vastgesteld om te besluiten hoe de voorlopige toepassing van de Overeenkomst moet worden opgeschort, voor zover van toepassing. Voorts moeten er passende procedures worden vastgesteld voor de deelname door de Gemeenschap en de lidstaten aan het uit hoofde van artikel 17 van de Overeenkomst opgericht Gemengd Comité en aan de bij artikel 21 van de Overeenkomst voorziene arbitrageprocedures, alsmede voor de tenuitvoerlegging van sommige bepalingen van de Overeenkomst betreffende beveiliging en veiligheid,BESLUITEN:Artikel 1 (Ondertekening)1. De ondertekening van de Overeenkomst inzake luchtvervoer tussen de Europese Gemeenschap en haar lidstaten enerzijds en Canada anderzijds, (hierna de Overeenkomst genoemd), wordt hierbij goedgekeurd namens de Gemeenschap, onder voorbehoud van het besluit van de Raad betreffende de sluiting van de Overeenkomst. De tekst van de Overeenkomst is aan dit besluit gehecht.2. De voorzitter van de Raad is gemachtigd de persoon (personen) aan te wijzen die bevoegd is (zijn) de Overeenkomst namens de Gemeenschap te ondertekenen onder voorbehoud van sluiting.Artikel 2 (Voorlopige toepassing)In afwachting van de inwerkingtreding van de Overeenkomst wordt ze, overeenkomstig de toepassing van de nationale wetgeving, voorlopig toegepast door de Gemeenschap en de lidstaten vanaf de eerste dag van de maand volgende op de datum van de laatste mededeling waarbij de partijen elkaar in kennis hebben gesteld van de voltooiing van de procedures die nodig zijn om de Overeenkomst voorlopig toe te passen.Artikel 3 (Gemengd Comité)1. De Gemeenschap en de lidstaten worden in het bij artikel 17 van de Overeenkomst opgericht Gemengd Comité vertegenwoordigd door vertegenwoordigers van de Commissie en de lidstaten.2. Het door de Gemeenschap in het Gemengd Comité in te nemen standpunt inzake onder de exclusieve bevoegdheid van de Gemeenschap vallende zaken die geen besluit met juridische gevolgen vereisen, wordt vastgesteld door de Commissie.3. Voor andere beslissingen van het Gemengd Comité die onder de bevoegdheid van de Gemeenschap vallen, wordt het door de Gemeenschap en haar lidstaten in te nemen standpunt vastgesteld door de Raad die, op voorstel van de Commissie, met gekwalificeerde meerderheid van stemmen besluit.4. Voor andere beslissingen van het Gemengd Comité die onder de bevoegdheid van de Gemeenschap vallen, wordt het door de Gemeenschap en haar lidstaten in te nemen standpunt vastgesteld door de Raad die, op voorstel van de Commissie, met eenparigheid van stemmen besluit.5. Het standpunt van de Gemeenschap en de lidstaten in het Gemengd Comité wordt gepresenteerd door de Commissie, behalve op gebieden die onder de exclusieve bevoegdheid van de lidstaten vallen; in dat geval wordt het standpunt gepresenteerd door het voorzitterschap van de Raad of door de Commissie, indien de Raad hiertoe besluit.Artikel 4 (Arbitrage)1. De Commissie vertegenwoordigt de Gemeenschap en de lidstaten in arbitrageprocedures overeenkomstig artikel 21 van de Overeenkomst.2. Het besluit om de toepassing van voordelen overeenkomstig artikel 21, lid 7, op te schorten wordt genomen door de Raad op basis van een voorstel van de Commissie. De Raad besluit met gekwalificeerde meerderheid van stemmen.3. Iedere andere krachtens artikel 21 van de Overeenkomst te nemen maatregel inzake aangelegenheden die onder de bevoegdheid van de Gemeenschap vallen, wordt genomen door de Commissie, bijgestaan door een Speciaal Comité van door de Raad benoemde vertegenwoordigers van de lidstaten.Artikel 5 (Kennisgeving aan de Commissie)1. De lidstaten stellen de Commissie van tevoren in kennis van het voornemen om de vergunning van een Canadese luchtvaartmaatschappij overeenkomstig artikel 3 van de Overeenkomst te weigeren, in te trekken, op te schorten of te beperken.2. De lidstaten stellen de Commissie onmiddellijk in kennis van verzoeken of aanmeldingen die zij uit hoofde van artikel 6 (Veiligheid) van de Overeenkomst hebben gedaan of ontvangen.3. De lidstaten stellen de Commissie onmiddellijk in kennis van verzoeken of aanmeldingen die zij uit hoofde van artikel 7 (Beveiliging) van de Overeenkomst hebben gedaan of ontvangen.Gedaan te Brussel, […]Voor de RaadDe Voorzitter […]2009/0018 (CNS)Voorstel voor eenbesluit van de Raad en de vertegenwoordigers van de regeringen van de lidstaten van de Europese Unie, in het kader van de Raad bijeen,inzake de sluiting van de Overeenkomst inzake luchtvervoer tussen de Europese Gemeenschap en haar lidstaten enerzijds en Canada anderzijdsDE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE EN DE VERTEGENWOORDIGERS VAN DE REGERINGEN VAN DE LIDSTATEN IN HET KADER VAN DE RAAD BIJEEN ,Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, met name op artikel 80, lid 2, in samenhang met artikel 300, lid 2, eerste alinea, eerste zin, en artikel 300, lid 3, eerste alinea,Gelet op het advies van het Europees Parlement,Overwegende hetgeen volgt:(1) De Commissie heeft namens de Gemeenschap en de lidstaten onderhandeld over een Overeenkomst inzake luchtvervoer met Canada (hierna de "Overeenkomst" genoemd).(2) De Overeenkomst is ondertekend op ….(3) De Overeenkomst moet door de Gemeenschap en de lidstaten worden goedgekeurd.(4) Er moeten procedures worden vastgesteld te beslissen hoe de Overeenkomst moet worden beëindigd, voor zover van toepassing. Voorts moeten er passende procedures worden vastgesteld voor de deelname door de Gemeenschap en de lidstaten aan het uit hoofde van artikel 17 van de Overeenkomst opgericht Gemengd Comité en aan de bij artikel 21 van de Overeenkomst voorziene arbitrageprocedures, alsmede voor de tenuitvoerlegging van sommige bepalingen van de Overeenkomst betreffende beveiliging en veiligheid,BESLUITEN:Artikel 1 (Goedkeuring)1. De Overeenkomst inzake luchtvervoer tussen de Europese Gemeenschap en haar lidstaten enerzijds en Canada anderzijds wordt hierbij goedgekeurd namens de Gemeenschap. De tekst van de Overeenkomst is bij dit besluit gevoegd.2. Wanneer de lidstaten hun interne procedures voor de inwerkingtreding van de Overeenkomst hebben voltooid, sturen zij de in artikel 23, lid 1, van de Overeenkomst bedoelde diplomatieke nota naar het secretariaat van de Raad.3. De voorzitter van de Raad wordt hierbij gemachtigd de persoon aan te duiden die bevoegd is om namens de Gemeenschap en de lidstaten de in artikel 23, lid 1, van de Overeenkomst bedoelde diplomatieke nota's aan Canada te bezorgen.Artikel 2 (Beëindiging)Een besluit om de Overeenkomst te beëindigen en daarvan mededeling te doen aan Canada overeenkomstig artikel 24 van de Overeenkomst, en een besluit om deze mededeling in te trekken, wordt op voorstel van de Commissie met eenparigheid van stemmen door de Raad genomen namens de Gemeenschap en de lidstaten.Artikel 3 (Gemengd Comité)1. De Gemeenschap en de lidstaten worden in het bij artikel 17 van de Overeenkomst opgericht Gemengd Comité vertegenwoordigd door vertegenwoordigers van de Commissie en de lidstaten.2. Het door de Gemeenschap in het Gemengd Comité in te nemen standpunt inzake onder de exclusieve bevoegdheid van de Gemeenschap vallende zaken die geen besluit met juridische gevolgen vereisen, wordt vastgesteld door de Commissie.3. Voor andere beslissingen van het Gemengd Comité die onder de bevoegdheid van de Gemeenschap vallen, wordt het door de Gemeenschap en haar lidstaten in te nemen standpunt vastgesteld door de Raad die, op voorstel van de Commissie, met gekwalificeerde meerderheid van stemmen besluit.4. Voor andere beslissingen van het Gemengd Comité die onder de bevoegdheid van de Gemeenschap vallen, wordt het door de Gemeenschap en haar lidstaten in te nemen standpunt vastgesteld door de Raad die, op voorstel van de Commissie, met eenparigheid van stemmen besluit.4 Het standpunt van de Gemeenschap en de lidstaten in het Gemengd Comité wordt gepresenteerd door de Commissie, behalve op gebieden die onder de exclusieve bevoegdheid van de lidstaten vallen; in dat geval wordt het standpunt gepresenteerd door het voorzitterschap van de Raad of door de Commissie, indien de Raad hiertoe besluit.Artikel 4 (Arbitrage)1. De Commissie vertegenwoordigt de Gemeenschap en de lidstaten in arbitrageprocedures overeenkomstig artikel 21 van de Overeenkomst.2. Het besluit om de toepassing van voordelen overeenkomstig artikel 21, lid 7, op te schorten, wordt genomen door de Raad op basis van een voorstel van de Commissie. De Raad besluit met gekwalificeerde meerderheid van stemmen.3. Iedere andere krachtens artikel 21 van de Overeenkomst te nemen maatregel inzake aangelegenheden die onder de bevoegdheid van de Gemeenschap vallen, wordt genomen door de Commissie, bijgestaan door een Speciaal Comité van door de Raad benoemde vertegenwoordigers van de lidstaten.Artikel 5 (Kennisgeving aan de Commissie)1. De lidstaten stellen de Commissie van tevoren in kennis van het voornemen om de vergunning van een Canadese luchtvaartmaatschappij overeenkomstig artikel 3 van de Overeenkomst te weigeren, in te trekken, op te schorten of te beperken.2. De lidstaten stellen de Commissie onmiddellijk in kennis van verzoeken of aanmeldingen die zij uit hoofde van artikel 6 (Veiligheid) van de Overeenkomst hebben gedaan of ontvangen.3. De lidstaten stellen de Commissie onmiddellijk in kennis van verzoeken of aanmeldingen die zij uit hoofde van artikel 7 (Beveiliging) van de Overeenkomst hebben gedaan of ontvangen.Gedaan te Brussel, […]Voor de RaadDe Voorzitter[…]AANHANGSEL 1OVEREENKOMST INZAKE LUCHTVERVOERTUSSENDE REGERING VAN CANADAENDE EUROPESE GEMEENSCHAP EN HAAR LIDSTATENINHOUDARTIKEL TITEL1 Titels en definities2 Verlening van rechten3 Aanwijzing, vergunning en intrekking4 Investeringen5 Toepassing van wetgeving6 Veiligheid van de luchtvaart7 Beveiliging van de luchtvaart8 Douanerechten, -belastingen en -heffingen9 Statistieken10 Consumentenbelangen11 Beschikbaarheid van luchthavens en luchtvaartvoorzieningen en -diensten12 Heffingen op luchthavens en luchtvaartvoorzieningen en -diensten13 Commercieel kader14 Concurrentiekader15 Luchtverkeersbeheer16 Voortzetting van aanwijzingen en vergunningen17 Gemengd Comité18 Milieu19 Arbeidskwesties20 Internationale samenwerking21 Arbitrage22 Wijzigingen23 Inwerkingtreding en voorlopige toepassing24 Beëindiging25 Registratie van de Overeenkomst26 Multilaterale verdragen27 Verhouding tot andere overeenkomstenOVEREENKOMST INZAKE LUCHTVERVOERTUSSENde regering van Canadaenerzijds,ENde Republiek Oostenrijk,Het Koninkrijk België,De Republiek Bulgarije,De Republiek Cyprus,De Republiek Tsjechië,Het Koninkrijk Denemarken,De Republiek Estland,De Republiek Finland,de Franse Republiek,De Bondsrepubliek Duitsland,De Helleense Republiek,De Republiek Hongarije,Ierland,de Italiaanse Republiek,De Republiek Letland,De Republiek Litouwen,Het Groothertogdom Luxemburg,De Republiek Malta,Het Koninkrijk der Nederlanden,De Republiek Polen,De Portugese Republiek,Roemenië,De Republiek Slowakije,de Republiek SloveniëHet Koninkrijk Spanje,Het Koninkrijk Zweden,Het Verenigd Koninkrijk van Groot Brittannië en Noord-Ierland,zijnde partijen bij het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap en lidstaten van de Europese Unie (hierna "de lidstaten" genoemd),en de Europese Gemeenschap,anderzijds;De regering van Canada en de regeringen van lidstaten die partij zijn bij het Verdrag inzake de internationale burgerluchtvaart, dat op 7 december 1944 voor ondertekening is opengesteld in Chicago, samen met de Europese Gemeenschap;Wensende een luchtvaartstelsel te bevorderen dat gebaseerd is op mededinging tussen luchtvaartmaatschappijen met een minimum aan overheidsbemoeienis en -regulering;Wensende hun belangen op het gebied van luchtvervoer te bevorderen;Het belang erkennende van efficiënt luchtvervoer voor het bevorderen van handel, toerisme en investeringen;Wensende de luchtdiensten te verbeteren;Wensende de hoogste graad van veiligheid en beveiliging op het gebied van luchtvervoer te garanderen;Vastbesloten de mogelijke voordelen van regelgevende samenwerking te verwezenlijken en, voor zover praktisch haalbaar, harmonisering van regels en benaderingen tot stand te brengen;De belangrijke potentiële baten erkennende die kunnen voortvloeien uit concurrerende luchtdiensten en leefbare luchtdienstsectoren;Wensende een concurrerende omgeving voor luchtdiensten te bevorderen, erkennende dat potentiële voordelen niet kunnen worden verwezenlijkt zonder gelijke concurrentievoorwaarden voor luchtvaartmaatschappijen;Wensende hun luchtvaartmaatschappijen eerlijke en gelijke kansen te bieden om de in deze Overeenkomst bedoelde diensten te verlenen;Wensende de voordelen voor passagiers, expediteurs, luchtvaartmaatschappijen en luchthavens, hun werknemers en anderen die er indirect baat bij hebben, te maximaliseren;Het belang bevestigend van bescherming van het milieu bij de ontwikkeling en tenuitvoerlegging van internationaal luchtvaartbeleid;Nota nemende van het belang van het beschermen van de consument en het aanmoedigen van een passend niveau van consumentenbescherming in het kader van luchtdiensten;Nota nemende van het belang van kapitaal voor de luchtvaartsector om de verdere ontwikkeling van luchtdiensten mogelijk te maken;Wensende een overeenkomst inzake luchtvervoer te sluiten, ter aanvulling op het vermelde Verdrag;Zijn als volgt overeengekomen:ARTIKEL 1Titels en definities1. De in deze Overeenkomst gebruikte titels dienen enkel ter referentie.2. Tenzij anders is bepaald, wordt voor de toepassing van deze Overeenkomst verstaan onder:a) "luchtvaartautoriteiten": alle autoriteiten of personen die door de partijen zijn gemachtigd om de in deze Overeenkomst uiteengezette taken uit te voeren;b) "luchtdiensten": geregelde luchtdiensten op de in deze Overeenkomst gespecificeerde routes voor het gescheiden of gecombineerde vervoer van passagiers en goederen, inclusief post;c) "Overeenkomst": de onderhavige Overeenkomst en de daaraan gehechte bijlagen, en alle eventuele wijzigingen van de Overeenkomst of de bijlagen;d) "luchtvaartmaatschappij": een overeenkomstig artikel 3 van deze Overeenkomst aangewezen en gemachtigde luchtvaartmaatschappij;e) "partij": Canada of de lidstaten en de Europese Gemeenschap, samen of afzonderlijk;f) "Verdrag": het Verdrag inzake de internationale burgerluchtvaart, dat op 7 december 1944 voor ondertekening is opengesteld in Chicago, en alle bijlagen die krachtens artikel 90 van dat Verdrag zijn vastgesteld en alle wijzigingen van de bijlagen of het Verdrag uit hoofde van de artikelen 90 en 94 van het Verdrag, voor zover die bijlagen en wijzigingen door beide partijen zijn goedgekeurd; en,g) "grondgebied": voor Canada: het land (het vasteland en de eilanden), de binnenwateren en de territoriale wateren, zoals vastgelegd in de binnenlandse wetgeving, inclusief het luchtruim boven deze gebieden; voor de lidstaten van de Europese Gemeenschap: het land (het vasteland en de eilanden), de binnenwateren en de territoriale wateren waarop het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap van toepassing is en onder de in dat Verdrag en de daarop volgende instrumenten vastgestelde voorwaarden, inclusief het luchtruim boven deze gebieden; de toepassing van deze Overeenkomst op de luchthaven van Gibraltar doet geen afbreuk aan de respectieve rechtsopvattingen van het Koninkrijk Spanje en het Verenigd Koninkrijk betreffende het geschil inzake de soevereiniteit over het grondgebied waarop de luchthaven is gelegen, noch aan het handhaven van de opschorting van de toepassing op de luchthaven van Gibraltar van de maatregelen van de Europese Gemeenschap inzake de luchtvaart, die met ingang van 18 september 2006 tussen de lidstaten van kracht zijn, overeenkomstig de ministeriële verklaring betreffende de luchthaven van Gibraltar, die op 18 september 2006 te Cordoba is aangenomen.ARTIKEL 2Verlening van rechten1. Elke partij verleent de andere partij de volgende rechten voor het verrichten van luchtvervoer door de luchtvaartmaatschappijen van de andere partij:a) het recht om zonder te landen over haar grondgebied te vliegen;b) het recht om op haar grondgebied te landen voor andere dan verkeersdoeleinden;c) voor zover toegestaan bij deze Overeenkomst: het recht om, tijdens de in deze Overeenkomst gespecificeerde verbindingen, op haar grondgebied te landen voor het, afzonderlijk of gecombineerd, ophalen of afzetten van passagiers en bagage, inclusief post; en,d) de anderszins in deze Overeenkomst vermelde rechten.2. Elke partij verleent ook de in lid 1, onder a) en b), van dit artikel gespecificeerde rechten aan de andere partij voor andere dan de in artikel 3 van deze Overeenkomst (Aanwijzing, vergunning en intrekking) bedoelde luchtvaartmaatschappijen.ARTIKEL 3Aanwijzing, vergunning en intrekking1. De door de ene partij afgegeven licenties of andere vormen van vergunning voor het uitvoeren van luchtdiensten in het kader van deze Overeenkomst worden door de andere partij als een aanwijzing in het kader van deze Overeenkomst beschouwd. Op verzoek van de luchtvaartautoriteiten van de ene partij, controleren de luchtvaartautoriteiten van de andere partij, die de licentie of andere vorm van vergunning hebben afgegeven, de status van die licentie of vergunning.2. Bij ontvangst van een aanvraag van een aangewezen luchtvaartmaatschappij van de ene partij, in de voorgeschreven vorm en op de voorgeschreven wijze, verleent de andere partij, overeenkomstig haar wetten en regels, met zo weinig mogelijk procedurele vertraging de gevraagde vergunningen en toelatingen aan die luchtvaartmaatschappij om de luchtdiensten te exploiteren, voor zover:a) die luchtvaartmaatschappij daarvoor in aanmerking komt op basis van de wetten en regels die normaal worden toegepast door de luchtvaartautoriteiten van de partij die de vergunningen en toelatingen afgeeft;b) die luchtvaartmaatschappij voldoet aan de wetten en regels van de partij die de vergunningen en toelatingen afgeeft;c) in het geval van een luchtvaartmaatschappij uit Canada, de effectieve zeggenschap over de luchtvaartmaatschappij berust bij onderdanen van een van de partijen, de luchtvaartmaatschappij een Canadese vergunning heeft en het hoofdkantoor van de luchtvaartmaatschappij in Canada is gevestigd, onverminderd bijlage 2; in het geval van een luchtvaartmaatschappij uit een lidstaat, de effectieve zeggenschap over de luchtvaartmaatschappij berust bij onderdanen van een van de partijen, IJsland, Liechtenstein, Noorwegen of Zwitserland, de luchtvaartmaatschappij een communautaire vergunning heeft en het hoofdkantoor van de luchtvaartmaatschappij in een lidstaat is gevestigd; en,d) de luchtvaartmaatschappij haar activiteiten uitoefent in overeenstemming met de in deze Overeenkomst vastgestelde voorwaarden.3. Een partij mag de in lid 2 van dit artikel bedoelde vergunningen of toelatingen inhouden en de exploitatievergunningen of -toelatingen intrekken, opschorten, aan voorwaarden onderhevig maken of beperken of de activiteiten van een luchtvaartmaatschappij van de andere partij op een andere wijze opschorten of beperken wanneer die maatschappij de bepalingen van lid 2 niet naleeft of wanneer een partij heeft vastgesteld dat op het grondgebied van de andere partij voorwaarden gelden die niet billijk en concurrerend zijn en leiden tot een aanzienlijk nadeel of aanzienlijke schade voor haar luchtvaartmaatschappijen, overeenkomstig artikel 14, lid 5 (Concurrentiekader).4. De in lid 3 van dit artikel vermelde rechten worden enkel na overleg in het Gemengd Comité uitgeoefend, tenzij onmiddellijk optreden noodzakelijk is om inbreuken op de in lid 2 vermelde wet- en regelgeving te voorkomen of tenzij om veiligheids- of beveiligingsredenen maatregelen overeenkomstig artikel 6 (Veiligheid van de luchtvaart) en artikel 7 (Beveiliging van de luchtvaart) noodzakelijk zijn.ARTIKEL 4InvesteringenElke partij staat toe dat onderdanen van Canada of van een lidstaat of lidstaten de volledige eigendom verkrijgen van een of meerdere van haar luchtvaartmaatschappijen, voor zover de voorwaarden van bijlage 2 worden nageleefd.ARTIKEL 5Toepassing van de wetgevingElke partij eist de naleving van:a) haar wetten, regels en procedures met betrekking tot de toegang tot, het verblijf op of het vertrek uit haar grondgebied door luchtvaartuigen die betrokken zijn bij internationaal luchtverkeer, of met betrekking tot de exploitatie en navigatie van dergelijke luchtvaartuigen door luchtvaartmaatschappijen, bij de toegang tot, het verblijf op of het vertrek uit het genoemde grondgebied; en,b) haar wetten en regels met betrekking tot de toegang tot, het verblijf op of het vertrek uit haar grondgebied door passagiers, bemanningsleden en goederen, inclusief post (zoals regels met betrekking tot binnenkomst, inklaring, transit, luchtvaartbeveiliging, immigratie, paspoorten, douane en quarantaine), door luchtvaartmaatschappijen en door of namens dergelijke passagiers, bemanningsleden en goederen, inclusief post, bij transit, toelating tot, verblijf op en vertrek uit het genoemde grondgebied. Bij de toepassing van dergelijke wetten en regels moet elke partij, onder vergelijkbare omstandigheden, aan luchtvaartmaatschappijen een behandeling aanbieden die niet minder gunstig is dan die welke haar eigen of andere bij vergelijkbare internationale luchtdiensten betrokken luchtvaartmaatschappijen genieten.ARTIKEL 6Veiligheid van de luchtvaart1. De partijen bevestigen nogmaals het belang van nauwe samenwerking op het gebied van veiligheid van de luchtvaart. In die context zetten de partijen hun samenwerking op het gebied van luchtvaartactiviteiten verder, met name om het mogelijk te maken informatie uit te wisselen die gevolgen kan hebben voor de veiligheid van de internationale luchtvaart, deel te nemen aan elkaars toezichtsactiviteiten of gezamenlijke toezichtsactiviteiten uit te voeren op het gebied van de veiligheid van de luchtvaart, en om gezamenlijke projecten en initiatieven te ontwikkelen, ook met derde landen. Deze samenwerking wordt ontwikkeld in het kader van [de Overeenkomst inzake de veiligheid van de burgerluchtvaart tussen de Europese Gemeenschap en Canada , [van kracht geworden op XXX], met betrekking tot de kwesties die in die overeenkomst aan bod komen.2. Luchtwaardigheidscertificaten, bewijzen van bevoegdheid en vergunningen die door de luchtvaartautoriteiten van de ene partij zijn afgegeven of geldig verklaard, overeenkomstig de tussen de Europese Unie en Canada gesloten Overeenkomst inzake de veiligheid van de burgerluchtvaart, voor zover deze bepalingen in die zin bevat, en die nog steeds van kracht zijn, worden door de burgerluchtvaartautoriteiten van de andere partij als geldig erkend voor de exploitatie van de desbetreffende luchtdiensten, voor zover deze certificaten of vergunningen zijn afgegeven of geldig zijn verklaard krachtens en overeenkomstig minstens de in het verdrag vastgestelde normen.3. Indien de voorrechten of voorwaarden van de in lid 2 vermelde vergunningen of certificaten, die door de burgerluchtvaartautoriteiten van de ene partij zijn afgegeven aan een persoon of luchtvaartmaatschappij of met betrekking tot een luchtvaartuig dat bij de exploitatie van de luchtdiensten wordt gebruikt, een verschil toestaan dat kleiner is dan de in het verdrag vastgestelde minimumnormen, en indien dit verschil ter kennis is gebracht van de Internationale Burgerluchtvaartorganisatie, of indien die autoriteiten andere of strengere normen toepassen dan die welke in het verdrag zijn vastgesteld, kan de andere partij om overleg tussen de partijen verzoeken, overeenkomstig artikel 17 (Gemengd Comité) van deze Overeenkomst, teneinde de praktijk in kwestie te verduidelijken. In afwachting dat het overleg tot een consensus leidt, blijven de luchtvaartautoriteiten van de ene partij de door de luchtvaartautoriteiten van de andere partij geldig verklaarde certificaten en vergunningen erkennen, in de geest van de regeling voor wederzijdse aanvaarding van elkaars certificaten en vergunningen of overeenkomstig de tussen de Europese Unie en Canada gesloten Overeenkomst inzake veiligheid van de burgerluchtvaart , voor zover deze bepalingen inzake wederzijdse aanvaarding van certificaten en vergunningen bevat.4. In overeenstemming met de toepasselijke wetgeving en in het kader van de tussen de Europese Unie en Canada gesloten Overeenkomst inzake veiligheid van de burgerluchtvaart , ondertekend te X op XXX, streven de partijen naar wederzijdse aanvaarding van elkaars certificaten en vergunningen.5. De luchtvaartautoriteiten van de ene partij mogen de verantwoordelijke luchtvaartautoriteiten van de andere partij op elk ogenblik vragen overleg te plegen over de door die luchtvaartautoriteiten van de andere partij gehandhaafde en toegepaste veiligheidsnormen en –voorschriften. Indien de verzoekende luchtvaartautoriteiten na dit overleg van mening zijn dat de luchtvaartautoriteiten van de andere partij niet op doeltreffende wijze veiligheidsnormen en -voorschriften op deze gebieden handhaven en toepassen die, tenzij anders is besloten, minstens gelijkwaardig zijn aan de krachtens het Verdrag vastgestelde minimumnormen, worden de luchtvaartautoriteiten van de andere partij in kennis gesteld van de gedane bevindingen en van de stappen die nodig worden geacht om aan deze minimumnormen te voldoen. Indien de luchtvaartautoriteiten van de andere partij niet binnen vijftien (15) dagen of een andere overeengekomen termijn passende corrigerende maatregelen nemen, is dit voor de verzoekende luchtvaartautoriteiten voldoende reden om de intrekking, opschorting of beperking van de exploitatievergunningen of technische machtigingen te vragen, of om de activiteiten van een luchtvaartmaatschappij die onder het veiligheidstoezicht van de andere luchtvaartautoriteiten vallen, op een andere wijze op te schorten of te beperken.6. Elke partij aanvaardt dat alle luchtvaartuigen die door of namens een luchtvaartmaatschappij van de ene partij worden geëxploiteerd, door de luchtvaartautoriteiten van de andere partij mogen worden onderzocht wanneer zij zich op het grondgebied van die partij bevinden (platforminspectie), teneinde de geldigheid van de relevante documenten van het luchtvaartuig en de bemanning en de zichtbare staat van het luchtvaartuig en zijn apparatuur te controleren, voor zover een dergelijke controle geen onredelijke vertraging in de exploitatie van het luchtvaartuig veroorzaakt.7. Indien de luchtvaartautoriteiten van een partij, na een platforminspectie te hebben uitgevoerd, vaststellen dat een luchtvaartuig of de exploitatie van een luchtvaartuig niet beantwoordt aan de krachtens het verdrag vastgestelde minimumnormen, of dat op dat ogenblik de krachtens het verdrag vastgestelde veiligheidsnormen niet doeltreffend genoeg worden gehandhaafd en toegepast, stellen de luchtvaartautoriteiten van die partij de luchtvaartautoriteiten die verantwoordelijk zijn voor het veiligheidstoezicht op de luchtvaartmaatschappij die het luchtvaartuig exploiteert waarop de bevindingen betrekking hebben, in kennis van deze bevindingen en van de stappen die nodig worden geacht om aan deze minimumnormen te voldoen. Indien niet binnen vijftien (15) dagen corrigerende maatregelen worden genomen, is dit voldoende reden om de exploitatievergunningen of technische machtigingen in te trekken, op te schorten of te beperken, of om de activiteiten van de luchtvaartmaatschappij die het luchtvaartuig in kwestie exploiteert op een andere wijze op te schorten of te beperken. Hetzelfde geldt indien de toegang tot het luchtvaartuig met het oog op het uitvoeren van een platforminspectie wordt geweigerd.8. De luchtvaartautoriteiten van elke partij hebben het recht onmiddellijk actie te ondernemen, zoals het intrekken, opschorten of beperken van de exploitatievergunningen of technische machtigingen of het op een andere wijze opschorten of beperken van de activiteiten van een luchtvaartmaatschappij van de andere partij, indien zij dit nodig achten om een acute bedreiging voor de luchtvaartveiligheid af te wenden. Indien dit in de praktijk mogelijk is, moet de partij die dergelijke maatregelen neemt, eerst trachten overleg te plegen met de andere partij.9. Maatregelen die overeenkomstig de leden 5, 7 of 8 van dit artikel door luchtvaartautoriteiten zijn genomen, worden stopgezet zodra de redenen voor het nemen van die maatregelen zijn weggevallen.ARTIKEL 7Beveiliging van de luchtvaart1. Overeenkomstig hun uit het internationaal recht voortvloeiende rechten en verplichtingen herbevestigen de partijen dat hun plicht jegens elkaar om de burgerluchtvaart te beveiligen tegen wederrechtelijke daden een integrerend deel vormt van deze Overeenkomst.2. Zonder hun rechten en verplichtingen krachtens internationaal recht in hun algemeenheid te beperken, handelen de partijen in het bijzonder volgens de bepalingen van het Verdrag inzake strafbare feiten en bepaalde andere handelingen begaan aan boord van luchtvaartuigen, ondertekend te Tokio op 14 september 1963, het Verdrag tot bestrijding van het wederrechtelijk in zijn macht brengen van luchtvaartuigen, ondertekend te ’s-Gravenhage op 16 december 1970, het Verdrag tot bestrijding van wederrechtelijke gedragingen gericht tegen de veiligheid van de burgerluchtvaart, ondertekend te Montreal op 23 september 1971, het Protocol tot bestrijding van wederrechtelijke daden van geweld op luchthavens voor de internationale burgerluchtvaart, ondertekend te Montreal op 24 februari 1988, het Verdrag inzake het merken van kneedspringstoffen ten behoeve van de opsporing ervan, ondertekend te Montreal op 1 maart 1991, en alle andere multilaterale overeenkomsten inzake beveiliging van de luchtvaart die bindend zijn voor de partijen.3. Op verzoek verlenen de partijen elkaar alle nodige bijstand om het wederrechtelijk in zijn macht brengen van burgerluchtvaartuigen en andere wederrechtelijke daden tegen de veiligheid van dergelijke luchtvaartuigen, hun passagiers en bemanning, luchthavens en luchtvaartnavigatievoorzieningen, en alle andere bedreigingen van de veiligheid van de burgerluchtvaart te voorkomen.4. De partijen handelen overeenkomstig de bepalingen inzake beveiliging van de luchtvaart die door de Internationale Burgerluchtvaartorganisatie zijn vastgesteld in de bijlagen bij het Verdrag inzake de internationale burgerluchtvaart, voor zover deze bepalingen van toepassing zijn op de partijen; de partijen moeten eisen dat exploitanten van luchtvaartuigen die in hun register zijn opgenomen, exploitanten van luchtvaartuigen die hun hoofdkantoor of permanente verblijfplaats op hun grondgebied hebben gevestigd en exploitanten van luchthavens op hun grondgebied handelen overeenkomstig deze normen voor de beveiliging van de luchtvaart. Op verzoek dient elke partij de andere partij in kennis te stellen van verschillen tussen haar regels en praktijken en de in de bijlagen bij het verdrag vastgestelde normen inzake luchtvaartbeveiliging, voor zover deze verschillen de normen overtreffen of aanvullen en relevant zijn voor de exploitanten van de andere partij. Elke partij mag de andere partij op elk ogenblik verzoeken om overleg te plegen over deze verschillen; dit overleg dient binnen een redelijke termijn plaats te vinden.5. Met volledige inachtneming en wederzijdse erkenning van de soevereiniteit van staten, stemt elke partij ermee in dat dergelijke exploitanten van luchtvaartuigen mogen worden verplicht om de in lid 4 vermelde bepalingen inzake luchtvaartbeveiliging na te leven, welke door de andere partij worden vereist voor aankomst op, vertrek uit of verblijf op het grondgebied van die partij. Elke partij ziet erop toe dat op haar grondgebied passende maatregelen worden toegepast om de luchtvaartuigen te beschermen en om de beveiligingscontroles van passagiers, bemanningsleden, bagage, handbagage, goederen, post en boordvoorraad uit te voeren vóór het aan boord gaan en het laden.6. De partijen komen overeen te streven naar wederzijdse erkenning van elkaars beveiligingsnormen en naar nauwe samenwerking, op wederzijdse basis, inzake kwaliteitscontrole. Voor zover van toepassing, en op basis van de beslissingen die afzonderlijk door de partijen worden genomen, komen de partijen eveneens overeen de basisvoorwaarden vast te stellen voor het toepassen van eenmalige veiligheidscontroles ("one-stop security") voor vluchten tussen het grondgebied van de partijen; dit betekent dat transferpassagiers, transferbagage en/of transfergoederen niet opnieuw worden gecontroleerd. Hiertoe stellen de partijen administratieve regelingen vast die het mogelijk maken om in het kader van het Gemengd Comité overleg te plegen over bestaande of geplande maatregelen voor de beveiliging van de luchtvaart, en om samen te werken en informatie te delen over de kwaliteitscontrolemaatregelen die zij toepassen. De ene partij raadpleegt de andere over geplande beveiligingsmaatregelen die relevant zijn voor exploitanten die zijn gevestigd op het grondgebied van de andere partij bij dergelijke administratieve regelingen.7. Voor zover dit in de praktijk mogelijk is, gaat elke partij in op redelijke verzoeken van de andere partij om bijzondere beveiligingsmaatregelen te nemen teneinde een bedreiging door een specifieke vlucht of een reeks vluchten af te wenden.8. De partijen komen overeen samen te werken inzake inspecties die zijn uitvoeren op hun eigen grondgebied of op dat van de andere partij, via het opzetten van mechanismen, inclusief administratieve regelingen, voor de wederzijdse uitwisseling van informatie over de resultaten van dergelijke inspecties. De partijen komen overeen in te gaan op verzoeken om:a) als waarnemer deel te nemen aan beveiligingsinspecties die door de andere partij worden uitgevoerd; of,b) gezamenlijk, voor zover van toepassing, op het grondgebied van de andere partij een evaluatie uit te voeren van de beveiligingsmaatregelen die door exploitanten van luchtvaartuigen zijn genomen met betrekking tot vluchten die aankomen op of vertrekken van het grondgebied van een van beide partijen.9. Wanneer een geval van wederrechtelijk in zijn macht brengen van burgerluchtvaartuigen of een andere wederrechtelijke daad tegen de veiligheid van dergelijke luchtvaartuigen, hun passagiers en bemanning, luchthavens en luchtvaartnavigatievoorzieningen zich voordoet of dreigt voor te doen, staan de partijen elkaar wederzijds bij door de communicatie te vergemakkelijken en andere passende maatregelen te nemen om snel en veilig een einde te maken aan het incident of de dreiging.10. Als een partij redelijke gronden heeft om aan te nemen dat de andere partij is afgeweken van de bepalingen van dit artikel, kunnen de verantwoordelijke autoriteiten om overleg verzoeken. Het overleg moet van start gaan binnen vijftien (15) dagen na ontvangst van een dergelijk verzoek. Indien binnen vijftien (15) dagen na de start van het overleg geen akkoord wordt bereikt, is dit voor de partij die om het overleg heeft verzocht voldoende reden om de vergunningen van de luchtvaartmaatschappijen van de andere partij te weigeren, in te trekken, op te schorten of aan passende voorwaarden te onderwerpen. In noodgevallen, of om verdere niet-naleving van de bepalingen van dit artikel te voorkomen, mag de partij die van mening is dat de andere partij van de bepalingen van dit artikel is afgeweken, op elk ogenblik passende voorlopige maatregelen nemen.11. Onverminderd de noodzaak om onmiddellijk maatregelen te nemen ter bescherming van de veiligheid van het vervoer bevestigen de partijen dat, wanneer een partij overweegt beveiligingsmaatregelen te nemen, zij de mogelijke nadelige economische en operationele gevolgen voor de onder deze Overeenkomst vallende luchtdiensten dient in te schatten en, bij het bepalen welke maatregelen nodig en passend zijn, met deze factoren rekening dient te houden, tenzij ter zake wettelijke beperkingen gelden.ARTIKEL 8Douanerechten, -belastingen en -heffingen1. In de mate die krachtens haar nationale wetten en regels mogelijk is, stelt elke partij, op basis van wederkerigheid, de luchtvaartuigen die door de luchtvaartmaatschappijen van de andere partij voor internationaal luchtvervoer worden gebruikt, hun normale uitrustingsstukken, brandstof, smeermiddelen, verbruikbare technische voorraden, gronduitrusting, reserveonderdelen (motoren inbegrepen), boordvoorraden (met inbegrip van, maar niet beperkt tot artikelen als voedingsmiddelen, dranken, tabak en andere producten die bestemd zijn voor verkoop aan of gebruik door passagiers in beperkte hoeveelheden gedurende de vlucht) en andere zaken die uitsluitend bestemd zijn voor of gebruikt worden in verband met de exploitatie of het onderhoud van voor internationaal luchtvervoer gebruikte luchtvoertuigen, vrij van alle invoerbeperkingen, onroerend goed- en vermogensbelasting, douanerechten, accijnzen en soortgelijke vergoedingen en heffingen die worden opgelegd door de partijen en niet gebaseerd zijn op de kosten van de dienstverlening.2. In de mate die krachtens haar nationale wetten en regels mogelijk is, verleent elke partij, op basis van wederkerigheid, ook vrijstelling van de belastingen, heffingen, rechten, vergoedingen en lasten als bedoeld in lid 1 van dit artikel, met uitzondering van de lasten die gebaseerd zijn op de kosten van de dienstverlening, voor:a) boordvoorraden die worden ingevoerd in of geleverd op het grondgebied van een partij en in redelijke hoeveelheden aan boord worden genomen voor gebruik op voor internationaal luchtvervoer gebruikte uitgaande luchtvaartuigen van een luchtvaartmaatschappij van de andere partij, zelfs wanneer deze voorraden zullen worden gebruikt gedurende het deel van de reis over het genoemde grondgebied;b) gronduitrusting en reserveonderdelen (motoren inbegrepen) die worden ingevoerd op het grondgebied van een partij voor servicing, onderhoud of reparatie van voor internationaal luchtvervoer gebruikte luchtvaartuigen van een luchtvaartmaatschappij van de andere partij, alsook computerapparatuur en –onderdelen voor de afhandeling van passagiers of goederen of voor het uitvoeren van veiligheidscontroles;c) motorbrandstof, smeermiddelen en verbruikbare technische voorraden die worden ingevoerd of geleverd op het grondgebied van een partij voor gebruik door een voor internationaal luchtvervoer gebruikt luchtvaartuig van een luchtvaartmaatschappij van de andere partij, zelfs wanneer deze voorraden zullen worden gebruikt gedurende het deel van de reis over het genoemde grondgebied; en,d) gedrukt materiaal, inclusief vliegtuigtickets, ticketomslagen, vrachtbrieven en bijbehorend reclamemateriaal dat gratis door de luchtvaartmaatschappij wordt verspreid.3. De normale uitrustingsstukken van een luchtvaartuig en het materiaal en de voorraden die normaal worden meegenomen aan boord van een luchtvaartuig dat wordt gebruikt door een luchtvaartmaatschappij van een partij, mogen alleen met toestemming van de douaneautoriteiten van de andere partij op het grondgebied van die andere partij worden uitgeladen. In dat geval kan het vereist zijn deze onder toezicht van de genoemde autoriteiten te plaatsen tot ze opnieuw worden uitgevoerd of tot ze op een andere wijze, in overeenstemming met de douaneregels, worden verwijderd.4. De in dit artikel voorziene vrijstellingen gelden ook wanneer de luchtvaartmaatschappijen van een partij met een andere luchtvaartmaatschappij die eveneens deze door de andere partij verleende vrijstellingen geniet, contractuele overeenkomsten hebben gesloten voor het lenen of overbrengen van de in de leden 1 en 2 gespecificeerde artikelen naar het grondgebied van de andere partij.5. De bepalingen van de tussen een lidstaat en Canada gesloten verdragen inzake het vermijden van dubbele belasting op inkomsten en kapitaal worden niet gewijzigd bij de onderhavige Overeenkomst.ARTIKEL 9Statistieken1. Elke partij verstrekt de andere partij de statistieken die krachtens de nationale wetten en regels van die partij vereist zijn en, op verzoek, andere beschikbare statistische informatie die redelijkerwijze vereist kan zijn voor het evalueren van de exploitatie van de luchtdiensten.2. De partijen werken in het kader van het in artikel 17 vermelde Gemengd Comité samen teneinde de onderlinge uitwisseling van statistische informatie, die nodig is om toezicht te kunnen houden op de ontwikkeling van de luchtdiensten, te vergemakkelijken.ARTIKEL 10Consumentenbelangen1. De partijen erkennen dat het belangrijk is de belangen van de consumenten te beschermen en mogen luchtvaartmaatschappijen op niet-discriminerende basis verplichten redelijke en proportionele maatregelen te nemen, met inbegrip van, maar niet beperkt tot:a) voorschriften ter bescherming van aan luchtvaartmaatschappijen betaalde voorschotten;b) initiatieven ter compensatie van instapweigering;c) terugbetalingen aan passagiers;d) bekendmaking van de identiteit van de luchtvaartmaatschappij die het luchtvaartuig exploiteert;e) de financiële draagkracht van haar eigen luchtvaartmaatschappijen;f) verzekering tegen aansprakelijkheid voor verwondingen van passagiers; en,g) het vaststellen van maatregelen inzake toegankelijkheid.2. De partijen geven blijk van het vaste voornemen elkaar, in het kader van het bij artikel 17 opgericht Gemengd Comité, te raadplegen over kwesties die van belang zijn voor de consument, inclusief geplande maatregelen, teneinde hun aanpak zoveel mogelijk op elkaar af te stellen.ARTIKEL 11Beschikbaarheid van luchthavens en luchtvaartvoorzieningen en -diensten1. Bij het opstellen van regelingen inzake het gebruik van luchthavens, luchtroutes, luchtverkeersleidings- en luchtnavigatiediensten, luchtvaartbeveiliging, grondafhandeling en andere bijbehorende voorzieningen en diensten die op het grondgebied van een partij worden verstrekt, ziet deze partij erop toe dat deze voorzieningen en diensten ook op niet-discriminerende basis door de luchtvaartmaatschappijen van de andere partij kunnen worden gebruikt.2. De partijen nemen, in de mate van het mogelijke, alle redelijke maatregelen om op basis van eerlijke en gelijke kansen de effectieve toegang tot voorzieningen en diensten te garanderen, onverminderd juridische, operationele en fysieke beperkingen, en om de transparantie van de procedures voor het verlenen van toegang te garanderen.3. Elke partij ziet erop toe dat haar procedures, richtsnoeren en regels voor het beheer van de slots op de luchthavens op haar grondgebied op transparante, doeltreffende en niet-discriminerende wijze worden toegepast.4. Als een partij van oordeel is dat de andere partij dit artikel niet naleeft, mag zij de andere partij in kennis stellen van haar bevindingen en om overleg verzoeken uit hoofde van artikel 17, lid 4 (Gemengd Comité).ARTIKEL 12Heffingen op luchthavens en luchtvaartvoorzieningen en -diensten1. Elke partij ziet erop toe dat gebruikersheffingen die door haar bevoegde heffingsautoriteiten of -organen aan de luchtvaartmaatschappijen van de andere partij worden opgelegd voor het gebruik van de luchtnavigatie- en luchtverkeersleidingsdiensten, correct, redelijk, kostengerelateerd en niet-discriminerend zijn. In ieder geval mogen de voorwaarden waaronder de gebruikersheffingen aan de luchtvaartmaatschappijen van de andere partij worden opgelegd niet minder gunstig zijn dan de gunstigste voorwaarden die iedere andere luchtvaartmaatschappij kan verkrijgen.2. Elke partij ziet erop toe dat gebruikersheffingen die door haar bevoegde heffingsautoriteiten of -organen aan de luchtvaartmaatschappijen van de andere partij worden opgelegd voor het gebruik van luchthavens, luchtvaartbeveiligingsdiensten en bijbehorende voorzieningen, correct, redelijk en niet-discriminerend zijn en billijk gespreid zijn over de categorieën gebruikers. Deze heffingen mogen in verhouding staan tot de volledige kosten die de bevoegde heffingsautoriteiten of -organen maken voor het verlenen van de passende luchthavenvoorzieningen en diensten in die luchthavens of in dat systeem van luchthavens, maar mogen deze niet overschrijden. Deze heffingen mogen een redelijke winst na afschrijving omvatten. De voorzieningen en diensten waarover gebruikersheffingen worden geheven, moeten op efficiënte en economische wijze worden verleend. In ieder geval moeten deze heffingen aan de luchtvaartmaatschappijen van de andere partij worden opgelegd volgens voorwaarden die niet minder gunstig zijn dan de gunstigste voorwaarden die iedere andere luchtvaartmaatschappij kan verkrijgen op het tijdstip dat de heffingen worden opgelegd.3. Iedere partij moedigt de bevoegde heffingsautoriteiten of -organen op zijn grondgebied en de luchtvaartmaatschappijen of hun representatieve organen die de diensten en voorzieningen gebruiken aan overleg te plegen, en moedigt de bevoegde heffingsautoriteiten of -organen en de luchtvaartmaatschappijen of hun representatieve organen aan om alle informatie uit te wisselen die nodig is om een nauwkeurige beoordeling van de redelijkheid van de heffingen volgens de beginselen van de leden 1 en 2 van dit artikel mogelijk te maken. Elke partij moedigt de bevoegde heffingautoriteiten aan om de gebruikers binnen een redelijke termijn in kennis te stellen van ieder voorstel tot wijziging van de gebruikersheffingen, teneinde de autoriteiten in staat te stellen rekening te houden met de meningen van de gebruikers alvorens de wijzigingen worden doorgevoerd.4. Tijdens arbitrageprocedures overeenkomstig artikel 21 (Arbitrage) wordt geen enkele partij geacht een bepaling van dit artikel te hebben overtreden, tenzij:a) die partij nalaat binnen een redelijke termijn een evaluatie uit te voeren van de heffing of praktijk waartegen de andere partij klacht heeft ingediend; of,b) die partij, na de evaluatie, nalaat alle in haar macht liggende stappen te nemen om een heffing of praktijk die niet in overeenstemming is met dit artikel te corrigeren.ARTIKEL 13Commercieel kader1. Elke partij geeft de luchtvaartmaatschappijen van de andere partij eerlijke en gelijke gelegenheid om de luchtdiensten waarop deze Overeenkomst betrekking heeft, aan te bieden.Capaciteit2. Elke partij staat alle luchtvaartmaatschappijen van de andere partij toe de frequentie en capaciteit te bepalen van de luchtdiensten die zij, in het kader van deze Overeenkomst, op basis van commerciële marktoverwegingen aanbieden. Geen van beide partijen legt eenzijdig beperkingen op met betrekking tot het verkeersvolume, de frequentie of de regelmaat van de diensten of het vliegtuigtype of de vliegtuigtypes die door de luchtvaartmaatschappijen van de andere partij worden geëxploiteerd, noch eist zij dat de luchtvaartmaatschappijen van de andere partij dienstregelingen, programma’s voor chartervluchten of operationele plannen moeten indienen, tenzij dit vereist is om technische, operationele of ecologische redenen (lokale luchtkwaliteit en geluidshinder), onder gelijke voorwaarden overeenkomstig artikel 15 van het verdrag.Codesharing3. a) Onverminderd de regelgevende voorschriften die de luchtvaartautoriteiten van elke partij normaal op dergelijke activiteiten toepassen, mag elke luchtvaartmaatschappij van de andere partij toetreden tot coöperatieve regelingen met het oog op:(i) het verlenen van luchtdiensten op de gespecificeerde routes op basis van codesharing (het verkopen van vervoer onder eigen code), met betrekking tot vluchten die worden geëxploiteerd door Canada of door lidstaten en/of door een derde land; en/of een aanbieder van oppervlakte- (land- of zee-)vervoer in een willekeurig land, en/of,(ii) het verrichten van vervoer onder de code van een andere luchtvaartmaatschappij, voor zover die andere luchtvaartmaatschappij de toestemming van de luchtvaartautoriteiten van een partij heeft gekregen om onder haar eigen code vervoer te verkopen op vluchten die door een luchtvaartmaatschappij van een partij worden geëxploiteerd.b) De luchtvaartautoriteiten van een partij mogen alle luchtvaartmaatschappijen die bij codesharingregelingen betrokken zijn, verplichten houder te zijn van de vergunning voor de onderliggende route.c) De luchtvaartautoriteiten van een partij mogen de toestemming voor de in lid 3, onder a), punt (i), van dit artikel vermelde codesharingdiensten niet weigeren op grond van het feit dat de luchtvaartmaatschappij die het luchtvaartuig exploiteert niet het recht heeft om vervoer te verrichten onder de codes van andere luchtvaartmaatschappijen.d) De luchtvaartautoriteiten van de partijen alle luchtvaartmaatschappijen die bij codesharingregelingen zijn betrokken, verplichten om de passagiers met betrekking tot elk deel van de reis in kennis te stellen van de identiteit van de exploitant en van de vervoerswijze.Grondafhandeling4. Elke partij verleent de luchtvaartmaatschappijen van de andere partij die op haar grondgebied actief zijn toestemming om:a) op basis van wederkerigheid zelf de grondafhandeling op haar grondgebied te verzorgen of, indien zij dit verkiezen, de grondafhandelingsdiensten volledig of gedeeltelijk te laten uitvoeren door een agent die door de bevoegde autoriteiten van de partij gemachtigd is om dergelijke diensten te verlenen; en,b) grondafhandelingsdiensten te verzorgen voor andere luchtvaartmaatschappijen die op dezelfde luchthaven actief zijn, voor zover zij hiertoe gemachtigd zijn en dit verenigbaar is met de toepasselijke wet- en regelgeving.5. Alleen om redenen die in de eerste plaats betrekking hebben op de veiligheid of beveiliging van de luchthaven mogen fysieke of operationele beperkingen worden opgelegd aan de uitoefening van de in lid 4, onder a) en b), vermelde rechten. Dergelijke beperkingen moeten uniform worden toegepast, onder voorwaarden die niet minder gunstig zijn dan de gunstigste voorwaarden die beschikbaar zijn voor luchtvaartmaatschappijen of landen die op het ogenblik dat de beperkingen worden opgelegd bij soortgelijke internationale luchtdiensten zijn betrokken.Vertegenwoordigers van luchtvaartmaatschappijen6. Elke partij staat toe dat:a) de luchtvaartmaatschappijen van de andere partij, op basis van wederkerigheid, haar vertegenwoordigers, commerciële managers, verkoops-, technisch, operationeel en ander gespecialiseerd personeel het recht op toegang tot en verblijf op haar grondgebied verleent, voor zover dit nodig is voor de diensten die deze luchtvaartmaatschappijen aanbieden;b) de luchtvaartmaatschappijen van de andere partij deze personeelsbehoeften invullen met eigen personeel of door gebruik te maken van de diensten van een andere organisatie, onderneming of luchtvaartmaatschappij die op haar grondgebied actief is en gemachtigd is om dergelijke diensten te verlenen aan andere luchtvaartmaatschappijen; en,c) de luchtvaartmaatschappijen van de andere partij hun kantoren vestigen op haar grondgebied, met het oog op de promotie en verkoop van luchtvervoer en bijbehorende activiteiten.7. Elke partij eist dat de vertegenwoordigers en personeelsleden van de luchtvaartmaatschappijen van de andere partij haar wet- en regelgeving naleven. Overeenkomstig die wet- en regelgeving:a) moet elke partij zo snel mogelijk de nodige arbeidsvergunningen, bezoekersvisa of soortgelijke documenten afgeven aan de in lid 6 bedoelde vertegenwoordigers en personeelsleden; en,b) moet elke partij de goedkeuring van aanvragen voor werkvergunningen van personeelsleden die gedurende hoogstens negentig (90) dagen bepaalde tijdelijke taken uitvoeren, vergemakkelijken en bespoedigen.Verkoop, plaatselijke uitgaven en transfer van fondsen8. Elke partij staat toe dat de luchtvaartmaatschappijen van de andere partij:a) zich op haar grondgebied rechtstreeks of, naar goeddunken van de luchtvaartmaatschappijen, via hun agenten bezighouden met de verkoop van luchtvervoer in de munteenheid van haar grondgebied of, naar goeddunken van de luchtvaartmaatschappijen, in vrij inwisselbare munteenheden van andere landen; het staat iedereen vrij dit vervoer te kopen in de door die luchtvaartmaatschappijen aanvaarde munteenheden;b) de lokale kosten, waaronder brandstofkosten, op haar grondgebied betalen in de lokale munteenheid of, naar goeddunken van de luchtvaartmaatschappijen, in vrij inwisselbare munteenheden; en,c) de bedragen die zij door de normale uitoefening van hun activiteiten verkrijgen, op verzoek omwisselen en naar het buitenland overmaken. De omwisseling en overmaking worden zonder beperkingen of vertragingen toegestaan tegen de wisselkoersen voor lopende transacties die op de markt gelden op het ogenblik dat het verzoek om overmaking wordt ingediend en mogen niet worden belast, met uitzondering van de normale heffingen die banken in rekening brengen voor dergelijke transacties.Intermodale diensten9. Elke partij staat toe dat luchtvaartmaatschappijen:a) die gecombineerde diensten voor passagiersvervoer aanbieden, gebruik maken van land- of maritiem vervoer in combinatie met luchtdiensten. De luchtvaartmaatschappijen mogen dergelijke gecombineerde diensten aanbieden op basis van regelingen met aanbieders van land- of maritiem vervoer, of ze mogen het land- of maritiem vervoer zelf uitvoeren;b) die goederenvervoer exploiteren, het luchtvervoer zonder beperking combineren met land- of maritiem vervoer van goederen van of naar een willekeurig punt op het grondgebied van de partijen of van derde landen; dit omvat ook vervoer van en naar alle luchthavens met douanevoorzieningen, met inbegrip van het vervoer naar en van alle luchthavens met douanevoorzieningen, en inclusief, indien van toepassing, het recht op douanevervoer van vracht in het kader van de geldende wetten en voorschriften; ongeacht of het luchtvervoer dan wel land- of maritiem vervoer betreft, moeten deze goederen toegang krijgen tot de douaneprocedures en –voorzieningen; de luchtvaartmaatschappijen mogen zelf het land- of maritiem vervoer van goederen verzorgen, overeenkomstig de nationale wetten en regels die betrekking hebben op dat vervoer, of dit vervoer aanbieden op basis van regelingen met andere aanbieders van land- of maritiem vervoer, waaronder ook luchtvaartmaatschappijen uit andere landen; en,c) die intermodale diensten voor vrachtvervoer exploiteren, zowel het luchtvervoer als het land- of maritiem vervoer tegen één prijs aanbieden, voor zover de passagiers en expediteurs correcte feitelijke informatie krijgen met betrekking tot dergelijk vervoer.Prijzen10. De partijen staan toe dat de luchtvaartmaatschappijen hun prijzen vrij vaststellen op basis van vrije en eerlijke mededinging.11. De partijen eisen niet dat de prijzen bij de luchtvaartautoriteiten worden ingediend.12. De luchtvaartautoriteiten kunnen onderling overleg plegen over kwesties als, maar niet beperkt tot niet-correcte, onredelijke of discriminerende prijzen.Geautomatiseerde boekingssystemen13. De partijen passen op eerlijke en niet-discriminerende wijze hun respectieve wetten en regels toe met betrekking tot de werking van geautomatiseerde boekingssystemen op hun grondgebied.Franchising en branding14. De luchtvaartmaatschappijen van beide partijen mogen de onder deze Overeenkomst vallende luchtdiensten verlenen overeenkomstig een franchising- of brandingregeling met bedrijven, waaronder luchtvaartmaatschappijen, voor zover de luchtvaartmaatschappij die de luchtdiensten aanbiedt houder is van de passende routevergunning, aan de voorwaarden van de nationale wetten en regels is voldaan, en de luchtvaartautoriteiten daarvoor goedkeuring hebben verleend.Wet Leasing15. Met het oog op het verlenen van de onder deze Overeenkomst vallende luchtdiensten, en voor zover de luchtvaartmaatschappij die de luchtdiensten aanbiedt en de exploitant van het desbetreffende luchtvaartuig houder zijn van de passende vergunningen, mogen de luchtvaartmaatschappijen van de partijen de onder deze Overeenkomst vallende luchtdiensten aanbieden door gebruik te maken van luchtvaartuigen en bemanningen van andere luchtvaartmaatschappijen, inclusief maatschappijen uit andere landen, voor zover de luchtvaartautoriteiten daarvoor toestemming verlenen. Met het oog op de toepassing van deze alinea hoeven de luchtvaartmaatschappijen die de luchtvaartuigen exploiteren geen vergunning voor de onderliggende route te hebben.Chartervluchten/niet-geregelde vluchten16. De bepalingen die zijn uiteengezet in de artikelen 4 (Investeringen), 5 (Toepassing van de wetgeving), 6 (Veiligheid van de luchtvaart), 7 (Beveiliging van de luchtvaart), 8 (Douanerechten, -belastingen en –heffingen), 9 (Statistieken), 10 (Consumentenbelangen), 11 (Beschikbaarheid van luchthavens en luchtvaartvoorzieningen en –diensten), 12 (Heffingen voor luchthavens en luchtvaartvoorzieningen en –diensten), 13 (Commercieel kader), 14 (Concurrentiekader), 15 (Luchtverkeersbeheer), 17 (Gemengd Comité) en 18 (Milieu) van deze Overeenkomst, zijn eveneens van toepassing op door de ene partij geëxploiteerde chartervluchten en andere niet-geregelde vluchten naar of van het grondgebied van de andere partij.17. Wanneer een luchtvaartmaatschappij een vergunning of toestemming vraagt om chartervluchten en andere niet-geregelde vluchten te exploiteren, moeten de partijen deze aanvraag zo snel mogelijk behandelen.ARTIKEL 14Concurrentiekader1. De partijen erkennen dat zij gezamenlijk streven naar een eerlijk en concurrerend kader voor de exploitatie van de luchtdiensten. De partijen erkennen dat de waarschijnlijkheid dat luchtvaartmaatschappijen eerlijke concurrentiepraktijken hanteren, het grootst is wanneer deze maatschappijen op volledig commerciële basis werken en niet door de overheid worden gesubsidieerd. Ze erkennen dat kwesties als de voorwaarden waaronder luchtvaartmaatschappijen worden geprivatiseerd, de afschaffing van concurrentieverstorende subsidies, gelijke en niet-discriminerende toegang tot luchthavenvoorzieningen en –diensten en tot geautomatiseerde boekingssystemen cruciaal zijn voor de totstandbrenging van een billijk en concurrerend kader.2. Als de ene partij van mening is dat er op het grondgebied van de andere partij omstandigheden zijn die een nadelig effect hebben op een billijk en concurrerend kader en op de exploitatie van de onder deze Overeenkomst vallende luchtdiensten door haar luchtvaartmaatschappijen, mag zij hierover opmerkingen indienen bij de andere partij. Bovendien mag zij vragen om een vergadering van het Gemengd Comité, zoals ingesteld bij artikel 17 van de Overeenkomst. De partijen aanvaarden dat de mate waarin de in de Overeenkomst vastgestelde doelstellingen inzake concurrentie kunnen worden ondermijnd door een subsidie of andere tussenkomst, een gegronde reden is voor overleg in het Gemengd Comité.3. Krachtens dit artikel aan de orde gestelde kwesties kunnen bijvoorbeeld, maar niet uitsluitend betrekking hebben op kapitaalinjecties, kruissubsidiëring, schenkingen, waarborgen, eigendom, belastingverlichting of –vrijstelling, bescherming tegen faillissement of verzekering door overheidsinstanties. Onverminderd lid 4 van dit artikel mag een partij, na kennisgeving door de andere partij, verantwoordelijke overheidsinstanties op het grondgebied van de andere partij benaderen, inclusief instanties op federaal, provinciaal of lokaal niveau, om de onder dit artikel vallende kwesties te bespreken.4. De partijen erkennen dat de samenwerking tussen hun concurrentieautoriteiten is vastgelegd in de "Overeenkomst tussen de regering van Canada en de Europese Gemeenschappen inzake de toepassing van hun concurrentiewetgeving", die op 17 juni 1999 van kracht is geworden.5. In een partij, na overleg in het Gemengd Comité, van oordeel is dat de in lid 3 vermelde omstandigheden blijven bestaan en naar alle waarschijnlijkheid tot aanzienlijke nadelen of schade voor haar luchtvaartmaatschappij(en) zullen leiden, mag zij maatregelen treffen. Een partij mag krachtens deze alinea maatregelen treffen vanaf het ogenblik dat het Gemengd Comité procedures en criteria voor het treffen van dergelijke maatregelen heeft vastgesteld of één jaar na de datum waarop de rechten uit hoofde van deze Overeenkomst beschikbaar worden, naargelang welk feit zich het eerst voordoet. Alle maatregelen uit hoofde van deze alinea moeten passend en proportioneel zijn en in toepassingsgebied en duur beperkt zijn tot wat strikt noodzakelijk is. Deze maatregelen mogen uitsluitend gericht zijn tot de entiteit die baat heeft bij de in lid 3 vermelde omstandigheden, en laat het recht van de partijen om maatregelen te nemen uit hoofde van artikel 21 (Arbitrage) onverlet.ARTIKEL 15LuchtverkeersbeheerDe partijen werken samen aan oplossingen voor problemen in verband met veiligheidstoezicht en beleidskwesties met betrekking tot luchtverkeersbeheer, teneinde de algemene efficiëntie te optimaliseren, de kosten te beperken, de veiligheid te verbeteren en de capaciteit van de bestaande systemen te vergroten. De partijen moedigen hun verleners van luchtnavigatiediensten aan om verder samen te werken op het gebied van interoperabiliteit, teneinde, waar mogelijk, de systemen van beide partijen te integreren, het milieueffect van de luchtvaart te doen afnemen en informatie te delen.ARTIKEL 16Voortzetting van aanwijzingen en vergunningen1. Een luchtvaartmaatschappij uit Canada of een lidstaat die houder is van een geldige aanwijzing van haar regering, krachtens een luchtvervoersovereenkomst met Canada die wordt vervangen door de onderhavige Overeenkomst, wordt beschouwd als een luchtvaartmaatschappij die is aangewezen om luchtdiensten te verlenen.2. Een luchtvaartmaatschappij uit Canada of een lidstaat die houder is van een vergunning of machtiging die door de luchtvaartautoriteiten van een partij is afgegeven en op de datum van inwerkingtreding van de onderhavige Overeenkomst geldig is voor de exploitatie van de luchtdiensten, blijft in afwachting van de afgifte van een nieuwe of gewijzigde vergunning of machtiging uit hoofde van deze Overeenkomst alle in de genoemde machtiging of vergunning vermelde rechten genieten en wordt geacht uit hoofde van die machtiging of vergunning de toelating te hebben om de in de onderhavige Overeenkomst bedoelde luchtdiensten te verlenen.3. Niets in dit artikel verbiedt dat een niet in lid 1 of 2 van dit artikel bedoelde luchtvaartmaatschappij van een partij wordt aangewezen of een vergunning krijgt om luchtdiensten te verlenen.ARTIKEL 17Gemengd Comité1. Hierbij wordt een comité opgericht dat is samengesteld uit vertegenwoordigers van de partijen (hierna Gemengd Comité genoemd).2. Het Gemengd Comité zal contacten tussen de luchtvaartautoriteiten en andere instanties die bevoegd zijn voor kwesties die onder deze Overeenkomst vallen, identificeren en vergemakkelijken.3. Het Gemengd Comité komt bijeen voor zover dit nodig is, doch ten minste eenmaal per jaar. Elke partij kan een verzoek indienen om een vergadering te beleggen.4. Een partij kan ook vragen om een bijeenkomst van het Gemengd Comité om oplossingen te vinden voor vragen met betrekking tot de interpretatie of toepassing van deze Overeenkomst en voor problemen die door de andere partij aan de orde zijn gesteld. Een dergelijke vergadering wordt zo snel mogelijk belegd, uiterlijk twee maanden na de datum waarop het verzoek is ontvangen, tenzij de partijen anders hebben beslist.5. Het Gemengd Comité neemt beslissingen indien dit uitdrukkelijk bepaald is in de Overeenkomst.6. Het Gemengd Comité moedigt samenwerking tussen de partijen aan en neemt elke kwestie met betrekking tot de toepassing of werking van deze Overeenkomst in overweging, inclusief maar niet beperkt tot:a) de herziening van marktvoorwaarden voor de onder deze Overeenkomst vallende luchtdiensten;b) de uitwisseling van informatie die betrekking heeft op deze Overeenkomst, inclusief het verlenen van advies met betrekking tot wijzigingen van de nationale wetgeving en het binnenlands beleid;c) het in overweging nemen van mogelijke gebieden voor verdere uitbreiding van de Overeenkomst, met inbegrip van aanbevelingen voor wijzigingen van de Overeenkomst;d) de aanbeveling van voorwaarden, procedures en wijzigingen die vereist zijn voor nieuwe lidstaten van de Europese Unie om partij te worden bij deze Overeenkomst; en,e) de bespreking van kwesties met betrekking tot investeringen, eigendom en zeggenschap en de bevestiging van het feit dat de voorwaarden voor de geleidelijke openstelling van de in bijlage 2 vermelde verkeersrechten zijn vervuld.7. Het Gemengd Comité moedigt samenwerking aan en ondersteunt uitwisselingen op deskundigenniveau over wet- of regelgevende initiatieven.8. Het Gemengd Comité stelt bij besluit zijn reglement van orde vast.9. Alle besluiten van het Gemengd Comité worden met eenparigheid van stemmen genomen.ARTIKEL 18Milieu1. De partijen erkennen het belang van milieubescherming bij de ontwikkeling en tenuitvoerlegging van internationaal luchtvervoersbeleid.2. Onverminderd de rechten en plichten van de partijen uit hoofde van de nationale wetgeving en de Overeenkomst, heeft elke partij binnen haar soeverein rechtsgebied het recht om passende maatregelen te nemen en toe te passen teneinde het milieueffect van het luchtvervoer te beperken, voor zover die maatregelen zonder onderscheid naar nationaliteit worden toegepast.3. De partijen erkennen dat, bij de ontwikkeling van het internationaal luchtvaartbeleid, de kosten en baten van maatregelen ter bescherming van het milieu zorgvuldig moeten worden afgewogen. Wanneer een partij voorgestelde milieumaatregelen overweegt, dient zij de mogelijke nadelige gevolgen daarvan voor de uitoefening van de in deze Overeenkomst vervatte rechten te evalueren, en indien bedoelde maatregelen worden aangenomen, passende stappen te ondernemen om dergelijke nadelige gevolgen te verzachten.4. De partijen erkennen dat het belangrijk is samen te werken en, in het kader van multilaterale besprekingen, na te gaan wat het effect is van de luchtvaart op het milieu en de economie, en te garanderen dat eventuele mitigerende maatregelen volledig in overeenstemming zijn met de doelstellingen van deze Overeenkomst.5. Bij de vaststelling van milieumaatregelen moeten de door de internationale luchtvaartorganisaties in de bijlage bij het Verdrag opgenomen milieunormen voor de luchtvaart worden gevolgd, tenzij mededeling is gedaan van verschillen.6. De partijen zullen elkaar raadplegen over milieukwesties, inclusief niet-geplande maatregelen die waarschijnlijk een aanzienlijk effect zullen hebben op de onder deze Overeenkomst vallende internationale luchtdiensten, teneinde hun aanpak zoveel mogelijk op elkaar af te stemmen. De raadplegingen starten binnen 30 dagen na de ontvangst van een dergelijk verzoek, of na een onderling overeengekomen termijn.ARTIKEL 19Arbeidskwesties1. De partijen erkennen dat het belangrijk is rekening te houden met het effect van deze Overeenkomst op de arbeidsomstandigheden, de werkgelegenheid en de werkomstandigheden.2. Elke partij mag verzoeken om een vergadering van het bij artikel 17 opgericht Gemengd Comité teneinde de in lid 1 van dit artikel vermelde arbeidskwesties te bespreken.ARTIKEL 20Internationale samenwerkingDe partijen mogen het bij artikel 17 opgericht Gemengd Comité bijeenroepen over kwesties met betrekking tot:a) luchtvervoer en internationale organisaties;b) mogelijke ontwikkelingen in de luchtvervoersrelaties tussen de partijen en andere landen; enc) tendensen op het gebied van bilaterale of multilaterale regelingen,Inclusief, voor zover mogelijk, voorstellen betreffende de opstelling van gecoördineerde standpunten op deze gebieden.ARTIKEL 21Arbitrage1. Wanneer tussen de partijen een geschil ontstaat over de interpretatie of toepassing van deze Overeenkomst, moeten ze dit in de eerste plaats trachten op te lossen via formeel overleg in het Gemengd Comité. Dit formeel overleg moet zo snel mogelijk plaatsvinden en, onverminderd artikel 17, lid 4, binnen een termijn van hoogstens 30 dagen na de datum waarop een van de partijen van de andere partij een schriftelijk verzoek heeft ontvangen waarin naar dit artikel wordt verwezen, tenzij de partijen een andere beslissing hebben genomen.2. Als het geschil niet binnen 60 dagen na ontvangst van het verzoek om formeel overleg is opgelost, kan het, met instemming van de partijen, ter beslissing worden voorgelegd aan een persoon of orgaan. Indien de partijen hier niet mee instemmen, wordt het geschil op verzoek van één van beide partijen voorgelegd aan de arbitrage door een rechtbank van drie scheidsrechters, overeenkomstig de hieronder beschreven procedures.3. Binnen 30 dagen na ontvangst van een verzoek om arbitrage benoemt elke partij een onafhankelijke scheidsrechter. Binnen een termijn van 45 dagen bereiken deze twee door de partijen aangestelde scheidsrechters overeenstemming over de aanstelling van een derde scheidsrechter. Indien een van de partijen nalaat binnen de genoemde periode een scheidsrechter aan te stellen, of als de derde scheidsrechter niet binnen de gespecificeerde termijn wordt aangesteld, kan de voorzitter van de raad van de Internationale Burgerluchtvaartorganisatie door elke partij worden verzocht om, naar gelang van het geval, een scheidsrechter of scheidsrechters aan te stellen. Als de voorzitter dezelfde nationaliteit heeft als een van de partijen, wordt de aanstelling verricht door de vicevoorzitter van de raad met de meeste anciënniteit die niet om deze reden ongeschikt wordt bevonden. De derde scheidsrechter moet in alle gevallen een onderdaan van een derde land zijn, optreden als voorzitter van de rechtbank en bepalen waar de arbitrage zal plaatsvinden.4. De rechtbank stelt haar eigen procedureregels en agenda vast.5. In afwachting van een definitieve uitspraak kan de rechtbank, op verzoek van een partij, de andere partij vragen voorlopige verzachtende maatregelen te nemen.6. De rechtbank streeft ernaar binnen 180 dagen na ontvangst van het verzoek om arbitrage een schriftelijke beslissing te nemen. De beslissing van de meerderheid van de rechtbank prevaleert.7. Indien de rechtbank oordeelt dat er schending is geweest van deze Overeenkomst en indien de verantwoordelijke partij de schending niet ongedaan maakt of niet binnen 30 dagen na mededeling van de beslissing van de rechtbank overeenstemming bereikt met de andere partij over een voor beiden bevredigende oplossing, dan kan de andere partij de toepassing van vergelijkbare uit deze Overeenkomst voortvloeiende voordelen opschorten tot een oplossing gevonden is voor het geschil.8. De uitgaven van de rechtbank worden eerlijk gespreid over de partijen bij het geschil.9. Met het oog op de toepassing van dit artikel handelen de Europese Gemeenschap en de lidstaten samen.ARTIKEL 22WijzigingenAlle door de partijen samen overeengekomen wijzigingen van deze Overeenkomst, die het gevolg kunnen zijn van de raadplegingen overeenkomstig artikel 17 (Gemengd comité) van deze Overeenkomst, worden van kracht overeenkomstig het bepaalde in artikel 23 (Inwerkingtreding en voorlopige toepassing).ARTIKEL 23Inwerkingtreding en voorlopige toepassing1. Deze Overeenkomst en alle wijzigingen daarvan worden van kracht één maand na de datum van de laatste diplomatieke nota waarin de partijen bevestigen dat alle nodige procedures voor de inwerkingtreding van de Overeenkomst zijn voltooid. Met het oog op deze uitwisseling bezorgt Canada de aan de Europese Gemeenschap en haar lidstaten gerichte diplomatieke nota aan de Europese Gemeenschap, en bezorgt de Europese Gemeenschap de diplomatieke nota’s van de Europese Gemeenschap en haar lidstaten aan Canada.2. Onverminderd het bepaalde in lid 1 van dit artikel stemmen de partijen ermee in deze Overeenkomst voorlopig toe te passen vanaf de eerste dag van de maand volgende op de datum van de laatste nota waarbij de partijen elkaar in kennis hebben gesteld van de procedures die vereist zijn voor de voorlopige toepassing van deze Overeenkomst.ARTIKEL 24BeëindigingEen partij kan te allen tijde na de inwerkingtreding van deze Overeenkomst de andere partij langs diplomatieke kanalen schriftelijk mededelen dat zij besloten heeft deze Overeenkomst te beëindigen. Deze mededeling moet tegelijk ook naar de Internationale Burgerluchtvaartorganisatie en het secretariaat van de Verenigde Naties worden gestuurd. Deze Overeenkomst eindigt één (1) jaar na de datum waarop de andere partij de kennisgeving heeft ontvangen, tenzij de kennisgeving van de beëindiging vóór het verstrijken van deze termijn in overleg wordt ingetrokken. Indien de andere partij de ontvangst van de kennisgeving niet bevestigt, wordt de kennisgeving geacht veertien (14) dagen na de ontvangst van de kennisgeving door de Internationale Burgerluchtvaartorganisatie en het secretariaat van de Verenigde Naties te zijn ontvangen.ARTIKEL 25Registratie van de OvereenkomstDeze Overeenkomst en eventuele wijzigingen daarvan worden bij de inwerkingtreding ervan bij de Internationale Burgerluchtvaartorganisatie en het secretariaat van de Verenigde Naties geregistreerd.ARTIKEL 26Multilaterale verdragenBij de inwerkingtreding van een multilateraal verdrag dat betrekking heeft op de partijen, kan in het kader van het bij artikel 17 van deze Overeenkomst opgericht Gemengd Comité overleg worden gepleegd teneinde na te gaan welke invloed de bepalingen van dat multilateraal verdrag hebben op de onderhavige Overeenkomst.ARTIKEL 27Verhouding tot andere overeenkomsten1. Indien de partijen partij worden bij een multilaterale overeenkomst of overgaan tot de bekrachtiging van een besluit van de Internationale Luchtvaartorganisatie of een andere internationale organisatie dat betrekking heeft op onder deze Overeenkomst vallende aangelegenheden, plegen zij overleg in het Gemengd Comité om te bepalen of deze Overeenkomst met het oog hierop moet worden herzien.2. Gedurende de periode van voorlopige toepassing overeenkomstig artikel 23, lid 2 (Inwerkingtreding en voorlopige toepassing), van deze Overeenkomst worden de in bijlage 3 vermelde geldende bilaterale overeenkomsten opgeschort, uitgezonderd het bepaalde in bijlage 2. Bij inwerkingtreding overeenkomstig artikel 23, lid 1, van deze Overeenkomst, vervangt deze Overeenkomst de relevante bepalingen van de in bijlage 3 vermelde geldende bilaterale overeenkomsten, uitgezonderd het bepaalde in bijlage 2.TEN GETUIGE WAARVAN ondergetekenden, rechtsgeldig gemachtigd door hun respectievelijke regeringen, deze Overeenkomst hebben ondertekend.GEDAAN in tweevoud te….., op ../../200., in de Bulgaarse, Tsjechische, Deense, Nederlandse, Engelse, Estse, Finse, Franse, Duitse, Griekse, Hongaarse, Italiaanse, Letse, Litouwse, Maltese, Poolse, Portugese, Roemeense, Slowaakse, Sloveense, Spaanse en Zweedse taal, waarbij alle teksten gelijkelijk authentiek zijn.BIJLAGE 1ROUTESCHEMA1. Met het oog op de toepassing van artikel 2, lid 1, onder c), van deze Overeenkomst, staat elke partij toe dat de luchtvaartmaatschappijen van de andere partij vervoer verrichten op de hierna gespecificeerde routes:a) Voor luchtvaartmaatschappijen uit Canada:Achterliggende punten – Punten in Canada – Tussenliggende punten – Punten in de lidstaten – Verder gelegen puntenb) Voor luchtvaartmaatschappijen uit de Europese Gemeenschap:Achterliggende punten – Punten in de lidstaten – Tussenliggende punten – Punten in Canada – Verder gelegen punten2. De luchtvaartmaatschappijen van een partij kunnen bij een vlucht of alle vluchten en naar keuze:a) vluchten in één van beide of beide richtingen exploiteren;b) verschillende vluchtnummers combineren bij de exploitatie van één luchtvaartuig;c) achterliggende, tussenliggende en verder gelegen punten en punten op het grondgebied van een partij bedienen in elke combinatie of volgorde;d) landingen op een punt of punten overslaan;e) verkeer van een van haar luchtvaartuigen naar een ander overplaatsen zonder beperkingen inzake type of aantal van de luchtvaartuigen die op om het even welk punt worden geëxploiteerd;f) punten achter om het even welk punt op het grondgebied van die partij bedienen, met of zonder verandering van luchtvaartuig of vluchtnummer, en deze diensten aanbieden en bij het publiek bekendmaken als doorgaande diensten;g) een tussenlanding maken op ieder punt binnen of buiten het grondgebied van een partij;h) transitvervoer verrichten op tussenliggende punten en op punten op het grondgebied van de andere partij;i) verkeer op hetzelfde luchtvaartuig combineren, ongeacht de herkomst van dit verkeer; enj) diensten verlenen op basis van codesharing, overeenkomstig artikel 13, lid 3 (Codesharing), van deze Overeenkomst;zonder richtings- of geografische beperking en zonder verlies van enig recht om verkeer te verrichten dat anderszins is toegestaan krachtens deze Overeenkomst.BIJLAGE 2REGELINGEN VOOR DE BESCHIKBAARHEID VAN RECHTENDEEL 1Eigendom van en zeggenschap over de luchtvaartmaatschappijen van beide partijen1. Onverminderd artikel 4 (Investeringen) mogen luchtvaartmaatschappijen van een partij, op basis van wederkerigheid, eigendom zijn van onderdanen van om het even welke andere partijen, voor zover dit is toegestaan uit hoofde van de Canadese binnenlandse wetten en regels voor buitenlandse investeringen in luchtvaartmaatschappijen.2. Onverminderd artikel 3 (Aanwijzing, vergunning en intrekking), lid 2, onder c), en artikel 4 (Investeringen) van de Overeenkomst, is in de plaats van artikel 3 (Aanwijzing, vergunning en intrekking), lid 2, onder c), de volgende bepaling van toepassing met betrekking tot de eigendom van en zeggenschap over luchtvaartmaatschappijen zolang niet anders is bepaald in de in deel 2, punt 2, onder c) en d), van deze bijlage vermelde wetten en regels:"in het geval van een luchtvaartmaatschappij uit Canada, berust de eigendom en het effectieve zeggenschap over de luchtvaartmaatschappij bij onderdanen van Canada, heeft de luchtvaartmaatschappij een Canadese vergunning en is het hoofdkantoor van de luchtvaartmaatschappij in Canada gevestigd; in het geval van een luchtvaartmaatschappij uit een lidstaat, berust de eigendom en het effectieve zeggenschap over de luchtvaartmaatschappij bij onderdanen van de lidstaten, IJsland, Liechtenstein, Noorwegen of Zwitserland, heeft de luchtvaartmaatschappij een communautaire vergunning en is het hoofdkantoor van de luchtvaartmaatschappij in een lidstaat gevestigd".DEEL 2Geleidelijke beschikbaarheid van verkeersrechten1. Bij het uitoefenen van de in lid 2 van dit deel vastgestelde verkeersrechten, genieten de luchtvaartmaatschappijen van de partijen die bij bijlage 1, punt 2, toegestane operationele flexibiliteit.2. Onverminderd de in bijlage 1 van deze Overeenkomst vastgestelde verkeersrechten:a) gelden de volgende rechten wanneer krachtens de nationale wetten en regels van beide partijen is toegestaan dat onderdanen van de andere partij eigenaar zijn van en zeggenschap hebben over in totaal 25% van de stemgerechtigde belangen in hun luchtvaartmaatschappijen:i) met betrekking tot gecombineerde diensten voor passagiersvervoer en goederendiensten, hebben Canadese luchtvaartmaatschappijen het recht internationaal vervoer aan te bieden tussen om het even welke punten in Canada en om het even welke punten in de lidstaten en hebben communautaire luchtvaartmaatschappijen het recht luchtdiensten aan te bieden tussen om het even welke punten in de lidstaten en om het even welke punten in Canada. Met betrekking tot gecombineerde diensten voor passagiersvervoer en goederendiensten, hebben luchtvaartmaatschappijen van een partij bovendien het recht internationaal vervoer aan te bieden van en naar punten in derde landen, via om het even welke punten op het grondgebied van die partij, met of zonder verandering van luchtvaartuig of vluchtnummer, en hebben zij het recht deze diensten aan te bieden en bij het publiek bekend te maken als doorgaande diensten;ii) met betrekking tot goederendiensten hebben luchtvaartmaatschappijen van beide partijen het recht om internationaal vervoer aan te bieden tussen het grondgebied van de andere partij en punten in derde landen, in samenhang met diensten tussen punten op hun grondgebied en punten op het grondgebied van de andere partij;iii) met betrekking tot gecombineerde diensten voor passagiersvervoer en goederendiensten genieten luchtvaartmaatschappijen van beide partijen de exploitatierechten die zijn vastgelegd in geldende bilaterale luchtvervoersovereenkomsten tussen Canada en individuele lidstaten, zoals vermeld in bijlage 3, deel 1, alsook de exploitatierechten die zijn vastgelegd in regelingen die tussen Canada en individuele lidstaten werden toegepast, zoals vermeld in bijlage 3, deel 2. Wat betreft de in deze alinea gespecificeerde rechten van de vijfde vrijheid met betrekking tot verder gelegen punten, zijn andere dan geografische beperkingen, beperkingen van het aantal punten en van de vluchtfrequentie niet langer van toepassing; eniv) teneinde de zekerheid te vergroten, zijn de onder i) en ii) hierboven vermelde rechten beschikbaar wanneer er geen bilaterale overeenkomst of regeling bestond op het ogenblik van de ondertekening van deze Overeenkomst, of wanneer de in een Overeenkomst vastgelegde rechten die onmiddellijk vóór de ondertekening van deze Overeenkomst beschikbaar waren, minder liberaal waren dan de onder i) en ii) vermelde rechten.b) wanneer krachtens de nationale wetten en regels van beide partijen is toegestaan dat onderdanen van de andere partij eigenaar zijn van en zeggenschap hebben over in totaal tot 49% van de stemgerechtigde belangen in hun luchtvaartmaatschappijen, gelden bovenop het bepaalde in lid 2, onder a), de volgende rechten:i) met betrekking tot gecombineerde diensten voor passagiersvervoer genieten de luchtvaartmaatschappijen van beide partijen rechten van de vijfde vrijheid op om het even welke tussenliggend punten, en, voor Canadese luchtvaartmaatschappijen, op om het even welke punten in de lidstaten en om het even welke punten in andere lidstaten, voor zover, in het geval van Canadese luchtvaartmaatschappijen, de diensten een punt in Canada omvatten en, in het geval van communautaire luchtvaartmaatschappijen, de diensten een punt in een lidstaat omvatten;ii) met betrekking tot gecombineerde diensten voor passagiersvervoer genieten Canadese luchtvaartmaatschappijen rechten van de vijfde vrijheid tussen om het even welke punten in de lidstaten en om het even welke punten in Marokko, Zwitserland, de Europese Economische Ruimte en andere leden van de Europese gemeenschappelijke luchtvaartruimte; eniii) met betrekking tot goederendiensten hebben luchtvaartmaatschappijen van beide partijen het recht om internationaal vervoer aan te bieden tussen punten op het grondgebied van de andere partij en punten in derde landen, zonder de vereiste een punt op het grondgebied van die partij te bedienen;c) wanneer de nationale wetten en regels van beide partijen de onderdanen van de andere partij toestaan een luchtvaartmaatschappij op te richten op haar grondgebied voor binnenlandse en internationale luchtdiensten, en overeenkomstig leden 5, 6, onder e), en 9, van artikel 17 (Gemengd comité) van deze Overeenkomst, gelden bovenop het bepaalde in lid 2, onder a) en b), de volgende rechten:i) met betrekking tot gecombineerde diensten voor passagiersvervoer genieten beide partijen rechten van de vijfde vrijheid met betrekking tot alle verder gelegen punten, zonder beperkingen van de frequentie.d) wanneer het krachtens de nationale wetten en regels van beide partijen is toegestaan dat onderdanen van de andere partij de volledige eigendom van en zeggenschap over hun luchtvaartmaatschappijen hebben, en wanneer beide partijen de volledige toepassing van bijlage 1 toestaan, overeenkomstig leden 5, 6, onder e), en 9 van artikel 17 (Gemengd comité) van deze Overeenkomst en overeenkomstig een bevestiging van de partijen op basis van hun respectieve procedures, zijn de bepalingen van bijlage 2 niet langer van toepassing en wordt bijlage 1 van kracht.BIJLAGE 3BILATERALE OVEREENKOMSTEN TUSSEN CANADA EN LIDSTATEN VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAP1. Zoals bepaald in artikel XXX van deze Overeenkomst worden de volgende bilaterale overeenkomsten tussen Canada en de lidstaten, die al dan niet in werking zijn getreden, opgeschort of vervangen door deze Overeenkomst:a) De Republiek Oostenrijk : Luchtvervoersovereenkomst tussen de regering van Canada en de Oostenrijkse bondsregering , ondertekend op 22 juni 1993;b) Het Koninkrijk België : Luchtvervoersovereenkomst tussen de regering van Canada en de regering van België , ondertekend op 13 mei 1986; PROTOCOL tot wijziging van de luchtvervoersovereenkomst tussen de regering van Canada en de regering van België, geparafeerd ad referendum op 23 mei 2000;c) De Republiek Bulgarije : Luchtvervoersovereenkomst tussen de regering van Canada en de regering van de Republiek Bulgarije , geparafeerd ad referendum op 12 april 1991;d) De Tsjechische Republiek : Luchtvervoersovereenkomst tussen de regering van Canada en de regering van de Tsjechische Republiek , ondertekend op 13 mei 1996; Uitwisseling van nota's tot wijziging van de overeenkomst, geparafeerd ad referendum op 28 juni 2004;e) Het Koninkrijk Denemarken : Overeenkomst voor luchtdiensten tussen Canada en Denemarken, ondertekend op 13 december 1949. Luchtvervoersovereenkomst tussen de regering van Canada en de regering van het Koninkrijk Denemarken , geparafeerd ad referendum op 17 februari 1989;f) De Republiek Finland : Overeenkomst tussen de regering van Canada en de regering van Finland voor luchtdiensten tussen hun respectieve grondgebieden en over de grenzen van deze grondgebieden heen , ondertekend op 28 mei 1990. Overeenkomst in de vorm van een uitwisseling van nota's, tot wijziging van de overeenkomst tussen de regering van Canada en de regering van Finland inzake luchtdiensten tussen hun respectieve grondgebieden en over de grenzen van deze grondgebieden heen , opgesteld te Helsinki op 28 mei 1990, ondertekend op 1 oktober 1999;g) De Franse Republiek: Luchtvervoersovereenkomst tussen de regering van Canada en de regering van de Franse Republiek , ondertekend op 15 juni 1976; Uitwisseling van nota's tussen de regering van Canada en de regering van de Franse Republiek tot wijziging van de op 15 juni 1976 te Parijs ondertekende luchtvervoersovereenkomst , ondertekend op 21 december 1982;h) De Bondsrepubliek Duitsland : Luchtvervoersovereenkomst tussen de regering van Canada en de regering van de Bondsrepubliek Duitsland , ondertekend op 26 maart 1973; Uitwisseling van nota's tussen de regering van Canada en de regering van de Bondsrepubliek Duitsland tot wijziging van de op 26 maart 1973 te Ottawa ondertekende luchtvervoersovereenkomst , ondertekend op 20 januari 1983; Wijziging van de overeenkomst, ad referendum geparafeerd op 9 juli 1993, en wijziging van de overeenkomst, ad referendum geparafeerd op 24 oktober 1996;i) De Helleense Republiek : Overeenkomst tussen de regering van Canada en de regering van de Helleense Republiek inzake geregeld commercieel luchtvervoer , ondertekend op 20 augustus 1984; Overeenkomst in de vorm van een uitwisseling van nota's tussen de regering van Canada en de regering van de Helleense Republiek tot wijziging van de op 20 augustus 1984 te Toronto ondertekende luchtvervoersovereenkomst , ondertekend op 23 juni 1995;j) De Republiek Hongarije : Luchtvervoersovereenkomst tussen de regering van Canada en de regering van de Republiek Hongarije , ondertekend op 7 december 1998;k) Ierland : Luchtvervoersovereenkomst tussen de regering van Canada en de regering van Ierland , ondertekend op 27 april 2007 en voorlopig van kracht; Overeenkomst voor luchtdiensten tussen Canada en Ierland , ondertekend op 8 augustus 1947. Uitwisseling van nota's (19 april en 31 mei 1948) tussen Canada en Ierland tot wijziging van de overeenkomst voor luchtdiensten tussen de twee landen , ondertekend op 31 mei 1948; Overeenkomst in de vorm van een uitwisseling van nota's tussen Canada en Ierland tot wijziging van de bijlage bij de op 8 augustus 1947 ondertekende overeenkomst voor luchtdiensten , ondertekend op 9 juli 1951. Uitwisseling van nota's tussen Canada en Ierland tot wijziging van de op 8 augustus 1947 ondertekende overeenkomst voor luchtdiensten tussen de twee landen, ondertekend op 23 december 1957;l) De Italiaanse Republiek : Luchtvervoersovereenkomst tussen de regering van Canada en de regering van Italië , opgesteld ad referendum op 16 mei 2002; Overeenkomst voor luchtdiensten tussen Canada en Italië , ondertekend op 13 april 1962; Overeenkomst in de vorm van een uitwisseling van nota's tussen de regering van Canada en de regering van de Republiek Italië, tot wijziging van de overeenkomst voor luchtdiensten, zoals gespecificeerd in de overeengekomen notulen van 28 april 1972, ondertekend op 28 augustus 1972;m) Het Koninkrijk der Nederlanden : Luchtvervoersovereenkomst tussen de regering van Canada en de regering van het Koninkrijk der Nederlanden , ondertekend op 2 juni 1989;n) De Republiek Polen : Luchtvervoersovereenkomst tussen de regering van Canada en de regering van de Republiek Polen , geparafeerd ad referendum op 5 april 2001; Overeenkomst voor luchtvervoer tussen de Volksrepubliek Polen en de regering van Canada , opgesteld op 14 mei 1976;o) De Portugese Republiek : Luchtvervoersovereenkomst tussen de regering van Canada en de regering van Portugal , geparafeerd ad referendum op 8 juni 2006; Luchtvervoersovereenkomst tussen de regering van Canada en de regering van Portugal , ondertekend op 10 april 1987;p) Roemenië : Luchtvervoersovereenkomst tussen de regering van Canada en de regering van de Socialistische Republiek Roemenië , ondertekend op 27 oktober 1983; Uitwisseling van nota's tussen de regering van Canada en de regering van Roemenië tot wijziging van de overeenkomst , ondertekend op 31 mei 1999 en 12 juli 1999;q) Het Koninkrijk Spanje : Luchtvervoersovereenkomst tussen de regering van Canada en de regering van Spanje , ondertekend op 15 september 1988;r) Het Koninkrijk Zweden : Overeenkomst tussen de regering van Canada en de regering van Zweden voor luchtdiensten tussen het Canadese en Zweedse grondgebied , ondertekend op 27 juni 1947. Luchtvervoersovereenkomst tussen de regering van Canada en de regering van het Koninkrijk Zweden , opgesteld ad referendum op 17 februari 1989; ens) Het Verenigd Koninkrijk van Groot-Brittannië en Noord-Ierland: Overeenkomst voor luchtdiensten tussen de regering van Canada en de regering van het Verenigd Koninkrijk van Groot-Brittannië en Noord-Ierland , geparafeerd ad referendum op 12 april 2006; Overeenkomst voor luchtdiensten tussen de regering van Canada en de regering van het Verenigd Koninkrijk van Groot-Brittannië en Noord-Ierland , ondertekend op 22 juni 1988;2. Niettegenstaande artikel 1 van deze bijlage, voor de gebieden die niet onder de definitie van "grondgebied" in artikel 1 van deze Overeenkomst vallen, blijven de onder e) (het Koninkrijk Denemarken), g) (de Franse Republiek), k) (het Koninkrijk der Nederlanden), en q) (Het Verenigd Koninkrijk van Groot-Brittannië en Noord-Ierland) vermelde overeenkomsten van toepassing, onder de daarin neergelegde voorwaarden.AANHANGSEL 2MEMORANDUM VAN OVERLEG1. Tussen november 2007 en september 2008 hebben delegaties van Canada en de Europese Gemeenschap en haar lidstaten deelgenomen aan vier onderhandelingsrondes over een uitgebreide luchtvervoersovereenkomst. De lijsten met de samenstelling van de delegaties zijn bijgevoegd als aanhangsel A.2. Het overleg vond plaats in een hartelijke en constructieve sfeer, wat de uitstekende relaties tussen Canada en de Europese Gemeenschap en haar lidstaten weerspiegelt.3. De onderhandelingen op het niveau van ambtenaren hebben geleid tot een luchtvervoersovereenkomst tussen de regering van Canada en de Europese Gemeenschap en haar lidstaten ("de Overeenkomst"); de tekst van deze Overeenkomst is geparafeerd en als aanhangsel B bij dit memorandum gevoegd. Beide delegaties hebben erkend dat het paraferen van de tekst alleen betekent dat de onderhandelingen over de substantiële kwesties zijn afgerond en niet dat de tekst is goedgekeurd of rechtsgeldig is geworden, en dat voorafgaand aan de ondertekening nog taalkundige en tekstuele wijzigingen vereist zijn om de plichten waartoe de partijen zich krachtens deze Overeenkomst verbinden, nauwkeurig te beschrijven.4. De delegaties hebben de Overeenkomst aan hun respectieve autoriteiten voorgelegd en de partijen aanbevolen ze te ondertekenen, onverminderd eventuele noodzakelijke wijzigingen om juridische, taalkundige of tekstuele redenen, en daardoor als authentiek en definitief goed te keuren, en ze in werking te laten treden overeenkomstig hun juridische voorschriften. De delegaties hebben bevestigd dat de Overeenkomst, door de ondertekening ervan, volledig administratief zal worden toegepast. Voorafgaand aan de ondertekening mogen Canada en de lidstaten, naar eigen goeddunken, alle in de Overeenkomst uiteengezette rechten administratief tot elkaars beschikking stellen. Teneinde de ratificering en definitieve inwerkingtreding zo snel mogelijk te voltooien, zal de Canadese delegatie een Franse versie van de Overeenkomst ter evaluatie ter beschikking stellen van de delegatie van de Europese Unie. De Europese Unie zal de Canadese delegatie de tekst van de Overeenkomst in alle andere officiële talen van de Europese Gemeenschap ter evaluatie ter beschikking stellen.1. AANWIJZING5. Met betrekking tot de artikelen 3 en 16 heeft de delegatie van de Europese Unie meegedeeld dat de autoriteiten van de EU-lidstaten niet zullen overgaan tot een formele diplomatieke aanwijzing van luchtvaartmaatschappijen. De delegaties zijn overeengekomen dat vergunningen of andere vormen van machtigingen die door de partijen aan hun luchtvaartmaatschappijen worden afgegeven, met het oog op de toepassing van deze Overeenkomst als een aanwijzing worden beschouwd.6. De delegatie van de Europese Unie heeft ermee ingestemd dat, indien Canada lid zou worden van een gemeenschappelijke luchtvervoersmarkt die gebaseerd is op gemeenschappelijke veiligheids- en vergunningsregels die voor Canada aanvaardbaar zijn en vergelijkbaar zijn met de bepalingen van deze Overeenkomst, de Europese Gemeenschap en haar lidstaten Canada een wederzijdse machtiging tot aanwijzing zullen verstrekken waarbij Canada de toelating krijgt om luchtvaartmaatschappijen van zijn partners aan te wijzen, voor zover die partners, wat de aanwijzing betreft, de luchtvaartmaatschappijen van de Europese Gemeenschap op dezelfde wijze behandelen, en waarbij de partners van Canada de toelating krijgen om luchtvaartmaatschappijen van Canada aan te wijzen om luchtdiensten te verlenen in het kader van hun respectieve luchtvervoersovereenkomsten met de Europese Gemeenschap en/of lidstaten.2. INVESTERINGEN, EIGENDOM VAN EN ZEGGENSCHAP OVER LUCHTVAARTMAATSCHAPPIJEN7. De door de delegaties uitgewerkte Overeenkomst voorziet in de mogelijkheid van nog liberalere regelingen, in het geval in het beleid en de wetgeving van elke partij in de toekomst de beperking op buitenlandse eigendom van haar luchtvaartmaatschappijen en/of de eisen inzake zeggenschap over haar luchtvaartmaatschappijen worden afgezwakt.8. De delegatie van de Canada heeft de delegatie van de Europese Unie uitgelegd dat Canada een relatief flexibele benadering volgt met betrekking tot buitenlandse eigendom van Canadese luchtvaartmaatschappijen. Op dit ogenblik is de buitenlandse eigendom van Canadese luchtvaartmaatschappijen beperkt tot 25% van de aandelen met stemrecht in die luchtvaartmaatschappijen, maar Canada staat variabele structuren met betrekking tot aandelen met stemrecht toe, waardoor het mogelijk wordt dat meer dan 50% van de aandelen met stemrecht in handen komen van niet-Canadezen. In het kader van de traditionele structuur ging Canada ervan uit dat elk aandeel met stemrecht, of het nu in handen is van een Canadees of een niet-Canadees, recht gaf op één stem. Bij een variabele stemstructuur geeft elk aandeel met stemrecht niet noodzakelijk recht op één stem. Bovendien staat Canada in de praktijk toe dat niet-Canadezen tot 100% van de aandelen zonder stemrecht in Canadese luchtvaartmaatschappijen in handen mogen hebben. Een Canadese luchtvaartmaatschappij moet feitelijk worden gecontroleerd door Canadezen. Wat de feitelijke controle van Canadese luchtvaartmaatschappijen door onderdanen van EU-lidstaten betreft, heeft het Canadian Transportation Agency geen criteria voor het bepalen van de feitelijke controle gecodificeerd en gepubliceerd, waardoor elk geval individueel moet worden beoordeeld en de flexibiliteit behouden blijft om alle relevante elementen positief te beoordelen.9. De delegatie van de Europese Unie heeft aangegeven dat de Europese Gemeenschap toestaat dat haar luchtvaartmaatschappijen voor 100% in handen zijn van onderdanen van niet-EU-lidstaten, voor zover dit voorzien is in een internationale overeenkomst waarbij de Gemeenschap partij is. Ten gevolge van verdragsverplichtingen met de landen van de Europese Economische Ruimte en Zwitserland, mogen onderdanen van IJsland, Liechtenstein, Noorwegen en Zwitserland bovendien eigenaar zijn van en zeggenschap uitoefenen over luchtvaartmaatschappijen uit de Europese Gemeenschap.10. Met betrekking tot de in bestaande bilaterale overeenkomsten vastgelegde bepalingen inzake buitenlandse eigendomsstructuren van veel luchtvaartmaatschappijen van bilaterale partners van Canada, heeft Canada tot dusver het standpunt ingenomen dat dit de Canadese belangen niet schaadt en heeft het daarom geen maatregelen genomen met betrekking tot de investeringen door onderdanen van derde landen in luchtvaartmaatschappijen van bilaterale partners. De Canadese delegatie is akkoord gegaan met het feit dat onderdanen van IJsland, Liechtenstein, Noorwegen en Zwitserland het recht hebben onmiddellijk eigenaar te worden van en zeggenschap uit te oefenen over luchtvaartmaatschappijen uit de Europese Gemeenschap.11. Beide delegaties hebben opgemerkt dat mogelijke wijzigingen van de regels inzake eigendom en zeggenschap met betrekking tot artikel 4 en bijlage 2, deel 2, punt 2, onder c) en d), van deze Overeenkomst, de partijen niet verplichten om derde landen te verzoeken de luchtvaartmaatschappijen die in handen zijn van onderdanen van een andere partij te erkennen.3. DOUANERECHTEN, BELASTINGEN EN HEFFINGEN12. Tijdens de besprekingen van artikel 8 heeft de delegatie van de Europese Unie benadrukt dat deze Overeenkomst geen gevolgen heeft voor de belastingen over de toegevoegde waarde (btw), behalve wat de omzetbelasting op invoer betreft. De delegatie van de Europese Unie heeft ook uitgelegd dat, in de communautaire wetgeving (Richtlijn 2006/112/EG van de Raad), goederen die worden geleverd aan boord van intracommunautaire vluchten en die niet voor onmiddellijk verbruik zijn bestemd, moeten worden belast volgens het tarief en de voorwaarden van de btw-wetgeving van de lidstaat van vertrek. Er wordt van uitgegaan dat accijnsplichtige goederen die voor dergelijke doeleinden zijn bestemd, de bij de communautaire wetgeving (Richtlijn 92/12/EEG van de Raad) ingestelde schorsingsregeling hebben verlaten en niet in onbelaste toestand kunnen worden vervoerd. Deze wet is van toepassing op intra-EU-vluchten, ongeacht of deze door communautaire luchtvaartmaatschappijen of maatschappijen uit derde landen worden geëxploiteerd. Voor vluchten tussen een lidstaat en Canada geldt een andere juridische regeling. De delegatie van de Europese Unie heeft bevestigd dat in het geval van een vlucht uit Canada naar een lidstaat, niets in de communautaire wetgeving verbiedt goederen belastingvrij te verkopen aan passagiers die zich aan boord van een dergelijke vlucht bevinden en die bij het uitstappen in elk geval aan een douanecontrole zullen worden onderworpen. Als het gaat om vlucht uit een lidstaat naar Canada, rechtstreeks of via een derde land, is belastingvrije verkoop eveneens toegestaan krachtens de exportregels; in dat geval vindt de douanecontrole plaats in Canada. In geen van beide gevallen zou de situatie veranderen door een tussenstop in de Gemeenschap, voor zover er geen passagiers in- of uitstappen. Wat dat zelfde artikel betreft, heeft de delegatie van de Europese Unie eveneens opgemerkt dat de algemene regel van de communautaire wetgeving (Richtlijn 2003/96/EG van de Raad) is dat lidstaten vrijstelling verlenen voor energieproducten die voor commercieel luchtvervoer worden gebruikt. De richtlijn bevat echter bepalingen die lidstaten toestaan de algemene vrijstelling te beperken en luchtvaartbrandstof voor binnenlandse of intracommunautaire vluchten toch te belasten. De Canadese delegatie heeft opgemerkt dat Canada, in het kader van eerdere bilaterale luchtvervoersovereenkomsten met lidstaten, vrijstelling van belasting op luchtvaartbrandstof geniet. De Canadese delegatie heeft er voorts ook op gewezen dat Canada om overleg in het Gemengd Comité zal vragen indien lidstaten belastingen willen heffen op luchtvaartbrandstof voor intracommunautaire vluchten.4. STATISTIEKEN13. Wat artikel 9 betreft, hebben beide delegaties bevestigd dat het niet hun intentie was administratieve lasten te veroorzaken door te eisen dat bij de autoriteiten statistieken worden ingediend die normaal niet vereist zijn uit hoofde van de bestaande wet- en regelgeving. De Canadese delegatie heeft uitgelegd dat alle luchtvaartmaatschappijen die naar Canada vliegen, op elektronische wijze operationele basisgegeven moeten indienen. De delegatie van de Europese Unie heeft bevestigd dat de regeringen van diverse lidstaten soortgelijke voorschriften hebben vastgesteld.5. HEFFINGEN OP LUCHTHAVENS, LUCHTHAVENVOORZIENINGEN EN -DIENSTEN14. Wat artikel 12 van de Overeenkomst betreft, heeft de delegatie van de Europese Unie te kennen gegeven er belang in te stellen dat in de Overeenkomst wordt vermeld dat de heffingen "kostengerelateerd" dienen te zijn. De Canadese delegatie heeft aanvaard dat deze term wordt opgenomen in de bepalingen met betrekking tot luchtnavigatiediensten, voor zover het duidelijk is dat, voor Canada, de elementen en de procedure voor het vaststellen van luchtnavigatieheffingen zijn uiteengezet in wetgeving waarbij het verboden is te discrimineren en onderscheid te maken tussen categorieën gebruikers, en waarin gespecificeerd is met welke kosten rekening moet worden gehouden bij de vaststelling van de luchtnavigatieheffingen. Krachtens de Civil Air Navigation Services Commercialization Act mogen de kosten, uitgaande van redelijke en voorzichtige ramingen, niet zodanig hoog zijn dat ze inkomsten opleveren die groter zijn dan NavCanada’s huidige en toekomstige financiële behoeften voor het verlenen van navigatiediensten voor de burgerluchtvaart. In die Act zijn de heffingsbeginselen en de financiële behoeften gedefinieerd, en is bepaald vanaf welk niveau heffingen niet meer kostengerelateerd zijn. De delegatie van de Europese Unie heeft nota genomen van deze uitleg.6. COMMERCIEEL KADER: VERTEGENWOORDIGERS VAN LUCHTVAARTMAATSCHAPPIJEN15. Wat artikel 13, leden 6 en 7, van de Overeenkomst betreft, hebben de delegaties verklaard dat één doel van de bepalingen is om verzoeken om arbeidsvergunningen, visa en andere relevante documenten voor vertegenwoordigers/personeel van luchtvaartmaatschappijen te vergemakkelijken, ook in omstandigheden waarin de toegang of het verblijf van het personeel op tijdelijke basis vereist is om dringende redenen.7. COMMERCIEEL KADER: INTERMODALE DIENSTEN16. Wat artikel 13, lid 9, onder b), van de Overeenkomst betreft, zijn de delegaties overeengekomen dat, met betrekking tot intermodale diensten en in het geval luchtvaartmaatschappijen ervoor kiezen het vervoer over land zelf uit te voeren, de binnenlandse wet- en regelgeving van toepassing is op dergelijke diensten.8. COMMERCIEEL KADER: PRIJZEN17. Wat artikel 13, leden 10 tot en met 12, van de Overeenkomst betreft, zijn de delegaties overeengekomen dat, hoewel het in het kader van de Overeenkomst niet vereist is dat de prijzen bij de luchtvaartautoriteiten worden ingediend, het nodig is dat die autoriteiten regelmatig informatie over specifieke prijzen vragen aan de luchtvaartmaatschappijen teneinde, bijvoorbeeld, een oplossing te zoeken voor klachten met betrekking tot te hoge prijzen of het niet toepassen van de correcte prijs. De delegaties zijn voorts ook overeengekomen dat dergelijke verzoeken om informatie niet als alternatief voor het indienen van prijzen mogen worden gebruikt.9. CHARTERDIENSTEN18. De Europese Gemeenschap maakt in haar regelgeving niet langer onderscheid tussen geregelde luchtdiensten en charterdiensten. Canada heeft wel nog regelgeving waarin een onderscheid wordt gemaakt tussen geregelde luchtdiensten en charterdiensten en waarin eisen inzake consumentenbescherming in het geval van charterdiensten zijn vastgesteld. De delegaties blijven de verdere ontwikkeling van charterdiensten aanmoedigen en hebben bevestigd dat alle partijen profijt kunnen trekken van de flexibiliteit die door de nationale wet- en regelgeving wordt geboden op het gebied van charterdiensten.10. GEMENGD COMITÉ EN ARBITRAGE19. Wat de artikelen 17 en 21 van de Overeenkomst betreft, zijn de delegaties overeengekomen dat het Gemengd Comité bestaat uit vertegenwoordigers van Canada, de Europese Commissie en de lidstaten. De delegaties zijn voorts ook overeengekomen dat de partijen, met het oog op de beslechting van geschillen die voortvloeien uit de Overeenkomst, door Canada en de Europese Commissie zullen worden vertegenwoordigd. De lidstaten of de betrokken landen zullen bij alle arbitrageprocedures aanwezig zijn.11. MILIEU20. De delegaties hebben erop gewezen dat soevereine jurisdictie ook de jurisdictie over het grondgebied van een partij omvat.12. ARBEIDSKWESTIES21. Wat artikel 19 van de Overeenkomst betreft, heeft de delegatie van de Europese Unie gewezen op het belang dat zij hecht aan arbeidskwesties in het kader van de Overeenkomst, en heeft zij aanbevolen dat de partijen het effect van de Overeenkomst zouden monitoren, met name op de arbeidsomstandigheden, teneinde tot een beter begrip te komen van de arbeidssystemen van elke partij met betrekking tot mobiele werknemers in de luchtvaart en gezonde beleidsmaatregelen en praktijken op arbeidsgebied, en de capaciteiten en mogelijkheden van de partijen te vergroten om passende antwoorden te vinden. De delegatie van de Europese Unie heeft er ook op gewezen dat de ondertekenaars verplicht zijn de beginselen van de Verklaring van de Internationale Arbeidsorganisatie over de fundamentele rechten en beginselen op het werk en de follow-up daarvan (1998) na te leven, met name het recht op vrijheid van vereniging en de effectieve erkenning en handhaving van het recht op collectieve onderhandelingen. Tegelijk hebben de partijen elkaars soevereine rechten erkend om hun eigen beleid en nationale prioriteiten vast te stellen en om hun eigen arbeidswetten en -regels vast te stellen, toe te passen en te handhaven. De delegatie van de Europese Unie heeft benadrukt dat de Overeenkomst de sociale partners de mogelijkheid biedt om hun samenwerking inzake arbeidskwesties te versterken. De Canadese delegatie heeft aanbevolen elke partij zelf te laten beslissen hoe ze het effect van de Overeenkomst op de arbeidsomstandigheden zal monitoren. De delegaties zijn overeengekomen dat de bepalingen van de Overeenkomst niet van toepassing zijn op specifieke gevallen van collectieve onderhandelingen of andere acties op het gebied van privaat-industriële relaties.13. TOEKOMSTIGE RECHTEN22. De Canadese delegatie heeft aangegeven dat het Canadese luchtvervoersbeleid geen bepalingen bevat met betrekking tot de volledige eigendom van Canadese luchtvaartmaatschappijen door buitenlanders, rechten van de zevende vrijheid inzake gecombineerde passagiersdiensten voor luchtvaartmaatschappijen van beide partijen (afzonderlijk en gescheiden van communautaire luchtvaartmaatschappijen die actief zijn vanuit om het even welke EU-lidstaat), cabotage en vestigingsrechten, en dat het Canadese beleid en/of de Canadese wet- en regelgeving derhalve moet worden gewijzigd.Overzeese gebieden23. Wat de overzeese gebieden van lidstaten betreft, hebben de delegaties erkend dat deze Overeenkomst alleen van toepassing is op de in het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap vermelde overzeese gebieden van de lidstaten. Deze overzeese gebieden zijn de Franse overzeese departementen (Frans Guyana, Guadeloupe, Martinique en Réunion), de Azoren, Madeira, en de Canarische Eilanden. Met betrekking tot de overzeese gebieden van de lidstaten waarop het Verdrag niet van toepassing is, blijven de in bijlage 3 opgesomde bilaterale luchtvervoersovereenkomsten tussen Canada en de desbetreffende lidstaat van toepassing.Opgesteld te Londen, Verenigd Koninkrijk, op 30 november 2008.Voor de delegatie van Canada | Voor de delegatie van de Europese Gemeenschap en haar lidstaten |Nadir Patel Het hoofd van de delegatie Chief Air Negotiator Regering van Canada | Olivier Onidi Het hoofd van de delegatie Directoraat-generaal Energie en Vervoer Europese Commissie |