Avis juridique important

|

52001PC0675

Voorstel voor een beschikking van de Raad waarbij de lidstaten worden gemachtigd in het belang van de Europese Gemeenschap het Internationaal Verdrag inzake wettelijke aansprakelijkheid bij verontreinigingsschade als gevolg van olie uit scheepsbunkers, 2001 (het 'Bunkers-Verdrag') te ondertekenen en te ratificeren  /* COM/2001/0675 def. - CNS 2001/0271 */

Publicatieblad Nr. 051 E van 26/02/2002 blz. 0371 - 0371

Voorstel voor een BESCHIKKING VAN DE RAAD waarbij de lidstaten worden gemachtigd in het belang van de Europese Gemeenschap het Internationaal Verdrag inzake wettelijke aansprakelijkheid bij verontreinigingsschade als gevolg van olie uit scheepsbunkers, 2001 (het 'Bunkers-Verdrag') te ondertekenen en te ratificeren(door de Commissie ingediend)TOELICHTINGHet Bunkers-VerdragHet Internationaal Verdrag inzake wettelijke aansprakelijkheid bij verontreinigingsschade als gevolg van olie uit scheepsbunkers, 2001 (het 'Bunkers-Verdrag') werd tijdens een diplomatieke conferentie bij de Internationale Maritieme Organisatie (IMO) op 23 maart 2001 goedgekeurd. Dit verdrag werd goedgekeurd om te verzekeren dat personen die schade ondervinden wanneer als brandstof in scheepsbunkers vervoerde olie in zee terechtkomt, een passende, snelle en doeltreffende schadevergoeding tegemoet kunnen zien. Het Verdrag is van toepassing op schade veroorzaakt op het grondgebied, inclusief de territoriale wateren, en in exclusieve economische zones van de verdragsluitende staten. Door op alle schepen van toepassing te zijn, complementeert het Verdrag de bestaande verdragen inzake de wettelijke aansprakelijkheid bij verontreinigingschade veroorzaakt door olietankers en door schepen die gevaarlijke en schadelijke stoffen vervoeren. Het Verdrag vult derhalve een belangrijke leemte aan in de internationale regelgeving inzake de aansprakelijkheid bij verontreiniging op zee.Het Bunkers-Verdrag verlangt van de geregistreerde eigenaars van schepen met een brutotonnage van 1.000 of meer dat zij een aansprakelijkheidsverzekering afsluiten. Op grond van dit verdrag kan de verzekeraar rechtstreeks voor de door de verontreiniging veroorzaakte schade worden aangesproken. Het maximumbedrag van deze aansprakelijkheid wordt bepaald aan de hand van de geldende nationale of internationale beperkingsregeling, maar de aansprakelijkheid mag niet verder gaan dan een bedrag berekend overeenkomstig het Verdrag inzake de beperking van de aansprakelijkheid bij maritieme vorderingen, 1976, als gewijzigd. Het Bunkers-Verdrag treedt in werking 12 maanden na de datum waarop 18 staten, met inbegrip van vijf belangrijke vlaggestaten, dit hebben geratificeerd of hiertoe zijn toegetreden. Evenals bij eerdere IMO-verdragen inzake aansprakelijkheid staat het Bunkers-Verdrag slechts open voor ratificatie door staten (artikel 12).Totnogtoe is de wettelijke aansprakelijkheid bij zeevervuilingsincidenten geregeld bij internationale verdragen en nationale wetgeving. Dientengevolge zijn er geen specifieke communautaire voorschriften ter regeling van de aansprakelijkheid bij door bunkerbrandstoffen aangerichte milieuschade.De artikelen 9 en 10 van het Bunkers-Verdrag bevatten evenwel bepalingen inzake rechterlijke bevoegdheid, erkenning en tenuitvoerlegging van beslissingen in verband met de uitvoering van het Verdrag. Deze artikelen raken aan bepalingen van communautair recht, en wel die van Verordening (EG) nr. 44/2001 van de Raad van 22 december 2000 betreffende de rechterlijke bevoegdheid, de erkenning en de tenuitvoerlegging van beslissingen in burgerlijke en handelszaken (PB L 12 van 16.1.2001, blz. 1). In tegenstelling tot de meervoudige bevoegdheidsgronden uit hoofde van de verordening, voorziet artikel 9 van het Bunkers-Verdrag, als regel, in de uitsluitende bevoegdheid van de verdragsluitende staat waar de verontreinigingsschade is ontstaan. Bovendien vereist artikel 10 van het Bunkers-Verdrag de erkenning van een beslissing van een bevoegde rechtbank waar deze niet langer onderworpen is aan normale vormen van toetsing, tenzij de beslissing op frauduleuze wijze is verkregen of de verwerende partij niet redelijkerwijze de tijd en geen eerlijke kans heeft gekregen om zijn zaak te bepleiten. Beslissingen zijn in elke verdragsluitende staat uitvoerbaar, zodra de formaliteiten die vereist zijn in de staat waar de beslissing is gegeven vervuld zijn . Het mag niet zo zijn dat de eigenlijke zaak als gevolg van deze formaliteiten weer geopend kan worden.Verordening 44/2001 van de RaadVerordening 44/2001 van de Raad geeft gemeenschappelijke voorschriften inzake rechterlijke bevoegdheid en de erkenning en tenuitvoerlegging van beslissingen in burgerlijke en handelszaken. De verordening is bindend voor alle lidstaten behalve Denemarken. Bij de betrekkingen tussen Denemarken en de overige lidstaten blijft het Verdrag van Brussel van 1968 van kracht.De gemeenschappelijke regels inzake rechterlijke bevoegdheid van Verordening 44/2001 zijn van toepassing wanneer de verwerende partij woonachtig is in een van lidstaten waarvoor de verordening verbindend is, terwijl een verweerder die niet in een lidstaat woonachtig is in iedere lidstaat voor het gerecht mag worden gedaagd in overeenstemming met de nationale bevoegdheidsregels. De bevoegdheidsregeling is in de eerste plaats gebaseerd op de woonplaats van de verweerder. Bovendien mag in het geval van verbintenissen uit onrechtmatige daad een in een lidstaat woonachtig persoon worden vervolgd in de lidstaat waar het schadebrengende feit zich heeft voorgedaan of zich kan voordoen. In verzekeringszaken mag een in een lidstaat gevestigde verzekeraar worden opgeroepen: (a) voor het gerecht van de lidstaat waar hij zijn woonplaats heeft, of (b) voor het gerecht van de woonplaats van de eiser, indien het een vordering van de verzekeringnemer, de verzekerde of een begunstigde betreft, of (c) indien het een medeverzekeraar betreft, voor het gerecht van een lidstaat waar de vordering tegen de eerste verzekeraar is ingesteld. De verzekeraar kan bovendien worden opgeroepen voor het gerecht van de plaats waar het schadebrengende feit zich heeft voorgedaan, indien het geschil een aansprakelijkheidsverzekering betreft, en kan ook in vrijwaring worden opgeroepen voor het gerecht waar de rechtsvordering van de getroffene tegen de verzekerde aanhangig is, indien de voor dit gerecht geldende wetgeving zulks toelaat.Verordening 44/2001 bepaalt dat in een lidstaat gegeven beslissingen zonder vorm van proces in de overige lidstaten worden erkend en ten uitvoer gelegd. Wel wordt voorzien in een beperkt aantal gronden voor niet-erkenning om rekening te kunnen houden met overwegingen van openbaar beleid, met de rechten van de verwerende partij en het bestaan van bepaalde niet met elkaar verenigbare beslissingen.Communautaire bevoegdheid ten aanzien van het Bunkers-VerdragDe Gemeenschap heeft uitsluitende bevoegdheid met betrekking tot het bepaalde inzake erkenning en tenuitvoerlegging in de artikelen 9 en 10 van het Bunkers-Verdrag, daar deze van invloed zijn op de corresponderende voorschriften van Verordening 44/2001 van de Raad.In overeenstemming met de jurisprudentie van het Hof van Justitie verliezen de lidstaten, individueel of collectief optredend, het recht om verbintenissen aan te gaan met derde landen wanneer gemeenschappelijke regels van kracht worden waarop deze verbintenissen van invloed kunnen zijn. Hieruit volgt dat alleen de Gemeenschap bevoegd is voor onderhandelingen over, het aangaan van en de naleving van dergelijke internationale verbintenissen.De diplomatieke conferentie die het Bunkers-Verdrag heeft goedgekeurdDe veranderde juridische situatie na de goedkeuring van Verordening 44/2001, zowel wat de onverenigbaarheid tussen de instrumenten in substantie als de communautaire bevoegdheid betreft, werd in een zeer laat stadium onder de aandacht van de onderhandelaars van het Bunkers-Verdrag gebracht. De problemen traden pas aan het licht tijdens de diplomatieke conferentie van 19-23 maart 2001 te Londen waarbij het Bunkers-Verdrag werd goedgekeurd. Ondanks de inspanningen van het voorzitterschap en de Commissie om tijdens de conferentie een gecoördineerd standpunt te bepalen, met het doel de toetreding door de Gemeenschap tot het Verdrag mogelijk te maken en de Lidstaten ertoe in staat te stellen Verordening 44/2001 bij hun onderlinge betrekkingen te blijven toepassen, bleek het onmogelijk de tekst van het Verdrag zo laattijdig nog te wijzigen.Om de communautaire dimensie van een ratificatie van het verdrag te erkennen, en tegelijkertijd de doelstellingen van het Verdrag te vrijwaren, werd de volgende verklaring afgelegd door de lidstaten die de conferentie bijwoonden:"De lidstaten van de Europese Unie die de internationale conferentie bijwonen over aansprakelijkheid en compensatie bij schade als gevolg van verontreiniging door bunkerolie, erkennen het belang van het Internationaal Verdrag inzake wettelijke aansprakelijkheid bij verontreinigingsschade als gevolg van olie uit scheepsbunkers.Zij merken op dat bepaalde kwesties aangaande de relatie tussen het Verdrag en recente wetgeving van de EU inzake rechterlijke bevoegdheid en de erkenning en tenuitvoerlegging van beslissingen, op het niveau van de EU zullen moeten worden behandeld.Voorts erkennen zij de wenselijkheid dat het Verdrag spoedig in werking treedt, alsmede de noodzaak dat de Europese Unie zich voortdurend blijft inspannen om zulks te bereiken. "De situatie is nu zo dat de uitsluitende bevoegdheid van de Gemeenschap met betrekking tot de voorschriften inzake rechterlijke bevoegdheid en de erkenning en tenuitvoerlegging van beslissingen niet door het Bunkers-Verdrag in zijn definitieve vorm erkend wordt en, in het bijzonder, dat de toetreding van de Gemeenschap tot het Verdrag hierdoor onmogelijk is. Bovendien lijkt het, in dit stadium, niet uitvoerbaar de artikelen 9 en 10, dan wel artikel 12 van het Bunkers-Verdrag te wijzigen.Machtiging van de lidstatenAls gevolg hiervan zijn de lidstaten niet bij machte het Verdrag goed te keuren, terwijl dit, naar algemeen wordt erkend, toch een waardevolle bijdrage levert tot een versterking van de internationale regeling voor de aansprakelijkheid van de scheepseigenaar bij door verontreiniging ontstane schade en voor de vereisten inzake een verplichte aansprakelijkheidsverzekering. Ten einde de belangen van de Gemeenschap met het oog op haar externe bevoegdheid veilig te stellen en tegelijkertijd de lidstaten de mogelijkheid te geven het Verdrag te ratificeren, wordt, onder voorbehoud, een beschikking van de Raad voorgesteld om de lidstaten tot ratificering van het Verdrag te machtigen. Aldus zou de Raad de lidstaten, behalve Denemarken, uitzonderlijk kunnen toestaan het Bunkers-Verdrag, in het belang van de Gemeenschap, te ondertekenen en te ratificeren, onder het voorbehoud dat de lidstaten zich ertoe verplichten bij hun onderlinge betrekkingen Verordening 44/2001 toe te passen.Deze maatregel zou als een tijdelijke oplossing moeten worden beschouwd. Op langere termijn zou het Bunkers-Verdrag bij eerste gelegenheid moeten worden herzien om het mogelijk te maken dat de noodzakelijke wijzingen in de tekst van het Verdrag worden aangebracht. Gegeven echter het feit dat een herziening van het Bunkers-Verdrag waarschijnlijk niet in de komende jaren haalbaar is en gezien de algemeen erkende wenselijkheid om het Verdrag spoedig in werking te doen treden en in de wateren van de Gemeenschap toe te passen, wordt de optie van ratificatie onder voorbehoud, bij wijze van uitzondering, goedgekeurd.Er wordt van uitgegaan dat het onderhavige voorstel, waarin met de recente goedkeuring van Verordening 44/2001 rekening wordt gehouden, geen precedent voor toekomstige gevallen zal vormen. Bij onderhandelingen over en de sluiting van toekomstige internationale overeenkomsten welke op Verordening 44/2001 of andere vergelijkbare instrumenten van de Gemeenschap van invloed zijn, zal steeds moeten worden gekeken naar die bepalingen van deze overeenkomsten welke een weerslag op communautaire instrumenten kunnen hebben.Aard van het voorbehoudDe Commissie stelt zich op het standpunt dat met de ratificatie van het Bunkers-Verdrag, onder een voorbehoud ten aanzien van aangelegenheden die onder de uitsluitende bevoegdheid van de Gemeenschap vallen, een meer gedifferentieerde benadering gewettigd is voor de voorschriften ter regeling van de rechterlijke bevoegdheid, als vergeleken met de regels inzake de erkenning en tenuitvoerlegging van beslissingen. Wat laatstgenoemde categorie aangaat, is een voortgezette toepassing van Hoofdstuk III van Verordening 44/2001 tussen de lidstaten van essentieel belang, wanneer het de erkenning en tenuitvoerlegging van beslissingen van een rechtbank van een lidstaat in een andere lidstaat betreft. Door de toepassing van artikel 10 van het Bunkers-Verdrag aldus te beperken zou men de eenheid binnen de communautaire juridische ruimte en een vrij 'verkeer' van gerechtelijke uitspraken binnen de Gemeenschap verzekeren, zonder gevolgen voor de effectieve uitvoering van het Verdrag en zonder fundamentele implicaties voor niet tot de EU behorende verdragsluitende staten.Wat de regels inzake de rechterlijke bevoegdheid betreft, is de situatie complexer. Artikel 9 van het Bunkers-Verdrag is uitgewerkt met het specifieke oogmerk geschillen als gevolg van door schepen veroorzaakte verontreinigingsincidenten te kunnen regelen. In overeenstemming met de bestaande verdragen tot regeling van de aansprakelijkheid bij verontreinigingsincidenten op zee voorziet het in de uitsluitende bevoegdheid van de verdragsluitende staat of staten waar de verontreinigingsschade is ontstaan. Deze regeling staat in contrast met de meervoudige bevoegdheidsgronden van Verordening 44/2001.Bij een beoordeling van het verschil tussen de twee bevoegdheidsregelingen, moet naar de onderliggende redenen voor een beperking van de bevoegdheidsgronden bij vervuilingsincidenten op zee worden gekeken. Tot deze redenen behoren het streven om 'forum shopping' te voorkomen, zorg dragen voor de gelijke behandeling van eisers, de noodzaak van een verband tussen het gerecht en de vordering in kwestie, alsook overwegingen ten aanzien van een gezonde rechtsbeoefening ter vermijding van moeilijkheden die zich voordoen wanneer dezelfde zaken, met dezelfde deskundigen, dezelfde getuigen en dezelfde verweerders, enz. door verschillende rechtbanken in verscheidene rechtsgebieden worden behandeld.Bij verontreinigingsincidenten op zee zal het dikwijls om verweerders, waaronder verzekeraars, uit rechtsgebieden van buiten de Gemeenschap gaan. In deze gevallen voorziet Verordening 44/2001 met artikel 5.3 in een gelijkluidend voorschrift ten aanzien van het bevoegde rechtsgebied, gebaseerd op de plaats waar het schadebrengende feit zich heeft voorgedaan. De toepassing van de bevoegdheidsregels van Verordening 44/2001 zou derhalve kunnen worden beperkt tot gevallen waarin de verweerder of de medeverweerder zijn woonplaats binnen de Gemeenschap heeft en de verontreinigingsschade zich op het geografisch gebied van één of meer lidstaten heeft voorgedaan. In zulke gevallen gaat men ervan uit dat de situatie een overwegend communautaire dimensie heeft en dat er niet voldoende gronden zijn om af te wijken van de regeling waarin het Gemeenschapsrecht met betrekking tot andere typen beslissingen in burgerlijke en handelszaken voorziet. In zulke gevallen zal Verordening 44/2001 daarom op de onderlinge betrekkingen tussen de lidstaten van toepassing blijven. Bedoeld voorbehoud zou verenigbaar zijn met voorwerp en doel van het Verdrag, als vereist bij het internationaal recht (zie artikel 19, sub c) van het Verdrag van Wenen inzake het verdragenrecht).In overeenstemming met het aan het Verdrag betreffende de Europese Unie en het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap gehechte protocol inzake de positie van Denemarken, is Denemarken niet gebonden bij Verordening 44/2001 van de Raad noch aan de toepassing ervan onderworpen. Dientengevolge staat het Denemarken vrij te beslissen of het Bunkers-Verdrag al dan niet wordt goedgekeurd. De in artikel 10 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap verankerde samenwerkingsplicht komt evenwel neer op de verplichting om met de overige lidstaten in de Raad over deze zaak ruggespraak te plegen.ConclusieOm deze redenen beveelt de Commissie de Raad aan onderstaande beschikking goed te keuren.2001/0271 (CNS)Voorstel voor een BESCHIKKING VAN DE RAAD waarbij de lidstaten worden gemachtigd in het belang van de Europese Gemeenschap het Internationaal Verdrag inzake wettelijke aansprakelijkheid bij verontreinigingsschade als gevolg van olie uit scheepsbunkers, 2001 (het 'Bunkers-Verdrag') te ondertekenen en te ratificerenDE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, inzonderheid op de artikelen 61 sub c), 67, lid 1 en 300,Gezien het voorstel van de Commissie [1],[1]  PB C ... van ..., blz. ...Gezien het advies van het Europees Parlement [2],[2]  PB C ... van ..., blz. ...Overwegende hetgeen volgt:(1) Het Internationaal Verdrag inzake wettelijke aansprakelijkheid bij verontreinigingsschade als gevolg van olie uit scheepsbunkers, 2001 (het 'Bunkers-Verdrag') dient ter verzekering van een passende, snelle, en doeltreffende schadeloosstelling van personen die schade ondervinden wanneer als brandstof in scheepsbunkers vervoerde olie in zee terechtkomt. Het Verdrag vult een belangrijke leemte aan in de internationale regelgeving betreffende de aansprakelijkheid bij verontreiniging op zee.(2) De Gemeenschap en de lidstaten zijn gezamenlijk bevoegd voor onder het Bunkers-Verdrag vallende aangelegenheden, terwijl de Gemeenschap uitsluitende bevoegdheid heeft met betrekking tot de artikelen 9 en 10 dezes;(3) De artikelen 9 en 10 van het Bunkers-Verdrag raken aan het afgeleide recht van de Gemeenschap ter zake van de rechterlijke bevoegdheid en de erkenning en tenuitvoerlegging van beslissingen, als neergelegd in Verordening (EG) nr. 44/2001 van de Raad betreffende de rechterlijke bevoegdheid, de erkenning en de tenuitvoerlegging van beslissingen in burgerlijke en handelszaken.(4) De tekst van het Bunkers-Verdrag ligt vast en er is op de korte termijn geen zicht op een heropening van de onderhandelingen met het oogmerk rekening te kunnen houden met de bevoegdheid van de Gemeenschap en de inconsistenties tussen de artikelen 9 en 10 van het Verdrag en Verordening 44/2001 van de Raad.(5) De Raad kan de lidstaten, met uitzondering van Denemarken, onder een passend voorbehoud, in dit uitzonderlijke geval machtigen het Bunkers-Verdrag in het belang van de Gemeenschap te ondertekenen en te ratificeren.(6) Op Denemarken rust de plicht de overige lidstaten in de Raad over deze aangelegenheid te raadplegen,HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING GEGEVEN:Artikel 1De lidstaten worden hierbij gemachtigd tot ondertekening en ratificering van het Internationaal Verdrag inzake wettelijke aansprakelijkheid bij verontreinigingsschade als gevolg van olie uit scheepsbunkers, 2001, mits aan de in de artikelen 2 en 3 gestelde voorwaarden wordt voldaan.Artikel 2Wanneer zij het Bunkers-Verdrag ratificeren, of anderszins uiting geven aan hun instemming om zich door het Bunkers-Verdrag te laten verbinden, maken de lidstaten het volgende voorbehoud:"De Lidstaten van de Europese Gemeenschap die op dit gebied aan communautaire voorschriften onderworpen zijn, zullen zich bij hun onderlinge betrekkingen aan communautaire bevoegdheidsregels houden voor zover de verontreinigingsschade wordt veroorzaakt in een geografisch gebied van een lidstaat van de Europese Gemeenschap als bedoeld in artikel 2 van het Verdrag en de verweerder zijn woonplaats in een lidstaat van de Europese Gemeenschap heeft.Beslissingen als bedoeld in artikel 10, lid 1 van het Verdrag moeten, wanneer deze gegeven worden door een rechtbank van een lidstaat van de Europese Gemeenschap die aan de voorschriften van de Gemeenschap op dit gebied onderworpen is, overeenkomstig deze voorschriften van de Gemeenschap in een andere lidstaat van de Europese Gemeenschap worden erkend en ten uitvoer gelegd"Artikel 3Bij de ratificering van of toetreding tot het Bunkers-Verdrag stellen de lidstaten de secretaris-generaal van de Internationale Maritieme Organisatie er schriftelijk van in kennis dat deze ratificatie of toetreding in overeenstemming met deze beschikking is geschied.Artikel 4De lidstaten treffen bij eerste gelegenheid maatregelen om te verzekeren dat het Bunkers-Verdrag wordt gewijzigd, ten einde de Gemeenschap in staat te stellen partij bij dit verdrag te worden.Artikel 5Deze beschikking is gericht tot de lidstaten, met uitzondering van Denemarken.Gedaan te Brussel,Voor de RaadDe Voorzitter