title: VOORSTEL VOOR EEN BESLUIT VAN DE RAAD tot vaststelling van een programma voor technisch onderzoek op het gebied van de kleimineralen en de industriële keramiek (door de Commissie bij de Raad ingediend)

text:
ARCHIVES HISTORIQUES
DE LA COMMISSION
COLLECTION RELIEE DES
DOCUMENTS "COM"
COM (79) 273
Vol. 1979/0106
 ---pagebreak--- Disclaimer
Conformément au règlement (CEE, Euratom) n° 354/83 du Conseil du 1er février 1983
concernant l'ouverture au public des archives historiques de la Communauté économique
européenne et de la Communauté européenne de l'énergie atomique (JO L 43 du 15.2.1983,
p. 1), tel que modifié par le règlement (CE, Euratom) n° 1700/2003 du 22 septembre 2003
(JO L 243 du 27.9.2003, p. 1), ce dossier est ouvert au public. Le cas échéant, les documents
classifiés présents dans ce dossier ont été déclassifiés conformément à l'article 5 dudit
règlement.
In accordance with Council Regulation (EEC, Euratom) No 354/83 of 1 February 1983
concerning the opening to the public of the historical archives of the European Economic
Community and the European Atomic Energy Community (OJ L 43, 15.2.1983, p. 1), as
amended by Regulation (EC, Euratom) No 1700/2003 of 22 September 2003 (OJ L 243,
27.9.2003, p. 1), this file is open to the public. Where necessary, classified documents in this
file have been declassified in conformity with Article 5 of the aforementioned regulation.
In Übereinstimmung mit der Verordnung (EWG, Euratom) Nr. 354/83 des Rates vom 1.
Februar 1983 über die Freigabe der historischen Archive der Europäischen
Wirtschaftsgemeinschaft und der Europäischen Atomgemeinschaft (ABI. L 43 vom 15.2.1983,
S. 1), geändert durch die Verordnung (EG, Euratom) Nr. 1700/2003 vom 22. September 2003
(ABI. L 243 vom 27.9.2003, S. 1), ist diese Datei der Öffentlichkeit zugänglich. Soweit
erforderlich, wurden die Verschlusssachen in dieser Datei in Übereinstimmung mit Artikel 5
der genannten Verordnung freigegeben.
 ---pagebreak--- COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN
                                                     COM(79 ) 273 def .
                                                   - Brussel , '5 juni 1979 »
                                VOORSTEL VOOR EEN
                               BESLUIT VAN DE RAAD
                     tot vaststelling van een programma voor
                     technisch onderzoek op het gebied van de
                     kleimineralen en de industriële keramiek
                   ( door de Commissie bij de Raad ingediend )
  COM ( 79 ) 273 def .
 ---pagebreak---                                                                    INHOUD
                                                                                Biz .
                                Motivering van het programma                                                                                1
                                 Inhoud van het programma •••••••••»                                              •••••••...,.               3
                                Financiële vooruitzichten .................... ......                                         • •••          6
                                Uitvoering en beheer van het programma •••••••••••••••«••                                                    7
                                 Verspreiding van informatie ' •••• »                                             e ...... . . . . •         8
                                                                               i
                                 BIJLAGEN t
                                 Bijlage 1 t Financiële beschouwingen                                                                        9
                                 Bijlage 2 t Technische bijlage •.••••«••.•••••••••••••••• H3
                                 Bijlage 3 t Kennis en uitvindingen                                                                        25
                                 Bijlage k t Voorstel voor een besluit van de Raad tot
                                                 vaststelling van een programma voor tech
                                                 nisch onderzoek op het gebied van de klei-
                                                 mineralen en de industriële keramiek •••••••• 27
                                 Bijlage 5 I Situatie van de : keramische industrie in
                                                 de Gemeenschap »•••••••••••*••*•«*•••••••*•*• 31
OU ■ • . i v . i mu jf rji j
                              :> I 0
                             ■ i '•
                                            .<!
                                            i" \
                                                                  •I 0
                                                 i t t 5 ♦ I i l I I i J ' • •
                                                                                :•I 0
                                                                                » . L.i-...! JL-L.JLXJ.-.»» U i   J-,
                                                                                !
                                                                                1 » *V 1 --V  t'v s '■
 ---pagebreak--- INDIENING VAN HET PROGRAMMA
          De Commissie legt een meerjarenprogramma voor gemeensohappeli jk
onderzoek en ontwikkeling voor , dat zich uitstrekt, over vier jaar en
waarvan de kosten worden geraamd op 8 5 2 miljoen ERE voor d.a volledige
duur van de werkzaamheden (4«5® miljoen ERE voor rekening vsn de
Commissie )*
          Het programma dat is uitgewerkt in nauwe samenwerking met de
communautaire k@ramisohe industrie , zal worden xi.itgevoerd d.oor middel
 van onderzoekcontacten met gedeelde kosten, enerzijds met de CERAME-UNIE
 voor de kleimineralen en anderzijds met GRöUPISQL voor de industriële
 keramiek*,
         De nationale onderzoekinstellingen alsmede de particuliere indus
 trie zullen aan dit programma deelnemen door 20 onderzoekers en 22 hulp
 krachten per onderzoekthema ter beschikking te stollen® Ket programma ,
 waarvan het doel hoofdzakelijk is gebaseerd op de bevordering en een
 sterkere integratie van ondersoek en ontwikkeling in deze industriële
 sector heeft betrekking op twee onderwerpen 3
 – de technologie van de kleimineralen (l )                 ( zie technische
 – de technologie van de industriële keramiek (li)            bijlage
           Dit programma kan als volgt worden gemotiveerd %
           De basiseigenschappen van de keraaiische materie,! en % bestendig
 heid tegen hoge temperatuur en slijtage , chemische inertie , elektrisch
 gedrag en sedert enigs tijd een hogere mechanische weerstesid , hebben
  gemaakt dat het gebruik hiervan een uitgebreid gebied van industriële
 produkten bestrijkt , van elektrisch–huishoudelijke apparaten tot zeer
 geavanceerde technologieën® Verschillende andere industriële sectoren
 voor de ontwikkeling en groei hiervan hangen af van keramische compo
 nenten zodat een gecoördineerd onderzoekprogramma niet alleen ten goede
  zal komen aan de gehele keramische sector maar tevens d© technologische
  gronds la-gen van de communautaire industrie in het algemeen zal versterken»
          Met betrekking tot de kleimineralen geldt namelijk het volgende *
  – de verbeteringen van de technologie van de kleimineralen sullen
     profiteren van de traditionele keramische industrie }
  – daar de eeotor bestaat uit een hoeveelheid van kleine en middelgrote
     ondernemingen , zullen de nieuwe technologieën de interne en externe
     markten voor da keramische basisprodukten vergroten}
  – de keramische ondernemingen zijn gevestigd in streken waar de grondstof
     ter plaatse of in de nabijheid aanwezig is , maar die vaak economisch
     minder begunstigd zijn } bijgevolg speelt de keramische industrie een
     bijzondere rol in de regionale economie f
  ~ wegens de vrij verspreide structuur van industrie is het van wezenlijk
     belang dat het onderzoek wordt verricht op gemeenschappelijke basis
      ten einde een zo goed mogelijk gebruik vsn de toch al beperkte bijdrage
      van de industrie , te waarborgen en te garanderen dat de resultaten aan
      een zo groot mogelijk aantal bedrijven ten goede zullen komen0 De
      deelneming van de Gemeenschap zal een krachtig katalyserend effeot
      hebben , wat onontbeerlijk is voor de samenbundeling van het onderzoek-
      potentieel }
   t* de verbetering van de kwaliteit van de produkten en de ontwikkeling
      van nieuwe produkten zijn van essentieel belang om het concurrentie-
      vermogen van de industrie op ©ommunautair en mundiaal niveau te handhaven.
                                                                      •••/• • •
 ---pagebreak---                                   – 9 –
. een "betere kennis van de technieken " or het gebruik van kleimineralen
   zou leiden t«»t een geringer energiev<frt cuik door de ontwikkeling en
  produktie van hetere warmt«bestendige i^t.erialen en zodoende bijdragen
   tot een rationeler energiegebruik ;
– het toenemend gebruik van natuurlijke kleimineralen zou de mogelijkheid
   bieden tot hergebruik van industriële minerale afvalstoffen waardoor
   de milieuverontreiniging door afvalstoffen aa steenhopen zou worden
   verminderd*
         Met betrekking tot de technische keramiek t
»• de technische keramische stoffen vervangen de edele metalen daar waar
   de verschillende bedrijfsomstandigheden dit eisen , dank zij han be
    stendigheid tegen hoge temperatuur of in chemische installaties * Hst
    gebruik hiervan maakt een grotere efficiëntie mogelijk waar de eigen
    schappen van materialen een limitatieve factor zijn;
– bij de fabricage van keramisohe produkten zoals bijvoorbeeld isoli boren»
    Het concurrentievermogen van de communautaire industrie kaa slecht ? worden
    gehandhaafd door de ontwikkeling van uiterst geavanceerde produkte?. ;
 – de eigenschap betreffende het halfgeleidingsvermogen van bepaalde k ? ra–
    misohe materialen kan niet alleen worden ge&xploiteerd in circuits vs.n
     elektronische componenten maar veel meer in een variëteit van processen
    betreffende de componenten van uitrustingen zoals verwarmingselement. an
     en vaste elektrolyten* Deze eigenschappen bieden ook de mogelijkheid 7
    tot de ontwikkeling van speoifieke detectie–instrumenten die kunnen
    worden gebruikt ter verbetering van de prestaties van apparaten en
     installaties *
          De stimulering van het gezamenlijk onderzoek op deze gebieden zal
 de industrie versterken en de communautaire afhankelijkheid tegenover
 de geïmporteerde technologie verminderen*
 ---pagebreak--- INHOUD VAN HET PROGRAMMA
I.      Wat betreft de kleimineralen :
1 ) bepaling van de karakteristieke eigenschappen van kleimineralen
    ( chemische samenstelling ^ oppervlaktetoestand , porositeit en poro-
    metrie , morfologische eigenschappen enz ») en bestudering van hun
    invloed op het gedrag van de klei bij de vormgeving » Dit impliceert %
    1® bestudering van de wisselwerkingen in waterachtige kleisuspensiee
        ( verband tussen ionen , moleculen , oppervlaktewater , ionenwisse-
        ling , ..•)}
    2° bestudering van de elektro-chemische ©n elektro-kinetische eigen
        schappen van de kleimineralen .
        Dit project heeft ten doel g
    - de ontwikkeling van technische grondslagen voor de veredeling van
       minderwaardige kleimineralen met het oog op de aanpassing van de
       produktieprocessen aan de eisen di© ten aanzien van de minderwaar
       dige kleimineralen en de afvalstoffen van andere industrietakken
       worden gesteld , hierbij rekening houdende met de noodzaak ons %
    - de economische rentabiliteit van de processen te verzekeren ?
    - de industrie op een hoger technisch niveau te brengen }
    - de grootste aandacht te besteden aan de eisen die aan de keramische
       produkten worden gesteld }
    - de voor de produktie benodigde energie op een spaarzame wijze aan
       te wenden }
    - het milieu te beschermen !                                      •
    - de arbeidsvoorwaarden te verbeteren }
    - de natuurlijke hulpbronnen van de Gemeenschap op een optimale wijze
       te gebruiken }
    - de werkgelegenheid in stand te houden }
    - de basis voor industriële innovaties te verbreden#
2 ) Wetenschappelijke bestudering van de droging hetgeen o.m. impliceert
    kennis te verkrijgen aangaande de wisselwerking tussen de kleideelt jes
    in de industriële suspensies met verschillende bestanddelen zoals veld
 ---pagebreak---                                    -it-                 f~:
     spaat of kwarts ten einde inzicht te verkrijgen in het mechanisme
     van de waterabsorptie en de drogingt,
        De voornaamste energie-intensieve activiteiten in de keramische
     industrie zijn de bereiding van het basisprodukt , de droging , het
     bakken en het smelten van de vuurvaste produkten » Er zal een onder-
     soek worden ingesteld naar de rol van de verschillende technieken
     bij deze werkzaamheden zoals s droging door straling of warmtepomp ,
     uitvoerbaarheid , energetische en kwalitatieve aspecten»
3 ) Bestudering van het bakken van de geselecteerde kleisoorten , afzon
     derlijk of vermengd » Onder meer zal een onderzoek worden ingesteld
     naar het gewichtsverlies , de samenstelling van de gassen , de ener
     giebalans , de mineralogische wijzigingen»
        Tevens zal een onderzoek worden ingesteld naar de verglazings-
     snelheid , de materiaalspanning , de temperatuurschekken en zwarte
     kernen in de keramische raasea 's , alsmede naar mogelijkheden tot
     energiebesparing »
        Met het oog op energiebesparing dienen talrijke technische oplos-:.'
     singen te worden nagegaan en o«m « ontgassing bij geringere dichtheid ,
     terugwinning van warmte , verbetering van de isothermie en van de
     bakcyclus »
*f ) Bestudering van gebakken massa's uit mechanisch , fysisch , elektrisch ,
     en chemisch oogpunt »
5 ) Bestudering van de invloed van de mineralogische eigenschappen van
     de klei óp het gedrag van het produkt in de loop van de verschil
     lende faBen van de fabricage ( vormgeving - droging - bakken ) als
     mede op de eigenschappen van de afgewerkte produkten »
        Tenslotte zullen algemene correlaties worden uitgewerkt met be
     trekking tot de aangaandé bovengenoemde punten bij de diverse stu
     dies verkregen gegevens .
 ---pagebreak--- II .     Wat betreft het programma ter ontwikkeling van industriële kera
mische materialen hebben de deskundigen van de industrie en van de on-
derzoeklaboratoria de volgende zes studies ( zie technische bijlage )
voorgesteld t
1 ) ontwikkeling van de technieken voor de fabricage van poeders van
     oxyden en gemengde oxyden die met het oog op een bepaald produkt of
     doelstelling optimaal zijn als basismateriaal voor industriële
     keramische produkten ;
2 ) verbetering van de oppervlaktetoestand van halffabrikaten en eind-
     fabrikaten van keramische produkten van aluminiumoxyde ten einde de
     mechanische weerstand hiervan op te voerenj
3 ) ontwikkeling van de gebruikstechniek voor keramische materialen op
     basis van zirconiumoxyde door opvoering van hun mechanische weer
     stand ;
k ) ontwikkeling van gebruikstechnieken voor keramische materialen op
     basis van zirconiumoxyde als elektriciteitsgeleider }
5 ) ontwikkeling van de mogelijkheden om gebruik te maken van de elek
     trische eigenschappen van tinoxyde ?
6 ) ontwikkeling van de techniek , de latere verwerking en het gebruik
     van keramische vezels en ontwikkeling van een technische basis voor
     nieuwe produktieprocédés , alsmede van eventuele nieuwe produkten#
         Bij de genoemde acties wordt verondersteld dat het technisch
onderzoek niet alleen wordt opgevat in nationaal verband maar dat ge
leidelijk communautaire aspecten worden omschreven en beleidslijnen
worden bepaald die het mogelijk moeten maken de afzonderlijke onder
zoekingen op te nemen in een globaal en doeltreffend systeem waar tot
dusverre slechts sporadische uitwisseling van kennis heeft plaatsge
vonden » Dit is namelijk het doel van het programma voor gemeenschappe
lijk onderzoek dat in d® huidig® veorstellea van de Commies !* wordt
beoogd.' .
 ---pagebreak--- BEGROTING
        De maximale bijdrage van de EEG voor de uitvoering van het voor
gestelde programma bedraagt ^^0 miljoen ERE ( ais bijlage s financiële
beschouwingen )»
        De details van de financiering per onderwerp en per project zul
len worden vastgesteld door het orgaan voor programmabeheer ( zie hierna)»
        De kredieten van de Gemeenschap zullen worden aangewend voo - 8
1 ) de financiering van de onderzoekcontracten op gedeelde kosten met de
    onderzoekinstellingen , de industrie en de universiteiten van de lid
    staten , naar rata van 50 % van de daadwerkelijke kosten van het uit
    gevoerde onderzoek met een maximum van 2,05 miljoen ERE voor elk ^;in
    beide thema 's *
2 ) het beheer van het programma waarvoor een ■-
    bedrag van 0,40 miljoen ERE moet worden uitgetrokken »
 ---pagebreak---                                        - 7 -
 UITVOERING EN BEHEER VAN" HET PROGRAMMA
        Het onderzoekprogramma zal door de Commissie op contract worden
 uitgevoerde De disnsxen "TBSI de Commissis zullen ie ssinsntTQrkiïig nist de
 contractant ( CERAB5E-üïiJSl ©11 GRCUFXSOL ) en hun raad voor programmabeheer
 verzekeren en zullen verslag uitbrengen over het verloop van de
werkzaamheden aan het raadgevend comité insska hst beheer van de
 onderzoek- ©n ontwikkelingsprogramma's volgens de resolutie van da Raad
van 18 Juli 1977 "betreffende da raadgevend® oomitée inzake het
"beheer van de onderzoekprogramma' e (PB Ho * C 1$2 van Xl„8<,1977 ,
blz , l ) e
                                                                     • 0 •/ 06(1
 ---pagebreak--- VERSPREIDING VAN INFORMATIE
      De verspreiding van de kennis die aan de hand van het programma
zal worden verkregen valt onder Verordening (EEG ) No . 238Q/71* van de
Raad van 17 september 197^«
      De contractbepalingen die van toepassing zijn op de kennis en
uitvindingen sullen worden gebaseerd op de beginselen die zijn omschre
ven in bijlage
 ---pagebreak---                                            9-
BIJLAGE 1
                                 FINANCIËLE BESCHOUWINGEN
                                                          ^   ■ V
                                                                  1
NIEUWE ACTIE.
1 « Betrokken begrotingslijn t post '3720
2 . Omschrijving van de begrotingslijn s acties in de sectör der
     keramische Produkten .
3® Juridische grondslag si. Voor stel tot een besluit van de Raad volgens
     artikel 235 van het EEG-Verdrag tot vaststelling van een programma voor
     technisch onderzoek          het gebied va« de klpiminpralen    -industriële
     keramiek .
                         .............                                            •
*f • Beschrijving , doel en motivering van de actie
     ^• 0 . Omschrijving van de actie - betrokkenen
            4„0„0 « Omschrijving S uitvoering van 2 onderzoekprojecten , ener
                     zijds betreffende de technologie van kleimineralen ( I ),
                     anderzijds betreffende de technologie van speciale kera
                     mische produkten ( II ) •
            Jf*0.1 « Betrokkenen
                     ^• 0*1 « 1 * keramische industrie
                     *(•• 0.1.2 . de Gemeenschap
     4.1 » Doel van de actie
            'ftlaO * Algemene doelstelling
                     - verbetering van de gebruikstechnieken van kleimineralen(I )
                     • uitbreiding van het gebruik van industriële keramische
                          Produkten ( II )
                     Specifieke doelstellingen
                     - gebruik van minderwaardige kleimaterialenf
                          verbetering van de technieken voor de grondstoffenvoor-
                          ziening en voor de innovatie van produkten en produktie-
                          methoden in het kader van het economisch beleid inzake
                          milieu en energie ( I )»
                      - vervaardiging van uitgangsmateriaal voor de produktiej
                          vervanging van zeldzame metalen door keramische pro*
                          dukteni ontwikkeling van de industriële keramiek door
                          bevordering van innovaties in het kader van het beleid
                          inzake economie * milieu en energie ( II )«
 ---pagebreak---                                    - 10-
    k,2 » Motivering van de actie
          De uitvoering van het programma wordt gemeenschappelijk gefinan
          cierd door de Gemeenschap en het bedrijfslaven . Dit gemeenschap
          pelijk onderzoek Blaakt het mogelijk een meer economisch gebruik
          te maken van de overheidsgelden en stimuleert het particulier
          initiatief ( in het bijzonder in de vorm van aanvullende program
          ma 's die op eigen kosten door bepaalde bedrijven worden uitge
          voerd » Deze acties hebben in hoofdzaak ten doel een verdere in
          tegratie te stimuleren van deze industriesector en hem een ster
          kere concurrentie positie te bezorgen »
5 * Financiële weerslag van de actie ( in miljoenen ERE tegen lopende
    prijzen )
    5»0 » Invloed op de uitgaven
          5.0.1 « Meerjarenvervalboek
                  Meerjarige acties voor rekening van de begroting als enige
                  betalingsverplichting voor de volledige duur van de ac
                  ties en in betalingskredieten : ( TABEL 1 )
                    Vervalboek van   Vervalboek van de te verwachten beta-
                    ds verplicht -   lingen - behoefte aan betalingskredie-
                       tingen                       ten
                                      1ste      2de     3de " Latere begro
                                      jaar      jaar     jaar  tingsjaren
Vastleggingskre-
diet ( uitslui
tend vastleggings-      ^ f 50         0,90    1,70     1,10      0,80
krediet voor de
duur van de acties)
TOTAAL                                    S 50 MERE
        Deze acties zullen worden voortgezet tot en met 1984 ; tabel II
bevat het vervalboek van de eventuele betalingen »
 ---pagebreak---                                      - 11
          Punt I : kleimi-   Punt II : speciale    Beheer van
            neralen          keramische produk-    het pro
                                   ten             gramma
 1°jaar          O.bO               O.kO              0,100      0.90
 2°iaar          0.80               0.80              0,100      1,70
3°iaar           0,50               0,50              0.100      1,10
4°jaar           0,35               0,35              0,100      0,80
Totaal           2,05               2,05              0,400      ^, 50 MERE
        5»0»2 » Schema voor de aanwending van de befcalmgskredieten in de
                loop van het eerste begrotingsjaar .-
                1ste halfjaar 2 30      2de halfjaar 8 70
5 » 1 * Eventuele weerslag op de kredieten
        5»1«1e Wijze van berekening » Uitgaven voor contracten»
                met het oog op de aard van de onderwérpen en van de kwali
                ficaties van de contractanten kan geen uniforme berekenings
                wijze worden vastgesteld » In elk geval zullen het Comité
                van Beheer en de Wetenschappelijke en Technische Comités
                worden geraadpleegd aangaande de aanwending van de kredieten »
               Gemeenschap Industrie    Totaal
  Programma
  Punt I +         M          f,1         8,2 MERE
  Punt II
6 » Beoogd controlestelsel
6 » 1 » De uitvoering van de onderzoekeontracten aal worden gecontroleerd
        door de diensten van de Commissie en door het Comité voor Pro-
        grammabeheer »
 ---pagebreak---                                    -12-
7 » Financiële weerslag van de actie over haar volledige duur ( in mil
    joenen ERE )
    7.0.1 e Uitgaven ( koeten) voor rekening van de begroting van
            de Gemeenschap ( inbegrepen de beheerskosten van het  ^* 50
    7.0.3» ^°t9gaven ( koeten) voor rekening van andere sectoren
            op nationaal niveau                                   ^« 10
                                                    Totaal        8,60 MERE
8 . Gegevens inzake personeel en huishoudelijke kredieten die nodig zi .jn
    voor de uitvoering van de actie
    8.0 . Nodig personeel . Hetzij t
          1 A)
          1                                                       OjlfO MERE
9 * Financiering van de actie
    9»3 » Krediet uit te trekken in het kader van da toekomstig®
          begrotingen®
 ---pagebreak---                                     13-
BIJLAGË 2
                   TECHNISCHE             BIJLAGE
 I » Technologie van de kleimineralen bij de fabricageprocessen van
     keramische produktexu
II » Thema 's van het programrea voor gemeenschappelijk onderzoek inzake
     d© produktie van industriële keramiek®
 ---pagebreak---         . >. >OTt» " -«» 1 - .» fiUj • • #*» ^                  •– _ .»  »;     .   ^              «***♦• If** »> •••»
    -                                                 ■■■ -»»–■         –rrrrMMrrr->– - rn-in ilh,-i r     nm
                                               -14- .                        •'_"""'
KLEIMINERALEN
Doelstelling t
             Grondige wetenschappelijke studie van de eigenschappen van de
kleideeltjes ten einde te komen tot t
1° uitbreiding van de basiskennis die vaak empirisch is wat betreft
      de eigenschappen en de wisselwerking van de basismaterialen van
      de keramische industrie *
2 # betere hantering van deze materialen *
3° betere beheersing van de fabricagetechnieken *
k° het verkrijgen van wetenschappelijk verantwoorde gegevens aan de
      hand waarvan nieuwe technieken en eventueel nieuwe produkten kun
      nen worden ontwikkeld *
5° gebruik te maken van de basismaterialen die aanwezig zijn in de on
      dergrond van de Gemeenschap en die momenteel bij gebrek aan voldoen
      de kennis niet worden gebruikt *
6° vervolgens een inventaris op te maken van de grondstoffen die door
      de keramische industrie in de EEG kunnen wordpn gebruikt *
Inhoud van het programma t
1° bepaling van de karakteristieke eigenschappen van de kleimineralen
      ( chemische samenstelling , oppervlaktetoestarid , prositeit en poro-
      metrie , morphologische eigenschappen , enz® .») en bestudering van
      hun invloed op het gedrag van de klei bij da vormgevingo Dit
      impliceert 2
1 ) bestudering van de wisselwerking van waterige klei-oplossingen
      ( verband tussen ionen , moleculen , oppervlaktewater , ionenwisseling)*
2 ) bestudering van de electrochemische en electrokinetische eigen
      schappen van de kleimaterialen »
      De wisselwerking van kleideeltjes in de induetriëls suspensies
      met verschillende componenten zoals veldspaat of kwarts ten einde
      het mechanisme van de waterabeorptie in de droging aan te tonen*
 ---pagebreak---  2° bestudering van het bakken van de geselectioneerde kleisoorten , af
     zonderlijk of gemengde Met name zal worien overgegaan 'zot ds bepa=>
     ling van het gewichtsverlies , de samenstelling vtn de gasean , de
     energiebalans , de mine^alogisclie wijzigingen »
     Tevens zal worden overgegaan tot een analyse van de verglazings-
     snelheid , de materiaalspanningen , het verschijnsel van de tempera
     tuur schokken en zwarte kernen in da keramische massa , alsmede van
     de mogelijkheden tot energiebesparing .
3 0 bestudering van ds eigenschappen van ds gebakken massa uit mecha
     nisch , fysisch , electrisch en chemisch oogpunt *
 4° bestudering van de invloed van de mineralogisclie eigenschappen van
     de kleimineralen op het gedrag van het produkt tijdens de verschil
     lende fasen van de fabricage ( vormgeving - droging - bakken) als
     mede op ds eigenschappen van de afgewerkte produkten#
         Tenslotte , aal bij de studies over de verschillende genoemde
 punten worden getracht algemene correlaties vast is stellen tussen
 de verzamelde gegevens *
 STUDIES IW HET KADER VAN HET PROGRAMMA VOOR GEMEENSCHAPPELIJK ONDER
 ZOEK VAN DE INDUSTRIËLE KERAMISCHE PRODUKTEN
 Onderzoekthema I :
         Ontwikkeling van_de_ ^roduktie technieken voor de fabricage van
 ^eop^irnal:i£ee_r^e^Oieider_s__t_er__ve_rltriij^irig_va_n_eenn_ijDriO_duk_t__o_f voor he t
 ber_eiken_yan_e en_jDepa.ald_d£eli met_ o.x^d_en_3n_ .de^g9merïg,d_e oxiden als
 b^as_i_sma_tjeri_aa.l_voiori speciale_kera.miLsche jarodukten .
          De praktijk die tot dusverre bestond in het produceren van ke
 ramische basismaterialen , voornamelijk door ds ontbinding van hydroxyden
 en carbonaten ( procédé Bayer voor de fabricage van aluminiumoxyde )
 beantwoordt niet meer altijd aan de toenemend'* eisen » Ysrschillende
 procédés voor de fabricage , die kortgeleden bekend zijn geworden ,
 zouden een uitbreiding kunnen betekenen van de mogelijkheden voor het
 produceren van geoptimaliseerde basismaterialen, met het oog op een be
 paald doel * zoals bijvoorbeeld I
 ---pagebreak---                                   - 16-
- sinterbare poeders van silxciumcarbide ,
- poeders voor isostatisch persen ,
- poeders met een bepaalde korrelgrootte voor elektrisch materiaal ,
- zirconiumoxyde in gestabiliseerde fase en optimaal gedopeerd ,
- beta-aluminiumoxyde ,
- homogene materialen voor ferrieten.»
       Onder de nieuwe procédés voor de fabricage van poeders vermelden wij t
       het procédé sol-gel , dat bijvoorbeeld wordt toegepast voor de fa
bricage van oxydepoeders met hoog smeltpunt ( thoriumoxyde ) die kunnen
worden gesinterd bij relatief lage temperaturen , dit wil zeggen met be
perking van energieverbruik en vervuiling }
       de co-precipitatie die toepassing vindt bij de fabricage van ultra-
fijne poeders , bijvoorbeeld van aluminiumoxyde of barlumtitanaat die ge
schikt zijn voor de fabricage van uitgangsmassa 's voor talrijke homogene
en microstalli jne produkten ;
       de atomisatie bij hoge temperatuur van oplossingen door vlam- of
plasraafakkel en procédés die erin bestaan de oplossingen te projecteren
tegen een hete plaat of in een oven waardoor het mogelijk wordt even
fijne poeders te vervaardigen als door co-precipitaties met variabele ,
hiermee samenhangende eigenschappen }
       de hydrolyse van organisch-metallische samenstellingen die in de
loop van het proces vrij gemakkelijke mogelijkheden biedt voor het ver
krijgen van specifieke eigenschappen van de poeders .
       De uitbreiding van de tèchnische mogelijkheden voor de vervaardi
ging van de uitgangspoeders voor geoptimaliseerde keramische produkten
met het oog op het verkrijgen van een produkt of voor een bepaald doel
moet de basisvormen voor nieuwe en verbeterde produkten die kunnen vol
doen aan de technische eisen en die uit het oog van het sociale en eco
nomische beleid van belang zijn * Ale voorbeeld noemen wij $
- onderlagen , steunen en kasten voor elektrische circuitS |
- piezo-elektrische eensoren ,
- vaste electrolyten van beta-alumi&iumoxyde voor elektrische accumula
   toren ( elektrische regelingen , kernenergie , netten voor laagspannings-
   distributie ) ,
 - biokeraraische materialen ( spijkers voor breuken , vervanging van been
   deren , implantaties , ©tukken van kunstmatige organen),
 ---pagebreak---                                   - 17-
- vervanging van basismaterialen van hoogwaardige kwaliteit door , bij
   voorbeeld :
   • vervanging door aluainiumoxyde van vanadi-„:;icarbide en van wolfram»
     carbide voor carbideplftten , freeskoppen en fcvorkoppen»
   » vervanging van kroesen van platina door kroezen van aluminiumoxyde
     of zirconiumoxyde .
   • vervanging van molybdeenstaal door siliciumcarbide ,
- machine-onderdelen onder zware belasting zoals echoepen van gastur
  bines , door schoepen van siliciusmitriden of silicitimcarbiden.
       Rekening houdend met het relatieve belang van de verschillende
prod-Tikt^n zal het onderzoek betrekking hebben op de technologie van
poeders van zirconiumoxyda 9 ti»oxyde , alurainiumoxyd« « be ta~aluminium-
oxyde , alsmede op de gemengde oxyden van sirconium 9 silicivjBi aluminium
of wolfram » Zodra de produktie technieken voor deze oxyden zullen zijn
uitgewerkt , zal het ondersoek kunnen worden uitgebreid tot andere poe
ders zoals deze van siliciumnitride , silioiumcarbide , carbonatsn , wolf«
ramaat en ziconaat , niobaten en ferrietexu
       Voor elk poeder zal het onder-zoek omvatten i
- de techniek voor de produktie van deze poeders ,
- de techniek voor het gebruik van deze poeders ,
- de techniek voor de produktie van de materialen met behulp van deze
   poeders .
Motivering
       Wat betreft de fabricage van de poeders beschikken de Verenigde
Staten over een aanzienlijke voorsprong op de landen van de EEG dank
zij de technische ontwikkeling van hun ruimtevaart , hun defensie en de
electrotechnische sector in zijn geheel .
       Zelfs Japan is in een zeer vroeg stadium dezelfde weg opgegaan
en is overgegaan tot de massaproduktie en heeft aldus een voorsprong
op de Gemeenschap verworven .
Deze voorsprong heeft de Verenigda Staten in staat gesteld hoogwaardige
poeders te leveren aan hun iüi de Gemeenschap gevestigde filialen die
derhalve in staat zijn zeer geavanceerde produkten te leveren aan de in
Europa gevestigde fabrikanten van onderdelen en materieel voor de elek
tronica . De bedrijven die geen Amerikaanse filialen zijn kunnen zich
geen van die hoogwaardige poeders aanschaffen of slechts in geringe
 ---pagebreak---                                       - 18-
hoeveelheden maar bovendien tegen al te nadelige prijzen. Deze bevoordeel
de situatie geeft de Amerikaanse filialen een concurrentieel voordeel ten
opzichte van de fabrikanten van keramische produkten op basis van oxyden
in de Gemeenschap »
        Als gevolg hiervan lopen de fabrikanten van industriële keramische
produkten in de Gemeenschap onvermijdelijk het gevaar afhankelijk te
worden van de Amerikaanse filialen »
        De fabrikanten van elektronische onderdelen in de Gemeenschap die in
gevolge de overheersende positie van de Amerikaanse leveranciers van spe
ciale keramische materialen , in grote mate afhankelijk zijn van de Ameri
kaanse bedrijven , zouden evenwel een onafhankelijke positie kunen verwer
ven indien de fabrikanten van industriële keramiek in de Gemeenschap in
staat zouden zijn produkten met soortgelijke eigenschappen te leveren »
        Indien de producenten van industriële keramiek in de Gemeenschap zelf
de benodigde poedermaterialen zouden kunnen ontwikkelen , zouden zij in
staat zijn de vereiste eigenschappen van de keramische produkten te garan
deren .
Onderzoekthema II I
        Verbetering van d^e_o<£j>e>rv^la^k_tet_oe_Sitan^d__va^n_a3ile_ fab^rika.njten en_fabri_-
ka_ten_ van aliimiiniumcxj<deke£am^ieiki_>meit_he>t^o£g^oj^ he_t op_v°eren_va.n__de> me oha^-__
ni^che^w^erstand^
        De verbetering van de oppervlaktetoestand van glas met het oog op de
opvoering van de mechanische weerstand en de breukvastheid heeft in de afge
lopen 20 jaar nieuwe toepassingen van glas opgeleverd . De verbetering van
de oppervlaktetoestand vindt plaats door polijsten met behulp van zuren ,
vlampoli jsten , mechanisch polijsten , temperatuurharding , chemische harding
of bekleding met tinoxyde » Wat de keramische produkten betreft is tot dus
verre geen enkel soortgelijk procédé ontwikkeld hoewel de resultaten van
vroegere experimenten gunstige perspectieven opleveren voor een praktische
toepassing t
- door verharding van gesinterde aluminiumoxyden in bepaalde oliesoorten
  kan de treksterkte aanzienlijk worden opgevoerd ,
- in een mengsel van damp van wolframtetrachloride , methaan en waterstof
  kan op het aluminiumoxyde een aanklevende laag wolframcxyde en vervol
   gens van titaniumcarbide worden opgebracht en kan aldus de weerstand van
   het keramisch, materiaal worden opgevoerd# Deze behandeling kan worden ge
 ---pagebreak---     controleerd aan de hand van de reactietemperatuur , daar beneden 1.000 °C
    Wolframoxyde en boven deze temperatuur wolframcarbide wordt gevormd .
       Het onderzoek zal gericht zijn op de toepassing van deae en soortge
lijke procédés op de ker^mieohe materialen , de wi jsigiïig van de structuur-
eigenschappen , de thermische , chemische en mechanische wijzigingen die hier
door worden veroorzaakt aan da oppervlakte van het materiaal en op het ver
krijgen van inzicht op de fysische en chemische mechanismen van de behande
ling ten einde te komen tot een zo groot mogelijke uitbreiding van de tech
nische mogelijkheden door verbetering van de oppervlaktetoeetand » Het uit
eindelijke doel is voor de keramische materialen op basis van aluminiumoxyde
nieuwe toepassingen te vinden goals bijvoorbeeld voor da fabricage van kogel
lagers of plunjerzuigers «
Verantwoording *
       Het project heeft ten doel de toekomstige schaarste aan bepaalde hoog
waardige metalen op te vangen door de ontwikkeling van vervangingsmateria-
len . De verbetering van de oppervlaktetoestand van de keramische produkten
waarvan reeds gewag is gemaakt , aal het meer dan voordien mogelijk maken
zwaar belaste stukken van hoogwaardige metalen voor toepassing in machines ,
gasturbines enz 8 te vervangen door keramischs materialen® Rekening houdende
met de grote thermische weerstand en de oorrosievastheid van aluminiumoxyde
zal deze vervanging zelfs kunnen bijdragen tot een aanzienlijke opvoering
van het rendement van de machines en aggregaten . Het verkrijgen van kera
mische materialen met een mechanische weerstand die gelijk staat met die
van het te vervangen metaal vormt trouwens het sleutelprobleem voor alle
producenten van keramische produkten op basis van oxyden in de Gemeenschap .
Het onderzoek dat nodig is om hiertoe te komen is van fundamentele aard en
van een zodanig algemeen belang dat het valt buiten de bevoegdheid en de ma
teriële mogelijkheden van de afzonderlijke producenten .
Onderzoekthema III t
       On^w^kkeling^van^de ^e^ruikst^e^hriijeke ^n^v^or^ keramische _Produk t en_0]3
basis van ^i^co^n^u^oxyde^door opvoerlpt^ ,van hun mechanischs weerstand
       In vergelijking met het aluminiumoxyde enkele opmerkelijke eigenschap
pen ( bijvoorbeeld hoog smeltpunt en grote hardheid ) zodat mag worden ver
wacht dat dit materiaal op een grotere schaal zal Morden toegepast * De in
dustriële toepassingen blijven tot dusverre evenwel beperkt tot de toepas
sing van vuurvaste materialen voor ovens die worden verkregen door smelting
 ---pagebreak---                                         -20
  en sintering en tot chemische installaties of gesinterde machine-onderdelen ,
  zoals bijvoorbeeld de draadgeleidere in de textielindustrie , de trekplaten ■
  in de metallurgische en plasticsindustrie en de maalstenen voor brekers *
         De uitbreiding van de toepassing van dit materiaal werd tot dusverre
  afgeremd door de te geringe breukvastheid waardoor het zirconiumoxyde niet
  kon worden aangewend voor de fabricage van grote stukken die zijn blootge-
1 steld aan sterke mechanische belastingen *
         Onlangs zijn nieuwe mogelijkheden aan het licht getreden die laten ver
  wachten dat de weerstand van het zirconiumoxyde in aanzienlijke mate kan wor
  den opgevoerd door de toevoeging van stabiliserend® produkten van monocli-
  nische of tetragonales precipitatiee in de kubische fase van het materiaal .
  De hogere weerstandsvermogens die tot dusverre werden bereikt h.ebbei_ reeds
  de weg geopend voor een serie in nieuwe toepassingen * Overigens kon nog niet
  worden vastgesteld welke de beperkingen van het opvoeren van de weerstand
  zijn .
         Hiertoe moeten nieuwe stabilisatiemiddelen worden toegevoegd aan de
  grote reeds bestaande serie , moeten studies worden verricht van de struc
  tuur en moet de techniek voor de fabricage van monsters die de gebruikte
  produkten benaderen , verder worden ontwikkeldo In dit verband zou tevens
  moeten worden nagegaan in welke mate mogelijkheden besloten liggen in de op-
  pervlakteharding van het materiaal wat betreft belangwekkende eigenschappen
  uit het oogpunt van de techniek van de toepassing van. dit materiaal .
  Onderzoekthema IV t
         Onderzoek naar–djï ^.ebruiksjt e chnlek__van__kerami sche ma£erijal en_o;j}
  basis van ^ir.c^nd^umoxyd^e^al^s^el^elctr^ijcit^e its^leijier .
         Bij hoge temperaturen is het zirconiumoxyde een electriciteitsgelei-
  der . De geleidbaarheid berust op de mobiliteit van de electronen en de
  zuurstofioneno
         Dank zij deze eigenschappen worden buizen van zirconiumoxyde reeds
  aangewend als electrische verwarmingselementen in ovens . Als geleider
  van zuurstof ionen is dit materiaal eveneens aangepast voor da meting van
  het zuurstofgehalte in hete gassen en smelt » Als voorbeeld kan worden
  gezegd dat zuurstofsondes van eirooniumoxyde reeds in grote mate worden
  gebruikt bij het smelten van staal »
 ---pagebreak---                                   -21-
       Bovendien is nog lang niet gebruik gemaakt van alle mogelijkheden
van zirconiumoxyde als temperatuurschakelaar en meetsonde aangezien de fun
damentele technische eigenschappen van dit materiaal nog niet voldoende
bekend zijn® Het schijnt mogelijk dit materiaal toe te passen voor automa
tische optimalisatie van het energieverbruik in oliestcokinstallaties , in
verbrandingsmotoren en in installaties voor thermochemische produktie .
Vastgesteld kan worden dat het toepassingsgebied van dit materiaal zeker
niet beperkt is doch het is tot dusverre nog niet mogelijk geweest het vol
ledig te omschrijven# Het wordt vooral gekenmerkt door de opmerkelijke
eigenschappen van het zirconiumoxyde en vooral door het hoge smeltpunt en
de chemische energie ervan» Dit materiaal biedt derhalve latente mogelijk
heden voor de technische en economische ontwikkeling van. de industrie , ra
tionalisatie van het energieverbruik en de bescherming van het milieu .
       Om deze potentiële gebruiksmogelijkheden te benutten is het noodza
kelijk de fundamentele technische eigenschappen van dit produkt te bepa
len . Zo is het bijvoorbeeld noodzakelijk over te gaan tot een systematische
onderzoek van het verband tussen de mechanische , thermische » electrische en
electrochemische eigenschappen en de temperatuur , het omgevingsmilieu ( bijv .
de partiële zuurstofdruk ) en de dopering ( bijv . de valentie van de kationen ).
Motivering g
       Dit project moet de basis leveren voor belangrijke technische ino-
vaties zoals bijvoorbeeld de fabricage van sensoren voor het controleren
van de werking van auto 's , ovens en installaties voor uitlaatgassen . De
regeling die mogelijk wordt gemaakt door de toepassing van deze sensoren
zal leiden tot subtantiele energiebesparingen .
       Deze sensoren zijn van bijzonder belang bij de automobielconstruc-
tie aangezien de aldus mogelijke regelingen de toevoeging van lood in de
brandstof overbodig zullen maken , wat in grote mate tot de milieubescher
ming zal bijdragen » Uit economisch opzicht ie het onderzoek naar de moge
lijkheden ter beperking door middel van sensoren van zirconiumoxyden van
het gehalte aan koolstofmonoxyde in uitlaatgassen van verbrandingsmotoren
eveneens van groot belango Indien de wetgever een dergelijke eis zou stel
len zal industrie van de industriële keramiek hierdoor voor een verrassing
komen te staan en volledig afhankelijk zijn van invoer uit de Verenigde
Staten aangezien deze reeds dergelijke bepalingen hanteren en de industrie
derhalve ontwikkelingen in die zin heeft verwezenlijkt * Het grootste risico
dat in de Qemeenschap bestaat voor het afschrijven van de ontwikkelings
 ---pagebreak--- kosten zal worden verdeeld over de gehele sector door middel van de
gemeenschappelijke actie »
Onderzoekthema V t
         _niwi_kkelii ng__va.n_de^ ^oepa.8sing£m£g£li^jkhe_de_n__van_d ie .elektrische
e_ij£e ns chajp£e11 van ^tirio^yd^e^
         Tinoxyde wordt sedert lang gebruikt als middel voor het ondoor
schijnend maken van glazuur en lakken , alsmede als bestanddeel van mat
glas .
         Kort geleden is men tot de ontdekking gekomen dat tinoxyde buiten
gewone elektrische eigenschappen bezit » Aldus worden voor het smelten
van glas de electroden van molybdeen vervangen door electroden met tin-
oxyde voor de elektrische verhitting wanneer de glassoorten oxyden be
vatten die in de tabel van de elektrochemische spanningen hoogwaardiger
zijn dan molybdeen ( bijv . PbO , A1203 » CuO , Fe203 ).
         Lagen of glazuren van tinoxyde worden aangebracht ter verbetering
van de oppervlaktetoestando Deze elektriciteitsgeleiders zijn dus ge
schikt voor operatiekamers , laboratoria voor organische chemie , ruim
ten met- explosierisico of hoogspanningsisolatoren . Zij vervangen even
eens de loodglazuren die gevaarlijk worden geacht voor het milieu . Het
gebruik van tinoxyde als halfgeleider van het type n kan een belang
rijke plaats innemen als elektronisch en elektro-optisch materiaal .
         Voorwaarde voor de ontwikkeling van nieuwe toepassingen is een
betere beheersing van de techniek voor de fabricage van tinoxyde of
van gemengde glasachtige keramische produkten die tinoxyde bevatten ,
alsmede een systematisch onderzoek van deze materialen uit oogpunt van
hun eigenschappen en reacties uit oogpunt van de fysica van de vaste "
toestand .
 ---pagebreak---                                            23-
Onderzoekthema VI       t
         OnJtw^ikkëMng^vaii^d^ techriiek£n_voo£ verdere^ v_er_we_rking_eii £e-
bruik van ke^arni^sche^^z^l^ £.n_ont v#ikkjs 1jLn Tran te£hnoloj|i s che basis
v°£r_n.i^eiiwe. j^ro^dukjbi£pr^oc>éd.és^#_
         In de afgelopen tijd hebben keramische vezels van aluminium- en zir-
coniumoxyde ingang gevonden . Inmiddels werden dergelijke vezels door een
Europees fabrikant in de handel gebracht »
         Deze vezels zijn zeer goed bestand tegen chemische stoffen en ho
ge temperaturen en kunnen eveneens worden gebruikt als isolatiemateriaal
in gevallen waarin andere materialen in gebreke blijven als gevolg van
een te geringe weerstand maar waarin isolatie bijzonder wenselijk is . Dit
is met name het geval bij de bouw van smeltovens en thermo-chemische
apparatuur .
         Alleen al de economische noodzaak om het energieverbruik te beper
ken , zou voldoende zijn om de produktie en de toepassing van keramische
vezels te bevorderen®
         Keramische vezels in de vorm van matten hebben reeds hun deugdelijk
heid bewezen als bekleding van ovens » Deze toepassing zal aanzienlijk kun
nen worden vereenvoudigd en andere toepassingen zouden hierbij kunnen ko
men indien de vezels vervolgens kunnen worden omgezet in lichte en com
pacte chemische materialen door fabricage , persing of gisting met daarop
volgende sintering van de keramische massa op basis van vezels . Het ver
kregen materiaal zou alsdan een vast bouwmateriaal zijn dat wordt geken
merkt door een zeer gering gewicht en een hoge thermische en chemische
weerstand . Het zou mechanisch kunnen worden bewerkt , maar zou tevens in
een praktisch onbeperkt aantal vormen kunnen worden gefabriceerde,
         Het is technisch en economisch interessant de technieken en toe
passingen na te gaan van een dergelijk materiaal , dat bovendien voor tal
loze andere doeleinden kan worden gebruikt eoals bijvoorbeeld voor chemische
corroderende vloeistof - en gasleidingen bij zeer hoge temperatuur , als ele
menten voor de bouw van reaotiekamera /in da chemische industris » als fil »
ters , als dragers voor catalysatoren , voor sluitingen bij zeer hoge tem
peraturen in zeer kleine ruimten , enz ...
 ---pagebreak---                                  -2<t-
        Tot dusverre werden de keramische vezels geproduceerd door trek
ken of blazen van gesmolten materialen » Ten aanzien van het belang van
de vezels voor de publieke opinie zou het eveneens wenselijk zijn om de
technische basis van de produktie uit te werken voor andere fabricage-
procédés . De vraag is welke niet conventionele methoden een grotere
vrijheid zouden verschaffen bij de keuze van de uitgangsmaterialen .
Men zou bijvoorbeeld moeten nagaan hoe ruwe keramische vezels kunnen
worden verkregen die vervolgens kunnen worden gebakken , zulks door het-
impregneren van textielvezels in keramische suspensies of door elektro-
foretische neerslag van keramische poeders op metaal - of koolstofvezels .
Verantwoording t
        De techniek van de fabricage en het gebruik van de keramische ve
zels , die van zeer groot belang zijn in het kader van het energiebeleid ,
moet zoveel mogelijk worden ontwikkeld . Overigens zouden de afzonderlijke
bedrijven al te grote moeilijkheden ondervinden om de fundamentele pro
blemen op te lossen . Indien de technologische basis en in het bijzon
der die betreffende de toepassingen , collectief worden bestudeerd zou
deze studie voor de bedrijven van de industriële keramiek een zeer
goede aanloop verschaffen om nieuwe afzetgebieden te veroveren , en bij
te dragen uit economisch oogpunt , zeer noodzakelijke energiebesparing .
 ---pagebreak---                                       -25
    BIJLAGE 3
                            KENNIS EN UITVINDINGEN
A - Kennis
            De contracten die zullen worden gesloten ter uitvoering van dit
    besluit moeten de volgende bepalingen bevatten :
    1 « Mededeling aan de Commissie van de kennis die is verkregen bij het
        aan de contractant toevertrouwde onderzoek met het recht deze te ge
        bruiken voor haar eigen behoeften en in het bijzonder voor het be
        heer van het programma »
    2 . Vertrouwelijke uitwisseling tussen de contractanten die onderzoek
        betreffende eenzelfde thema uitvoeren van alle informatie die nood
        zakelijk is voor een goed verloop van het onderzoek en waarover zij
                                                  *
        vrij kunnen beschikken »
    3 » Het opstellen voor elk onderzoekthema van jaarlijkse rapporten be
        treffende de stand van de werkzaamheden , die door de Commissie aan
        het Comité van Beheer kunnen worden medegedeeld#
    k » Het opstellen 9 op initiatief van de contractant of op verzoek van
        de Commissie 9 van bijzondere rapporten ten behoeve van de lid-staten
        alsmede ten behoeve van de personen en ondernemingen die op het ge
        bied van een lid-staat onderzoek of produktiewerkzaamheden verrich
        ten die hun toegang tot deze rapporten motiveren »
    5 » Het opstellen voor elk onderzoekthema van een eindrapport bestemd
        voor publikatie met dien verstande dat op gemotiveerd verzoek van
        de contractant de verspreiding van het geheel of van gedeelten van
        dit rapport kan worden beperkt tot de lid-staten , alsmede tot de
        personen en ondernemingen die op het grondgebied van een lid-staat
        onderzoek of produktie-activiteiten uitoefenen die hun toegang tot
        dit rapport verantwoorden »
B - Uitvindineen
    1 . Zoals bepaald in verordening (EEG) No 2380/7^ van de Raad van 17»9«7^
        zijn al dan niet ootrooieerbare . uitvindingen die voortvloeien uit de
        uitvoering van het programma eigendom van de contractanten of , indien de
        ze zulks wensen , kunnen zij worden overgedragen aan een door hen op te
        richten rechtspersoon* Indien de contractanten van deze uitvindingen
 ---pagebreak---                                      -26-
    afzien , kan de Commissie hiervan de eigendom ten behoeve van de Gemeen
    schap opeisen *
    De contractant is verplicht deze uitvindingen te exploiteren of te doen
    exploiteren onder voorwaarden die in overeenstemming zijn met het be
    lang van de Gemeenschap zoals is bepaald in artikel 3 van genoemde
    verordening » A priori zou niet als in het belang van de Gemeenschap
    worden beschouwd het verlenen van licenties die de invoer in de Ge
    meenschap mogelijk maken van produkten of uitrustingen die in derde
    landen zijn vervaardigd } deze zullen afhankelijk zijn van een vooraf
    gaande toestemming van de Commissie *
2 . Bij de keuze van de contractanten zal de Commissie de voorkeur gaven
    aan diegenen die onderling een overeenkomst zouden hebben gesloten of
    zouden bereid zijn deze te sluiten met betrekking tot gecoördineerde
    exploitatie van de uitvindingen en de know how die is verkregen in
    het kader van onderzoekingen betreffende eenzelfde thema . Deze over
    eenkomst moet voorzien in het verlenen van licenties of andere uit
    vindingen onder inbreng van andere know how waarover de contractanten
    vrij kunnen beschikken en zulke in de mate waarin zulke gecoördineerde
    exploitatie nodig is *
 ---pagebreak--- BIJLAGE k
        Voorstel voor een besluit van de Raad tot vaststelling van een pro
gramma voor technologisch onderzoek op het gebied van de kleimineralen en de
industriële keramiek .
DE RAAD VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN ,
gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Economische Gemeenschap
pen en inzonderheid op artikel 235 ,
gezien het voorstel van de Commissie ,
gezien het advies van het Europees Parlement ,
gezieri het advies van het Economisch en Sociaal Comité ,
overwegende dat de Raad op 1*f januari 197^ een resolutie heeft vastgesteld
                   ••
betreffende de coördinatie van de nationale beleidslijnen en de omschrij
ving van de aktiee van communautair belang op bet gebied van wetenschap
en technologie ;
overwegende dat de Commissie krachtens artikel 2 van het Verdrag onder meer
tot taak heeft een harmonieuze ontwikkeling te bevorderen van de econo
mische activiteit in het kader van de gemeenschap alsmede van een voort
durende en evenwichtige groei ]
overwegende dat de verbeteringen van de technologie van de kleimineralen /. als
mede van de technologie van de produktie en het gebruik van de produkten van
de industriële keramiek , die op grond van economische en sociale redenen
noodzakelijk zijn geworden en bijdragen tot de verwezenlijking van de doel
stellingen van het Verdrag , de uitvoering vereisen van bepaalde technische
onderzoekwerkzaamheden van grote omvang ?
overwegende dat het collectieve onderzoek ia deze industriële sector' een be
langrijke rol 6peelt bij de ontwikkeling van de keramische industrie aange
zien deze sector in hoofdzaak kleine en middelgrote bedrijven emvat die niet
voldoende in staat zijn om eigen onderzoek te ondernemen )
 ---pagebreak--- overwegende dat de fabricage van de klassieke keramische produkten zoals
bijvoorbeeld isolatoren , meer en meer uitbreiding neemt in de ontwikkelings
landen buiten de Gemeenschap ; dat het derhalve noodzakelijk is dat de Europese
industrie zich bezighoudt met de technologie en de fabricage van technisch sterk
geavanceerde produkten ;
overwegende dat , rekening houdende met de mogelijkheden op nationaal niveau '
die op het gebied van de technologie van de k leimineralen 1n de industri&le ke
ramiek beperkt zijn en mede met het algemene belang van deze sector voor de
ontwikkeling van deze technologie en ten einde de in de Gemeenschap beschik
bare onderzoekmogeli jkheden optimaal aan te wenden , dat de keramische indus
trie een programma voor gemeenschappelijk onderzoek op communautair niveau
heeft uitgewerkt waarvan de totale financiële kosten kunnen worden geraamd
op 8 ,2 miljoen ERE ;
overwegende dat een oommunautair programma ten doel heeft het technologisch ni
veau op te voeren , de concurrentie tussen de bedrijven te verscherpen , vooral
tussen de kleine en middelgrote bedrijven , de communautaire doelstellingen
op het gebied van het energiebeleid en het milieubeleid te bevorderen ;
overwegende dat dit programma eveneens is gericht op een betere voorziening
met basismaterialen wat de speciale materialen betreft , de innovaties inzake
produkten en produktie te vergemakkelijken , de economische groei van deze be
drijfstak mogelijk te maken en derhalve het niveau van de tewerkstelling op
te voeren en tenslotte de ontwikkeling van economisch zwakke regio 's te
stimuleren ;
overwegende dat dit communautaire programma , dat deel moet uitmaken van het
collectieve programma dat reeds werd genoemd , en ter vergemakkelijking van
de uitvoering hiervan , een belangrijke factor vormt bij de integratie van de
keramische industrie ;
overwegende dat het programma voor gemeenschappelijk onderzoek het resultaat
is van samenwerking binnen de keramische industrie die reeds sedert verschil
lende jaren wordt voortgezet en dat het derhalve garanties biedt wat betreft
een rationele en vruchtbare uitvoering hiervan ;
overwegende dat de in dit besluit bedoelde onderzoekwerkzaamheden noodzake
lijk zijn om bij de werking van de Gemeenschappelijke Markt bepaalde doelstel
lingen van de Gemeenschap te verwezenlijken ;
 ---pagebreak---  overwegende dat het Verdrag tot oprichting van de "uropese Economische Ge
 meenschap niet voorzien heeft in de hiertoe nodige bevoegdheden ;
 overwegende het advies dat door CREST is uitgebracht aangaande het voorstel
 van de Commissie )
 BESLUIT I
                                 Artikel 1
 Voor een periode van vier jaar wordt een gemeenschappelijk onderzoek
 programma vastgesteld op het gebied van de technologie van de kleïmineralen
 en de industriële keramiek , als omschreven in bijlage .
                                Artikel 2
 De globale nood voor de totale duur van het programma wordt geraamd op
4,5 ERE en stelt twee personen te werkï de ERE wordt vastoest *» ld -*•
 'door artikel 10 het financieel reglement van 21 . december . 1977 .          –
Deze cijfers hebben maar een aanwijzende waarde *                     .......
                                Artikel 3
 De Commissie verzekert de uitvoering van het programma door middel van con
  tracten . Ze wordt hierbij ter zijde gestaan door een Raadgevend Comité voor
 het beheer van het onderzoek- en ontwikkelingsprogramma op het gebied van
 de primaire grondstoffen , opgericht door besluit van de Raad van 6 maart
 1978, waarvan de opdracht en de samenstelling worden vastgesteld overeen
 komstig de resolutie van de Raad van 18 juli 1977 betreffende dé Raadgevende
Comités voor het Beheer van de Onderzoekprogramma 's               I
                                 Artikel
  De verspreiding van de kennis die voortvloeit uit de uitvoering van het pro»
  gramma wordt verzekerd overeenkomstig Verordening (EEG) No» 2380/7^ van de
  Raad van 17 september 197^ tot vaststelling van de regeling voor versprei
  ding van kennis die van toepassing ia op d© onderzoekprogramma 's van de
  Europese Economische Gemeenschap ( PB nr . L 255 van 20.9.1974, blz . 1 ).
                                                     Voor de Raad l
   Gedaan te Brussel ,
                                                     De Voorzitter *
 ---pagebreak--- BIJLAGE :
Onderzoekprogramma op het gebied van de techniek van de kleimineralen
Voornaamste doelstellingen t gebruik van minderwaardige kleimineralen , ver
betering van de technische condities voor de grondstoffenvoorziening van
de keramische industrie en voor innovaties inzake produkten en produktieme-
thoden die wenselijk zijn in het kader van een beleid inzake economie ,
energie en milieu .
Programma t in de eerste plaats coördinatie van het onderzoek op het gebied
van de kleimineralen en vervolgens uitvoering van technisch onderzoek in
het kader vaneen gezamenlijke actie van de keramische industrie , met name :
grondiger onderzoek en ontwikkelingswerkzaamheden naar de technische moge
lijkheden voor veredeling en gebruik van de kleimineralen , uitwerking van
voorstellen ter intensivering van het gebruik van de grondstoffen en ter
verbetering van het keramisch produktieproces »
Onderzoek op het gebied van de techniek van de industriële keramiek
Voornaamste doelstellingen t grondstoffenvoorziening met industriële ke
ramische materialen , vervanging van zeldzame metalen door keramische pro-
dukten , ontwikkeling van de industriële keramiek ter bevordering van inno
vaties ter zake van produktiemethoden en produkten die wenselijk zijn uit
oogpunt van economisch , sociaal , energie- en milieubeleid*
Programma t in de eerste plaats coördinatie van het onderzoek op het ge
bied van de industriële keramiek en vervolgens uitvoering van technische
onderzoekwerkzaamheden in het kader van een collectieve actie van de sec
tor van de industriële keramiek , met name t ontwikkeling van methoden
voor de fabricage en verwerking van de grondstoffen voor speciale kera
mische materialen , verbetering van de speciale keramische materialen
en ontwikkeling van hun gebruikstechnieken .
 ---pagebreak--- BIJLAGE 5
SITUATIE VAN DE KERAMISCHE INDUSTRIE IN DE GEMEENSCHAP
1 . STRUCTUUR
        De keramische industrie kan worden onderverdeeld als volgt t
Keramische produkten voor de bouw s
sanitaire apparaten , onderdelen voor de bouw , tegels , gresbuizen »
 Keramiek voor de huishouding S
  vaatwerk , decoratie-artikelen.
Industriële keramiek t
dele^ voor elektrische en chemische apparaten en installaties , voor ge
reedschappen en gereedschapsmachines en andere technische doeleinden , of
bijvoorbeeld op medisch gebied»
Vuurvast keramiek t
vuurvaste stukken voor ovens en metallurgische aggregaten»
Steenbakkerij t
pannen , stenen .
        De keramische industrie in de Gemeenschap omvat ongeveer 1.200
bedrijven die te zamen ongeveer 250.000 personen te werk stellen . Onge
veer 10 ondernemingen hebben meer dan 2.000 werknemers » Bijna de helft
van de ondernemingen en wat betreft de fabricage van tegels bijna ~5/h
van de bedrijven stellen minder dan 100 personen te werk . Het aandeel
van de vrouwelijke werkkrachten is relatief belangrijk ? bij de produk-
tie van vaatwerk en decoratief keramiek loopt zij boven de 50.#®
        De keramische industrie is grotendeels geconcentreerd in bepaal
de regio 's die worden gekenmerkt door de aanwezigheid ( soms in het ver
leden ) van de keramische grondstof of die zijn gegrondvest op nationale
manufacturen die in de 18e eeuw zijn opgericht . Uit economisch oogpunt
zijn sommige van deze regio 's niet al te zeer begunstigd hoewel de ke
ramische industrie een grote rol speelt bij hun ontwikkelinge
 ---pagebreak--- 2 . VESTIGINGSPLAATSEN VAN DE KERAMISCHE INDUSTRIE IN DE REGIO 'S VAN DE EEG
DUITSLAND :
        De produktie van porcelein voor vaatwerk en industriële keramiek
is geconcentreerd in het noordoosten van Beieren. De plaatselijke pro-
duktie van isolatoren vertegenwoordigt kQ % van de communautaire produk-
tie . Wat het vaatwerk betreft bedraagt de Duitse produktie ongeveer 50 %
van de produktie van de Gemeenschap .
        Een belangrijke zone voor de fabricage van vaatwerk en sanitaire
apparatuur bevindt zich in de Saar met als centrum Mettlach/Perzig . In
het Westerwald (Ri jnland/Palatinaat ) bevinden zich talrijke bedrijven
die zich bezighouden met het vervaardigen van tegels , getrokken tegels ,
rustiek keramiek en sanitair .
GROOT-BRITTANNIE t
        De produktie van vaatwerk en porcelein , zowel voor huishoudelijk
gebruik als voor industriële toepassingen is geconcentreerd in de om
geving van Stoke -on-Trent ( Staf fordshire ) die trouwens gewoonlijk " the
potteries " wordt genoemd . De vaatwerkproduktie in Engeland vertegenwoor
digt ongeveer 60 % van de produktie in de Gemeenschap .
NEDERLANDS
        De keramische industrie is geconcentreerd xn de omgeving van
Maastricht en Delft waar het grootste gedeelte wordt vervaardigd van
de tegels , sanitaire apparaten en vaatwerk*
BELGIE :
        In het algemeen is de keramische industrie gevestigd in deo
Borinage , het Centrum , Charleroi en Luik*
                 L
DENEMARKEN S
        De produktie van vaatwerk en isolatoren is praktisch exclusief
geconcentreerd in de buurt van Kopenhagen *
 ---pagebreak---                                   "33 "
ITALIE s
        De produktie van aardewerk en sanitaire apparaten is gelocaliseerd
in Lombardije en bepaalde streken in het zuiden » Het vaatwerk wordt voor
al geproduceerd in de streek van Civita Castellana . De produktie van te
gels heeft , naast zijn vestigingen in Lombardije , een buitengewone concen
tratie in de streek van Emilia Eomagna ( zone van Sassuolo ) waar 5 % van de
werkzame bevolking in de industrie werkzaam is in de tegelindustrie . 90 %
van de tegelproducenten in de economische Gemeenschap zijn gevestigd in
Italië ; de plaatselijke produktie vertegenwoordigt 60 % van de produktie
van de Gemeenschap *
FRANKRIJK 1
        De fabrikanten van sanitaire keramische produkten zijn verspreid
over het gehele land®
        Een aanzienlijk aantal tegelfabrieken en fabrieken van vuurvaste
produkten zijn gevestigd in het noorden , in het bijzonder in de omgeving
van Lille en Maubeuge * De fabrieken die vuurvaste produkten vervaardigen
zijn geconcentreerd in de Rhöne-vallei »
        In bepaalde regio 's van het oostelijk deel van het land en in het
bijzonder te Sarreguemines , vindt men een concentratie van bedrijven voor
de produktie van vaatwerk , tegels en vuurvaste produkten »
        In de Pyreneeën zijn verschillende bedrijven gevestigd voor de pro-
duktie van industriële keramiek ( b»v . Tarbes ). In Bourgogne en in het
Centrum van het land bevinden zich producenten van tegels en vaatwerk »
        De produktie van porceleinenvaatwerk is geconcentreerd in Haute-
Vienne met als centrum Limoges en de Cher ( gewest Berry }* Deze beide con
centraties totaliseren 90 % van de Franse porceleinproduktie , waarvan
de ~3/h te Limoges *
        In Bretagne zijn een aantal bedrijven gevestigd die vaatwerk en
decoratieve keramiek vervaardigen .
        Met uitzondering van de sanitaire produkten zijn de regio * s van
de Midi minder ontwikkeld wat betreft de industriële produktie van kera
miek . Bijna alle ondernemingen zijn ambachtelijk * De producenten van de
coratieve tegels in Languedoo in het bijzonder hebben te maken met ern
stige economische problemen *
 ---pagebreak---                                       -31»-
J® Organisatie van de industrie 2 op nationaal niveau is de keramische indus–
    trie niet uniform georganiseerds Er bestaat ten dele een nationaal verbond
    van de keramische industrie » in het bijzonder van parallelle gespeciali –
    seerde organisaties . De industriële keramiek die oorspronkelijk vooral elek
    trische isolatoren vervaardigde , behoort derhalve in bepaalde gevallen tot
    de organisatie van de elektrische industrie .
            Op communautair niveau bezitten de sectoren vuurvast keramiek , sani
    taire keramische produkten , vaatwerkkeramiek , de tegelindustrie en de in
    dustrie van de technische keramiek over eigen beroepsorganisaties die be
    staan uit de desbetreffende nationale organisaties en die verenigd zijn in
    CERAME-UNIE ( verbindingsbureau van de keramische industrie van de Gemeen
    schappelijke Markt)® De professionele organisatie van de industriële iera-
    miek heeft de benaming GROUPISOL aangenomen » Maken eveneens deel uit van
    CERAME-UNIE de centrale verenigingen en associaties die op nationaal niveau
    de keramische branche overkoepelen .
            De professionele organisatie op communautair niveau van de steenbak
    kerij maakt geen deel uit van CERAME-UNIE .
k % Produktie en handel S de waarde van de produktie van de keramische indus
    trie beloopt ongeveer     miljard RE. Zij vertegenwoordigt ongeveer 0,5 %
    van het bruto nationaal produkt van de Gemeenschap en neemt de eerste plaats
    in in de wereld , van nabij gevolgd door Japan. Van 197^ tot 1975 is d® pro-
    duktie evenwel met 13 % teruggelopen in de sector vaatwerk en tegels van
    het oude type , resp. met 21 en 25 * «naar is van 1971 tot 1975 toegenomen
    met 20 tot 25
             In de afgelopen jaren ( 1970-1975) is de export van de Gemeenschap
     van keramische produkten jaarlijks toegenomen met 32 % en vertegenwoordigt
     momenteel 20 % van de produktie . De invoer vertegenwoordigt 6 % van de pro-
     duktie en neemt elk jaar met gemiddeld 18 % toe .
             De voornaamste concurrenten van de keramische industrie in de Gemeen
     schap zijn de landen met staatshandel en China , verschillende kleine oost-
     aziatische landen ( Zuid-Korea , Singapore , Taïwan) , alsmede Spanje , Brazilië
     en vooral Japan. Een deel van deze concurrenten profiteren van het laag sa-
     larisniveau dat in die landen geldt en van subsidies van de overheid. Het
     is vooral de concurrentie van de landen met staatshandel die de markt ver
     stoort daar deze vaak hun produkten kunnen verkopen tegen fabricagekosten
      die ver beneden die van de Gemeenschap liggen»
 ---pagebreak---             De Verenigde Staten zijn veruit de grootste afnemer » Voor de pro-
    dukten van de industriële keramiek zijn zij te zamen met Japan de grootste
    concurrenten .
            De grondstoffen voor de fabricage van keramische produkten , waar
    onder de kleimineralen zijn kwantitatief de belangrijkste en worden voor
    het grootste deel gewonnen in de Gemeenschap . Andere grondstoffen van
    hoge kwaliteit kunnen evenwel worden ingevoerd tegen voordelige voorwaarden .
    Niettemin kan een aantal basismaterialen voor speciale keramische materi
    alen slechts worden verkregen in landen buiten de Gemeenschap daar de
    Gemeenschap niet beschikt over vindplaatsen of omdat deze materialen
    moeten worden bereid volgens nieuwe produktietechnieken die de bedrijven
    in de Gemeenschap nog niet beheersen .
            Volgens de ramingen kunnen de produktiekosten van de keramische
    industrie worden verdeeld als volgt t loonkosten ^0 tot 65        grondstoffen
    en hulpstoffen 10 tot 20       energie 10 % en installaties en gebouwen 10 tot
    20 % . Van 196^+ tot 1970 ( 193 miljoen RE ) zijn de investeringen verdubbeld .
            Het grote deel van de loonkosten leidt uiteraard voor de keramische
    industrie van de Gemeenschap tot commerciële moeilijkheden ten opzichte
    van de landen met lage lonen . Anderzijds neemt de communautaire industrie
    van gereedschapsmachines en installaties voor de produktie van keramische
    produkten duidelijk een overheersende positie in op wereldniveau . Zij is
    derhalve sterk gericht op de uitvoer en zij voorziet in talrijke gevallen
    eveneens in de uitrusting van de concurrenten van de keramische industrie
    van de Gemeenschap met de meest moderne produktiemiddelen .
5 . Technische ontwikkeling i de keramische techniek wordt in het algemeen
    door de opinie onderschat . Dit vloeit namelijk voort uit het feit dat het
    hier gaat om een zeer oude techniek en dat de artisanale of decoratieve
    aspecten een bepaalde suggestieve werking hebben * Bovendien is het slechts
    in de afgelopen 25 jaar dat een grote sprong bij de ontwikkeling werd
    gemaakt waardoor de keramische techniek werd omgevormd tot een industrie
    die in sommige gevallen wordt gekenmerkt door een zeer geavanceerde
    techniek met een sterkere ontwikkeling dan die in verschillende
    voorgaande eeuwen .
 ---pagebreak---        De produktie is in het algemeen grotendeels geautomatiseerd en de
arbeidsvoorwaarden zijn aanzienlijk verbeterd . Verder moet worden geconsta
teerd dat de personeelsbezetting van de produktietaken verschuift naar de
controle van de materialen » de sturing van het produktieproces en de
veredeling van het produkt .
Verwachting inzake de toekomstige ontwikkeling : de kwalitatieve verbete
ring van de keramische produkten en het ontstaan van nieuwe gebruiksmoge
lijkheden hebben de keramische industrie in staat gesteld het tewerkstel-
lingsniveau te handhaven ondanks een doeltreffende rationalisatie en een
grondige automatisatie .
       De toekomstige ontwikkeling zal moeten voldoen aan de volgende eisen
- op grond van het feit dat de huidige beroepskwalificatie van de werk
  nemers niet steeds beantwoordt aan de eisen die worden gesteld door de
  technische ontwikkeling van de keramische industrie zal bijzondere aan
  dacht moeten worden besteed aan de opleiding van hodg gekwalificeerd
  personeel .
- de keramische industrie heeft meer en meer behoefte aan uitgangsmassa 's
  met specifieke eigenschappen waardoor op dit gebied innovaties nood
  zakelijk zijn . Vervolgens moet worden getracht het gebruik van de
  keramische grondstoffen te intensiveren door reeds nu de minderwaardige
  grondstoffen bruikbaar te maken en door afvalstoffen van andere
  industrietakken in te schakelen in het keramische produktieproces .
- aangezien de energie een steeds toenemende kostenfactor vormt zal gebruik
  moeten worden gemaakt van alle wel eens beperkte mogelijkheden om deze
  energie rationeler te gebruiken .
- grote mogelijkheden staan open voor de keramische industrie indien deze
  doorgaat op de weg van haar jonge industrietak met name de industriële
  keramiek en de speciale keramische materialen . Hiertoe en afgezien
  van een permanent onderzoek naar gebruiksmogelijkheden op. interdiscipli
  nair niveau is het noodzakelijk t
              - de kennis en de techniek van de huidige en toekomstige
                keramische materialen te beheersen f
              - over te gaan tot een systematische studie van de onderlinge
                verwantschap tussen de keramische materialen en de fenomenen
                die verband houden met de natuurwetenschappen en de
                ingenieurswetenschappen »
 ---pagebreak---                   • interdisciplinaire technieken te ontwikkelen ,
                  - zeker te stellen dat de industriële keramiek zal kunnen be
                    schikken over de zeldzame speciale grondstoffen en basisma-
                    terialen van technisch geavanceerde aard »
. Algemeen belang van de keramische industrie l een zeer aanzienlijke toe
   gevoegde waarde aan grondstoffen die in het algemeen weinig kostbaar zijn ,
   een omzetcijfer van k miljard RE , een positief saldo van de balans van de
   buitenlandse handel , 250»000 werknemers en 1»200 bedrijven waarvan de meeste
   kleine en middelgrote ondernemingen zijn de hierboven genoemde factoren die
   een beoordeling mogelijk maken van deze industrietak uit oogpunt van de eco
   nomie . Bovendien en uit oogpunt van het voorzieningsbeleid is het interessant
   aan te tekenen dat in het algemsen het keramische produkt bestaat uit inland
   se materialen en dat het soms zeldzame metallische grondstoffen kan vervangen®
   Het feit dat de keramische produkten gemakkelijk kunnen vermalen is eveneens
   van belang in het kader van het milieubeleid » Het energieverbruik van de ke
   ramische industrie is laag maar in talrijke economische sectoren dragen haar
   produkten in ruime mate bij tot een rationalisatie van het verbruik en het
   behoud van energie® Voorts moet worden opgemerkt dat in het geval dat andere
   materialen de keramische materialen kunnen vervangen , de fabricage over het
   algemeen zeer veel energie vergt of dat deze materialen een aanzienlijk kor
   tere levensduur hebben » Bij de beoordeling van het belang van de keramische
   industrie zal bovendien rekening moeten worden gehouden met bepaalde aspec-
 , ten van het technologisch en cultureel beleid *
           De beoordeling van de keramische sector uit het oogpunt van het tech
   nisch beleid berust op zijn functie als leverancier voor andere industrie-
   takken of andere technische activiteiten® Het gaat hier voornamelijk over
   het gebied van de industriële keramiek die een produkt en tevens een stu
   wend element vormt van de technische vooruitgang , zelfs wat betreft de gea
   vanceerde technieken » Ook andere takken van de keramische industrie bieden
   aanzienlijke mogelijkheden voor technische inovatie , bijvoorbeeld de kera
   mische produkten voor de bouw die een belangrijke rol kunnen spelen bij de
   hernieuwing en rationalisatie van deze sector »
           Het culturele aspect houdt verband met het feit dat de keramische
   produkten grotendeels duurzame investeringsgoederen zijn die door de gezin
   nen worden aangekocht en generaties lang worden gebruikt » Hun vormen en hun
   fabricage beantwoorden niet alleen aan de economische eisen van.de produktie
   en van het gebruik maar eveneens aan de esthetiek en de oude traditie » Aldus
 ---pagebreak--- is het keramische produkt in het bijzonder wat betreft de ornamentele
keramiek , de tegels en het vaatwerk en ten dele ook de sanitaire kera
miek voor de bouw , een cultureel en zelfs een artistiek produkt ter
wijl het tijdens een duurzaam bezit is in de huishouding * Tevens vormt
het eveneens een uitdaging wat betreft de creativiteit inzake decor
en vorm voor de talrijke keramiekwerkers die als ontwerpers of designers
werkzaam zijn bij de bedrijven of wel werken als vrij kunstenaar of
liefhebber . Zij alleen geven vorm aan individuele , plaatselijke , gewes
telijke , nationale , Europese , traditionele of avant-garde gevoelens
en geven door hun schepping van keramiek uiting aan de gevoelens , ge
dachten en handelingen van hun huidige en toekomstige . omgeving » Bij
gevolg horen de keramische produkten eveneens met zekerheid thuis in
het culturele beleid »