title: Voorstel voor een BESCHIKKING VAN DE RAAD tot goedkeuring van een specifiek onderzoekprogramma op gezondheidsgebied : voorspellende geneeskunde : analyse van het menselijk genoom (1989-1991) (door de Commissie ingediend)

text:
ARCHIVES HISTORIQUES
DE LA COMMISSION
COLLECTION RELIEE DES
DOCUMENTS "COM"
COM (88) 424
Vol. 1988/0155
 ---pagebreak--- Disclaimer
Conformément au règlement (CEE, Euratom) n° 354/83 du Conseil du 1er février 1983 concernant
l'ouverture au public des archives historiques de la Communauté économique européenne et de
la Communauté européenne de l'énergie atomique (JO L 43 du 15.2.1983, p. 1) modifié en dernier
lieu par le règlement (UE) 2015/496 du Conseil du 17 mars 2015 (JO L79 du 25. 3.2015, p. 1), ce
dossier est ouvert au public. Le cas échéant, les documents classifiés présents dans ce dossier
ont été déclassifiés conformément à l'article 5 dudit règlement ou sont considérés déclassifiés
conformément aux articles 26(3) et 59(2) de la décision (UE, Euratom) 2015/444 de la
Commission du 13 mars 2015 concernant les règles de sécurité aux fins de la protection des
informations classifiées de l'Union européenne.
In accordance with Council Regulation (EEC, Euratom) No 354/83 of 1 February 1983 concerning
the opening to the public of the historical archives of the European Economic Community and the
European Atomic Energy Community (OJ L 43, 15.2.1983, p. 1), as last amended by Council
Regulation (EU) 2015/496 of 17 March 2015 (OJ L 79, 27.3.2015, p. 1), this file is open to the
public. Where necessary, classified documents in this file have been declassified in conformity
with Article 5 of the aforementioned regulation or are considered declassified in conformity with
Articles (26.3) and 59(2) of the Commission Decision (EU, Euratom) 2015/444 of 13 March 2015
on the security rules for protecting EU classified information.
In Übereinstimmung mit der Verordnung (EWG, Euratom) Nr. 354/83 des Rates vom 1. Februar
1983 über die Freigabe der historischen Archive der Europäischen Wirtschaftsgemeinschaft und
der Europäischen Atomgemeinschaft (ABI. L 43 vom 15.2.1983, S. 1), zuletzt geändert durch die
Verordnung (EU) Nr. 2015/496 vom 17. März 2015 (ABI. L 79 vom 25.3.2015, S. 1), ist dieser Akt
der Öffentlichkeit zugänglich. Soweit erforderlich, wurden die Verschlusssachen in diesem Akt in
Übereinstimmung mit Artikel 5 der genannten Verordnung freigegeben; beziehungsweise werden
sie auf Grundlage von Artikel 26(3) und 59(2) der Entscheidung der Kommission (EU, Euratom)
2015/444 vom      13.   März 2015     über die   Sicherheitsvorschriften für den Schutz von  EU-
Verschlusssachen als herabgestuft angesehen.
 ---pagebreak--- COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN
                                                COM ( 88 ) 424 def . " SYN 146
                                                Brussel , 21 oktober 1988
                            Voorstel   voor een
                         BESCHIKKING VAN DE RAAD
        tot goedkeuring van een specifiek onderzoekprogramma
                         op gezondheidsgebied :
    voorspellende geneeskunde : analyse van het menselijk genoom
                                ( 1989-1991 )
                       ( door de Commissie ingediend )
                     Δ
          4                        13
                    f:'Ql
 ---pagebreak---                                               ONTWERP
                   VOORSTEL VOOR EEN BESCHIKKING VAN DE RAAD TOT GOEDKEURING VAN
                       EEN SPECIFIEK ONDERZOEKPROGRAMMA OP GEZONDHEIDSGEBIED :
                   VOORSPELLENDE GENEESKUNDE : ANALYSE VAN HET MENSELIJK GENOOM
                                               INHOUD
0 . SAMENVATTING
1 . WAAROM WORDT EEN VOORSTEL INGEDIEND ?                                           3
1.1 . Wat Is voorspellende geneeskunde ?                                            3
1.2 . Wetenschappelijke basis voor voorspellende geneeskunde                        3
1.2.1 . Organisatie van de genetische Informatie : mapplng van de menselijke genen  3
1.2.2 . Voorkomen van genetische ziekten                                            4
1.2.3 . Technologieën voor in kaart brengen van genen                               6
1.2 . 3.1 . Genet Ische linkage maps                                                6
1.2 . 3 . 2 . Fysische kaarten                                                      7
1.2 . 3 . 3 . Geordende-k lonenbanken                                               7
1.2 . 3 . 4 . Sequencing                                                            7
1.2 . 3 . 5 . Beheer van Informatie en materiaal                                    8
1.2.4 . Toepassingen van in kaart brengen van genen bij voorspellende geneeskunde   8
1.2 . 4.1 . D I agnosetoepass I ngen                                                8
1.2 . 4 . 2 . Identificatie van genen In verband met ziekte                         9
1.2 . 4 . 3 . Gentherapie                                                           9
1.3 . Sociale en ethische overwegingen                                              9
2 . HET PROGRAMMA VOORSPELLENDE GENEESKUNDE : ANALYSE VAN HET MENSELIJK GENOOM     10
3 . OVEREENSTEMMING TUSSEN HET PROGRAMMA EN DE DOELSTELLINGEN EN METHODEN VAN DE
    EUROPESE GEMEENSCHAP                                                           12
3.1 . Overeenstemming met de doelstellingen van het Kaderprogramma voor onderzoek
       en technologlsche ontwlkkellng                                              12
3.2 . Verantwoording van de wetenschappelijke Inhoud van het programma :
        Internationale uitdaging en Europese wetenschappelijke samenhang           13
3.3 . Verband met andere communautaire onderzoekprogramma's                        13
3.4 . Precompet i t i eve aard van het onderzoek                                   14
3.5 . Beheer en evaluatie                                                          14
4 . UITVOERING EN FINANCIËLE MIDDELEN                                              15
4.1 . Netwerken van voorzieningen                                                  15
4.2 . Onderzoekcontracten                                                          16
4.3 . Opleldlng                                                                    16
4.4 . Wetenschappelijk beheer                                                      17
4.5 . Commlssiepersoneel                                                           17
4.6 . Samenvatting van financiële middelen                                         17
VOORSTEL VOOR EEN BESCHIKKING VAN DE RAAD EN BIJLAGE
FINANCIEEL MEMORANDUM
GEVOLGEN VOOR HET MIDDEN - EN KLEINBEDRIJF
 ---pagebreak---                                      SAMENVATTING
 Infectieziekten zijn niet langer de hoofdoorzaak van ziekte en sterfte In de
westerse wereld .        In plaats daarvan hebben veel ziekten een genetische
component : zij kunnen het gevolg zijn van overerving van één enkel deficiënt
gen ( monof actor 1 ee I ) of van de Interactie van veelvuldige gendefecten
( mul 1 1 factor iee l ) en milieufactoren . Talrijke veel voorkomende en slopende
ziekten zoals kransaderz 1 ekten , diabetes en de ernstigste psychosen behoren tot
deze laatste categorie , wat betekent dat de ziekte voortkomt uit blootstelling
van genetisch gevoelige mensen aan milieufactoren . Het doel van voorspe I I ende
geneeskunde Is vatbaarheid voor ziekten te voorspellen met het oog op preventie
en vroege diagnose daarvan alsook betere prognose en moge lijke behandeling .
Het menselijk genoom is de volledige verzameling genetisch materiaal
( desoxyribonucleïnezuur of DNA ) die de Instructies bevat voor de beschrijving
van elk menselijk wezen . Het Is thans moge lijk het genoom op een zodanige
wijze te analyseren of In kaart te brengen dat men die Instructies kan " lezen "
en aldus de genen kan lokaliseren die bij verandering tot welbepaalde ziekten
lelden . Tevens zal het mogelijk zijn fundamentele nieuwe ontdekkingen op
biologisch gebied te doen en nieuwe technologieën voor de geneeskunde tot stand
te brengen .
Het Programma Voorspellende geneeskunde zal de volgende terreinen omvatten :
- verdergaande verfijning van de menselijke genenkaart , wat betekent
   totstandbrenging van een kaart van het menselijk genoom die bestaat uit
   DNA-markers en waardoor onderzoekers In staat zouden zijn genen gemakkelijk
   en vlug te lokaliseren ;
- opzetten van geordende-k lonenbanken , d.w.z . van collecties van geordende
   groepen DNA-f ragmenten die het In het gehele genoom aanwezig DNA volledig
   weergeven , geselecteerde chromosomen of chromosoomf ragmenten ;
- verbetering van de geavanceerde genetische technologie en via een
   opleidingsprogramma verspreiding daarvan over de Lld-Staten .
Het programma Is een Europees antwoord op de internationale uitdagingen van de
grootschalige biologische onderzoekprojecten In de Verenigde Staten ( Mapplng
and Sequencing the Human Genome ) en Japan ( Human Front Ier Science Programme ).
Hoewel het gaat om een programma van precompet I t I ef basisonderzoek zal het
 lelden tot zowel nieuwe Informatie als n I euw mater I aa I met mogelijke
commerciële waarde ; ook zullen nieuwe technologische processen worden
ontwikkeld . Deze zullen allemaal bijdragen tot de ontwikkeling van de
biotechnologlsche industrie in Europa - die vaak geconcentreerd is in kleine en
middelgrote bedrijven .
                                                                     .../...
 ---pagebreak---                                    2
Blijkens de titel bestaat het ul te Inde I I Jke doel van het programma In het
Identificeren van genen die bij ziekten betrokken zijn , zulks met het oog op de
Isolatie en de structurele analyse daarvan .
De enorme groei van de genetische Informatie - of eerder het gebruik dat
daarvan kan worden gemaakt - roept ethische vragen op . Aspecten zoals
persoonlijke privacy moeten worden afgewogen tegen overwegingen van algemene
gezondheidszorg ; de d I agnosemoge I I Jkheden zullen de behandelingsmogelijkheden
overtreffen . Deze en veel andere punten moeten ernstig worden onderzocht .
 ---pagebreak---                                       3
ONDERZOEKPROGRAMMA OP GEZONDHEIDSGEBIED ; VOORSP ELLEN DE GENEESKUNDE ;
                            ANALYSE VAN HET MENSELIJK GENOOM
1 . Waarom wordt een voorstel      Inaed lemi..?.
1.1 . Wat   is voorspeLJendQ...aan&^k-UM.e_J?.
      50 Jaar geleden waren de hoofdoorzaken van ziekte en sterfte
       Infectieziekten , maar dank zij de ontdekking van de antibiotica en
      verbeteringen op het gebied van hygiëne en bestrijding van epidemieën Is
      dat In de geïndustrialiseerde landen thans veel minder het geval . De
      gevolgen van ongeval en oorlog daargelaten hebben veel ziekten vandaag een
      genetische component die belangr Ijker of minder belangrijk kan zijn . De
       laatste Jaren werd veel Inzicht verkregen In die ziekten welke te wijten
      zijn aan het overerven van één enkel deficiënt gen , ofschoon in de meeste
      gevallen een remedie nog ver van gevonden Is .
      BIJ veel voorkomende ziekten zoals kransaderz i ekten , diabetes , kanker ,
      ziekten van het auto- immuunsysteem , de ernstigste psychosen en andere
      belangrijke ziekten van de westerse samenleving Is de toestand evenwel
      veel minder duidelijk . Deze aandoeningen hebben een belangrijke
      mi I ieucomponent en al spelen genetische factoren ongetwijfeld ook een rol ,
      zij volgen geen duidelijk afgelijnd erfpatroon . Met andere woorden , de
      ziekte komt voort uit blootstelling van genetisch gevoelige Individuen of
      bevolkingsgroepen aan milieufactoren ; de preventie zal afhangen van de
      vermindering van het b lootste I I I ngsn i veau van bevolkingsgroepen of , wat
      waarschijnlijker Is , van vatbare individuele personen . Daar het helemaal
      niet waarschijnlijk is dat wij In staat zuilen zijn de risicofactoren van
      het milieu volledig weg te nemen , is het belangrijk dat wij zoveel
      mogelijk Inzicht verkrijgen in de genetisch bepaalde aan I egf actoren en
      derhalve te weten komen welke de individuen met een hoog risico zijn .
      Samenvattend kan worden gezegd dat voorspellende geneeskunde gericht Is op
      de bescherming van Individuen tegen de soorten ziekten waarvoor zij
      genetisch het meest kwetsbaar zijn , en zo nodig voorkoming van de
      overdracht van genetisch zwakke plekken op de volgende generatie .
1.2 .
1.2.1 . Organisatie van de genetische Informatie : Mapplng van de mensel I Ike
         genen
         Het menselijk genoom is de volledige verzameling genetisch materiaal
         - desoxyribonucleïnezuur ( DNA ) - die de Instructies bevat voor de
         beschrijving van elk    menselijk wezen . Het is thans mogelijk deze
         Instructies volledig    te " lezen " en op deze wijze fundamentele nieuwe
         ontdekkingen te doen    op biologisch gebied , genetische ziekten te
         leren voorspellen en    tenslotte te behandelen , en nieuwe technologie voor
         de geneeskunde tot stand te brengen .
         Elk menselijk wezen heeft twee reeksen van 23 chromosomen waarlangs een
         onbekend aantal genen Is gerangschikt ( een sequentie van basen in DNA
         die codeert voor één eiwit ), en waarvan de beste totale raming tussen
         50.000 en 100.000 ligt . Elk gen bestaat uit DNA , een lange en dunne
                                                                      .../...
 ---pagebreak---                                  - 4 -
       substantie samengesteld uit nucleotlden ( een purlne- of pyr lm ld I nebase
       gehecht aan een suiker - en fosfaatgroep ) en normaliter bestaande uit twee
       strengen om elkaar gewonden In de vorm van een dubbele spiraal . De twee
       strengen zijn bij elkaar gehouden door bindingen tussen basenparen van
       nucleotlden . Het lineaire patroon van nucleotlden In het genoom staat
       bekend als DNA-sequent Ie en de lengte daarvan wordt gemeten In basenparen
       van DNA .  Het menselijk genoom telt ongeveer 3.000 miljoen basenparen .
        Er doet zich een variatie in deze erfelijke reeks van Instructies voor
        bij mutatie of verandering in de volgorde van de of het aantal
        nucleotlden In één of meer genen . Het probleem bestaat erin de genen te
        vinden die na mutatie aanleiding geven tot een bepaalde ziekte .
        Logischerwijze moet dit gebeuren door eerst de plaats van de genen langs
        de chromosomen te bepalen en daarna de volgorde vast te stellen van de
        nucleotlden die de normale genetische kenmerken bepalen -, alleen door
        vaststelling van de normale genetische structuur kan dan worden herkend
        wat abnormaal is . Een dergelijke genenkaart is het equivalent van een
        woordenboek aangezien zij een unieke ordening van de genen verstrekt .
        Men bedenke hierbij gewoon hoe moeilijk het Is een woord zonder
        woordenboek te vinden of een boek In een bibliotheek te zoeken zonder
        catalogus .  Verkrijging van toegang tot dit " menselijk genenwoor denhoek "
        Is derhalve volstrekt essentieel voor de snelheid waarmee wl J de
        menselijke genetische variatie kunnen analyseren , en voor ons Inzicht in
        de complexe wijzen waarop genen met elkaar In verband staan om de
        menselljke ontwikkeling te bepalen .
1.2.2 . Voorkomen van genetische ziekten
        Tot ziekte leidende genetische variatie kan voorkomen in alle
        lichaamscellen , inclusief de kiemcellen ( el - en zaadcellen ), en kan van
        de ene generatie op de volgende worden overgedragen . Andere variaties
        komen alleen voor In somatische cellen (n let-ges I achtsce I len ) en hebben
        uitsluitend voor de betrokken persoon gevolgen . Veel soorten kanker
        zijn het resultaat van deze laatste soort mutaties .
        Grosso modo kunnen tot ziekte aanleiding gevende overgeërfde genetische
        factoren worden verdeeld in drie categorieën :
        - " single gene defects " ( monofactor lee l ) , waarbij gewone Mende Ise
          overer fpatronen tot uiting komen . De meeste van deze ziekten komen
          zelden voor , maar doordat er veel soorten zijn , vormen zij In totaal
          een grote groep .  Tot nu toe werden ongeveer 4.200 " single gene
          defects " herkend en zij zijn manifest in 2,5 % van alle levend
          geborenen In West-Europa ;
        - " multiple gene defects " ( mu 1 1 1 factor lee I ) , waarbij talrijke genetische
          en milieufactoren een rol spelen . Talrijke veel voorkomende slepende
          ziekten behoren tot deze categorie ;
        - onregelmatigheden in chromosomenaantal en -structuur , zoals bij het
          Down 's syndroom .
                                                                 .../...
 ---pagebreak---                                             5
De frequentie van bepaalde ziekten die aan " single gene defects " te wijten
zijn , I 8 opgenomen In tabel 1 ; die van bepaalde veel voorkomende ziekten met
mul 1 1 factor lë Ie oorsprong In tabel 2 .
Tabel 1        : Frequentie van bepaalde " single gene"-z lekten In Europa
Ziekte                       Verhouding ziek ¬              Prognose
                             ten / geboorten
F I bros i s cyst I ca               1 / 2.500              Betrokkenen worden
                                                            zelden ouder dan
                                                            20 Jaar
S I kke I ce I anemie                1 / 6.000 *            Ernst van ziekte
                                                            loopt uiteen , dikwijls
                                                            met dodelijke afloop
Feny I ketonur I e                   1 / 15.000             Gunst lg ver loop
                                                            bij vroege diagnose
Syndroom van Lesch--Nyhan            1 / 16.000             Nier - en hersenstoor -
                                                            n I ssen , norma I I ter
                                                            dode lijke af loop
Beta-tha I assem Ie                      **                 Betrokkenen worden
                                                            zelden ouder dan
                                                            20 jaar
Splerdystrof ie van                  1 / 7.000 ***          Myopathie na vier
Duchenne                                                    jaar , fata le af loop
                                                            rond 20 jaar
Gebreken van het                       ****
                                                            Hoge sterftegraad
 Immuunsysteem
* Zeldzaam bij Europeanen , s I kke I ce I anem I e ( een hemoiytische anemie ) kan hoger
     liggen dan 1 / 100 bij bepaalde Afrikaanse bevolkingsgroepen , 1 / 400 In het
    Carlbisch gebied en 1 / 2.500 bij zwarte Amerikanen .
** Zeldzaam In Noord-Europa , beta-tha I assem Ie ( een andere hemoiytische anemie )
      komt veel voor In landen rond de Middellandse Zee , vooral In Cyprus (1 tot
      2 / 100 ) .
*** Verband met het X-chromosoom ; deze ziekte komt derhalve alleen voor bij
        kinderen van het mannelijk geslacht , met een frequentie van 1 / 3.500
        ( 1 / 7.000 van alle geborenen ).
**** Genetisch defect van het immuunsysteem komt zeiden voor .
Tabel 2 : Veel voorkomende chronische ziekten met een mu 1 1 1 factor I ë Ie
                  genetische component
      Ziekte                              Frequent le b I J      Frequent I e b I j
                                          tota I e               b loedverwanten
                                          bevo Iking             in eerste graad
                                                                 van pat iënten
U I cus pept i cum                                 1 / 25              1 / 10
ReumatoTde artritis                                1 / 50              1 / 20
D I abetes me I I I tus :
Insul Ine-afhankel I Jk                            1 / 500             1 / 33
i nsu I Ine-onaf hanke lijk                        1 / 50              1 / 10
Ischemlsche hartziekte
< 65 jaar                                          1 / 50              1 / 10
Zware man I sch-depress I eve
psychose                                           1 / 100             1 /6
Epilepsie ( grote aanval )                         1 / 200             1 / 25
                                                                      .../...
 ---pagebreak---                                            6
1.2.3 . Technologi eën voor In kaart brengen van aanan
          Er zijn verschillende wijzen voor het samenstellen van kaarten van het
          menselijk genoom . In zijn eenvoudigste vorm betekent mapplng van genen het
          lokaliseren van een gen op een bepaald chromosoom . De eerste derge lijke
          lokalisatie - In 1911 - was die van het gen voor kleurenblindheid op het
          X-chromosoom , wat te danken was aan de vaststelling van het feit dat mannen
          en niet vrouwen aan die ziekte leden . Op dezelfde wijze werden verschillende
          andere met het X-chromosoom samenhangende genen ontdekt , maar er ging wel
          50 Jaar voorbij voordat de ontwikkeling van nieuwe technieken de lokalisatie
          van genen op de 22 andere chromosomenparen mogelijk maakte . Zelfs dan was het
          niet mogelijk om genen met een onbekend produkt te lokaliseren , totdat in de
          Jaren zeventig de recomblnant -DNA- technologle voor een nieuwe aanpak zorgde .
          Deze aanpak , reverse genet les genoemd , bestaat erin eerst een zlektegen op
          een bepaald chromosoom door associatie met genetische markers ( Identificeer ¬
          bare regionen op een chromosoom ) te lokaliseren binnen families waarbij de
          ziekte voorkomt . Dit proces wordt vergemakkelijkt door de beschikbaarheid van
          genetische I inkage maps voor elk chromosoom .
1.2 . 3.1 . Genet Ische linkage maps
            Een genetische I Inkage map toont de afstand tussen genen en andere
            genetische markers op grond van de frequentie waarmee zij samen worden
            overgeërfd . Genen die zich dicht bij elkaar op een chromosoom bevinden ,
            blijven gewoonlijk samen of blijven verbonden gedurende de deling van el -
            en zaadcellen , een proces tijdens hetwelk bepaalde delen van de chromosomen
            recombineren . De afstand langs genetische kaarten , weergegeven door
            recomb Inat lef requent ie , wordt gemeten door na te gaan hoe dikwijls een
            bepaald gen onafhankelijk van een bepaalde marker wordt overgeërfd en wordt
            uitgedrukt In cent Imorgans . Wanneer een gen en een marker op hetzelfde
            chromosoom slechts 1 % van de tijd gescheiden zijn , is de afstand
            daartussen 1 centimorgan , en deze afstand Is gemiddeld 1 miljoen basenparen
            van DNA , hoewel er hier grote verschillen zullen zijn afhankelijk van de
            betrokken chromosoomreg io . Derge lijke observaties worden gemaakt door
            bestudering van de cosegregatle van genetische markers binnen families , en
            er zijn families met zeer verre vertakkingen nodig om I inkage-relat les
            tussen genetische markers met voldoende betrouwbaarheidsgraad vast te
            stellen . Zo zijn momenteel bij voorbeeld ongeveer 600 Individuen uit
            40 grote families Ingeschakeld om een I Inkage map op het niveau van
            9 cent Imorgans te maken . Verbetering tot tussen 1 en 5 cent Imorgans zal een
            uitbreiding van het totaal aantal grote families met nog eens 20 vereisen .
            De recomblnant - DNA- technologle gaf een nieuwe dimensie aan genetische
             l Inkage mapplng . Wetenschapsmensen ontdekten dat restr iet le-enzymen - de
            werktuigen voor het herkennen van een bepaalde korte DNA-sequent Ie en het
            knippen daarvan op die plaats - er soms niet In slaagden het DNA van
            bepaalde personen op de verwachte plaatsen te knippen . Als gevolg hiervan
            werden fragmenten van verschillende lengte geproduceerd , en deze variaties
            werden overgeërfd . Deze fragmenten - bekend als restr iet ion fragment length
            po I ymorph i sms ( RFLP 's ) - worden gebruikt als referentiepunten langs het
            genoom .
                                                                    .../...
 ---pagebreak---                                            7
              Voor het I dønt I f I ceren van RFLP's ult zeer grote stukken DNA Is het nodlg
              gebrulk te maken van radloactief gemerkte enkelstrengs DNA-sequent I es
              - DNA-probes genoemd - die basenparen vormen ( hybr Idlzeren ) met
              aanvul lendesequent les In de RFLP-markers . Sommlge nuttlge probes voor RFLP -
              mapplng zijn fragmenten van genen , andere zljn aanvul I end blj een nleuwe
              generatie markers , " variable number tandem repeats ", die gebrulk maken van
              de clusters van repetltleve DNA-sequent les die In u I teen lopende aantal len
               In het hele mensel I jke genoom worden aangetrof fen .
1.2 . 3 . 2 . Fyslsche kaar.-teo
              Een fysische kaart van het menselijk genoom toont de werkelijke afstand ,
              gemeten In basenparen van DNA , tussen genen of markers . Verschillende
              methoden met geringe deta I I Ier ingsgraad voor het maken van fysische kaarten
              zijn bekend waarbij de afzonderlijke chromosomen In verschillende
              fragmenten worden verdeeld . ZIJ lokaliseren evenwel slechts zeer grote
              DNA-delen waarin enkele of duizenden genen kunnen passen . De mechanismen
              voor het vinden van een belangrijk gen in lange strengen DNA bevinden zich
              nog steeds in een primitief stadium .
              Nleuwe methoden voor scheiding van zeer grote DNA-f ragmenten door middel
              van restr let le-enzymen die op zeer zeldzame plaatsen knippen , maken de
              samenste I I I ng mogelijk van I ange-af standsrestr l ct i ef ragmentkaar ten die
              aanzlenlijk meer details bevatten en de kloof tussen het af zonder I i jke gen
              en het hele chromosoom overbruggen .
1.2 . 3 . 3 . Geordende-k lonenbanken
              De ontwikkeling van fysische kaarten met meer details is uiterst waardevol
              voor het lokaliseren van genen die in medisch opzicht belangrijk zijn . Ook
              Is het voor fysische mapping-projecten noodzakelijk toegang te hebben tot
              grote voorraden DNA en klonenbanken kunnen In dit verband een bron zijn .
              Klonen is het maken van veelvuldlge kopieén van een DNA-fragment door het
              Incorporeren daarvan in een zich ze I f replicerende molecule die dan kan
              worden ingebracht in een gastheercel . Banken ( of b I b I iotheken ) zijn
              verzame I I ngen gekloonde DNA-f ragmenten ult een gemeenschappe I I Jke bron .
              Voor het opbouwen van een fyslsche kaart moet de schlkklng van de gekloonde
              DNA-f ragmenten ten opzlchte van mekaar langs de chromosomen bekend zijn .
              Het doel bestaat er In een vol ledige reeks overlappende klonen , waarvan de
              schlkklng bekend Is , tot stand te brengen om het gehele mensel I Jke genoom
              te bestrljken . Wanneer de fyslsche relatle tussen gekloonde fragmenten
              eenmaal Is vastgesteld , kan de nucleot Idensequent le daarvan worden
              vastgeste i d .
              De laatste fyslsche kaart zal de totale DNA-sequent le van het mensel I Jk
              genoom zijn . Hoewe I het mogelijk is de vo Igordebepa I I ng van het genoom in
              overweglng te nemen , zou de vaststelllng van de totale sequentie van
              3.000 ml I Joen basenparen binnen een redel I Jke termljn een zeer aanzlenlijke
              verbeter ing van de bestaande technieken vereisen .
                                                                        .../...
 ---pagebreak---                                        8
              Er valt evenwel Iets voor te zeggen eerst de volgorde te bepalen van
              die regionen van het genoom waarvan wordt verwacht dat zij In klinisch
              of wetenschappelijk opzicht van betekenis zijn . Deze zouden
              chromosomenreg lonen omvatten waarin klinisch belangrijke genen ofwel
              tot uitdrukking worden gebracht - d.l . overgeschreven In messenger
              rlbonuclelc acids ( mRNA 's ) die op hun beurt In proteTnen worden
              vertaald - of een regelende functie hebben . Eén voorgestelde methode
              Is te beginnen met het bepalen van de volgorde van DNA-kopieën ( cDNA )
              van cellulaire messenger RNA-transcr Ipts , zulks met het oog op het
              gebruik van die Informatie om vast te stellen welke genen In het
              genoom tot uitdrukking zijn gebracht .
1.2 . 3 . 5 . Beheer va n Informa tie en materiaal
              De produktle van genen- en fysische kaarten met meer details zal In
              belde gevallen lelden tot een enorme hoeveelheid gegevens ; het maken
              van de correlaties tussen belde tot zelfs nog meer gegevens . In belde
              gevallen zal het ook erg nodig zijn materiaal zoals bij voorbeeld
              probes , DNA-klonen te verspreiden en te verzamelen . Efficiënt beheer
              ( en opneming ) van de informatie en van de behandeling van materiaal
              zal van primordiaal belang zijn , en vereist de vaststelling van een
              aantal centrale voorzieningen die elk het centrum van een
              onderzoeknetwerk moeten worden .
1.2.4 . Toepassingen van In kaart brengen van oenen bil voorspellende
           geneeskunde
1 .2.4.1 .    D I aanosetoeoass I naen
              Tests voor genetische stoornissen worden doorgaans gebruikt bij
              prenatale diagnose van anomalieën zoals het Down 's syndroom of bij het
              screenen van pasgeborenen met betrekking tot aandoeningen die voor
              behandeling vatbaar zijn , zoals feny I ketonur Ie . Zij worden ook
              gebruikt voor het screenen van volwassenen ( dikwijls uit bepaalde
              etnische groepen ) met betrekking tot verhoogde risico 's van overdracht
              van genetische ziekten op de volgende generatie - bij voorbeeld door
              het identificeren van dragers van ziekten zoals slkkelcelanemle , beta -
              thalassemle , ziekte van Tay-Sachs , enz .
              De meeste momenteel bestaande tests zijn niet gebaseerd op het
              identificeren van het abnormale gen ( de abnormale genen ) als wel op
              het detecteren van het genprodukt ; daardoor blijven zij beperkt tot
              ongeveer 200 stoornissen waarbij een genprodukt of een biochemische
              marker bekend is - een klein aantal in verhouding tot de 4.200 bekende
              single gene defects . Andere beperkingen hierbij zijn de
              ontoegankelijkheid van bepaalde weefsels voor steekproeven ( ogen ,
              hersenen ) en de waarschijnlijkheid dat de ziekte zich - misschien
              onomkeerbaar - heeft gemanifesteerd tegen de tijd dat het genetische
              defect ontdekt Is . BIJ tests waarbij het genetische letsel In het DNA
              rechtstreeks wordt gedetecteerd , worden veel van die beperkingen
              overwonnen .
               In de loop van de laatste vijf Jaar werden 400 of meer genetische
              stoornissen In kaart gebracht bij een bepaald chromosoom ; hiervan
              werden er ongeveer 40 grondig gedefinieerd , en zij omvatten
              Huntlngton 's ziekte ( chorea ), flbrosis cystica en de spierdystrofie
              van Duchenne . BIJ elk van deze gevallen is diagnose door middel van op
              DNA gebaseerde tests mogelijk zonder dat men kennis heeft van
              genprodukt of genfunctie . Verder kan de test worden gebruikt voor
              preklinische diagnose van een ziekte die zich laat manifesteert ( zoals
                                                                          .../...
 ---pagebreak---                                           9 -
                de ziekte van Huntlngton ), voor prenatale diagnose en voor het
                detecteren van de toestand van de drager .
1 . 2.4.2 .      Ident I f leat le van ganen In verband met zlekte
                Belangrijk Is dat de detectie van het gen door reverse genet les kan
                 lelden tot Inzicht In de functie en de rol daarvan In de pathologie
                van de betrokken ziekte . Voorbeelden waarbij dit reeds gebeurde , zijn
                de spierdystrofie van Duchenne , chronische granu lomateuze ziekte ( een
                stoornis van de witte bloedcellen ) en ret I nob lastoma ( een vorm van
                oogkanker ). Verwacht kan worden dat In de komende Jaren veel andere
                zlektegenen zullen worden geïsoleerd , Inclusief die met betrekking tot
                stoornissen zoals colon carclnoma en ernstige mentale achterlijkheid .
                Het beschikbaar zijn van een genetische llnkage map met meer details
                zou de Identificatie aanzienlijk vereenvoudigen van genen die
                betrokken zijn bij talrijke veel voorkomende ziekten die , zoals
                hierboven uiteengezet , worden veroorzaakt door multiple gene defects .
                Er bestaan computermethoden voor het onderverde I en van genetische
                 I I nkage-gegevens en Identificatie van die genen welke bijdragen tot
                multiple gene defects .
                Deze Informatie zal      In combinatie met die afgeleid uit over I appende -
                klonenbanken de snelle Isolatie en structurele analyse van de
                betrokken genen mogelijk maken . Betere voorspelling van vatbaarheid
                voor ziekten zal het resultaat zijn . Een van de belangrijkste
                z lektecategor leën Is die welke de hart - en vaatziekten omvat .
1 . 2 . 4 . 3 . Gentherao le
                Gehoopt wordt dat het eventueel moge lijk wordt een deficiënt gen te
                corrigeren door normaal DNA rechtstreeks in de cel te brengen - een
                proces dat bekend staat als gentherapie . Dit hangt ultelndelljk af van
                de ontdekking van veilige methoden van Inbrenglng van DNA en van een
                middel om te bereiken dat het DNA het beoogde defect corrigeert zonder
                andere averechtse effecten te veroorzaken . Het maken van genenkaarten
                zal geen enkele rechtstreekse Invloed hebben op de vooruitzichten
                Inzake gentherapie , maar de omtrent de functie van genen verworven
                kennis kan      Indirect nut hebben .
1.3 . Sociale en ethlsche overweqlngen
         De Informatie omtrent de menselijke genetische opbouw zal tijdens het In
         kaart brengen van het menselijk genoom aanzienlijk toenemen ; eenvoudiger ,
         snellere en goedkoper methoden voor screenlng van genetische vatbaarheid
         voor ziekten zullen worden ontwikkeld . Hierdoor zal het mogelijk zijn
         therapeutisch in te grijpen ter voorkoming van ziekteverschijnselen .
         Naarmate genen worden geïdentificeerd die worden geassocieerd met een
         verhoogd risico voor veel voorkomende ziekten zoals hartziekten , diabetes
         en artritis , zal screenlng van de bevolking mogelijk worden . In West -
         Europa , met zijn voortschrijdende bevo I k I ngsvergr I Jz I ng en een daarmee
         samenhangende voortdurende groei van de kosten van de gezondheidszorg ,
         zijn de vooruitzichten voor goedkopere tests en eerder Ingrijpen met
         minder ziekten als resultaat zeer aantrekkelijk .
         Deze enorme groei van de genetische informatie brengt ethische problemen
         mee . Verbeteringen inzake diagnose en r I s i covoorspe I I I ng zullen
                                                                             .../...
 ---pagebreak---                                        10 -
        onvermijdelijk voorafgaan aan de ontwikkeling van therapeutische methoden ,
        waardoor er een groeiende kloof tussen diagnose en behandeling ontstaat .
        De Informatie omtrent de genetische opbouw van een Individu zal
        nauwkeuriger , gedetailleerder en gemakke I I Jker verkrijgbaar worden ; dit
        zal aan de Individuele personen ten goede komen doordat zij geïnformeerd
        worden over gezondheidsrisico 's , maar een en ander zou ook te hunnen
        nadele kunnen worden gebruikt door derden , zoals werkgevers of
        verzekeringsmaatschappijen . Verdere ethische overwegingen hangen samen met
        de grotere reeks prenatale dlagnosevormen die gemakkelijk beschikbaar
        zullen worden - zo zullen ouders bij voorbeeld misschien het geslacht van
        hun kinderen willen kiezen . Deze kwesties komen niet rechtstreeks voort
        uit de verzamelde Informatie maar uit het daarvan gemaakte gebruik . Los
        van de technische mogelijkheden en voordelen van de analyse van het
        menselijk genoom , Impliceert dit dat het van vitaal belang Is dat zowel
        politici als samenleving ernstig aandacht besteden aan de dilemma 's
        waarvoor zij komen te staan . Aspecten zoals persoonlijke privacy ,
         Inclusief het recht van het Individu om Iets al of niet te weten , moeten
        worden afgewogen tegenover algemene gezondheldszorgoverweglngen .
        Met de verschillende betrokken partijen zullen een systematische dialoog
        en systematische uitwisseling van gegevens worden georganiseerd Inzake de
        sociale gevolgen en de ethische aspecten van dergelljk onderzoek .
         Iedereen is het er ook om ethische redenen mee eens dat elke mogelijkheid
        tot wijziging van de genetische opbouw van de menselijke geslachtscellen
        moet worden verworpen , ook al wordt dit gebruikt voor zuiver
        therapeutische doeleinden ; dit punt krijgt geen plaats in dit
        onderzoekprogramma van de Europese Gemeenschap .
2 . Het Programma Voorspellende geneeskunde : analyse van het mensel lik genoom
      In het kaderprogramma ( 1 ) stond oorspronkelijk dat de technische Inhoud van
     het Programma Voorspellende geneeskunde " zich bij voorrang richt op een
     betere kennis van het menselijk genoom , immunologische technieken ( van
     toepassing op kanker , ziekten van het auto- Immuunsysteem en Infecties ),
     methoden van genetische manipulatie gericht op het herstel van DNA- gebreken
     ( bij voorbeeld bij aangeboren genetische ziekten ) en de ontwikkeling van
     hulpmiddelen voor de opsporing daarvan ( bij voorbeeld voor Aids )". Daar een
     keus moet worden gedaan , lijkt het aangewezen de krachten te concentreren op
     de definitie van het menselijk genoom .
     Het programma zal de volgende doe I ste I I i ngen hebben :
     1 ) Realisatie van een genenkaart met veel details ( op het niveau van 1 tot
          5 centlmorgan ) van het menselijk genoom . Dit zal een uitbreiding van 40
          tot 60 vereisen van het aantal grote families die momenteel In Europa
          worden bestudeerd - deze extra 20 families moeten zo mogelijk families
          zijn waarvan bekend is dat zij drager zijn van een genetische verandering
          van medisch belang ; de oprichting van een netwerk van 10 tot 15 Europese
          laboratoria met zowel belangstelling voor als het vermogen tot werken met
          materiaal van deze families ; de oprichting van één of twee centra die van
( 1 ) Kaderprogramma voor communautaire werkzaamheden op het gebied van onderzoek
       en technologische ontwikkeling ( 1987-1991 ). PB L 302 van 24.10.1987 ,
       blz . 1-23
                                                                      .../...
 ---pagebreak---                                    - 11 -
   da families afkomstig DNA zouden verschaffen aan de leden van het
   samenwerkende netwerk , en ook een verzameling van de nodige probes zouden
   bijhouden en deze onder hen zouden verdelen ; en onderzoek van de rol van
   computerfaciliteiten om de deelnemers In staat te stellen te zorgen voor
   zowel de collectie en de reductie van deze gegevens als de voorbereiding
   van de kaart .
2 ) Opzetten van collecties van geordende DNA-kionen ofwel van het gehele
    genoom of van geselecteerde chromosomen .        Deze geordende-k lonenbanken ,
    die In verschillende centra zouden kunnen worden geproduceerd , zullen de
    totstandbrenging vereisen van voorzieningen voor het bijhouden van de
    voorraden van gekloonde DNA-f ragmenten , alsook voor het kosteloos
    verstrekken van DNA aan een netwerk van Europese laboratoria die
    belangstelling hebben voor het vergelijken van genetisch materiaal met
    deze gekloonde fragmenten . Een verwant project zou kunnen bestaan In
    het bepalen van de volgorde van cDNA-klonen die onafhankelijk geïsoleerd
    zijn , alsook het In kaart brengen daarvan In het kader van een
    geordende-k lonenbank .
3 ) Verbeteren van geavanceerde genetische technologie met als verder doel
    gelijker verspreiden daarvan over Europese laboratoria .
    Voorbeelden zijn : produktle van nieuwe biochemische reagentia
    ( restr let le-enzymen ) , procedures voor merken van DNA-probes ,
    genamp I I f icat Ie , vectoren voor de overdracht van menselijke genen ,
    methoden voor het klonen van lange DNA-segmenten , ontwikkeling van
    software voor steun voor vo Igoraebepa I Ing , ontwikkeling van nieuwe
    strategieën voor vo I gordebepa I I ng en totstandbrenging van over I appende -
    k lonenbanken .       De beste steunvorm voor dit soort werkzaamheden zijn
    onderzoekcontracten , waarbij voorrang wordt gegeven aan samenwerking
    tussen laboratoria        In verschillende Lld-Staten die met een
    gemeenschappelijk onderwerp bezig zijn , alsook aan samenwerking met
    medewerking van Industriële laboratoria .        De communicatie tussen de
    contracterende laboratoria zal zodanig worden opgezet dat een
    samenwerkend onderzoeknetwerk ontstaat .
    BIJ de verbetering van de genenkaart en de totstandbrenging van de
    geordende-k lonenbanken zal aandacht worden besteed aan chromosomen of
    chromosomenregio 's waarvan bekend Is dat zij de genen bevatten die
    verantwoordelijk zijn voor bepaalde genetische ziekten , vooral wanneer
    dat het gebruik van bestaand faml I iemater laai optimaal zal maken . Ook
    Is het nodig meer te weten te komen omtrent de plaats en de functie van
    de momenteel onbekende groepen genen die betrokken zijn bij de
    mu 1 1 1 factor lë I e stoornissen die het grootste deel van de ziekten
    veroorzaken en waarbij r I s I covoorspe II I ng bijzonder belangrijk Is .  Een
    pragmatische benadering zal worden gevolgd om een behoorlijk evenwicht
    tussen deze doelstellingen te handhaven en om onnodige overlappingen met
    andere programma 's voor genoomana l yse te vermijden .
    Een Europees modelnetwerk voor de preventie van één welbepaalde ziekte
    die als model wordt genomen , zou een waardevol doel zijn voor medisch
    onderzoek In de Gemeenschap , maar dit soort projecten zou zorgvuldige
    voorbereiding vergen ( bij keuze van zowel doei als methoden ), en de
    totstandbrenging van een grootschalig programma zou voorbarig zijn .
    Toch zou het Programma Voorspellende geneeskunde een steun kunnen zijn
    voor het organiseren van een gecoördineerde actie voor de voorbereiding
    van een meer In bijzonderheden tredend project . De ontwikkeling van een
    uitgebreid Europees netwerk zou een doelstelling kunnen zijn voor de
                                                                  .../...
 ---pagebreak---                                    - 12 -
        follow-up van dit programma .   De zlekten f I bros I s cystlca en feny I ketonur le
        zouden In dit ver band een bljzondere ro I kunnen spolen .
3 . Overeenstemming tussen het programma en de doelstel I Inaen en melho.d&n_^an__de
    Europese GemeenscliaD
3.1 . Overeenstemming met de doelstellingen van het Kaderprogramma. Inzake onderzoek .en
      technolog ische ontwikkeling
      Het Programma Voorspellende geneeskunde omvat zowel technologisch onderzoek als
      opleidingsacties die zullen bijdragen tot het bereiken van veel doelstellingen
      genoemd In het kaderprogramma ( 1 ).
      1 ) De actie " Kwaliteit van het bestaan " behelst het Programma Voorspellende
          geneeskunde In haar onderafdeling " Gezondheid ". Dit aspect ligt voor de
          hand , aangezien de ontwikkeling van de voorspellende geneeskunde het
          overwicht zal doen verminderen van veel ziekten die een grote kwelling zijn
          voor patiënt en gezin en familie ( ondermijnende en pijnlijke chronische
          ziekten , dikwijls met dodelijke afloop ), en die tevens voor de Gemeenschap
          zeer dure gevolgen hebben .
      2 ) Het doel " bevordering van wetenschappelijk onderzoek en technologische
          ontwikkeling binnen de Gemeenschap om haar Industrie een hechtere
          wetenschappelijke en technologische grondslag te verschaffen " Is ook
          uitdrukkelijk genoemd In het programma , dat gericht Is op de bevordering van
          geavanceerde technologie met een hoge toegevoegde waarde ( bij voorbeeld DNA-
          probes voor d I agnoseapparatuur ) . Goede ramingen van de potentiële Europese
          markt voor DNA-probes In de volgende tien Jaar geven aan dat de waarde
          daarvan tussen 1.000 en 2.000 miljoen Ecu/ Jaar bedraagt .
      3 ) Het doel " deelname van midden - en kleinbedrijf " zal ook worden nagestreefd
          omdat de meeste hoge-technologlebedr I Jven die In staat zijn en bereid zijn om
          aan het programma mee te werken , tot deze categorie behoren .
      4 ) Het doel " harmonische ontwikkeling van de Gemeenschap In haar geheel ten
          einde de economische en sociale samenhang daarvan te versterken " Is van
          bijzonder belang voor dit gebied , waar de wetenschappelijke ontwikkeling
          tussen de Lid- Staten zeer verschillend Is . De verstrekking van een groot
          aantal subsidies voor uitwisseling van wetenschapsmensen binnen de
          Gemeenschap zal te zamen met verplichte transnationale samenwerking gericht
          zijn op het bevorderen van nauwer contact tussen de Individuele
          wetenschapsmensen en technologische overdracht naar momenteel minder
          geavanceerde laboratoria In de Lid-Staten .
          In de toekomst kan een fol low-up van dit programma onder meer bestaan In het
          op gang brengen van een grootschalige actie betreffende een van de
          belangrijkste kinderziekten ( gecoördineerde actie bestaande uit onderzoek ,
          prognose , preventie en behandeling ). Op deze wijze zou de doorsnee Europeaan
          er het beste van kunnen worden overtuigd dat de totstandbrenging van een
          " Europa van de gezondheid " niet alleen een zaak Is van public relations maar
          ook een levende realiteit .
                                                                        .../...
 ---pagebreak---                                     - 13 -
 3.2 . Verantwoording van da wetenschappelijke inhoud van het programma ;
        De verantwoording van de wetenschappelijke Inhoud van het programma Is
       uiteengezet In de discussie over de wetenschappelijke basis voor de
        voorspellende geneeskunde ( zie punt 1.2 ). Er wordt aangevoerd dat het vermogen
       om de normale genetische functie te begrijpen en bijgevolg de abnormale te
        herkennen en zo vatbaarheid voor ziekten te voorspellen , berust op de
        toegankelijkheid van een " woordenboek van de menselijke genen ", d.l . een
       gedetailleerde kaart van de plaats van de genen op de chromosomen . Dit behelst
       verbetering van de genenkaart en de fysische kaart , en de totstandbrenging van
       geordende-k lonenbanken van het menselijk genoom - op korte termijn misschien van
       ofwel geselecteerde chromosomenreg lonen of genen . De totale volgordebepal Ing
       van het genoom , wat de volgende logische stap Is , Is nog steeds een veraf
       gelegen doel omdat de bestaande technieken te traag zijn om binnen een
       aanvaardbare termijn de bepaling mogelijk te maken van de volgorde van de
       3.000 miljoen basenparen ; een start zou evenwel kunnen worden gegeven met de
       volgordebepal Ing van het cDNA .
       Het Programma Voorspellende geneeskunde zou aldus Europa in staat stellen de
       uitdaging aan te nemen om een vitale Internationale wetenschappelijke macht op
       het gebied van de menselijke genetica te blijven .
       Het In de Verenigde Staten opgesteld verslag " Mapplng and Sequenclng the Human
       Genome "^ 1 ) Is een wijdvertakt plan dat de genenkaart , de fysische kaart , een
       bank van geordende DNA-klonen en tenslotte volgordebepa I I ng-sequenc I ng omvat .
       Dit Indrukwekkend en prestigieus programma - het werd vergeleken met het
       " Apol lo"-proJect op rulmtegebled - heeft tot de verbeelding van veel
       wetenschapsmensen en politici gesproken . Wat Japan betreft , Is het " Human
       Front Ier Science Programme " een voorstel voor een Internationaal
       onderzoekprogramma Inzake bas I sb lo log I e en de ontwikkeling van verwante
       sleuteltechnologieën .    BIJ de opstelling hiervan was de inhoud van dat programma
       niet goedgekeurd , maar waarschijnlijk zal dat een verbintenis tot analyse van
       het menselijk genoom omvatten en / of de ontwikkeling van snelle automatische
       apparatuur voor DNA-sequenc I ng .
       Hoe men ook tegenover deze projecten staat , de Europese Gemeenschap kan niet
       onverschillig blijven . Daarenboven wordt in het kader van het Amerikaanse
       programma uitdrukkelijk om actieve Europese deelneming gevraagd . Het Programma
       Voorspellende geneeskunde verschaft de middelen voor Europa om deel te nemen aan
       een opwindend project In een van de meest geavanceerde sectoren van het
       biologisch onderzoek .
3.3 . Yerbandmet andere communautaire onderzoekoroarainma ' s
        In het raam van het kaderprogramma zal het Programma Voorspellende geneeskunde
       gecoördineerd worden met de volgende specifieke communautaire programma 's voor
       onderzoek en technologische ontwikkeling , zulks om overlapping te voorkomen en
       samenhang van het onderzoekwerk te bewerkstelligen :
( 1 ) Mapping and Sequencing the Human Genome , Report of the Board of Basic
      Biology Commission on Life Sciences , National Research Council .
      National Academy Press Publisher , Washington D.C. , 1988
                                                                       . . ./
 ---pagebreak---                                        14
       - het Programma " Onderzoek op het gebied van geneeskunde en
          volksgezondheid " 1987-1991 , en vooral deelgebied 1.1.4 daarvan " Vroege
          opsporing en diagnose van kanker ", dat met het genetisch gebied nauw
          samenhangt vla de oncogenen . Belde programma 's vormen een belangrijk deel van
          het Programma " Europa tegen kanker "( D ;
       - het Programma " Advanced Informaties In Medlclne in Europe " ( AIM ), vooral
          actielijn II daarvan : " Versterking van de Europese positie in MBI - Medical
          and Blolnformat les - In de gezondheidszorg ", wat zou kunnen bijdragen tot de
          ontwikkeling van doeltreffende communicatie en Informatieverwerking in het
          kader van de voorgestelde netwerken ;
       - de blotechnologleprogramma 's , vooral het Programma BRIDGE , dat momenteel In
          voorbereiding Is , waarmee het zorgvuldig zou worden gecoördineerd met
          betrekking tot express levectoren , gentransfer en meer in het algemeen genetlc
          engineering van dierlijke en menselijke cellen ;
       - het Programma " Milieubescherming ", vooral de volgende onderzoekgebieden
          daarvan : " milieu en gezondheid van de mens " en " genetische effecten van
          chemische stoffen In het milieu ";
       - het Programma " Stralingsbescherming ", vooral het mutagenesls-gebled daarvan ;
       - het " St Imuler i ngs"-programma , vooral het "b locommun I cat Ie "-gebied daarvan .
       Het programma zal ook profiteren van de samenwerking met andere activiteiten van
       de Gemeenschap op het gebied van Informatietechnologie en telecommunicatie
       ( IT&T ).
3.4 . Precompet I t leve aard van het onderzoek
       Het programma Is er een van fundamenteel precompet I t lef onderzoek .        Toch zullen
       daaruit zowel nieuwe Informatie als nieuwe materialen met potentiële commerciële
       waarde voortkomen . Algemeen wordt aanvaard dat alle mapplng- en sequenclng-
       Informatle vrij beschikbaar moet zijn maar dat daarmee samenhangende
       technologische ontwikkelingen - van Instrumenten , apparatuur , reagentia of
       software - langs de gebruikelijke weg moeten worden beschermd door patenten ,
       auteursrechten , enz .
3.5 . Beheer en eva luat le
       Het bestaande CBC voor Onderzoek op het Gebied van Geneeskunde en
       Volksgezondheid moet zich met het Programma Voorspellende geneeskunde
       bezighouden en zal de Commissie adviseren op de wijze die is vastgesteld In het
       besluit van de Raad tot oprichting van CBC 's . Het programma zal In het kader van
       evaluatieprocedures worden voorgel egd In overeenstemming met het " Communautair
( 1 ) Resolutie van de Raad en de vertegenwoordigers van de regeringen der
      Lld-Staten van 7 Juli 1986 betreffende een actieprogramma van de Europese
      Gemeenschappen tegen kanker .       PB C 184 van 23.7.1986 , blz . 19
                                                                          .../...
 ---pagebreak---                                                      15
          Actieprogramma voor de evaluatie van communautaire onderzoek - en
          ontwlkke I Ingsact I v I te I ten " ( 1 ) . Het CBC kan de wens te kennen geven
          gespecialiseerd advies In te winnen en In verschillende samenstellingen te
          vergaderen , en verder een werkgroep op te richten voor het adviseren van
          de Commissie over het beheer van het Programma Voorspellende geneeskunde .
4 . Uitvoering en financiële middelen
     Na de goedkeuring van het Onderzoekprogramma Inzake geneeskunde en
     volksgezondheid blijft 15 miljoen Ecu In het kader van de subact I v I te 1 1
     " 1.1 gezondheid " van het kaderprogramma over voor de uitvoering van het
     Programma Voorspellende geneeskunde . Vier belangrijke uitgavenhoofdstukken
     worden voorgesteld voor twee netwerken ( menselijke genenkaart en geordende -
     klonenbank van het menselijk genoom ), onderzoekcontracten voor werkzaamheden
     op het gebied van geavanceerde genetische technologieën en
     op le I d Ingstoe I agen . Daarnaast zouden er algemene onkosten en
     personeelskosten zijn . De Indicatieve begrot I ngsverde I i ng Is als volgt :
     HOOFDSTUK                                             ACTIEWIJZE                BEGROTING
                                                                                BEGROT I NG
                                                                                (X 1 min Ecu )
     Verbetering van de mense -             Steun voor een netwerk van ge -             4,0
      I I Jke genenkaart                    centraliseerde voorzieningen
     Geordende-k lonenbank                  Zie hierboven                               4,0
     Onderzoek Inzake geavan ¬             Onderzoekcontracten                          3,5
     ceerde genetische tech ¬
     nologieën :
     bij voorbeeld reagentia
     ( restr let le-enzymen ) ,
     gendetectle , genvectoren ,
     klonlng , computer software ,
     cDNA-klonlng en - sequenclng
     Toelagen ( voorname I I Jk            Toelagen                                     2,5
     voor academici met
     doctorsgraad ,
     100 vorsersjaren )
     Wetenschappelijk beheer ,                                                          0,45
      Incluslef evaluatle
     Personeel                                                                          0,55
                                                        TOTAAL                         15,0
4.1 . Netwerken van voorzieningen
          Vooruitgang op het gebied van de menselijke genenkaart en totstandbrenging
          van geordende-k I onenbanken van het menselijk genoom zijn het gemakke I I jkst
          realiseerbaar door gebruikmaking van bestaande laboratoria vla de
          schepping van netwerken .          Doeltreffend beheer van zowel Informatie als
          biologisch materiaal zal van het grootste belang zijn voor belde
( 1 ) Mededeling aan de Raad betreffende een communautair actieprogramma voor de
       evaluatie van communautaire onderzoek - en ontwikkelingsactiviteiten voor de
        Jaren 1987-1991 . PB C 14 van 20.1.1987 , blz . 5
                                                                              .../...
 ---pagebreak---                                          16 -
      ondernemingen , en daarom wordt voorgesteld een centraal laboratorium voor
      elk geval aan te wijzen om het beheer te centraliseren , met andere woorden
      om het centrum van een netwerk van laboratoria te worden .
      4 miljoen Ecu zal worden gebruikt voor de ontwikkeling van een Europees
      netwerk voor de verbetering van de menselijke genenkaart en nog eene
      4 miljoen Ecu voor het opzetten van een netwerk van laboratoria die werken
      aan een geordende-k lonenbank van menselijk DNA . Deze bedragen belopen
      ongeveer 10 % van de bedragen die in het verslag van het " US Office of
      Technology Assessment " worden gesuggereerd als aangewezen voor het
      US Human Genome Project . De Europese bijdrage aan de Internationale
      inspanningen zal , hoe bescheiden ook In de verkennende fase van deze
      activiteiten tenminste , toch wel van betekenis zijn .
4.2 . Onderzoekcon tract en
      Het basisonderzoek inzake geavanceerde genetische technologieën in het
      kader van dit programma zal worden gefinancierd door middel van contracten
      op basis van kostenverdeling en marginale kosten met openbare en
      particuliere Instellingen In de Lld-Staten . De bijdrage aan de
      financiering van het onderzoekcontract uit de begroting van de Gemeenschap
      wordt geraamd op 3.500.000 Ecu . Dit cijfer Is gebaseerd op een raming van
      20 onderzoekcontracten inzake geavanceerde technologieën van ongeveer
      150.000 tot 200.000 Ecu per contract ( voor drie Jaar ) overeenkomstig de
      omvang van het project . Het beantwoordt aan de verwachte reactie van
      Europese laboratoria op het betrokken gebied . BIJ het selectieproces zal
      voorrang worden gegeven aan voorstellen waarbij een aantal Lld-Staten
      en / of de Industrie betrokken is . Het beheer van de communicatie tussen de
      verschillende contracterende laboratoria zal een eerste stap zijn in de
      richting van de totstandbrenging van een Europees netwerk voor moleculaire
      genetica . Hoewel het bedrag voor elk contract gering kan lijken , zal het
      effect worden vergroot door het complementaire karakter van het programma
      ten aanzien van de nationale onderzoekinspanningen . Er moet op worden
      gewezen dat geen enkel Europees land afzonderlijk In staat zou zijn de
      volledige scala van hierboven beschreven onderzoekvoorzlenlngen en
      netwerken te ontwikkelen .
4.3 . ODleldlnq
      Een gemiddelde raming van de opleidingsvereisten In het betrokken tijdvak
      komt neer op ongeveer 100 vorsersjaren , d.i . 2.500.000 Ecu . Twee aspecten
      verdienen speciale aandacht :
         I ) Er moeten stappen worden ondernomen om te bereiken dat Lld-Staten met
             momenteel onvoldoende capaciteit op het gebied van de technieken van
             de moderne moleculaire genetica de kans krijgen om de nodige
             capaciteit te verwerven ;
       II ) Alleen wanneer er echt dwingende redenen zijn , zullen de
             wetenschapsmensen toestemming krijgen om bulten de voorgestelde
             Europese netwerken te worden opgeleid ; om het terrein te effenen voor
             de overdracht van technologie en voor de terugkeer van de pas
             opgeleide vorsers , wordt verwacht dat 30 tot 50 % van de tijd van die
             vorsers zal worden besteed voor het   Invoeren van de nieuwe technieken
             in hun eigen laboratorium .
                                                                  .../...
 ---pagebreak---                                        17 -
4.4 . Wetenschappe I I Ik behee.r
      Een begroting van 450.000 Ecu wordt nodig geacht voor het externe
      wetenschappelijke beheer van het programma . Hierbij wordt uitgegaan van
      een analyse van de huidige jaarlijkse behoeften bij vergelijkbare
      programma 's en van de uitgaven voor vergaderingen , deelname aan symposia ,
      reis- en verblijfkosten van deskundigen en Commlss leper soneel , bezoeken
      aan laboratoria die aan het programma deelnemen ( twee bezoeken aan elk
      contracterend laboratorium , d.l . ongeveer 50 bezoeken In de loop van het
      programma ), en het organiseren van zes werkvergaderingen tijdens dezelfde
      periode . Ook zijn geldmiddelen opgenomen voor de voorbereiding van een
      fol low-up van het huidige programma ( studies en voorbereidende
      vergaderingen ), wat onder meer zou kunnen bestaan In het opzetten , zoals
      hierboven gezegd , van een uitgebreid netwerk voor onderzoek , prognose ,
      preventie en behandeling voor een van de belangrijkste genetische
      k Inderz lekten .
      De kosten van het wetenschappelijk beheer belopen 3 % van de totale voor
      het programma gevraagde kredieten , inclusief de evaluat lekosten .
      Uitgaven ten belope van 550.000 Ecu voor twee personeelsleden worden nodig
      geacht voor de uitvoering van het programma . BIJ deze raming wordt alleen
      met nieuw personeel rekening gehouden , d.l . een A-ambtenaar
      ( 93.000 Ecu/ Jaar ) en een C-ambtenaar ( 37.000 Ecu / Jaar ), met Inachtneming
      van een geraamde Inflatie van 4 % per Jaar ; deze raming behelst alleen de
      minimumvereisten die nodig zijn voor het beheer van het programma .
4.6 . Samenvatting van financiële middelen
                                          (x 1 min Ecu )
      Netwerken van faciliteiten                8,0
      Onder zoekcontr act en                    3.5
      Opleiding                                 2.5
      Wetenschappe I I Jk beheer                0,45
      Personee I                                0,55
      Totaa I                                 15,00
 ---pagebreak---                       VOORSTEL VOOR EEN BESCHIKKING VAN DE RAAD
         tot goedkeuring van een programma voor onderzoek en technologische
           ontwikkeling op gezondheidsgebied : voorspellende geneeskunde :
                     analyse van het menselijk genoom ( 1989-1991 )
DE RAAD VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN ,
Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Economische Gemeenschap ,
Inzonderheid op artikel 130 Q , lid 2 ,
Gezien het voorstel van de Commissie ^ 1 ) ,
In samenwerking met het Europese Par lement ^ 2 ) ,
Gezien het advies van het Economisch en Sociaal Comité ^ 3 ),
Overwegende dat artikel 130 K van het Verdrag bepaalt dat het kaderprogramma
ten uitvoer wordt gelegd door middel van specifieke programma 's die binnen elke
actie worden ontwikkeld ;
Overwegende dat de Raad door zijn besluit van 28 september 1987 ( 4 ) een
kaderprogramma voor onderzoek en technologische ontwikkeling In de Gemeenschap
( 1987-1991 ) heeft goedgekeurd dat voorziet In activiteiten die moeten worden
ondernomen op gezondheidsgebied ;
Overwegende dat het kaderprogramma voor de evaluatie van elk specifiek
programma en de selectie van Gemeenschapsact les normen bevat , waaronder de norm
dat moet worden bijgedragen aan de versterking van de economische en sociale
samenhang van de Gemeenschap , waarbij tevens naar wetenschappelijke en
technische kwaliteit moet worden gestreefd ;
( 1 ) PB
( 2 ) PB
( 3 ) PB
( 4 ) PB L 302 van 24.10.1987 , blz . 1
                                                                                rit
 ---pagebreak---                                 - 2 -
Overwegende dat twee opeenvolgende meerjarenprogramma 's van de Europese
Economische Gemeenschap voor onderzoek en opleiding op het gebied van de
biotechnologie * 1 > , waarvan het tweede nog aan de gang Is , de mogelijkheid en
het nut hebben aangetoond van een communautaire actie tot bevordering van het
gebruik van de moderne biologie voor wetenschappelijke en Industriële
doeleinden ;
Overwegende dat het momenteel lopende Blotechnologleprogramma bepaalde
onderzoekterreinen uitsluit die van belang zijn voor de gezondheid van de mens
en de kwaliteit van het bestaan , voor de industriële ontwikkeling van
biotechnologie met medische doeleinden en voor de controle op de groei van de
uitgaven op sociaal en gezondheidsvlak ;
Overwegende dat het kaderprogramma In het raam van de actie " Kwaliteit van het
bestaan ", en meer In het bijzonder in punt 1.1 “ Gezondheid " daarvan , voorzien
heeft In " Het op gang brengen van nieuwe activiteiten met betrekking tot de
ontwikkeling van de prognostische geneeskunde ";
Overwegende dat als gevolg daarvan algemeen aanvaard is dat een specifiek
programma voor onderzoek en technologische ontwikkeling op het gebied van de
voorspellende geneeskunde nodig is , en In het bijzonder dat het nodig Is :
-    de basistechnologieën voor de bestudering van het mensei ijk genoom tot
     ontwikkeling te brengen als eerste voorwaarde voor een groot aantal
     ontwikkelingen In de biotechnologie op gezondheidsvlak , alsook te
     bewerkstelligen dat deze technologieën in de Europese laboratoria op grote
     schaal worden verspreid , en
-    de menselijke genenkaart verder te detailleren en de fysische kaart te
     verfijnen door de totstandbrenging van geordende-k lonenbanken , zulks als
     basis voor het lokaliseren van genen van medische betekenis en voor een
     beter algemeen Inzicht In de genfunctie ;
Overwegende dat het nastreven van de hierboven genoemde doeleinden op
communautair vlak acties vereist voor     :
-    het aanvullen van bepaalde leemten In de wetenschappelijke en technologische
     kennis , welke leemten de volledige ontwikkeling van de hulpmiddelen van de
     moderne biotechnologie op medisch gebied In de weg staan , en
-    het bevorderen , door middel van tussen particuliere en openbare laboratoria
     gecoördineerde acties , van Europese transnationale samenwerking gericht op
     een snellere toepassing van reeds beschikbare technologieën , met daarnaast
     stimulering van Europese wetenschapster re I nen , wat de ontwikkeling van
     nieuwe benaderingen zal aanmoedigen ;
( 1 ) PB L 375 van 20.12.1981 , blz . 1
      PB L 83 van 25.3.1985 , blz . 1
                                                                    .../...
 ---pagebreak---                                 - 3 -
Overwegende dat het Comité voor Wetenschappelijk en Technisch Onderzoek ( CREST )
over de volgende maatregelen werd geraadpleegd ,
HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING VASTGESTELD :
                                       Artikel   1
Een specifiek programma voor onderzoek en technologische ontwikkeling voor de
Europese Economische Gemeenschap op het gebied van de voorspellende
geneeskunde : analyse van het menselijk genoom , zoals uiteengezet In de
bijlage , wordt hierbij goedgekeurd voor een periode van drie Jaar , die begint
op 1 Januari 1989 .
                                       Artikel   2
Voor de uitvoering van het programma wordt een bedrag van 15 miljoen Ecu nodig
geacht , waarmee ook de uitgaven voor twee personeelsleden zullen worden gedekt .
                                       Art Ike I 3
De gedetailleerde regels voor de uitvoering van het programma zijn uiteengezet
 In de b I J lage .
                                       Artikel 4
1 . In het tweede uitvoeringsjaar van het programma onderwerpt de Commissie dit
     aan een onderzoek , brengt zij aan de Raad en het Europese Parlement over de
     resultaten van dit onderzoek verslag uit , en doet zij zo nodig voorstellen
     voor wijziging of verlenging .
2 . Een evaluatie van de bereikte resultaten wordt door onafhankelijke
     deskundigen uitgevoerd en wordt gepubliceerd In de vorm van een mededeling
     aan de Raad en het Europese Parlement .
3 . De hierboven bedoelde verslagen moeten worden opgesteld met Inachtneming van
     de doelstellingen en eva luat ienormen uiteengezet in de bijlage bij deze
     beschikking en in overeenstemming met het bepaalde In artikel 2 , lid 2 , van
     het kaderprogramma .
                                       Artikel 5
1 . De Commissie is verantwoordelijk voor de uitvoering van het programma en
     wordt daarbij bijgestaan door het Raadgevend Comité voor Beheer en
     Coördinatie ( CBC ) voor Onderzoek op het Gebied van Geneeskunde en
     Volksgezondheid , opgericht bij Besluit 84/ 338/ Eur atom/ EGKS/ EEG ^ 1 ) .
( 1 ) PB L 177 van 4.7.1984 , blz . 25
                                                                      .../...
                                                                                Ъ>
 ---pagebreak--- 2 . De door de Commissie aangegane contracten regelen de rechten en plichten van
    elke betrokken partij , In het bijzonder de methoden voor verspreiding ,
    bescherming en gebruikmaking van de onderzoeksresultaten .
                                      Artikel 6
Overeenkomstig artikel 130N van het EEG-Verdrag , Is de Commissie gemachtigd te
onderhandelen over overeenkomsten met nlet-L Id-Staten en internationale
organisaties , In het bijzonder met n let-L I d-Staten die deelnemen aan Europese
Samenwerking op het gebied van het wetenschappelijk en technisch
onderzoek ( COST ), en met landen die kaderovereenkomsten Inzake
wetenschappelijke en technische samenwerking met de Gemeenschap hebben
gesloten , zulks om die geheel of gedeeltelijk bij het programma te betrekken .
                                      ArtlkeL 7
Deze beschikking Is gericht tot de Lid-Staten .
Gedaan te                        1988                  Voor de Raad :
                                                       De voorzitter ,
 ---pagebreak---                                               - 5 -
                                              BULAGE
                            VOOR EEN SPECIFIEK ONDERZOEKPROGRAMMA OP
                     GEZONDHEIDSGEBIED : VOORSPELLENDE GENEESKUNDE :
                                 ANALYSE VAN HET MENSELIJK GENOOM
1 . Doelstel I Inaen
    Gebruik en verbetering van nieuwe b lotechnolog ieën voor r I s i covoorspe I I Ing ,
    vroege diagnose , preventie , prognose en behandeling van bepaalde menselijke
    ziekten en voor een beter inzicht In de erfel i jkheldsmechan Ismen .
2.  Inhoud
    Precompet I t lef communautair onderzoek , opzetten en versterken van netwerken
    van Europese laboratoria , en opleiding om het gebruik van de moderne
    blotechnologleën mogelijk te maken voor de verbetering van
    r l s I covoorspe I I l ng , vroege diagnose , preventie , prognose en behandeling van
    bepaalde menselijke ziekten ( vooral erfelijke ziekten en kanker ).
2.1 . Verbetering van de genenkaAUt van de mens
        Totstandbrenging van een Europees netwerk met wereldwijde vertakkingen
        voor de collectie van het DNA van grote families om aan onderzoekers-
        wetenschappers kosteloos welbepaald genetisch materiaal en een hoeveelheid
        probes te verschaffen om de onderlinge posities van de genen op de
        chromosomen te bepalen . Mogelijke terbeschikkingstelling van
        computerfaciliteiten voor de verwerking van de data .
2.2 . Opzetten van een geordende-k lonenbank van mensel lik DNA
        Opzetten van een Europees netwerk van laboratoria die bezig zijn met de
        totstandbrenging van over lappende-k lonenbanken , en steun voor beperkte
        volgordebepa I Ing van cDNA .
2.3 . Onderzoek inzake de verbetering van geavanceerde genetische technologie
        Nieuwe biochemische reagentia ( restr let le-enzymen , enz .). Verbetering van
        methoden voor de opsporing en lokalisatie van genetische markers
        ( technieken voor het merken van DNA-probes , genampl If icat Ie , enz .).
        Ontwikkeling van nieuwe vectoren voor het klonen van grote DNA-f ragmenten
        en van procedures voor de transfectie van chromosomen . Ontwikkeling van
        mode I systemen voor de reproduceerbare en stabiele expressie van In medisch
        opzicht belangrijke genen zowel in v I vo als In v i t ro . Ontwikkeling van
        nieuwe computersoftware voor de collectie en manipulatie van data van
        genoom-sequenc i ng en -mapping .
                                                                       .../...
 ---pagebreak---                                    - 6 -
                                                    B 1 1 laae
2.4 . OP I e I d I na
      Opstelling van een opleidingsprogramma voor steun bij de technologie¬
      overdracht van moleculaire genet I camethoden aan Lld-Staten waar die
      technieken momenteel onderontwikkeld zijn , en In het bijzonder de
      overdracht van technieken naar het klinische terrein .
3 . Ultvoer Ina
    Het programma wordt uitgevoerd door middel van contracten op basis van
    kostenverdeling of marginale kosten , steun voor gecentraliseerde
    faciliteiten en netwerken , opleldlngscontracten , op I e I d I ngstoe l agen ,
    cursussen , overleg met nationale deskundigen , organisatie van vergaderingen
    van studiegroepen , deelneming aan studiebijeenkomsten en symposia en
    publ Ikat les .
    De deelneming van de Commissie gaat van ongeveer 50 % bij contracten met
    kostenverdeling tot wel 100 % in andere gevallen .
    Moge lijke deelnemers zijn onderzoekinstellingen , un i vers I te I ten ,
    particuliere ondernemingen of combinaties daarvan , die In de Lld-Staten of
    In de In artikel 6 bedoelde derde landen gevestigd zijn .
    De projecten moeten door deelnemers van meer dan één land worden uitgevoerd
    en ten minste één deelnemer uit een Lld-Staat tellen .
                                                                    .../...
                                                                                11
 ---pagebreak---                                             - 7 -
                                                            BI J laae
Eva luat leer I ter la
 In het communautair actieplan voor de evaluatie van communautaire onderzoek - en
ontwlkke I Ingsact I v I te I ten ^ 1 ^ staat dat de mijlpalen en doelstellingen voor elk
onderzoekprogramma moeten worden uiteengezet In verifieerbare en zo nodig
gekwantificeerde vorm . Deze worden hieronder uiteengezet :
1 . Het doel op lange termijn van dit programma bestaat erin bij te dragen aan
     de strijd tegen ziekten van de mens die voortkomen uit genetische variatie
     ( inclusief genetische ziekten in beperkte zin en talrijke veel voorkomende
     ziekten met een genetische component zoals hartziekten en kanker ), zulks
     door middel van r I s I covoorspe I I Ing , vroege diagnose , preventie , verbetering
     van prognose en tenslotte therapie . De Commissie stelt voor dit doel te
     bereiken door     :
     - de organisatie van een netwerk van laboratoria opgericht rond Europese
        faciliteiten voor ( a ) de verbetering van de mensei IJke genenkaart en ( b )
        het opzetten van geordende-k lonenbanken van menselijk DNA van ofwel het
        volledige genoom of geselecteerde chromosomen , te zamen met cDNA-
        sequenclng ;
     - het starten van een programma van contracten voor precompet I t lef onderzoek
        betreffende geavanceerde genetische technologie ;
     - het opstellen van een opleidingsprogramma voor een grotere verspreiding
        van moderne genetische technologieën In Europa en voor verbetering van de
        technologische know-how In Europese laboratoria .
2 . Het eerste doel op korte termijn bestaat erin dat het programma moet slagen
     bij de totstandbrenging van de hierboven bedoelde Europese netwerken van
      laboratoria op het gebied van :
     - de menselljke genenkaart ,
     - geordende-k lonenbanken van menselijk DNA en cDNA-sequencing ,
     - geavanceerde genetische technologieën .
     Deze doelstellingen moeten In 1990/ 1991 kunnen worden geverifieerd .
3 . Bijzondere doelstellingen voor de drie Jaar van het programma zijn de
     vo I gende :
3.1 . Betreffende de menselijke genenkaart :
        - het huidige totaal van 40 goed bestudeerde grote families die de basis
           voor de genenkaart vormen , moet worden uitgebreid tot 60 families ;
        - genetisch materiaal van deze families en DNA-probes moeten kosteloos
           beschikbaar worden gesteld aan belangstellende Europese laboratoria ;
( 1 ) PB C 14 van 20.1.1987 , blz . 5
                                                                      .../...
 ---pagebreak---                                 - 8 -
                                                          B l llaae
    - een centrale eenheid moet worden opgezet om de resultaten samen te voegen en
      een verbeterde genenkaart op het niveau van 1 tot 5 centlmorgan te maken .
3.2 . De strategieën voor de totstandbrenging van geordende-k lonenbanken van
      menselijk DNA moeten worden vergeleken en er moet een aanpak worden
      vastgesteld ; voorzieningen voor het bijhouden van de voorraden van gekloonde
      DNA-f ragmenten moeten tot stand worden gebracht en de beschikbare klonen moeten
      kosteloos aan belangstellende Europese laboratoria worden toegezonden .
3.3 . Substantiële verbeteringen moeten worden bereikt bij de volgende geavanceerde
      genetische technologieën :
      - nieuwe reagentia , zoals restr let ie-enzymen ;
      - methodologie voor het klonen van grote DNA-f ragmenten en voor de transfectle
        van chromosomen ;
      - genvectoren die aangepast zijn aan menselijke cellen In v I tro :
      - methodologie voor de opsporing van een bepaald gen In een cel ( voorbeelden :
        hoe gebruik van DNA-probes en genamplificatie vergemakkelijken );
      - lokalisatie , klonen en volgordebepa l ing van nieuwe genen , vooral die welke
        met ziekten verband houden ;
      - nieuwe computersoftware voor het opslaan , ordenen en analyseren van gegevens
         Inzake DNA-volgorde .
4 . Daarenboven moeten bij het programma de volgende algemene normen In acht worden
    genomen  :
4.1 . Gedurende de hele uitvoering van het programma moet bij de projecten passende
      aandacht worden besteed aan de complexe ethische aspecten van de menselijke
      genetica , waarbij manipulatie van menselijke geslachtscellen en risico 's voor
      het milieu moeten worden vermeden .
4.2 . Ontwikkelingen op medisch gebied moeten actueel of potentieel door de bereikte
      resultaten In de hand worden gewerkt .
4.3 . Er moeten eventueel mogelijkheden voor commerciële ontwikkelingen worden
      verkregen .
4.4 . Het algemene technologische niveau van de deelnemende Europese laboratoria moet
      worden verhoogd .
4.5 . Rekening houdend met de resultaten van de onderzoekactiviteiten Inzake
      menselijke genetica op communautair , nationaal of particulier vlak moet het
      evaluatieteam nagaan of het Programma Voorspellende geneeskunde heeft
      bijgedragen tot de toepassing van de resultaten van de genoemde activiteiten In
      andere regio 's van de Gemeenschap dan die waar het onderzoek plaatsvond .
 ---pagebreak---                                    FINANCIEEL MEMORANDUM
                           PROGRAMMA VOORSPELLENDE GENEESKUNDE
1 . Betrokken bearotinasp laala
    - Post   : 7312
    - Omschrijving : Specifiek Programma voor onderzoek en technologische
       ontwikkeling op het gebied van de gezondheid - voorspellende geneeskunde
2 . Jur Idlsche arondslag
    Artikel 130 van het Verdrag ,
    beschikking van de Raad
3 . Beschrijving van maatregel en doelstellingen
3.1 . Beschr I Ivlng
      Communautair Programma ( 1.1.1989-31.12.1991 ) voor onderzoek en opleiding Inzake
       voorspellende geneeskunde , uitgevoerd door middel van laborator lumnetwerken ,
      onderzoek - en opleldlngscontracten , advies door deskundigen , organisatie van
      werkvergaderingen , bijdrage aan symposia en studies .
3.2 . Doelstel I Ingen
      De doelstellingen van het programma zijn de volgende : onderzoek en
       technologische ontwikkeling In de Gemeenschap op het gebied van moleculaire
      genetica om een beter inzicht In genetische ziekten te bereiken en aldus de
       vooruitzichten voor diagnose en therapie te verbeteren .
4 . Motivering van de maatreael
    BIJ de keuze van de voorspellende geneeskunde als een van de oogmerken voor een
    actie van de Gemeenschap op gezondheidsgebied wordt rekening gehouden met
    dr le e lementen :
    - de prioriteit die moet worden gegeven aan geavanceerde technologieën , en In het
       bijzonder moderne biotechnologie , die ontegenspreke I l Jk van belang zijn voor de
      economische ontwikkeling van Europa ;
    - de ernst van de menselijke en maatschappelijke aspecten van bepaalde ziekten -
       In het bijzonder de veel voorkomende ziekten die resulteren uit een combinatie
       van genetische factoren en milieu ;
    - de economische gevolgen van de uitgaven voor gezondheidszorg , die In Europa
       constant stijgen en een ernstig probleem voor de betrokken regeringen vormen .
                                                                                26
 ---pagebreak---                                           2
    Deze drie elementen resulteren In de vaststelling van een onder zoekact I eprogramma
     Inzake blotechnologieën die In de voorspellende geneeskunde kunnen worden
    toegepast : dit gebied bestrijkt ziekten die dikwijls lang duren , de samenleving
    veel kosten en zeer veel menselijk leed meebrengen , en die thans vroeg kunnen
    worden opgespoord . Dit zal lelden tot de preventie en eventuele behandeling
    daarvan door gebruikmaking van de hulpmiddelen van de moderne biotechnologie , en
    zal tevens de Europese Industrie stimuleren .
5 . Gevolaen van de maatreael voor de be le I dskred leten
    ( inclusief kosten voor personeel en uitgaven voor administratief en technisch
    beheer )
                                                                       (X 1 min Ecu )
5.1 . Totale kosten gedurende de gehele beoogde geldigheidsduur                 30
5.2 . Aandeel In de financiering :
       - van de communautaire begrotlng                                         15
       - van de nationale begrotingen en van andere
         sectoren op nationaal niveau                                           15
5.3 . Verdeling van de vast legglngskredleten en de beta I I ngskred leten ult de
       communauta I re begrot Ing over de versch I I lende Jaren
5.3.1 . Vast legglngskredleten
                                        1989     1990      1991  TOTAAL
         Personee I                     0,14    0,20       0,21   0,55
         Administrât le                 0,20    0,12       0,13   0,45
         Contracten en                  1 , 66  6,68       5,66  14,00
         op I e I d I ngs toe I agen
         TOTAAL                         2,00    7,00       6,00  15,00
         Beta I I naskred leten
                                        1989    1990       1991  1992     1993     TOTAAL
         Personee I                     0,14    0,20       0,21    -          -
                                                                                0,55
         Administrât le                 0,20    0,12       0,13    -          -
                                                                                0,45
         Contracten en                  0,46    2,98       5,36  4,10     1,10     14,00
         op I e I d I ngstoe I agen
         TOTAAL                         0,80    3,30       5,70  4,10     1 , 10   15,00
                                                                       .../...
                                                                                Z?
 ---pagebreak---                                                - 3 -
5.3.3 . Wl Ize van berekenlna
5 . 3 . 3 . 1 . P fl.r.aaaftalauLtiïftYÆn
                Voor de uitvoering van dit programma Is het volgende personeel nodig :
                1 ambtenaar van categorie A ^ 1 ),
                1 ambtenaar van categorie C
                De personeelsuitgaven zijn gebaseerd op de volgende jaarcijfers voor
                1989-1991 : 93.000 Ecu voor een A-ambtenaar , 37.000 Ecu voor een C-
                ambtenaar , rekening houdend met een Inflatie van 4 % per Jaar .
                Ook onder deze post begrepen zijn de uitgaven voor dienstreizen van
                personeelsleden van de Commissie , voor nationale deskundigen en voor
                hu I ppersonee I .
5 . 3 . 3 . 2 . Administratieve en technische uitgaven
                Dit zijn de uitgaven voor vergaderingen , deelneming aan symposia en
                reis- en verblijfkosten van deskundigen , alsmede de pub II kat ie en
                verspreiding van resultaten en gegevens , naast de kosten van
                wetenschappelijke en technische bijstand die nodig kan blijken voor de
                tenuitvoerlegging van het programma .
5 . 3 . 3 . 3 . Uitgaven       In verband met contracten
                De voor contracten en opleldlngstoelagen uitgetrokken
                begrotingskredieten ( 14 miljoen Ecu ) moeten de sluiting mogelijk maken
                van onderzoek- en ontwikkelingscontracten ( voor een totaalbedrag van
                11,5 miljoen Ecu ) met een gemiddelde duur van tweeëneenhalf Jaar ( het
                programma duurt drie Jaar , maar er is rekening gehouden met de periode
                voor de uitnodiging tot het indienen van voorstellen en de periode van
                administratieve onderhands I i ngen ) , en met een variabel bedrag
                naargelang van het onderwerp van het onderzoek .
                Met betrekking tot de opleidlngscontracten en de toelagen voor een
                korte opleiding is de berekeningsmethode gebaseerd op gemiddelde
                kosten ten belope van 29.000 Ecu per Jaar en per wetenschapper . De
                bedoeling is dat ongeveer 20- 22 opleidlngscontracten en 10-
                15 toelagen voor een korte opleiding elk Jaar worden toegekend . In
                totaal zal voor opleidingsacties 2,5 miljoen Ecu worden besteed .
6 . FJnanc I er Ina van de u I taaven
     De begrotingskredieten die nodig zijn voor de bijdrage van de Gemeenschap
     aan dit project , moeten worden opgenomen in de toekomstige begrotingen van
     de Gemeenschap .
( 1 ) Zes maanden in 1989
                                                                           .../...
 ---pagebreak---                                          4
7 . Beooade contro I oreoe I Ino
    - Administratieve controle door de d I recteur-generaa I Financiële Controle
       ( DG XX ) met betrekking tot de uitvoering van de begroting , en door de
       Afdeling Contracten van DG XII .
    - Wetenschappelijke controle door de bevoegde ambtenaren van DG XII ,
       bijgestaan door het CBC .
    - Boekhoudkundige controle door de Rekenkamer overeenkomstig de bepalingen
       van het Verdrag .
    - Evaluatie overeenkomstig het communautair actieplan . Zie ook de
       evaluatiecriteria In de bijlage bij de beschikking van de Raad .
8 . F lnanc. le el ..mémorandum
    Samenvat 1 1 no
    Act I e : Onderzoek en technologische ontwikkeling inzake voorspellende
                geneeskunde
                            Uitgaven                   Personee I
                          (x 1 mln Ecu )               ABC
                                                   ( Aantal posten )
           TOTAAL :           15                       1
 ---pagebreak---            VERKLARING OMTRENT DE GEVOLGEN VOOR HET MIDDEN- EN KLEINBEDRIJF ,
                        CONCURRENTIEVERMOGEN EN WERKGELEGENHEID
Hoewel het Programma Voorspellende geneeskunde niet In de eerste plaats gericht
Is op ondersteuning van het midden- en kleinbedrijf en ook niet op het oplossen
van de problemen van concurrentievermogen van de Industrie en werkgelegenheid ,
moet het op dit gebied een aantal positieve resultaten opleveren :
1 . De verbetering van de geavanceerde genetische technologieën moet lelden tot
    waardevol Ie ontwikkelingen :
    - De produktle van nieuwe reagentia ( zoals restr let le-enzymen ) zou goede
       kansen kunnen bieden voor de commercialisering van stoffen met hoge
       toegevoegde waarde .
    - Het verkrijgen van nieuwe DNA-probes en de vereenvoudiging van het
       praktische gebruik daarvan moeten de ontwikkeling van nieuwe
       d I agnoseapparatuur mogelijk maken . Informele ramingen van de potentiële
       Europese markt voor DNA-probes In de volgende tien Jaar geven aan dat de
       waarde daarvan tussen 1.000 en 2.000 miljoen Ecu/ Jaar bedraagt .
    - Nieuwe technieken voor genampl If icat Ie kunnen ook leiden tot de
       ontwikkeling van commerciële hulpmiddelen .
2 . De meeste hoge-technologleondernemlngen die tot medewerking in staat en
    bereid zijn , behoren tot de categorie van het midden- en kleinbedrijf , en
    zullen waarschijnlijk worden gestimuleerd door de uitvoering van het
    programma .
3 . Op langere termijn kan het Programma Voorspellende geneeskunde worden
    beschouwd als een waardevol Ie bijdrage aan de totstandkoming van een
    alternatieve benadering van het probleem van de steeds maar groeiende
    uitgaven voor gezondheidszorg In de Europese samenleving , en dit moet
    ui te Inde lijk resulteren in een verhoogd concurrentievermogen van de
    Gemeenschap .