title: VOORSTEL VOOR EEN BESLUIT VAN DE RAAD tot goedkenning van een programma betreffende de ontmanteling van kerncentrales (door de Commissie bij de Raad ingediend)

text:
ARCHIVES HISTORIQUES
DE LA COMMISSION
COLLECTION RELIEE DES
DOCUMENTS "COM"
COM (78) 167
Vol. 1978/0055
 ---pagebreak--- Disclaimer
Conformément au règlement (CEE, Euratom) n° 354/83 du Conseil du 1er février 1983
concernant l'ouverture au public des archives historiques de la Communauté économique
européenne et de la Communauté européenne de l'énergie atomique (JO L 43 du 15.2.1983,
p. 1), tel que modifié par le règlement (CE, Euratom) n° 1700/2003 du 22 septembre 2003
(JO L 243 du 27.9.2003, p. 1), ce dossier est ouvert au public. Le cas échéant, les documents
classifiés présents dans ce dossier ont été déclassifiés conformément à l'article 5 dudit
règlement.
In accordance with Council Regulation (EEC, Euratom) No 354/83 of 1 February 1983
concerning the opening to the public of the historical archives of the European Economic
Community and the European Atomic Energy Community (OJ L 43, 15.2.1983, p. 1), as
amended by Regulation (EC, Euratom) No 1700/2003 of 22 September 2003 (OJ L 243,
27.9.2003, p. 1), this file is open to the public. Where necessary, classified documents in this
file have been declassified in conformity with Article 5 of the aforementioned regulation.
In Übereinstimmung mit der Verordnung (EWG, Euratom) Nr. 354/83 des Rates vom 1.
Februar 1983 über die Freigabe der historischen Archive der Europäischen
Wirtschaftsgemeinschaft und der Europäischen Atomgemeinschaft (ABI. L 43 vom 15.2.1983,
S. 1), geändert durch die Verordnung (EG, Euratom) Nr. 1700/2003 vom 22. September 2003
(ABI. L 243 vom 27.9.2003, S. 1), ist diese Datei der Öffentlichkeit zugänglich. Soweit
erforderlich, wurden die Verschlusssachen in dieser Datei in Übereinstimmung mit Artikel 5
der genannten Verordnung freigegeben.
 ---pagebreak---     COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN
                                                          COM(78)167 def.
                                                          Brussel , 20 april 1978 .
                        VOORSTEL VOOR EEN BESLUIT VAN DE RAAD
                  tot goedkenning van een programma betreffende de
                           ontmanteling van kerncentrales
                     ( door de Commissie bij de Raad ingediend )
CGM(78 ) 167 def.
 ---pagebreak---                                      INHOUD
VOORWOORD
DEEL I  : SITUATIE EN VOORUITZICHTEN BETREFFENDE DE ONTMANTELING VAN KERNCENTRALES
          1 * Inleiding
          2*  Ervaring met ontmanteling
          3*  Ontmantelingsstudies
          4*  Ontmantelingstechnieken
          5»  Raming van de hoeveelheden radioactieve afval als gevolg van een
              ontmanteling
          6 » Richtlijnen
DEEL II ï PROGRAMMAVOORSTEL
          1.  Overwegingen
          2*  Algemene punten van het voorgestelde programma
          3.  Onderzoek en ontwikkelingsactiviteiten
          4*  Vaststelling van de richtlijnen
          5»  Specificatie van voorgestelde middelen
Bijlage I   : Aanvullende informatie hij deel I
Bijlage II : Beschrijving van voorgestelde onderzoek- en ontwikkelings-
              activiteiten
                                         O
                                   0         0
Voorstel voor een "besluit van de Raad
 ---pagebreak--- VOORWOORD
        In mei 1977 keurde de Raad als onderdeel van het actieprogramma van de
Gemeenschap inzake het milieu ( l ) in beginsel een actie betreffende de
ontmanteling van kerncentrales goed. De Commissie werd verzocht vroegere
studies en ervaring te bundelen en te analyseren en op basis van de resultaten
van dit werk passende voorstellen aan de Raad voor te leggen.
        Dit document is opgesteld met medewerking
van een groep van nationale deskundigen. Deel I bevat hoofdzakelijk een
analyse van vorige studies en ervaringen en deel II een voorstel voor een
gefundeerd actieprogramma.
        De strekking van de analyse en het voorstel zitfn
beperkt tot kerncentrales , met uitsluiting van andere keniinstallaties zoals
onderzoekreactoren en splijtstofkringloopinstallaties . Met de beschikbare
desbetreffende ervaring met andere dergelijke installaties is evenwel
rekening gehouden. Ook kan worden opgemerkt dat de resultaten van de
voorgestelde actie naar verwachting ook aan andere installaties ten goede
zullen komen .
                                                                     • ••/ • •
( 1 ) PB No . C 139 , 13.6.1977
 ---pagebreak---                               - 3 -
DEEL I : SITUATIE EN VOORUITZICHTEN MET BETREKKING TOT DE ONTMANTELING
          VAN KERNCENTRALES
1 . Inleiding
         Ontmanteling van kerncentrales betekent het op een veilige wijze
zich hiervan ontdoen na de buitenbedrijfstelling . Het uiteindelijke doel
is het onbeperkt vrijgeven van het terrein van de installatie voor andere
gebruiksdoeleinden . Men moet evenwel voor ogen houden dat slechts een
betrekkelijk klein deel van een kerncentrale ( 15 – 20       aanleiding zal
geven tot problemen in verband met de aanwezigheid van radioactief materiaal .
         Elke kerncentrale zal eens hebben afgedaan , maar de redenen om een
centrale uit bedrijf te nemen kunnen uiteenlopen . Een prototype van een
centrale kan worden ontmanteld wanneer het doel is bereikt of wanneer men
het doel laat varen .   Commerciële installaties zullen buiten bedrijf worden
gesteld , indien een economische of veilige exploitatie niet langer moge
lijk is . Een dergelijke situatie zou ook het gevolg kunnen zijn van een
incident indien het opnieuw in gebruik nemen van de centrale te kostbaar
of als gevolg van straling onmogelijk zou blijken te zijn .
"" V -  'Nadat een centrale buiten gebruik is gesteld zoü de splijtstof , de
bij het proces betrokken radioactieve materialen en het radioactieve afval ,
die bij een normaal bedrijf worden geproduceerd , eerst door routine-operaties
moeten worden, verwijderd . Met betrekking tot de verdere procedure zijn
3 fasen voor de ontmanteling vastgesteld in het kader van de Internationale
Atoomorganisatie , namelijk :
Fase 1 : ontmanteling
         De centrale wordt praktisch intact gehouden .    De mechanische openings-
systemen ( afsluiters , pluggen , enz .) van de eerste besmettingsbarrière
worden permanent geblokkeerd en vergezeld . De centrale wordt onder toezicht
geplaatst en inspecties worden uitgevoerd om te controleren of de centrale
in goede staat blijft .
Fase 2 : ontmanteling
         De primaire besmettingsbarrière wordt tot een minimumomvang geredu
ceerd en vergezeld , waarbij alle onderdelen worden verwijderd die gemakkelijk
kunnen worden ontmanteld. Het biologisch scherm ( b.v . beton) Wordt uitgebreid
zodat het de barrière volledig omringt .
 ---pagebreak---          Na ontsmetting tot aanvaardbare niveaus kan het insluit ingsvat worden
verwijderd. De andere delen van de centrale (gebouwen of uitrusting) kunnen
worden ontmanteld of voor nieuwe doeleinden worden aangewend. Controle
rondom de barrière is noodzakelijk naar kan worden verzacht in vergelijking
met fase 1 * Een uitwendige inspectie van het verzegelde gedeelte zou moeten
worden uitgevoerd .
Fase 3 ; ontmanteling
         Alle overblijvende delen van de centrale , waarvan de radioactiviteit
ondanks de ontsmettingsprocedures nog belangrijk blijft worden verwijderd.
De centrale wordt vervolgens zonder restricties vrijgegeven. Gezien vanuit
het punt van de stralingsbescherming is geen toezicht of inspectie nood
zakelijk.
        Fase 1 tot 3 worden , alhoewel niet volledig hiermee overeenstemmende ,
soms ook aangeduid met " in de mottenballen", "begraven" en "(volledige )
ve rwi j de ring" .
2 . Ervaring met ontmanteling
        Circa 20 kerncentrales in de westelijke wereld - alle in de
Verenigde Staten en in Europa - zijn reeds buiten bedrijf gesteld . 5 van
deze centrales bevinden zich in de Gemeenschap , namelijk :
- Marcoule G 1 en Chinon 1 , in Frankrijk,
- Heissdampfreaktor (HDR) en Kernkraftwerk Niederaichbach in Duitsland ,
- Dounreay Fast Reactor in het Verenigd Koninkrijk.
        De ontmanteling van de meeste buiten gebruik gestelde centrales is
nog niet verder gekomen dan fase 1 . Vijf centrales zijn verder ontmanteld ,
namelijk : HNPF, BONUS , ERR ( in de VS ), CNL (Zwitserland) en HDR (Duitsland).
        Deze ontmantelingsoperaties zijn uitgevoerd in overeenstemming met
de voorschriften voor bescherming van het personeel en het publiek; er is
geen bijzonder voorval gerapporteerd . Zij hebben waardevolle ervaring
opgeleverd met betrekking tot de ontmantelingstechnieken en de kosten.
Deze ervaring kan evenwel niet rechtstreeks worden toegepast op de toe
komstige ontmanteling van kerncentrales , in het bijzonder van grote ,
commerciële centrales en wel om de volgende redenen :
 ---pagebreak--- - de reactoren waren van speoiale typen , die niet worden gebruikt in
   commerciële installaties ;
- zij waren betrekkelijk klein ;
- zij waren gedurende betrekkelijk korte periodes in bedrijf en bijgevolg
   was de radioactiviteitsinventaris gering*
       Desbetreffende ervaring is ook verkregen uit de ontmanteling van
componenten van grote kerncentrales * In de Gemeenschap verdient bijzondere
vermelding de ontmanteling en het wegsnijden van het warmtescherm van de
druk-waterreactor van Trino Vereellese en Chooz .
       Ontmantelingsoperaties bij onderzoekreactoren en splijtstofkringloop-
installaties hebben ook ervaring opgeleverd , die van aanzienlijk belang is
bij de ontmanteling van kerncentrales . In de lid-staten zijn de volgende
grote werkzaamheden verricht :
- totale ontmanteling van de installatie voor uraniumfabricage van
   Le Bouchet (Frankrijk),
- totale ontmanteling van een klein prototype van een opwerkingsinstallatie
   te Fontenay-aux-Roses (Frankrijk),
- uitgebreide ontsmettingsoperaties van opwerkingsinstallaties te Mol (België),
   Dounreay (VK) en frisaia(ltalië)*
       In de studies betreffende ontmanteling van commerciële installaties ,
wat het onderwerp vormt van hoofdstuk 3 , is rekening gehouden met de
beschikbare ervaring die zorgvuldig is geëxtrapoleerd.
3 * Ontmantelingsstudies
3*1 * Licht-waterreactoren
       Licht-waterreactoren zijn van bijzonder belang daar zij het voornaamste
deel vormen van de geïnstalleerde en in aanbouw zijnde capaciteit voor de
opwekking van kernenergie en omdat hun aandeel gedurende de komende tientallen
jaren , naar wordt verwacht , nog zal toenemen. De ontmantelingsproblemen met
 ---pagebreak--- "betrekking tot de druk-waterreactoren , die circa 80 $ van de licht-waterreactoren
 in de Gemeenschap uitmaken en hier als referentie worden genomen (l ) t en met
betrekking tot de koken-wate rreact oren , vertonen geen fundamentele verschillen*
Radioactiviteit
       De radioactiviteit na 40 jaar bedrijf en één jaar na stillegging is
weergegeven in de hierna volgende tabel (orde van grootte ) :
            Componenten (materiaal )                 Gewicht      Activiteit
                                                        t             Ci
  Binnenwerk reactorvat ( roestvrij staal)              180            107
  Reactorvat ( zacht staal f roestvrij staal
              voor bekleding)                           580         5.000
  Biologisch scherm ( zwaar beton, wapening
                      zacht staal )                     430           700
  Alleen besmette systemen (roestvrij staal)          6.000         3.000
       De totale radioactiviteit is met een factor van _ 1.000 lager dan kort
na de stillegging , dit in verband met de verwijdering van splijtstof en de
halveringstijd van kortlevende nucliden. Het gros van deze activiteit is
afkomstig van het weinige binnenwerk van de reactort dat zich om de kern
bevindt , met maximale specifieke activiteiten van circa 2 Ci/g.
       Van meer belang dan deze totale activiteiten zijn die van de specifieke
nucliden. Er zijn geen hoeveelheden van betekenis van de radiotoxische
langlevende alfastralers. Cobalt 60 , vanwege het doordringende type straling
hiervan, is bepalend voor de blootstelling van het personeel tijdens de
 ontmantelingswerkzaamheden en bijgevolg voor de vereiste mate van afscherming
en afstandsbediening.
                                                                     •••/•••
 (l) De capaciteit van de referentie-installatie is circa 1.200 MWe .
 ---pagebreak---                                - 7 -
Het verval - de halveringstijd bedraagt vijf jaar - is de voornaamste reden
voor vertraging bij de ontmanteling . Nikkel -63 en nikkel -59 zullen vanwege
hun lange en zeer lange halveringstijden een belangrijke invloed hebben op
de keuze van de uiteindelijke opslag of wijze van verwijdering van stalen
componenten . Alhoewel zelfs nikkel 59 en nikkel 63 in belangrijke hoeveel
heden gedurende lange perioden aanwezig kunnen zijn , moet hun potentieel
biologisch stralingsgevaar in het oog worden gehouden , met inachtneming
van het geringe niveau en doordringingsvermogen van de straling .
A lternatieven voor ontmanteling
         Overeenkomstig de studies zou het uitvoerbaar zijn maar niet een
optimale oplossing met betrekking tot zowel de bescherming van de gezondheid
als de kosten , om een volledige ontmanteling en verwijdering van de installaties
onmiddellijk na de stilleging uit te voeren (" Ogenblikkelijke fase 3 ").
Anderzijds zou het niet praktisch zijn om fase 3 uit te stellen totdat deze
puur door het verval van de radionucliden werd bereikt .   De voornaamste
redenen om over te gaan tot fase 3 blijkt te zijn de vermindering van
besmettingsbarrieres , de kosten van toezicht tijdens de vorige fasen en
eventueel de vereiste nationale vergunningen .  De economische waarde van
het wederom vrijkomende terrein zou relatief van weinig betekenis zijn .
Een nucleair terrein kan een grote nutswaarde hebben , maar het zou over
het algemeen mogelijk zijn om een nieuwe installatie te bouwen zonder
het reactorgebouw van de oude centrale te verwijderen , daar dit gebouw
gewoonlijk slechts een klein deel van het terrein in beslag neemt .
         De beslissing om te beginnen met fase 2 , tegenover fase 1 , zal
in ruime mate afhangen van het vereiste van nationale vergunningen .    Terugwinning
van terrein en esthetische overwegingen zullen geen motief zijn , daar
begraven onpraktisch blijkt te zijn en derhalve essentiële bovengrondse
* Nikkel -63 : halveringstijd 90 jaar
   Nikkel -59 : halveringstijd 80.000 jaar
                                                                        • I •/ ■ • •
 ---pagebreak---                                - θ -
  constructies of zelfs het gehele insluitingsvat , zoals in de Verenigde
  Staten wordt overwogen , gedurende fase 2 ter plaatse zal blijven .
  Ontmantelingskosten
           Ontmantelingskosten spruiten voor uit ontmantelingswerkzaamheden
  aan de installatie , beheer en lozing van de geproduceerde afvalstoffen en ,
  tot fase 3 is bereikt , uit het toezicht op en het onderhoud van de installatie .
  De wijze van afvallozing is beslissend voor de lozingskosten en kan ook
  voorafgaande werkzaamheden en de kosten hiervan bepalen . Daar de wijze
  van lozing vooralsnog onbekend is , zijn de kostenramingen gebaseerd op
  veronderstelde wijzen van lozing en zijn daarom tot op zekere hoogte
  hypothetisch . De volgende kosten zijn onlangs in een Amerikaanse (A)*en
  Europese ( E)*studie geraamd ( in miljoenen US-£ 1975, inclusief verwijdering
  van niet-nucleaire gebouwen ) :
I       Ontmantelingsalternatieven                             Studie
                                                           A               E   |
        Ogenblikkelijke fase 3                            27            79
        Uitgestelde fase 3 ( l ) - na fase 1              23            64
                                 – na fase 2              25
           ( 1J Uitstel na stilleging : 100 jaar voor A , 40 jaar voor E ;
                geen permanente bewakingsdienst tijdens fase 1 .
           Deze kosten variëren van circa 4 tot 13 % van de kapitaalkosten
  van de installatie in 1975 .   Het verschil tussen de twee ramingen houdt
  in ruime mate verband met de verschillende veronderstelde wijzen van
  afvallozing , die eigenlijk tegengestelde uitersten zijn met betrekking
  tot hun invloed op de kosten . Studie A is gebaseerd of de financiële
  en technische voorwaarden die gelden bij commerciële terrein aan de oppervlakte
  voor het begraven van afvalstoffen maar hierbij is ervan uitgegaan dat de
  radioactiviteitslimiet sterk is toegenomen . Deze ongetwijfeld irrealis–
  tische veronderstelling betreft alleen het alternatief van ogenblikkelijke
  fase 3 . Studie E is gebaseerd op de omstandigheden die gelden bij een
  experimentele geologische lozingsfaciliteit , waarbij in het bijzonder is
  vereist dat alle afvalstoffen in kleine eenheden worden verpakt .
  s Studie A : AIF/NESP-009SR; Studie E : EUR 5728 d .
                                                                               /
 ---pagebreak---                                  - 9 -
          Bovendien worden deze kosten niet gedefleerd . Vergelijking van kosten ,
die op verschillende tijdstippen ontstaan , brengt evenwel onvermijdelijk deflering
mede en niet-deflering betekent zuiver en alleen gebruikmaking van een deflerings-
percentage nul . Defleringsperoentages kunnen worden gekozen op basis van verwachte
rente- en inflatiepercentages , gewoonten of macro-economische overwegingen . Hier
kan dus geen specifiek percentage worden voorgesteld ^ maar er moet worden gewezen
op de overwegende invloed van deflering, zelfs met een zo laag percentage als 1 %
per jaar . Deze invloed heeft de tendens om de omvang van de ontmanteling te ver
minderen tot de kapitaalskosten , waarbij de vermindering groter wordt naarmate
fase 3 langer wordt uitgesteld en de amortisatiefondsen kunnen toenemen .
          De lopende kosten tijdens fasen 1 en 2 zouden langer zijn dan wordt aan
genomen in de studies indien de ontmantelde installatie het terrein deelt met ten
minste één in bedrijf zijnde installatie , wat in de voorzienbare toekomst het
meest voorkomende geval zal zijn . Anderzijds zou een permanente veiligheids
dienst ,die vereist zou kunnen zijn voor een enkele centrale in fase 1 , resulteren
in bijkomende kosten . Er zijn constante jaarlijkse onderhoudskosten met uitzonde
ring van grotere werkzaamheden , aangenomen } maar erkend wordt dat dit irrealistisch
kan zijn , in het bijzonder gedurende langere perioden van uitstel . Onderhoudskosten
zullen volgens de verwachtingen op lange tennijn toenemen , daar buitensporige ach
teruitgang van de centrale dient te worden vermeden en dit zou een reden kunnen
vormen om eerder tot fase 3 over te gaan . Dit aspect vereist verdere studie .
Beroepshalve blootstelling aan straling
          Beroepshalve blootstelling aan straling wordt als de belangrijkste vei-
ligheidsaangelegenheid bij de ontmanteling beschouwd . Niet alleen moet worden vol
daan aan de individuele dosislimieten , maar ook de totale stralingsdosis zou binnen
aanvaardbare grenzen moeten worden gehouden . Naast het gebruik van afscherming ,
zijn afstandsbediening en afgesloten ruimten met ventilatieregeling, zorgvuldige
planning van de achtereenvolgende ontmantelingsoperaties van essentieel belang .
De totale dosis voor beroepshalve aan straling blootgestelde personen , geraamd in
de reeds vermelde studie A , zijn 630 man-rem voor ogenblikkelijke fase 3 en circa
450 man-rem voor fase 1 of 2 en uitgestelde fase 3 ( 108 jaar na stillegging).
                                                                         • • •J • • •
 ---pagebreak---                                  - 10 -
Vermeld moet worden dat door anderen wezenlijk hogere doses zijn geraamd .
3.2 . Gasgekoelde reactoren
          Gasgrafietreactoren zullen waarschijnlijk het gros van de kerncentrales
vormen die tegen het eind van deze eeuw buiten bedrijf zullen worden gesteld .
          Belangrijke verschillen in de radioactiviteitsinventaris vergeleken met
licht-waterreactoren zijn de lagere specifieke activiteiten maar grotere volumes ,
het overwicht van zacht staal boven roestvrij staal en de grote hoeveelheden grafiet-
die evenwel als gemakkelijk handelbare onderdelen aanwezig zijn . De volgende ma-
teriaalhoeveelheden zijn opgegeven voor het drukvat en het binnenwerk van het druk-
vat van een typisch commerciële Magnox reactor (vermogen : 250 MWe ) : 25OO ton zacht
staal , 100 ton roestvrij staal en 2500 ton grafiet . Van het biologisch scherm van
gewapend beton wordt slechts de binnenlaag geactiveerd . De dikte van deze laag
zal tw3e jaar na stillegging omstreeks 1,5 m bedragen en zal in de loop van de tijd
afnemen als resultaat van het radioactief verval . Niettemin zal dit beton , wat de
massa betreft , het belangrijkste opruimingsprobleem vormen . Warmtewisselaars zouden
wat betreft hun omvang en de plaats van het buisoppervlak en geometrie een groot
probleem vormen wat de ontsmetting betreft .
          De studie van de ontmanteling van een representatieve commerciële
Magnox reactor is nog aan de gang, maar een gedetailleerde technische studie over
de Windscale Advanced Gas-cooled Reactor (WAGR ) is voltooid en het is waarschi jnli jk
dat de conclusies hiervan in principe ook van toepassing zullen zijn op de Magnox
reactoren . De WAGR-studie is in één geval gebaseerd op een progressieve procedure ,
waarbij fase 1 als een interimfaae wordt beschouwd , fase 2 als een opslagsituatie
van onbepaalde duur en fase 3 als het ideale uiterste doel . Het alternatieve geval
is de overgang van de buiten bedri jfstelling van de reactor naar fase 3 als een
voortdurend proces . In het bijzonder wordt geconcludeerd dat er een fase 2 situatie
op voldoende lange termijn tot stand kan worden gebracht en dat er geen technisch
bezwaar bestaat om direct over te gaan naar de toestand van fase 3 * Het concept
                                                                        • • • /• •
 ---pagebreak---                                  - 11 . -
van faas 2 verschilt van die welke in de Verenigde Staten voor druk-waterreactoren
wordt beoogd in de ontmanteling van het insluit ingsvat en de warmtewisselaars , wat
resulteert in een aanzienlijke vermindering van de plaats die in beslag wordt genomen
en het visuele aspect . Voor commerciële Magnox reactoren met stalen drukvat , onge
acht het uitgangsvermogen , zouden de overblijvende constructies bestaan in cylin-
ders met een doorsnede van circa 30 meter en een bovengrondse hoogte van 18-30 meter .
         Een gedetailleerde ontmantelingsstudie is verricht over Chinon 1 , een pro
totype van een gas-grafietinstallatie van 70 Mwe , die om economische redenen in
1973 buiten gebruik is gesteld , na 10 jaar in bedrijf te zijn geweest , met een ge
middelde belastingsfactor van circa 50     Aan de hand van activiteitsmetingen die
zijn uitgevoerd aan monsters , is de activiteit van de grafietmoderator ( 1050 ton)
eind 1975 geraamd op 3000 Ci van kobalt-60 , 1200 Ci van tritium , 300 Ci van kool–
stof-14 en 0.5 Ci van plutonium-239 en -240 . Bij metingen binnen in de splijtstof-
kanalen zijn doseringssnelheden aangetoond in de orde van 10 rem/h van het grafiet
met een maximum van 400 rem/h in de nabijheid van de stalen ondersteuningsplaat
van de kern . De geactiv®erde  stalen componenten wegen circa 1500 ton . Eerste me
tingen hebben aangetoond dat het biologisch scherm van beton niet wordt geacti
veerd .
         In de Chinon 1 studie wordt de rechtstreekse aanpak van de fasen 1 , 2 en
3 vergeleken . Aangenomen werd dat fase 2 het reactorvat en de warmtewisselaars bin
nen een betonnen insluiting omvatten en betrekking had op de ontmanteling van an
dere besmette systemen , waarbij de delen in verzegelde ruimten in het insluitings-
vat worden opgeborgen . De conclusie was dat deze toestand niet veiliger zou zijn
dan fase 1 en dat de overgang naar fase 3 vervolgens complicaties zou veroorzaken .
Fase 3 werd in detail bestudeerd met inbegrip van het ontwerp van de vereiste uit
rusting voor afstandsbediening .
         Op basis van deze studie werd besloten de installatie om te bouwen tot een
nucleair museum . Deze opvatting die in het bijzonder het publiek in staat stelt
                                                                        • • •/• * •
 ---pagebreak---                                   - 12 -
toegang te hebben tot het gedeelte van het insluit ingsvat , zal volgens de plannen
in 1978 of 1979 moeten worden voltooid . De keuze om over te gaan tot fase 3 , 30
jaar later , blijft open .
3.3 . Ontmanteling na een groot ongeval
          De in de voorgaande paragrafen besproken studies ( 3.1 » 3.2 ), zijn geba
seerd op installaties die onder normale omstandigheden buiten bedrijf worden ge
steld . Grote ongevallen met de installatie , die een wijd verbreide zware besmet
ting binnenin het insluit ingsvat tot gevolg hebben , zouden speciale ontmantelings-
problemen opleveren en zelfs zouden zich complicaties voordoen bij routine-opera-
ties , zoals de ontlading en de verwijdering van de splijtstof . Terwijl met derge
lijke ongevallen rekening wordt gehouden bij het ontwerp van de installatie , is
over hun invloed op de ontmanteling weinig bekend . Uit eerste studies die worden
uitgevoerd is gebleken dat dit probleem van zeer complexe aard is .
4 . Ontmantelingstechnieken
4.1 . Ontmanteling
          Het doel van de ontsmetting bij de ontmanteling zal in de meeste geval
len zijn de ontmanteling en verdere behandeling van componenten te vergemakkelij
ken door vermindering van het stralingsniveau en verwijdering van losse contamina
tie . Een ander mogelijk doel is "volledige ontsmetting", d.w.z . ontsmetting tot een
niveau beneden de grens voor onbeperkt vrijgeven van materiaal , ten einde de omvang
van het radioactieve afval te kunnen verminderen . De voordelen van ontsmetting
moeten worden afgewogen tegen operationele risico 's , voortspruitend uit daarmede
gepaard gaande onvermijdelijke afval en kosten . De meningen lopen dus uiteen over
wat een redelijke ontsmetting is . Deze vraag verdient verdere studie maar kan niet
Worden beantwoord zonder een betere kennis van de technische keuzen .
          De enige beproefde ont smet tingstechni eken zijn die welke geregeld worden
gebruikt voor in bedrijf zijnde reactoren en die kunnen worden geclassificeerd
a}.s volgt :
- Syst eemont smetting, toegepast binnen gesloten systemen van de installatie en
   waarbij chemische middelen worden gebruikt ;
                                                                          • • • /• • •
 ---pagebreak---                                   - 13 -
- dompelontsmetting, toegepast op ontmantelde componenten en waarbij chemische
  middelen worden gebruikt , over het algemeen gecombineerd met mechanische mid
  delen, zoals borstelen of ultrasone golven;
- straalontanetting, toegepast op systemen , plaatselijk door openingen , of op
  ontmantelde componenten in speciale cellen , of zelfs op de oppervlakten van
  gebouwen , waarbij gebruik wordt gemaakt van stralen stoom of vloeistof of een
  mengsel van vloeistof en slijpende deeltjes *
      Ervaring met deze technieken is van wezenlijk belang maar moeilijk te inter
preteren .   Voltooide ontsmettingsfactoren variëren over een uitgestrekt bereik ,
die afhangen van de bijzondere condities op een wijze waarin nog geen goed
inzicht bestaat *
      Deze beproefde technieken zijn ontwikkeld voor toepassing op componenten die
aan onderhoud of herstel toe zijn , d.w.z . onderworpen aan de voorwaarde dat het
component in ongeschonden staat wordt gehouden*    Terwijl deze technieken ook nut
tig worden gebruikt bij ontmanteling, zouden meer agressieve methodes , die een meer
effectieve ontsmetting tot resultaat hebben , wenselijk zijn*   Dit zouden varianten
van de beproefde technieken kunnen zijn , namelijk systeem- en dompelontsmetting
waarbij gebruik gemaakt wordt van meer agressieve chemische stoffen of straalont-
smetting, waarbij gebruik wordt gemaakt van hogere druk of meer schurende sli jp-
deeltjes , enz ., maar ook fundamenteel nieuwe technieken .
      Systeemontsmetting biedt het voordeel dat het voorafgaat aan de opening en
ontmanteling van het systeem , waarbij dus de blootstelling van het personeel aan
straling wordt gereduceerd .   Hierbij wordt tegelijkertijd een grote oppervlakte
bereikt , maar zij kan niet selectief worden toegepast op plaatselijke besmettings-
pieken .   Deze is ook minder effectief in spleten en doodlopende einden van een
systeem , waar besmetting vaak is geconcentreerd .  Bijgevolg zal systeemont smet-
ting in het algemeen niet resulteren in een complete ontsmetting.    De grote omvang
van bepaalde systemen , zoals het primair koelcircuit , en de behoefte aan verschil
lende ontsmettings- en spoelfasen geeft aanleiding tot zeer grote hoeveelheden
radioactieve vloeistof , die problemen kan opleveren met tussentijdse opslag en
behandeling.    Bovendien zijn verschillende aantastingen op de uiteenlopende
materialen van een systeem en de verspreiding van besmetting naar oorspronkelijk ,
schone plekken aspecten waarmede rekening moet worden gehouden .
 ---pagebreak---                                     - 14 -
       Bij dompelontsmetting kan gebruik worden gemaakt van bestaande uitrusting
voor kleine componenten , maar er moet rekening worden gehouden met de corrosieve
aantasting van de tanks , indien agressievere chemische reagentia worden gebruikt .
Grote componenten zouden problemen opleveren met ruimte , uitrusting en hoeveelheid
geproduceerde vloeistof .
       De volgende nieuwe technieken zijn voorgesteld :
- ontsmetting door chemische stoffen toegepast als oppervlakte laag , namelijk
  pasta 's en gesmolten zouten.   Laboratoriumexperimenten hebben veelbelovende
  resultaten opgeleverd , die een grote efficiency en gering volume van de daarmede
  gepaard gaande afval te zien hebben gegeven ;
- elektrolytische ontsmetting, waarbij processen worden toegepast die overeenkomen
  met het elektrisch polijsten bekend uit de niet-nucleaire industrie ;
- ontsmetting door explosiemethodes .    Inleidende experimenten hebben aangetoond
  dat de oxydefilm , die de besmetting van stalen componenten incorporeert , van
  het basismetaal kan worden afgesplinterd .      Met deze techniek zou de hoeveelheid
  daarbij optredende afval zeer klein zijn .
4.2 . Ontmanteling
Ontmanteling van stalen componenten
       Het reactorvat en het binnenwerk van het reactorvat leveren de meest moeilijke
ontmantelingsproblemen op.    Vanwege het hoge stralingsniveau is afstandsbediening
vereist .  Het meer actieve binnenwerk van het vat van lichtwaterreactoren zou bij
voorkeur onder water moeten worden gesneden , waarbij het water zorgt voor afscher
ming en vermindering van de aerosolproduktie .      Sommige componenten hebben grote
wanddikten , die kunnen oplopen tot 500 mm     ( flens van het reactorvat van druk-
waterre actoren ) .
       Technieken zoals mechanisch snijden en zagen kunnen onder water worden uit
gevoerd , maar zij zijn tijdrovend en vereisen zware ondersteuningen .     Wat de
thermische technieken betreft moet speciale aandacht worden besteed aan de op
sluiting van aerosolen .   Plasmaboogsni jden , wat onder water kan worden uitgevoerd ,
                                                                            • • • I• • •
 ---pagebreak---                                     15 -
lijkt aantrekkelijk* Momenteel kan dit worden toegepast op wanddikten tot op
170 mm , maar kan worden uitgebreid tot 500 mm. Een andere veelbelovende techniek
is het autogeen snijden* Soheiding door elektrisch smelten kan worden toegepast
voor grote wanddikten maar heeft het nadeel van een sterke aerosolproduktie .
       Met betrekking tot de ontmanteling van buizenstelsels , levert de verwijdering
van de thermische isolatie speciale problemen op* Bovendien is niet doorlopend
een adequate techniek beschikbaar voor het snijden van buizen van grote doorsnede
en grote wanddikte , zoals die welke wordt toegepast in het primaire oircuit
van drukwaterreactoren. Het snijden van buizen door middel van explosieve
methodes vormt een nieuwe techniek die zou moeten worden ontwikkeld. Experimenten
die zijn uitgevoerd aan buizen van middelmatige omvang hebben aangetoond dat het
met explosieve methodes mogelijk is een buisverbinding los te maken en de einden
hiervan in één enkele bewerking te dichten.
Ontmanteling van betonconstructies
       De betonnen constructie die gewoonlijk het belangrijkste probleem vormt bij
de ontmanteling is het biologisch scherm * Speciale problemen in verband met de
opgeslagen energie kunnen zich voordoen bij bepaalde drukvaten van voorgespannen
beton die in sommige gasgrafietreactoren worden toegepast *
       Er zijn verschillende beproefde technieken voor de ontmanteling van beton.
Bij de explosietechniek worden ladingen in holten geplaatst die de hele constructie
losmaken of in lagen breken* Deze methode is betrekkelijk duur en tijdrovend.
Bij de techniek van de thermische lans worden met een zuurstofstraal , waaraan
ijzer als brandstof wordt toegevoerd dicht op elkaar op een rij geplaatste holten
in het beton gebrand . Ontmanteling met deze methode gaat betrekkelijk snel maar
gaat gepaard met een krachtige rookontwikkeling. Aanvullend kan gebruik worden
gemaakt van zagen, hydraulische of pneumatische wiggen of waterstralen onder hoge
druk .
       Deze beproefde technieken zullen verder moeten worden ontwikkeld en worden
aangepast ten einde de moeilijkere taken van de ontmantelingsoperaties in de
 ---pagebreak---                                 - 16 -
toekomst uit te voeren .    Andere in overweging te nemen technieken zijn hydraulisch
kraken , oxy-boogsni jden en achtereenvolgens boren en laten barsten door onder
koeling.
4.3 . Uitrusting voor handelingen met behulp van afstandsbediening
        Handelingen op afstand zoals ontmanteling , ontsmetting en verpakking vereisen
speciale uitrusting voor het vasthouden en bewegen van werktuigen , meetinstrumenten ,
telecamera' s en de onderdelen die moeten worden behandeld .    Dergelijke uitrusting
kan worden ontworpen uitsluitend voor speciale situaties of voor meervoudig ge
bruik .   Deze uitrusting behoort tot een technologie die reeds wordt toegepast in
reactoren en hete cellen maar moet op schaal worden vergroot en verder worden
ontwikkeld voor ontmantelingsoperaties .
4.4 * Beheer en opslag van afvalstoffen van de ontmanteling
        Verpakking , transport en opslag of lozing vormen een reeks handelingen die
als geheel worden geoptimaliseerd , waarbij moet worden uitgegaan van de speci
fieke karakteristieken van het desbetreffende soort afval .     Het proces van ont
wikkeling van de optimale beheersconcepten voor afvalstoffen van de ontmanteling
is nog in een voorbereidende fase .
        De afval die ontstaat bij de ontmanteling van grote geactiveerde componenten
wordt gekenmerkt door de grote oorspronkelijke afmetingen en door het feit dat
het gros van de radioactiviteit zich bevindt in het basismetaal .     Een richtsnoer
voor het beheer van deze afval zou zijn om het snijden zodanig te beperken als
nodig is voor het vervoer , waardoor de werkzaamheden onder straling en de ver
spreiding van radioactief materiaal zo gering mogelijk worden gehouden .     Dien
overeenkomstig zouden grote vervoercontainers      moeten worden ontwikkeld voor
bepaalde componenten en opslagfaciliteiten zouden moeten worden ontworpen voor
het onderbrengen van grote eenheden .
        Voor een besmet buizenstelsel lijkt een behandeling waarbij de omvang voor
de opslag wordt gereduceerd gewenst .     Als technieken zijn voorgesteld samendruk-
king , cryogeen kraken en smelten .    De uitvoerbaarheid van een dergelijke behan
deling zou moeten worden bestudeerd met inbegrip van de vraag of een dergelijke
operatie zou moeten worden uitgevoerd op het terrein van de kerncentrale of in
een centraal daarvoor ingerichte plaats .
 ---pagebreak---                                   - 17 -
       Met "betrekking tot de radioactieve betonafval , zou het gewenst zijn een goed
kope methode te vinden voor de immobilisatie van de radionucliden op lange termijn.
       Gecontroleerde verbranding is voorgesteld voor het grafiet dat vrijkomt "bij
de ontmanteling van gasgrafietreactoren en geavanceerde gasgekoelde reactoren.
Ten einde te "beslissen of deze methode geschikt is , is het noodzakelijk niet alleen
rekening te houden met de plaatselijke radiologische invloed hiervan maar ook met
de gevolgen op lange termijn , vanwege het aandeel aan de wereldwijde achtergrond
straling door het vrijkomen in de atmosfeer van aanzienlijke hoeveelheden van het
langlevende radionuclide koolstof-14*
       Daarbij optredende afvalstoffen behoeven geen speciale aandacht hier , daar
zij op een passende wijze kunnen worden beheerd door middel van methodes die
regelmatig worden gepland voor afvalstoffen die ontstaan bij in bedrijf zijnde
kerncentrales .
       De volgende methodes zijn door sommige landen overwogen voor de definitieve
opslag of lozing van de verschillende soorten afvalstoffen afkomstig van de
ontmanteling : opslag aan de oppervlakte , opslag in een voormalige mijn , lozing
in geboorde diepe holten en dumping in zee ,
5 . Raming van de hoeveelheden radioactieve afvalstoffen van de ontmanteling
5.1 . Algemene beschouwingen
       De volgende gegevens zijn vereist voor de raming van het ontstaan van radio
actieve afvalstoffen bij de ontmanteling van kerncentrales :
a) schema van de buitenbedrijfstelling van de centrales ;
b) inventaris van de radioactieve componenten, systemen en constructies van de
    centrales en raming van daarmede verbonden radionucliden ;
c ) schema van ontmantelingswerkzaamheden en in het bijzonder van de ontmanteling
    zelf ;
d) de mate waarin de oorspronkelijke hoeveelheid aan radioactiviteit van de be
    trokken materialen wordt gewijzigd door ontsmetting, verpakking, enz ., en de
    produktie van daarbij optredende afvalstoffen. .
                                                                             /■
 ---pagebreak---                                   - 18 -
        Het resultaat van een eerste poging tot benadering van punt a) is hieronder
 vermeld onder punt 5»2 .
        Het betrekking tot punt b) moeten de meeste hiervan afzonderlijk worden
 beschouwd in verband met het zeer uiteenlopend aantal bestaande kerncentrales .
Enkele gegevens zijn reeds beschikbaar maar een groot deel van het werk moet
nog worden verricht voordat een compleet overzicht van de radioactiviteits-
 inventarissen kan worden vastgesteld .
        Voor de beoordeling van punten c ) en d ), moeten referentiestrategieën
worden ontwikkeld ; dit moet worden beschouwd als een taak op lange termijn.
 5.2 . Buitenbedri.jfstelling van kerncentrales
        Het is nog te vroeg om vaste ramingen op te stellen over het schema van
de buitengebruikstelling van kerncentrales , daar het operationeel bedrijf in
 grote mate onzeker is . De volgende tabel geeft een mogelijk model . Hierbij
wordt rekening gehouden met de centrales die doorlopend in bedrijf zijn of
 in aanbouw zijn in de Gemeenschap en hierbij is uitgegaan van een vermoedelijke
bedrijfsduur van 30 jaar , met uitzondering van bepaalde prototypen van centrales
waarvoor specifieke kortere periodes werden aangenomen .
                                 Buiten bedrijf gestelde reactoren over
                                                de periode :
           Reactor type
                                 1981-1990       1991-2000     2001-2010
  Gasgrafiet en geavanceerde
  gasgekoelde reactoren              11             20              14
I Lichtwaterreactoren                 3              7             37
| Overige types                       2              2
                                                                   ■*
  Totaal                             16              29            55
                                                                       •••/•••
 ---pagebreak---                                - 19 -
6# Richtlijnen
        Richtlijnen betreffende ontmanteling kunnen slechts zeer in het
algemeen, wat "betreft de onmiddellijke toekomst , worden geformuleerd
en kunnen slechts in grotere "bijzonderheden worden ontwikkeld als proces
op lange termijn» Bovendien moet op communautair niveau rekening worden
gehouden met de verschillende omstandigheden in de lid-staten , zoals ge
bruikte reactortypen , territoriale hoedanigheden en urgentie van de ont
mant el ing«
       De "bemoeiingen van de Gemeenschap op dit gebied zouden geen doublure
moeten vormen van of een beletsel moeten vormen voor de maatregelen die op
wereldschaal door de Internationale Atoomorganisatie worden genomen ; maar
men zou moeten inzien dat de Gemeenschap haar standpunt met groter gewicht
naar voren zou kunnen brengen in dit ruimere kader indien zij duidelijke
opvattingen had die werden bevestigd door passende studies .
6#1# Richtlijnen bij het ontwerp en het bedrijf van kerncentrales met het
      oog op vereenvoudiging van de ontmanteling
       Studies hebben aangetoond dat met betrekking tot ontmanteling moderne
kerncentrales geen fundamentele moeilijkheden opleveren die principiële
wijzigingen in het ontwerp zouden vereisen#      Verbeteringen met het oog op
vergemakkelijking van de ontmanteling zijn voorgesteld en lijken mogelijk ,
wat betreft bepaalde punten zoals de opstelling , ontwerp en materialen van
componenten van de centrale »
       Bepaalde kenmerkende punten die in toenemende mate worden ingevoerd
in moderne kerncentrales , ten einde onderhoud en reparatie tijdens de
bedrijfsperiode te vergemakkelijken zullen uiteindelijk ook de ontmanteling
vergemakkelijken#
6.2 . Richtlijnen bij de ontmanteling van kerncentrales
        Ontmante1 ingswerkz aamheden zijn onderworpen aan algemene nucleaire
voorschriften , maar er bestaan in de lid-staten tot dusverre geen specifieke
gedetailleerde richtlijnen voor ontmanteling.      Toelaatbare stralingslimieten
voor het personeel en het publiek b#v# zijn neergelegd in de algemene
 ---pagebreak---                               - 20 -
voorschriften , maar er zijn geen criteria voor het onbeperkt vrijgeven
van uitrusting en terreinen .  Dergelijke zaken werden "bij ontmantelings-
werkzaamheden in het verleden geregeld van geval tot geval .   In dit
verband moet melding worden gemaakt van de huidige activiteiten van
de Internationale Atoomorganisatie ,
                                                              •••/ •••
 ---pagebreak--- DEEL II : PROGRAMMAVOORSTEL
1 , Algemene beschouwingen
       Belangrijke vorderingen in de concepten en technieken zullen
vereist zijn om de kerncentrales zo goed mogelijk te ontmantelen ,
zowel met betrekking tot de gezondheidsbescherming als de economie .
De gekozen oplossingen kunnen de ontwikkeling van kernenergie beïn-
vloeden door hun economisch effect en door de erkenning die ze
hebben gekregen bij het publiek.
       Daar het aantal centrales dat moet worden ontmanteld tijdens
de komende decennia slechts langzaam zal toenemen en daar bovendien
ontmanteling en verwijdering van de centrales zo nodig gedurende aan
zienlijke periodes na hun buitenbedri jfstelling kunnen worden uitge
steld , zou kunnen worden geconcludeerd dat momenteel geen wezenlijke
moeite behoeft te worden gedaan om de problemen van de ontmanteling
op te lossen*   Deze conclusie zou evenwel een gevaarlijke vergissing
zijn en wel om de volgende redenen :
– mogelijkheden die de ontmanteling vergemakkelijken zouden moeten
   worden ontwikkeld en in toenemende mate moeten worden ingevoerd in
   het ontwerp van nieuwe centrales ;
- de taak om de optimale oplossingen te onderkennen , ontwikkelen en uit
   te voeren vergt een lange tijd .   De technische ontwikkelingen zullen
   afhangen van het wettelijk en administratief kader en in het bijzonder
   van de criteria voor lozing of opslag in centrale dep6ts van de afval
   stoffen,  Daarom behoeft de industrie reeds in een vroeg stadium
   leiding inzake deze vraagstukken.    Anderzijds is een betere kennis van
   de mogelijke technische keuzen nodig met het oog op de ontwikkeling van
   het wettelijk en administratief kader ;
– betere kennis van ontmantelingskosten zullen nut smaat schappijen in staat
   stellen voorzieningen te treffen voor de ontmanteling in overeenstemming
   met de nationale behoeften ;
- ontmantelingsoperaties kunnen dringend zijn vereist in bijzondere situaties ,
   bijvoorbeeld na een incident ;
 ---pagebreak---                              - 22 -
- ten einde ervan verzekerd te zijn dat het publiek nieuwe centrales
   accepteert wordt het van steeds groter "belang om over uitgewerkte en
   wel gefundeerde concepten te "beschikken tegen het einde van deze eeuw ,
   zelfs indien definitieve oplossingen nog niet werkelijk nodig zijn.
   Men zou zo ver kunnen gaan dat men overweegt een centrale vroeger te
   ontmantelen en te verwijderen dan anders in de "bedoeling zou liggen , ten
 \ einde de uitvoerbaarheid van een ontmantelingsconcept te demonstreren.
Daarom is de Commissie 'van mening dat in aansluiting aan de directie onder-
zoekactie uitgevoerd in het Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek een
indirecte actie welke de middelen op .communautair niveau , samenbundelt in
det vorm uitwisseling van informatie en verdeling van werkzaamheden zou
tijd en g@M sparen . Bovendien zou een aanpak op communautair niveau een
gunstige invloed kunnen hebben op het aanvaarden door het publiek van de door de
lid-staten goedgekeurde oplossingen , ongeacht hun verschillen in aanpassing
aan de bijzondere kenmerken van de kerncentrales en andere condities op
nationaal niveau » In het kader van het gemeenschappelijk programma zouden
werkzaamheden die in een lid-staat reeds aan de gang zijn kunnen worden
voortgezet , indien dit land het erovereens is dat de werkzaam
heden van belang zijn voor de Gemeenschap » De aard van openbare dienst
verlening van deze werkzaamheden en het secundaire belang van concurrerende
commerciële belangen , die op het spel staan , zullen een aanpak door de
Gemeenschap vergemakkeli jken .
2 . Algemene punten van het voorgestelde programma
       Het programma dat volgens de voorstellen een periode van vijf jaar met
ingang van 1 juli 1978 za-l bestrijken , moet worden beschouwd als de eerste
fase van plannen op lange termijn#    Het bestaat uit een reeks studies en
experimentele projecten die zijn gericht op de ontwikkeling van de meest ge
schikte oplossingen , met betrekking tot zowel de bescherming van de gezond
heid als de economie , voor de ontmanteling van kerncentrales .
       Deze studies en projecten zullen ruimschoots door de Commissie worden
gefinancierd en worden gecoördineerd met behulp van een raadgevend comité
inzake programmabeheer bestaande uit vertegenwoordigers van de lid-staten
en functionarissen van de Commissie . Dit comité zal bijeenkomen zodra dit
programma is goedgekeurd . De werkzaamheden zullen worden uitgevoerd door
publiekrechtelijke of particuliere instellingen in de lid-staten.
                                                           • • •/ • • •
 ---pagebreak---                                  - 23 -
         Ten einde doublures te vermijden , is in het programma rekening
gehouden met de desbetreffende activiteiten van de internationale organisaties .
Anderzijds is de omvang van het programma strikt beperkt om overlapping met
het communautaire programma inzake beheer en opslag van radioactieve afval ,
te vermijden .
         In het bijzonder wordt rekening gehouden met activiteiten betreffende
de ontsmetting van reactorcomponenten , die worden uitgevoerd bij het GCO
binnen het kader van hun meerjarenprogramma 1977-1980 en het programma zal
nauw worden gecoördineerd met deze activiteiten .
         Het programma kan aan het einde van twee jaar worden herzien ten
einde het zo nodig in het licht van de verkregen resultaten aan te passen
of uit te breiden .
3 . Onderzoek- en ontwikkelingsactiviteiten
         De voorgestelde acties , die in bijlage II zijn omschreven , betreffen
de volgende onderwerpen :
Actie No . 1 : ongeschonden behoud van gebouwen en systemen op lange termijn
Actie No . 2 : ontsmetting voor ontmantelingsdoeleinden
Actie No . 3 : ontmantelingstechnieken
Actie No . 4 : behandeling van specifieke afvalmaterialen : staal , beton en
               grafiet
Actie No . 5 : grote vervoercontainers voor radioactieve afval dat vrijkomt
               bij de ontmanteling van kerncentrales
Actie No . 6 : raming van de hoeveelheden radioactieve afvalstoffen van
               ontmanteling van kerncentrales in de Gemeenschap
Actie No . 7 : invloed van ontwerp-kenmerken van een kerncentrale op het
               vergemakkelijken van de ontmanteling .
         Deze voorstellen zijn geformuleerd op basis van de analyse van
vroegere studies en ervaring , die is vervat in deel I van dit document .
 ---pagebreak---                               - 24 -
         Naast deze voorstellen wordt overwogen om de Gemeenschap te laten
deelnemen aan een operatie op grote schaal , die wordt uitgevoerd in het
kader van de ontmanteling van een kerncentrale of van een grote component
van een dergelijke centrale en die de demonstratie van nieuwe technieken
of de uitbreiding van beproefde technieken tot een groter aantal situaties
omvat , zoals omvang en stralingsniveau van componenten . Daar momenteel
geen specifieke actie kan worden voorgesteld , wordt het onderwerp hier
uitsluitend pro memorie vermeld, maar een voorstel zou zo mogelijk moeten
worden ingediend voor de herziening van het programma . De financiële
bijdrage van de Gemeenschap zal afhangen van het algemeen belang van de
gegevens die , naar men verwacht , uit de voorgestelde actie moeten worden
verkregen .
4 . Vaststelling van de richtlijnen
         Deze activiteit betreft :
- richtlijnen voor het ontwerp en het bedrijf van kerncentrales met het
   oog op vereenvoudiging van de latere ontmanteling ;
– richtlijnen betreffende de ontmanteling van kerncentrales .
         De geleidelijke uitwerking van richtlijnen is noodzakelijk voor
een betere oriëntatie van de onderzoek– en ontwikkelingswerkzaamheden .
Omgekeerd zullen de resultaten van deze acties van invloed kunnen zijn op
de ontwikkeling van de richtlijnen . Door deze onderlinge afhankelijkheid
is de geleidelijke uitwerking van de richtlijnen in het programma opgenomen .
         Het ligt in de bedoeling de eerste elementen , die in de Lid-Staten
op het gebied van richtlijnen zijn uitgewerkt , te verzamelen en te analyseren
en op deze basis de mogelijkheden van een gemeenschappelijke aanpak en ontwik
keling na te gaan . In een latere fase van het programma , zal worden getracht
voorstellen voor gemeenschappelijke richtlijnen uit te werken .
         De Commissie zou ook een beperkte begroting voor deze actie moeten
hebben , zodat zij over de nodige analyses zou kunnen beschikken die in het
kader van studiecontracten zijn uitgevoerd .
 ---pagebreak---                                - 25 -
  5 . Specificatie van de voorges-telde middelen
          Kosten over vijf jaar in miljoenen Europese rekeneenheden (ERE) :
       Programmapunt                                   Kosten
   Bijdrage in onderzoek- en ontwikkelingsactiviteiten :
 I Actie No. 1
                                                         0.3
 I Actie Ko . 2
                                                         1.4 .
   Actie No . 3
                                                         1,1
 I Actie No . A                                          _
                                                         □,6
 I Actie No . 5                                          _
                                                         0,2
I Actie No . 6
                                                         0 ,A
I Actie No . 7
                                                         0,6
   Subtotaal acties 1 tot 7                             4,6
   Vaststelling richtlijnen                             0,2
I Personeel ( l )                                       1,31
  Vergaderingen
                                                        0,27
I Totaal
I                                            ■          6,38                j
  ( l ) Voor dit programma zullen 5 personeelsleden nodig zijn ( 2A^+ 2B + IC)
 ---pagebreak---                                BIJLAGE_T
                   AANVULLENDE INFORMATIE BIJ DEEL I
Ad . 2 . Ervaring met ontmanteling
        De kerncentrales die reeds buiten bedrijf zijn gesteld zijn vermeld
in tabel 1 * Verdere informatie over kerncentrales die zijn ontmanteld
verder dan fase 1 . is vermeld in tabel   2.
Ad 3.1 . Licht-waterreactoren
        Tabel $ bevat informatie betreffende radionucliden die van belang
zijn met betrekking tot activering van    staal . Tabel ^ geeft aanvullende
informatie betreffende de kostengegevens .
Ad 5«2 . Buitenbedri.jfstelling van kerncentrales
        De kerncentrales waarmede rekening is gehouden in de overzichtstabel
in punt 5*2 ., van deel I zijn vermeld in tabel 5 .
              t
Ad 6.1 . Richtlijnen bi.1 het ontwerp en bedri.jf van kerncentrales met het
          oog op vereenvoudiging van de ontmanteling
        De volgende ontwerp-karakteristieken zijn aanbevolen in het kader
van de Internationale atoomorganisatie ( document IAEA-179 )*
Opstelling van componenten en constructies
        Componenten en constructies zouden zo moeten worden opgesteld dat :
- het terrein uiteindelijk tot zijn maximumpotent ie el kan worden ontwik
  keld ondanks de eventuele aanwezigheid van ontmantelde constructies ;
- er voldoende ruimte romdom is om de toegang mogelijk te maken met vervoer
   van uitrusting , afscherming of werktuigen ;
- passende cellen of kabines rondom kunnen worden opgericht om de verspreidin
   van radioactief materiaal tijdens de ontmanteling hiervan te beperken en
   zo nodig werkzaamheden te kunnen uitvoeren bij een lagere druk dan in de
   omringende atmosfeer ;
- zij in een stuk kunnen worden verwijderd door naastliggende ruimten of
  het dak , waarbij zo nodig gebruik wordt gemaakt van hijs- en hefwerktuigen
   van de centrale of van buitenaf .
 ---pagebreak---                                 - 2 -
Bouw van componenten en constructies
      Componenten en constructies zouden zo moeten ontworpen dat t
- de besmette of geactiveerde componenten kunnen worden weggesneden )
- voorbeeld t demonteerbare betonnen lagen aan het biologisch scherm }
- het activeringsniveau hiervan wordt verminderd ;
  voorbeeld t afstand tussen de stalen wapening van het beton en de
  neutronenfluxzone |
- de componenten en constructies kunnen worden afgebroken tot delen die
  betrekkelijk licht , klein en geschikt gemaakt zijn voor vervoer j
- geschikte doorgangen en openingen zijn aangebracht om deze uit het
  insluitingsvat of het reactorgebouw te verwijderen ;
- zoveel mogelijk componenten opnieuw kunnen worden geplaatst ;
- materialen worden geselecteerd om de vorming van nucliden met een lange
  halveringstijd te verminderen .
Ontsmettinesmaatreeelen
      Ten einde de ontsmetting van componenten , buizenstelsels en ruimten
te vereenvoudigen , zouden de volgende voorzieningen moeten worden getrof
fen :
- de verspreiding van actieve corrosieprodukten of afzettingen tijdens het
  bedrijf of de ontmanteling zou moeten worden beperkt door bijvoorbeeld
  het opnemen van afvoerpunten , inrichtingen om het buizensysteem door te
  spoelen en afsluiters in buizenstelsels ;
- mogelijkheden voor de ontsmetting van componenten en ruimten , met inbe
  grip van middelen voor de in- en afvoer van ontsmettingsmiddelen in de
  vorm van een oplossing.
Administratieve maatregelen
      Er zou een betrouwbaar documentatiesysteem moeten worden ingericht
en worden gebruikt om alle wijzigingen in het ontwerp' en materialen van
de centrale tijdens het bedrijf aan te tekenen .
 ---pagebreak---  Tabel 1 - Buiten bedn.if gestelde kerncentrales
                                                                r ■     ■
         Land             Centrale        Type ( 1 ) Vermogen    Bedri jfsperiode
                                                       MWe
| Frankrijk           Marcoule G1           GGR           4         1956-1968
       "              Chinon 1              GGR         70          1963-1973
I Duitsland           HDR Grosswelzheim     BWR         25          1970-1972
       "              KKN Niederaichbadi    HWR        100          1974-1974
   Verenigd                                             15          1963-1977
                      DFR Dounreay          FBR
   Koninkrijk
   Zwitserland        CNL Lucens            HWR           8         1968-1969
   VS                 Vallecitos EVESR      BWR           5         1937-1963
I "                   Elk River Reactoij    BWR         22          1964-1968
   "                  Hallam HNPF           SGR         75          1962-1964
   "                  BONUS                 BWR         16,5        1962-1968
I"                    Vallecitos VBWR       BWR         10          1957-1963
   -
                      Santa Susana          SGR           7,5       1958-1966
   -
                      Piqua OMR             OMR         11 Λ        1963-1966
   "                  Carolinas CVTR        PWR         17          1963-1967
   "                  Enrico Fermi          FBR         61          1966-1971
   "                  Pathfinder            BWR         62          1962-1967
   "                  Saxton                PWR           4,2       1962-1972
   II
                      Peach Bottom          HTR         40          1966-1974
 ( l ) BWR = kokend-waterreactor
       GGR = gasgrafietreactor
       FBR s snelle-kweekreactor
       HTR = hoge-temperatuurreactor
       HWR b zwaar-waterreactor
       OMR a organisch gemodereerde reactor
       PWR a druk-waterreactor
       SGR s natrium-grafietreactor
                                                        • t •/<
 ---pagebreak--- Tabel 2 - Centrales die verder zi.1n ontmanteld dan fase 1
                        I HNPF (Hallam NuclearlI BONUS (Boiline                                                  l
         Centrale                                                     I   CNL ( Centrale         ERR ( Elk River
                          Power facility)        Nuclear Superheater      nucléaire Lucens )     Reactor )
                                                 Reactor )
  Land                             USA                     USA              Zwitserland                 USA
  Reactortype             grafiet gemodereerd    kokend water            zwaarwat er gemode   kokend water
                          natriumgekoeld         nucleaire over         reerd , gasgekoeld  ( fossiele over
                                                 verhitting                                  verhitting )
  Vermogen ( MWe )                 75                  16,5                       8                  22
  Bedri jfsperiode             1962-196 ^            1962-1968               1968-1969          196W1968
  Activiteits-
  inventaris ( Ci )               3X105               50.000                     500               9.000
  Toestand die is         Begraving onder de     begraving in biolo    delen met geringe      fase 3 voltooid in
  bereikt                 grondj bovenzijde      gisch scherm , cen    activiteit ( totaal   197 ^
                          beplant en onbe       trales omgebouwd tot   1,5 Ci ) begraven }
                          perkt toegankelijk    museum                  andere delen verpakt
                                                                        en opgeslagen op het
                                                                        terrein ; reactor-
                                                                        holten toegankeli jk
                                                                        zonder beperking
  Ontmantelings-          k t 2 miljoen         niet beschikbaar        niet beschikbaar      5 » 7 miljoen
  kosten                  VS- dollar                                                          VS-dollar
 (1 ) HNPF : ten einde van voltooiing van het begraven; overige : bij begin van ontmanteling
 ---pagebreak--- Tabel 3 - Radionucliden die van belang zi.in met betrekking tot de activering van het staal dat in licht-waterreactoren
             is gebruikt
                                         IJzer-55          Kobalt-60       Nikkel -63           Nikkel-59
|             Radionuclide
  Halvering , jaren                         2,4               5,2             92                 80.000
  Straling                             gamma , röntgen    gamma , beta      beta             gamma , röntgen
                                       straling                                               straling
  Moederelement                            ijzer             kobalt                    nikkel
  Gehalte (# ) van moeder-
  element in :
  - roestvrij staal ( l )                   70               sporen                      10
  - koolstofstaai ( 2 )                     97               sporen                  0,5 - 0,8
   ( l ) Componenten 3 binnenwerk reactorvat , bekleding reactorvat
   ( 2 ) Component : reactorvat
 ---pagebreak---   Tabel 4 - Kostenramingen voor ontmanteling van licht-waterreactoren
               ( Centrales van 1.200 MWes bedrijfsduur : 40 jaar )
               Kosten in miljoenen VS-dollar 1975 ( 1 )
 I Studie                             I              £                               A
   Referentie                                   EUE 5728 d                   AIF/NESP-009SR
   Reactor                                    PVR        I          BVR         FWR   1    BHR
 I Deflering                          | (2) | geen ,| (2 ) [ geen | geen | geen j
   Ogenblikkelijke fase 5               68,4      78,6      83,4     95,4      26,9       31,2
                                                         i
 I Uitgestelde fase 3 - na fase 1                                                       I
   - fase 1                              4,5       4,6       4,5      4,6        2,3       2,4
   - tussentijdse kosten ( 3 )
       - geval I                         0,3       0,7       0,3      0,7        9,5       9,2
       - geval II                        ( 4)      (4)       (4)      (4)      18,0       3.7,4
j - fase 3 (5)                          12,2      59,0      13,1     63,3      11,0       H|7 |
I - Totaal                - geval I     17,0 I 64,3 I 17,9 I         68,6      22,8     I 23,3
                          - geval II     ( 4)
                                                   (4) |     ( 4)     ( 4)     31,3
                                                                                31,5 |
I Uitgestelde fase 3 - na fase 2                                                      ]
   - fase 2                                                                      7,4       7,6
   - tussentijdse kosten (3 )                          ( 4)                      6,3       6,0
   - fase 3 (5 )                                                               10,8       !2,2
   - Totaal                                                                    24,5 '     25,8
   ( 1 ) Gegevens van studie E omgerekend tegen de koers 1 DM « 0,4 US-dollar
   ( 2 ) Gedefleerd tot datum van stillegging tegen jaarlijkse rentevoet van 3,7 %
         ( deze rentevoet resulteert uit de aangenomen jaarlijkse rentevoet van
         12 % voor interest en 8 % voor inflatie ).
   ( 3 ) Gebaseerd op volgende jaarlijkse kosten van onderhoud en toezicht x
             Studie                                               E            A
                                                                           i
            Na fase I - geval I   : geen veiligheids-         0,019          0,088 n
                                     dienst                                           :
                       - geval II : met veiligheids-            (4)          0,167
                                     dienst                                           '
            Na fase 2                                           (4)       | 0,058 |
   ( 4 ) Alternatief buiten beschouwing gelaten
   ( 5 ) Uitgestelde fase 3 40 jaar ( studie E), 108 jaar ( studie A , PWR )
         en 104 jaar ( studie A , BWR ) na stillegging ( de uitstelperioden
         aangenomen in studie A werden geraamd om manuele - in tegenstelling
         tot afstandbediende - ontmanteling mogelijk te maken ).
 ---pagebreak---                 Tabel 5 – Kernoen-trales die zi.ln gebouwd of in aanbouw zi.ln
                          in de Europese Gemeenschap
                                                                                Jaar of vei*-     I
        Centrale                  Land        ïyp®        veraogen            In be
                                                                                moedelijke
                                                            MWe               drijf ge         sluitingspe-
                                                                              steld
                                                                                ri ode
 I Marcoule 61               rrnI             GGR           ■4              I   1956       I          1968
 | H DR Grosswelzheim                         BTTR                25            1970                  1972
 [ Chinon 1                         F         GGR                 70             1963 ■               1973
 I KKN Niederaichbach               D         HWR                100            1974                  1974
 l DFR Dounreay              I UK          II FBR   I             15     li     1963       |I         1977       I
 | BR-3 Mol      '                  Β       IPWR                  •IO       I 1966                              n
 [ MZFR Karlsruhe                   D         HWR                 51            1966
 | ( Otto Hahn                      D         PWR                               1968    .
 I  El-4 Monts d' Arré              F         HWR                 70            '1967             1981-1990
    VAK Kahl                        D         BWR                 15            1961
I WAGR Windscale             I UK          I AGR                  32            1963
I M ar cou le G2                    F         GGR                 40            1959
I Harcoule G3                       F         GGR'                40            1960
| Calderhall                       UK         GGR              4 X 50         1956-1959
I Çhapol cross              ILUK            I GGR    II        4 X 50 I[ 1959-1960 !L_
I Berkeley                         UK         GGR             2 X 138           1961        r                    i
I   Bradwell                       UK         GGR              2 X 150          1961
| Latina                            I         GGR .              210            1964
    Hunterston A                   UK         GGR             2 X 150           1964
I Garigliano                        1         BWR                160            1964
I   Trino Vercellese             ■  I .       PWR                257            1965
I   Chinon 2                        F         GGR             * 200             1965              1991-2000
I Hinkley Point A                  UK         GGR             2 .X 250          1965                    ,
I Trawnsfynydd                     UK         GGR              2 X 250          1965
I • Oungeness A                    UK         GGR       •     2 X 275           1965
    Chinon 3                        F   "     GGR                480            1966
I Sizewell A                       UK         GGR     |       2 X 290           1966
I KRB Gundremmingen                 «>        PWR                237            1966
    SENA Chooz                      F         PWR                305            1967                        ■
    AVR JCilich              I      D         HTR                  13           1967
I Oldbury A                  I UK           I GGR              2 X 300        1967-1968
I KWL Lingen                        »       ; BWH            ' 182              1968
I KWO Obrigheim            I   ■    »       | PWR     I   "    " 328            1968
I   GKN Dodewaard            I     NL         BWR     ï          '52            1968          -       ;
    SGHWR Uinfrith           h UK             HWR                 92   .        1968
I St Laurent 1                      F         GGR   II           480      lI    1969      l               ;
I St Laurent 2                              ; GGR i              515        I 1971                            -
I Wylfa                            UK       ! GGR     ;        2 X 590          1971
I   KNK Karlsruhe                   0       ; SZR                  19           1972
I KWW UCtrgassen                    D       | BWR                640 *          1972
    KKS Stade                       0         PWR   l!           630            1972
    Bugey 1                         F         GGR                540            1972              2001-2010
I Borssele                         NL         PWR                450            1973
| Phénix                            F |       FBR
                                                      j
                                                                 233
                                                                           !
                                                                                1973
I                                         l
 ---pagebreak---                                                - 8 -
                                                                                HI/59/78-lfL
            Tabel 5 – vervol*
 i     Centrale             Land          type       Vernogen          Ia "bedrijf          I Jaar of ver- 1
                                                      MWe              gesteld                ■oedeli jke
                                                                                sluitingspe–
                                                                                ri ode
 I Biblis A                                               1146 F" 1974                   !I             :              i
                                       '
                               D        I PUR I                                                                        i
 I Doel 1                      Β        I PWR              390     !       1974
 I Tihange 1 1               ■ Β ·■       PWR      •       870    .        1975 .
 I PFRDounreay           .    UK           FBR             230    ;        1975
   Ooel 2                      Β          PWR              390     :       1975
   BibUs B                     0          PWR             1240             1976
 I GKN Neckarwestheim          0          PWR              775             1976
 i KKB Brunsbtittel            D          BWR              770             1976
   Hinley Point 9             UK    .     AGft         2 X 625          1976-1977 i
I Hunterston B                UK          AGR         2 X 625           1976-1977
   Fessenheim 1,2              F          PWR          2 X 890             1977      ' 1
   KKI Isar                    0          BWR              870             1977                    2001-2010
j KKP-1 Ph1l1ppsburg           D          BWR              864             1977
   KKU Unterweser                         PWR          ' 1230              1977         jI
   Bugey 2 , 3          .      F          PUR         2 X 925              1978
I Caorso                 .     I          PWR              840           , 1978                                    .
| Bugey 4, 5                   F          PWR          2 X 905          1978-1979
   Tricastin 1,2 / 3.4         F          PWR         4 X 925           1979-1980
l GraveUnes 1,2,3,4 ■•••'
                                                                                '
                               F          PWR         ■4 X 925          1979-1981
| KK£ Grafenrheinfeld                     PWR             1229             1979
I MCilheim-Kârlich            ■D          PWR             1154             1979
   Dungeness B                UK          AGR          2 X 600             1979
I Hartlepool                  UK          AGR    !    2 X 625              1979         I
] Heysham                     UK          AGR         2 X 625              1979                                   '
   Dampierre 1,2,3,4           F          PWR         4 X 925 ■         1979-1981
i Doet 3                       Β          PWR    !         900  •          1980
i Tihange 2                    Β          PWR    i      -  900             1980                .
   KKK Krtimmel                0          BWR             1260  •          1980
) THTR-300 Uentnoo         ILd        Il HTR If            300    l        1980         1L_
I St Laurent B 1,2          mI PWR I                  2 X 925              1981
I Le Blayais 1,2              "F .        PWR          2 X 925             1981
   KWG Grohnde              I D       I   PWR    i        1294             1981 ' '
| KRB B,C Grundremmingen       D          BWR    l     2 X 1250         1981-1982                 after 2010
I Chinon B 1,2                 F          PWR         2 X 925           1981-1982
   KBR Brokdorf                D          PWR    i        1294       I     1982                     * ■   ■   ■      .
I KWS IJyhl                    0          PWR    !        1283             1982
   SNR-300 Kalkar              D          FBR              282             1982
l Cirene                       I          HWR               32             1982
   Peluit 1,2                  F        | PWR    ; 2 X 1300                1982
   SUperphénix                 F        I FBR    ; .      1200 ■ |         1983 - ■   "                     ■   ;
   KKP-2 Phitippsburg          »          PUR             1280       I     1982
i ENEL 6,8 Montalto •                            !    2 X 980 I
                             _U           BWR                           1983-1984
   Noot t De vermoedelijke sluitingsperioden vloeien voort uit de onderstelling
           aangegeven in pont 5»2« van deel I* Er bestaan over het algemeen
           vooralsnog geen vastgestelde sluitingsdata.
 ---pagebreak---                              BIJLAGt II
               BESCHRIJVING VAN HET VOORGESTELDE ONDEROZEK
                       EN ONTWIKKELINGSWERKZAAMhEDEN
Actie No .  '
Behoud in ongeschonden staat van gebouwen en systemen op lange -termijn
      Voorgesteld is de ontmanteling van kerncentrales uit te stellen met
termijnen variërende van enkele decennia tot ongeveer een honderd jaar ,
hoofdzakelijk ten einde de blootstelling van het personeel aan straling te
verminderen . Een belangrijke achteruitgang van de centrale en in het bij
zonder van de besmettingsbarrières gedurende deze tijd , zou problemen ople
veren betreffende veiligheid , kosten van onderhoud en uiteindelijk de
ontmanteling . Dit aspect dat in de meeste ontmantelingsstudies niet aan
een beschouwing is onderworpen , is onder meer belangrijk om na te gaan wat
een redelijke periode zou zijn voor uitstel van de ontmanteling.
      Het doel van deze actie zou zijn de kennis te verbeteren inzake
achteruitgang en het voorstellen van passende preventieve maatregelen .
Programma
– Raming van de voortschrijdende achteruitgang en van de vereiste onderhouds
  werkzaamheden die zijn te verwachten , als functie van de tijd , voor het
  insluit ingsvat , gebaseerd op een overzicht van beschikbare ervaring met
  soortgelijke gebouwen .
– Studie betreffende de inwendige corrosie van gesloten besmette systemen
  als gevolg van resterende hoeveelheden vocht en agressieve stoffen ; ontwik
  keling van methodes voor verwijdering van resterende hoeveelheden corrosieve
  stoffen .
– Studie van andere maatregelen gericht op het behoud van centrales in veilige
  toestand .
      Bijdrage van de Gemeenschap : 0,3 miljoen ERE
 ---pagebreak--- Actie No . 2
Ontsmetting voor ontrnantelingsdoelemden
         Het doel van deze actie in aansluiting op diewelke worden uitge
voerd bij het GCO in het kader van hun meerjaren programma is het ontwik
kelen en beoordelen van ontsmettingsmethodes die specifiek geschikt zijn
op gesloten systemen , op ontmantelde componenten , speciaal met grote
afmetingen , op of de oppervlakken van ruimten . De methodes kunnen agressiever
zijn dan die welke doorgaans worden gebruikt bij in bedrijf zijnde
reactoren . Ontwikkeling zou in het bijzonder moeten zijn gericht op
het verkrijgen van de volgende karakteristieken : grote doeltreffenheid
van de ontsmetting ; eenvoudige en veilige toepassing ; onproblematische aard
en geringe omvang van daarmede gepaard gaande afval . Methodes die kunnen
worden toegepast binnen de ruimten van kerncentrales en met een minimum
aan extra uitrusting zijn van bijzonder belang .
        Onder de methodes die in aanmerking lijken te komen voor verdere
ontwikkeling kunnen de volgende worden genoemd : ontsmetting door pasta 's
en gesmolten zouten ; elektrolytische ontsmetting ; ontsmetting door explosieve
methodes .
        Bovendien zou een synoptische studie moeten worden verricht ten
einde de redelijke ontsmettingswerkzaamheden bij de ontmanteling te
beoordelen , waarbij als basis typische referentiecomponenten worden genomen .
Deze studie zou in het bijzonder gericht moeten zijn op de vaststelling van
de componenten waarvoor " volledige ontsmetting" bruikbaar zou zijn , waarbij
het behandelde gedeelte onbeperkt kan worden vrijgegeven .
       De speciale ontmantelingsproblemen die zich voordoen wanneer zich
een belangrijk ongeval in kerncentrales heeft voorgedaan zullen ook worden
geanalyseerd .  De studie zou moeten worden gebaseerd op een ongeval door
verlies van koelmiddel , dat leidt tot ernstige besmetting van de installatie .
In de studie zouden procedures moeten worden voorgesteld waardoor de centrale
in een toestand kan worden gebracht , waarin deze veilig door middel van
normale ontmantelingsprocedures kan worden behandeld . Zo nodig zouden
redelijke wijzigingen in het ontwerp van de centrale moeten worden voorgesteld .
        Bijdrage van de Gemeenschap : 1,4 miljoen ERE
 ---pagebreak---                                    - 3 -
Actie No» 3
Ontraant elirurst eohnieken
       versohillende ontmant elingst echnieken zijn reeds gebruikt bij de
ontmanteling} maar deze zouden verder moeten ontwikkeld ten einde de in
de toekomst vereiste moeilijkere taken uit te voeren* Daarnaast zijn
nieuwe veelbelovende technieken voorgesteld.
       Vanwege het uiteenlopend aantal technieken die kannen worden overwogen ,
wordt voorgesteld dat een vergelijkende screeningsstudie , waarbij verschillende
typische ontmantelingst aken aan een beschouwing worden onderworpen, worden
uitgevoerd ten einde de mogelijke toepassingen en de relatieve verdiensten
van de versohillende technieken te beoordelen» Op deze basis zouden de meest
veelbelovende technieken moeten worden geselecteerd en verder moeten worden
ontwikkeld»
       De volgende technieken zijn evenwel reeds vastgesteld voor verdere
ontwikkeling t
– explosieve methodes , voor ontmanteling van zowel stalen buizen als betonnen
  constructies ;
– thermische technieken voor het lossnijden van dikwandige stalen componenten»
       Bijdrage van de gemeenschap t 1,1 miljoen ERE
                                                                  • • •/ • • •
 ---pagebreak---                                        - 4_
Actie Ho . a.
              van specifieke afvalmaterialen : staal , "beton en grafiet
      Grote hoeveelheden radioactieve afval bestaande uit staal zullen
vrijkomen hij de ontmanteling van elke kernoentrale . Cryogeen breken en
smelten zijn voorgesteld als veelbelovende nieuwe technieken voor de
verpakking van dergelijk afval *
      Cryogeen breken is hoofdzakelijk gericht op de vermindering van het
opslagvolume en blijkt in het bijzonder geschikt voor elementen zoals buizen.
      Smelten zou op verschillende doelen gericht zijn, bijvoorbeeld :
- maximale vermindering van het opslagvolume )
_ maximale vermindering van het oppervlak dat toegankelijk zou kunnen
  worden voor corrosie na lozing)
- ontsmetting door verwijdering van metaalslakken)
- opneming van overblijvende besmetting in het basismateriaal )
- mogelijke scheiding van langlevende radio-elementen .
      Het doel van de aotie , wat deze technieken betreft , is uitvoerbaar-
heidsstudies te verrichten , met inbegrip van t
- basisstudies over specifieke aspecten , zoals de doeltreffendheid van
  ontsmetting door smelten en de mogelijkheid van scheiding van langlevende
  radio-elementen )
- conceptstudies ten einde te komen tot de belangrijkste procesparameters en toe-
  passingsvoorwaarden     en de beoordeling van het industriële belang van
  de betrokken technieken .
      De problemen in verband met getritieerd staalafval zullen ook worden
bestudeerd .
      Met betrekking tot betonafval , zou een verpakkingsmethode moeten worden
ontwikkeld , waardoor de radio-activiteit duurzaam wordt geïmmobiliseerd .
      Bij de ontmanteling van gas-grafietreactoren en geavanceerde gasge
koelde reactoren zullen grote hoeveelheden grafiet ontstaan. Eet doel van
deze actie is een methode te ontwikkelen voor de lozing van deze afval ,
waarbij rekening wordt gehouden met de globale radiologische invloed van
koolstof-14 in de atmosfeer op lange termijn , indien het grafiet zou worden
verbrand .
      Bijdrage van de Gemeenschap t 0,6 miljoen ERE
 ---pagebreak---                                       _ 5 _
Actie No . 5
Grote vervoercontainers voor radioactieve afval dat vrijkomt bij de ontmant e-
3·1ή<3 \ΜΠ' ΚΒΓηΟΒηίτ&ΐΒδ
         Uit studies is gebleken dat het gewenst is de radioactieve afval die
vrijkomt "bij de ontmanteling van bepaalde grote reactorcomponenten te ver
voeren in grotere eenheden dan die welke normaal worden gebruikt voor andere
typen van radioactieve afval , ten einde de vereiste hoeveelheid snijwerk
en bijgevolg de blootstelling van het personeel aan straling en de ontman-
telingskosten te verminderen. De omvang en het gewicht van de te verschepen
eenheden zouden ten minste zodemig moeten zijn dat volledig profijt wordt
getrokken van de normale transportfaciliteiten .
- Systeemstudie gericht op bepaling van de typen van grote transport- en/of
   lozingscontainers die zijn benodigd , afhankelijk van de karakteristieken
   van de afval , zoals stralingsniveau , voorafgaande verpakking, enz .
- Conceptstudie van grote containers , met inbegrip van ontwerp van de
   afscherming en veiligheidsanalyse ) omschrijving van het testprogramma
   dat is vereist voor vergunningsdoeleinden.
        Bijdrage van de Gemeenschap t 0,2 miljoen ERE
 ---pagebreak---                                         6
Actie Ho .»
Raming van de hoeveelheden radioactieve afvalstoffen die vrijkomen bij
de ontmanteling van kerncentrales in de Gemeenschap .
      Deze actie omvat de omschrijving van referentiestrategieën voor
ontmanteling en moet daarom als een taak op lange termijn worden be
schouwd . Dientengevolge kan het doel in dit vijfjarenprogramma slechts
zijn om te komen tot een eerste benadering van het probleem .
- Overzicht van data betreffende radio-activiteitsinventarissen na
  stillegging van kerncentrales in de lid-statenj dit overzicht zou
  geleidelijk moeten worden aangevuld , waarbij rekening wordt gehouden
  met nieuwe studies die beschikbaar komen .
- Beoordeling van verschillende schema's voor ontmanteling van centrales
  en verpakking van de afvalstoffen.
- Raming van de hoeveelheden radioactieve afvalstoffen die vermoedelijk
  zullen ontstaan bij de ontmanteling van kerncentrales , waarbij wordt
  uitgegaan van enkele geselecteerde ontmantelingsschema's , ten einde
  op langere termijn te komen tot een prognose ten aanzien van de afval
  stoffen die in de lid-staten ontstaan.
      Bijdrage van de Gemeenschap : 0,4 miljoen ERE
 ---pagebreak---  Actie No . 7
 Invloed van ontwerp-karakt«ristieken voor kerncentrales op de ontmanteling
       Het doel va». deze actie zou zijn redelijke verbeteringen in het ontwerp
van een centrale vast te stellen en te ontwikkelen met het oog op de ontmante
ling*   Ten einde deze taak doeltreffend te kannen uitvoeren , waarbij de
industriële informatie wordt beschermd , zou worden gestreefd naar deelneming
van de construoteurs van centrales *
Programma
– In een eerste stadium , uitwisseling van informatie en standpunten over de
  mate waarin faotoren die de ontmanteling vergemakkelijken reeds in aanmerking
  zijn genomen en over de mogelijkheden van verdere verbeteringen ) vaststelling
  van enkele specifieke potentiële verbeteringen die geschikt zijn voor studie
  in het kader van deze actie *
– Beoordeling van deze specifieke verbeteringen vanuit het standpunt van hun
  technische uitvoerbaarheid , met betrekking tot veiligheid en betrouwbaarheid
  van de werking en van hun invloed op de economie en milieu*
– Experimentele studies inzake specifieke geselecteerde onderwerpen (bijvoorbeeld
  demonteerbare oppervlaktelagen)*
      Bijdrage van de gemeenschap t 0,6 miljoen ERE
                                                                    • • •/ • • •
 ---pagebreak---        VOORSTEL VOOR EEN' BESLUIT VAN SE RAAS TOT GOEDKEURING VAK
           EEN PROGRAMMA BETREFFENDE SE ONTMANTELING VAN
                            KERNCENTRALES
SB RAAS VAN SE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN,
Gelet op het Verdrag van de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie en in het
bijzonder artikel 7 ,
Gelet op het voorstel van de Commissie , na raadpleging van het Wetenschappelijk
en technisch oomité ,
Gelet op het advies van het Europese Parlement ,
Gelet op het advies van het Economisch en Sociaal Comité ,
Aangezien in het actieprogramma van de Europese Gemeenschappen inzake het
milieu, dat door de Raad van de Europese Gemeenschappen en de regerings-
vertegenwoordigers van de lid-staten , in vergadering van de Raad bijeen,
in de verklaring van 17 mei 1977 is goedgekeurd ( l ) de noodzaak wordt
                                                                   r
onderstreept van communautaire maatregelen inzake de ontmanteling van
kerncentrales en aangezien hierin de inhoud van deze maatregelen alsmede de
procedures voor de uitvoering hiervan zijn vastgelegd ;
Aangezien bepaalde delen van kerncentral es onvermijdelijk radioactief
worden tijdens de werking en het daarom van essentieel belang is effectieve
oplossingen te vinden , waarmede men in staat is de veiligheid en
bescherming van zowel de mens als zijn omgeving te waarborgen tegen
de potentiële gevaren die de ontmanteling van deze centrales meebrengt ,
                                                                     • • •/ • • •
( 1 ) PB No. C 139 , 13.6.1977 , blz . 34-35
 ---pagebreak--- HEEFT BESLOTEN :
                            Artikel 1
         Een programma inzake het onderzoek met betrekking tot de ontmanteling
van kerncentrales zal worden goedgekeurd, zoals vermeld in de bijlage voor
een vijfjarige periode vanaf 1 juli 1978 .  De bijlage vormt een integraal
bestanddeel van dit besluit .
                            Artikel 2
         De betalingsverplichtingen nodig voor de uitvoering van dit
programma worden geraamd op 6,38 miljoen ERE en een personeelssterkte
van vijf man .
                            Artikel 3
Het programma dat is vervat in de bijlage kan aan het einde van het
tweede jaar volgens de geëigende procedures ter amendering worden
voorgelegd .
 ---pagebreak---                           BIJLAGE
PROGRAMMA
Het doel van dit programma is de gemeenschappelijke ontwikkeling van een
systeem voor het beheer van "buiten bedrijf gestelde kerncentrales en de
 radioactieve afvalstoffen die vrijkomen bij de ontmanteling, dat de mens
 en zijn milieu een zo goed mogelijk bescherming zal bieden . Ten dien einde
wil men bevordelen :
A. Onderzoek– en ontwikkelingsactiviteiten betreffende de volgende onderwerpen
Actie
Actie No . 1 : Ongeschonden behoud van gebouwen en systemen op lange termijn
Actia
Actie No . 2 : Ontsmetting voor ontmantelingsdoeleinden
Actie No . 3 : Ontmantelingstechnieken
Actie No . 44
Actie         : Behandeling van specifieke afvalmaterialen : staal , beton en
                grafiet
Actie No , 5 : Grote transportcontainers voor radioactieve afval dat
                vrijkomt bij de ontmanteling van kerncentrales
Actie No . 6 : Raming van de hoeveelheden radioactieve afvalstoffen van de
                ontmanteling van kerncentrales
Actie No . 7 : Invloed' van ontwerp-karakteristieken van kerncentrales op de
                ontmanteling
B. Vaststelling van richtlijnen :
    – Vaststelling van bepaalde richtlijnen voor het ontwerp en de werking
      van een kerncentrale met het oog op vereenvoudiging van de latere
      ontmanteling .
    – Richtlijnen    betreffende de ontmanteling van kerncentrales die de
      aanvangselementen van een beleid van de Gemeenschap op dit gebied
      zouden kunnen vormen .
 ---pagebreak---                            FINANCIELE STAAT
1• Betrokken begrotingslijn :    3359
2. Omschrijving van de "begrotingslijn :
   Buiteribedri jfstelling van kerninstallaties
3» Juridisohe grondslag :
   Artikel 7 van het Verdrag tot opridhting van de EGA
4* Besohri jving, doelstelling en motivering van de werkzaamheden
 ---pagebreak---                                     - 2 -
4.1 * Omaohri .i ving
      Het betreft een onderzoekprogramma van Euratom (werkzaamheden onder
      oontraot ) betreffende de buitenbedrijfstelling van kernenergie»
      oentrales » Het programma heeft betrekking op de volgende onderwerpen :
      – ontwikkeling van gespecialiseerde technieken ;
      – prognose van de ontstane radioactieve afvalstoffen}
      – bestudering van bepaalde karakteristieken van de kerncentrales in
        het licht van de buitenbedrijfstelling;
      – bepaling van de voornaamste beginselen»
      Het programma betreft in de eerste plaats de elektriciteitsproducenten
      en de overheids– en particuliere instellingen die over een bevoegd
      heid beschikken op het gebied van het kernenergie-onderzoek.
4»2 . Doelstelling
      Het doel van de werkzaamheden is de bevordering van de ontwikkeling
      van methodes en technieken voor de buitenbedrijfstelling van kern-
      centrales , die ertoe moeten kunnen bijdragen de bescherming van de .
      mens en het milieu te waarborgen .
4«3 » Motivering
      Het voorgestelde programma komt voort uit het actieprogramma voor het
      milieu dat op 17 mei .1977 door de Raad is goedgekeurd; het is
      opgesteld met medewerking van een groep nationale deskundigen.
      De uitvoering van de werkzaamheden op communautair niveau zal
      bijdragen tot een vermindering van de te leveren inspanningen, dank
      zij de uitwisseling van informatie en de verdeling van de taken . .
 ---pagebreak---                                             - 3 -
     5.   Financiële weerslag van de alctie in ERE ( lopende prijzen)
          5-0 Weerslag op de uitgaven
          5-0-0 Totale kosten tijdens de gehele beoogde duur ten laste van
                – de begroting van de Gemeenschappen ï                6 380 000 ERE
                – de nationale administraties :
                – de andere sektoren op nationaal niveau
                                              Totale kosten :         6 3°0 000 ERE
          5-0-1 Meer jarig vervalschema :
                Vast leggingskredieten
                       1978          1979        1980          1981     1982        1983
                                I
                                I
Personeel                           262.000      277.000      294.000   311.000     I64. OOO
Adm . diensten           24.000      49.000       52.000       55.000    59.000      30.000
Techn . diensten
Contracten              476.000   2.000.000  1.327.000      1.000.000
Totaal                  500.000   2.311.000  I . 656 . OOO  1.349.000   370.000     194 . 00C
 Bet al ingskredi et en
                      1978           1979        1980          1981      1982       1983
Personeel                           262.000      277.000      294.000   311.000     164.000
Adm . diensten           24.000      49.000       52.000       55.000    59.000      30.000
Techn . diensten        476.000   1.000.000  1.000.000      1.000.000 1.000.000     327.000
Totaal                  500.000   1.311.000  1.329.000      1.349.000 1.370.000     521iOOO
                                                           L––––
 ---pagebreak--- 5-0-2 Wi.jze van "berekening
       a) Pgrsoneelsuitgaven
           De behoeften zijn geraamd op basis van een personeelssterkte voor
           dit programma :
                            2 funktionarissen in Categorie A
                            2 funktionarissen in Categorie B
                            1 funktionaris in Categorie C
           Behalve met deze personeelssterkte wordt bij de berekening
           rekening gehouden met parameters zoals deze zijn vastgelegd voor
           de opstelling van de ontwerpbegroting voor het jaar 1979 » Er is
           niet voorzien in een verhoging van de koopkracht . Alleen een
           wijziging van de aanpassingscoeffioienten is in ogenschouw
           genomen teneinde rekening te houden met de ontwikkeling van het
           algemene prijspeil in de Gemeeschap ,
     . b ) Uitgaven voor de administratieve en technische uitvoering
           Zij dekken de kosten voor de dienstreizen en de organisatie van
           vergaderingen alsmede het gebruik van wetenschappelijke en
           technische ondersteuning waamodig voor een goede uitvoering van
           het programma»
       c ) Uitgaven voor contracten
           Se aard van het onderwerp en de kwalificaties van de contract-
           partijen zijn variërend waardoor een uniforme wijze van berekening
           niet opgesteld kan worden » In ieder geval zal het Raadgeven Comité
           inzake Programma Beheer geraadpleegd worden voor de toewijzing van
           de kredieten .
       d) Meerjarige verwachtingen
           De factoren welke zijn toegepast voor de berekening van de
           meerjarige verwachtingen zijn de volgende : 1979 - l»°7ï 1980 –
           1,13 ; 1981 - 1,20} 1982 , 1,27 ? 1983 - 1,34.
 5–1   Weerslag op de inkomsten
 ---pagebreak--- 6»  Voorziene controlestelsel
    Wetenschappelijke oontrole :  Raadgevend Comité ( RCPB)
                                  Bevoegde funktionarissen DO XII
    Administratieve oontrole t
    Budgétaire uitvoering :       Financiele oontrole
    Regelmatigheid van de uitgaven :  Afdeling oontraoten DG XII
7#  Financiering van de aotie
7-0
7-1
7-2
7–3  Kredieten optenemen op de toekomstige "begrotingen