title: VOORSTEL VOOR EEN BESCHIKKING VAN DE RAAD TOT GOEDKEURING VAN HET JAARVERSLAG 1990-1991 OVER DE ECONOMISCHE TOESTAND IN DE GEMEENSCHAP EN VASTSTELLING VAN DE RICHTSNOEREN VOOR DE IN DE GEMEENSCHAP IN 1991 TE VOLGEN ECONOMISCHE POLITIEK

text:
28. 2. 91                            Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen                           Nr. C 5 3 / 1
                                                                II
                                                  (Voorbereidende    besluiten)
                                                    COMMISSIE
          Voorstel voor een beschikking van de Raad tot goedkeuring van het jaarverslag 1990—1991 over de
          economische toestand in de Gemeenschap en vaststelling van de richtsnoeren voor de in de
                                   Gemeenschap in 1991 te volgen economische politiek
                                                      CC>M(90) 613 def.
                                                         (91/C 53/01)
          DE RAAD V A N DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN,
          Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Economische Gemeenschap,
          Gelet op Beschikking 90/141/EEG van de Raad van 12 maart 1990 inzake de totstandbrenging van
          een geleidelijke convergentie van het economische beleid en de economische resultaten gedurende de
          eerste fase van de Economische en Monetaire Unie ( 1 ), inzonderheid op artikel 4,
          Gezien het voorstel van de Commissie,
          Gezien het advies van het Europese Parlement,
          Gezien het advies van het Economisch en Sociaal Comité,
          HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING VASTGESTELD:
                                                            Artikel 1
          Het aan deze beschikking gehechte jaarverslag 1990—1991 over de economische toestand in de
          Gemeenschap wordt goedgekeurd en de door de Gemeenschap in 1991 te volgen richtsnoeren voor de
          economische politiek die in dit verslag zijn opgenomen, worden vastgesteld.
                                                            Artikel 2
          Deze beschikking is gericht tot de Lid-Staten.
          (') PB nr. L 78 van 24. 3. 1990, blz. 23.
 ---pagebreak--- Nr. C 5 3 / 2                              Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen                               28. 2. 91
                                            ECONOMISCH JAARVERSLAG 1990—1991
                                 DE EUROPESE GEMEENSCHAP IN DE JAREN NEGENTIG:
                                 OP WEG NAAR DE ECONOMISCHE EN MONETAIRE UNIE
                                                                 INHOUD
                                                                                Bladzijde
              Inleiding                                                                                3
               I. SOMBERE VOORUITZICHTEN O P KORTE TERMIJN                                                          4
                   A. Communautaire groei loopt terug in 1990                                                       5
                        1. Groei vertraagt in de meeste landen                                                      5
                        2. Maar sterke Duitse expansie houdt aan                                                    6
                   B. Ongunstig internationaal klimaat                                i                             7
                        1. Economische gevolgen van de olieprijsstijging                                             7
                        2. Langzame groei in de Verenigde Staten en sterke maar vertraagde groei in Japan         10
                        3. Wereldhandel neemt minder snel toe                                                      10
                   C. Vooruitzichten voor 1991 en 1992                                                            11
              II. OPGAVEN VOOR H E T ECONOMISCHE BELEID IN DE EERSTE FASE VAN DE EMU                             11
                   A. Handhaving van stabiliteit en een groeiklimaat                                               12
                        1. Inflatiespiraal vermijden                                                               12
                        2. De fundamentele voorwaarden voor een aanhoudende en werkgelegenheidsintensieve groei
                            verzekeren                                                        :••••'                14
                   B. De ontwikkeling van het potentieel van de gemeenschap                                        15
                        1. Voltooiing van de interne markt                                                         15
                        2. De economische en sociale samenhang verbeteren                                          16
                        3. Structurele aanpassing en arbeidsmarktflexibiliteit                                     16
                        4 . De uitdagingen op het gebied van het milieubeleid                                      17
                   C. Beleid tot versterking van de convergentie                                                   18
                        1. Convergentie van prijzen en kosten                                                      18
                        2. Convergentie van het begrotingsbeleid                                                   20
                        3. Convergentie van de lopende rekeningen                                                  22
 ---pagebreak--- 28. 2. 91                                Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen ,                                Nr. C 53/3
                                DE EUROPESE GEMEENSCHAP IN DE JAREN NEGENTIG:
                               OP WEG NAAR DE ECONOMISCHE EN MONETAIRE UNIE
                        INLEIDING                                   groeipotentieel van de Gemeenschap als geheel belangrijk
                                                                    verhoogd. Gezien de omvang van de bestaande kloof vergt
                                                                    het inhaalproces voortdurende inspanningen op lange ter
De Gemeenschap ging op 1 juli 1990 de eerste fase van de
                                                                    mijn. Ondanks de recente verbetering van het structuurbe
Economische en Monetaire Unie (EMU) in. Het welslagen
                                                                    leid, de verdubbeling van de Structuurfondsen en de gelijk
van de eerste fase zal van cruciaal belang zijn voor de
                                                                    tijdige versterking van de financiële instrumenten zullen de
totstandbrenging van de EMU. Om van de eerste fase een
                                                                    betrokken landen zelf de hoofdverantwoordelijkheid voor
succes te maken ondanks de minder gunstige korte-termijn-           hun eigen ontwikkeling blijven dragen. O m zich met succes
vooruitzichten voor de communautaire economie, is een               van deze verantwoordelijkheid te kwijten, moeten zij een
sterkere coördinatie van het beleid gericht op duurzame groei       zodanig economisch en sociaal beleid voeren dat de grond
en een grotere nominale en reële convergentie vereist. Gezien       slag voor een sterke en duurzame groei van het reële BBP
de belangrijke aanpassingen die nodig zijn om de convergen         wórdt gelegd zonder inflatie of onhoudbare interne en
tie op een optimaal niveau te brengen, moet dit proces reeds        externe onevenwichtigheden.
nu worden versterkt.
Aan het begin van de jaren negentig verkeert de economie van        Een uiterst belangrijke macro-economische voorwaarde
de Gemeenschap in een tweeslachtige situatie. Enerzijds             voor het welslagen van het inhaalproces en het programma
wordt het economische klimaat in de wereld duidelijk                betreffende de interne markt is de consolidatie. — en
slechter en staan de Verenigde Staten en het Verenigd               vervolgens de versnelling zonder inflatie — van dejgroei in de
Koninkrijk zelfs voor een recessie. De Golfcrisis heeft tot de      meer geavanceerde economieën. In dit opzicht is een gedegen
onzekerheid en de inflatie bijgedragen en de groei en de            consensus over de economische politiek van de Gemeenschap
investeringen nemen minder snel toe in vele landen, vooral          bereikt: centraal staat een van de aanbodzijde uitgaande
daar waar de inflatie niet voldoende onder controle was. De         verdere wederopleving van de communautaire groei in
wereldhandel breidt zich minder uit en de sterk dalende             combinatie met prijsstabiliteit. Dit moet worden bereikt door
dollar vermindert het concurrentievermogen van de commu            een stringent monetair beleid, geleidelijke consolidatie van de
nautaire industrie. Hoewel de minder gunstige groeivooruit-         openbare financiën, verhoogde flexibiliteit van het aanbod,
zichten de daling van de werkloosheid tijdelijk tot stilstand       matiging van de reële lonen en versterkte coördinatie van het
kunnen brengen, kan de Gemeenschap anderzijds veel meer             beleid in het kader van het multilaterale toezicht van de eerste
vertrouwen in de onderliggende kracht van haar economie             fase van de EMU.
hebben. Ondanks de dreigende vertraging van de groei
blijven de vooruitzichten op middellange termijn veelbelo          Tenslotte heeft de recente ontspanning tussen Oost en West
vend. De fundamentele groeibepalende factoren hebben een            belangrijke gevolgen voor het groeiklimaat op middellange
belangrijke verbetering te zien gegeven en het vooruitzicht         termijn. Gezien het voornemen om de landen met staatshan-
van een vroegtijdige voltooiing van de interne markt heeft          del weer in de internationale arbeidsverdeling op te nemen,
voor extra dynamiek gezorgd.                                        hebben de betrekkingen met deze landen thans een beslissend
                                                                    keerpunt bereikt. Hoewel de verandering van de Midden- en
In de mededinging op mondiaal niveau ondervindt de                  Oosteuropese geleide economieën in markteconomieën in de
Gemeenschap nog hinder van de versnippering van haar                nabije toekomst zal bijdragen tot de ontwrichtende factoren
markten. O m haar economische toekomst te verzekeren                waardoor de handels vooruitzichten op korte termijn slechter
heeft de Gemeenschap een programma voor de totstandbren            worden, dient niet uit het oog te worden verloren dat
ging van een markt van continentale dimensies op touw               Midden- en Oost-Europa op langere termijn een potentiële
gezet. Dat programma levert reeds een belangrijke bijdrage          markt van meer dan 400 miljoen consumenten vlak naast de
tot de communautaire groeivooruitzichten en als in de nabije        Gemeenschap oplevert. Daardoor heeft de Gemeenschap er
toekomst de voltooide interne markt wordt voorzien van een          alle belang bij deze landen te helpen, maar wordt ook de
gemeenschappelijke munt zal dit de positieve stemming bij de        mondiale behoefte aan besparingen groter.
ondernemers nog verder bevorderen. Er zijn grote verwach
tingen gewekt en die mogen niet de bodem worden inge               De Duitse vereniging is het belangrijkste onmiddellijke effect
slagen. De Lid-Staten moeten haast maken met de uitvoering          van de liberalisatie van Midden- en Oost-Europa. Deze is
van de voorstellen van het Witboek om de termijn van                zeer snel tot stand gekomen en is van groot direct belang voor
1 januari 1993 te halen. Vooral de verkleining van de               de Gemeenschap. Dit zal gepaard gaan met een versterking
verschillen op het gebied van de indirecte belastingen is           van de Duitse groei, waarbij het overschot op de lopende
belangrijk voor een geslaagde afschaffing van de grenscon          rekening van de betalingsbalans kleiner zal worden — en
troles.                                                             misschien zelfs zal verdwijnen — e n Oost-Duitsland zal
                                                                    worden veranderd in een markteconomie. Dit zal de kapi-
De tweede factor die tot de groeivooruitzichten op middel          taalschaarste in Europa accentueren, zodat de gehele
lange termijn bijdraagt, is de versnelling van het inhaalproces     Gemeenschap zich zal moeten inspannen om het communau
in de minder begunstigde landen en regio's. De laatste jaren        taire besparingstekort kleiner te maken. Vergroting van de
lag de groei in die landen en gebieden, vooral in Spanje,           overheidsbesparingen is de eenvoudigste methode om dit te
Ierland en Portugal, boven het gemiddelde en dit heeft het          bereiken.
 ---pagebreak--- Nr. C 53/4                                  Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen                                        28. 2 . 9 1
N u het d e communautaire economie beter vergaat en de                  omstandigheden kan worden gehoopt d a t d e omvang van de
fundamentele voorwaarden voor de groei riog steeds aanwe               prijsstijging veel geringer zal zijn. Voorts is de afhankelijk
zig zijn, is het niet zeer waarschijnlijk dat de onderliggende          heid van olie in de produktieve sector sedert het einde van d e
groeitrend in d e Gemeenschap abrupt tot stilstand zal                  jaren zeventig met ongeveer een derde gedaald, ofschoon zich
komen. H e t is w a a r d a t er negatieve factoren in d e wereld      nog grote verschillen tussen d e Lid-Staten voordoen. De
economie worden waargenomen: in de Verenigde Staten gaat                verhoging van de olierekening is bijzonder groot voor
het vrij slecht en d e recente, weliswaar beperkte olieprijsstij       Portugal, Griekenland en Spanje. Voorts is d e algemene
ging zal de toeneming van d e bedrijvigheid verder afremmen.            situatie van onze economieën sterk verbeterd. Tenslotte zijn
De dalende Amerikaanse dollar maakt de door de olieprijzen              met de eerste fase van de E M U procedures voor een betere
veroorzaakte inflatie in de Gemeenschap minder ernstig en               beleidscoördinatie voorhanden en hiervan dient volledig
mits in reactie o p d e stijging van d e olieprijzen een zodanig        gebruik te worden gemaakt.
beleid wordt gevoerd dat een loon- en prijsspiraal wordt
voorkomen, behoeft o o k niet te worden verwacht dat een
minder snelle toeneming van de wereldhandel in combinatie               O p w a t kortere termijn is het van het grootste belang dat bij
met een recessie in d e Verenigde Staten het vertrouwen van de          de reactie o p d e nieuwe olieprijsstijging niet dezelfde fouten
particuliere sector al te zeer zal ondermijnen. Ondanks de              als in het verleden worden gemaakt. Toen werd o p de
vertraging van de groei in heel w a t Lid-Staten zullen de in           oliecrisissen gereageerd met zeer uiteenlopende, m a a r over
wezen gezonde communautaire economie en de van de                       het geheel genomen onvoldoende restrictieve beleidsmaatre
Duitse vereniging uitgaande impuls er waarschijnlijk voor               gelen en houdingen, waardoor pogingen o m ondanks de
zorgen dat de communautaire groei o p middellange termijn               door de olieprijzen veroorzaakte verslechtering van de
zal aanhouden. Hetzelfde lijkt het geval te zijn'voor Japan en          ruilvoet hoge reële loonstijgingen in stand te houden, in de
het zuidelijk deel van de Stille Oceaan, waar de groeivoor-             hand werden gewerkt. In laatste instantie leidde dit tot een
uitzichten ruimschoots bevredigend blijven. Een positief                hevigere strijd o m de inkomensverdeling, die d e voornaamste
resultaat van de Uruguay-Ronde is essentieel voor een                   oorzaak van de zwakke communautaire groei en de toene
hervatting van d e groei van de wereldhandel. De Gemeen                mende divergentie van d e jaren zeventig was. O m een
schap heeft als het grootste handelsblok in de wereld een               herhaling van dergelijke fouten te voorkomen, dient het
natuurlijk belang bij het welslagen van deze onderhande                monetaire beleid, zo nodig in nog sterkere mate d a n thans het
lingen.                                                                 geval is, gericht te blijven o p inflatiebestrijding: er mag geen
                                                                        twijfel bestaan over de voornemens van d e autoriteiten o m de
                                                                        inflatie geen kans te geven. H e t budgettaire beleid moet
O p het eerste gezicht zou men kunnen vrezen dat de                     gericht blijven o p begrotingsconsolidatie o p middellange
Golfcrisis het zojuist geschetste beeld ingrijpend zou kunnen           termijn; er mag niet getracht worden het onvermijdelijke
veranderen en verdere voortgang o p de weg naar de E M U in             inkomensverlies ten gevolge van d e oliecrisis te compenseren.
gevaar zou kunnen brengen. De twee vorige oliecrisissen                 Een dergelijke beleidskoers is ook van belang voor een
hebben d e convergentie in d e Gemeenschap inderdaad                    geslaagde overgang naar d e tweede fase van de E M U o p
ernstig geschaad. Ditmaal echter zijn de economische                    1 januari 1994 en uiteindelijk o m het t o t stand brengen van
omstandigheden gunstiger. In 1973 werd de olie viermaal                 de Economische en Monetaire Unie een realistische doelstel
zo duur en in 1979 driemaal zo duur. Onder de huidige                   ling te maken.
                                         I. SOMBERE VOORUITZICHTEN OP KORTE TERMIJN
               N a verscheidene jaren van sterke expansie met toenemende investeringen, snelle werkgelegenheids-
               schepping en verbeterde convergentie zijn de vooruitzichten ö p korte termijn voor de communautaire
               economie in 1990 minder gunstig geworden. Dit is deels toe te schrijven aan interne factoren; het effect
               daarvan is echter belangrijk versterkt door externe gebeurtenissen zoals d e stijging van de olieprijzen,
               de waardevermindering van de dollar en de vertraging van de groei in de Verenigde Staten en in de
               wereldhandel.
               In 1991 staat de Gemeenschap een verdere vertraging van de groei en van d e ontwikkeling van d e
               werkgelegenheid en een snellere toeneming van de inflatie van de consumptieprijzen te wachten. De
               mate en d e duur van de groeivertraging en de inflatieversnelling zullen sterk afhangen van het gevoerde
               beleid. Als er een goed beleid wordt gevoerd, waarvoor de eerste fase van de E M U het noodzakelijke
               disciplinaire kader kan verschaffen, kan de Gemeenschap wellicht reeds voor 1992 een krachtiger
               groei met minder inflatie tegemoet zien.
 ---pagebreak--- 28. 2 . 9 1                                     Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen                                      Nr. C 53/5
             A. Communautaire groei loopt terug in 1990
             Reeds vóór de Golfcrisis was er een afkoeling in de communautaire groei. De reële groei zou naar
             verwachting dalen van 3 , 8 % in 1988 tot 3 , 3 % in 1989 en 2 , 9 % in 1990. Dit kwam vooral door
             tegenvallende resultaten in het Verenigd Koninkrijk, maar ook in Frankrijk, Italië en Spanje was de
             groei minder geworden. Deze vertraging werd slechts gedeeltelijk gecompenseerd door de sterkere
             Duitse expansie ten gevolge van de vereniging en de belastinghervorming (zie het kader over de
             bijzondere behandeling van Duitsland), die een positief effect o p de Benelux-landen en Denemarken
             had.
                                                                        TABEL 1
                                   D e economie van de Gemeenschap o p de drempel van het nieuwe decennium
                                                                                (jaarlijkse procentuele mutaties)
                                                      1982—1985    1986—1987  1988—1990    1989           1990          1991 (')
            Reëel BBP                                    + 1,8        + 2,7      + 3,3     + 3,3         + 2,9           + 2,2
            Werkgelegenheid                              -0,2         + 1,0      + 1,5     + 1,6         + 1,7       .   +0,6
                         2
            Inflatie ( )                                 + 8,1        + 3,6      + 4,6     + 4,9         + 5,1           + 5,3
            Investeringen                                + 0,4        +4,6       + 6,5   . +6,5          + 4,4           + 2,9
                 waarvah uitrusting                      + 3,2        + 5,9      + 8,9     + 8,9         + 5,1           + 3,7
            Reële loonkosten per eenheid                 -1,3         -0,6       -0,5      -0,8          +0,4            -0,2
            (') Ramingen.
            ( 2 ) Prijsindexcijfer van de particuliere consumptie.
            De totale werkgelegenheid bleef in hoog tempo toenemen, maar de inflatie verergerde overal in de
            Gemeenschap. Dit hield verband met de snel stijgende lonen per werknemer, die naar verwachting met
            7 , 5 % nominaal en met meer dan 2 % reëel zullen stijgen, een van de hoogste percentages sedert het
            einde van de jaren zeventig, waarmee een einde komt aan de voortdurende verbetering van de
            rentabiliteit sedert 1981. In de tweede helft van het jaar werd de inflatie extra in de hand gewerkt door
            de stijging van de olieprijzen.
            1.     Groei vertraagt in de meeste landen
                   De vertraging in de grotere landen van de Gemeenschap (met uitzondering van Duitsland) werd
                   vooral veroorzaakt door de export en de bruto-investeringen in vaste activa, waarbij eerstge
                   noemde factor een minder levendige wereldhandel weerspiegelde. Tegelijkertijd echter zijn de
                   loonkosten in deze landen de laatste twee jaar relatief snel gestegen. Door de levendige vraag
                   konden de stijgende kosten tot nog toe tot uiting komen in hogere prijzen, die wellicht de
                   exportresultaten en de investeringen hebben ondermijnd. De verkrapping van het monetaire
                   beleid en de daaruit voortvloeiende hogere reële rentetarieven hebben ook gevolgen gehad voor de
                   investeringen, vooral voor de bouw.
 ---pagebreak--- Nr. C 5 3 / 6                           Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen                                   28. 2 . 91
                                       STATISTISCHE PROBLEMEN V O O R DUITSLAND
                   Alle gegevens in dit economisch jaarverslag hebben betrekking o p de Bondsrepubliek
                   Duitsland van vóór de Duitse vereniging. Wegens ernstige statistische problemen is het nog
                   onmogelijk betrouwbare gegevens voor de nieuwe Duitse Staat te verstrekken.
                   Deze statistische problemen zijn van velerlei aard. In de grond hebben zij hun oorsprong in
                   het feit dat de voormalige DDR een centraal geleide economie was. De statistische begrippen
                   die daar en in andere centraal geleide economieën werden gebruikt, weken sterk af van de
                   standaard Europese nationale rekeningen. Het begrip netto materieel produkt (NMP) sluit,
                   anders dan het gebruikelijke bruto binnenlands produkt (BBP), alle „immateriële" diensten
                   (gezondheidszorg, onderwijs, financiële diensten) uit. Bovendien hebben de in de oude
                   DDR-statistieken vermelde waarden weinig economische betekenis aangezien de gehele
                   prijsstructuur vervormd was. Z o bestond er nauwelijks een verband tussen de prijzen en de
                   relatieve schaarste van goederen. Het toekennen van echte prijzen aan de materiële
                   hoeveelheden geproduceerde goederen is ook moeilijk, aangezien de meeste goederen niet
                   zouden hebben voldaan aan de normen van de westerse markt zodat het bijna onmogelijk
                   wordt een realistische prijs te schatten.
                   Onder deze omstandigheden is het zeer moeilijk en weinig zinvol om thans het niveau van het
                   BBP in het Oost-Duitsland van vóór de vereniging te schatten. Nieuwe, met die van de andere
                   communautaire economieën vergelijkbare statistieken worden thans opgezet, maar dit vergt
                   tijd. Intussen kan alleen gebruik worden gemaakt van zeer tentatieve schattingen voor de
                   economische kerngegevens en deze moeten met de nodige voorzichtigheid worden behan
                   deld.
                   Verwacht wordt dat de Oostduitse economie een drastisch aanpassingsproces zal doorma
                   ken. De industriële produktie is sterk gedaald, vooral in de tweede helft van 1990, doordat de
                   produktie van niet concurrentiële goederen wordt stopgezet. Het reële bruto binnenlands
                   produkt kan belangrijk teruglopen. De vermindering van de bedrijvigheid zal vermoedelijk in
                   de eerste helft van 1991 haar dieptepunt bereiken, waarna een herstel wordt verwacht. Dit
                   herstel zal zich voortzetten in 1992, in welk jaar de groei van het BBP voor heel Duitsland
                   hoger zou kunnen zijn dan de groei voor de voormalige Bondsrepubliek. Indien dergelijke
                   tentatieve schattingen voor Oost-Duitsland in de ramingen voor de Gemeenschap als geheel
                   worden opgenomen, zou de groei van het communautaire BBP in 1990 en 1991 iets lager zijn
                   en in 1992 iets hoger .
                    De werkloosheid zal naar verwachting in 1991 en 1992 in Oost-Duitsland oplopen tot
                    1,5 miljoen. Het aantal personen dat gedwongen korter werkt, zou in 1991 2 miljoen kunnen
                    bedragen en in 1992 ongeveer 1,5 miljoen. De werkloosheid voor heel Duitsland (het aantal
                    werklozen als percentage van de burgerlijke beroepsbevolking) kan in 1991 8 , 7 % en in 1992
                    8 , 9 % bedragen, exclusief de werknemers die gedwongen korter werken. Ter vergelijking:
                    voor de voormalige Bondsrepubliek wordt een werkloosheid van 6,3 % in 1991 en 6,5 % in
                    1992 verwacht. De opneming van Oost-Duitsland in de werkloosheidscijfers van de
                    Gemeenschap doet de communautaire werkloosheid zowel in 1991 als in 1992 met ongeveer
                    1,5 procentpunten stijgen.
                 Ondanks de vermindering van de bedrijvigheid en de appreciatie van de valuta's van deze landen
                 nam de inflatie, gemeten naar het prijsindexcijfer van het particuliere verbruik, in 1990 iets toe. In
                 Frankrijk, Italië en Spanje was de stijging slechts gering (minder dan V4 procentpunt), maar in
                 Italië en Spanje was de inflatie nog bijna het dubbele van die in Frankrijk, en de prijzen stegen nog
                 veel meer in het Verenigd Koninkrijk (met 3/4 procentpunt). Niettemin is het in al die landen
                 noodzakelijk de groeibepalende factoren verder te verbeteren, de inflatie te beteugelen en vooral
                 de loonontwikkelingen in de hand te houden nu de produktiviteit minder snel toeneemt.
              2. Maar sterke Duitse expansie houdt aan
                 De Duitse vereniging leidt anderzijds tot een versterking van de Duitse groei, die gepaard gaat met
                 belangrijke veranderingen in de begrotingssituatie en de betalingsbalans. Terwijl voor de periode
                 tussen 1989 en 1991 voor Duitsland als geheel een budgettaire expansie van ongeveer 5 % van het
                 BNP wordt verwacht, zal het betalingsbalansoverschot in diezelfde periode vrijwel verdwijnen.
 ---pagebreak--- 28. 2 . 9 1                              Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen                               Nr. C 53/7
                De belangrijke lopende en kapitaaloverdrachten van West-Duitsland naar de vijf nieuwe
                deelstaten zijn deels omgezet in vraag naar nieuwe invoer in deze deelstaten, hetgeen weer heeft
                geleid tot een sterke groei van de Westduitse uitvoer. Deze door externe factoren veroorzaakte
                toeneming van de Westduitse finale vraag heeft dan weer geleid tot een sterk gestegen invoer uit de
                rest van de wereld.
                Tegelijkertijd werd het particuliere verbruik bevorderd door belastingverlagingen ter waarde van
                ongeveer 1 % van het BBP, immigratie o p grote schaal uit het Oosten en de toeneming van de
                werkgelegenheid. Deze positieve elementen in de binnenlandse vraag maakten een sterke stijging
                van de investeringen, vooral in uitrusting, mogelijk. Het wegstromen van kapitaal uit Duitsland
                naar de rest van de wereld zal waarschijnlijk minder worden ten gevolge van de verdwijning van
                het overschot o p de lopende rekening van de betalingsbalans. Dit wordt echter gecompenseerd
                door de sterk toegenomen invoer uit de partnerlanden, waardoor de vraag in deze landen wordt
                ges.timuleerd.
                Vooral de Beneiux-landen hebben geprofiteerd van de expansie in Duitsland en blijven gunstige
                groeipercentages, ondersteund door krachtige investeringsresultaten, registreren. M a a r ocfk in
                deze landen is de inflatie toegenomen, voornamelijk onder invloed, van de loonontwikke
                lingen.
            B. Ongunstig internationaal klimaat
            Sedert medio 1990 werden de vooruitzichten voor de Gemeenschap overschaduwd door ontwikke
            lingen buiten de Gemeenschap: de Golfcrisis en de vertraging van de groei in de Verenigde Staten en in
            de wereldhandel. Hoewel deze ontwikkelingen niet noodzakelijk een blijvende invloed o p de
            economische toestand in de Gemeenschap zullen hebben, schaden zij o p korte termijn de stabiliteit en
            de groeivooruitzichten.
            1.  Economische     gevolgen   van de olieprijsstijging
                De Golfcrisis leidde tot een onmiddellijke daling van het mondiale olieaanbod met ongeveer 7% ,
                die sedertdien werd gecompenseerd door verhoogde leveringen uit andere landen. De onzekerheid
                over de toekomstige voorziening leidde tot een sterke stijging van de olieprijzen van 2 1 dollar per
                vat eind juli tot ongeveer 35 dollar per vat eind oktober. Gedurende die periode waren de prijzen
                zeer wisselend en o p een bepaald moment liepen zij zelfs o p tot meer dan 4 0 dollar per vat.
                                                                 Grafiek 1
                                                  Prijzen van de ingevoerde olie, EUR-12
                                    50
                                                 US-dollar;         ecu
                                    40-
                                    30-
                                    2 0 -
                                    1 0 -
                                     0 H i i i i I i i i i I i i—rn—I—i—i—i—i—I—i—i—i—i—I—i—i—i—i——
                                                                                |
                                      1960     1965        1970      1975   1980      1985     1990
 ---pagebreak--- Nr. C 53/8                        Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen                                           28. 2. 91
            Voor de olie-invoerende landen waren de prijsverhogingen tot dusverre relatief minder ingrij
            pend dan bij de vorige oliecrisissen van 1973 en 1979 (grafiek 1). Üitgaande van de gemiddelde
            prijs voor de periode september—oktober bedraagt de prijsverhoging in dollar ongeveer 60 % in
            vergelijking met ongeveer^300% in 1973 en 200% in 1979/1980.
                                                            TABEL 2
                        Gevolgen van een stijging van de wereldmarktprijs voor olie tot 2 5 dollar per vat
                                                                                (afwijkingen van de basisraming, in %)
                                                                                1990                     1991
           Industrielanden:
           — reëel BBP                                                            -0,2                     -0,5
           — inflatie                                                             +0,3                     + 0,5.
           Gemeenschap:
           — reëel BBP                                                            -0,2                     -0,5
           — inflatie                                                             + 0,3                    + 0,5
           Reëel BBP van niet-olieproducerende ontwikkelingslanden:
           — exporteurs van grondstoffen                                          -0,4                     -0,9
           — exporteurs van industrieprodukten                                    -0,2                     -0,4
           — exporteurs van brandstoffen                                          + 2,0                    + 4,5
           De verhoging van de olieprijzen brengt een belangrijke inkomensoverdracht van de olie-invoe
           rende naar de olie-uitvoerende landen met zich. De hogere olieprijzen zullen de binnenlandse
           prijken doen stijgen en de binnenlandse vraag en produktie doen dalen. Bij een ongewijzigd
           monetair beleid zouden zij ook leiden,tot een stijging van de nominale rentetarieven. Bovendien
           brengt de wisselvalligheid van de olieprijzen een belangrijke dosis onzekerheid in de economie,
           waardoor de verwachtingen negatief kunnen worden beïnvloed.
           Simulaties op basis van een werkhypothese van een gemiddelde olieprijs van 25 dollar per vat in
            1991 laten de volgende effecten verwachten (tgbel2): de groei van het reële BBP zou in 1991 in de
            industrielanden en in de Gemeenschap 0,5 procentpunten lager zijn dan de basisraming, die
            uitging van een olieprijs van 17,8 dollar per vat en een reële groei van ongeveer 3 % .
           De olie-invoerende ontwikkelingslanden zouden echter zwaarder worden getroffen: de groei van
           de grondstoffenexporterende landen zou 0,9 procentpunten lager dan de basisraming zijn, terwijl
           die van de industrieproduktenurtvoerende landen ongeveer 0,4 procentpunten lager zou zijn. De
           inflatie zou in de industrielanden en in de Gemeenschap 0,5 procentpunten hoger zijn.
           Als de olieprijzen echter in 1991 het gehele jaar op het gemiddelde niveau van september en
           oktober 1990 (ongeveer 35 dollar per vat) zouden blijven, zouden de bovengenoemde effecten
           tweemaal zo hoog kunnen zijn. Voor de technische hypothese in de ramingen van de
           Gemeenschap wordt uitgegaan van een tussenweg: de olieprijs zou in de eerste helft van 1991
           ongeveer op dat niveau blijven, maar dalen tot gemiddeld ongeveer 25 dollar per vat in de tweede
           helft van het jaar.
           De Midden- en Oosteuropese landen ondergaan een drievoudige schok. De preferentiële
           regelingen met de Sowjetunie voor de levering van aardolieprodukten onder de marktprijzen
           lopen eind 1990 af. De prijsaanpassing in deze landen zal aanzienlijk zijn, doordat het verlies van
           de preferentiële regelingen samengaat met de Golfcrisis. Deze elementen en het verlies van de
           vroegere DDR als handelspartner zullen bijdragen tot de economische ontwrichting ten gevolge
           van de ontbinding van de centrale planning.
           Voor de Gemeenschap zullen de gevolgen van de Golfcrisis minder ingrijpend zijn dan na de eerste
           en de tweede olieprijsschok.
           — Ten eerste heeft de ontwikkeling van de wisselkoers tussen de dollar en de ecu in feite geleid tot
                een spreiding van de veronderstelde prijsstijging over drie jaar (tabel 3).
 ---pagebreak--- 28. 2 . 91                            Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen                                                 Nr. C 53/9
                                                                      TABEL 3
                                                                      Olieprijs
                                              1988                1989                      1990                  1991 (>)
                                                                       Mutatie                  • Mutatie               Mutatie
                                             Niveau        Niveau                   Niveau                   Niveau
                                                                        (%)                        (%)                     (%)
               Dollar per vat                14,9          17,7        +18,8       23,7           + 33,9     29,0      + 22,4
               Dollar/ecu                     0,847         0,907       + 7,1        0,796        -12,2       0,755      - 5 , 2(*)
               Ecu per vat                   12,6          16,0        + 27,0       18,9          + 18,1     22,0      + 16,4
               (') Veronderstellingen.
               ( J ) D e US-dollar wordt geacht o p zijn waarde van medio oktober 1990 te blijven.
           — Ten tweede is de energieafhankelijkheid van de Gemeenschap sterk verminderd sedert de
               vorige oliecrisissen: in 1989 was de reële energiebehoefte per eenheid BBP ongeveer 25 % lager
               dan in 1970 ten gevolge van energiebesparingsmaatregelen (grafiek 2). De aardolie-intensiteit
               van dé produktie is nog verder gedaald, en wel met 45 % , ten gevolge van diversifiëring ten
               gunste van andere energiebronnen. De olie-invoer ligt meer dan 55 % lager ten gevolge van de
               verhoogde binnenlandse produktie in de Gemeenschap.
                                                                     Grafiek 2
                                     Energie-intensiteit per eenheid reëel BBP — EUR-12 (1972 = 100)
                                    120
                                    100
                                                                                Energje
                                     SO
                                                                                Olie
                                     60
                                                                         Olie-invoer
                                     40
                                     20
                                      0
                                       1970        1973       1976      1979        1982       1986       1966
               Bovenbeschreven ontwikkelingen gelden echter niet voor alle landen afzonderlijk. Terwijl de
               totale energie-intensiteit in negen landen sedert 1973 in vergelijkbare mate is afgenomen
               (gemiddeld met ongeveer - 3 0 % ) nam zij toe in Spanje ( + 10%) en in het bijzonder in
               Griekenland ( + 2 3 , 7 % ) en Portugal ( + 2 6 % ) wegens de overgang in deze landen op een
             . produktiestructuur met een groter industrieaandeel.
           — Ten derde is de economische situatie en vooral de rentabiliteit van de investeringen in de
               Gemeenschap ook veel beter dan ten tijde van de vorige oliecrisissen, toen de economie
               oververhit was en de inflatie een hoge vlucht nam.
           — Ten vierde heeft de Gemeenschap nu het voordeel te kunnen terugzien. Uit de vorige twee
               oliecrisissen kan een waardevolle lering worden getrokken over hoe aan dergelijke situaties het
               hoofd moet worden geboden.
           Als de huidige olieprijsstijging binnen de grenzen van bovenstaande hypothesen blijft, zijn
           niettemin beleidsaanpassingen nodig om de inflatie niet in de hand te werken en te verduurzamen.
           Als deze aanpassingen op de juiste wijze worden uitgevoerd, behoeft de Golfcrisis niet
           noodzakelijkerwijs te leiden tot een duurzame verslechtering van de fundamentele voorwaarden
           voor groei en stabiliteit in de Gemeenschap.
 ---pagebreak--- Nr. C 53/10                             Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen                                     28. 2. 91
            2 . Langzame groei in de Verenigde Staten en sterke maar vertraagde groei in Japan
                 Reeds vóór het uitbreken van de Golfcrisis werd duidelijk dat de Verenigde Staten een
                 uitgesproken vertraging van de groei doormaakten. Thans wordt verwacht dat het reële BNP in
                 1990 minder dan 1 % en in 1991 nauwelijks een kwart punt zal groeien (tabel 4). Vooral het
                 gezinsverbruik en de investeringen zullen veel zwakker zijn dan verwacht werd. Tegelijkertijd zal
                 de inflatie veel ernstiger zijn en oplopen tot 6 , 3 % in 1991.
                                                                TABEL 4
                                               Verenigde Staten, economische kerngegevens
                                                                                (in procent van het BBP)
                                                       1988              1989             1990              1991 (>)
                Reëel BNP                              + 4,6             + 3,0            + 1,0              + 0,3
                Investeringen                          + 5,4             + 1,6            -0,4               -1,0
                Consumptieprij zen                     + 4,1             + 4,4            + 5,1              + 6,3
                Begrotingssaldo                        -2,0              -2,0             -2,3               -2,3
                Lopende rekening                       -2,4              -1,8             -1,7               -1,8
                 (') Raming.
                 Ondanks een veel geringere binnenlandse groei zal de lopende rekening van de betalingsbalans in
                 1990 en 1991 nauwelijks verbeteren; anderzijds zal het overheidstekort naar verwachting iets
                 groter worden.
                 De zwakke bedrijvigheid heeft het afgelopen jaar reeds geleid tot een belangrijke versoepeling van
                 de monetaire politiek. De daaruit voortvloeiende vergroting van de negatieve korte-rentever-
                 schillen met de Japanse yen en de D M en de slechte vooruitzichten voor de Amerikaanse economie
                 hebben geleid tot een voortdurende daling van de dollar tijdens de gehele periode. De groei van de
                 invoer zal naar verwachting afnemen tot ongeveer 2,5 % in vergelijking met bijna 6 % gemiddeld
                 in de periode 1980—1989.
                 De ontoereikendheid van de binnenlandse besparingen, vooral ten gevolge van het federale tekort,
                 blijft een cruciaal probleem voor de Verenigde Staten. Verdere begrotingsconsolidatie is vereist
                 om de opslorping van de investeringsmiddelen binnen de perken te houden, vooral gezien de
                 enorme vraag naar investeringen in Midden- en Oost-Europa. Een meer vastberaden optreden om
                 de budgettaire vooruitzichten te verbeteren zou ook kunnen bijdragen tot het internationale
                 aanpassingsproces.
                 In Japan zal de reële groei van het BBP naar verwachting teruglopen van 6 % in 1990 tot ongeveer
                 4 % in 1991, hoofdzakelijk ten gevolge van een strakker monetair beleid. De aanhoudend
                 krachtige groei en het meer ongunstige internationale klimaat dragen bij tot een verdere daling van
                 het overschot op de lopende rekening. De inflatie zal naar verwachting matig blijven.
            3.   Wereldhandel    neemt minder snel toe
                 Ook het externe klimaat zal de invloed ondervinden van de noodzakelijke overgang van Midden-
                 en Oost-Europa van een geleide op een markteconomie. De integratie van Midden- en
                 Oost-Europa in de internationale arbeidsverdeling zal de vraag naar kapitaal aanzienlijk doen
                 toenemen, naast de omvangrijke behoeften van de ontwikkelingslanden. Zonder een toeneming
                 van de besparingen zullen de reële rentetarieven op een hoog niveau blijven.
                De vertraging van de groei in de Verenigde Staten, de stijging van de olieprijs en het effect daarvan
                op de minst ontwikkelde landen, te zamen met de onvermijdelijke verandering in Midden- en
                Oost-Europa zullen zorgen voor een gematigder internationaal klimaat. In 1991 zal het reële BBP
 ---pagebreak--- 28. 2. 91                            Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen                                 Nr. C 53/11
               buiten de Gemeenschap vermoedelijk met minder dan 1 procentpunt toenemen. Ten gevolge
               hiervan zal de wereldhandel exclusief de Gemeenschap in 1991 naar verwachting reëel met minder
               dan 4 , 5 % groeien in vergelijking met 6 , 0 % in 1990 en 7 , 4 % in 1989. Bovendien kan de
               communautaire export naar de rest van de wereld negatief worden beïnvloed door een verdere
               appreciatie van de communautaire valuta's. Eind november 1990 lag de dollarwaarde van de ecu
               reeds meer dan 2 5 % boven het gemiddelde niveau van 1989. Een positief resultaat vai\ de
               Uruguay-Ronde is van1 essentieel belang voor een hervatting van de groei van de wereld
               handel.
          C. Vooruitzichten voor 1991 en 1992
          De stijging van de olieprijzen, de tragere groei van de wereldhandel, de recessie in de Verenigde Staten
          en de sterke appreciatie van de communautaire valuta's ten opzichte van de Amerikaanse dollar zullen
          bijdragen tot een matiging van de groei in 1991 tot ongeveer 2,25 % in vergelijking met 3,3 % in 1989
          en 2,9 % in 1990. De algemene vertraging wordt wederom gekenmerkt door belangrijke verschillen
          binnen de Gemeenschap: de groei zal ongeveer 3 % bedragen in West-Duitsland, Luxemburg en
          Portugal, maar 1 % of minder in Denemarken, Griekenland en het Verenigd Koninkrijk. In de overige
          landen zal de groei vermoedelijk dicht bij het gemiddelde liggen. Alle componenten van de
          binnenlandse vraag zullen naar verwachting teruglopen, vooral de investeringen.
          De toeneming van de werkgelegenheid zal achteruitgaan van gemiddeld 1 , 5 % in de periode
          1987—1990 tot 0 , 6 % in 1991, zodat er een einde zal komen aan de gestadige daling van de
          werkloosheid die de laatste paar jaar in de meeste landen werd waargenomen. De begrotingssaldi in de
          Gemeenschap zullen vermoedelijk iets ongunstiger worden, voornamelijk ten gevolge van de
          vergroting van het begrotingstekort in Duitsland tot bijna 5 % van het BBP.
          In 1992 zal de groei zich bij een fundamenteel ongewijzigd investeringsrendement naar verwachting
          weer herstellen: de binnenlandse vraag-zal met 3 % toenemen tegen 2,3 % in 1991, hoofdzakelijk ten
          gevolge van een heropleving van de investeringen.
          De vooruitzichten voor 1991 en 1992 staan in het teken van grote onzekerheid in het internationale
          klimaat, vooral in verband met de ontwikkeling van de olieprijs en de dollar. De ontwikkeling van de
          olieprijs zal in belangrijke mate worden beïnvloed door de afloop van het Golfconflict.
          De tweede bron van onzekerheid houdt verband met de ontwikkelingen in de Verenigde Staten. Per
          saldo heeft de depreciatie van de dollar tot dusverre vooral gunstige gevolgen voor de Gemeenschap
          gehad, omdat het inflatoire effect van de hogere olieprijzen hierdoor grotendeels werd gecompen
          seerd, terwijl het negatieve effect op de reeds levendige bedrijvigheid minder reden tot bezorgdheid
          gaf. Een verdere belangrijke en plotselinge daling van de dollar kan echter naast het gunstige effect op
          de inflatie een meer ingrijpende invloed op de export en de investeringen hebben en zou een test voor de
          stabiliteit van het EMS kunnen zijn.
                 II. OPGAVEN VOOR HET ECONOMISCHE BELEID IN DE EERSTE FASE VAN DE EMU
          O m de economische groei en de werkgelegenheid aan te houden onder de huidige ongunstige externe
          omstandigheden zal de Gemeenschap moeten vertrouwen op haar eigen potentieel. Een stabiel
          klimaat is een eerste vereiste voor de ontwikkeling daarvan. De Gemeenschap zal derhalve een
          restrictief monetair en begrotingsbeleid moeten blijven voeren. Dit zal ook bijdragen tot de
          instandhouding van gunstige fundamentele groeifactoren. De voltooiing van de interne markt, het
          overige structuurbeleid en verdere verbeteringen in de economische en sociale cohesie en het milieu
          zullen op hun beurt weer het potentieel van de Gemeenschap versterken.
          Voorts zullen in de eerste fase van de EMU de convergentievereisten ten aanzien van prijzen en kosten,
          begrotingssaldi en lopende rekeningen strenger worden. In sommige gevallen zijn nog aanzienlijke
          aanpassingen nodig. Enkele Lid-Staten dienen reeds thans aanpassingsprogramma's op middellange
          termijn vast te stellen om te verzekeren dat alle Lid-Staten aan de definitieve fase van de EMU kunnen
          deelnemen.
 ---pagebreak--- Nr. C 53/12                               Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen                               28. 2. 91
            De verslechtering van de vooruitzichten voor de groei op korte termijn in de Gemeenschap doet niet
            noodzakelijkerwijs af aan de voornamelijk positieve beoordeling van het fundamentele potentieel van
            de communautaire economie. Een zekere verlaging van het groeitempo als gevolg van ongunstige
            interne en externe factoren was onvermijdelijk. Mits evenwel een passend beleid wordt gevoerd, zal de
            rentabiliteit gunstig blijven en zullen de investeringen weer een krachtige groei te zien geven en leiden
            tot een verdere aanzienlijke uitbreiding van de werkgelegenheid. O m aan de uitdagingen te
            beantwoorden is het eens te meer van belang dat .de beleidscoördinatie wordt versterkt overeenkom
            stig het besluit inzake het multilaterale toezicht in de eerste fase van de EMU.
            A. Handhaving van stabiliteit en een groeiklimaat
            Ondanks een aanzienlijke appreciatie van de ecu en een vertraging van de groei blijft de inflatie hoog.
            Het beleid moet derhalve thans in de allereerste plaats gericht zijn op terugdringing van de inflatie. De
            stijging van de olieprijs wakkert de reeds sneller wordende stijging van kosten en prijzen nog aan. Het
            feit dat ten opzichte van de gematigde loonontwikkeling in de jaren tachtig een ontspanning optreedt,
            kan na een lange periode van economisch herstel verklaarbaar zijn, maar ondermijnt de groeivoor-
            uitzichten op middellange termijn: de werkloosheid is nog hoog en er zijn nog vele jaren met een
            krachtige investeringsontwikkeling en een sterke groei nodig, in het bijzonder in de minder
            welvarende landen en regio's, om weer tot een aanvaardbare werkgelegenheidssituatie te komen.
            Ten einde een bevredigend groeiklimaat in de Gemeenschap in stand te houden moet de
            inflatiedreiging die voortvloeit uit stijgende loonkosten en de jongste olieprijsverhoging, onverwijld
            bestreden worden, terwijl tegelijkertijd divergerende ontwikkelingen voorkomen moeten worden.
            Het is zaak de juiste lering te trekken uit de eerdere olieschokken. Dit omvat een versterking van de
            maatregelen met betrekking tot de beroepsopleiding, zulks ter ondersteuning van de vereiste
            aanpassingen.
            1.   Een inflatiespiraal    vermijden
                                                                    Grafiek 3
                                Prijsvariabiliteit na de twee olieschokken (jaarlijkse procentuele verandering)
                                                                Eerste olieschok
                                                    EUR-12
                                      M                                     M
                                                            Maximum
                                      n                                     n
                                                                                Maximum
                                      M                                    >a
                                                        Gemiddelde
                                                                                Gemiddelde
                                      it
                                                          Minimum
                                                                                Minimum
                                       4'                                    4
                                                               Tweede olieschok
                                               Maximum
                                                                                Maximum
                                           Gemiddelde
                                                                                Gemiddelde
                                                          , Minimum                           Minimum
 ---pagebreak--- 28. 2. 91                        Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen                                 Nr. C 53/13
          De voorgaande twee olieschokken werden gekenmerkt door een scherpe toeneming van de inflatie
          en een grotere divergentie in de inflatiepercentages van de Lid-Staten. Dit was in het bijzonder het
          geval als reactie op de olieprijsschok van 1973.
          De ervaring heeft thans geleerd dat het voeren van een inadequaat ruim en zelfs tegenstrijdig beleid
          tussen de Lid-Staten een van de voornaamste oorzaken was van de zeer geringe cohesie in de
          Europese Gemeenschap in de tweede helft van de jaren zeventig (grafiek 3).
          N a de tweede olieprijsschok van 1979/1980 was de beleidscoördinatie enigszins verbeterd,
          voornamelijk door het bestaan van het EMS. Aangezien de effecten van de schok van 1973 nog
          niet volledig waren verwerkt bleef de divergentie groot. De verbetering van de interne cohesie van
          de Gemeenschap was een langdurig en pijnlijk proces dat de gehele jaren tachtig duurde.
          N a de olieschok van 1979 zijn de consensus over het economische beleid en de coördinatie van het
          monetaire beleid belangrijk verbeterd, waardoor een gecoördineerde benadering makkelijker
          werd.
          De ervaring van de vroegere olieschokken lijkt te wijzen op de noodzaak van een economisch
          beleid dat niet gericht is op compensatie van het mechanisch uit de olieprijsstijging voortvloeiende
          verlies aan vraag en reëel inkomen maar dat afgestemd blijft op algemene prijsstabiliteit.
          In het algemeen derhalve:
          — moeten de regeringen toestaan dat de hogere importprijzen voor olie ten volle door de
              binnenlandse markt worden doorgegeven in de prijzen voor olieprodukten; bovendien zal het
              energiebesparingsbeleid versterkt moeten worden ten einde de afhankelijkheid op energiege
              bied verder te verminderen;
          — moet het monetaire beleid gericht blijven op terugdringing van de inflatie en zo nodig in die zin
              worden versterkt. Vooral moet worden voorkomen dat een loon- en prijsspiraal ontstaat en
              wel door geen twijfel te laten bestaan aan het voornemen van de autoriteiten inflatoire
              ontwikkelingen geen ruimte te geven;
          — moet het begrotingsbeleid afgestemd blijven op begrotingsconsolidatie op middellange
              termijn. Niet getracht moet worden het onvermijdelijke verlies aan particuliere vraag en
              inkomen dat voortvloeit uit de olieschok te compenseren;
          — moet de beleidscoördinatie worden versterkt in het kader van de eerste fase van de EMU.
          Tot dusver is het monetaire beleid in de Gemeenschap over het algemeen restrictief gebleven. De
          recente appreciatie van de EG-valuta's vormt ten dele een compensatie van de inflatoire druk en
          plaatst de monetaire autoriteiten voor de moeilijke taak te bepalen of dit voldoende is om de
          loondruk van binnenlandse oorsprong in toom te houden. De omstandigheid dat de rendements
          curve steiler wordt als gevolg van een hoger wordende kapitaalmarktrente is reden voor
          bezorgdheid, daar dit niet alleen kan wijzen op krachtige kapitaalbehoeften maar ook op
          toenemende inflatoire verwachtingen. Een duidelijke en krachtige koers van hét beleid is derhalve
          noodzakelijk.
          Het tot dusver in feite gevoerde beleid is evenwel minder convergerend geweest dan wenselijk is.
          De daling van de rentetarieven in een periode van toenemende inflatie kan aan het gezicht
          onttrekken dat het beleid van de autoriteiten vastberaden gericht is op bestrijding van inflatoire
          verwachtingen. Indien niet van het begin af aan voldoende krachtig wordt opgetreden tegen de
          inflatoire consequenties van de olieprijsstijging en van de binnenlandse loonontwikkelingen zal
          het beleid in ieder geval in een later stadium restrictiever gemaakt moeten worden om de inflatoire
          druk tegen te gaan, maar dan met hogere kosten.
          De liberalisatie van het kapitaalverkeer en de grotere wisselkoersstabiliteit in het EMS hebben tot
          gevolg dat een restrictief monetair beleid minder effectief is. Het rente-instrument kan steeds
          minder worden aangewend zonder dat de taak voor het monetaire beleid te zwaar wordt.
          Derhalve is een sterkere coördinatie van het economische beleid noodzakelijk. De toenemende
          symmetrie van het EMS moet vergezeld gaan van een veelomvattend streven naar coördinatie
          door de monetaire autoriteiten ter verzekering van algemene stabiliteit.
          Ten einde te voorkomen dat het monetaire beleid voor een te zware taak gesteld wordt, moet het
          begrotingsbeleid afgestemd blijven op consolidatiedoelstellingen op middellange termijn, ook al
          leiden de „automatische stabilisatoren" en de stijgende rentetarieven tot een tijdelijke verslech
          tering van de begrotingssituatie. Het is van bijzonder belang dat de collectieve sector geen
 ---pagebreak--- Nr. C 5 3 / 1 4                                Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen                                  28. 2. 91
                    besparingen gebruikt om lopende uitgaven te financieren. De omvangrijke behoeften aan
                    investeringen in de Gemeenschap en in Midden- en Oost-Europa zullen de reële rentetarieven
                    doen stijgen en een ongewenste verdringing van investeringen tot gevolg hebben, tenzij de
                    besparingen aanzienlijk worden opgevoerd. Een vergroting van de overheidsbesparingen is de
                    meest rechtstreekse methode om de nationale besparingen te vergroten. In het bijzonder in
                    Griekenland en Italië, maar ook in België, Portugal, Nederland en Ierland zijn de ontsparingen
                    van de overheid nog steeds aanzienlijk. In deze landen moet de bijdrage van de collectieve sector
                    tot de nationale besparingen verbeteren.
                    De scherpe stijging van het Duitse begrotingstekort als gevolg van de eenwording is eveneens reden
                    tot zorg omdat dit een ongewenste belasting dreigt te vormen voor het monetaire beleid en de
                    kapitaalmarkten en de inflatoire verwachtingen die voortvloeien uit de olieprijsstijging kan in
                    stand houden en doen toenemen.
                2. De fundamentele           voorwaarden voor een aanhoudende en werkgelegenheidsintensieve             groei
                    verzekeren
                                                                       Grafiek 4
                                                                Gunstige groeifactoren
                                Reële loonsom per werknemer (                170-1      Rentabiliteit van vast kapitaal
                                                                                (1961—1973 = 100)
                                                                             lao-
                        Produktiviteit (')
                   (') 3-j voortschrijdend gemiddelde.
                                                           Bruto-investeringen in vaste activa (in % BBP)
                                                                                1900    1990
                    In de jaren tachtig heeft de Gemeenschap een aanzienlijke verbetering van haar fundamentele
                    groeifactoren bewerkstelligd (grafiek 4). Met een passend monetair en begrotingsbeleid moet
                    worden bereikt dat het inkomensverlies als gevolg van de olieprijsstijging op de juiste wijze wordt
                    verdeeld over lonen en winsten ten einde het negatieve effect op de rentabiliteit van de
                    investeringen zo gering mogelijk te maken. Met het economische beleid kan een tijdelijke
                    vertraging van de groei niet worden voorkomen, maar door secundaire inflatoire effecten te
                    voorkomen moet het mogelijk zijn de fundamentele voorwaarden voor een gezonde groei op
                    middellange termijn in stand te houden.
                    Zoals de ervaring met de eerdere twee olieschokken heeft geleerd, zal de loonontwikkeling van
                     essentieel belang zijn voor de instandhouding van het groeipotentieel van de Gemeenschap.
                     De feitelijke verdeling van de last van het inkomensverlies over Staat, gezinshuishoudingen en
                     bedrijven zal bepaald worden door de specifieke situatie in elke Lid-Staat, maar met uit het oog
                     mag worden verloren dat de economische groei des te eerder weer een opgaande lijn zal vertonen
                     als de rentabiliteit van de investeringen minder wordt aangetast. Verschillen tussen de landen in
                     het patroon van de lastenverdeling kunnen ook de noodzakelijke convergentie van de economieën
                     van de Lid-Staten in gevaar brengen. In een aantal Lid-Staten kan het loongedrag door het
 ---pagebreak--- 28. 2. 91                            Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen                                Nr. C 53/15
              bestaan van formele of informele mechanismen van loonindexering onnodig star zijn. De in de
              eerste fase van de EMU na te streven monetaire stabiliteit impliceert dat de effecten van
              loonstarheid niet langer opgevangen worden door een verhoging van het algemene prijsniveau of
              door wisselkoersaanpassingen. De lopnontwikkelingen moeten derhalve flexibeler worden en
              aangepast zijn aan de ontwikkelingen in concurrerende landen.
              Een krachtig streven tot bevordering van concurrentie en open markten zal een consistente en
              effectieve grondslag vormen voor een positieve aanpassing als reactie op de marktkrachten, zoals
              werd uiteengezet in de mededeling van de Commissie over een industriebeleid in de context van
              wereldomvattende concurrentie.
          B. De ontwikkeling van het potentieel van de Gemeenschap
          Het algemene beleid dat nodig is om de terugkeer van inflatoire druk en uiteenlopende inflatiecijfers
          tegen te gaan is tevens het beleid dat nodig is om de voorwaarden tot stand te brengen voor de
          verwezenlijking van de grote communautaire doelstellingen: Economische en Monetaire Unie,
          voltooiing van de interne markt, economische en sociale samenhang. Tegelijkertijd vormt de
          verwezenlijking van deze doelstellingen een aanvulling op het beleid dat op nationaal niveau wordt
          gevoerd.
          1.  Voltooiing van de interne markt
              O m zijn economische toekomst veilig te stellen heeft Europa een programma in uitvoering
              genomen tot totstandbrenging van een'markt van continentale afmetingen. Een van de
              voornaamste belemmeringen die de Gemeenschap nog ondervindt bij de concurrentie op de
              wereldmarkten is de gefragmenteerde aard van de Europese markten, waardoor moeilijk op
              optimaal niveau kan worden geproduceerd, dè technologische vooruitgang wordt afgeremd en de
              ontwikkeling van de dienstensector, waar de groei bijzonder krachtig is, wordt gehinderd. De
              openstelling van de binnengrenzen in de Gemeenschap zal de concurrentie doen toenemen. Een
              sterkere specialisatie en een grotere efficiëntie in de produktie zullen de keuzemogelijkheden voor
              de consumenten aanzienlijk verbeteren.
              Door zijn essentiële stuwende werking geeft- het programma voor de interne markt aan de
              Europese Gemeenschap meer vooruitzichten op groei en welvaart. De deelnemers aan het
              economische leven anticiperen in toenemende mate op de komende scherpe concurrentie en op de
              nieuwe voorwaarden en mogelijkheden die na 1992 bepalend zullen zijn voor de bedrijfsstrate-
              gieen. Steeds meer ondernemingen zijn gaan werken met aanzienlijk verruimde marktperspec
              tieven en brengen daadwerkelijk wijziging in hun bedrijfsbeleid. Niet alleen zullen positieve
              groei-effecten voortvloeien uit de afschaffing van de interne grenscontroles en de verwijdering van
              de technische belemmeringen voor een vrij verkeer van goederen en diensten, wat deze laatste
              betreft in het bijzonder in de sector financiële diensten, maar ook zal de groei bevorderd worden
              door de positieve effecten die het gevolg zijn van de noodzakelijke herstructurering van de
              industrie en de dienstensector en van de positieve veranderingen in de verkoopstrategieën.
              In de geïntegreerde markt is een doeltreffend communautair concurrentiebeleid essentieel
              aangezien maatregelen en gedragingen die tot doel hebben de concurrentie te verminderen of te
              ontwijken (zoals verhoogde subsidies of overeenkomsten tot verdeling van de markt), deze
              positieve effecten zouden afremmen. Door de voltooiing van de interne markt in de nabije
              toekomst te bekronen met een gemeenschappelijke munt zou — zoals blijkt uit recente enquêtes bij
              het bedrijfsleven — de positieve stemming van ondernemers verder gestimuleerd worden.
              De hoge verwachtingen die zijn gewekt mogen niet teleurgesteld worden. Derhalve moet de voor
              voltooiing van de interne markt gestelde datum, 1 januari 1993, in achtgenomen worden. Het is
              dan ook van essentieel belang dat de nog te nemen besluiten over de in het Witboek van 1985
              genoemde voorstellen zo spoedig mogelijk tot stand komen. Reeds werden belangrijke
              vorderingen gemaakt en maatregelen vastgesteld met betrekking tot alle gebieden van economi
              sche bedrijvigheid. De Commissie heeft thans alle voorstellen die in het Witboek werden genoemd
              ingediend en meer dan twee derde daarvan is door de Raad goedgekeurd. De Commissie zal
              vervolgens vooral haar aandacht richten op de uitvoeringsproblemen (ongeveer 7 2 % van de
              vereiste nationale uitvoeringsmaatregelen is tot dusver vastgesteld) en op een goed functioneren
              van de grote interne markt. O p voor de volledige afschaffing van interne grenscontroles
              belangrijke gebieden moeten nog besluiten worden genomen. De Raad moet prioriteit geven aan
              deze gebieden (die de onderlinge aanpassing van de tarieven van de indirecte belastingen
              omvatten) en regelmatig de situatie beoordelen om te verzekeren dat de nodige besluiten worden
              genomen om de volledige afschaffing van de binnengrenzen onomkeerbaar te maken, zoals het
              geval is voor de rest van het programma. De Lid-Staten dienen het tempo van tenuitvoerlegging
              van de besluiten te versnellen; eind 1991 moeten zij de achterstand ingehaald hebben.
 ---pagebreak--- Nr. C 53/16                               Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen                                                   28. 2. 91
            2. De economische en sociale samenhang verbeteren
               Ook de verbetering van de economische en sociale samenhang zal een versterking van de
               groeivooruitzichten met zich brengen. Een meer dan gemiddelde groei in de minder begunstigde
               landen zou het groeipotentieel van de economie van de Gemeenschap als geheel doen
               toenemen.
               De versterking van de economische en sociale samenhang en een harmonische ontwikkeling van
               alle Europese regio's werden als doelstellingen bevestigd in artikel 130 van de Europese Akte.
               Door een meer dan gemiddelde groei in deze landen en regio's, zoals in de afgelopen jaren het geval
               was in Spanje, Portugal èn Ierland, maar niet in Griekenland, werd een aanvang gemaakt met de
               verkleining van de verschillen in inkomens (tabel 5) en werd het groeipotentieel in de
               Gemeenschap als geheel vergroot. De kloof blijft echter groot en het inhaalproces zal nog
               langdurige inspanningen vergen.
                                                                      TABEL 5
               Het inhaalproces in de Gemeenschap — BBP ( ! ) tegen lopende marktprijzen en koopkrachtpariteiten per
                                                       hoofd der bevolking (EUR-12 = 100)
                                              Griekenland                Spanje                 Ierland               Portugal
               1985                              56,8                     71,8                   65,2                   52,1
               1986                              55,8                    72,2                    63,5                   52,7
               1987                              54,2                    73,9                    64,9                   53,8
               1988                              54,3                    74,7                    65,2                   54,0
               1989                              54,1                    75,9                    67,2                   55,2
               1990                              53,4                    76,7                    68,8                   56,2
               1990—1985                        -3,4                     +4,9                   + 3,6                  + 4,1
               (') Door de vergelijking tussen BBP's kan de vooruitgang overschat worden in de mate dat de inkomensoverdrachten aan het
                   buitenland sneller toegenomen kunnen zijn dan het nominale BBP.
               De. economisch sterkere landen kunnen tot dit proces bijdragen door de instandhouding van een
               dynamisch groeipatroon en de openstelling van de markten. De verdubbeling van de middelen van
               de Structuurfondsen en de gelijktijdige versterking van de financiële instrumenten hebben tot
               gevolg dat in 1993 voor Griekenland, Portugal en Ierland middelen ter beschikking zullen komen
               ten belope van 3 tot 5 % van het BBP. Hiermede wordt de tot dusver bereikte aanzienlijke
               verbetering van het structuurbeleid ondersteund. Economisch en sociaal beleid op nationaal en
               communautair niveau moet de grondslag vormen voor een aanhoudende relatieve groei van het
               reële BBP, zonder inflatoire druk en onhoudbare interne en externe onevenwichtigheden. De
               inhalende landen zullen echter in de eerste plaats zelf verantwoordelijk blijven voor hun eigen
               ontwikkeling.
            3. Structurele aanpassing en arbeidsmarktflexibiliteit
               Met het structuurbeleid wordt het vermogen van de economieën van de Lid-Staten tot aanpassing
               verbeterd. Een grotere flexibiliteit op de goederen- en factormarkten zal de prijzen op deze
               markten sterker en sneller doen reageren op veranderende marktverhoudingen. Het structuur-                               \
               beleid vermindert aldus de potentiële omvang en duur van de aanpassingskosten die verband
               houden met verstoringen.
               Naast het programma voor de interne markt zijn de Lid-Staten overgegaan tot een aantal
               structurele verbeteringen ten einde het hoofd te kunnen bieden aan de scherpere concurrentie op
               de geïntegreerde markt. Tot dusver betroffen de voornaamste initiatieven de liberalisatie van de
               financiële markten en de herstructurering van de inkomstenbelasting en de vennootschapsbe
               lasting.
 ---pagebreak--- 28. 2. 91                           Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen                               Nr. C 53/17
             De regeringen hebben initiatieven genomen tot verbetering van het vermogen van de arbeids
             markten te reageren op veranderingen en in vele Lid-Staten wordt aan onderwijs en beroepsop
             leiding een hoge prioriteit toegekend. Dit is een belangrijke factor voor de wederopneming in het
             arbeidsproces van de langdurig werklozen.
             Aan de structurele arbeidsmarktmaatregelen zal verder kracht bijgezet moeten worden. De
             liberalisatie van de handel in goederen en diensten in de voltooide markt zal ongetwijfeld tot
             nieuwe spanningen op de arbeidsmarkten leiden en in het bijzonder de stelsels van loonvorming
             onder druk zetten. Ten einde negatieve werkgelegenheidseffecten zoveel mogelijk te voorkomen
             zullen de huidige stelsels van loonvorming in de Lid-Staten voldoende flexibel gemaakt moeten
             worden (voor bedrijfstakken, beroepen, regio's of ondernemingen), zodat een snelle en
             doeltreffende aanpassing aan de nieuwe marktomstandigheden mogelijk wordt.
             Ook bij de overheid moeten structurele hervormingen worden uitgevoerd om de efficiency in de
             collectieve sector te verbeteren.
             Niet alleen in de Gemeenschap maar ook in de gehele wereld moet gestreefd worden naar een
             grotere efficiency en een betere allocatie van middelen. De Uruguay-Ronde is een gezamenlijke
             poging om de internationale handel en de economische groei te bevorderen. Als het grootste
             handelsblok in de wereld heeft de Gemeenschap een natuurlijk belang bij een succesvolle afsluiting
             van de Ronde. Het is tevens een instrument om haar zwakkere handelspartners, in het bijzonder
             Midden- en Oost-Europa en de ontwikkelingslanden, een beter platform te verschaffen.
          4. De uitdagingen op het gebied van het milieubeleid
             Zoals de eerdere olieschokken ertoe bijdroegen het in de jaren vijftig en zestig waargenomen
             parallellisme tussen, economische groei en energiegebruik te doorbreken, neemt thans het
             bewustzijn toe, gestimuleerd door de Golfcrisis, dat de band tussen de economische groei en
             vervuiling verbroken moet worden. De ervaringen in de Oosteuropese landen, die een veel hoger
             niveau van vervuiling hebben dan de rijkere landen van de Gemeenschap, leren echter dat de band
             niet direct is. De betere resultaten van de Gemeenschap zijn geen reden voor zelfgenoegzaamheid
             en op dit gebied zijn aanzienlijke verbeteringen nodig. Er bestaat evenwel een band tussen het
             prijsmechanisme en de vervuiling. Veelal komen in de marktprijzen de milieukosten voor de
             samenleving van de produktie of het gebruik van de produkten niet volledig tot uiting. Bovendien
             zijn particuliere deelnemers aan het economisch leven als zij consumptie- of investeringsbesluiten
             nemen niet geneigd bij hun activiteiten rekening te houden met de milieueffecten.
             In het centrum van een integraal beleid ter bestrijding van de milieuvervuiling (afgezien van de
             noodzakelijke regelgeving) staat derhalve de noodzaak deze externe milieueffecten te verrekenen
             in de prijzen, zodat de. marktdeelnemers de juiste signalen ontvangen.
             Het doel is de patronen van economische groei zodanig te veranderen dat een houdbaar
             ontwikkelingspad wordt bereikt. Een versterkt beleid tot milieubescherming zal niet noodzake
             lijkerwijs een belasting vormen voor het particuliere bedrijfsleven, maar kan duidelijke
             marktmogelijkheden bieden voor innoverende milieuvriendelijke produkten en produktieproces-
             sen.
             Er bestaat thans een ruime consensus over de opvatting dat in het milieubeleid meer gebruik
             gemaakt moet worden van economische en fiscale instrumenten, maar dat een optimaal beleid zou
             bestaan uit een evenwichtige combinatie van marktgerichte instrumenten en traditionele
             regelgeving. Als voornaamste voorbeelden van economische en financiële instrumenten worden
             gezien belastingen, heffingen of fiscale stimulansen, terugbetaalbare waarborgsommen, verhan
             delbare emissievergunningen en financiële steun of subsidies. In het geval van belastingen en
             heffingen dient zorgvuldig aandacht te worden geschonken aan de concurrentiepositie van de
             Gemeenschap en aan de prioriteiten van de interne markt.
             Met het oog op het belang van de internationale dimensie van de vervuiling is een nauwe
             internationale coördinatie vereist. In de Gemeenschap is een minimum aan harmonisatie nodig ten
             einde te voorkomen dat beleidsinstrumenten potentieel in conflict komen met andere doelstel
             lingen van de Gemeenschap en om te verzekeren dat de instrumenten van land tot land verenigbaar
             zijn ingeval het vraagstuk transnationaal is.
 ---pagebreak--- Nr. C 53/18                             Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen                                           28. 2. 91
            C. Beleid tot versterking van de convergentie
            Hoewel de economische convergentie sinds het begin van de jaren tachtig aanzienlijk is verbeterd,
            doen zich in sommige landen en op bepaalde gebieden nog ernstige problemen voor. Bovendien zal de
            eerste fase van de EMU een grotere convergentie vergen. Uit de aanzienlijke vooruitgang die reeds is
            geboekt blijkt het positieve effect van de door het wisselkoersmechanisme van het EMS opgelegde
            discipline. In feite hangthet convergentieniveau van de Lid-Staten nauw samen met de mate waarin zij
            aan deze discipline zijn onderworpen.
            1. Convergentie van prijzen en kosten
                De prijsconvergentie is het grootst tussen de landen die vanaf het begin de nauwe fluctuatiemarge
                in acht hebben genomen. Het gemiddelde inflatiepercentage (prijsindexcijfer van het particuliere
                verbruik) in deze groep landen is sinds 1986 circa 3 % of minder (grafiek 5). De verschillen in
                inflatiepercentages tussen deze landen zijn kleiner dan in de jaren zestig en de kloof tussen het
                hoogste (3,6% in België) en het laagste percentage (2,4% in Nederland) bedraagt in 1990 iets
                meer dan 1 procentpunt (tabel 6). Een toename van de inflatie in 1990 en 1991 in deze landen kan
                vanuit het oogpunt van stabiliteit niet aanvaardbaar worden geacht en deze ontwikkeling dient
                derhalve zo snel mogelijk te worden omgekeerd.
                                                                   Grafiek 5
                                      Convergentie van de prijsindexcijfers van het particulier verbruik
                                                     (jaarlijkse procentuele verandering)
                                                                                V
                                          EUP.-12                                                     EUR-7
                80                                                         es
                             Maximum
                                                                                Maximum
                                                        Gemiddeld
                                                                                Gemiddelt
                                     Minimum                                                             Minimum
                 wei             «71            1801     1888     1881      1861           1871     1878    1881         1881
                De prijsconvergentie in deze landen stemt reeds grotendeels overeen met het vermoedelijk voor de
                overgang naar de laatste fase van de EMU vereiste niveau. Deze convergentie van de inflatiecijfers
                ging gepaard met een duidelijke vertraging van de stijging van de nominale en reële arbeidskosten
                per eenheid, waardoor de rentabiliteit van de investeringen toenam. Een verdere verbetering van
                de rentabiliteit kan echter nodig zijn in landen met een bijzonder grote werkloosheid of in landen
                waar, zoals in Denemarken, de economische groei moest worden vertraagd om de inflatie te
                bestrijden en het externe tekort te verminderen.
                In een tweede groep landen bedraagt het inflatieniveau in 1990 het dubbele van dat van de eerste
                groep. Italië, dat onlangs tot de nauwe bandbreedte is toegetreden, en Spanje, dat zich vorig jaar
                heeft aangesloten bij de landen waarvoor de brede marge geldt, hebben sinds het begin van de
                jaren tachtig eveneens aanzienlijke vooruitgang geboekt, doch de mate van convergentie in deze
                landen is nog veel minder groot dan in de eerste groep. Beide landen worden geconfronteerd met
                een sterke opwaartse druk op d e lonen; de nominale arbeidskosten per eenheid zijn in 1990 met
                7 % of meer gestegen terwijl de stijging van deze kosten in de van oudsher aan de nauwe
                bandbreedte deelnemende landen minder dan 4 % bedroeg. Deze landen zouden hun inflatieni
                veau in de komende twee of drie jaar geleidelijk tot dat van de landen van de nauwe bandbreedte
                moeten reduceren. Hiertoe is het noodzakelijk dat de aanspraken van de verschillende sectoren
                van de economie op de beschikbare middelen beter op elkaar worden afgestemd. Het vaststellen
                van ambitieuzere doch realistische doelstellingen op het gebied van inflatie die met een op
                stabiliteit gericht monetair en fiscaal beleid worden nagestreefd, zou kunnen bijdragen tot de
                totstandkoming van een stabiel klimaat en van een referentiekader voor loonontwikkelingen.
 ---pagebreak--- 28. 2. 91                             Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen                                                          Nr. C 53/19
                                                                     TABEL 6
                     Convergentie van de inflatie in de Gemeenschap in de tweede helft van de jaren tachtig (')
                                                         1981             1986               1989                1990           1991 (2)
                                                                                3
                                                                   Landen met lag e en convergerende inflatie ( )
           EUR-7                                          9,3              1,2                3,2                  3,0             3,8
           België                                         8,1              0,3                3,4                  3,6             4,5
           Denemarken                                    12,0              3,5                5,0                  2,8             3,3
           Duitsland                                      6,0            -0,2                 3,2                  2,8             3,9
           Frankrijk                                     13,0              2,9                3,3                  3,4             3,6
           Ierland                                       19,6              4,0                3,9                  2,8             3,5
           Luxemburg                                      8,7              1,2                4,0                  3,5             4,0
           Nederland                                      6,3              0,2                2,1                  2,4             2,8
                                                                               Landen met hoge inflatie
           Italië                                        18,2              5,7                6,0                  6,1             6,3
           Spanje                                        14,3              8,7                6,6                  6,8             6,6
           Verenigd Koninkrijk                           11,2              4,4                6,1                  7,0             6,3
                                                                         Landen met inflatie hoger dan 10%
           Portugal                                      20,2             13,8               12,8                13,2             12,6
           Griekenland                                   22,7             22,0               14,4                20,5             18,5
          (') Deflator van het particuliere verbruik.
          ( 2 ) Raming.
          ( 3 ) Landen met lage en convergerende inflatieniveaus in de tweede helft van de jaren ta.chtig; dit zijn de landen waarvoor vanaf
                het begin de 'nauwe bandbreedte van het Europees Monetair Stelsel (EMS) gold.
          Het Verenigd. Koninkrijk, dat onlangs is toegetreden tot de brede band van het wisselkoersme
          chanisme, kampt met een hoog inflatiepercentage (circa 7 % voor het prijsindexcijfer van het
          particuliere verbruik in 1990, gecorrigeerd voor het effect van de veranderingen op het gebied van
          de belastingheffing door lagere overheden) en met een groot tekort op de lopende rekening (circa
          3 % van het BBP in 1990). De huidige vertraging van de economische groei zal op beide fronten
          voor enige verbetering zorgen. Het voornaamste probleem voor de economie van het Verenigd
          Koninkrijk is de te sterke stijging van de loonkosten. Nog zorgwekkender is dat de lonen die in de
          collectieve onderhandelingen worden overeengekomen nog steeds hoog zijn en nog geen blijk
          geven van een reactie op vertraging van de economische groei. De samenstelling van het indexcijfer
          van de detailhandelsprijzen kan een gedeeltelijke verklaring voor deze ontwikkeling vormen. De
          toetreding van het pond sterling tot het wisselkoersmechanisme kan een positieve invloed op de
          verwachtingen hebben, hetgeen het Verenigd Koninkrijk een' gunstiger perspectief biedt op
          inflatievermindering.
          Portugal heeft nog steeds een zeer hoog inflatiepercentage (circa 1 3 % in 1990). De nominale
          arbeidskosten per eenheid produkt stijgen nog te snel. Voortdurende inspanningen zijn nodig om
          de inflatie geleidelijk terug te brengen tot het niveau van de landen met nauwe bandbreedte. Uit de
          ervaringen in andere landen blijkt dat dergelijke inspanningen succesvol kunnen zijn. In 1982 en
          1983, toen het wisselkoersbeleid in het EMS strakker werd, was de inflatie in Ierland vergelijkbaar
          met die in Portugal thans. Derhalve dient Portugal ernaar te streven zo snel mogelijk tot het
          wisselkoersmechanisme toe te treden.
           De Griekse economie wordt gekenmerkt door ernstige onevenwichtigheden op veel terreinen,
           waarvoor radicale maatregelen nodig zijn. De inflatie overschrijdt de 2 0 % in 1990, en het
           begrotingstekort heeft een niveau bereikt dat in de Gemeenschap nog nooit eerder is voorgeko
           men, waardoor de openbare schuld ten opzichte van het BBP snel stijgt. Grote aanpassingen zijn
           noodzakelijk, en dienen ook op middellange termijn te worden volgehouden. Het recente
           programma op middellange termijn van de Griekse Regering is een stap in de goede richting.
 ---pagebreak--- Nr. C 53/20                             Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen                                      28. 2 . 9 1
            2 . Convergentie van het begrotingsbeleid
                 Convergentie dient niet alleen aan de zijde van kosten en prijzen te worden gestimuleerd, doch o o k
                 de collectieve lasten dienen te worden beperkt, ten einde onaanvaardbare onevenwichtigheden te
                 voorkomen, de aanbodzijde van de economie te versterken en over de nodige ruimte te beschikken
                 voor het geval zich ongunstige ontwikkelingen voordoen.
                 O p begrotingsgebied is d e convergentie duidelijk minder ver gevorderd dan ten aanzien van prijzen
                en kosten. De invloed van deze convergentie o p monetaire en wisselkoersstabiliteit is slechts
                indirect en na een lange periode van steeds grotere onevenwichtigheden voelbaar. Vooruitgang o p
                dit gebied is echter zeer belangrijk omdat te grote begrotingstekorten o p middellange en lange
                termijn de geloofwaardigheid van het streven naar monetaire stabiliteit aantasten en het
                economisch beleid bemoeilijken.
                 Griekenland en Italië kampen nog steeds met zeer grote begrotingstekorten. In Griekenland heeft
                het begrotingstekort, dat in 1990 rrleer dan 18 % van het BBP bedraagt, een niveau bereikt d a t in
                d e Gemeenschap nog nooit is voorgekomen. De bruto openbare schuld is snel gestegen, van
                minder d a n 3 0 % van het BBP in 1980 tot circa 9 0 % in 1990 (tabel 7). O p een groot aantal
                gebieden en gedurende een aantal jaren zijn aanzienlijke aanpassingen noodzakelijk, zoals t o t
                uiting komt in het onlangs vastgestelde aanpassingsprogramma o p middellange termijn.
                                                               TABEL 7
                                               Ontwikkeling van de bruto openbare schuld
                                                                                (in percent  BBP)
                                                      1980          1986          1989         1990           1991 (')
                 België                              76,9          123,7         129,9        129,4            129,4
                 Italië                              59,0           88,5          98,9        100,9            102,9
                 Ierland                             76,8          115,7         104,7        101,4             99,4
                 Griekenland                         28,8           65,3          85,1         89,5             94,3
                 Nederland                           45,9           71,7          77,6         77,8             78,5
                 Portugal                            37,1           68,4          71,5         67,8             64,7
                 Denemarken                          39,3           67,2          63,3         62,8             63,3
                 Spanje                              18,1           48,5          45,2         44,7             42,6
                 Duitsland                           32,7           42,7          43,6         43,7             45,2
                 Verenigd Koninkrijk                 54,3           58,1          45,7         43,0             41,8
                 Frankrijk                           24,6           34,2          36,0         36,1             36,1
                 Luxemburg                           13,8           13,8            8,8          7,8              6,8
                 EUR-12                              41,0           58,5          59,0         58,9             59,2
                ( ' ) Raming.
                Italië kampt eveneens met een zeer omvangrijk begrotingstekort ( 1 0 % van het BBP in 1990),
                waardoor de openbare schuld ten opzichte van het BBP stijgt (circa 100 % van het BBP in 1990,
                tegen 6 6 % in 1982). De noodzakelijke verlaging van het inflatiepercentage zal gepaard moeten
                gaan met een aanzienlijke vermindering van het begrotingstekort, waardoor eerst een stabilise
                ring, en vervolgens een verlaging van het niveau van de schuld ten opzichte van het BBP kunnen
                worden bereikt. Inflatiebestrijding zonder een passende budgettaire aanpassing zou tot een nog
                snellere stijging van de openbare schuld ten opzichte van het BBP leiden, zoals in België in het begin
                en het midden van de jaren tachtig is gebeurd. Een dergelijke situatie zou nog grotere
                aanpassirigsinspanningen vergen.
                België, Portugal, Ierland en, in mindere mate, Nederland worden nog steeds met problemen o p het
                gebied van de begroting geconfronteerd door de grote openbare schuld. In deze landen is een
                verlaging van d e schuld als percentage van het BBP noodzakelijk o m de rentelasten te verlagen
 ---pagebreak--- 28. 2 . 9 1                         Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen                                      Nr. C 53/21
            en de gevoeligheid voor rentestijgingen te verminderen. In België is het niveau van de openbare
            schuld nog steeds buitengewoon hoog (128 % van het BBP in 1990). Het begrotingstekort is nog te
            omvangrijk om dit percentage te doen dalen indien de groei afneemt of de rente stijgt. De dubbele
            begrotingsnorm waarbij de nationale regering streeft om de uitgaven exclusief rente reëel te
            bevriezen en het tekort nominaal o p hetzelfde peil te houden zou moeten worden toegepast o p alle
            overheden. Slechts indien streng en algemeen aan deze regel wordt vastgehouden, kan de
            overheidsschuld in verhouding tot het BBP geleidelijk worden verlaagd, hetgeen essentieel is om
            stabiliteit o p lange termijn te waarborgen. Ierland heeft zijn begrotingstekort reeds aanzienlijk
            verminderd, zodat de overheidsschuld in procenten van het BBP een duidelijk dalende tendens
            vertoont. Deze ontwikkeling dient thans te worden voortgezet. In Nederland is de openbare
            schuld, hoewel niet zo hoog als in België en Ierland, nog niet volledig gestabiliseerd. De
            begrotingsontwikkelingen dienen derhalve scherp in het oog te worden gehouden. De begrotings
            situatie in Portugal moet eveneens worden verbeterd, tegelijkertijd met de bestrijding van de
            inflatie, ten einde de vooruitgang die met de relatieve stabilisatie van de openbare schuld is
            geboekt, te handhaven.
                                                            TABEL    8
                                               Financieringssaldo van de overheid
                                                                                (in procent van het BBP)
                                                 1983         1985       1987        1989         1990        1991 (>)
             Europese Gemeenschap                --5,3        -5,2       -4,2        -3,0          -3,9         -4,1
                                                                    Landen met een groot tekort
             Griekenland                         --8,3      -13,8       -12,0       -18,4        -18,6         -17,1
             Italië                             -11,8       -12,5       -11,2       -10,2        -10,0          -9,4
                                                                    Landen met een grote schuld
             België                             -11,2          -8,5       -7,1        -6,6         -5,6         -5,9
             Ierland                            -11,8        -11,3        -9,1        -3,2         -3,3         -3,5
             Nederland                            -6,4         -4,8       -6,5        -5,3         -5,4         -4,7
             Portugal                             -9,0       -10,1        -6,8        -3,8         -6,0         -5,6
                                                                          Overige landen
             Denemarken                           -7,2         -2,2       + 2,2       -0,8         -1,4         -1,6
              Duitsland                           -2,5         -1,1       -1,9        + 0,2        -3,2         -4,8
              Spanje                              -4,8         -7,0       -3,2        -2,7         -3,0         -1,8
              Frankrijk                           -3,2         -2,9       -2,0        -1,5         -1,2         -1,1
              Luxemburg                           + 2,0        + 5,3      + 1,3       + 3,4        + 3,3        + 1,1
              Verenigd Koninkrijk                 -3,3         -2,7       -1,3        + 0,9        -0,2         -0,7
             (') Raming.
              In het verenigde Duitsland is de begrotingssituatie eveneens zorgwekkend vanwege het sterk
              expansieve effect van de hereniging op de begrotingskosten. Hoewel een groter overheidstekort
              economisch gerechtvaardigd is o m investeringen gedurende de overgangsperiode te financieren,
              oefent de omvang van het huidige financieringstekort een overmatige druk uit o p de rentetarieven.
              Verder zou de.produktiecapaciteit in West-Duitsland, door de grote vraag uit de voormalige
              DDR, overbelast kunnen raken, hetgeen de inflatie omhoog kan stuwen en tot een stijging van de
              reële wisselkoers zou kunnen leiden. O m zich voor deze gevaren te behoeden en een overbelasting
              van het monetairebeleid te voorkomen, zou een strakker begrotingsbeleid zinvol zijn. In de mate
              dat aan de sterk toegenomen vraag wordt voldaan met een vergroting van de invoer uit andere
              Lid-Staten zal de druk o p de Duitse produktiecapaciteit verminderen en de bedrijvigheid in de
              andere landen gestimuleerd worden.
              In een laatste groep landen — Denemarken, Spanje, Frankrijk, Luxemburg en het Verenigd
              Koninkrijk — lijkt de begrotingssituatie wat het financieringssaldo en de openbare schuld betreft
              onder controle te zijn, zodat zich dienaangaande voor de Gemeenschap geen problemen ten
              aanzien van de convergentie voordoen. Aandacht dient echter te worden geschonken aan de
              stijging van de begrotingstekorten in Denemarken en het Verenigd Koninkrijk. Dat de
              begrotingssituatie in deze groep landen in het algemeen als positief kan worden beschouwd, neemt
 ---pagebreak--- Nr. C 53/22                            Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen                                 28. 2 . 9 1
                echter niet weg dat het, zoals ook geldt voor de andere landen, noodzakelijk is o m de structuur van
                de openbare financiën te verbeteren ten gunste van de aanbodzijde van de economie, als
                voorbereiding o p de interne markt van 1992, en de budgettaire flexibiliteit te vergroten, zodat een
                optimale beleidscombinatie mogelijk wordt. Dit betekent met name een verbetering van d e
                structuur van uitgaven en ontvangsten, waardoor in sommige gevallen het aandeel van de
                uitgaven in het BBP kan worden verlaagd'en de belastingdruk verminderd.
                Bovendien kampt een aantal van deze landen met sterke inflatoire tendensen en aanzienlijke
                tekorten o p de lopende rekening, zoals het Verenigd Koninkrijk en Spanje, of met een hoge
                buitenlandse schuld, zoals Denemarken. In deze landen dient dan o o k een behoedzaam
                begrotingsbeleid te worden gevoerd.
            3. Convergentie van de lopende rekeningen
               In een steeds meer geïntegreerde economie met een volledig geliberaliseerd kapitaalverkeer en in
               toenemende mate vaste wisselkoersen moet de convergentie van de lopende rekeningen o p d e
               betalingsbalans in een andere context worden geplaatst en dient d e wenselijkheid van een positief
               of negatief saldo o p de lopende rekening van geval tot geval te worden beoordeeld.
               Spanje kampt met een hoog en nog toenemend tekort o p de lopende rekening (hoger dan 3 , 5 %
               van het BBP in 1990). O p zich is een tekort o p de lopende rekening in het geval van Spanje niet
               verontrustend, zolang het gepaard gaat met kapitaalinvoer ter financiering van d e snelle toename
               van d e investeringen. Een reden tot zorg is echter, met name indien in de komende maanden d e
               aardolieprijzen hoog blijven, de snelheid waarmee d e lopende rekening, die in 1987 nog in
               evenwicht was, verslechtert. Voor 1991 wordt evenwel een stabilisering van het tekort verwacht.
               O m de wisselkoersstabiliteit te handhaven dient er snel voor te worden gezorgd d a t de
               arbeidskosten per eenheid in Spanje minder sterk stijgen dan die van zijn voornaamste
               handelspartners, zodat zijn concurrentiepositie kan worden verbeterd. Dit zou tevens d e
               voorwaarden scheppen voor een duurzame sterke groei, die zowel nodig is o m d e voortdurend
               hoge werkloosheid terug te dringen als o m het „inhaalproces" voort te zetten. Deze opmerkingen
               gelden tevens voor Griekenland waar de lopende rekening in de afgelopen jaren ernstig is
               verslechterd.
               De positie van de lopende rekening van Italië is weliswaar nog niet verontrustend, doch geeft
               niettemin aanleiding o m het externe concurrentievermogen kritisch te bezien. V o o r het Verenigd
               Koninkrijk is enige verbetering in de externe positie te verwachten, doch d e kostenontwikkelingen
               dienen nog nauwlettend te worden gevolgd.
               D e huidige posities o p de lopende rekening van de landen waarvoor reeds vanaf de oprichting van
               het EMS de nauwe bandbreedte geldt lijken over het algemeen houdbaar. H e t Duitse overschot,
               d a t in het recente verleden nog reden tot zorg gaf, is sterk teruggelopen als gevolg van d e
               heroriëntatie van het handelsverkeer ten gevolge van het eenwordingsproces. In Denemarken,
               waar d e lopende rekening voor het eerst sinds d e jaren zestig een overschot vertoont, werd
               aanzienlijke vooruitgang geboekt. Dit werd echter bereikt ten koste van d e groei. Een verdere
               verbetering van de concurrentiepositie zou kunnen bijdragen tot consolidatie van deze positieve
               ontwikkeling o p hogere niveaus van bedrijvigheid en werkgelegenheid.
               M e t passende monetaire, budgettaire en structurele maatregelen kunnen d e stijging van de
               aardolieprijzen en de interne inflatoire tendensen worden opgevangen, zodat d e gunstige
               basisvoorwaarden voor groei in de Gemeenschap behouden blijven. D e versterking van het
               potentieel van de Gemeenschap zal de aanbodzijde van de economie verbeteren en bijdragen t o t
               een hervatting van de groeitendens o p middellange termijn. Een dergelijk beleid voldoet tevens
               aan de vereisten voor een succesvolle vooruitgang naar de Economische en Monetaire Unie
               toe.
 ---pagebreak---    28. 2. 91                                  Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen                                     Nr. C 5 3 / 2 3
                                       VOORNAAMSTE ECONOMISCHE INDICATOREN 1988—1992
                                     GEMEENSCHAP, VERENIGDE STATEN VAN AMERIKA EN JAPAN
  (a) BBP in constante prijzen ( l )                                      (b) Binnenlandse vraag in constante prijzen
      (procentuele mutatie)                                                    (procentuele mutatie)
                 1988        1989      1990 (*)   1991(*)     1992 (*)                    1988       1989   1990 (*)   1991 n       1992 (*)
  B                4,3        4,0         3,5        2%         23/4      B                4,3         5,0     4,0        2%           2yU
  DK            -0,4           1,3        0,9        1          1%        DK             -2,2          0,8   -0,8        -v4           1
  D                3,7        3,3         4,3       3V 4        2         D                3,8         2,7     3,7        3V 4         2V4
  GR               4,0        2,6         1,2        1          iv 2      GR               5,6        4,2      2,1        1            IV 2
  E                5,0        4,9         3,5       2V2         3%       E                 7,3        7,7      5,3        3            3%
  F                3,3        3,6         2,5       2-V2        2%       F                 3,5        3,1      2,9        2%           3
  IRL              3,7        5,9         4,5       2V4 -       3%       IRL               0,2        6,1      6,4          3
                                                                                U        4%
  I                3,9        3,2"        2,6       2%          2V4      I                 4,6        3,3     2,9         2V4          3V 4
 L                4,3         6,1         3,2       3           3V 4     L                 2,7        5,3     5,2        4V2           4
 NL               2,7         4,0        3,4        2          2 V2      NL                2,0        4,3     3,9         1%           2
 P                3,9         5,4        4,2        3 %        3V 4      P                 7,4        4,1     5,0        3V2           4V4
 UK               4,1         2,2         1,5         3
                                                        A      2%        UK                7,3        3,1     0,9           v2         2V4
 EG               3,8         3,3        2,9        2%         2 V2      EG                4,8        3,6     3,0        2V 4          3
 USA              4,6         3,0        1,0          %         1        USA               3,2        2,4     0,6        - %             %
 JAP              5,7         4,8        6,0        4%         4,0       JAP               7,5        5,8     6,0        4%            4%
 (c) Prijsindexcijfer van het gezinsverbruik                             (d) Saldo lopende rekening van de betalingsbalans
     (procentuele mutatie)                                                    (in procent van het BBP)
                1988        1989      1990 (*)   1991 (*)    1992 (*)                    1988       1989   1990 (*)   1991 (*)      1992 (*)
B                 1,8         3,4        3,6        4V2         3V2     B                  1,0        1,0     0,3      -    %          0
DK                4,9         5,0        2,8        3%         2        DK              -1,8       -1,3          0          %           1%
D                 1,3         3,2        2,8        4           3V2     D                  4,1        4,7     2,6           %             %
GR              14,0        14,4        20,5       18>/2      15        GR              -1,7       -4,8     -5,1       - 5           -4V 2
E                 5,1         6,6        6,8 '      6%         5V2      E               -1,1       -2,9     -3,8       - 4           - 4
F                 3,0         3,3        3,4        3V2        3        F               -0,4       -0,2     -0,3       "     V2      -    v4
IRL               2,5        3,9         2,8        3V2        2V2      IRL                1,8        1,6     1,2         'V 2            v4
I                 4,8         6,0        6,1      . 6%         5V2      I               -0,6       -1,3     -1,3       -1%           -I3/4
L                 2,6        4,0         3,5        4          3V2      L                34,3       31,5     27,3       24            22 V2
NL                0,7        2,1         2,4        2%         2 V2     NL                 2,4        3,6     3,3         3V2          3'/ 2
P               10,0       12,8         13,2      12V2        11"       P               -4,4       -1,2     -1,2       -I3/4         -1%
UK               5,0         6,1         7,0        6%         4%       UK              -4,1       -3,7     -2,8       - 2        .- 2
EG               3,7         4,9         5,1        5%         4V2      EG                0,2         0,2   -0,3       -    %       -    3
                                                                                A
USA              4,1         4,4         5,1        6%         5V2      USA             -2,4       -1,8     -1,7          3
                                                                                -I /4        -iv2
JAP               0          1,7         2,5        2V4        2%       JAP               2,8        2,2      1,6         IV2          2
(*) Vooruitzichten november 1990.
(') BNP voor de Verenigde Staten van Amerika en voor Japan vanaf 1989.
 ---pagebreak--- Nr. C 5 3 / 2 4                                   Publikatieblad v a n d e E u r o p e s e G e m e e n s c h a p p e n                               28. 2. 91
(e) Aantal werklozen                                                                 (f) Vorderingensaldo van de totale overheid
     (in % van de burgerlijke beroepsbevolking)                                            (in % van het BBP)
                                                                                1988          1989  1990 (*)• 1991 n        1992 (*)
                 1988         1989       1990 (*)    1991 (*)     1992 (*)
                                                                                B                    -6,6          -6,6   -5,6      - 6          -5V2
B                10,0           8,5         7', 8        73/4       7V2
                                                           3                         DK                     0,2         -0,7   -1,4      -1V2         -1
DK                 6,5          7,7         8,2          8 /4       8%
                                                                                D                    -2,1            0,2   -3,2     -4V4          - 3V2
D                  6,1          5,5         6,0         '6%         6V2
                                                                                GR                 -15,6          -18,4  -18,6     -17            -15
GR                 7,7          7,8         8,1          9%         9V2
                                                                                ' E                    -3,2          -2,7   -3,0      - I V 4      - 1
E                19,3         17,0         15,8        15V2        15
                                                                                F                    -1,7          -1,5   -1,2      - 1          - 1
F                  9,9          9,4         8,9          83/4        8V2
                                                                                IRL                  -5,3          -3,5   -3,3      -3V2         - 3V2
IRL              17,6         17,0         16,5        16V2        16V2
                                                                                I                  -10,9          -10,2  -10,0      -9V4          - 9V4
I                10,8         10,8         10,2        10V4        10 1 /,
                                                                                L                       2,1          3,2    3,3         1V4         1
L                  2,1          1,8          1,7         iv2         iv2
                                                                                NL                   -5,2          -5,2    -5,4      -43/4        - 4V2
NL                 9,3          8,7         7,4          7%          7
                                                                                P                    -5,4          -3,8    -6,0      - 5V2        -4%
P                  5,6          5,0         4,4          5           5
                                                                     8                UK                     1,1          0,9   -0,2        - %          -v2
 UK                8,5          7,0          6,4       7%
                                                                                EG                   -3,7          -3,0    -3,9      - 4          - 3V 2
 EG                9,7          8,9        '8,5          83/4        8%
                                                                                USA                 -3,6          -2,0    -2,3      -2%          - 2
 USA               5,5          5,2          5,4         6           63/4
                                                                                JAP.                    2,1          1,8    2,7         2'/ 2 .     2V4
JAP                2,5          2,3          2,2         2V 4        2V4
 (g) Totale werkgelegenheid                                                           (h) Reële loonsom per werknemer (*)
      (procentuele mutatie)                                                                 (procentuele mutatie)
                  1988         1989       1990 (*)    1991 n      1992 (*)                                1988          1989  1990 (*)  1991 (*)      1-992 (*)
 B                 1,5           1,3         0,9           V4         v4              B                   -0,1            0,5    2,6        2V2          vu
                 -0,6         -0,5         -0,2          0            v2              DK              " "0,4            -1,3     0,4       - %            1
 DK
                   0,6           1,4         2,4         1V2        1                 D                     1,9         -0,3     1,9        1%             •V4
 D
                    1,6         0,4          0,7        -V2         0                 GR                    2,8           3,9  -2,1      -iv    2      -1V2
 GR
                                                                                3
 E                 2,9          4,1          2,7         1V2        1%                E                     1,3         -0,8     1,3          /4          1
                                                                      l                                      1,0          1,5    2,0        1             1V2
 F                 0,6           1,2         1,2           3
                                                            A           U             F
 IRL               0,4           1,1         1,6           3
                                                            A '       3
                                                                       A              IRL                    1,6        -1,5     1,5        1%            1V4
                    1,4       -0,5           1,0                      V2              I                     3,8           3,0    2,6        2 V2          2V4
 I                                                         %
                    3,1          3,7         2,4         1V4        1V2               L                     0,5         -0,2    '2,6        1%            2%
 L
                    1,3          1,6         1,7           3
                                                             /4 •   1                 NL                    0,7         -1,5     2,2        iv2           1V2
 NL
                   0,1           2,3         1,9           V4         V2              P                      3,1          0,2    3,3        2%            2V2
 P
 UK                 3,2          2,8         2,0        -V2         0                 UK                     2,1          2,5    3,2        2%            1%
                    1,5          1,6         1,7           %          3
                                                                       A              EG                     1,8          1,1    2,2         1V2          iv2
 EG
 USA                2,9          2,0         0,9            3
                                                             A        'U               USA                   0,9        -0,7     0            v4            %
                    1,6          1.7         1,6         1V4        1                 JAP                    3,7          2,2    3,0        3             23/4
 JAP
  (*) Vooruitzichten november 1990.
  (') Gedefleerd met prijsdeflator gezinsverbruik.
 ---pagebreak--- 28. 2. 91                                    Publikatieblad v a n d e Europese G e m e e n s c h a p p e n                          Nr. C 5 3 / 2 5
(i) Bruto investeringen, bouw, in constante prijzen                        (j) Bruto investeringen, uitrustingsgoederen, in constante prijzen
    (procentuele mutatie)                                                      (procentuele mutatie)
                1988       1989      1990 (*)   1991 (*)  1992 N                             1988            1989   1990 (*)  1991 (*)   1992 (*)
B               15,0        9,6         4,7        -v4       3%            B                   17,7           19,0    10,0       8         8V4
DK             -3,1       -4,2        -6,1       -2%        - %            DK                -7,5              5,5     1,8       2V2       3V2
D                4,7        5,1         5,2      . 2         2V4           D                    7,7            9,7    11,4       7         6
GR                7,6       2,1         2,0         2        3V2           GR                  10,8           17,3     4,0 -     4         6
E               12,6       13,3        11,5         6        7             E                   16,5           14,1     5,4       4         5V4
F                 6,2       4,5         3,0         2        3V2           F                    8,9            6,9     4,5       4         5%
IRL            -0,7         9,8        10,6         6%       6%            IRL                  5,6           14,1     9,8       6V4       6V2
I                 3,7       3,6         2,5         2 V2     2V2           I                    6,4            6,3     3,4       4         5%
L                 9,9        8,8        8,2         5        4 V2          L                  -5,4            14,9    12,0       6%        5%
NL '            11,8        2,6         0,8      -iv2       2 V2           NL                   6,8            5,5     5,5       3 V2      2V4
P               10,1        7,5         7,0        4V2       5V2           P                   23,2            9,0    11,0       8         8V2
                                                              3
UK                6,1     -0,4        -2,2         - %       I /4          UK                  17,7           10,0   -0,3      -2V 4       3%
EG               6,4        4,7         3,6        2        3V4            EG                  10,4            8,9    • 5,1      3%        5V4
(k) Bruto investeringen, totaal, in constante prijzen                      (1) BIP per hoofd (EG = 100)
     (procentuele mutatie)                                                     lopende prijzen en koopkrachtpariteiten
                1988       1989     1990 (*)    1991 N    1992 (*)                           1960          ' 1973    1986     1991 (•)   1992 (*)
B               16,0       13,6         7,0         3V2     5 V2           B                  95,4          101,3    101,0     103,3      104,0
DK             -6,5       -0,1        -2,6          0       iv 2           DK               118,4           113,3    116,7     104,2      103,9
D               : 5,9       7,1         8,0         4V2     4              D                118,0           111,2  * 114,3     112,5      110,9
GR               9,0        8,6         2,9         3 .     43/4           GR                 38,7            56,9    55,8   . 52,8        52,4
E               14,0       13,6         8,9         5%      6V4            E                   59,6           78,1    72,2      77,1       77,8
F                7,5        5,9         3,8         3%      4V2            F                105,9           110,6    110,1     108,9      109,3
IRL              0,3       12,1        10,2         6V2     6V4            IRL                 60,8           59,0    63,5      69,2       70,4
I                4,9        5,1         3,0         3%      4              I                   86,6           93,4   103,2     104,4      104,9
L                3,2       11,5        10,0         5%      5V4            L                158,4           142,3    124,2     125,4    . 127,4
NL               9,8        3,9         2,9           %     2 V2           NL               118,7           113,2    106,3     103,6      103,6
P               15,0        8,3         9,1         6V4     7              P                   38,8           56,4    52,7      56,9       57,7
UK              13,1        4,8       -1,2        -IV2      2 V2           UK               128,7           108,5    105,1     104,0      104,1
EG               8,4        6,8         4,4         3       4%             EG               100,0           100,0    100,0     100,0      100,0
USA              5,4'       1,6       -0,4        -1        3,/4           USA              190,0           162,0    155,8     147,4      144,9
JAP             13,4       10,8         9,9         5       6              JAP                 55,9           96,4   111,0     122,5      125,4
(*) Vooruitzichten november 1990.
Bron: Diensten van de Commissie.