Avis juridique important

|

E1994C0003

ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΟΠΤΕΥΟΥΣΑΣ ΑΡΧΗΣ ΤΗΣ ΕΖΕΣ Αριθ. 3/94/COL της 12ης Ιανουαρίου 1994 σχετικά με την έκδοση δέκα ανακοινώσεων και κατευθυντηρίων οδηγιών στον τομέα του ανταγωνισμού

Επίσημη Εφημερίδα αριθ. L 153 της 18/06/1994 σ. 0001 - 0053

ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΟΠΤΕΥΟΥΣΑΣ ΑΡΧΗΣ ΤΗΣ ΕΖΕΣ Αριθ. 3/94/COL της 12ης Ιανουαρίου 1994 σχετικά με την έκδοση δέκα ανακοινώσεων και κατευθυντηρίων οδηγιών στον τομέα του ανταγωνισμού Η ΕΠΟΠΤΕΥΟΥΣΑ ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΕΖΕΣ,Έχοντας υπόψη:τη συμφωνία για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο (1), και ιδίως τα σημεία 16 έως 25 του παραρτήματος XIV,το άρθρο 5 παράγραφος 2 στοιχείο β) και το άρθρο 25 της συμφωνίας μεταξύ των κρατών της ΕΖΕΣ για τη σύσταση Εποπτεύουσας Αρχής και Δικαστηρίου (2),Εκτιμώντας:ότι, σύμφωνα με το άρθρο 25 της συμφωνίας ΕΑΔ, η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ θέτει σε εφαρμογή τις διατάξεις της συμφωνίας ΕΟΧ όσον αφορά την εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού που ισχύουν για τις επιχειρήσεις και, από την έναρξη ισχύος της εν λόγω συμφωνίας, προβαίνει στην έκδοση πράξεων αντίστοιχων εκείνων της Επιτροπής των ΕΚ οι οποίες παρατίθενται στο παράρτημα ΙΙ της συμφωνίας ΕΑΔ 7ότι στόχος των Πράξεων είναι να αποτελέσουν οδηγό για τις επιχειρήσεις περιλαμβάνοντας τις αρχές και τους κανόνες που θα καθοδηγήσουν την Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ κατά την εφαρμογή των άρθρων 53 έως 60 της συμφωνίας ΕΟΧ σε συγκεκριμένες περιπτώσεις προκειμένου να εξασφαλισθεί η ομοιόμορφη εφαρμογή των κανόνων του ΕΟΧ για τον ανταγωνισμό σε όλο τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο,ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΑΠΟΦΑΣΗ:1. Η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ προβαίνει στην έκδοση των δέκα ανακοινώσεων και κατευθυντηρίων οδηγιών που παρατίθενται κατωτέρω και επισυνάπτονται στην παρούσα απόφαση ως παραρτήματα Ι έως Χ.- ανακοίνωση της Εποπτεύουσας Αρχής της ΕΖΕΣ σχετικά με τους δευτερεύοντες περιορισμούς των συγκεντρώσεων,- ανακοίνωση της Εποπτεύουσας Αρχής της ΕΖΕΣ όσον αφορά τις πράξεις συγκέντρωσης και τις πράξεις συνεργασίας βάσει της πράξης για τον έλεγχο των συγκεντρώσεων μεταξύ επιχειρήσεων που αναφέρεται στο σημείο 1 του παραρτήματος XIV της συμφωνίας ΕΟΧ,- ανακοίνωση της Εποπτεύουσας Αρχής της ΕΖΕΣ όσον αφορά τις πράξεις που αναφέρονται στα σημεία 2 και 3 του παραρτήματος XIV της, συμφωνίας ΕΟΧ σχετικά με την εφαρμογή του άρθρου 53 παράγραφος 3 της συμφωνίας ΕΟΧ σε κατηγορίες συμφωνιών αποκλειστικής διανομής και αποκλειστικής προμήθειας,- ανακοίνωση της Εποπτεύουσας Αρχής της ΕΖΕΣ όσον αφορά την πράξη που αναφέρεται στο σημείο 4 του παραρτήματος XIV της συμφωνίας ΕΟΧ σχετικά με την εφαρμογή του άρθρου 53 παράγραφος 3 της συμφωνίας ΕΟΧ σε ορισμένες κατηγορίες συμφωνιών διανομής και εξυπηρέτησης των πελατών πριν και μετά την πώληση αυτοκινήτων οχημάτων,- ανακοίνωση της Εποπτεύουσας Αρχής της ΕΖΕΣ περί των συμβάσεων αποκλειστικής αντιπροσωπεύσεως που συνάπτονται με τους εμπορικούς αντιπροσώπους,- ανακοίνωση της Εποπτεύουσας Αρχής της ΕΖΕΣ σχετικά με συμφωνίες, αποφάσεις και εναρμονισμένες πρακτικές σε θέματα συνεργασίας μεταξύ επιχειρήσεων,- ανακοίνωση της Εποπτεύουσας Αρχής της ΕΖΕΣ σχετικά με εισαγωγές στο έδαφος που διέπεται από τη συμφωνία ΕΟΧ προϊόντων καταγωγής τρίτων χωρών που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της συμφωνίας ΕΟΧ,- ανακοίνωση της Εποπτεύουσας Αρχής της ΕΖΕΣ όσον αφορά την αξιολόγησή της σχετικά με ορισμένες συμφωνίες υπεργολαβίας που άπτονται του άρθρου 53 παράγραφος 1 της συμφωνίας ΕΟΧ,- ανακοίνωση της Εποπτεύουσας Αρχής της ΕΖΕΣ όσον αφορά τις συμφωνίες ήσσονος σημασίας που δεν εμπίπτουν στις διατάξεις του άρθρου 53 παράγραφος 1 της συμφωνίας ΕΟΧ,- κατευθυντήριες οδηγίες της Εποπτεύουσας Αρχής ΕΖΕΣ για την εφαρμογή των κανόνων του ΕΟΧ σχετικά με τον ανταγωνισμό στον τομέα των τηλεπικοινωνιών.2. Τα κείμενα στην αγγλική γλώσσα των ανωτέρω ανακοινώσεων και κατευθυντηρίων οδηγιών είναι τα μόνα αυθεντικά και θα δημοσιευθούν στο τμήμα ΕΟΧ και στο συμπλήρωμα ΕΟΧ της Επίσημης Εφημερίδας των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων.Βρυξέλλες, 12 Ιανουαρίου 1994.Για την Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣΟ ΠρόεδροςKnut ALMESTAD(1) Εφεξής καλούμενη «συμφωνία ΕΟΧ».(2) Εφεξής καλούμενη «συμφωνία περί Εποπτείας και Δικαστηρίου».ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ι ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟΥΣ ΔΕΥΤΕΡΕΥΟΝΤΕΣ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΥΣ ΤΩΝ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΕΩΝ Α. Η παρούσα ανακοίνωση εκδίδεται στο πλαίσιο των κανόνων της συμφωνίας για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο (εφεξής «η συμφωνία ΕΟΧ») και της συμφωνίας μεταξύ των κρατών ΕΖΕΣ για τη σύσταση Εποτεύουσας Αρχής και Δικαστηρίου (εφεξής «η συμφωνία περί Εποπτείας και Δικαστηρίου»).Β. Στο παράρτημα XIV της συμφωνίας ΕΟΧ παρατίθεται ο κατάλογος των ανακοινώσεων και κατευθυντήριων οδηγιών που έχει εκδώσει η Επιτροπή της ΕΚ πριν από τις 31 Ιουλίου 1991. Οι εν λόγω μή δεσμευτικές πράξεις περιέχουν αρχές και κανόνες που εφαρμόζει η Επιτροπή στον τομέα του ανταγωνισμού. Η συμφωνία ΕΟΧ υποχρεώνει την Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ να λαμβάνει δεόντως υπόψη τις αρχές και τους κανόνες αυτούς.Γ. Στο άρθρο 25 της συμφωνίας περί Εποπτείας και Δικαστηρίου, τα κράτη ΕΖΕΣ (1) περιέλαβαν την υποχρέωση όπως η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ θεσπίσει αντίστοιχες πράξεις προς αυτές της Επιτροπής των ΕΚ που μνημονεύθηκαν ανωτέρω.Δ. Σύμφωνα με την υποχρέωση αυτή, η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ εγκρίνει την παρούσα ανακοίνωση σύμφωνα με την ισχύ που της παραχωρεί το άρθρο 5 παράγραφος 2 στοιχείο β) της συμφωνίας περί Εποπτείας και Δικαστηρίου. Προτίθεται να εφαρμόσει τις αρχές και τους κανόνες που περιέχονται στην παρούσα ανακοίνωση κατά την εφαρμογή των σχετικών κανόνων ανταγωνισμού του ΕΟΧ σε μια ιδιαίτερη περίπτωση. Η παρούσα ανακοίνωση αντιστοιχεί στην ανακοίνωση της Επιτροπής που αφορά δευτερεύοντες περιορισμούς των συγκεντρώσεων που απαριθμούνται στο σημείο 16 του παραρτήματος XIV της συμφωνίας για τον ΕΟΧ και στο σημείο 1 του παραρτήματος ΙΙ της συμφωνίας περί Εποπτείας και Δικαστηρίου, αντίστοιχα.Ε. Για τις ανάγκες του ΕΟΧ, το κείμενο του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 4064/89 χωρίστηκε μεταξύ ουσιαστικών κανόνων οι οποίοι περιέχονται στην πράξη που αναφέρεται στο σημείο 1 του παραρτήματος XIV της συμφωνίας για τον ΕΟΧ [κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 4064/89] και διαδικαστικών κανόνων που περιέχονται στο κεφάλαιο ΧΙΙΙ του πρωτοκόλλου 4 της συμφωνίας περί Εποπτείας και Δικαστηρίου. Για τους λόγους αυτούς αναφέρονται οι εν λόγω δύο παραπομπές στο κατωτέρω κείμενο.Ι. Εισαγωγή 1. Η πράξη σχετικά με τον έλεγχο των συγκεντρώσεων επιχειρήσεων που αναφέρεται στο σημείο 1 του παραρτήματος XIV της συμφωνίας για τον ΕΟΧ [κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 4064/89] (εφεξής αναφερόμενος ως «η πράξη») ορίζει, στην αιτιολογική σκέψη 25, ότι η εφαρμογή του κανονισμού αυτού δεν αποκλείεται όταν οι εμπλεκόμενες επιχειρήσεις αποδέχονται ορισμένους περιορισμούς οι οποίοι συνδέονται άμεσα και είναι αναγκαίοι για την πραγματοποίηση της συγκέντρωσης (στο εξής «δευτερεύοντες περιορισμοί»). Κατά το πνεύμα της εν λόγω πράξης, αυτού του είδους οι περιορισμοί πρέπει να εκτιμώνται μαζί με την συγκέντρωση αυτή καθεαυτή. Ως εκ τούτου, και όπως επιβεβαιώνεται με το άρθρο 8 παράγραφος 2 δεύτερο εδάφιο τελευταία φράση του κεφαλαίου ΧΙΙΙ του πρωτοκόλλου 4 της συμφωνίας περί Εποπτείας και Δικαστηρίου, μια απόφαση που κρίνει τη συγκέντρωση συμβιβαστή καλύπτει και τους εν λόγω περιορισμούς. Στην περίπτωση αυτή, και βάσει των διατάξεων του άρθρου 22 παράγραφοι 1 και 2 του κεφαλαίου ΧΙΙΙ του πρωτοκόλλου 4 της συμφωνίας περί Εποπτείας και Δικαστηρίου, η πράξη και το κεφάλαιο ΧΙΙΙ του πρωτοκόλλου 4 της συμφωνίας περί Εποπτείας και Δικαστηρίου ισχύουν μόνο, χωρίς να εφαρμόζεται το κεφάλαιο ΙΙ του πρωτοκόλλου 4 της συμφωνίας περί Εποπτείας και Δικαστηρίου, ούτε και οι πράξεις που αναφέρονται στα σημείο 10 και 11 του παραρτήματος XIV της συμφωνίας για τον ΕΟΧ, κανονισμοί (ΕΟΚ) αριθ. 1017/68 και (ΕΟΚ) αριθ. 4056/86 τα κεφάλαιο VI, IX και ΧΙ του πρωτοκόλλου 4 της συμφωνίας περί Εποπτείας και Δικαστηρίου. Έτσι, η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ δεν θα εφαρμόζει παράλληλες διαδικασίες, από τις οποίες η μία θα αφορά τον έλεγχο της συγκέντρωσης στο πλαίσιο της πράξης και η άλλη την εφαρμογή των άρθρων 53 και 54 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ στους δευτερεύοντες περιορισμούς της συγκέντρωσης.2. Με την ανακοίνωση αυτή, η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ σκοπό έχει να δώσει ορισμένες ενδείξεις για την ερμηνεία που δίνει στην έννοια των «περιορισμών που συνδέονται άμεσα και είναι αναγκαίοι για την πραγματοποίηση της συγκέντρωσης». Οι περιορισμοί αυτοί πρέπει να εκτιμώνται, με γνώμονα την πράξη και το κεφάλαιο ΧΙΙΙ του πρωτοκόλλου 4 της συμφωνίας περί Εποπτείας και Δικαστηρίου που διέπουν τη συγκέντρωση, ανεξάρτητα από την αντιμετώπιση που θα είχαν στα πλαίσια των άρθρων 85 και 86 εάν εξετάζονταν μεμονωμένα ή σε διαφορετικό οικονομικό πλαίσιο. Η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ προσπαθεί, στα πλαίσια των ορίων που θέτει η πράξη και το κεφάλαιο ΧΙΙΙ του πρωτοκόλλου 4 της συμφωνίας περί Εποπτείας και Δικαστηρίου, να λάβει όσο το δυνατόν περισσότερο υπόψη της την κρατούσα επιχειρηματική πρακτική και τους όρους που είναι αναγκαίοι για την εφαρμογή των συγκεντρώσεων.Η ανακοίνωση αυτή γίνεται με την επιφύλαξη της οποιασδήποτε ερμηνείας που ενδέχεται να δώσει το Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων.ΙΙ. Αρχές της εκτίμησης 3. Οι «δευτερεύοντες περιορισμοί» είναι εκείνοι που συμφωνούνται μεταξύ των ενδιαφερόμενων μερών μιας συγκέντρωσης και περιορίζουν την ελευθερία δράσης τους στην αγορά. Δεν πρόκειται για περιορισμούς εις βάρος τρίτων. Εάν τέτοιου είδους περιορισμοί αποτελούν αναπόφευκτη συνέπεια της ίδιας της συγκέντρωσης πρέπει να εκτιμηθούν μαζί με τη συγκέντρωση δυνάμει του άρθρου 2 της πράξης. Εάν αντίθετα, οι περιορισμοί αυτοί απέναντι σε τρίτους είναι διαχωριστέοι από τη συγκέντρωση, είναι δυνατόν, εφόσον συντρέχει λόγος, να υπόκεινται σε εκτίμηση του συμβιβαστού τους με τα άρθρα 85 και 86 της συνθήκης ΕΟΚ.4. Οι «άμεσα συνδεόμενοι» περιορισμοί πρέπει να είναι δευτερεύοντες περιορισμοί με την πραγματοποίηση της συγκέντρωσης, δηλαδή περιορισμοί μειωμένης σημασίας σε σχέση με το κύριο αντικείμενο της συγκέντρωσης. Δεν εντάσσονται στο πλαίσιο αυτό ουσιαστικοί περιορισμοί εντελώς διαφορετικού χαρακτήρα από εκείνους που προκύπτουν από την ίδια τη συγκέντρωση. Αποκλείονται επίσης από το εν λόγω πλαίσιο συμβατικές ρυθμίσεις που περιλαμβάνονται μεταξύ των συστατικών στοιχείων της συγκέντρωσης, όπως είναι εκείνες που δημιουργούν οικονομική ένωση μεταξύ ανεξάρτητων προγενέστερα μερών ή θεσπίζουν τον από κοινού έλεγχο μιας επιχείρησης εκ μέρους δύο άλλων. Ως αναπόσπαστα μέρη της συγκέντρωσης, αυτού του είδους, οι συμβατικές ρυθμίσεις συνιστούν το κατεξοχήν αντικείμενο της εκτίμησης που πραγματοποιείται δυνάμει της πράξης και του κεφαλαίου ΧΙΙΙ του πρωτοκόλλου 4 της συμφωνίας περί Εποπτείας και Δικαστηρίου.Ακόμη, δεν πρόκειται, στις περιπτώσεις συγκεντρώσεων που πραγματοποιούνται σταδιακά, οι συμβατικές ρυθμίσεις που έχουν σχέση με τα στάδια που προηγούνται της θέσπισης ελέγχου κατά την έννοια του άρθρου 3 παράγραφοι 1 και 3 του κανονισμού. Για τις ρυθμίσεις αυτές εξακολουθούν να ισχύουν τα άρθρα 53 και 54 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ, εφόσον δεν συντρέχουν οι όροι του άρθρου 3.Παρομοίως, η έννοια των περιορισμών που συνδέονται άμεσα με τη συγκέντρωση αποκλείει από την εφαρμογή της πράξης και του κεφαλαίου ΧΙΙΙ του πρωτοκόλλου 4 της συμφωνίας περί Εποπτείας και Δικαστηρίου και τις επιπρόσθετες συμφωνίες που συνάπτονται κατά την ίδια περίοδο, εφόσον δεν έχουν άμεση σχέση με τη συγκέντρωση. Δεν αρκεί οι επιπρόσθετες αυτές συμφωνίες να εντάσσονται στο ίδιο πλαίσιο με τη συγκέντρωση.5. Παρομοίως, οι περιορισμοί πρέπει να είναι «αναγκαίοι για την πραγματοποίηση της συγκέντρωσης», πράγμα που σημαίνει ότι, εάν δεν υπήρχαν, η συγκέντρωση δεν θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί ή θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί μόνο υπό περισσότερο αβέβαιες συνθήκες, με σημαντικά υψηλότερο κόστος, σε μεγαλύτερο χρονικό διάστημα και με σημαντικά λιγότερες πιθανότητες επιτυχίας. Το κριτήριο αυτό θα πρέπει να εκτιμάται με αντικειμενικό τρόπο.6. Το ερώτημα, κατά πόσο ένας περιορισμός ανταποκρίνεται στους προαναφερόμενους όρους, δεν μπορεί να απαντηθεί κατά τρόπο γενικό. Σχετικά ιδίως με την αναγκαιότητα ενός περιορισμού, θα πρέπει όχι μόνο να λαμβάνεται υπόψη η φύση του, αλλά επίσης και να εξασφαλίζεται, κατά την εφαρμογή της αρχής της αναλογικότητας, ότι η διάρκειά του, το αντικείμενό του και το γεωγραφικό πεδίο εφαρμογής του δεν θα υπερβαίνουν τα λογικά όρια που θέτει η πραγματοποίηση της αντίστοιχης συγκέντρωσης. Εάν είναι δυνατές και εναλλακτικές λύσεις για την επίτευξη των επιδιωκόμενων νομότυπων σκοπών, οι επιχειρήσεις πρέπει να επιλέγουν εκείνη που αντικειμενικά είναι η λιγότερο περιοριστική για τον ανταγωνισμό.Οι αρχές αυτές πρέπει να εφαρμόζονται παρακολουθώντας την ανάπτυξη της πρακτικής που ακολουθεί η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ όσον αφορά τη λήψη των αποφάσεων. Ωστόσο, είναι δυνατόν, με βάση την εμπειρία, να επισμημανθούν οι θέσεις που η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ θα λάβει σχετικά με τους συνηθέστερους περιορισμούς σε περιπτώσεις εκχώρησης επιχειρήσεων ή τμημάτων επιχειρήσεων, διανομής επιχειρήσεων ή στοιχείων ενεργητικού τους μετά την από κοινού απόκτηση του ελέγχου τους, ή δημιουργίας κοινής επιχείρησης μέσω συγκέντρωσης.ΙΙΙ. Εκτίμηση των κοινών δευτερευόντων περιορισμών σε περίπτωση εκχώρησης επιχειρήσεων Α. Ρήτρες μη ανταγωνισμού 1. Μεταξύ των δευτερευόντων περιορισμών που ανταποκρίνονται στα κριτήρια της πράξης και του κεφαλαίου ΧΙΙΙ του πρωτοκόλλου 4 της συμφωνίας περί Εποπτείας και Δικαστηρίου περιλαμβάνονται και οι κατά σύμβαση απαγορεύσεις του ανταγωνισμού οι οποίες επιβάλλονται στον πωλητή στα πλαίσια συγκεντρώσεων που πραγματοποιούνται με εκχώρηση επιχείρησης ή τμημάτων επιχείρησης. Αυτού του είδους οι απαγορεύσεις σκοπό έχουν να εγγυώνται την εκχώρηση στον αγοραστή της πλήρους αξίας των εκχωρούμενων στοιχείων ενεργητικού, στα οποία συμπεριλαμβάνονται κατά γενικό κανόνα τόσο τα ενσώματα όσο και τα άυλα στοιχεία, όπως είναι η πελατεία που ο πωλητής έχει αποκτήσει ή η τεχνογνωσία που έχει αναπτύξει. Οι απαγορεύσεις αυτές όχι μόνο συνδέονται άμεσα με τη συγκέντρωση αλλά είναι και αναγκαίες για την πραγματοποίησή της, διότι, εάν δεν υπήρχαν, θα μπορούσε κανείς λογικά να αναμένει ότι η πώληση μιας επιχείρησης ή ενός τμήματος επιχείρησης δεν θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί κατά τρόπο ικανοποιητικό. Για να αποκτήσει πλήρως την αξία των στοιχείων ενεργητικού που του εκχωρούνται, ο αγοραστής, πρέπει να μπορεί να τύχει μιας ορισμένης προστασίας κατά των ανταγωνιστικών πράξεων του πωλητή, έτσι ώστε να είναι σε θέση να συγκρατήσει την εκχωρούμενη πελατεία καθώς και να αφομοιώσει και να αξιοποιήσει την εκχωρούμενη τεχνογνωσία. Δεν υπάρχει εν γένει λόγος να θεωρηθεί αναγκαία μια τέτοια προστασία εφόσον η εκχώρηση περιορίζεται de facto σε ενσώματα στοιχεία ενεργητικού (όπως κτίρια, γήπεδα και μηχανήματα) ή σε αποκλειστικά δικαιώματα βιομηχανικής ή εμπορικής ιδιοκτησίας (των οποίων οι κάτοχοι μπορούν να προσβάλουν αμέσως κάθε παράβαση εκ μέρους του εκχωρούντος τα δικαιώματα αυτά).Ωστόσο, μια τέτοια απαγόρευση του ανταγωνισμού δικαιολογείται από το νομότυπο σκοπό που επιδιώκει η συγκέντρωση μόνο στο βαθμό που η διάρκειά της, το γεωγραφικό πεδίο εφαρμογής της, το αντικείμενο και η εμβέλειά της δεν υπερβαίνουν τα όρια που είναι λογικά αναγκαία προς το σκοπό αυτόν.2. Όσον αφορά την αποδεκτή διάρκεια της απαγόρευσης του ανταγωνισμού, έγινε δεκτή ως ενδεδειγμένη μια περίοδος πέντε ετών στην περίπτωση εκχώρησης επιχειρήσεων που συμπεριλαμβάνει τόσο τη φήμη και πελατεία όσο και την τεχνογνωσία, καθώς και μια περίοδος δύο ετών στην περίπτωση που η εκχώρηση αφορά αποκλειστικά και μόνο τη φήμη και πελατεία Ωστόσο, αυτή η ρύθμιση δεν έχει απόλυτη ισχύ, δεν αποκλείεται δε μια απαγόρευση μεγαλύτερης διάρκειας να γίνει αποδεκτή υπό ορισμένες ιδιάζουσες συνθήκες. Αυτό συμβαίνει για παράδειγμα, όταν οι συμμετέχοντες στη συγκέντρωση μπορούν να αποδείξουν ότι η πιστότητα της πελατείας θα διατηρηθεί για περίοδο μεγαλύτερη των δύο ετών ή όταν ο οικονομικός κύκλος ζωής των αντίστοιχων προϊόντων είναι μεγαλύτερος των πέντε ετών και θα πρέπει να ληφθεί υπόψη.3. Το γεωγραφικό πεδίο εφαρμογής της ρήτρας μη ανταγωνισμού πρέπει να περιορίζεται στην περιοχή στην οποία ο εκχωρών εμπορευόταν τα προϊόντα ή τις υπηρεσίες του πριν από την εκχώρηση. Πράγματι, δεν φαίνεται αντικειμενικά αναγκαία η προστασία του αγοραστή από τον ανταγωνισμό του πωλητή σε περιοχές στις οποίες ο πωλητής δεν ασκούσε δραστηριότητες πριν από την εκχώρηση.4. Κατά τον ίδιο τρόπο, το αντικείμενο της ρήτρας μη ανταγωνισμού πρέπει να περιορίζεται στα προϊόντα και υπηρεσίες που αποτελούσαν το αντικείμενο της οικονομικής δραστηριότητας της επιχείρησης, ή του τμήματος επιχείρησης που εκχωρείται ιδίως σε περίπτωση μερικής εκχώρησης στοιχείων ενεργητικού, δεν φαίνεται σκόπιμο να πρέπει ο αγοραστής να προστατεύεται από τον ανταγωνισμό του πωλητή και όσον αφορά τα άλλα προϊόντα και υπηρεσίες που εξακολουθούν να αποτελούν το αντικείμενο δραστηριοτήτων που ο πωλητής συνεχίζει να ασκεί και μετά την εκχώρηση.5. Ο πωλητής μπορεί να δεσμευθεί για τον εαυτό του, τις θυγατρικές του και τα εμπορικά του γραφεία. Αντίθετα, δεν θα αποτελεί πλέον δευτερεύοντα περιορισμό η υποχρέωση επιβολής της ίδιας δέσμευσης σε τρίτους. Ο κανόνας αυτός εφαρμόζεται κυρίως σε ρήτρες που περιορίζουν τις δυνατότητες των μεταπωλητών ή χρηστών να πραγματοποιούν εισαγωγές ή εξαγωγές.6. Η προστασία του πωλητή δεν αποτελεί κανονικά δευτερεύοντα περιορισμό και πρέπει συνεπώς να εξετάζεται με βάση τα άρθρα 53 και 54 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ.Β. Άδειες εκμετάλλευσης δικαιωμάτων βιομηχανικής και εμπορικής ιδιοκτησίας καθώς και τεχνογνωσίας 1. Η πραγματοποίηση της εκχώρησης μιας επιχείρησης ή τμημάτων επιχείρησης περιλαμβάνει εν γένει την εκχώρηση στον αγοραστή, και με σκοπό την πλήρη εκμετάλλευση των εκχωρούμενων στοιχείων ενεργητικού, δικαιωμάτων βιομηχανικής και εμπορικής ιδιοκτησίας καθώς και τεχνογνωσίας. Ωστόσο, ο πωλητής μπορεί να παραμείνει κάτοχός τους, με σκοπό την εκμετάλλευσή τους στα πλαίσια άλλων δραστηριοτήτων από εκείνες που αποτελούν το αντικείμενο της εκχώρησης. Στην περίπτωση αυτή, το σύνηθες μέσον για να παρασχεθεί στον αγοραστή η εγγύηση της πλήρους εκμετάλλευσης των εκχωρούμενων στοιχείων ενεργητικού είναι η σύναψη συμφωνιών για την εκχώρηση σ' αυτόν δικαιωμάτων εκμετάλλευσης.2. Είναι αναγκαίες για την πραγματοποίηση μιας συγκέντρωσης οι απλές ή αποκλειστικές άδειες εκμετάλλευσης διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας, παρόμοιων υφιστάμενων δικαιωμάτων και τεχνογνωσίας, καθώς και οι δεσμεύσεις για τη χορήγηση τέτοιων αδειών εκμετάλλευσης. Μπορούν να περιορίζονται σε ορισμένες τεχνικές εφαρμογές, εφόσον αυτές αντιστοιχούν στις δραστηριότητες της εκχωρούμενης επιχείρησης. Κανονικά δεν θεωρείται απαραίτητο να συμπεριλαμβάνουν οι άδειες εκμετάλλευσης και εδαφικούς περιορισμούς ως προς την παραγωγή, οι οποίοι αντιστοιχούν στον τοπικό προσδιορισμό των εκχωρούμενων στοιχείων ενεργητικού. Οι άδειες εκμετάλλευσης μπορούν να εκχωρούνται για ολόκληρη τη νόμμη περίοδο ισχύος του διπλώματος ευρεσιτεχνίας ή των παρόμοιων δικαιωμάτων, ή τη συνήθη οικονομική ζωή της τεχνογνωσίας. Δεδομένου δε ότι τέτοιες άδειες εκμετάλλευσης ισοδυναμούν από οικονομική άποψη με μερική εκχώρηση δικαιωμάτων, η εκχώρηση αυτή δεν πρέπει να περιορίζεται χρονικά.3. Οι περιορισμοί των συμβάσεων αδειών εκμετάλλευσης που υπερβαίνουν αυτό το όριο εξέρχονται καταρχήν του πεδίου εφαρμογής του κανονισμού. Πρέπει δε να εκτιμώνται με γνώμονα τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά τους και με βάση το άρθρο 85 παράγραφοι 1 και 3. Έτσι, και εφόσον ικανοποιούν τους αντίστοιχους όρους, μπορούν τα τύχουν των απαλλαγών κατά κατηγορίες τις οποίες προβλέπει η πράξη όσον αφορά τις άδειες για τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας που αναφέρονται στο σημείο 5 του παραρτήματος XIV της συμφωνίας για τον ΕΟΧ [κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 2349/84] ή η πράξη όσον αφορά τις άδειες τεχνογνωσίας που αναφέρονται στα σημείο 9 του παραρτήματος XIV της συμφωνίας για τον ΕΟΧ [κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 556/89].4. Οι ίδιες αρχές πρέπει να εφαρμόζονται κατ' αναλογία και στην περίπτωση αδειών εκμετάλλευσης εμπορικών σημάτων, εμπορικών επωνυμιών και παρομοίων δικαιωμάτων. Και πράγματι, είναι δυνατόν να παρουσιασθούν περιπτώσεις κατά τις οποίες ο πωλητής προτίθεται να παραμείνει κύριος της άδειας για την εκμετάλλευση των δραστηριοτήτων που διατηρούνται ενώ ο αγοραστής χρειάζεται να έχει το δικαίωμα χρήσης για να διαθέσει στο εμπόριο τα προϊόντα που αποτελούν το αντικείμενο της δραστηριότητας της εταιρείας ή του τμήματος εταιρείας που του εκχωρείται.Σε παρόμοιες περιστάσεις μπορεί να είναι απαραίτητη η σύναψη συμφωνιών προκειμένου να αποφευχθεί η σύγχυση των εμπορικών σημάτων.Γ. Συμφωνίες αγοράς και εφοδιασμού 1. Σε πολλές περιπτώσεις, η εκχώρηση μιας επιχείρησης ή ενός τμήματος επιχείρησης μπορεί να συμπεριλαμβάνει και τη διάσπαση των παραδοσιακών δεσμών εσωτερικών προμηθειών και εφοδιασμού που προέκυπταν από την προγενέστερη ολοκλήρωση των δραστηριοτήτων στα πλαίσια της οικονομικής μονάδας του πωλητή. Για να είναι δυνατή, και υπό λογικούς όρους, η διάσπαση της οικονομικής μονάδας του πωλητή και η εκχώρηση μέρους των στοιχείων ενεργητικού στον αγοραστή, είναι συχνά αναγκαίο να διατηρούνται, τουλάχιστον για μια μεταβατική περίοδο, παρόμοιοι δεσμοί μεταξύ πωλητή και αγοραστή. Ο στόχος αυτός κανονικά επιτυγχάνεται με τη σύναψη συμφωνιών αγοράς και εφοδιασμού μεταξύ πωλητή και αγοραστή της επιχείρησης ή του τμήματος επιχείρησης που εκχωρείται. Με δεδομένη την ιδιάζουσα κατάσταση που προκύπτει από τη διάσπαση της οικονομικής μονάδας του πωλητή, τέτοιου είδους συμφωνίες είναι αποδεκτές είτε αποβαίνουν προς όφελος του πωλητή είτε προς όφελος του αγοραστή.2. Ο έννομος σκοπός των δεσμεύσεων αυτού του είδους είναι, αφενός, η εξασφάλιση της συνέχειας του εφοδιασμού του ενός ή του άλλου συμβαλλόμενου μέρους με τα προϊόντα που είναι αναγκαία για τις δραστηριότητες που διατηρούνται (από τον πωλητή) ή εξαγοράζονται (από τον αγοραστή). Ως εκ τούτου, υπάρχουν λόγοι για να αναγνωρισθεί, και για μια μεταβατική περίοδο, το εύλογο των δεσμεύσεων αυτών με σκοπό την εγγύηση των ποσοτήτων που εξασφαλίζονταν στο παρελθόν στα πλαίσια της οικονομικής μονάδας του πωλητή, ή την πρόβλεψη της αναπροσαρμογής των σε συνάρτηση με την εξέλιξη της αγοράς.Αφετέρου, σκοπός των δεσμεύσεων αυτών είναι και η εξασφάλιση της συνέχειας των δικτύων διάθεσης του ενός ή του άλλου συμβαλλόμενου μέρους, όπως αυτά ήσαν προγενέστερα εγγυημένα λόγω του ότι ανήκαν σε μια και την αυτή οικονομική μονάδα. Για τον ίδιο λόγο είναι αποδεκτές και δεσμεύσεις αγοράς συγκεκριμένων ποσοτήτων, συνδεόμενες, εφόσον συντρέχει περίπτωση, και από μια ρήτρα διακυμάνσεων.3. Ωστόσο, δεν φαίνεται εν γένει να είναι δικαιολογημένες οι δεσμεύσεις εφοδιασμού ή προμήθειας κατ' αποκλειστικότητα. Εκτός από εξαιρετικές περιπτώσεις οι οποίες συνδέονται, για παράδειγμα, με την έλλειψη αγοράς, ή με την ιδιαιτερότητα των προϊόντων, τέτοιου είδους αποκλειστικότητα δεν είναι αντικειμενικά αναγκαία για την πραγματοποίηση μιας συγκέντρωσης η οποία μεταφράζεται σε εκχώρηση επιχείρησης ή τμήματος επιχείρησης.Εν πάση περιπτώσει, και κατ' εφαρμογή της αρχής της αναλογικότητας, καλό θα ήταν οι ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις να εξετάζουν μήπως υπάρχουν, για την επίτευξη των επιδιωκόμενων στόχων, εναλλακτικά μέτρα λιγότερο περιοριστικά απ' ό,τι η αποκλειστικότητα, όπως είναι οι συμφωνίες για συγκεκριμένες ποσότητες.4. Όσον αφορά την αποδεκτή διάρκεια του εφοδιασμού και των προμηθειών, αυτή θα πρέπει να περιορίζεται σε μια μεταβατική περίοδο ανάλογη με την ανάγικη αντικατάστασης των δεσμών εξάρτησης από μια αυτόνομη θέση στην αγορά. Η διάρκεια αυτής της μεταβατικής περιόδου θα πρέπει να προσδιορίζεται με βάση αντικειμενικά κριτήρια.IV. Εκτίμηση των δευτερευόντων περιορισμών σε περίπτωση από κοινού εξαγοράς 1. Όπως αναφέρει η αιτιολογική σκέψη 24, η εφαρμογή του καννονισμού δεν αποκλείεται στην περίπτωση που δύο ή περισσότερες επιχειρήσεις συμφωνούν να αποκτήσουν από κοινού, ιδίως μέσω δημόσιας προσφοράς, τον έλεγχο μιας ή περισσότερων άλλων επιχειρήσεων, με στόχο και με αποτέλεσμα να διαμοιρασθούν μεταξύ τους τις επιχειρήσεις αυτές ή τα στοιχεία ενεργητικού τους. Πρόκειται εδώ για μια συγκέντρωση που πραγματοποιείται σε δύο διαδοχικές φάσεις: η από κοινού στρατηγική περιορίζεται στην απόκτηση του ελέγχου. Για να αποτελέσει συγκέντρωση η από κοινού απόκτηση, θα πρέπει της απόκτησης αυτής να επακολουθεί σαφής διαχωρισμός των εμπλεκόμενων επιχειρήσεων ή των αντίστοιχων στοιχείων ενεργητικού.2. Για το σκοπό αυτό, μπορεί να θεωρηθεί ως αποδεκτή μια συμφωνία των συμμετεχόντων στην από κοινού εξαγορά μιας επιχείρησης, να μην υποβάλουν μεμονωμένα ανταγωνιστικές προσφορές για την ίδια επιχείρηση ή να μην επιδιώξουν κατ' άλλον τρόπο την απόκτηση του ελέγχου της.3. Οι περιορισμοί που αφορούν αποκλειστικά την εφαρμογή του καταμερισμού αυτού πρέπει να θεωρούνται ως άμεσα συνδεόμενοι με τη συγκέντρωση και ως αναγκαίοι για την πραγματοποίησή της. Το ίδιο ισχύει και για τις ρυθμίσεις που συμφωνούνται μεταξύ των ενδιαφερόμενων για την από κοινού απόκτηση του ελέγχου μιας επιχείρησης, με σκοπό την κατανομή μεταξύ τους των μονάδων παραγωγής, των δικτύων διανομής και των υφιστάμενων εμπορικών σημάτων της εξαγοραζόμενης επιχείρησης ή των στοιχείων ενεργητικού της. Η εφαρμογή αυτής της κατανομής δεν μπορεί σε καμία περίπτωση να οδηγήσει σε συντονισμό της μελλοντικής συμπεριφοράς των αγοραστριών επιχειρήσεων.4. Ενόσω ένας τέτοιος καταμερισμός συνεπάγεται τη διάσπαση μιας προϋφιστάμενης οικονομικής ενότητας, οι ρυθμίσεις που συμφωνούνται με σκοπό την πραγματοποίηση της διάσπασης αυτής υπό λογικούς όρους πρέπει να θεωρούνται ως «δευτερεύοντες περιορισμοί». Ως προς αυτό, πρέπει να εφαρμόζονται κατ' αναλογία οι προαναφερθείσες αρχές σχετικά με τη μεταβατική περίοδο για τις συμφωνίες εφοδιασμού και προμηθειών σε περίπτωση εκχώρησης επιχείρησης.V. Εκτίμηση των δευτερευόντων περιορισμών σε περίπτωση δημιουργίας κοινών επιχειρήσεων μέσω συγκέντρωσης, κατά την έννοια του άρθρου 3 παράγραφος 2 δεύτερο εδάφιο της πράξης Η εκτίμηση αυτή πρέπει να λαμβάνει υπόψη τα ιδιάζοντα χαρακτηριστικά των κοινών επιχειρήσεων που δημιουργούνται μέσω συγκέντρωσης, των οποίων συστατικά στοιχεία είναι η δημιουργία μιας αυτόνομης οικονομικής ενότητας που ασκεί κατά διαρκή τρόπο όλες τις δραστηριότητες μιας επιχείρησης, καθώς και η μη ύπαρξη συντονισμού της ανταγωνιστικής πρακτικής μεταξύ των ιδρυτικών επιχειρήσεων, ή μεταξύ αυτών και της νέας κοινής επιχείρησης. Ο όρος αυτός συνεπάγεται καταρχήν την απομάκρυνση των ιδρυτικών επιχειρήσεων από την αγορά που επιφυλάσσεται στην κοινή επιχείρηση και, ως εκ τούτου, την κατάργησή τους ως πραγματικών ή δυνητικών ανταγωνιστών της νέας επιχείρησης.Α. Δεσμεύσεις μη ανταγωνισμού Ενόσω η απαγόρευση άσκησης ανταγωνισμού εκ μέρους των ιδρυτικών επιχειρήσεων προς την νέα κοινή επιχείρηση αποσκοπεί στην υλοποίηση της απόσυρσης των ιδρυτικών επιχειρήσεων από την αγορά που επιφυλάσσεται στην νέα κοινή επιχείρηση, η απαγόρευση αυτή πρέπει κατά συνέπεια να αναγνωρίζεται ως αναπόσπαστο μέρος της συγκέντρωσης.Β. Άδειες εκμετάλλευσης δικαιωμάτων βιομηχανικής και εμπορικής ιδιοκτησίας καθώς και τεχνογνωσίας Η δημιουργία μιας νέας αυτόνομης οικονομικής ενότητας συνεπάγεται κανονικά τη μεταβίβαση της τεχνολογίας που είναι αναγκαία για την άσκηση των δραστηριοτήτων που αναλαμβάνει η ενότητα αυτή, με τη μορφή εκχώρησης των αντιστοίχων δικαιωμάτων και τεχνογνωσίας. Ωστόσο, στην περίπτωση που οι ιδρυτικές επιχειρήσεις θα συμφωνούσαν να διατηρήσουν την κυριότητα της τεχνολογίας, ιδίως με σκοπό την αξιοποίησή της και σε άλλους τομείς εφαρμογής η μεταβίβαση της εν λόγω τεχνολογίας στη νέα κοινή επιχείρηση μπορεί να πραγματοποιείται μέσω της χορήγησης αδειών εκμετάλλευσης. Αυτού του είδους οι άδειες μπορούν να είναι αποκλειστικές, χωρίς οποιοδήποτε χρονικό ή τοπικό περιορισμό, λόγω του ότι αποτελούν απλώς υποκατάστατο της μεταβίβασης της κυριότητας. Ως εκ τούτου, πρέπει να θεωρηθούν ως αναγκαίες για την πραγματοποίηση της συγκέντρωσης.Γ. Δεσμεύσεις εφοδιασμού και προηθειών Εάν οι ιδρυτικές επιχειρήσεις εξακολουθούν να ασκούν δραστηριότητες ως αγοραστές ή ως πωλητές σε γειτονικούς τομείς ως προς τον τομέα δραστηριότητας της κοινής επιχείρησής τους, οι ενδεχόμενες δεσμεύσεις εφοδιασμού και προμηθειών θα πρέπει να εκτιμηθούν σε συνάρτηση με τις αρχές που εφαρμόζονται σε περίπτωση εκχώρησης επιχείρησης.(1) Για τους σκοπούς της παρούσας ανακοίνωσης, οποιαδήποτε αναφορά στα κράτη ΕΖΕΣ νοείται ως αναφορά στα κράτη ΕΖΕΣ στα οποία ισχύει η συμφωνία ΕΟΧ. (Βλέπε σχετικά κείμενα του άρθρου 2 παράγραφος 2 των πρωτοκόλλων για την προσαρμογή της συμφωνίας ΕΟΧ και της συμφωνίας περί Εποπτείας και Δικαστηρίου).ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΙ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΟΠΤΕΥΟΥΣΑΣ ΑΡΧΗΣ ΤΗΣ ΕΖΕΣ ΟΣΟΝ ΑΦΟΡΑ ΤΙΣ ΠΡΑΞΕΙΣ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗΣ ΚΑΙ ΤΙΣ ΠΡΑΞΕΙΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΒΑΣΕΙ ΤΗΣ ΠΡΑΞΗΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΛΕΓΧΟ ΤΩΝ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΕΩΝ ΜΕΤΑΞΥ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΠΟΥ ΑΝΑΦΕΡΕΤΑΙ ΣΟ ΣΗΜΕΙΟ 1 ΤΟΥ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΟΣ XIV ΤΗΣ ΣΥΜΦΩΝΙΑΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΟΧ [ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ (ΕΟΚ) ΑΡΙΘ. 4064/89 ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ] Α. Η παρούσα ανακοίνωση εκδίδεται στο πλαίσιο των κανόνων της συμφωνίας για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο (εφεξής «η συμφωνία ΕΟΧ») και της συμφωνίας μεταξύ των κρατών ΕΖΕΣ για τη σύσταση Εποπτεύουσας Αρχής και Δικαστηρίου (εφεξής «η συμφωνία περί Εποπτείας και Δικαστηρίου»).Β. Στο παράρτημα XIV της συμφωνίας ΕΟΧ παρατίθεται ο κατάλογος των ανακοινώσεων και κατευθυντήριων οδηγιών που έχει εκδώσει η Επιτροπή των ΕΚ πριν από τις 31 Ιουλίου 1991. Οι εν λόγω μη δεσμευτικές πράξεις περιέχουν αρχές και κανόνες που εφαρμόζει η Επιτροπή στον τομέα του ανταγωνισμού. Η συμφωνία ΕΟΧ υποχρεώνει την Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ να λαμβάνει δεόντως υπόψη τις αρχές και τους κανόνες αυτούς.Γ. Στο άρθρο 25 της συμφωνίας περί Εποπτείας και Δικαστηρίου, τα κράτη ΕΖΕΣ (1) περιέλαβαν την υποχρέωση όπως η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ θεσπίσει αντίστοιχες πράξεις προς αυτές της Επιτροπής των ΕΚ που μνημονεύθηκαν ανωτέρω.Δ. Σύμφωνα με την υποχρέωση αυτή, η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ εγκρίνει την παρούσα ανακοίνωση σύμφωνα με την ισχύ που της παραχωρεί το άρθρο 5 παράγραφος 2 στοιχείο β) της συμφωνίας περί Εποπτείας και Δικαστηρίου. Προτίθεται να εφαρμόσει τις αρχές και τους κανόνες που περιέχονται στην παρούσα ανακοίνωση κατά την εφαρμογή των σχετικών κανόνων ανταγωνισμού του ΕΟΧ σε μια ιδιαίτερη περίπτωση. Η παρούσα ανακοίνωση αντιστοιχεί στην ανακοίνωση της Επιτροπής που αφορά τις πράξεις συγκέντρωσης και τις πράξεις συνεργασίας στο πλαίσιο του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 4064/89 για τον έλεγχο των συγκεντρώσεων μεταξύ επιχειρήσεων που αναφέρονται στο σημείο 17 του παραρτήματος XIV της συμφωνίας για τον ΕΟΧ και στο σημείο 2 του παραρτήματος ΙΙ της συμφωνίας περί Εποπτείας και Δικαστηρίου, αντίστοιχα.Ε. Για τις ανάγκες του ΕΟΧ, το κείμενο του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 4064/89 χωρίστηκε μεταξύ ουσιαστικών κανόνων οι οποίοι περιέχονται στην πράξη που αναφέρεται στο σημείο 1 του παραρτήματος XIV της συμφωνίας για τον ΕΟΧ [κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 4064/89] και διαδικαστικών κανόνων που περιέχονται στο κεφάλαιο ΧΙΙΙ του πρωτοκόλλου 4 της συμφωνίας περί Εποπτείας και Δικαστηρίου. Για τους λόγους αυτούς αναφέρονται οι εν λόγω δύο παραπομπές στο κατωτέρω κείμενο.Ι. Εισαγωγή 1. Το άρθρο 3 παράγραφος 1 της πράξης που μνημονεύεται στο σημείο 1 του παραρτήματος XIV της συμφωνίας για τον ΕΟΧ [κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 4064/89] (στο εξής καλούμενος «ο κανονισμός») περιλαμβάνει εξαντλητικό κατάλογο των πραγματικών δεδομένων που εμπίπτουν στο εννοιολογικό πεδίο των συγκεντρώσεων. Σύμφωνα με την αιτιολογική σκέψη 23, ο όρος αυτός αναφέρεται μόνο στις ενέργειες που καταλήγουν σε μόνιμη μεταβολή της διάρθρωσης των μετεχουσών επιχειρήσεων.Αντίθετα, η πράξη δεν αφορά τις ενέργειες που έχουν ως στόχο ή αποτέλεσμα το συντονισμό της ανταγωνιστικής συμπεριφοράς των επιχειρήσεων που παραμένουν ανεξάρτητες η μία από την άλλη. Αυτού του είδους οι καταστάσεις έχουν χαρακτήρα συνεργασίας. Κατά συνέπεια, πρέπει να εξετάζονται με βάση τις διατάξεις των πράξεων που μνημονεύονται στα σημεία 10 και 11 του παραρτήματος XIV για τον ΕΟΧ [κανονισμοί (ΕΟΚ) αριθ. 1017/68 και (ΕΟΚ) αριθ. 4056/86] και κεφάλαια ΙΙ, VI, IX ή ΧΙ του πρωτοκόλλου 4 της συμφωνίας περί Εποπτείας και Δικαστηρίου. Το ίδιο ισχύει για μια πράξη που συνεπάγεται τόσο μακροχρόνια διαρθρωτική μεταβολή όσο και συντονισμό της ανταγωνιστικής συμπεριφοράς, σε περίπτωση που τα δύο αυτά στοιχεία είναι αδιαίρετα.Εάν η διαρθρωτική μεταβολή μπορεί να διαχωρισθεί από το συντονισμό της ανταγωνιστικής συμπεριφοράς, τότε η διαρθρωτική μεταβολή θα κριθεί σύμφωνα με την πράξη και το κεφάλαιο ΧΙΙΙ του πρωτοκόλλου 4 της συμφωνίας περί Εποπτείας και Δικαστηρίου και επόμενα, στο βαθμό που δεν καταλήγει σε επιπλέον περιορισμό κατά την έννοια του άρθρου 8 παράγραφος 2 του κεφαλαίου ΧΙΙΙ της συμφωνίας περί Εποπτείας και Δικαστηρίου, που προσδιορίζεται σύμφωνα με τις άλλες πράξεις που μνημονεύονται στο παράρτημα XIV της συμφωνίας για τον ΕΟΧ ή στα κεφάλαια του πρωτοκόλλου 4 της συμφωνίας περί Εποπτείας και Δικαστηρίου που θέτει σε εφαρμογή τα άρθρα 53 και 54 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ.2. Η παρούσα ανακοίνωση έχει ως στόχο, για λόγους ασφάλειας δικαίου, να καθορίσει όσο το δυνατόν σαφέστερα τις καταστάσεις συγκέντρωσης και συνεργασίας. Η διάκριση αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία για τις κοινές επιχειρήσες. Το ίδιο πρόβλημα ισχύει και για άλλες μορφές σύνδεσης μεταξύ των επιχειρήσεων όπως οι μονομερείς ή αμοιβαίες αποκτήσεις συμμετοχών και η σύνδεση σε επίπεδο διοίκησης, καθώς και για ορισμένες πράξεις στις οποίες συμμετέχουν παραπάνω από μια επιχείρηση, όπως οι μονομερείς ή οι αμοιβαίες μεταβιβάσεις επιχειρήσεων ή τμημάτων επιχειρήσεων ή η από κοινού απόκτηση μιας επιχείρησης με σκοπό την κατανομή της. Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις, οι σχετικές πράξεις είναι δυνατόν να μην εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του κανονισμού, εφόσον ο επιδιωκόμενος με αυτές στόχος ή τα αποτελέσματα που αυτές έχουν συνίστανται στο συντονισμό της ανταγωνιστικής συμπεριφοράς των ενδεχόμενων επιχειρήσεων.3. Στην παρούσα ανακοίνωση αναλύονται τα κύρια στοιχεία τα οποία θα καθορίσουν την άποψη της Εποπτεύουσας Αρχής της ΕΖΕΣ σχετικά με το κατά πόσο εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της πράξης οι προαναφερθείσες πράξεις. Η ανακοίνωση δεν έχει ως αντικείμενο την εκτίμηση των εν λόγω πράξεων, είτε δυνάμει της πράξης είτε με βάση οποιαδήποτε άλλη ισχύουσα διάταξη, και ιδίως τα άρθρα 53 και 54 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ.4. Οι αρχές που καθορίζονται στην παρούσα ανακοίνωση θα εφαρμοστούν και θα αναπτυχθούν περαιτέρω στα πλαίσια της πρακτικής που θα ακολουθήσει η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ κατά τη λήψη αποφάσεων για κάθε περίπτωση ξεχωριστά. Δεδομένου ότι οι εξεταζόμενες πράξεις έχουν συνήθως σύνθετο χαρακτήρα, η παρούσα ανακοίνωση δεν είναι σε θέση να παράσχει οριστική απάντηση σε όλες τις δυνατές περιπτώσεις.5. Η παρούσα ανακοίνωση δεν προδικάζει την ερμηνεία που ενδεχομένως δώσει το Δικαστήριο της ΕΖΕΣ.ΙΙ. Κοινές επιχειρήσεις κατά την έννοια του άρθρου 3 του κανονισμού 6. Στο άρθρο 3 παράγραφος 2 η πράξη αναφέρει την ύπαρξη δύο τύπων κοινών επιχειρήσεων (στο εξής καλούμενων «ΚΕ»): τις επιχειρήσεις που έχουν ως στόχο ή αποτέλεσμα το συντονισμό της συμπεριφοράς σε θέματα ανταγωνισμού και που παραμένουν ανεξάρτητες (στο εξής καλούμενες «ΚΕ με χαρακτήρα συνεργασίας») και εκείνες που πληρούν σε μακροπρόθεσμη βάση όλες τις λειτουργίες μιας ανεξάρτητης οικονομικής ενότητας και οι οποίες δεν συνοδεύονται από οποιασδήποτε μορφής συντονισμό της συμπεριφοράς σε θέματα ανταγωνισμού μεταξύ τους ή μεταξύ αυτών και της ΚΕ (στο εξής καλούμενες «ΚΕ με χαρακτήρα συγκέντρωσης»). Αυτές οι τελευταίες αποτελούν συγκεντρώσεις και, συνεπώς, υπάγονται στο πεδίο εφαρμογής της πράξης. Οι ΚΕ με χαρακτήρα συνεργασίας πρέπει να εξεταστούν στα πλαίσια των πράξεων που μνημονεύονται στο παράρτημα XIV της συμφωνίας για τον ΕΟΧ ή στα κεφάλαια του πρωτοκόλλου 4 της συμφωνίας περί Εποπτείας και Δικαστηρίου που θέτει σε εφαρμογή τα άρθρα 53 και 54 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ.Α. Η έννοια της κοινής επιχείρησης 7. Ως βάση για τον ορισμό του όρου «κοινή επιχείρηση» («ΚΕ») κατά την έννοια του άρθρου 3 παράγραφος 2, πρέπει να ληφθεί η διάταξη του άρθρου 3 παράγραφος 1 στοιχείο 6 της πράξης. Σύμφωνα με τη διάταξη αυτή, κοινές επιχειρήσεις είναι οι επιχειρήσεις που ελέγχονται από κοινού από περισσότερες άλλες επιχειρήσεις, τις μητρικές επιχειρήσεις. Συνεπώς, στα πλαίσια της πράξης, ο όρος ΚΕ περιλαμβάνει διάφορα χαρακτηριστικά:α) Επιχείρηση8. Μια ΚΕ πρέπει να είναι επιχείρηση. Ως τετοια νοείται η οργανωμένη συγκέντρωση ανθρώπινων και υλικών πόρων που αποσκοπεί στην επιδίωξη ενός καθορισμένου οικονομικού στόχου σε μακροπρόθεσμη βάση.β) Έλεγχος από άλλες επιχειρήσεις9. Στο πλαίσιο της πράξης, μια ΚΕ ελέγχεται από άλλες επιχειρήσεις. Σύμφωνα με το άρθρο 3 παράγραφος 3 της πράξης, έλεγχος σημαίνει τη δυνατότητα καθοριστικού επηρεασμού, άμεσα ή έμμεσα, των δραστηριοτήτων της ΚΕ. Το κατά πόσον η προϋπόθεση αυτή πληρούται μπορεί να αποφασιστεί μόνον εφόσον ληφθούν υπόψη όλα τα νομικά και πραγματικά στοιχείας μιας συγκεκριμένης περίπτωσης.10. Ο έλεγχος μιας ΚΕ μπορεί να βασίζεται σε νομικά, συμβατικά ή άλλα μέσα, όπου ιδιαίτερη σημασία έχουν τα ακόλουθα στοιχεία:- δικαιώματα κυριότητας ή επικαρπίας επί του συνόλου ή μέρους των περιουσιακών στοιχείων της ΚΕ,- επηρεασμός της σύνθεσης, των συσκέψεων ή των αποφάσεων των διαχειριστικών ή εποπτικών οργάνων της ΚΕ,- δικαιώματα ψήφου στα διαχειριστικά ή εποπτικά όργανα της ΚΕ,- συμβάσεις που αφορούν τη διαχείριση των δραστηριοτήτων της ΚΕ.γ) Κοινός έλεγχος11. Σύμφωνα με την πράξη, μια ΚΕ ελέγχεται από κοινού. Κοινός έλεγχος υφίσταται όταν είναι υποχρεωτική η συμφωνία των μητρικών επιχειρήσεων επί αποφάσεων που αφορούν τις δραστηριότητες της ΚΕ, είτε βάσει δικαιωμάτων που έχουν αποκτήσει στην ΚΕ είτε βάσει συμβάσεων ή άλλων μέσων με τα οποία καθιερώθηκε ο κοινός έλεγχος. Ο κοινός έλεγχος μπορεί να προβλέπεται στο καταστατικό της ΚΕ (ιδρυτική πράξη). Ωστόσο, δεν είναι υποχρεωτικό να υπάρχει εξ' αρχής, αλλά μπορεί να καθιερωθεί εκ των υστέρων, ιδίως μέσω της απόκτησης συμμετοχής σε υφιστάμενη επιχείρηση.12. Κοινός έλεγχος δεν υφίσταται εφόσον μια από τις μητρικές εταιρείες μπορεί να αποφασίσει μόνη της επί των εμπορικών δραστηριοτήτων της ΚΕ. Συνήθως αυτό συμβαίνει σε περίπτωση που μια εταιρεία κατέχει περισσότερο από το ήμισυ του κεφαλαίου ή των περιουσιακών στοιχείων της επιχείρησης, έχει το δικαίωμα διορισμού περισσότερων των ημίσεων των μελών των διαχειριστικών ή εποπτικών οργάνων, ελέγχει περισσότερες των ημίσεων των ψήφων σε ένα από τα εν λόγω όργανα, ή έχει το αποκλειστικό δικαίωμα διαχείρισης των δραστηριοτήτων της επιχείρησης. Σε περίπτωση που οι υπόλοιπες μητρικές εταιρείες είτε έχουν καθαρά παθητική μειοψηφική συμμετοχή είτε, ενώ είναι σε θέση να ασκούν ορισμένη επιρροή στην επιχείρηση, δεν είναι σε θέση, μεμονωμένα ή από κοινού, να καθορίσουν τη συμπεριφορά της, για τον έλεγχο της επιχείρησης αρκεί η σχετική πλειοψηφία επί του κεφαλαίου ή των ψήφων ή των θέσεων στα όργανα που είναι υπεύθυνα για τη λήψη αποφάσεων.13. Σε πολλές περιπτώσεις, ο κοινός έλεγχος της ΚΕ βασίζεται σε συμφωνίες ή σε συγκέντρωση μεταξύ των μητρικών εταιρειών. Συνεπώς, μια επιχείρηση με πλειοψηφική συμμετοχή σε μια ΚΕ συχνά παρέχει σε μια ή περισσότερες επιχειρήσεις με μειοψηφική συμμετοχή συμβατικό δικαίωμα συμμετοχής στον έλεγχο της ΚΕ. Σε περίπτωση που μια ΚΕ ανήκει κατά το ήμισυ εξίσου σε δύο επιχειρήσεις, ακόμη και αν δεν υφίσταται συμφωνία μεταξύ των επιχειρήσεων αυτών, υποχρεούνται και οι δύο μητρικές επιχειρήσεις να συνεργάζονται σε μόνιμη βάση κατά τρόπο ώστε να αποφευχθεί μια κατάσταση κατά την οποία θα ήταν αδύνατη η λήψη αποφάσεων σχετικά με τη δραστηριότητα της ΚΕ. Το ίδιο ισχύει και στην περίπτωση ΚΕ που ανήκουν σε τρείς ή περισσότερες μητρικές επιχειρήσεις όπου καθεμία από αυτές έχει δικαίωμα αρνησικυρίας. Μια ΚΕ είναι δυνατόν επίσης να ελέγχεται από ένα σημαντικό αριθμό επιχειρήσεων που μπορούν από κοινού να συγκεντρώσουν την πλειοψηφία επί του κεφαλαίου ή των θέσεων ή των ψήφων στα όργανα λήψης αποφάσεων της ΚΕ. Ωστόσο, σε αυτές τις περιπτώσεις, ο κοινός έλεγχος μπορεί να θεωρηθεί ότι υφίσταται μόνο εφόσον τα πραγματικά και νομικά στοιχεία - ιδίως η σύγκλιση των οικονομικών συμφερόντων - αποδεικνύουν ότι οι μητρικές εταιρείες ακολουθούν ένα πρόγραμμα κοινής πολιτικής έναντι της ΚΕ.14. Εφόσον η συμμετοχή μιας επιχείρησης σε μια άλλη, λόγω της φύσης της ή του μεγέθους της δεν επαρκεί για την άσκηση αποκλειστικού ελέγχου, και εφόσον δεν υφίσταται κοινός έλεγχος από κοινού με άλλες επιχειρήσεις, τότε, κατά την έννοια του άρθρου 3 παράγραφος 1 στοιχείο β) της πράξης δεν υφίσταται συγκέντρωση. Ωστόσο, μπορούν να εφαρμοστούν τα άρθρα 53 ή 54 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ δυνάμει του κεφαλαίου ΙΙ του πρωτοκόλλου 4 της συμφωνίας περί Εποπτείας και Δικαστηρίου ή άλλων κανονισμών εφαρμογής που μνημονεύονται στο παράρτημα XIV της συμφωνίας για τον ΕΟΧ ή περιλαμβάνονται σε άλλα κεφάλαια του πρωτοκόλλου 4 της συμφωνίας περί Εποπτείας και Δικαστηρίου (βλέπε σημείο ΙΙΙ παράγραφος 1 της παρούσας ανακοίνωσης).Β. Κοινές επιχειρήσεις με χαρακτήρα συγκέντρωσης 15. Για να θεωρηθεί μια κοινή επιχείρηση ότι έχει συγκεντρωτικό χαρακτήρα, θα πρέπει να πληροί όλες τις προϋποθέσεις του άρθρου 3 παράγραφος 2 δεύτερο εδάφιο της πράξης το οποίο ορίζει μια θετική και μια αρνητική προϋπόθεση:α) Θετική προϋπόθεση = κοινή επιχείρηση που πληροί σε μακροπρόθεσμη βάση όλες τις λειτουργίες μιας ανεξάρτητης οικονομικής ενότητας16. Για την πλήρωση της προϋπόθεσης αυτής, μια ΚΕ πρέπει καταρχάς να δρά ως ανεξάρτητος προμηθευτής και αγοραστής στην αγορά. Οι ΚΕ που αναλαμβάνουν από τις μητρικές επιχειρήσεις απλώς και μόνο ορισμένες επιμέρους λειτουργίες δεν μπορούν να θεωρηθούν ως συγκεντρώσεις εφόσον λειτουργούν απλώς ως βοηθητικά μέσα για τις οικονομικές δραστηριότητες των μητρικών επιχειρήσεων. Αυτό ισχύει εφόσον η ΚΕ προμηθεύει τα προϊόντα της ή παρέχει τις υπηρεσίες της αποκλειστικά στις μητρικές επιχειρήσεις της ή εφόσον καλύπτει τις ανάγκες της εξ ολοκλήρου από αυτές. Η ανεξάρτητη παρουσία στην αγορά μπορεί να θεωρηθεί ανεπαρκής ακόμη και στην περίπτωση που η πλειοψηφία των συναλλαγών που αφορούν τις προμήθειες ή τις πωλήσεις της ΚΕ πραγματοποιούνται με τρίτες επιχειρήσεις, αλλά αυτή εξακολουθεί ωστόσο να εξαρτάται σε σημαντικό βαθμό από τις μητρικές επιχειρήσεις για τη διατήρηση και την ανάπτυξη των οικονομικών δραστηριοτήτων της.17. Μια ΚΕ υφίσταται σε μακροπρόθεσμη βάση, εάν προορίζεται και είναι σε θέση να ασκεί τις δραστηριότητές της για απεριόριστο ή τουλάχιστον για μακρύ χρονικό διάστημα Ειδάλλως δεν υπάρχει, συνήθως, μακροπρόθεσμη μεταβολή της διάρθρωσης των μητρικών επιχειρήσεων. Οι ανθρώπινοι και οι υλικοί πόροι που χορηγούνται στην ΚΕ έχουν ακόμη μεγαλύτερη σημασία από την συμφωνηθείσα διαρκεια ζωής. Η φύση και η ποσότητα των πόρων πρέπει να είναι σε θέση να διασφαλίσουν την ύπαρξη και την ανεξαρτησία σε μακροπρόθεσμη βάση της ΚΕ. Αυτό συμβαίνει συνήθως σε περιπτώσεις κατά τις οποίες οι μητρικές επιχειρήσεις επενδύουν σημαντικούς χρηματοοικονομικούς πόρους για τη σύσταση της ΚΕ μεταβιβάζουν σε αυτήν μια υπάρχουσα επιχείρηση ή εκμετάλλευση ή της παρέχουν σημαντική τεχνογνωσία εμπορικού ή τεχνικού χαρακτήρα, ούτως ώστε να είναι σε θέση μετά την αρχική περίοδο να επιβιώσει ανεξάρτητα.18. Ένα σημαντικό κριτήριο για την εκτίμηση του ανεξάρτητου χαρακτήρα της ΚΕ είναι η δυνατότητα που έχει η ΚΕ να ακολουθεί δική της εμπορική πολιτική. Αυτό προϋποθέτει ότι εντός των ορίων των επιχειρησιακών στόχων της, σχεδιάζει, αποφασίζει και δρα ανεξάρτητα. Συγκεκριμένα, πρέπει να είναι ελεύθερη να καθορίζει τη συμπεριφορά της και να δρα σε θέματα ανταγωνισμού αυτόνομα και σύμφωνα με τα δικά της οικονομικά συμφέροντα. Εάν η ΚΕ εξαρτάται για την άσκηση των δραστηριοτήτων της από στοιχεία τα οποία εξακολουθούν να εντάσσονται από οικονομική άποψη στις επιχειρησιακές δραστηριότητες των μητρικών επιχειρήσεων, τότε, το γεγονός αυτό αντιφάσκει τον αυτόνομο χαρακτήρα της ΚΕ.19. Η οικονομική ανεξαρτησία της ΚΕ δεν θα αμφισβητηθεί αποκλειστικά και μόνο επειδή οι μητρικές επιχειρήσεις διατηρούν το δικαίωμα να λαμβάνουν ορισμένες αποφάσεις που είναι σημαντικές για την ανάπτυξη της ΚΕ, και συγκεκριμένα εκείνες που αφορούν μεταβολές των στόχων της επιχείρησης, αυξήσεις ή μειώσεις του κεφαλαίου, ή τη χρησιμοποίηση των κερδών. Ωστόσο, αν την εμπορική πολιτική της ΚΕ εξακολουθεί να καθορίζει η μητρική επιχείρηση, είναι δυνατόν η ΚΕ να παρομοιάζει με μέσο που εξυπηρετεί τα συμφέροντα αγοράς της μητρικής επιχείρησης. Αυτή η κατάσταση παρατηρείται συνήθως όταν η ΚΕ ασκεί δραστηριότητα στην αγορά των μητρικών επιχειρήσεων. Ενδέχεται, εξάλλου, να παρατηρηθεί όταν η ΚΕ δρα στις αγορές των προηγούμενων ή επόμενων σταδίων παραγωγής ή σε συναφείς αγορές με αυτές των μητρικών επιχειρήσεων.β) Αρνητική προϋπόθεση = απουσία συντονισμού της συμπεριφοράς σε θέματα ανταγωνισμού20. Υπό την επιφύλαξη των όσων αναφέρονται στην παράγραφο 1 της παρούσας ανακοίνωσης, μια ΚΕ μπορεί να θεωρηθεί ότι έχει χαρακτήρα συγκέντρωσης κατά την έννοια του άρθρου 3 παράγραφος 2 δεύτερο εδάφιο της πράξης, μόνον εφόσον δεν έχει ως αντικείμενο ή αποτέλεσμα το συντονισμό της συμπεριφοράς σε θέματα ανταγωνισμού μεταξύ των επιχειρήσεων που παραμένουν ανεξάρτητες μεταξύ τους. Δεν θα πρέπει να υπάρχει τέτοιος συντονισμός είτε μεταξύ των ίδιων της μητρικών επιχειρήσεων είτε μεταξύ μερικών ή όλων των μητρικών επιχειρήσεων από τη μια πλευρά και της ΚΕ από την άλλη. Ένας τέτοιος συντονισμός δεν πρέπει να αποτελεί ούτε το αντικείμενο ούτε τη συνέπεια της δημιουργίας ή της λειτουργίας της ΚΕ. Η κοινή επιχείρηση δεν πρέπει να θεωρηθεί ότι έχει χαρακτήρα συγκέντρωσης εφόσον ως αποτέλεσμα της συμφωνίας για τη σύσταση της ΚΕ ή ως αποτέλσμα της ύπαρξής της ή των δραστηριοτήτων της είναι δυνατό λογικά να προβλεφθεί ότι θα επηρεασθεί η ανταγωνιστική συμπεριφορά μιας μητρικής επιχείρησης ή της ΚΕ στη σχετική αγορά. Αντίθετα, δεν υπάρκει κανονικά κανένας προβλεπτός συντονισμός όταν οι μητρικές επιχειρήσεις αποσύρονται απόλυτα και μόνιμα από την αγορά της ΚΕ και δεν δρουν στις αγορές τις συναφείς προς την αγορά της ΚΕ.21. Ωστόσο, δεν αποκλείει κάθε μορφή συνεργασίας μεταξύ των μητρικών επιχειρήσεων σε σχέση προς την ΚΕ τη δυνατότητα να θεωρηθεί η ΚΕ ότι έχει συγκεντρωτικό χαρακτήρα. Ακόμη και οι συγκεντρωτικές ΚΕ αντιπροσωπεύουν γενικά για τις μητρικές επιχειρήσεις μέσω επιδίωξης κοινών ή αμοιβαίως συμπληρωματικών συμφερόντων. Για το λόγο αυτό, η ίδρυση και ο κοινός έλεγχος μιας ΚΕ είναι αδιανόητη χωρίς την ύπαρξη μιας συμφωνίας μεταξύ των μητρικών επιχειρήσεων όσον αφορά την επιδίωξη των συμφερόντων αυτών. Ανεξάρτητα από τη νομική μορφή της, μια τέτοια συμφωνία συμφερόντων αποτελεί σημαντικό χαρακτηριστικό της ΚΕ.22. Όσον αφορά τις σχέσεις των μητρικών επιχειρήσεων ή οποιασδήποτε αυτών, με την ΚΕ, δεν προκύπτει συνήθως, κατά την έννοια του άρθρου 3 παράγραφος 2 κίνδυνος συντονισμού όταν οι μητρικές επιχειρήσεις δεν ασκούν δραστηριότητες στις αγορές της ΚΕ ή στις αγορές των προηγούμενων ή επόμενων σταδίων της παραγωγής ή σε συναφείς αγορές. Σε άλλες περιπτώσεις, ο κίνδυνος συντονισμού θα είναι σχετικά μικρός εφόσον οι μητρικές επιχειρήσεις περιορίζουν την επιρροή που ασκούν στις στρατηγικές αποφάσεις της ΚΕ, όπως αυτές που αφορούν τη μελλοντική κατεύθυνση των επενδύσεων, και όταν εκφράζουν τα χρηματοοικονομικά τους συμφέροντα μάλλον παρά τα συμφέροντά τους στην αγορά. Η συμμετοχή στα διαχειριστικά και εποπτικά όργανα της ΚΕ έχει επίσης μεγάλη σημασία. Η ύπαρξη κοινών μελών στο όργανα λήψης αποφάσεων τόσο της ΚΕ όσον και των μητρικών επιχειρήσεων μπορεί να αποτελέσει εμπόδιο στην ανάπτυξη αυτόνομης εμπορικής πολιτικής εκ μέρους της ΚΕ.23. Η διαχωριστική γραμμή μεταξύ της συμφυούς προς την έννοια της ΚΕ συμφωνίας των συμφερόντων και του ασυμβίβαστου προς την έννοια της συγκέντρωσης συντονισμού της ανταγωνιστικής συμπεριφοράς δεν μπορεί να καθοριστεί για όλα τα δυνατά είδη περιπτώσεων. Ουσιαστικός παράγοντας δεν είναι η νομική μορφή των σχέσεων μεταξύ των μητρικών επιχειρήσεων και μεταξύ αυτών και της ΚΕ. Αποφαστική σημασία έχουν οι άμεσες ή έμμεσες, πραγματικές ή δυνητικές επιπτώσεις επί των συνθηκών στην αγορά που προκύπτουν από τη δημιουργία και τη λειτουργία της ΚΕ.24. Κατά την εκτίμηση της πιθανότητας συντονισμού της ανταγωνιστικής συμπεριφοράς, είναι σκόπιμο να εξεταστούν ορισμένες από τις διάφορες καταστάσεις που μπορούν να παρουσιαστούν:α) κοινές επιχειρήσεις που αναλαμβάνουν προϋπάρχουσες δραστηριότητες των μητρικών επιχειρήσεων 7β) κοινές επιχειρήσεις που αναλαμβάνουν νέες δραστηριότητες εξ ονόματος των μητρικών επιχειρήσεων 7γ) κοινές επιχειρήσεις που διεισδύουν στις αγορές των μητρικών επιχειρήσεων 7δ) κοινές επιχειρήσεις που διεισδύουν στις αγορές των προηγούμενων ή επόμενων σταδίων παραγωγής ή σε συναφείς αγορές.α) Κοινές επιχειρήσεις οι οποίες αναλαμβάνουν προϋπάρχουσες δραστηριότητες των μητρικών επιχειρήσεων25. Κανονικά δεν υπάρχει κίνδυνος συντονισμού σε περίπτωση που οι μητρικές επιχειρήσεις μεταβιβάζουν το σύνολο ορισμένων δραστηριοτήτων τους στην ΚΕ και αποσύρονται μόνιμα από την αγορά της ΚΕ, κατά τρόπον ώστε να μην είναι πλέον πραγματικοί ή δυνητικοί ανταγωνιστές είτε μεταξύ τους είτε έναντι της ΚΕ. Στο πλαίσιο αυτό, η έννοια του δυνητικού ανταγωνισμού πρέπει να αποτελεί αντικείμενο ρεαλιστικής ερμηνείας, σύμφωνα με την καθιερωμένη πρακτική της Επιτροπής (2). Προκειμένου να υποτεθεί ότι υπάρχει ανταγωνιστική σχέση δεν αρκεί το γεγονός ότι μια ή περισσότερες από τις μητρικές επιχειρήσεις θα μπορούσαν να επανέλθουν στην αγορά όπου δρα η ΚΕ οποιαδήποτε στιγμή αλλά θα πρέπει επίσης η δυνατότητα αυτή να αποτελεί μια ρεαλιστική επιλογή και να αντιπροσωπεύει μια από εμπορική άποψη λογική εξέλιξη λαμβανομένων υπόψη όλων των αντικειμενικών συνθηκών.26. Σε περίπτωση κατά την οποία οι μητρικές επιχειρήσεις μεταβιβάζουν το σύνολο των δραστηριοτήτων τους στην ΚΕ και δρούν στο εξής μόνον ως εταιρείες χαρτοφυλακίου, η πράξη αυτή ισοδυναμεί από οικονομική άποψη, με πλήρη συγχώνευση.27. Σε περίπτωση που η ΚΕ αναλαμβάνει ορισμένες μόνο από τις δραστηριότητες που οι μητρικές επιχειρήσεις ασκούσαν πριν ανεξάρτητα, η πράξη αυτή μπορεί επίσης να ισοδυναμεί με συγκέντρωση επιχειρήσεων. Στην περίπτωση αυτή, η ίδρυση και η λειτουργία της ΚΕ δεν θα πρέπει να έχουν ως αποτέλεσμα το συντονισμό της συμπεριφοράς σε θέματα ανταγωνισμού των μητρικών επιχειρήσεων όσον αφορά τις άλλες δραστηριότητες που εξακολουθούν να ασκούν. Εξάλλου, πρέπει να αποκλειστεί ο συντονισμός της ανταγωνιστικής συμπεριφοράς μεταξύ μερικών ή όλων των μητρικών επιχειρήσεων και της ΚΕ. Αυτού του είδους ο συντονισμός είναι πιθανός, στις περιπτώσεις όπου υπάρχουν στενοί οικονομικοί δεσμοί μεταξύ των τομέων δραστηριότητας της ΚΕ από τη μια μεριά και των μητρικών επιχειρήσεων από την άλλη. Αυτό ισχύει για τις αγορές των αρχικών και τελικών σταδίων παραγωγής των προϊόντων και για τις αγορές των προηγούμενων ή επόμενων σταδίων παραγωγής των προϊόντων και για τις αγορές συναφών προϊόντων.28. Οι μητρικές επιχειρήσεις δεν είναι υποχρεωτικό να αποσυρθούν από την αγορά όπου δρα η ΚΕ αμέσως κατά την ίδρυση της τελευταίας. Είναι δυνατόν στο βαθμό που είναι αναγκαίο - να επιτραπεί στις μητρικές επιχειρήσεις μια βραχεία μεταβατική περίοδος για την αντιμετώπιση των προβλημάτων της εκκίνησης της ΚΕ, και ιδίως των φαινομένων συμφόρησης στο επίπεδο της παραγωγής ή των προμηθειών. Η περίοδος αυτή κανονικά δεν θα πρέπει να υπερβαίνει τον ένα χρόνο.29. Είναι επίσης δυνατόν η ίδρυση μιας ΚΕ να αντιπροσωπεύει κατάσταση συγκέντρωσης σε περιπτώσεις κατά τις οποίες οι μητρικές επιχειρήσεις εξακολουθούν να δρούν μόνιμα στην αγορά των προϊόντων ή των ηπρεσιών όπου δρα η ΚΕ. Στην περίπτωση αυτή, ωστόσο, ο γεωγραφικός χώρος όπου δρουν οι μητρικές επιχειρήσεις πρέπει να είναι διαφορετικός από εκείνον της ΚΕ. Επιπλέον, οι εν λόγω αγορές πρέπει να απέχουν τόσο πολύ μεταξύ τους ή να παρουσιάζουν διαρθρώσεις τόσο διαφορετικές ώστε, λαμβάνοντας υπόψη τη φύση των σχετικών αγαθών ή υπηρεσιών καθώς και το κόστος που αντιπροσωπεύει για καθεμία ή (πρώτη ή η εκ νέου) διείσδυση στην αγορά της άλλης, να μπορεί να αποκλειστεί η μεταξύ τους αλληλεπίδραση από την άποψη του ανταγωνισμού.30. Εάν οι αγορές όπου δρούν οι μητρικές επιχειρήσεις και η ΚΕ βρίσκονται σε διάφορα μέρη του εδάφους που καλύπτεται από τη συμφωνία για τον ΕΟΧ ή σε γειτονικές τρίτες χώρες, υπάρχουν ορισμένες πιθανότητες ότι τόσο οι μητρικές επιχειρήσεις όσο και η ΚΕ εάν διαθέτουν τους αναγκαίους ανθρώπινους και υλικούς πόρους, θα είναι σε θέση να επεκτείνουν τις δραστηριότητές τους από τη μια γεωγραφική αγορά στην άλλη. Σε περιπτώσεις όπου τα πεδία δράσης γειτνιάζουν ή είναι πολύ κοντά το ένα με το άλλο είναι δυνατόν να υποτεθεί ότι αυτό γενικά θα συμβαίνει. Στην τελευταία αυτή περίπτωση τουλάχιστον, η κατανομή των αγορών αυτή καθεαυτή μπορεί να αποτελέσει τεκμήριο προκειμένου να υποτεθεί ότι η κατανομή οφείλεται σε ένα συντονισμό της συμπεριφοράς σε θέματα ανταγωνισμού μεταξύ των μητρικών επιχειρήσεων και της ΚΕ.β) ΚΕ που αναλαμβάνουν νέες δραστηριότητες εξ ονόματος των μητρικών επιχειρήσεων31. Κανονικά δεν υπάρχει κίνδυνος συντονισμού κατά την έννοια που περιγράφεται ανωτέρω, σε περίπτωση που η ΚΕ δρα σε μια αγορά προϊόντων ή υπηρεσιών στην οποία οι ίδιες οι μητρικές επιχειρήσεις δεν είχαν διεισδύσει και δεν πρόκειται να διεισδύσουν στο προσεχές μέλλον, είτε επειδή δεν έχουν τα οργανωτικά, τεχνικά, η χρηματοοικονομικά μέσα για μια μεμονωμένη διείσδυση στην αγορά είτε επειδή, λαμβανομένων υπόψη όλων των αντικειμενικών συνθηκών, μια τέτοια κίνηση δεν θα ήταν σκόπιμη από εμπορική άποψη. Μια μεμονωμένη διείσδυση στην αγορά είναι επίσης απίθανη σε περίπτωση που, μετά τη σύσταση της ΚΕ, οι μητρικές επιχειρήσεις δεν έχουν πλέον τα μέσα για την πραγματοποίηση νέων επενδύσεων στον ίδιο τομέα ή σε περίπτωση που η ανάληψη συμπληρωματικών μεμονωμένων δραστηριοτήτων στην αγορά της ΚΕ θα ήταν παράλογη από οικονομική άποψη. Και στις δύο περιπτώσεις δεν υφίσταται ανταγωνιστική σχέση μεταξύ των μητρικών επιχειρήσεων και της ΚΕ. Κατά συνέπεια, δεν υπάρχει δυνατότητα συντονισμού της συμπεριφοράς τους σε θέματα ανταγωνισμού. Ωστόσο, η εκτίμηση αυτή ισχύει μόνον εφόσον η αγορά της ΚΕ δεν είναι η αγορά των προηγούμενων ή επόμενων σταδίων παραγωγής ούτε είναι συναφής με την αγορά των μητρικών επιχειρήσεων.32. Η δημιουργία μιας ΚΕ με σκοπό την ανάληψη δραστηριοτήτων στην ίδια αγορά προϊόντων ή υπηρεσιών με αυτή των μητρικών επιχειρήσεων αλλά σε άλλο γεωγραφικό χώρο συνεπάγεται κίνδυνο συντονισμού καθόσον υπάρχει αλληλεπίδραση από την άποψη του ανταγωνισμού μεταξύ της γεωγραφικής αγοράς των μητρικών επιχειρήσεων και εκείνης της ΚΕ.γ) ΚΕ που διεισδύουν στην αγορά των μητρικών επιχειρήσεων33. Σε περίπτωση που οι μητρικές επιχειρήσεις ή μια από αυτές εξακολουθούν τις δραστηριότητές τους στην αγορά της ΚΕ, ή παραμένουν δυνητικοί ανταγωνιστές της ΚΕ, πρέπει να υποτεθεί ότι υπάρχει συντονισμός της συμπεριφοράς σε θέματα ανταγωνισμού μεταξύ των μητρικών επιχειρήσεων ή μεταξύ αυτών και της ΚΕ. Για όσο διάστημα δεν αντικρούεται η υπόθεση αυτή, η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ θα θεωρήσει ότι η δημιουργία της ΚΕ δεν εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 3 παράγραφος 2 δεύτερο εδάφιο της πράξης.δ) ΚΕ που διεισδύουν στις αγορές των αρχικών ή των τελικών σταδίων παραγωγής ή σε συγγενικές αγορές34. Εάν μια ΚΕ δρα σε μια αγορά που είναι η αγορά των αρχικών ή τελικών σταδίων παραγωγής των μητρικών επιχειρήσεων, τότε, κατά κανόνα, υπάρχει πιθανότητα συντονισμού της πολιτικής όσον αφορά τις αγορές ή, κατά περίπτωση, τις πωλήσεις μεταξύ των μητρικών επιχειρήσεων.35. Εάν οι μητρικές επιχειρήσεις δεν είναι ανταγωνιστικές, παραμένει να εξετασθεί κατά πόσον υπάρχει πραγματικός κίνδυνος συντονισμού της συμπεριφοράς σε θέματα ανταγωνισμού μεταξύ της ΚΕ και των μητρικών επιχειρήσεων. Αυτό αναμένεται ότι θα συμβαίνει συνήθως, εφόσον η ΚΕ παραδίδει σημαντικό μέρος της παραγωγής της στις μητρικές επιχειρήσεις ή καλύπτει σημαντικό μέρος των αναγκών της από αυτές.36. Δεν είναι δυνατόν να καθορισθούν γενικές αρχές όσον αφορά την πιθανότητα συντονισμού της ανταγωνιστικής συμπεριφοράς σε περιπτώσεις κατά τις οποίες οι μητρικές επιχειρήσεις και η ΚΕ δρουν σε συγγενικές αγορές. Στην περίπτωση αυτή, η εκτίμηση θα εξαρτηθεί ειδικά από το αν τα προϊόντα της ΚΕ και των μητρικών επιχειρήσεων συγγενεύουν από τεχνική ή οικονομική άποψη μεταξύ τους ή από το αν τα προϊόντα και των δύο αποτελούν συστατικά στοιχεία ενός άλλου προϊόντος ή εάν είναι συμπληρωματικά το ένα προς το άλλο με οποιοδήποτε άλλο τρόπο καθώς και από το αν υφίστανται ευνοϊκές συνθήκες για μια διείσδυση των μητρικών επιχειρήσεων στην αγορά των ΚΕ. Εφόσον δεν υπάρχουν συγκεκριμένες δυνατότητες για τέτοιου είδους αλληλεπίδραση σε θέματα ανταγωνισμού η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ θα αντιμετωπίσει την ΚΕ ως περίπτωση συγκέντρωσης.ΙΙΙ. Άλλοι δεσμοί μεταξύ επιχειρήσεων Α. Απόκτηση συμμετοχής μειοψηφίας 37. Η απόκτηση συμμετοχής μειοψηφίας σε μια επιχείρηση μπορεί να θεωρηθεί συγκέντρωση κατά την έννοια του άρθρου 3 παράγραφος 1 στοιχείο β) της πράξης, εάν ο νέος μέτοχος αποκτά τη δυνατότητα άσκησης αποφασιστικής επιρροής επί της δραστηριότητας της επιχείρησης. Εάν η απόκτηση της συμμετοχής μειοψηφίας έχει ως αποτέλεσμα τη δημιουργία μιας κατάστασης κατά την οποία μια επιχείρηση ελέγχεται από δύο ή περισσότερες άλλες, τότε εφαρμόζονται κατά τον ίδιο τρόπο οι αρχές που αναφέρονται ανωτέρω όσον αφορά τις ΚΕ.38. Η πράξη δεν εφαρμόζεται εν πάση περιπτώσει εφόσον δεν έχει επιτευχθεί το όριο της αποφασιστικής επιρροής. Κατά συνέπεια, η εκτίμηση από την άποψη του δικαίου ανταγωνισμού πραγματοποιείται μόνον, βάσει των κριτηρίων που καθορίζονται στα άρθρα 53 και 54 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ και βάσει των συνήθων δικονομικών κανόνων περί των περιοριστικών πρακτικών και της κατάχρησης της δεσπόζουσας θέσης (3).39. Εξάλλου, είναι δυνατόν να υπάρχει κίνδυνος συντονισμού, σε περίπτωση που μια επιχείρηση αποκτά πλειοψηφική ή μειοψηφική συμμετοχή σε μια άλλη επιχείρηση στην οποία ένας ανταγωνιστής κατέχει ήδη μειοψηφική συμμετοχή. Τότε η απόκτηση θα εκτιμηθεί με βάση τα άρθρα 53 και 54 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ.Β. Διασταυρούμενες συμμετοχές 40. Οι κάτοχοι επιχειρήσεων προβαίνουν συχνά σε ανταλλαγή συμμετοχών μεταξύ των επιχειρήσεων με στόχο την προσέγγιση των επιχειρήσεων ή των ομάδων επιχειρήσεων που κατέχουν και οι οποίες μέχρι στιγμής δρούσαν αυτόνομα και ξεχωριστά. Αυτού του είδους οι διασταυρούμενες συμμετοχές μπορούν να συμβάλουν στη δημιουργία ή στην ενίσχυση της συνεργασίας σε βιομηχανικά ή εμπορικά θέματα μεταξύ των εν λόγω επιχειρήσεων ή ομάδων. Μπορούν, ωστόσο, να έχουν ως αποτέλεσμα τη δημιουργία «μιας ενιαίας οικονομικής μονάδας». Στην πρώτη περίπτωση, κυριαρχεί ο συντονισμός της ανταγωνιστικής συμπεριφοράς μεταξύ των ανεξάρτητων επιχιρήσεων. Στη δεύτερη, το αποτέλεσμα μπορεί να είναι μια συγκέντρωση. Κατά συνέπεια, οι διασταυρούμενες συμμετοχές μπορούν να κριθούν μόνο σε σχέση με το προβλεπόμενο σε κάθε περίπτωση αποτέλεσμα.41. Η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ κρίνει ότι δύο ή περισσότερες επιχειρήσεις μπορούν επίσης να συνδεθούν χωρίς να καθιερώσουν σχέση μητρικής προς θυγατρική και χωρίς να χάσουν η κάθε μια τη νομική προσωπικότητά της. Το άρθρο 3 παράγραφος 1 της πράξης αναφέρεται όχι μόνο σε συγκεντρώσεις που έχουν νομικό χαρακτήρα αλλά και σε εκείνες που έχουν οικονομικό χαρακτήρα. Προϋπόθεση για την αναγνώριση μιας συγκέντρωσης υπό τη μορφή ομίλου ισότιμων επιχειρήσεων (combined group) είναι, ωστόσο, όχι μόνο η άσκηση της οικονομικής διαχείρισης των εν λόγω επιχειρήσεων ή ομάδων επιχειρήσεων από ένα μόνιμο και ενιαίο διοικητικό όργανο αλλά και ο συγκερασμός αυτών σε μια γνήσια οικονομική μονάδα, οι εσωτερικές σχέσεις των οποίων χαρακτηρίζονται από ένα σύστημα συμψηφισμού των κερδών και των ζημιών μεταξύ των διαφόρων επιχειρήσεων εντός του ομίλου και έναντι τρίτων στα πλαίσια αλληλέγγυας ευθύνης.Γ. Εκπροσώπηση στα όργανα ελέγχου των άλλων επιχειρήσεων 42. Η παρουσία των ίδιων προσώπων ως μελών στα διαχειριστικά ή εποπτικά όργανα των διαφόρων επιχειρήσεων πρέπει επίσης να κρίνεται με βάση τις ίδιες αρχές που ισχύουν για τις διασταυρούμενες συμμετοχές.43. Η αντιπροσώπευση μιας επιχείρησης στα όργανα λήψης αποφάσεων μιας άλλης αποτελεί συνήθως συνέπεια υφιστάμενης συμμετοχής. Ενισχύει την επιρροή της επενδύουσας επιχείρησης επί των δραστηριοτήτων της επιχείρησης στην οποία κατέχει συμμετοχή, εφόσον της παρέχει τη δυνατότητα απόκτησης πληροφοριών όσον αφορά τις δραστηριότητες ενός ανταγωνιστή ή ενεργού συμμετοχής στις αποφάσεις που αφορούν εμπορικά θέματα.44. Συνεπώς η κοινή συμμετοχή στα αντίστοιχα όργανα ενδέχεται να είναι μέσο συντονισμού της συμπεριφοράς σε θέματα ανταγωνισμού μεταξύ των ενδιαφερόμενων επιχειρήσεων ή μέσο συγκέντρωσης των επιχειρήσεων κατά την έννοια της πράξης. Σε τελευταία ανάλυση, αυτό εξαρτάται από τις ειδικές συνθήκες της κάθε περίπτωσης μεταξύ των οποίων πρέπει πάντοτε να εξετάζεται το πως συνδέονται από οικονομική άποψη μεταξύ τους η συμμετοχή στο κεφάλαιο και οι διασυνδέσεις σε επίπεδο προσωπικού. Αυτό ισχύει εξίσου για τις μονομερείς και τις αμοιβαίες σχέσεις μεταξύ επιχειρήσεων.45. Οι διασυνδέσεις σε επίπεδο προσωπικού που δεν συνοδεύονται από συμμετοχή στο κεφάλαιο πρέπει να κρίνονται με τα ίδια κριτήρια όπως οι σχέσεις συμμετοχής μεταξύ των επιχειρήσεων. Η κατοχή πλειοψηφίας στις θέσεις στο διαχειριστικό ή εποπτικό όργανο μιας επιχείρησης υποδηλώνει συνήθως άσκηση ελέγχου επί της τελευταίας. Η κατοχή μειοψηφίας στις θέσεις υποδηλώνει τουλάχιστον ένα βαθμό επιρροής επί της εμπορικής πολιτικής της, η οποία ενδέχεται να οδηγήσει περαιτέρω σε συντονισμό της ανταγωνιστικής συμπεριφοράς. Οι αμοιβαίες διασυνδέσεις δικαιολογούν την υπόθεση ότι οι εν λόγω επιχειρήσεις συντονίζουν τις επιχειρηματικές δραστηριότητες τους. Η πολύ ευρεία ταύτιση του προσωπικού στα αντίστοιχα όργανα λήψης αποφάσεων - δηλαδή μέχρι και 50 % των μελών ή παραπάνω - μπορεί να αποτελεί σημαντική ένδειξη συγκέντρωσης.Δ. Μεταβίβαση επιχειρήσεων ή τμημάτων των επιχειρήσεων 46. Η μεταβίβαση στοιχείων ενεργητικού ή τίτλων εμπίπτει στον ορισμό της συγκέντρωσης, σύμφωνα με το άρθρο 3 παράγραφος 1 στοιχείο 6 της πράξης, εφόσον επιτρέπει στον αγοραστή να αποκτά τον έλεγχο επί του συνόλου ή τμημάτων μιας ή περισσότερων επιχειρήσεων. Ωστόσο, η κατάσταση διαφέρει όταν η μεταβίβαση συνδέεται με μια συμφωνία που αποσκοπεί στο συντονισμό της ανταγωνιστικής συμπεριφοράς των εν λόγω επιχειρήσεων ή εφόσον συνεπάγεται αναγκαστικά ή συνοδεύεται από συντονισμό της επιχειρηματικής δραστηριότητας των επιχειρήσεων που παραμένουν ανεξάρτητες και δρουν στην ίδια αγορά. Οι περιπτώσεις αυτές δεν καλύπτονται από την πράξη: πρέπει να εξεταστούν βάσει των άρθρων 53 και 54 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ και των σχετικών πράξεων εφαρμογής.47. Η εφαρμογή στην πράξη του εν λόγω κανόνα απαιτεί τη διαφοροποίηση μεταξύ των μονομερών και των αμοιβαίων συμφωνιών. Μια μονομερής απόκτηση στοιχείων ενεργητικού ή τίτλων συνηγορεί έντονα υπέρ της υπόθεσης ότι εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της πράξης. Η υπόθεση αυτή μπορεί να ανασκευαστεί μόνο με πειστικές αποδείξεις της δυνατότητας συντονισμού της συμπεριφοράς των συμμετεχουσών επιχειρήσεων σε θέματα ανταγωνισμού. Αντίθετα, μια αμοιβαία απόκτηση στοιχείων ενεργητικού ή τίτλων είναι συνήθως το αποτέλεσμα μιας συμφωνίας μεταξύ των ενδιαφερόμενων επιχειρήσεων όσον αφορά τη μελλοντική πολιτική τους στον τομέα των επενδύσεων, της παραγωγής ή της εμπορίας και, συνεπώς, εξυπηρετεί το συντονισμό της ανταγωνιστικής συμπεριφοράς τους. Δεν υφίσταται συγκέντρωση, εφόσον η αμοιβαία μεταβίβαση στοιχείων ενεργητικού ή τίτλων αποτελεί μέρος μιας συμφωνίας εξειδίκευσης ή αναδιάρθρωσης ή ενός άλλου τύπου συντονισμού. Ο συντονισμός προϋποθέτει ότι τα ενδιαφερόμενα μέρη παραμένουν τουλάχιστον δυνητικοί ανταγωνιστές μετά την πραγματοποίηση της ανταλλαγής.Ε. Από κοινού απόκτηση μιας επιχείρησης με σκοπό την κατανομή των στοιχείων της 48. Σε περίπτωση που ορισμένες επιχειρήσεις αποκτούν από κοινού μια άλλη, εφαρμόζονται οι αρχές που ισχύουν για την εκτίμηση μιας κοινής επιχείρησης, υπό την προϋπόθεση ότι η πράξη απόκτησης ακολουθείται από μια περίοδο κοινού ελέγχου που δεν περιορίζεται σε πολύ βραχυπρόθεσμο διάστημα. Στην περίπτωση αυτή, η πράξη απόκτησης ακολουθείται από μια περίοδο κοινού ελέγχου που δεν περιορίζεται σε πολύ βραχυπρόθεσμο διάστημα. Στην περίπτωση αυτή, η πράξη εφαρμόζεται ή δεν εφαρμόζεται ανάλογα με το αν η ΚΕ έχει χαρακτήρα συγκέντρωσης ή κοινοπραξίας. Εάν, αντίθετα, ο μόνος στόχος της συμφωνίας είναι η κατανομή των στοιχείων ενεργητικού της επιχείρησης και εάν η συμφωνία αυτή εκτελεστεί αμέσως μετά την απόκτηση, τότε σύμφωνα με την αιτιολογική σκέψη 24, εφαρμόζεται η πράξη.(1) Για τους σκοπούς της παρούσας ανακοίνωσης, οποιαδήποτε αναφορά στα κράτη ΕΖΕΣ νοείται ως αναφορά στα κράτη ΕΖΕΣ στα οποία ισχύει η συμφωνία ΕΟΧ. (Βλέπε σχετικά κείμενα του άρθρου 2 παράγραφος 2 των πρωτοκόλλων για την προσαρμογή της συμφωνίας ΕΟΧ και της συμφωνίας περί Εποπτείας και Δικαστηρίου).(2) Βλέπε δέκατη τρίτη έκθεση της Επιτροπής των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων (1983) περί της πολιτικής ανταγωνισμού, σημείο 55.(3) Γίνεται μνεία στην απόφαση του Δικαστηρίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων που αφορά τις συνδεδεμένες υποθέσεις 142 και 156/84 ΒΑΤ ανδ Ρεζνολδσ ΕΕ 1987, σ. 4566 και 4577.ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΙΙ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΟΠΤΕΥΟΥΣΑΣ ΑΡΧΗΣ ΤΗΣ ΕΖΕΣ ΠΟΥ ΑΦΟΡΑ ΤΙΣ ΠΡΑΞΕΙΣ ΠΟΥ ΑΝΑΦΕΡΟΝΤΑΙ ΣΤΑ ΣΗΜΕΙΑ 2 ΚΑΙ 3 ΤΟΥ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΟΣ XIV ΤΗΣ ΣΥΜΦΩΝΙΑΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΟΧ [ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ (ΕΟΚ) ΑΡΙΘ. 1983/83 ΚΑΙ (ΕΟΚ) ΑΡΙΘ. 1984/83 ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ] ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ ΑΡΘΡΟΥ 53 ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΣ 3 ΤΗΣ ΣΥΜΦΩΝΙΑΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΟΧ ΣΕ ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ ΣΥΜΦΩΝΙΩΝ ΑΠΟΚΛΕΙΣΤΙΚΗΣ ΔΙΑΝΟΜΗΣ ΚΑΙ ΑΠΟΚΛΕΙΣΤΙΚΗΣ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑΣ Α. Η παρούσα ανακοίνωση εκδίδεται στο πλαίσιο των κανόνων της συμφωνίας για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο (εφεξής «η συμφωνία ΕΟΧ») και της συμφωνίας μεταξύ των κρατών ΕΖΕΣ για τη σύσταση Εποπτεύουσας Αρχής και Δικαστηρίου (εφεξής «η συμφωνία ΕΑΕ»).Β. Στο παράρτημα XIV της συμφωνίας ΕΟΧ παρατίθεται ο κατάλογος των ανακοινώσεων και κατευθυντήριων οδηγιών που έχει εκδώσει η Επιτροπή της ΕΚ πριν από τις 31 Ιουλίου 1991. Οι εν λόγω μή δεσμευτικές πράξεις περιέχουν αρχές και κανόνες που εφαρμόζει η Επιτροπή στον τομέα του ανταγωνισμού. Η συμφωνία ΕΟΧ υποχρεώνει την Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ να λαμβάνει δεόντως υπόψη τις αρχές και τους κανόνες αυτούς.Γ. Στο άρθρο 25 της συμφωνίας περί Εποπτείας και Δικαστηρίου, τα κράτη ΕΖΕΣ (1) περιέλαβαν την υποχρέωση όπως η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ θεσπίσει αντίστοιχες πράξεις προς αυτές της Επιτροπής των ΕΚ που μνημονεύθηκαν ανωτέρω.Δ. Σύμφωνα με την υποχρέωση αυτή, η Εποτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ εγκρίνει την παρούσα κατευθυντήρια οδηγία σύμφωνα με την ισχύ που της παραχωρεί το άρθρο 5 παράγραφος 2 στοιχείο β) της συμφωνίας περί Εποπτείας και Δικαστηρίου. Προτίθεται να εφαρμόσει τις αρχές και τους κανόνες που περιέχονται στην παρούσα οδηγία κατά την εφαρμογή των σχετικών κανόνων ανταγωνισμού του ΕΟΧ σε μια ιδιαίτερη περίπτωση. Η παρούσα ανακοίνωση αντιστοιχεί στην ανακοίνωση της Επιτροπής που αφορά τους κανονισμούς (ΕΟΚ) αριθ. 1983/83 και (ΕΟΚ) αριθ. 1984/83 της Επιτροπής για την εφαρμογή του άρθρου 85 παράγραφος 3 της συνθήκης σε ορισμένες κατηγορίες συμφωνιών περί αποκλειστικής διανομής και αποκλειστικής προμήθειας που αναφέρονται στο σημείο 18 του παραρτήματος XIV της συμφωνίας για τον ΕΟΧ και στο σημείο 3 του παραρτήματος ΙΙ της συμφωνίας περί Εποπτείας και Δικαστηρίου, αντίστοιχα.Ι. Εισαγωγή 1. Ενδείκνυται να δοθούν ορισμένες διευκρινίσεις όσον αφορά τις πράξεις που αναφέρονται στα σημεία 2 και 3 του παραρτήματος XIV της συμφωνίας για τον ΕΟΧ [κανονισμοί (ΕΟΚ) αριθ. 1983/83 και 1984/83 εφεξής καλούμενοι «κανονισμός 1983/83» και «κανονισμός 1984/83»]. Έτσι θα καταστεί ευχερέστερη η προσαρμογή της πρακτικής των επιχειρήσεων στην τροποποιημένη νομική κατάσταση και να συντελεσθεί παράλληλα η ενιαία εφαρμογή των κανονισμών στα εδάφη που καλύπτονται από τη συμφωνία για τον ΕΟΧ.2. Κατά την εφαρμογή του δικαίου πρέπει, παράλληλα με τη διατύπωση και το νόημα της εκάστοτε διάταξης, να δοθεί προσοχή ιδιαίτερα στο σκοπό της διάταξης, όπως προκύπτει από το σκεπτικό των κανονισμών. Σαν περαιτέρω ερμηνευτικά βοηθήματα μπορούν επίσης να χρησιμοποιθούν οι θεμελιώδεις νομικές αρχές που προέκυψαν από τη νομολογία του Δικαστηρίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων και από τις επί μέρους αποφάσεις της Επιτροπής των ΕΚ.3. Η ανακοίνωση αυτή καθορίζει τα κυριότερα σημεία, βάσει των οποίων η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ κρίνει αν μια συμφωνία αποκλειστικής διανομής ή αποκλειστικής προμήθειας καλύπτεται από την εξαίρεση κατά κατηγορίες. Η ανακοίνωση αυτή δεν προδικάζει την ερμηνεία που μπορεί να δοθεί από άλλες αρμόδιες αρχές και ιδιαίτερα από το εθνικά δικαστήρια και το Δικαστήριο της ΕΖΕΣ.ΙΙ. Συμφωνίες αποκλειστικής διανομής και συμφωνίες αποκλειστικής προμήθειας [κανονισμοί (ΕΟΚ) αριθ. 1983/83 και (ΕΟΚ) αριθ. 1984/83] Α. Ομοιότητες και διαφορές 4. Το αντικείμενο των πράξεων αυτών είναι οι συμφωνίες αποκλειστικότητας μεταξύ δύο επιχειρήσεων, οι οποίες συνάπτουν συμφωνία με σκοπό τη μεταπώληση προϊόντων. Καθεμία από αυτές ρυθμίζει ένα ορισμένο είδος των συμφωνιών αυτών. Ο κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 1983/83 αναφέρεται σε συμφωνίες αποκλειστικής διανομής, ο κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 1984/83 σε συμφωνίες αποκλειστικής προμήθειας. Οι συμφωνίες αποκλειστικής διανομής προβλέπουν ότι ο συμβαλλόμενος, ο προμηθευτής, παραχωρεί στον αντισυμβαλλόμενο, τον μεταπωλητή, καθορισμένη από τη συμφωνία γεωγραφική περιοχή, στην οποία αυτός οφείλει να συγκεντρώσει τις προσπάθειές του για πωλήσεις, και αυτός από την πλευρά του είναι υποχρεωμένος να μην προμηθεύει στην περιοχή αυτήν κανέναν άλλο μεταπωλητή με συμβατικά προϊόντα. Στις συμβάσεις αποκλειστικής προμήθειας, ο μεταπωλητής αναλαμβάνει την υποχρέωση να μην προμηθεύεται συμβατικά προϊόντα από κανέναν άλλο προμηθευτή πλην του συμβαλλόμενου. Αυτός έχει το δικαίωμα να προμηθεύει και άλλους μεταπωλητές στην ίδια περιοχή πωλήσεων και στο ίδιο στάδιο διανομής. Σε αντίθεση με τον έμπορο αποκλειστικής διανομής, ο μεταπωλητής που φέρει την υποχρέωση της αποκλειστικής προμήθειας δεν τυγχάνει προστασίας από τον ανταγωνισμό άλλων μεταπωλητών, οι οποίοι προμηθεύονται τα συμβατικά προϊόντα άμεσα, όπως και αυτός, από τον προμηθευτή. Για το λόγο αυτό, δεν περιορίζεται τοπικά όσον αφορά τις προσπάθειές του για πωλήσεις.5. Πέρα από την κοινή αφετηρία, οι πράξεις αυτές προβλέπουν σε μεγάλο μέρος όμοιες ή παρόμοιες διατάξεις και στις δύο. Αυτό ισχύει για τη βασική διάταξη του άρθρου 1, όπου με την υποχρέωση αποκλειστικού εφοδιασμού και την υποχρέωση αποκλειστικής προμήθειας καθορίζεται επακριβώς το εκάστοτε αντικείμενο της εξαίρεσης κατά κατηγορίες, για τον περιοριστικό κατάλογο των περιορισμών του ανταγωνισμού που μπορούν να συμφωνηθούν πέραν της υποχρέωσης αποκλειστικού εφοδιασμού ή της υποχρέωσης αποκλειστικής προμήθειας (άρθρο 2 παράγραφοι 1 και 2), για την ενδεικτική απαρίθμηση των υποχρεώσεων που δεν αντιτίθενται στην εξαίρεση κατά κατηγορίες (άρθρο 2 παράγραφος 3), για το ανεφάρμοστο της εξαίρεσης κατά κατηγορίες σε συμφωνίες αποκλειστικότητας μεταξύ ανταγωνιστών κατασκευαστών [άρθρο 3 στοιχεία α) και β), άρθρο 4 και άρθρο 5], για την ανάκληση της εξαίρεσης κατά κατηγορίες σε μεμονωμένες περιπτώσεις (άρθρο 6 του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 1983/83, άρθρο 14 του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 1984/83), καθώς και για την εφαρμογή των πράξεων αυτών σε περιπτώσεις εναρμονισμένης πρακτικής (άρθρο 9 του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 1983/83, άρθρο 18 του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 1984/83). Οι διατάξεις αυτές πρέπει να ερμηνευθούν με το ίδιο πνεύμα, στο βαθμό που το επιτρέπει η διατύπωσή τους.6. Οι πράξεις αυτές προβλέπουν διαφορετικές διατάξεις, ιδιαίτερα εκεί όπου δίνεται σημασία στην ιδιαιτερότητα των συμφωνιών αποκλειστικής διανομής ή των συμφωνιών αποκλειστικής προμήθειας. Αυτό ισχύει, αφενός, όσον αφορά τον κανονισμό (ΕΟΚ) αριθ. 1983/83 όσον αφορά τις διατάξεις που αφορούν την υποχρέωση του εμπόρου αποκλειστικής διανομής να μην αναπτύσσει καμία ενεργή πολιτική πωλήσεων εκτός των ορίων της περιοχής που αφορά η σύμβαση [άρθρο 2 παράγραφος 2 στοιχείο γ)] και το ανεφάρμοστο της εξαίρεσης κατά κατηγορίες σε συμφωνίες, οι οποίες ενισχύουν τον έμπορο αποκλειστικής διανομής στην απόλυτη κυριαρχία της περιοχής της σύμβασης [άρθρο 3 στοιχεία γ) και δ)] και του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 1984/83 όσον αφορά τις διατάξεις για τον περιορισμό της εξαίρεσης κατά κατηγορίες των συμφωνιών αποκλειστικής προμήθειας εν γένει [άρθρο 3 στοιχεία γ) και δ)], και ιδιαίτερα των συμφωνιών αποκλειστικής προμήθειας ζύθου και πρατηρίων βενζίνης (τίτλος ΙΙ και ΙΙΙ).7. Το πεδίο εφαρμογής των δύο πράξεων έχει καθοριστεί κατά τέτοιο τρόπο ώστε να αποκλείεται το ενδεχόμενο να συμπίπτουν (άρθρο 16 του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 1984/83).Β. Θεμελιώδης διάταξη (άρθρο 1) 8. Και οι δύο πράξεις αναφέρονται σε συμφωνίες που συνάπτονται με σκοπό τη μεταπώληση προϊόντων και στις οποίες συμμετέχουν μόνο δύο επιχειρήσεις.α) «Ο σκοπός της μεταπώλησης»9. Η έννοια της μεταπώλησης προϋποθέτει ότι το εν λόγω προϊόν πωλείται έναντι αμοιβής σε τρίτους από τον συμβαλλόμενο που το προμηθεύεται. Συμφωνίες για τον εφοδιασμό ή την προμήθεια προϊόντων τα οποία ο προμηθευόμενος συμβαλλόμενος μεταποιεί σε άλλα προϊόντα ή επεξεργάζεται περαιτέρω ή τα χρησιμοποιεί για την κατασκευή άλλων προϊόντων ή τα καταναλώνει δεν θεωρούνται ότι αγοράζονται με σκοπό τη μεταπώληση. Το αυτό ισχύει και για τον εφοδιασμό τμημάτων τα οποία χρησιμοποιεί μαζί με άλλα τμήματα για την κατασκευή νέου προϊόντος. Είναι απαραίτητο να συμπίπτει το προϊόν που πωλεί ο μεταπωλητής με το προϊόν το οποίο του παρέδωσε προς το σκοπό αυτό ο αντισυμβαλλόμενος. Αυτή η οικονομική ταυτότητα δεν εμποδίζεται από το γεγονός ότι ο μεταπωλητής, πριν από τη μεταπώληση, αφαίρεσε τη συσκευασία, ανασυσκεύασε, άδειασε ή μετάγγισε το προϊόν.10. Αν ο μεταπωλητής προέβη σε περαιτέρω εργασίες για να βελτιώσει την ποιότητα, τη διάρκεια, την εμφάνιση ή τη γεύση του προϊόντος (π.χ. επεξεργασία των μετάλλων για να καταστούν ανοξείδωτα, αποστείρωση των τροφίμων, προσθήκη χρωστικών και αρωματικών ουσιών στα φάρμακα), τότε είναι αποφασιστικής σημασίας η αύξηση της αξίας που επέρχεται με τη μεταποίηση ή την επεξεργασία των προϊόντων. Μια περιορισμένη αύξηση της αξίας δεν αντιτίθεται στη διατήρηση της οικονομικής ταυτότητας του εν λόγω προϊόντος. Κατά τον προσδιορισμό στη συγκεκριμένη περίπτωση, πρέπει να ληφθούν υπόψη ιδιαίτερα οι συναλλακτικές αντιλήψεις. Με τα ίδια μέτρα η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ κρίνει συμφωνίες οι οποίες επιβάλλουν στο μεταπωλητή την υποχρέωση να μετατρέψει σε ποτό συμπυκνωμένο σκεύασμα που του παραδόθηκε από τον συμβαλλόμενο, με την προσθήκη νερού, καθαρού οινοπνεύματος ή άλλου υγρού.β) «Τα προϊόντα»11. Συμφωνίες αποκλειστικότητας οι οποίες έχουν ως αντικείμενο, αντί για τη μεταπώληση προϊόντων, την παροχή υπηρεσιών, δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής των πράξεων. Σε περίπτωση που ο μεταπωλητής, σε συνάρτηση με τη μεταπώληση των προϊόντων, παρέχει υπηρεσίες στους πελάτες, αυτό δεν αντίκειται στην εξαίρεση κατά κατηγορίες. Υπάρχει όμως υπέρβαση των ορίων εφαρμογής των πράξεων όταν για την παροχή υπηρεσιών πρέπει να καταβληθεί υψηλότερη αμοιβή απ' ότι για το προϊόν.12. Η επ' αμοιβή παραχώρηση της χρήσεως ευρίσκεται, από οικονομική άποψη, πλησιέστερα στη μεταπώληση προϊόντων απ' ό,τι η παροχή υπηρεσιών. Η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ ως εκ τούτου, θεωρεί ότι συμπεριλαμβάνονται στις πράξεις οι συμφωνίες αποκλειστικότητας, οι οποίες επιβάλλουν την υποχρέωση στον προμηθευόμενο συμβαλλόμενο να ενοικιάζει σε τρίτους το προϊόν που του παραδόθηκε ή να το θέτει στη διάθεσή τους βάσει ενοικίου.γ) «Συμμετοχή μόνο δύο επιχειρήσεων»13. Η εξαίρεση κατά κατηγορίες προϋποθέτει ότι στις συμφωνίες αποκλειστικής διανομής ή στις συμφωνίες αποκλειστικής προμήθειας συμμετέχουν εκάστοτε μόνο ένας προμηθευτής και ένας μεταπωλητής. Περισσότερες επιχειρήσεις, οι οποίες αποτελούν μια οικονομική ενότητα, πρέπει να θεωρηθούν ως μία επιχείρηση.14. Ο περιορισμός του αριθμού των επιχειρήσεων που συμμετέχουν ισχύει μόνο για την εκάστοτε επί μέρους συμφωνία. Ο προμηθευτής δεν χάνει το προνόμιο της εξαίρεσης κατά κατηγορίες στην περίπτωση που συνάπτει συμφωνίες αποκλειστικής διανομής ή συμφωνίες αποκλειστικής προμήθειας για το εμπόρευμα με περισσότερους μεταπωλητές.15. Ο προμηθευτής μπορεί, προς εκπλήρωση των συμβατικών καθηκόντων του, να χρησιμοποιήσει συνδεδεμένη με αυτόν επιχείρηση ή ανεξάρτητη επιχείρηση στην οποία έχει αναθέσει τη διανομή των προϊόντων του, έτσι ώστε ο μεταπωλητής να οφείλει να προμηθευθεί τα συμβατικά προϊόντα από τις εν λόγω επιχειρήσεις. Ο κανόνας αυτός αναφέρεται ρητά μόνο στον κανονισμό (ΕΟΚ) αριθ. 1984/83 (άρθρα 1, 6, 10), επειδή το πρόβλημα της παραχώρησης τίθεται, κυρίως σε συνάρτηση με τις συμφωνίες αποκλειστικής προμήθειας. Ισχύει όμως, επίσης, για συμφωνίες αποκλειστικής διανομής κατά την έννοια του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 1983/83.16. Η συνδρομή τρίτων εκτός των επιχειρήσεων που συνήψαν τη σύμβαση πρέπει να περιορίζεται στη διανομή. Υποχρεώσεις αποκλειστικής διανομής και αποκλειστικής προμήθειας, πρέπει να αναλαμβάνουν μόνον τα εκάστοτε συμβαλλόμενα μέρη και όχι οι τρίτοι, διότι διαφορετικά θα συμμετείχαν στη συμφωνία περισσότερες από δύο επιχειρήσεις. Η υποχρέωση των συμβαλλόμενων μερών να φροντίζουν ώστε οι υποχρεώσεις που ανέλαβαν να τηρούνται και από τις επιχειρήσεις που είναι συνδεδεμένες με αυτά καλύπτεται, εντούτοις, από την εξαίρεση κατά κατηγορίες.Γ. Συνεξαιρούμενοι περιορισμοί του ανταγωνισμού (άρθρο 2 παράγραφοι 1 και 2) 17. Τα συμβαλλόμενα μέρη οφείλουν να συμφωνήσουν, εκτός από την υποχρέωση αποκλειστικής διανομής (κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 1983/83) ή αποκλειστικής προμήθειας (κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 1984/83), η οποία είναι απαραίτητη προϋπόθεση για την εφαρμογή της εξαίρεσης κατά κατηγορίες και η οποία αναφέρεται στο άρθρο 1, και για τους περιορισμούς του ανταγωνισμού που αναφέρονται στο άρθρο 2 παράγραφοι 1 και 2. Εφόσον αναλάβουν περαιτέρω υποχρεώσεις που περιορίζουν τον ανταγωνισμό, η συμφωνία δεν καλύπτεται πια στο σύνολό της από την εξαίρεση κατά κατηγορίες και γι' αυτό πρέπει να τύχει ατομικής εξαίρεσης. Υπάρχει υπέρβαση των ορίων εφαρμογής των πράξεων, ιδιαίτερα στις περιπτώσεις που τα συμβαλλόμενα μέρη παραιτούνται της δυνατότητας να καθορίσουν με δική τους ευθύνη τις τιμές και τους όρους πωλήσεως ή αναλαμβάνουν την υποχρέωση να μην πραγματοποιούν ή να εμποδίζουν προμήθειες εκτός των συνόρων οι οποίες, σύμφωνα με τις διατάξεις των πράξεων, δεν πρέπει να δυσχεραίνονται. Κατ' αρχήν, σύμφωνα με τις διατάξεις αυτές, είναι ανεπίτρεπτες οι ρήτρες της συμφωνίας που εμποδίζουν τους μεταπωλητές να επιλέγουν ελεύθερα τους πελάτες τους.18. Οι περιοριστικές του ανταγωνισμού υποχρεώσεις που εξαιρούνται βάσει των κανονισμών πρέπει να συμφωνούνται μόνο για τη διάρκεια της συμβάσεως. Το ίδιο ισχύει και για τις απαγορεύσεις του ανταγωνισμού που επιβάλλονται στους προμηθευτές ή τους μεταπωλητές.Δ. Υποχρεώσεις του μεταπωλητή που δεν αντιτίθενται στην εξαίρεση κατά κατηγορίες (άρθρο 2 παράγραφος 3) 19. Οι υποχρεώσεις που απαριθμούνται ενδεικτικά στην εν λόγω διάταξη δεν περιορίζουν γενικά τον ανταγωνισμό. Για το λόγο αυτό, οι επιχειρήσεις είναι ελεύθερες να συμπεριλάβουν στις συμφωνίες τους όλες, πολλές ή μερικές από τις ρήτρες αυτές. Οι αναφερόμενες υποχρεώσεις δεν πρέπει, εντούτοις, να διατυπώνονται ή να συμπληρώνονται κατά τέτοιο τρόπο ώστε να αποτελούν απαγορευμένους περιορισμούς του ανταγωνισμού. Για να αποφευχθεί ο κίνδυνος αυτός, το άρθρο 2 παράγραφος 3 στοιχείο β) του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 1984/83 επιτρέπει τις υποχρεώσεις παραλαβής ελάχιστων ποσοτήτων προϊόντων που αποτελούν αντικείμενο υποχρέωσης αποκλειστικής προμήθειας.20. Στα πλαίσια της υποχρέωσης λήψεως μέτρων για την προώθηση των πωλήσεων, και ιδίως διατηρήσεως δικτύου πωλήσεων [άρθρο 2 παράγραφος 3 στοιχείο γ) του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 1983/83, άρθρο 2 παράγραφος 3 στοιχείο δ) του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 1984/83], είναι δυνατό να επιβληθεί στο μεταπωλητή η υποχρέωση να μη διανέμει τα προϊόντα που προβλέπονται στη σύμβαση σε ακατάλληλους εμπόρους. Παρόμοιες περιοριστικές ρήτρες της συμβάσεως δεν αποτελούν κώλυμα όταν η άδεια διατήρησης δικτύου πωλήσεων δίδεται με βάση αντικειμενικά κριτήρια ποιοτικού χαρακτήρα, τα οποία αφορούν την επαγγελματική ικανότητα του ιδιοκτήτη της επιχείρησης ή του προσωπικού ή τον εξοπλισμό των εγκαταστάσεών του, ή όταν τα κριτήρια αυτά εφαρμόζονται στην πράξη χωρίς διακρίσεις. Συστήματα διανομής που δεν πληρούν τις προύποθέσεις αυτές δεν καλύπτονται από την εξαίρεση κατά κατηγορίες.Ε. Μη εφαρμογή της εξαίρεσης κατά κατηγορίες σε συμφωνίες αποκλειστικότητας μεταξύ ανταγωνιζομένων κατασκευαστών [άρθρο 3 στοιχεία α) και β) και άρθρα 4 και 5] 21. Η εξαίρεση κατά κατηγορίες δεν ισχύει στην περίπτωση που είτε τα ίδια τα συμβαλλόμενα μέρη είτε οι επιχειρήσεις που είναι συνδεδεμένες με αυτά είναι κατασκευαστές και, επιπλέον, κατασκευάζουν προϊόντα που ανήκουν στην ίδια αγορά, καθώς και στην περίπτωση που συνάπτουν μεταξύ τους συμφωνίες αποκλειστικής διανομής ή αποκλειστικής προμήθειας για τα προϊόντα αυτά. Θεωρούνται ότι ανήκουν στην ίδια αγορά προϊόντων όμοια ή ομοειδή προϊόντα. Τα εν λόγω προϊόντα πρέπει να είναι ανταλλάξιμα μεταξύ τους. Οι καταναλωτές πρέπει να κρίνουν αν αυτό αληθεύει, λαμβάνοντας υπόψη συνολικά τις ιδιότητες των προϊόντων, την τιμή τους και το σκοπό χρήσης τους. Στη συγκεκριμένη περίπτωση, είναι εντούτοις, δυνατόν τα προϊόντα να αποτελέσουν μόνα τους ιδιαίτερη αγορά, με βάση τις ιδιότητες τους, τις τιμές τους ή το σκοπό χρήσης τους. Αυτό ισχύει, κυρίως, στην περίπτωση που έχουν αναπτυχθεί προτιμήσεις των καταναλωτών σε σχέση με τα προϊόντα αυτά. Η εφαρμογή των ανωτέρω διατάξεων δεν εξαρτάται από το αν τα συμβαλλόμενα μέρη ή οι επιχειρήσεις που είναι συνδεδεμένες με αυτά έχουν την έδρα τους στο έδαφος που καλύπτεται από τη συμφωνία για τον ΕΟΧ ή βρίσκονται σε ανταγωνισμό μεταξύ τους, εντός ή εκτός του εδάφους που καλύτεται από τη συμφωνία για τον ΕΟΧ, όσον αφορά τα εν λόγω προϊόντα.22. Τόσο οι αμοιβαίες όσο και οι μη αμοιβαίες συμφωνίες αποκλειστικής προμήθειας μεταξύ ανταγωνιζόμενων κατασκευαστών πρέπει, καταρχήν, να εξετάζονται με εξατομικευμένη διαδικασία ως προς το αν είναι σύμφωνες με το άρθρο 53 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ. Όμως οι μη αμοιβαίες συμφωνίες που περιγράφονται ανωτέρω τυγχάνουν της εξαίρεσης κατά κατηγορίες όταν, είτε και τα δύο συμβαλλόμενα μέρη είτε ένα μόνο από αυτά, πραγματοποιούν συνολικό κύκλο εργασιών που δεν υπερβαίνει τα 100 εκατομμύρια Ecu (2) [άρθρο 3 στοιχείο β)]. Ο ετήσιος κύκλος εργασιών χρησιμεύει σαν μέσο για να υπολογισθεί η οικονομική σημασία των επιχειρήσεων αυτών. Ως εκ τούτου, πρέπει να συνυπολογισθεί όχι μόνο ο κύκλος εργασιών από τα προϊόντα που προβλέπονται στη σύμβαση, αλλά και από προϊόντα ή παροχή υπηρεσιών κάθε είδους. Φόροι κύκλου εργασιών και λοιπά τέλη δεν λαμβάνονται υπόψη. Καθοριστικός είναι ο παγκόσμιος κύκλος εργασιών του ομίλου στον οποίο ανήκουν τα συμβαλλόμενα μέρη. Ο κύκλος εργασιών στο εσωτερικό του ομίλου δεν συνυπολογίζεται (άρθρο 5 παράγραφος 3).23. Ο συνολικός κύκλος εργασιών των 100 εκατομμυρίων Ecu είναι δυνατόν να αυξηθεί μέσα σε δύο συνεχόμενα οικονομικά έτη κατά 10 %, χωρίς οι συμμετέχουσες επιχειρήσεις να χάσουν το νομικό προνόμιο της εφαρμογής των κανονισμών. Η εξαίρεση κατά κατηγορίες παύει να εφαρμόζεται στο τέλος του δεύτερου νομικού έτους, όταν ο συνολικός κύκλος εργασιών έχει ξεπεράσει, κατά τα δύο προηγούμενα έτη, τα 220 εκατομμύρια Ecu (άρθρο 5 παράγραφος 2).ΣΤ. Ανάκληση της εξαίρεσης κατά κατηγορίες στη συγκεκριμένη περίπτωση (άρθρο 6 του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 1983/83 και άρθρο 14 του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 1984/83) 24. Το προνόμιο της εξαίρεσης κατά κατηγορίες είναι δυνατό να αφαιρεθεί μόνο με ατομική απόφαση που στηρίζεται σε διαδικασία του κεφαλαίου ΙΙ του πρωτοκόλλου 4 της συμφωνίας περί Εποπτείας και Δικαστηρίου. Η εν λόγω απόφαση παράγει τα αποτελέσματα της αποκλειστικά για το μέλλον. Είναι δυνατό να συνδέεται με μεμονωμένη εξαίρεση υπό προϋποθέσεις και όρους, και, εν ανάγκη, με τη διαπίστωση παράβασης και την υποχρέωση για παύση της.Ζ. (δεν υπάρχει κείμενο) (3) 25. (δεν υπάρχει κείμενο) (4)Η. Εναρμονισμένες πρακτικές (άρθρο 9 του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 1983/83 και άρθρο 18 του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 1984/83) 26. Σκοπός των πράξεων αυτών είναι να συμπεριληφθούν στους κανονισμούς αυτούς υποχρεώσεις αποκλειστικής διανομής και αποκλειστικής προμήθειας που δεν έχουν συμφωνηθεί με τρόπο που να δεσμεύει νομικά, αλλά, εντούτοις αποτελούν πρακτική των συμμετεχουσών επιχειρήσεων.ΙΙΙ. Συμφωνίες αποκλειστικής διανομής (κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 1983/83) Α. Υποχρέωση αποκλειστικού εφοδιασμού (άρθρο 1) 27. Η υποχρέωση αποκλειστικού εφοδιασμού δεν αποκλείει το δικαίωμα των προμηθευτών να πωλούν τα προϊόντα που προβλέπονται στη σύμβαση σε άλλους μεταπωλητές, οι οποίοι πωλούν στην περιοχή του αποκλειστικού διανομέα που προβλέπεται στη σύμβαση Επίσης, δεν έχει καμία σημασία αν αυτοί οι ενδιάμεσοι έμποροι είναι εγκατεστημένοι εντός ή εκτός της περιοχής ισχύος της συμβάσεως. Ο προμηθευτής δεν παραβαίνει την υποχρέωσή του για αποκλειστικό εφοδιασμό του αποκλειστικού διανομέα στην περίπτωση που εφοδιάζει, κατόπιν αιτήσεώς τους, άλλους μεταπωλητές οι οποίοι θέλουν να πωλούν τα προϊόντα που προβλέπονται στη σύμβαση στην περιοχή ισχύος της συμβάσεως και εφόσον η παράδοση των προϊόντων γίνεται εκτός της περιοχής αυτής. Δεν έχει σημασία αν ο μεταπωλητής παραλαμβάνει τα προϊόντα ο ίδιος ή με κάποιο ενδιάμεσο πρόσωπο, π.χ. παραγγελιοδόχο. Εξάλλου, παρόμοιες παραδόσεις επιτρέπονται μόνο όταν τα έξοδα μεταφοράς των εμπορευμάτων στην περιοχή ισχύος της συμβάσεως βαρύνουν τον μεταπωλητή και όχι τον προμηθευτή.28. Τα προϊόντα που παραδίδονται στους αποκλειστικούς διανομείς πρέπει να προορίζονται για μεταπώληση στην περιοχή ισχύος της συμβάσεως. Η βασική αυτή προϋπόθεση δεν περιορίζει το δικαίωμα του αποκλειστικού διανομέα να μεταπωλεί τα προϊόντα που προβλέπονται στη σύμβαση σε πελάτες εκτός της περιοχής ισχύος της συμβάσεως, στην περίπτωση που του έχουν γίνει ανάλογες παραγγελίες. Ο προμηθευτής δύναται να του απαγορεύει συμβατικά, σύμφωνα με το άρθρο 2 παράγραφος 2 στοιχείο γ), τη διαφήμιση των προϊόντων σε άλλες περιοχές, όχι όμως και την εξαγωγή σ' αυτές τις περιοχές.29. Είναι ασυμβίβαστη με τον κανονισμό (ΕΟΚ) αριθ. 1983/83 και η υποχρέωση που επιβάλλεται στον αποκλειστικό διανομέα να εφοδιάζει στην περιοχή του ορισμένη μόνο κατηγορία αγοραστών (π.χ. λιανοπωλητές) και να αφήνει τον εφοδιασμό άλλων κατηγοριών αγοραστών (π.χ. τα μεγάλα καταστήματα) σε άλλους μεταπωλητές, τους οποίους όρισε για το σκοπό αυτό ο προμηθευτής.Β. Απαγόρευση του ανταγωνισμού για τον προμηθευτή (άρθρο 2 παράγραφος 1) 30. Η απαγόρευση που επιβάλλεται με τη σύμβαση στον προμηθευτή να μην προμηθεύει τους τελικούς καταναλωτές με προϊόντα που προβλέπονται στη σύμβαση, μέσα στην περιοχή του αποκλειστικού διανομέα, δεν πρέπει να έχει απόλυτο χαρακτήρα. Ρήτρες της συμβάσεως, οι οποίες παρέχουν το δικαίωμα στον προμηθευτή να εφοδιάζει μόνο ορισμένους πελάτες - ενδεχόμενα έναντι καταβολής αποζημιώσεως στον αποκλειστικό διανομέα - συμφωνούν με την εξαίρεση κατά κατηγορίες, εφόσον οι εν λόγω πελάτες δεν είναι μεταπωλητές. Έτσι δεν θίγεται το δικαίωμα του προμηθευτή να εφοδιάζει, εκτός της περιοχής ισχύος της συμβάσεως, με τα προϊόντα που προβλέπονται στη σύμβαση, τελικούς καταναλωτές που είναι εγκατεστημένοι στην περιοχή ισχύος της συμβάσεως. Η νομική θέση των τελικών καταναλωτών αντιστοιχεί με τη θέση των ενδιάμεσων εμπόρων (βλέπε ανωτέρω σημείο 27).Γ. Μη εφαμογή της εξαίρεσης κατά κατηγορίες σε περίπτωση απόλυτης εδαφικής προστασίας [άρθρο 3 στοιχεία γ) και δ)] 31. Τα συμβαλλόμενα μέρη δεν δύνανται να αξιώσουν την εφαρμογή της εξαίρεσης κατά κατηγορίες για συμφωνίες οι οποίες εξασφαλίζουν στους αποκλειστικούς διανομείς απόλυτη εδαφική προστασία. Στην περίπτωση που η κατάσταση είναι εκείνη που αναφέρεται στο άρθρο 3 στοιχείο γ), τα συμβαλλόμενα μέρη πρέπει είτε να φροντίζουν ώστε τα προϊόντα που προβλέπονται στη σύμβαση να είναι δυνατό να προσφέρονται από παράλληλους εισαγωγείς μέσα στην περιοχή ισχύος της συμβάσεως, είτε να εξασφαλίζουν τη δυνατότητα για τους καταναλωτές να προμηθεύονται τα προϊόντα από επιχειρήσεις εκτός της περιοχής ισχύος της συμβάσεως και, ενδεχομένως, εκτός του εδάφους που καλύπτεται από τη συμφωνία για τον ΕΟΧ, με τις τιμές και τους όρους πωλήσεως που συνηθίζονται εκεί. Εναλλακτική πηγή προμήθειας προσφέρεται, κατά την έννοια της εν λόγω διατάξεως, στον προμηθευτή όταν είναι σε θέση να εφοδιάζει, κατόπιν αιτήσεώς τους, με τα προϊόντα που προβλέπονται στη σύμβαση, τελικούς καταναλωτές που είναι εγκατεστημένοι μέσα στην περιοχή ισχύος της συμβάσεως.32. Η διάταξη του άρθρου 3 στοιχείο δ) προστατεύει, κατά κύριο λόγο, την ελευθερία των ενδιάμεσων εμπόρων και καταναλωτών να προμηθεύονται τα προϊόντα που προβλέπονται στη σύμβαση σε άλλα κράτη ΕΖΕΣ ή κράτη μέλη της ΕΚ. Η απαγόρευση εισαγωγής από τρίτες χώρες στο έδαφος που καλύπτεται από τη συμφωνία για τον ΕΟΧ έχει σαν συνέπεια τη μη εφαρμογή της εξαίρεσης κατά κατηγορίες μόνο όταν δεν υπάρχει μέσα στο έδαφος που καλύπτεται από τη συμφωνία για τον ΕΟΧ καμία εναλλακτική πηγή εφοδιασμού. Αυτό είναι δυνατό να συμβαίνει, κυρίως, στις περιπτώσεις κατά τις οποίες η περιοχή του αποκλειστικού διανομέα περιλαμβάνει όλη την περιοχή ή το μεγαλύτερο τμήμα του εδάφους που καλύπτεται από τη συμφωνία για τον ΕΟΧ.33. Η εξαίρεση κατά κατηγορίες παύει να ισχύει για το μέλλον, εφόσον ένα από τα συμβαλλόμενα μέρη λαμβάνει μέτρα για να εμποδίσει τις παράλληλες εισαγωγές στην περιοχή ισχύος της συμβάσεως. Σε συμφωνίες στις οποίες ο προμηθευτής υποχρεούται, απέναντι στους αποκλειστικούς διανομείς, να εμποδίζει τους άλλους πελάτες του από παραδόσεις στην περιοχή ισχύος της συμβάσεως, η εξαίρεση κατά κατηγορίες δεν εφαρμόζεται. Τα ανωτέρω ισχύουν και στην περίπτωση που τα συμβαλλόμενα μέρη θέλουν να εμποδίσουν εισαγωγές από τρίτες χώρες στο έδαφος που καλύπτεται από τη συμφωνία για τον ΕΟΧ. Η ύπαρξη εναλλακτικών πηγών προμήθειας μέσα στο έδαφος που καλύπτεται από τη συμφωνία για τον ΕΟΧ δεν έχει στο σημείο αυτό αποφασιστική σημασία. Η μη δυνατότητα εφαρμογής της εξαίρεσης κατά κατηγορίες προκύπτει και μόνο από το γεγονός ότι η συμφωνία περιέχει περιοριστικές του ανταγωνισμού υποχρεώσεις που δεν καλύπτονται από το άρθρο 2 παράγραφος 1.IV. Συμφωνίες αποκλειστικής προμήθειας (κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 1984/83) Α. Δομή της πράξης 34. Η πράξη περιέχει στον τίτλο Ι γενικές διατάξεις σχετικά με τις συμφωνίες αποκλειστικής προμήθειας και στους τίτλους του ΙΙ και ΙΙΙ ειδικές διατάξεις για τις συμφωνίες προμήθειας ζύθου και τις συμφωνίες πρατηρίων βενζίνης. Στις συμφωνίες αυτές εφαρμόζονται μόνον οι ειδικές διατάξεις που παραπέμπουν όμως εν μέρει στις γενικές διατάξεις (άρθρα 9 και 13). Το άρθρο 17, εξάλλου, αποκλείει τη σωρευτική εφαρμογή συμφωνιών, κατά την έννοια του τίτλου Ι, μαζί με τις ανάλογες συμφωνίες των τίτλων ΙΙ και ΙΙΙ, στο βαθμό που στις συμφωνίες συμμετέχουν οι ίδιες επιχειρήσεις ή όμιλοι. Για να αποφευχθεί περαιτέρω κάθε καταστρατήγηση των ειδικών διατάξεων για τις συμφωνίες προμήθειας ζύθου και για τις συμφωνίες πρατηρίων βενζίνης, ο κοινοτικός νομοθέτης όρισε ότι δεν εφαρμόζονται οι διατάξεις σχετικά με την αποκλειστική πώληση προϊόντων σε συμφωνίες που συνάπτονται με σκοπό τη μεταπώληση ποτών σε εστιατόρια ή καυσίμων σε πρατήρια βενζίνης (άρθρο 8 του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 1983/83).Β. Υποχρέωση αποκλειστικής προμήθειας (άρθρο 1) 35. Η πράξη αφορά μόνο συμφωνίες στο πλαίσιο των οποίων, ο μεταπωλητής αναλαμβάνει την υποχρέωση να καλύψει τις συνολικές του ανάγκες σε συμβατικά προϊόντα από τον αντισυμβαλλόμενο. Σε περίπτωση που αυτή η υποχρέωση προμήθειας υφίσταται μόνο για μέρος των αναγκών αυτών, δεν ισχύει η εξαίρεση κατά κατηγορίες. Οι συμβατικές ρήτρες που παρέχουν στον μεταπωλητή το δικαίωμα να προμηθεύεται τα εν λόγω εμπορεύματα από τρίτους προμηθευτές, σε περίπτωση που αυτοί τα προσφέρουν με ευνοϊκότερες τιμές και όρους από τον αντισυμβαλλόμενο, δεν αντιβαίνουν στην εξαίρεση κατά κατηγορίες. Το ίδιο ισχύει και για τις συμβατικές διατάξεις που ελευθερώνουν το μεταπωλητή από την υποχρέωση αποκλειστικής προμήθειας, όταν ο αντισυμβαλλόμενος είναι σε αδυναμία παράδοσης.36. Στη συμφωνία πρέπει να προσδιορίζονται τα καλυπτόμενα από αυτήν εμπορεύματα με ρητή αναφορά στο σήμα ή στην ονομασία. Μόνο έτσι δίνεται η δυνατότητα να διαχωριστούν, με την απαιτούμενη σαφήνεια, η υποχρέωση αποκλειστικής, προμήθειας του μεταπωλητή (άρθρο 1) και η απαγόρευση ανταγωνισμού που του επιβάλλεται (άρθρο 2 παράγραφος 2).Γ. Απαγόρευση αναγωνισμού που επιβάλλεται στον προμηθευτή (άρθρο 2 παράγραφος 1) 37. Η διάταξη αυτή δίνει στον μεταπωλητή τη δυνατότητα να προστατεύεται από άμεσες ανταγωνιστικές ενέργειες του προμηθευτή στην κύρια περιοχή πωλήσεων. Η κύρια περιοχή πωλήσεων του μεταπωλητή προσδιορίζεται από την κανονική επιχειρηματική δραστηριότητά του και είναι δυνατόν να χαρακτηρίζεται περαιτέρω στη συμφωνία. Στον αντισυμβαλλόμενο όμως δεν είναι δυνατόν να επιβληθεί ούτε η απαγόρευση να προμηθεύει εμπόρους που μεταφέρουν τα προϊόντα που καλύπτει η συμφωνία σε άλλες περιοχές έξω από τη συγκεκριμένη περιοχή ισχύος της συμφωνίας για να τα μεταπωλήσουν στη συνέχεια στην τρίτη αυτή περιοχή, ούτε να ορίζει άλλους μεταπωλητές στα πλαίσια της περιοχής ισχύος της συμφωνίας.Δ. Όρια της εξαίρεσης κατά κατηγορίες [άρθρο 3 στοιχεία γ) και δ)] 38. Η υποχρέωση αποκλειστικής προμήθειας είναι δυνατόν να συμφωνηθεί βάσει του άρθρου 3 στοιχείο γ), για ένα ή περισσότερα προϊόντα. Στην περίπτωση περισσότερων προϊόντων, πρέπει αυτά να συνδέονται μεταξύ τους έτσι ώστε να θεωρείται ότι ανήκουν στην ίδια κατηγορία προϊόντων. Η συνάφεια μπορεί να προκύπτει είτε από τεχνικούς λόγους (για παράδειγμα: μηχανήματα, εξαρτήματα, ανταλλακτικά), είτε από εμπορικούς λόγους (για παράδειγμα: περισσότερα προϊόντα που εξυπηρετούν τον αυτό σκοπό), ή μπορεί να απορρέει από την εμπορική πρακτική (διάφορα προϊόντα που, κατά κανόνα, προσφέρονται από κοινού). Στην τελευταία περίπτωση, πρέπει να εξακριβωθούν οι συνήθειες στο επίπεδο της εκάστοτε αγοράς του μεταπωλητή, οπότε ως κύριο κριτήριο πρέπει να λαμβάνεται το σύνολο των ενδιαφερόμενων εμπόρων και όχι μόνο ορισμένα είδη διανομής. Οι συμφωνίες αποκλειστικής προμήθειας για μη συναφή προϊόντα μπορεί να εξαιρεθούν από την απαγόρευση των συμπράξεων μόνο αν υπάρξει συγκεκριμένη απόφαση, κατά περίπτωση.39. Βάσει του άρθρου 3 στοιχείο δ), οι συμφωνίες αποκλειστικής προμήθειας αορίστου χρόνου δεν καλύπτονται από την εξαίρεση κατά κατηγορίες. Οι συμβάσεις που έχουν συναφθεί για ορισμένο χρονικό διάστημα, που παρατείνεται όμως αυτόματα, σε περίπτωση που δεν υπάρξει καταγγελία της συμβάσεως θεωρείται ότι αποτελούν συμβάσεις αορίστου χρόνου.V. Συμφωνίες προμήθειας ζύθου [τίτλος ΙΙ του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 1984/83] Α. Υποχρέωση αποκλειστικής προμήθειας (άρθρο 6) 40. Στη συμφωνία πρέπει να προσδιορίζονται, με αναφορά του σήματος ή της ονομασίας, οι τύποι ζύθου και τα άλλα ποτά που περικλείει η υποχρέωση αποκλειστικής προμήθειας. Στον μεταπωλητή μπορεί να επιβληθεί η υποχρέωση αποκλειστικής προμήθειας μόνο για εκείνα τα ποτά που έχει στη διάθεσή του ο προμηθευτής τη στιγμή που αρχίζει να ισχύει η συμφωνία. Εκτός αυτού, πρέπει η προμήθεια με τα ποτά αυτά να γίνεται στις αναγκαίες ποσότητες σε κανονικά, αρκετά μικρά χρονικά διαστήματα και σε τιμές και με όρους που επιτρέπουν μια κανονική μεταπώληση στους καταναλωτές. Για κάθε επέκταση της υποχρέωσης απολειστικής προμήθειας σε ποτά που δεν προσδιορίζονται στη συμφωνία χρειάζεται περαιτέρω συμφωνία που πρέπει να ανταποκρίνεται στις προϋποθέσεις του τίτλου ΙΙ του κανονισμού αριθ. 1984/83. Η τροποποίηση του σήματος ή της ονομασίας ενός ποτού, που κατά τα άλλα παραμένει αμετάβλητο, δεν αποτελεί επέκταση της υποχρέωσης αποκλειστικής προμήθειας της μορφής αυτής.41. Η υποχρέωση αποκλειστικής προμήθειας είναι δυνατόν να συμφωνηθεί για ένα η περισσότερα εστιατόρια που ανήκουν στον μεταπωλητή τη στιγμή που αρχίζει να ισχύει η συμφωνία. Τα εστιατόρια αυτά πρέπει να αναφέρονται στη συμφωνία με το όνομα και την τοποθεσία τους. Για κάθε επέκταση της υποχρέωσης αποκλειστικής προμήθειας σε άλλα εστιατόρια, χρειάζεται νέα συμφωνία που πρέπει, από την πλευρά της, να ανταποκρίνεται στις προϋποθέσεις του τίτλου ΙΙ του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 1984/83.42. Η έννοια του εστιατορίου περικλείει και όλα τα είδη καταστημάτων που πωλούν ποτά για να καταναλωθούν επί τόπου. Η πώληση ποτών σε ιδιωτικές λέσχες ισοδυναμεί με τη μεταπώληση σε εστιατόρια που είναι προσιτά στο κοινό. Οι συμφωνίες αποκλειστικής προμήθειας μεταξύ του προμηθευτή και του εκμεταλλευόμενου ένα από τα ειδικά καταστήματα πώλησης ποτών (off-licence shop) εμπίπτουν στις διατάξεις του τίτλου Ι του παρόντος κανονισμού αριθ.1 1984/83.43. Ιδιαίτερα οικονομικά ή χρηματοδοτικά πλεονεκτήματα είναι όσα υπερβαίνουν το κανονικό συμφέρον του μεταπωλητή από την υφιστάμενη συμφωνία. Οι διευκρινίσεις που παρέχουται στο σημείο 13 του αιτιολογικού του παρόντος κανονισμού έχουν δειγματολογικό χαρακτήρα. Τα θέμα κατά πόσο ο προμηθευτής παρέχει ιδιαίτερα πλεονεκτήματα στον μεταπωλητή εξαρτάται, ίδιως, από το είδος, την έκταση και τη διάρκεια των παροχών που αναλαμβάνουν την υποχρέωση να δίνουν οι αντισυμβαλλόμενοι. Σε περίπτωση αμφιβολιών, αποφασιστική σημασία έχει η αντίληψη που επικρατεί στις συναλλαγές.44. Ο μεταπωλητής είναι σε θέση να συνάψει συμφωνίες αποκλειστικής προμήθειας τόσο με ζυθοποιούς για ζύθους ορισμένου τύπου, όσο και με χονδρέμπορους ποτών για ζύθους άλλου τύπου ή/και άλλα ποτά. Οι δύο συμφωνίες είναι δυνατόν να συνενωθούν σε ενιαίο κείμενο συμφωνίας. Η διάταξη του άρθρου 6 καλύπτει, επίσης, περιπτώσεις στις οποίες ο χονδρέμπορος ποτών συμμετέχει ασκώντας ταυτόχρονα πολλαπλά καθήκατα, αφενός μεν, συνάπτοντας την πρώτη συμφωνία, και, αφετέρου, συνάπτοντας τη δεύτερη εξ ονόματός του και φροντίζοντας να γίνει η παράδοση για το σύνολο των ποτών. Οι συμβατικές σχέσεις μεταξύ του ζυθοποιού και του χονδρεμπόρου ποτών δεν υπάγονται στις διατάξεις του τίτλου ΙΙ του κανονισμού.45. Σύμφωνα με το άρθρο 6 παράγραφος 2, η εξαίρεση κατά κατηγορίες αφορά και τις περιπτώσεις κατά τις οποίες ο προμηθευτής χορηγεί στον ιδιοκτήτη του ακινήτου χρηματοδοτικές ή άλλες παροχές για τον εξοπλισμό του εστιατορίου, επιβάλλοντας, σε αντάλλαγμα, στον αγοραστή ή στον μισθωτή του εστιατορίου την υποχρέωση αποκλειστικής προμήθειας προς όφελος του προμηθευτή. Η περίπτωση αυτή ισοδυναμεί οικονομικά με τη μεταβίβαση των υποχρεώσεων αποκλειστικής προμήθειας από τον εκμεταλλευόμενο το εστιατόριο στο δικαιούχο, πράγμα που καταρχήν επιτρέπεται βάσει του άρθρου 8 παραγραφος 1 στοιχείο ε).Β. Συνεξαιρούμενοι περιορισμοί του ανταγωνισμού (άρθρου 7) 46. Ο κατάλογος των υποχρεώσεων που επιτρέπονται σύμφωνα με το άρθρο 7 είναι αποκλειστικός. Σε περίπτωση που επιβάλλονται στο μεταπωλητή πρόσθετες υποχρεώσεις που περιορίζουν τον ανταγωνισμό, τότε αίρεται το νομικό πλεονέκτημα της εξαίρεσης κατά κατηγορίες για τη συνολική συμφωνία αποκλειστικής προμήθειας.47. Η υποχρέωση της παραγράφου 1 στοιχείο α) μόνο όταν ο προμηθευτής προσφέρει τους ζύθους και τα άλλα ποτά που κατονομάζονται στη συμφωνία, και αποτελούν αντικείμενο της υποχρέωσης αποκλειστικής προμήθειας, σε επαρκείς ποσότητες, οι οποίες καλύπτουν την προβλεπόμενη ζήτηση των πελατών που έχει υπολογίσει ο μεταπωλητής κατά προσέγγιση.48. Ο μεταπωλητής μπορεί να προσφέρει ζύθο άλλης κατηγορίας από βαρέλι, σύμφωνα με την παράγραφο 1 στοιχείο β), αν ο αντισυμβαλλόμενος έχει ήδη αποδεχθεί κάτι τέτοιο στο παρελθόν. Στις υπόλοιπες περιπτώσεις, ο μεταπωλητής είναι υποχρεωμένος να αιτιολογήσει τη διάθεση του ζύθου αυτής της κατηγορίας από βαρέλι, αποδεικνύοντας την ύπαρξη επαρκούς ζήτησης από την πλευρά των πελατών. Η ζήτηση αυτή πρέπει οπωσδήποτε να θεωρηθεί επαρκής εφόσον μπορεί να ικανοποιηθεί χωρίς ταυτόχρονα να μειωθεί η πώληση των ζύθων που προσδιορίζονται στη συμφωνία αποκλειστικής προμήθειας. Δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι η ζήτηση επαρκεί αν η διάθεση ζύθου από βαρέλι, που συμπεριλαμβάνεται για πρώτη φορά στα είδη των προσφερομένων ζύθων, εκτείνεται σε τόσο μεγάλη χρονική περίοδο ώστε να υπάρχει φόβος βλάβης της ποιότητας της μπύρας αυτής. Εναπόκειται στον μεταπωλητή να εκτιμήσει την προβλεπόμενη ζήτηση των πελατών του για μπύρες άλλων κατηγοριών. Γι' αυτό φέρει τον κίνδυνο εσφαλμένων προγνώσεων.49. Σκοπός της διάταξης της παραγράφου 1 στοιχείο γ) δεν είναι μόνο να εξασφαλισθεί η δυνατότητα διαφήμισης των προϊόντων που προμηθεύουν τρίτες επιχειρήσεις στον εκάστοτε απαιτούμενο ελάχιστο βαθμό. Η διαφήμιση των προϊόντων αυτών αποσκοπεί, εκτός των άλλων, να απεικονίσει τη σχετική σημασία τους ως προς τα ανταγωνιστικά προϊόντα του προμηθευτή που συμμετέχει στη συμφωνία αποκλειστικής προμήθειας. Η διαφήμιση προϊόντων, που για πρώτη φορά συμπεριλαμβάνονται στους προσφερόμενους από το εστιατόριο τύπους ζύθου, ούτε επιτρέπεται να αποκλειστεί αλλά ούτε και να εμποδιστεί με αθέμιτο τρόπο.50. Η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ βασίζεται στην παραδοχή ότι οι ονομασίες των συνηθισμένων τύπων ζύθου στο διακρατικό εμπόριο και στα μεμονωμένα κράτη ΕΖΕΣ ή στα κράτη μέλη της ΕΚ είναι δυνατόν να αποτελέσουν το κατάλληλο σημείο αναφοράς για την ερμηνεία της παραγράφου 2 του άρθρου 7. Αποφασιστική βαρύτητα έχουν όμως τα εναλλακτικά κριτήρια που απαριθμούνται στην ίδια τη διάταξη. Σε περίπτωση αμφιβολιών, καθοριστική σημασία για το θέμα κατά πόσο δύο είδη ζύθου διαφέρουν σαφώς μεταξύ τους από την άποψη της σύστασης, της όψης και της γεύσης τους, έχουν οι κοινές αντιλήψεις των συναλλασσομένων στον τόπο του εστιατορίου. Οι ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις έχουν την ευχέρεια να αποθέσουν την επίλυση του ζητήματος σε εμπειρογνώμονα που διορίζουν από κοινού.Γ. Αποκλεισμός της εξαίρεσης κατά κατηγορίες (άρθρο 8) 51. Το δικαίωμα του μεταπωλητή να προμηθεύεται ποτά από τρίτες επιχειρήσεις επιτρέπεται να περιοριστεί μόνο σύμφωνα με τα άρθρα 6 και 7 όσον αφορά την προμήθεια άλλων προϊόντων, εκτός από τα ποτά και την παροχή υπηρεσιών που δεν συνδέονται άμεσα με την παράδοση ποτών από την πλευρά του αντισυμβαλλόμενου, ισχύει η βασική αρχή της ελεύθερης επιλογής του προμηθευτή. Κάθε εμπόδιο που θέτει στον μεταπωλητή, κατά την άσκηση των προαναφερόμενων δικαιωμάτων του, ο αντισυμβαλλόμενος, η επιχείρηση συνδεόμενη με αυτόν ή εξουσιοδοτούμενη από αυτόν ή κάθε άλλη επιχείρηση που ενεργεί κατά παράκληση του αντισυμβαλλόμενου ή έπειτα από συμφωνία μαζί του, οδηγεί στην απώλεια του νομικού πλεονεκτήματος της εξαίρεσης κατά κατηγορίες, σύμφωνα με την παράγραφο 1 στοιχεία α) και β) του άρθρου 8. Για την εφαρμογή των προαναφερόμενων διατάξεων, δεν υπάρχει διαφορά αν η ελευθερία του μεταπωλητή περιορίζεται με σύμβαση, με άτυπη συμφωνία, με την άσκηση οικονομικής πίεσης ή με τη λήψη πραγματικών μέτρων.52. Η τοποθέτηση αυτόματων συσκευών τυχερών παιχνιδιών στα εστιατόρια, που έχουν παραχωρηθεί με σύμβαση μισθώσεως, είναι δυνατόν να οριστεί με σύμβαση ότι εξαρτάται από την έγκριση του ιδιοκτήτη του εστιατορίου. Ο ιδιοκτήτης μπορεί να αρνηθεί να δώσει την έγκρισή του για λόγους που έχουν σχέση με το είδος του εστιατορίου ή μπορεί να την περιορίσει σε ορισμένες κατηγορίες αυτόματων συσκευών τυχερών παιχνιδιών. Αντίθετα, η πρακτική ορισμένων ιδιοκτητών εστιατορίων να επιτρέπουν στον μισθωτή τη σύναψη συμβάσεων για την τοποθέτηση συσκευών μόνον με ορισμένους επιχειρηματίες, που συνιστούν οι ίδιοι, είναι κατ' αρχήν αντίθετη με τον κανονισμό (ΕΟΚ) αριθ. 1984/83, εκτός αν η επιλογή αυτών που τοποθετούν τις συσκευές γίνεται με βάση αντικειμενικά ποιοτικά κριτήρια που έχουν καθοριστεί ενιαία για όλες τις ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις και εφαρμόζονται με τρόπο που δημιουργεί διακρίσεις. Τα κριτήρια αυτά μπορεί να σχετίζονται με την αξιοπιστία της επιχείρησης και του προσωπικού της και με την ποιότητα των προσφερόμενων από αυτήν υπηρεσιών. Ο προμηθευτής δεν επιτρέπεται να εμποδίσει τον αντισυμβαλλόμενο που μίσθωσε το εστιατόριο να αγοράσει αυτόματες συσκευές τυχερών παιχνιδιών αντί να τις μισθώσει.53. Ο περιορισμός της διάρκειας της συμφωνίας που προβλέπεται στην παράγραφο 1 στοιχεία γ) και δ) του άρθρου 8 δεν θίγει το δικαίωμα των αντισυμβαλλόμενων να ανανεώσουν την ισχύ της συμφωνίας, με τους όρους που αναφέρονται στον τίτλο ΙΙ του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 1984/83.54. Κατά την ερμηνεία της παραγράφου 2 στοιχείο γ) του άρθρου 8 πρέπει, επίσης, να λαμβάνονται υπόψη οι στόχοι των κοινοτικών κανόνων ανταγωνισμού και η γενική αρχή του δικαίου σύμφωνα με την οποία οι αντισυμβαλλόμενοι πρέπει να ασκούν τα δικαιώματά τους σύμφωνα με τους κανόνες της καλής πίστεως.55. Το θέμα κατά πόσο μια τρίτη επιχείρηση προσφέρει τα ποτά που εμπίπτουν στην υποχρέωση αποκλειστικής προμήθειας με ευνοϊκότερους όρους από τον αντισυμβαλλόμενο, κατά την έννοια της πρώτης περίπτωσης της διάταξης του άρθρου 8 παράγραφος 2 στοιχείο β), πρέπει να εξετάζεται, κατά κύριο λόγο, με τη μέθοδο της σύγκρισης των τιμών. Στην περίπτωση αυτή, πρέπει να συνυπολογίζονται οι παράγοντες που έχουν καθοριστική σημασία για τον προσδιορισμό της τιμής. Αν υποβάλλεται ευνοϊκότερη προσφορά και ο μισθωτής του εστιατορίου θέλει να την αποδεχθεί τότε πρέπει να ειδοποιήσει αμέσως τον αντισυμβαλλόμενό του σχετικά με τις προθέσεις του, ώστε να του δοθεί η ευκαιρία να αποδεχθεί τους όρους που προσφέρει ο τρίτος επιχειρηματίας και να λάβει τη θέση του. Σε περίπτωση που ο αντισυμβαλλόμενος αρνηθεί να προβεί στη σχετική ενέργεια ή αν παραλείψει να ανακοινώσει στον μισθωτή του εστιατορίου, σε σύντομο χρονικό διάστημα, την απόφασή του, τότε αυτός έχει το δικαίωμα να προμηθευτεί τα εν λόγω ποτά από την τρίτη επιχείρηση. Η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ θα επιβλέπει ώστε η άσκηση του δικαιώματος αυτού των κατασκευαστών ζύθου ή των χονδρεμπόρων ποτών να προσαρμόζουν τις τιμές τους δεν θα οδηγήσει στο να δυσχεράνει σημαντικά την είσοδο άλλων προμηθευτών στη σχετική αγορά.56. Το δικαίωμα του μισθωτή του εστιατορίου, που περιγράφεται στη δεύτερη περίπτωση της διάταξης του άρθρου 8 παράγραφος 2 στοιχείο β), να προμηθεύεται ποτά με άλλο σήμα ή ονομασία από τρίτες επιχειρήσεις, υπάρχει κάθε φορά που ο αντισυμβαλλόμενος δεν προσφέρει τα ποτά αυτά. Στην περίπτωση αυτή, ο μισθωτής του εστιατορίου δεν είναι υποχρεωμένος να ενημερώσει τον αντισυμβαλλόμενο σχετικά με τις προθέσεις του.57. Η υποχρέωση που επιβάλλεται στον μισθωτή του εστιατορίου, σύμφωνα με το άρθρο 9 και σε συνδυασμό με το άρθρο 2 παράγραφος 3 στοιχείο β) για την παραλαβή ορισμένων ελάχιστων ποσοτήτων, υποχωρεί έναντι των δικαιωμάτων που έχει βάσει του άρθρου 8 παράγραφος 2 στοιχείο β), στο βαθμό που αυτό απαιτείται για την πλήρη άσκηση των προαναφερόμενων δικαιωμάτων.VI. Συμφωνίες πρατηρίων βενζίνης [τίτλος ΙΙΙ του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 1984/83] Α. Υποχρέωση αποκλειστικής προμήθειας (άρθρο 10) 58. Αντικείμενο της υποχρέωσης αποκλειστικής προμήθειας μπορεί να είναι είτε μόνο τα καύσιμα για αυτοκίνητα (π.χ. βενζίνη, ντήζελ, υγραέριο, κηροζίνη), ή τα καύσιμα για αυτοκίνητα και οι καύσιμες ύλες (π.χ. πετρέλαιο θερμάνσεως, αέριο σε φιάλες, παραφίνη). Στην περίπτωση κάθε προϊόντος, η συμφωνία πρέπει να αφορά παράγωγα ορυκτελαίου.59. Τα καύσιμα που εμπίπτουν στην υποχρέωση αποκλειστικής προμήθειας πρέπει να προορίζονται για κατανάλωση σε μηχανοκίνητα αυτοκίνητα, πλοία και αεροσκάφη. Η έννοια του πρατηρίου πρέπει λοιπόν να ερμηνευτεί με ευρύ πνεύμα.60. Ο κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 1984/83 ισχύει για πρατήρια που βρίσκονται σε δημόσιες αρτηρίες και για εγκαταστάσεις τροφοδοσίας με καύσιμα που βρίσκονται σε ιδιωτικά οικόπεδα, που δεν έχουν δοθεί σε δημόσια χρήση.Β. Συνεξαιρούμενοι περιορισμοί του ανταγωνισμού (άρθρο 11) 61. Βάσει του στοιχείου β) του άρθρου 11, στο μεταπωλητή μπορεί να απαγορευθεί μόνο η χρησιμοποίηση λιπαντικών ή άλλων συγγενών ορυκτελαίων που προμηθεύουν τρίτες επιχειρήσεις. Η διάταξη αυτή αφορά την εργασία συντήρησης των αυτοκινήτων, δηλαδή την παροχή υπηρεσιών από την πλευρά του μεταπωλητή, ενώ δεν θίγεται η ελευθερία του μεταπωλητή να προμηθεύεται τα προαναφερόμενα προϊόντα από τρίτες επιχειρήσεις με σκοπό τη μεταπώλησή τους στο πλαίσιο του πρατηρίου. Συγγενή με τα λιπαντικά ορυκτέλαια που αναφέρονται στο στοιχείο β) είναι και οι πρόσθετες ουσίες και τα λάδια φρένων.62. Για την ερμηνεία του στοιχείου γ) του άρθρου 11, ισχύουν, κατ' αναλογία, οι ίδιες σκέψεις που έχουν εκτεθεί στο σημείο 49.Γ. Αποκλεισμός της εξαίρεσης κατά κατηγορίες (άρθρο 12) 63. Οι διατάξεις αντιστοιχούν, στις βασικές της γραμμές, με τις διατάξεις του άρθρου 8 παράγραφος 1 στοιχεία α), β), δ) και ε) και του άρθρου 8 παράγραφος 2 στοιχείο α).Ως εκ τούτου γίνεται μνεία στις παραγράφους 51 και 53 ανωτέρω.(1) Για τους σκοπούς της παρούσας ανακοίνωσης, οποιαδήποτε αναφορά στα κράτη ΕΖΕΣ νοείται ως αναφορά στα κράτη ΕΖΕΣ στα οποία ισχύει η συμφωνία ΕΟΧ (βλέπε σχετικά κείμενα του άρθρου 2 παράγραφος 2 των πρωτοκόλλων για την προσαρμογή της συμφωνίας ΕΟΧ και της συμφωνίας περί Εποπτείας και Δικαστηρίου).(2) Για τους σκοπούς της παρούσας ανακοίνωσης «ECU» είναι η ευρωπαϊκή νομισματική μονάδα όπως ορίζεται στον κανονισμό (ΕΟΚ) αριθ. 3180/78. Οι ισοτιμίες του Ecu δημοσιεύονται καθημερινά στην Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, σειρά «C».(3) Στο σημείο 7 δεν υπάρχει κείμενο, δεδομένου ότι οι αντίστοιχες ανακοινώσεις της Ευρωπαϊκής Κοινότητας αφορούν το άρθρο 7 του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 1983/83 και το άρθρο 15 του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 1984/83, που δεν ισχύουν όπως αναφέρθηκε στο παράρτημα XIV της συμφωνίας για τον ΕΟΧ.(4) Βλέπε υποσημείωση 2.ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ IV ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΟΠΤΕΥΟΥΣΑΣ ΑΡΧΗΣ ΤΗΣ ΕΖΕΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΠΡΑΞΗ ΠΟΥ ΑΝΑΦΕΡΕΤΑΙ ΣΤΟ ΣΗΜΕΙΟ 4 ΤΟΥ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΟΣ XIV ΤΗΣ ΣΥΜΦΩΝΙΑΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΟΧ [ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ (ΕΟΚ) ΑΡΙΘ. 123/85 ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ] ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ ΑΡΘΡΟΥ 53 ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΣ 3 ΤΗΣ ΣΥΜΦΩΝΙΑΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΟΧ ΣΕ ΟΡΙΣΜΕΝΕΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ ΣΥΜΦΩΝΙΩΝ ΔΙΑΝΟΜΗΣ ΚΑΙ ΕΞΥΠΗΡΕΤΗΣΗΣ ΤΩΝ ΠΕΛΑΤΩΝ ΠΡΙΝ ΚΑΙ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΠΩΛΗΣΗ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΩΝ ΟΧΗΜΑΤΩΝ Α. Η παρούσα ανακοίνωση εκδίδεται στο πλαίσιο των κανόνων της συμφωνίας για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο (εφεξής «η συμφωνία ΕΟΧ») και της συμφωνίας μεταξύ των κρατών ΕΖΕΣ για τη σύσταση Επιποτεύουσας Αρχής και Δικαστηρίου (εφεξής «η συμφωνία περί Εποπτείας και Δικαστηρίου»).Β. Στο παράρτημα XIV της συμφωνίας ΕΟΧ παρατίθεται ο κατάλογος των ανακοινώσεων και κατευθυντήριων οδηγιών που έχει εκδώσει η Επιτροπή των ΕΚ πριν από τις 31 Ιουλίου 1991. Οι εν λόγω μη δεσμευτικές πράξεις περιέχουν αρχές και κανόνες που εφαρμόζει η Επιτροπή στον τομέα του ανταγωνισμού. Η συμφωνία ΕΟΧ υποχρεώνει την Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ να λάμβάνει δεόντως υπόψη τις αρχές και τους κανόνες αυτούς.Γ. Στο άρθρο 25 της συμφωνίας περί Εποπτείας και Δικαστηρίου, τα κράτη ΕΖΕΣ (1) περιέλαβαν την υποχρέωση όπως η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ θεσπίσει αντίστοιχες πράξεις προς αυτές της Επιτροπής που μνημονεύθηκαν ανωτέρω.Δ. Σύμφωνα με την υποχρέωση αυτή, η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ εκγρίνει την παρούσα ανακοίνωση σύμφωνα με την ισχύ που της παραχωρεί το άρθρο 5 παράγραφος 2 στοιχείο β) της συμφωνίας περί Εποπτείας και Δικαστηρίου. Προτίθεται να εφαρμόσει τις αρχές και τους κανόνες που περιέχονται στην παρούσα ανακοίνωση κατά την εφαρμογή των σχετικών κανόνων ανταγωνισμού του ΕΟΧ σε μια ιδιαίτερη περίπτωση. Η παρούσα ανακοίνωση αντιστοιχεί στην ανακοίνωση της Επιτροπής που αφορά τον κανονισμό (ΕΟΚ) αριθ. 123/85 της Επιτροπής σχετικά με την εφαρμογή του άρθρου 85 παράγραφος 3 της συνθήκης σε ορισμένες κατηγορίες συμφωνιών διανομής και εξυπηρέτησης των πελατών πριν και μετά την πώληση αυτοκινήτων οχημάτων που αναφέρονται στο σημείο 1 του παραρτήματος XIV της συμφωνίας ΕΟΧ και στο σημείο 4 του παραρτήματος ΙΙ της συμφωνίας περί Εποπτείας και Δικαστηρίου, αντίστοιχα.Ε. Στην πράξη που αναφέρεται στο σημείο 4 του παραρτήματος XIV της συμφωνίας για τον ΕΟΧ [κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 123/85] για την απαλλαγή κατά κατηγορίες των συμφωνιών διανομής αυτοκινήτων οχημάτων, εφεξής αναφερόμενη ως «η πράξη», αναγνωρίζεται ότι η αποκλειστική και επιλεκτική διανομή στον τομέα αυτό συμβιβάζεται καταρχήν με το άρθρο 53 παράγραφος 3 της συμφωνίας ΕΟΧ. Η εν λόγω διατύπωση υπόκειται σε ορισμένους όρους. Στην παρούσα ανακοίνωση διευκρινίζονται ορισμένοι από τους όρους αυτούς και θεσπίζονται ορισμένες διοικητικές αρχές ως προς τις διαδικασίες τις οποίες η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ μπορεί να κινήσει σύμφωνα με το άρθρο 10 σημεία 3 και 4 της πράξης.Ι. 1. Ελεύθερη κυκλοφορία των ευρωπαίων καταναλωτών και περιορισμένη διάθεση ορισμένων τύπων οχημάτων Η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ ξεκινά από την ιδέα ότι η συμφωνία για τον ΕΟΧ προσφέρει πλεονεκτήματα στους ευρωπαίους καταναλωτές και ότι, πριν απ' όλα, αυτό συμβαίνει όταν υπάρχει αποτελεσματικός ανταγωνισμός. Για το λόγο αυτό, η πράξη προϋποθέτει ότι λειτουργεί στον τομέα των αυτοκινήτων οχημάτων αποτελεσματικός ανταγωνισμός μεταξύ των κατασκευαστών και μεταξύ των δικτύων διανομής τους. Ο ευρωπαίος καταναλωτής πρέπει να μετέχει κατά τρόπο δίκαιο στα πλεονεκτήματα που απορρέουν από τις συμφωνίες διανομής και εξυπηρέτησης των πελατών πριν και μετά την πώληση. Έχει γίνει αποδεκτό ότι ο καταναλωτής μπορεί να αποκομίσει οφέλη από το γεγονός ότι η εξυπηρέτηση πελατών πριν και μετά την πώληση προαγματοποιείται από ειδικούς (άρθρο 3 σημεία 3 και 5) και ότι η εξυπηρέτηση αυτή μπορεί να επιτευχθεί παντού μέσα στο δίκτυο από τους διανομείς και τους σταθμούς εξυπηρέτησης αυτοκινήτων, που είναι υποχρεωμένοι να τηρούν τις ελάχιστες απαιτήσεις (άρθρο 4 παράγραφος 1).Μεταξύ, όμως, των στοιχειωδών δικαιωμάτων του ευρωπαίου καταναλωτή συγκαταλέγεται πριν απ' όλα το δικαίωμα να μπορεί να αγοράζει, να επισκευάζει και να συντηρεί αυτοκίνητο όχημα εκεί όπου του προσφέρονται οι πλέον ευνοϊκοί όροι τιμής και ποιότητας.α) Το δικαίωμα αυτό αγοράς αναφέρεται στα καινουργή οχήματα ενός κατασκευαστή του οποίου οι διανομείς που ανήκουν στο δίκτυό του προσφέρουν τα οχήματα αυτά με τον τύπο και τα τεχνικά χαρακτηριστικά που, κατά κύριο λόγο, ικανοποιούν τη ζήτηση των τελικών καταναλωτών στην περιφέρεια του διανομέα (προϊόντα της συμφωνίας) 7β) προς το συμφέρον του ανταγωνισμού στα διάφορα στάδια διανομής στο έδαφος που καλύπτεται από τη συμφωνία για τον ΕΟΧ, καθώς και προς το συμφέρον των ευρωπαίων καταναλωτών, φαίνεται επίσης απαραίτητο να προβλεφθεί η δυνατότητα περιορισμένης διάθεσης άλλων οχημάτων στο πλαίσιο του δικτύου διανομής. Πρέπει να εξασφαλιστεί ότι κάθε διανομέας θα μπορεί να παραγγέλλει σε προμηθευτή του δικτύου οποιοδήποτε μαζικά παραγόμενο ιδιωτικό όχημα, το οποίο ένας τελικός καταναλωτής έχει παραγγείλει στο διανομέα και προτίθεται να το θέσει σε κυκλοφορία σε άλλο κράτος της ΕΖΕΣ ή κράτος μέλος της ΕΚ, όχημα με τον τύπο και τα τεχνικά χαρακτηριστικά που προσφέρονται από τον κατασκευαστή ή με τη συγκατάθεσή του σε αυτό το κράτος (ιδιωτικά αυτοκίνητα που αντιστοιχούν στη σειρά προϊόντων που προσφέρονται από το διανομέα σύμφωνα με άρθρο 5 παράγραφος 1 σημείο 2 δ) και άρθρο 13 σημείο 10 της πράξης).Η διάταξη αυτή δεν υποχρεώνει τον κατασκευαστή να παράγει οχήματα τα οποία, σε άλλη περίπτωση, δεν θα διέθετε στο έδαφος που καλύπτεται από τη συμφωνία για τον ΕΟΧ. Δεν τον υποχρεώνει επίσης να πωλεί Συγκεκριμένα μοντέλα οχημάτων σε περιοχές του εδάφους που καλύπτεται από τη συμφωνία για τον ΕΟΧ όπου δεν έχει, ή δεν έχει ακόμη, την πρόθεση να προωθήσει τη διανομή τους. Για την εκτέλεση σύμβασης πώλησης την οποία ένας διανομέας του δικτύου του έχει συνάψει με τελικό καταναλωτή όσον αφορά την πώληση καινουργούς ιδιωτικού οχήματος προοριζόμενου για άλλο κράτος της ΕΖΕΣ ή κράτος μέλος της ΕΚ, ο κατασκευαστής πρέπει να προμηθεύσει το όχημα μόνον εφόσον στη σειρά των προϊόντων που προσφέρει ο διανομέας περιλαμβάνονται οχήματα του αντίστοιχου τύπου.2. Καταχρηστικά εμπόδια Ο ευρωπαίος, τελικός καταναλωτής δεν πρέπει να εμποδίζεται κατά τρόπο καταχρηστικό στην απόκτηση αυτοκινήτου οχήματος, ούτε στο κράτος εξαγωγής, ούτε στο κράτος προορισμού όπου πρόκειται να το θέσει σε κυκλοφορία. Δεν συνιστούν κατάχρηση τα εμπόδια που είναι σύμφυτα με ένα σύστημα αποκλειστικής και επιλεκτικής διανομής που έχει τύχει απαλλαγής. Εντούτοις, συμφωνίες ή εναρμονισμένες πρακτικές μεταξύ επιχειρήσεων του δικτύου διανομής που περιορίζουν τις δυνατότητες αγοράς του τελικού ευρωπαίου καταναλωτή, αντιτίθενται στην απαλλαγή που χορηγείται βάσει της πράξης, όπως επίσης και τα μέτρα που λαμβάνει μονομερώς ο κατασκευαστής, οι εισαγωγείς ή οι διανομείς του, και τα οποία έχουν γενικότερες αρνητικές επιπτώσεις στα συμφέροντα των καταναλωτών (άρθρο 10 παράγραφος 2).Αναφέρονται ενδεικτικά: η άρνηση των διανομέων να εκτελέσουν τις εργασίες εγγυήσεως σε όσα οχήματα δεν πώλησαν οι ίδιοι και έχουν εισαχθεί από άλλα κράτη της ΕΖΕΣ ή κράτη μέλη της ΕΚ, άρνηση των κατασκευαστών ή των εισαγωγέων τους να συνεργασθούν προκειμένου να τεθούν σε κυκλοφορία οχήματα που οι τελικοί ευρωπαίοι καταναλωτές έχουν εισάγει από άλλα κράτη ΕΖΕΣ ή κράτη μέλη της ΕΚ, οι ασυνήθιστα μεγάλες προθεσμίες για την παράδοση οχημάτων.3. Ενδιάμεσοι Ο ευρωπαίος καταναλωτής πρέπει να μπορεί να χρησιμοποεί τις υπηρεσίες προσώπων ή επιχειρήσεων που συνδράμουν αυτόν κατά την αγορά καινουργούς οχήματος σε άλλο κράτος της ΕΖΕΣ ή κράτος μέλος της ΕΚ (άρθρο 3 σημεία 10 και 11). Πάντως, με την επιφύλαξη των συμβάσεων πώλησης που συνάπτονται μεταξύ των διανομέων του δικτύου σχετικά με τα προϊόντα της συμφωνίας, οι επιχειρήσεις του δικτύου διανομής είναι δυνατόν να έχουν την υποχρέωση να μην πωλούν κανένα καινουργές όχημα της σειράς προϊόντων που αναφέρεται στη συμφωνία ή αντίστοιχο όχημα, σε τρίτο ή με τη μεσολάβηση τρίτου, εφόσον ο τελευταίος αυτός εμφανίζεται ως εξουσιοδοτημένος μεταπωλητής καινουργών οχημάτων της σειράς προϊόντων που αναφέρεται στη συμφωνία ή ασκεί δραστηριότητα που ισοδυναμεί με μεταπώληση.Ο ενδιάμεσος ή τελικός καταναλωτής πρέπει να παράσχει εκ των προτέρων στο διανομέα του δικτύου γραπτή απόδειξη ότι ο ενδιάμεσος ενεργεί, κατά την αγορά και την παραλαβή συγκεκριμένου οχήματος, εξ ονόματος και για λογαριασμό του τελικού κατάναλωτή.ΙΙ. Σύμφωνα με την πράξη, η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ μπορεί να αποσύρει το ευεργέτημα της εφαρμογής του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 123/85 εφόσον διαπιστώσει ότι, σε συγκεκριμένη περίπτωση, συμφωνία που έχει τύχει απαλλαγής δυνάμει της πράξης εμφανίζει ορισμένα αποτελέσματα που είναι ασυμβίβαστα με τους όρους του άρθρου 53 παράγραφος 3 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ και ιδίως:- όταν για τα προϊόντα της συμφωνίας και τα αντίστοιχα προϊόντα εφαρμόζονται κατά τρόπο διαρκή τιμές ή όροι που αποκλίνουν σημαντικά μεταξύ κρατών της ΕΖΕΣ και κρατών μελών της ΕΚ και εφόσον οι σημαντικές αυτές διαφορές προκύπτουν κυρίως από δεσμεύσεις που έχουν τύχει απαλλαγής βάσει της πράξης,- όταν σε συμφωνίες που αφορούν την προμήθεια στο διανομέα ιδιωτικών αυτοκινήτων που αντιστοιχούν σε μοντέλο οχήματος που ανήκει στη σειρά προϊόντων που αναφέρεται στη συμφωνία, εφαρμόζονται τιμές ή όροι που δεν είναι δυνατόν να δικαιολογηθούν αντικειμενικά και που έχουν ως αντικείμενο ή αποτέλεσμα τον κατακερματισμό της αγοράς που καλύπτεται από τη συμφωνία για τον ΕΟΧ (άρθρο 10 σημείο 4).Η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ μπορεί να κινεί τέτοιες διαδικασίες είτε κατόπιν αιτήσεως (κυρίως μετά από καταγγελίες καταναλωτών), είτε αυτεπάγγελτα σε συγκεκριμένες περιπτώσεις, τηρώντας τους διαδικαστικούς κανόνες των κεφαλαίων ΙΙ και IV του πρωτοκόλλου 4 της συμφωνίας περί Εποπτείας και Δικαστηρίου και πάντως μόνον όταν έχουν κοινοποιηθεί στους ενδιαφερόμενους, πριν από την απόφαση της Εποπτεύουσας Αρχής της ΕΖΕΣ, οι αιτιάσεις που έχει λάβει υπόψη η τελευταία και εφόσον είχαν ήδη την ευκαιρία να γνωστοποιήσουν τις απόψεις τους επ' αυτών. Η απόφαση της Εποπτεύουσας Αρχής της ΕΖΕΣ να κινήσει τέτοιες διαδικασίες θα εξαρτάται κυρίως από τα αποτελέσματα των προκαταρκτικών εξετάσεων των φακέλων, τις συνθήκες της συγκεκριμένης υπόθεσης και το δημόσιο συμφέρον που θίγεται.Οι διαφορές μεταξύ των τιμών των οχημάτων στα κράτη της ΕΖΕΣ ή/και στα κράτη μέλη της ΕΚ αποτελούν, μέχρις ορισμένου βαθμού, το αποτέλεσμα ιδιαίτερων περιφερειακών καταστάσεων της προσφοράς και της ζήτησης. Στις περιπτώσεις που υφίστανται σημαντικές διαφορές τιμών, πρέπει να εικάζεται, κατά γενικό κανόνα, ότι οι διαφορές αυτές προκύπτουν από την εφαρμογή κρατικών μέτρων ή από περιοριστικές πρακτικές του ιδιωτικού τομέα.Προς το παρόν ορισμένες συνθήκες δεν μπορούν, άμεσα, να δικαιολογήσουν από μόνες τους τη διενέργεια έρευνας ως προς το κατά πόσον μια συμφωνία που έχει τύχει απαλλαγής δυνάμει της πράξης, είναι ασυμβίβαστη με τους όρους του άρθρου 53 παράγραφος 3 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ. Προς το παρόν η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ δεν προτίθεται να προβεί στη διενέργεια ερευνών όσον αφορά πρακτικές του ιδιωτικού τομέα κατ' εφαρμογή του άρθρου 10 σημεία 3 ή 4 της πράξης, εφόσον ισχύουν οι ακόλουθες συνθήκες. Αυτό δεν αποκλείει τη δυνατότητα, για την Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ, να παρεμβαίνει σε συγκεκριμένες περιπτώσεις.1. Διαφορές τιμών μεταξύ κρατών της ΕΖΕΣ ή κρατών μελών της ΕΚ (άρθρο 10 σημείο 3 σε συνδυασμό με το άρθρο 13 σημείο 11)Κατά την πώληση οχήματος που ανήκει στη σειρά των προϊόντων που αναφέρονται στη συμφωνία, συστήνονται στους τελικούς καταναλωτές ενός κράτους της ΕΖΕΣ ή ενός κράτους μέλους της ΕΚ διαφορετικές καθαρές τιμές από αυτές που συστήνονται σε άλλο κράτος μέλος για το ίδιο ή αντίστοιχο όχημα (τιμές τιμοκαταλόγου) καια) η διαφορά, υπολογιζόμενη βάσει της νομισματικής μονάδας Ecu (2) δεν υπερβαίνει το 12 % της κατώτερης τιμής, ή δεν υπερβαίνει το ποσοστό αυτό κατά τη διάρκεια περιόδου μικρότερης του ενός έτους- παρά μόνο κατά ένα επιπλέον 6 % της τιμής τιμοκαταλόγου ή- παρά μόνο για ασήμαντο ποσοστό των οχημάτων της σειράς των προϊόντων που αναφέρεται στη συμφωνία, ήβ) η διαφορά τιμών εξηγείται, μετά από ανάλυση αντικειμενικών στοιχείων, από το γεγονός ότι:- ο αγοραστής του οχήματος οφείλει να καταβάλει σε ένα από αυτά τα κράτη της ΕΖΕΣ ή τα κράτη μέλη της ΕΚ φόρους, φορολογικές επιβαρύνσεις και τέλη που υπερβαίνουν συνολικά τα 100 % της καθαρής τιμής, ή- η ελευθερία διαμόρφωσης της τιμής ή του εμπορικού περιθωρίου κέρδους για την πώληση του οχήματος περιορίζεται άμεσα ή έμμεσα σε ένα από αυτά τα κράτη της ΕΖΕΣ ή τα κράτη μέλη της ΕΚ με την εφαρμογή κρατικών μέτρων που διαρκούν περισσότερο από ένα έτος, και τα μέτρα του είδους αυτού δεν συνιστούν παραβάσεις της συμφωνίας για τον ΕΟΧ.Στο μέτρο που τούτο είναι δημόσια γνωστό, οι καθαρές τιμές που συστήνονται αντικαθίστανται από καθαρές τιμές κατόπιν εκπτώσεων. Πρέπει να λαμβάνονται υπόψη χωριστά, κατά τη διάρκεια κατάλληλης χρονικής περιόδου, οι μεταβολές στις συναλλαγματικές ισοτιμίες που προβλέπονται στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού νομισματικού συστήματος ή οι τροποποιήσεις των τιμών συναλλάγματος που πραγματοποιούνται σε κράτος της ΕΖΕΣ ή κράτος μέλος της ΕΚ.2. Διαφορές τιμών μεταξύ ιδιωτικών αυτοκινήτων της σειράς προϊόντων που αναφέρεται στη συμφωνία και των αντίστοιχων οχημάτων (άρθρο 10 σημείο 4 σε συνδυασμό με το άρθρο 5 παράγραφος 1 σημείο 2 στοιχείο δ) και το άρθρο 13 σημείο 10)Κατά την πώληση ιδιωτικού αυτοκνήτου που αντιστοιχεί σε μοντέλο της σειράς προϊόντων που αναφέρεται στη συμφωνία, ο προμηθευτής χρεώνει στο διανομέα ένα αντικειμενικά δικαιολογημένο συμπληρωματικό ποσό για το επί μέρους κόστος της διανομής, καθώς και για τις διαφορές στον τύπο και τα τεχνικά χαρακτηριστικά του συγκεκριμένου οχήματος.Σε κράτος της ΕΖΕΣ ή κράτος μέλος της ΕΚ όπου η διαμόρφωση των τιμών πραγματοποιείται κατά τον τρόπο που καθορίζεται ανωτέρω στο κεφάλαιο ΙΙ σημείο 1 στοιχείο β), ο προμηθευτής χρεώνει ένα επιπλέον συμπληρωματικό ποσό, χωρίς όμως να υπερβαίνει την τιμή που θα χρεωνόταν σε παρόμοιες περιπτώσεις σε εκείνο το κράτος μέλος που δεν υπόκειται σε τέτοια διαμόρφωση των τιμών και στο οποίο συνίσταται η κατώτερη καθαρή τιμή για την πώληση στους τελικούς καταναλωτές, αντίστοιχα, του ιδιωτικού αυτοκινήτου της σειράς προϊόντων που αναφέρεται στη συμφωνία και του αντίστοιχου μοντέλου.3. Στις περιπτώσεις όπου γίνεται υπέρβαση των προαναφερόμενων ορίων, η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ μπορεί να κινήσει αυτεπάγγελτα διαδικασία κατ' εφαρμογή του άρθρου 10 σημεία 3 και 4 του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 123/85, τούτο δε εξαρτάται κυρίως από τα αποτελέσματα των ερευνών που ενδέχεται να χρησιμοποιηθούν ως προς το κατά πόσον η συμφωνία που έχει τύχει απαλλαγής αποτελεί όντως την κύρια αιτία για την ύπαρξη πραγματικών διαφορών στις τιμές, κατά την έννοια του άρθρου 10 σημεία 3 ή 4, ή, κατά περίπτωση, οδήγησε στον κατακερματισμό της αγοράς που καλύπτεται από τη συμφωνία για τον ΕΟΧ ή, σύμφωνα με την κτηθείσα πείρα, πρόκειται να οδηγήσει σε τέτοιο κατακερματισμό. Στις συγκρίσεις τιμών που πραγματοποιούνται στο πλαίσιο αυτό, θα λαμβάνονται υπόψη οι διαφορές στον τύπο και τα τεχνικά χαρακτηριστικά καθώς και οι συμπληρωματικές παροχές (που αφορούν, π.χ., την παρεχόμενη εγγύηση, την παράδοση του οχήματος, τις διατυπώσεις για τη θέση σε κυκλοφορία).ΙΙΙ. 1. Δεν θίγεται το δικαίωμα των κρατών της ΕΖΕΣ καθώς και των προσώπων ή ενώσεων προσώπων να προσφεύγουν με αιτήσεις στην Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ κατ' εφαρμογή του άρθρου 3 του κεφαλαίου ΙΙ του πρωτοκόλλου 4 της συμφωνίας περί Εποπτείας και Δικαστηρίου (καταγγελίες). Η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ θα χειρισθεί τις καταγγελίες αυτές με τη μεγαλύτερη επιμέλεια.2. Η παρούσα ανακοίνωση δεν θίγει οποιαδήποτε ερμηνεία που ενδέχεται να δοθεί από άλλες αρμόδιες αρχές και ιδιαίτερα από εθνικά δικαστήρια και το Δικαστήριο της ΕΖΕΣ.3. Η ανάκληση ή τροποποίηση της παρούσας ανακοίνωσης θα γίνει με δημοσίευση στο τμήμα περί Εποπτείας και Δικαστηρίου στην Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων.(1) Για τους σκοπούς της παρούσας ανακοίνωσης, οποιαδήποτε αναφορά στα κράτη ΕΖΕΣ νοείται ως αναφορά στα κράτη ΕΖΕΣ στα οποία ισχύει η συμφωνία ΕΟΧ. (Βλέπε σχετικά κείμενα του άρθρου 2 παράγραφος 2 των πρωτοκόλλων για την προσαρμογή της συμφωνίας ΕΟΧ και της συμφωνίας περί Εποπτείας και Δικαστηρίου).(2) Για τους σκοπούς της παρούσας ανακοίνωσης, «Ecu» είναι η ευρωπαϊκή νομισματική μονάδα Ecu όπως ορίζεται στον κανονισμό (ΕΟΚ) αριθ. 3180/78. Οι ισοτιμίες του ετη σημοσιεύονται καθυμερινά στην Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, σειρά «C».ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ V ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΟΠΤΕΥΟΥΣΑΣ ΑΡΧΗΣ ΤΗΣ ΕΖΕΣ ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΣΥΜΒΑΣΕΩΝ ΑΠΟΚΛΕΙΣΤΙΚΗΣ ΑΝΤΙΠΡΟΣΩΠΕΙΑΣ ΠΟΥ ΣΥΝΑΠΤΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΟΥΣ ΕΜΠΟΡΙΚΟΥΣ ΑΝΤΙΠΡΟΣΩΠΟΥΣ Α. Η παρούσα ανακοίνωση εκδίδεται στο πλαίσιο των κανόνων της συμφωνίας για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο (εφεξής «η συμφωνία ΕΟΧ») και της συμφωνίας μεταξύ των κρατών ΕΖΕΣ για τη σύσταση Εποπτεύουσας Αρχής και Δικαστηρίου (εφεξής «η συμφωνία περί Εποπτείας και Δικαστηρίου»).Β. Στο παράρτημα XIV της συμφωνίας ΕΟΧ παρατίθεται ο κατάλογος των ανακοινώσεων και κατευθυντήριων οδηγιών που έχει εκδώσει η Επιτροπή πριν από τις 3 Ιουλίου 1991. Οι εν λόγω μη δεσμευτικές πράξεις περιέχουν αρχές και κανόνες που εφαρμόζει η Επιτροπή στον τομέα του ανταγωνισμού. Η συμφωνία ΕΟΧ υποχρεώνει την Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ να λαμβάνει δεόντως υπόψη τις αρχές και τους κανόνες αυτούς.Γ. Στο άρθρο 25 της συμφωνίας περί Εποπτείας και Δικαστηρίου, τα κράτη ΕΖΕΣ (1) περιέλαβαν την υποχρέωση όπως η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ θεσπίσει αντίστοιχες πράξεις προς αυτές της Επιπτροπής των ΕΚ που μνημονεύθηκαν ανωτέρω.Δ. Σύμφωνα με την υποχρέωση αυτή, η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ εγκρίνει την παρούσα ανακοίνωση σύμφωνα με την ισχύ που της παραχωρεί το άρθρο 5 παράγραφος 2 στοιχείο β) της συμφωνίας περί εποπτείας και Δικαστηρίου. Προτίθεται να εφαρμόσει τις αρχές και τους κανόνες που περιέχονται στην παρούσα ανακοίνωση κατά την εφαρμογή των σχετικών κανόνων ανταγωνισμού του ΕΟΧ σε μια ιδιαίτερη περίπτωση. Η παρούσα ανακοίνωση αντιστοιχεί στην ανακοίνωση της Επιτροπής όσον αφορά τις συμβάσεις αποκλειστικής αντιπροσωπείας που συνάπτονται με εμπορικούς αντιπροσώπους που παρατίθεται στο σημείο 20 του παραρτήματος XIV της συμφωνίας ΕΟΧ και στο σημείο 5 του παρατήματος ΙΙ της συμφωνίας περί Εποπτείας και Δικαστηρίου.Ι. Η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ θεωρεί ότι οι συμβάσεις, που συνάπτονται με τους εμπορικούς αντιπροσώπους με τις οποίες οι τελευταίοι υποχρεούνται εντός ορισμένης γεωγραφικής περιοχής του εδάφους που καλύπτεται από τη συμφωνία για τον ΕΟΧ,- να διαπραγματεύονται συναλλαγές για λογαριασμό μιας επιχειρήσεως, ή- να συνάπτουν συναλλαγές επ' ονόματι και για λογαριασμό μιας επιχειρήσεως, ή- να συνάπτουν συναλλαγές επ' ονόματι τους και για λογαριασμό της επιχειρήσεως,δεν εμπίπτουν στη θεσπιζόμενη, υπό του άρθρου 53 παράγραφος 1 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ, απαγόρευση.Είναι απαραίτητο σ' αυτή την περίπτωση, ο αντισυμβαλλόμενος που χαρακτηρίζεται ως εμπορικός αντιπρόσωπος να είναι πράγματι λόγω της εργασίας του και να μην αναλαμβάνει ούτε να ασκεί δραστηριότητα ανεξάρτητου εμπόρου κατά τη σύναψη εμπορικών συναλλαγών. Η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ θεωρεί ότι αποφασιστικό κριτήριο προς διάκριση του εμπορικού αντιπροσώπου από τον ανεξάρτητο έμπορα αποτελεί η ρητή ή σιωπηρά συμφωνία ως προς την ανάληψη των οικονομικών κινδύνων, που συνδέονται με την πώληση ή την εκμετάλλευση της συμβάσεως. Έτσι η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ δεν εξαρτά την κρίση της από το διδόμενο χαρακτηρισμό. Εκτός της συνήθους παροχής εγγυήσεως προς είσπραξη των πιστώσεων (πιστασφάλεια) ο εμπορικός αντιπρόσωπος δεν υποχρεούται λόγω της ιδιότητάς του να αναλαμβάνει κανέναν άλλο κίνδυνο που προκύπτει εκ της συναλλαγής. Αν αναλαμβάνει τέτοιους κινδύνους η δραστηριότης του δεν απέχει από οικονομικής και λειτουργικής απόψεως από εκείνη του ανεξαρτήτου εμπόρου και πρέπει να αντιμετωπίζεται ως τέτοια από τη σκοπιά της νομοθεσίας του ανταγωνισμού. Υπό τις συνθήκες αυτές οι συμβάσεις αποκλειστικής αντιπροσωπείας πρέπει να θεωρηθούν ως συμφωνίες που συνάπτονται με ανεξάρτητους εμπόρους.Κατά τη γνώμη της Εποπτεύουσας Αρχής της ΕΖΕΣ πρόκειται ιδίως περί ανεξάρτητου εμπόρου όταν, ο συμβαλλόμενος που χαρακτηρίζεται ως εμπορικός αντιπρόσωπος:- οφείλει να διατηρεί ή διατηρεί ως ιδιοκτήτης σημαντικό απόθεμα των προβλεπόμενων στη σύμβαση προϊόντων, ή- οφείλει να οργανώσει, διατηρήσει η εξασφαλίσει με δαπάνες του σημαντική και δωρεάν εξυπηρέτηση της πελατείας ή έχει ήδη οργανώσει, εξασφαλίσει ή συντηρεί τέτοια υπηρεσία, ή- δύναται να καθορίσει ή καθορίζει τις τιμές ή τους όρους συναλλαγής.ΙΙ. Αντίθετα προς ό,τι συμβαίνει με τις συμβάσεις που συνάπτονται, με τους εμπορικούς αντιπροσώπους, όπως αναφέρονται στην παρούσα ανακοίνωση, δεν αποκλείεται να είνα εφαρμοστέο επί των συμβάσεων αποκλειστικής αντιπροσωπείας που συνάπτονται με ανεξάρτητους εμπόρους, το άρθρο 53 παράγραφος 1. Στην περίπτωση συμβάσεων αποκλειστικότητας αυτού του τύπου ο περιορισμός του ανταγωνισμού συνίσταται είτε στη μείωση της προσφοράς, όταν ο πωλητής υποχρεούται να προμηθεύει αποκλειστικά σ' ένα μόνο αγοραστή ένα ορισμένο προϊόν είτε στη μείωση της ζητήσεως όταν ο αγοραστής υποχρεούται να προμηθεύεται ορισμένα προϊόν αποκλειστικά από ένα μόνο πωλητή. Οι περιορισμοί αυτοί του ανταγωνισμού υφίστανται και για τα δύο συμβαλλόμενα μέρη όταν οι δεσμεύσεις είναι αμοιβαίες. Αν ένας τέτοιος περιορισμός είναι ικανός να επηρεάσει το εμπόριο μεταξύ συμβαλλομένων στη συμφωνία για τον ΕΟΧ μερών, εξαρτάται εκ της συγκεκριμένης περιπτώσεως.Αντιθέτως κατά την άποψη της Εποπτεύουσας Αρχής της ΕΖΕΣ, οι όροι για την εφαρμογή της θεσπίζόμενης στο άρθρο 53 παράγραφος 1 απαγορεύσεως, δεν πληρούνται υπό των συμβάσεων αποκλειστικής αντιπροσωπείας που συνάπτονται με εμπορικούς αντιπροσώπους, διότι δεν έχουν ως αντικείμενο ούτε ως αποτέλεσμα την παρεμπόδιση, τον περιορισμό ή τη νόθευση του ανταγωνισμού εντός του εδάφους που καλύπτεται από τη συμφωνία για τον ΕΟΧ.Στην αγορά των προϊόντων ο εμπορικός αντιπρόσωπος ασκεί μόνο βοηθητική λειτουγία, διότι ενεργεί βάσει υποδείξεων και προς το συμφέρον της επιχειρήσεως για την οποία ασκεί τη δραστηριότητά του. Αντίθετα από τον ανεξάρτητο έμπορο δεν είναι ο ίδιος αγοραστής ούτε πωλητής, αλλά αναζητεί αγοραστές ή πωλητές προς το συμφέρον του αντισυμβαλλομένου του ο οποίος πωλεί ή αγοράζει. Σ' αυτού του τύπου τις συμβάσεις αποκλειστικής αντιπροσωπείας η επιχείρηση που πωλεί ή αγοράζει δεν εξαφανίζεται ως ανταγωνιστής. Περιορίζεται να χρησιμοποιεί ένα βοηθητικό πρόσωπο, δηλαδή τον εμπορικό αντιπρόσωπο, για να διαθέτει ή να αποκτά προϊόντα στην αγορά.Η νομική θέση του εμπορικού αντιπροσώπου καθορίζεται σχεδόν ομοιόμορφα υπό της νομοθεσίας στα περισσότερα κράτη της ΕΖΕΣ ή τα κράτη μέλη της ΕΚ, και στα άλλα υπό της νομολογίας. Κοινό χαρακτηριστικό όλων των εμπορικών αντιπροσώπων είναι η βοηθητική λειτουργία τους κατά τη διαπραγμάτευση των συναλλαγών. Οι εξουσίες του εμπορικού αντιπροσώπου διέπονται υπό των κανόνων του αστικού δικαίου περί εντολής και πληρεξουσιότητας. Στο πλαίσιο των διατάξεων αυτών, ο αντισυμβαλλόμενος - ο οποίος πωλεί ή αγοράζει - αποφασίζει ο ίδιος ελεύθερα για ποιο προϊόν και για ποια περιοχή επιθυμεί να αναθέσει τέτοιες εξουσίες στον αντιπρόσωπο.Πέραν της ανταγωνιστικής καταστάσεως στις αγορές όπου ο εμπορικός αντιπρόσωπος ασκεί μια βοηθητική λειτουργία για λογαριασμό του αντισυμβαλλομένου του, πρέπει να εξετασθεί και η ιδιαίτερη αγορά στην οποία οι εμπορικοί αντιπρόσωποι προσφέρουν τις υπηρεσίες τους για τη διαπραγμάτευση ή τη σύναψη συναλλαγών. Η υποχρέωση που αναλαμβάνει ο αντιπρόσωπος να εργασθεί αποκλειστικά για λογαριασμό ενός εντολέως κατά τη διάρκεια ορισμένου χρόνου συνεπάγεται μείωση της προσφοράς στην αγορά αυτή. Η υποχρέωση που αναλαμβάνει ο αντισυμβαλλόμενος να καταστήσει αποκλειστικό του αντιπρόσωπο για ορισμένη περιοχή συνεπάγεται μείωση της ζητήσεως στην αγορά αυτή. Εντούτοιος, η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ διαβλέπει σ' αυτούς τους περιορισμούς ένα επακόλουθα της ειδικής υποχρεώσεως αμοιβαίας προστασίας των συμφερόντων, που υφίσταται μεταξύ του εμπορικού αντιπροσώπου και του εντολέως του και για το λόγο αυτό θεωρεί ότι δεν υπάρχει περιορισμός του ανταγωνισμού.Η παρούσα ανακοίνωση αποσκοπεί να παράσχει στις επιχειρήσεις ορισμένες ενδείξεις περί των αντιλήψεων, που θα καθοδηγήσουν την Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ στην ερμηνεία του άρθρου 53 παράγραφος 1 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ κατά την εφαρμογή του επί των συμφωνιών αποκλειστικής διανομής, που συνάπτονται με τους εμπορικούς αντιπροσώπους. Με τη διευκρίνιση αυτή θα εκλείψει γενικώς το ενδιαφέρον των επιχειρήσεων προς λήψη αρνητικής πιστοποιήσεως για τις σχετικές συμφωνίες, καθώς και η ανάγκη καθορισμού της νομικής καταστάσεως με ατομική απόφαση της Εποπτεύουσας Αρχής της ΕΖΕΣ. Δεν χρειάζεται, συνεπώς, κοινοποίηση συμφωνιών τέτοιας φύσεως. Η παρούσα ανακοίνωση δεν προδικάζει την ερμηνεία που θα έδιναν άλλες αρμόδιες αρχές και ιδίως τα εθνικά δικαστήρια και το Δικαστήριο της ΕΖΕΣ.(1) Για τους σκοπούς της παρούσας ανακοίνωσης, οποιαδήποτε αναφορά στα κράτη ΕΖΕΣ νοείται ως αναφορά στα κράτη ΕΖΕΣ στα οποία ισχύει η συμφωνία ΕΟΧ. (Βλέπε σχετικά κείμενα του άρθρου 2 παράγραφος 2 των πρωτοκόλλων για την προσαρμογή της συμφωνίας ΕΟΧ και της συμφωνίας περί Εποπτείας και Δικαστηρίου).ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VI ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΟΠΤΕΥΟΥΣΑΣ ΑΡΧΗΣ ΤΗΣ ΕΖΕΣ ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΣΥΜΦΩΝΙΩΝ, ΑΠΟΦΑΣΕΩΝ ΚΑΙ ΕΝΑΡΜΟΝΙΣΜΕΝΩΝ ΠΡΑΚΤΙΚΩΝ ΠΟΥ ΑΦΟΡΟΥΝ ΤΗ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΜΕΤΑΞΥ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Α. Η παρούσα ανακοίνωση εκδίδεται στο πλαίσιο των κανόνων της συμφωνίας για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο (εφεξής «η συμφωνία ΕΟΧ») και της συμφωνίας μεταξύ των κρατών ΕΖΕΣ για τη σύσταση Εποπτεύουσας Αρχής και Δικαστηρίου (εφεξής «η συμφωνία περί Εποπτείας και Δικαστηρίου»).Β. Στο παράρτημα XIV της συμφωνίας ΕΟΧ παρατίθεται ο κατάλογος των ανακοινώσεων και κατευθυντήριων οδηγιών που έχει εκδώσει η Επιτροπή των ΕΚ πριν από τις 31 Ιουλίου 1991. Οι εν λόγω μή δεσμευτικές πράξεις περιέχουν αρχές και κανόνες που εφαρμόζει η Επιτροπή στον τομέα του ανταγωνισμού. Η συμφωνία ΕΟΧ υποχρεώνει την Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ να λαμβάνει δεόντως υπόψη τις αρχές και τους κανόνες αυτούς.Γ. Στο άρθρο 25 της συμφωνίας περί Εποπτείας και Δικαστηρίου, τα κράτη ΕΖΕΣ (1) περιέλαβαν την υποχρέωση όπως η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ θεσπίσει αντίστοιχες πράξεις προς αυτές της Επιτροπής των ΕΚ που μνημονεύθηκαν ανωτέρω.Δ. Σύμφωνα με την υποχρέωση αυτή, η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ εγκρίνει την παρούσα ανακοίνωση σύμφωνα με την ισχύ που της παραχωρεί το άρθρο 5 παράγραφος 2 στοιχείο β) της συμφωνίας περί Εποπτείας και Δικαστηρίου. Προτίθεται να εφαρμόσει τις αρχές και τους κανόνες που περιέχονται στην παρούσα ανακοίνωση κατά την εφαρμογή των σχετικών κανόνων ανταγωνισμού του ΕΟΧ σε μια ιδιαίτερη περίπτωση. Η παρούσα ανακοίνωση αντιστοιχεί στην ανακοίνωση της Επιτροπής όσον αφορά συμφωνίες, αποφάσεις και εναρμονισμένες πρακτικές στον τομέα της συνεργασίας μεταξύ επιχειρήσεων που αναφέρεται στο σημείο 21 του παραρτήματος XIV της συμφωνίας για τον ΕΟΧ και στοι σημείο 6 του παραρτήματος ΙΙ της συμφωνίας περί Εποπτείας και Δικαστηρίου, αντίστοιχα.Ε. Όσον αφορά τις συμφωνίες, αποφάσεις και εναρμονισμένες πρακτικές στον τομέα της συνεργασίας μεταξύ επιχειρήσεων, η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ προτίθεται να δώσει στις επιχειρήσεις ορισμένες διευκρινίσεις που καίτοι δεν είναι εξαντλητικές, μπορούν να αποδειχθούν χρήσιμες για τη σωστή ερμηνεία ειδικότερα του άρθρου 53 παράγραφος 1 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ και του άρθρου 1 παράγραφος 1 του πρωτοκόλλου 25 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ.Ι Η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ ευνοεί τη συνεργασία μεταξύ μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων στο μέτρο που τις καθιστά ικανές να εργάζονται με ορθολογικότερο τρόπο και να αυξάνουν την παραγωγικότητα και ανταγωνιστικότητά τους σε μια ευρύτερη αγορά. Αν και θεωρεί ως καθήκον της να διευκολύνει ιδιαιτέρως τη συνεργασία μεταξύ μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ αναγνωρίζει ότι η συνεργασία μεταξύ μεγάλων επιχειρήσεων δύναται επίσης να είναι οικονομικώς επιθυμητή, χωρίς να προκαλεί αντιρρήσεις από τη σκοπιά της πολιτικής του ανταγωνισμού.Δυνάμει του άρθρου 53 παράγραφος 1 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ και του άρθρου 1 παράγραφος 1 του πρωτοκόλλου 25 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ, είναι ασυμβίβαστες με τη συμφωνία για τον ΕΟΧ και απαγορεύονται όλες οι συμφωνίες, όλες οι αποφάσεις και κάθε εναρμονισμένη πρακτική (στο εξής «συμφωνίες») που έχουν ως αντικείμενο ή ως αποτέλεσμα την παρεμπόδιση, τον περιορισμό ή τη νόθευση του ανταγωνισμού εντός του εδάφους που καλύπτεται από τη συμφωνία για τον ΕΟΧ (στο εξής «περιορισμοί του ανταγωνισμού») υπό τον όρο, όμως, ότι οι συμφωνίες αυτές δύνανται να επηρεάσουν το εμπόριο μεταξύ των συμβαλλομένων μερών στη συμφωνία για τον ΕΟΧ.Η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ θεωρεί χρήσιμο και ιδιαίτερα ενδιαφέρον για τις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις να ανακοινώσει τις σκέψεις που θα την καθοδηγήσουν στην ερμηνεία του άρθρου 53 παράγραφος 1 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ και του άρθρου 1 παράγραφος 1 του πρωτοκόλλου 25 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ και στην εφαρμογή τους επί ορισμένων μέτρων συνεργασίας μεταξύ επιχειρήσεων και να υποδείξει εκείνα που, κατά τη γνώμη της, δεν εμπίπτουν στις διατάξεις αυτές. Η παρούσα ανακοίνωση απευθύνεται σ' όλες τις επιχειρήσεις, ανεξαρτήτως μεγέθους.Είναι δυνατό άλλες μορφές μεταξύ επιχειρήσεων, εκτός των αναφερόμενων, να μην απαγορεύονται υπό του άρθρου 53 παράγραφος 1 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ ή του άρθρου 1 παράγραφος 1 του πρωτοκόλλου 25 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ. Πρόκειται ειδικά για την περίπτωση που η συνολική στην αγορά θέση των συνεργαζόμενων επιχειρήσεων είναι πολύ μικρή για να προκαλέσει η συμφωνία συνεργασίας τους αισθητό περιορισμό του ανταγωνισμού εντός του εδάφους που καλύπτεται από τη συμφωνία για τον ΕΟΧ και να επηρεάσει το εμπόριο μεταξύ των συμβαλλομένων μερών στη συμφωνία για τον ΕΟΧ.Πρέπει, πάντως, να υπογραμμισθεί ότι άλλοι τρόποι συνεργασίας μεταξύ επιχειρήσεων ή συμφωνίες που περιέχουν πρόσθετες ρήτρες, επί των οποίων εφαρμόζονται οι κανόνες του ανταγωνισμού της συμφωνίας για τον ΕΟΧ, δύνανται να τύχουν απαλλαγής σύμφωνα με το άρθρο 53 παράγραφος 3 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ ή αδείας σύμφωνα με το άρθρο 1 παράγραφος 2 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ.Η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ προτίθεται να προσδιορίσει με κατάλληλες ατομικές αποφάσεις ή γενικές ανακοινώσεις τη νομική κατάσταση των διαφόρων μορφών συνεργασίας σε σχέση με τους κανόνες της συμφωνίας για τον ΕΟΧ.Δεν είναι δυνατό να δοθούν επί του παρόντος γενικές ενδείξεις περί της εφαρμογής του άρθρου 54 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ που αφορά την καταχρηστική εκμετάλλευση μιας δεσποζούσης θέσεως στο έδαφος που καλύπτεται από τη συμφωνία για τον ΕΟΧ ή σε ένα τμήμα του. Το ίδιο ισχύει και για το άρθρο 2 παράγραφος 4 του πρωτοκόλλου 25 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ.Κατόπιν της παρούσας ανακοινώσεως δεν πρέπει γενικώς να εκλείψει το ενδιαφέρον προς λήψη αρνητικής πιστοποιήσεως κατά την έννοια του άρθρου 2 του κεφαλαίου ΙΙ της συμφωνίας περί Εποπτείας και Δικαστηρίου για τις συμφωνίες που απαριθμούνται, ούτε και είναι απαραίτητο η νομική θέση να στηρίζεται σε απόφαση της Εποπτεύουσας Αρχής της ΕΖΕΣ, όσον αφορά μεμονωμένη υπόθεση. Δεν είναι επίσης αναγκαία η διευκρίνιση της νομικής καταστάσεως με ατομική απόφαση της Εποπτεύουσας Αρχής της ΕΖΕΣ. Δεν χρειάζεται συνεπώς κοινοποίηση, για το σκοπό αυτό συμφωνιών τέτοιας φύσεως. Εντούτοις, όταν υφίσταται αμφιβολία, σε ορισμένη περίπτωση, ως προς το αν μια συμφωνία συνεργασίας περιορίζει τον ανταγωνισμό ή όταν άλλοι τρόποι συνεργασίας μεταξύ επιχειρήσεων που, κατά την άποψη των επιχειρήσεων αυτών, δεν περιορίζουν τον ανταγωνισμό, δεν αναφέρονται στην παρούσα ανακοίνωση, οι επιχειρήσεις έχουν τη δυνατότητα στο πλαίσιο της εφαρμογής του άρθρου 53 παράγραφος 1 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ να ζητήσουν μια αρνητική πιστοποίηση ή να υποβάλλουν, προληπτικά, στο πλαίσιο της εφαρμογής του άρθρου 1 παράγραφος 1 του πρωτοκόλλου 25 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ, αίτηση, σύμφωνα με το άρθρο 1 παράγραφος 2 του πρωτοκόλλου αυτού.Η παρούσα ανακοίνωση δεν προδικάζει την ερμηνεία που μπορεί να δοθεί από άλλες αρμόδιες αρχές και ιδιαίτερα από τα εθνικά δικαστήρια και το Δικαστήριο της ΕΖΕΣ.ΙΙ. Η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ θεωρεί ότι οι ακόλουθες συμφωνίες δεν περιορίζουν τον ανταγωνισμό.1. Οι συμφωνίες που έχουν αποκλειστικά ως αντικείμενο:α) την ανταλλαγή γνωμών και εμπειριών 7β) την από κοινού έρευνα των αγορών 7γ) την από κοινού πραγματοποίηση συγκριτικών αναλύσεων των επιχειρήσεων και των οικονομικών τομέων 7δ) την από κοινού κατάρτιση στατιστικών και τρόπων (προτύπων) υπολογισμού.Οι συμφωνίες των οποίων αποκλειστικός σκοπός είναι η από κοινού απόκτηση των πληροφοριών, που οι επιχειρήσεις έχουν ανάγκη για να καθορίσουν με τρόπο αυτόνομο και ανεξάρτητο τη μελλοντική τους συμπεριφορά στην αγορά ή η προσφυγή, ατομικώς, σ' έναν κοινό συμβουλευτικό οργανισμό δεν έχουν ως αντικείμενο ή ως αποτέλεσμα τον περιορισμό του ανταγωνισμού. Αλλά, αν η ελευθερία ενεργείας των επιχειρήσεων περιορίζεται ή η συμπεριφορά τους στην αγορά συντονίζεται ρητώς ή μέσω εναρμονισμένων πρακτικών, είναι δυνατό να μή υπάρξει περιορισμός του ανταγωνισμού. Πρόκειται, ιδίως, για τις περιπτώσεις όπου οι συστάσεις γίνονται συγκεκριμένα ή τα συμφωνημένα προσδιορίζονται κατά τρόπο, ώστε να προκαλούν μια ομοιόμορφη συμπεριφορά στην αγορά τουλάχιστον ορισμένων εκ των μετεχουσών επιχειρήσεων.Η ανταλλαγή πληροφοριών δύναται να γίνει απευθείας μεταξύ των επιχειρήσεων ή μέσω τρίτων. Εντούτοις η διάκριση μεταξύ πληροφοριών ουδέτερων από απόψεως ανταγωνισμού και περιοριστικής του ανταγωνισμού συμπεριφοράς, γίνεται πολύ δύσκολα στις περιπτώσεις όπου ορισμένοι οργανισμοί επιφορτίζονται να καταγράφουν τις παραγγελίες, τους κύκλους εργασιών, τις επενδύσεις και τις τιμές, ώστε κατά γενικό κανόνα δεν είναι δυνατό να γίνει αποδεκτό ότι επ' αυτών δεν τυγχάνει εφαρμογής το άρθρο 53 παράγραφος 1, της συμφωνίας για τον ΕΟΧ ή το άρθρο 1 παράγραφος 1 του πρωτοκόλλου 25 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ. Ένας περιορισμός του ανταγωνισμού δύναται, ιδίως, να υπάρξει στην περίπτωση ανταλλαγής πληροφοριών εντός μιας ολιγοπωλιακής αγοράς ομοιογενών προϊόντων.Η από κοινού έρευνα των αγορών και οι συγκριτικές αναλύσεις των επιχειρήσεων και των οικονομικών τομέων προς συλλογή πληροφοριών και διαπίστωση των συνθηκών και της καταστάσεως της αγοράς δεν επηρεάζουν από μόνες τους τον ανταγωνισμό αν δεν υπάρχει άλλη, ευρύτερη, συνεργασία μεταξύ μετεχουσών επιχειρήσεων. Για άλλες ανάλογες μορφές συνεργασίας, όπως π.χ. η από κοινού συνταξη αναλύσεων περί συγκυρίας και διαρθρώσεως, είναι αυτονόητο ότι δεν χρειάζεται να αναφερθούν ειδικά.Οι τρόποι υπολογισμού που περιέχουν ορισμένες τιμές υπολογισμού, πρέπει να θεωρηθούν ως συστάσεις που δύνανται να οδηγήσουν σε περιορισμό του ανταγωνισμού.2. Οι συμφωνίες που έχουν ως αποκλειστικό αντικείμενο:α) τη συνεργασία σε λογιστικά θέματα 7β) την από κοινού εγγύηση πιστώσεων 7γ) την από κοινού οργάνωση των εισπράξεων 7δ) την ίδρυση κοινών γραφείων παροχής συμβουλών σε θέματα οργανώσεων επιχειρήσεων ή φορολογίας.Στις περιπτώσεις αυτές πρόκειται για συνεργασία σε τομείς, που δεν επηρεάζουν ούτε την προσφορά προϊόντων ή υπηρεσιών ούτε τις οικονομικές αποφάσεις των ενδιαφερόμενων επιχειρήσεων και, συνεπώς, δεν προκύπτει περιορισμός του ανταγωνισμού.Η συνεργασία σε θέματα λογιστικής είναι ουδέτερη από απόψεως ανταγωνισμού, διότι χρησιμεύει μόνο στην τεχνική της λογιστικής απεικονίσεως. Το ίδιο ισχύει για τη σύσταση, από κοινού, εγγυήσεως πιστώσεων διότι δεν εμπίπτει στις διέπουσες τον ανταγωνισμό διατάξεις εφόσον δεν μεταβάλλει τις σχέσεις μεταξύ προσφοράς και ζητήσεως.Τα κοινά γραφεία εισπράξεως, που δεν περιορίζονται στην είσπραξη των απαιτήσεων, σύμφωνα με την επιθυμία και τους όρους που έχουν ορίσει οι μετέχοντες στη συμφωνία, ή που καθορίζουν τις τιμές ή ασκούν οποιαδήποτε επιρροή στον καθορισμό τους, δύνανται να περιορίζουν τον ανταγωνισμό. Η εφαρμογή ομοιόμορφων όρων για όλους τους μετέχοντες στη συμφωνία δύναται να αποτελέσει εναρμονισμένη πρακτική όπως επίσης ο από κοινού παραλληλισμός των τιμών δύναται να καταλήξει στο ίδιο αποτέλεσμα. Δεν υπάρχει βεβαίως αντίρρηση για χρησιμοποίηση, στο πλαίσιο αυτό, ομοιόμορφων εντύπων. Δεν πρέπει όμως η χρήση αυτών να συνδέεται με συμφωνίες ρητές, ή σιωπηρές σε θέματα ομοιομορφίας τιμών, εκπτώσεων ή όρων πωλήσεως.3. Οι συμφωνίες που έχουν ως αποκλειστικό αντικείμενο:α) την από κοινού εκτέλεση προγραμμάτων ερεύνης και αναπτύξεως 7β) την από κοινού ανάθεση εντολών ερεύνης και εντολών που αφορούν την ανάπτυξη 7γ) την κατανομή των προγραμμάτων ερεύνης και αναπτύξεως μεταξύ των μετεχόντων.Στο πεδίο της έρευνας εξίσου η απλή ανταλλαγή εμπειριών και αποτελεσμάτων ερεύνης χρησιμεύει μόνο προς πληροφόρηση και δεν περιορίζει τον ανταγωνισμό. Δεν χρειάζεται συνεπώς να αναφερθεί ειδικά.Οι συμφωνίες που συνάπτονται για την από κοινού ανάληψη μιας έρευνας ή την από κοινού ανάπτυξη των αποτελεσμάτων της έρευνας μέχρι του σταδίου της βιομηχανικής εφαρμογής δεν επηρεάζουν την ανταγωνιστική θέση των συμβαλλόμενων. Το ίδιο ισχύει και όταν υφίσταται κατανομή των τομέων της έρευνας και των εργασιών αναπτύξεως, υπό τον όρο ότι στα αποτελέσματα έχουν πρόσβαση όλοι οι μετέχοντες στη συμφωνία.Αλλά, αν οι επιχειρήσεις αναλαμβάνουν υποχρεώσεις που περιορίζουν τη δραστηριότητά τους ως προς την έρευνα και την ανάπτυξη ή εκμετάλλευση του αποτελέσματος των από κοινού πραγματοποιούμενων εργασιών, ώστε, εκτός του πλαισίου του κοινού προγράμματος, να μην είναι ελεύθερες να χρησιμοποιήσουν την έρευνα και την ανάπτυξη των αποτελεσμάτων της για λογαριασμό τους, δύναται να υπάρχει παράβαση των κανόνων ανταγωνισμού της συμφωνίας για τον ΕΟΧ. Αν δεν υφίσταται κοινή έρευνα, κάθε συμβατική υποχρέωση ή συνεννόηση που αποβλέπει στην πλήρη ή μερική παραίτηση των επιχειρήσεων από την αυτόνομη έρευνα που πραγματοποιούν οι ίδιες, δύναται να έχει ως αποτέλεσμα τον περιορισμό του ανταγωνισμού.Η ειδίκευση δύναται επίσης να περιορίζει τον ανταγωνισμό στην περίπτωση κατανομής των τομέων της έρευνας, αν δεν έχει συμφωνηθεί η αμοιβαία πρόσβαση στα αποτελέσματα.Περιορισμός του ανταγωνισμού δύναται επίσης να υφίσταται, όταν συνάπτονται συμφωνίες σχετικές με την πρακτική εκμετάλλευση των αποτελεσμάτων των από κοινού πραγματοποιούμενων εργασιών έρευνας και αναπτύξεως ή εφαρμόζονται αντίστοιχες εναρμονισμένες πρακτικές, ίδιως, όταν οι μετέχοντες αναλαμβάνουν μόνο τα προϊόντα ή τους τύπους προϊόντων που ανέπτυξαν από κοινού ή να κατανέμουν μεταξύ τους τη μελλοντική παραγωγή.Η από κοινού έρευνα σημαίνει ότι τα αποτελέσματα δύνανται να εκμεταλλευθούν όλοι οι συμμετέχοντες κατ' αναλογία της συμμετοχής τους. Αν η συμμετοχή ορισμένων επιχειρήσεων περιορίζεται σε ορισμένο τομέα της από κοινού έρευνας ή στην παροχή ορισμένης οικονομικής συνεργασίας, δεν υφίστανται - στο μέτρο που είναι δυνατό να γίνει λόγος για από κοινού έρευνα - περιορισμοί του ανταγωνισμού αν οι συμμετέχοντες έχουν πρόσβαση στα αποτελέσματα της έρευνας μόνο κατ' αναλογία της συμμετοχής τους. Αντιθέτως, ο ανταγωνισμός περιορίζεται αν ορισμένοι εκ των συμμετεχόντων αποκλείονται καθ' ολοκληρία από την εκμετάλλευση των αποτελεσμάτων ή κατά ένα μέτρο όχι ανάλογο προς τη συμμετοχή τους.Αν η παραχώρηση αδειών σε τρίτους αποκλείεται ρητά ή σιωπηρά είναι δυνατό να υπάρχει περιορισμός του ανταγωνισμού. Η από κοινού όμως έρευνα δικαιολογεί την υποχρέωση παραχωρήσεως αδειών σε τρίτους μόνο κατόπιν κοινής συμφωνίας ή κατά πλειοψηφίαν αποφάσεως.Ο νομικός χαρακτηρισμός της από κοινού δραστηριότητας έρευνας και αναπτύξεως δεν έχει σημασία προκειμένου να κριθεί αν συμβιβάζεται η συμφωνία με τους κανόνες του ανταγωνισμού.4. Συμφωνίες που έχουν ως αποκλειστικό αντικείμενο την από κοινού χρήση εγκαταστάσεων παραγωγής, μέσων αποθηκεύσεως και μεταφοράςΟι μορφές αυτές συνεργασίας δεν περιορίζουν τον ανταγωνισμό διότι δεν ξεπερνούν τους κανόνες οργανώσεως και της τεχνικής χρησιμοποιήσεως των εγκαταστάσεων. Αντιθέτως είναι δυνατό να υπάρχει περιορισμός του ανταγωνισμού αν οι ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις δεν υφίστανται οι ίδιες τα έξοδα χρησιμοποιήσεως των εγκαταστάσεων και εξοπλισμών, ή ακόμη αν, συμφωνίες που αφορούν μια από κοινού παραγωγή ή την κατανομή της παραγωγής ή και τη δημιουργία ή εκμετάλλευση μιας κοινής επιχειρήσεως έχουν συναφθεί, ή εφαρμοσθεί εναρμονισμένες πρακτικές στα θέματα αυτά.5. Οι συμφωνίες, που έχουν ως αποκλειστικό αντικείμενο τη σύσταση προσωρινών ενώσεων προς το σκοπό της από κοινού εκτελέσεως παραγγελιών, όταν οι συμμετέχουσες επιχειρήσεις δεν ευρίκονται σε σχέση ανταγωνιστική για τις προς εκπλήρωση παροχές ή δεν είναι, ατομικώς, σε θέση να εκτελέσουν τις παραγγελίες.Εφόσον οι επιχειρήσεις δεν ευρίσκονται σε ανταγωνισμό μεταξύ τους, δεν είναι δυνατό να περιορίζουν τον ανταγωνισμό, με τη δημιουργία προσωρινών ενώσεων προς εκτέλεση των παραγγελιών. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα για τις επιχειρήσεις που ανήκουν σε διαφορετικούς οικονομικούς κλάδους άλλά επίσης και για τις επιχειρήσεις του ίδιου κλάδου, στο μέτρο που συμμετέχουν στη συσταθείσα προσωρινή ένωση με προϊόντα ή υπηρεσίες που δεν μπορούν να προσφερθούν από τους λοιπούς συμμετέχοντες. Δεν ενδιαφέρει αν οι επιχειρήσεις ευρίσκονται σε ανταγωνισμό σε άλλους κλάδους. Σημασία έχει να καθορισθεί αν, υπό ορισμένα συγκεκριμένα περιστατικά, είναι δυνατός ο ανταγωνισμός για τα σχετικά προϊόντα ή υπηρεσίες, στο προσεχές μέλλον. Αν η απουσία ανταγωνισμού μεταξύ των επιχειρήεων και η εξακολούθηση της καταστάσεως αυτής βασίζεται σε συμφωνίες ή εναρμονισμένες πρακτικές, είναι δυνατό να πρόκειται για περιορισμούς του ανταγωνισμού.Επιπλέον οι προσωρινές ενώσεις επιχειρήσεων που ευρίσκονται σε θέση ανταγωνισμού μεταξύ τους δεν περιορίζουν τον ανταγωνισμό όταν οι συμμετέχουσες επιχειρήσεις δεν δύνανται μόνες τους να εκτελέσουν ορισμένη παραγγελία. Πρόκειται για τις περιπτώσεις που, μεμονωμένα, ελλείψει εμπειρίας, ειδικών γνώσεων, ικανότητας ή επαρκών οικονομικών μέσων θα εργαζόντουσαν χωρίς καμία πιθανότητα επιτυχίας ή χωρίς να δύνανται να φέρουν τους οικονομικούς κινδύνους.Δεν υπάρχει επίσης περιορισμός του ανταγωνισμού αν μόνη η δημιουργία της προσωρινής ενώσεως επιτρέπει στις επιχειρήσεις να προβούν σε συμφέρουσα προσφορά. Δύναται όμως να υπάρχει περιορισμός του ανταγωνισμού αν οι επιχειρήσεις υποχρεούνται αμοιβαίως να δρούν μόνο στο πλαίσιο μιας προσωρινής ενώσεως.6. Οι συμφωνίες που έχουν ως αποκλειστικό αντικείμενο:α) την από κοινού πώληση 7β) την από κοινού παροχή υπηρεσιών, μετά την πώληση, και επιδιορθώσεως, όταν οι συμμετέχουσες επιχειρήσεις δεν είναι σε ανταγωνισμό μεταξύ τους για προϊόντα ή υπηρεσίες που προβλέπονται στη συμφωνία.Όπως ανεφέρθη λεπτομερώς στο σημείο 5, η συνεργασία μεταξύ επιχειρήσεων δεν μπορεί να περιορίζει τον ανταγωνισμό όταν οι επιχειρήσεις δεν είναι μεταξύ τους σε ανταγωνισμό.Πολύ συχνά η από κοινού πώληση που πραγματοποιούν οι μικρές ή μεσαίες επιχειρήσεις, και όταν ευρίσκονται σε ανταγωνισμό μεταξύ τους, δεν αποτελεί αισθητό περιορισμό του ανταγωνισμού 7 εντούτοις είναι αδύνατο να θεσπισθούν γενικά κριτήρια ή να προσδιορισθεί ο κύκλος των «μικρών ή μεσαίων» επιχειρήσεων στο πλαίσιο της παρούσας ανακοινώσεως.Δεν πρόκειται όμως για από κοινού παροχή υπηρεσιών μετά την πώληση ή επιδιόρθωση όταν πλείονες παραγωγοί, χωρίς καμία σχετική συμφωνία, αναθέτουν στην ίδια ανεξάρτητη ως προς αυτούς επιχείρηση την παροχή υπηρεσιών μετά την πώληση και την επιδιόρθωση των προϊόντων τους. Σε μια τέτοια περίπτωση δεν υφίσταται περιορισμός του ανταγωνισμού και αν ακόμη οι παραγωγοί ευρίσκονται σε ανταγωνισμό μεταξύ τους.7. Συμφωνίες που έχουν ως αποκλειστικό αντικείμενο την από κοινού διαφήμιση.Η από κοινού διαφήμιση προκαλεί την προσοχή των αγοραστών επί ορισμένων προϊόντων ενός κλάδου ή επί ενός κοινού σήματος. Ως τέτοια δεν περιορίζει τον ανταγωνισμό των συμμετεχουσών επιχειρήσεων. Είναι όμως δυνατό να υπάρχει περιορισμός του ανταγωνισμού όταν οι επιχειρήσεις εμποδίζονται, πλήρως ή μερικώς, να πραγματοποιήσουν και αυτές τη δική τους διαφήμιση, κατόπιν συμφωνίας ή εναρμονισμένης πρακτικής, ή όταν τους επιβάλλονται άλλοι περιορισμοί.8. Συμφωνίες που έχουν ως αποκλειστικό αντικείμενο τη χρήση κοινής ετικέτας, προς χαρακτηρισμό προϊόντων ορισμένης ποιότητας, στις οποίες δύναται να συμμετέχει, υπό τους ίδιους όρους, κάθε ανταγωνιστής.Τέτοιες κοινές ετικέτες δεν περιορίζουν τον ανταγωνισμό αν οι λοιποί ανταγωνιστές, των οποίων τα προϊόντα ανταποκρίνονται αντικειμενικώς στις απαιτούμενες προδιαγραφές ποιότητας, δύνανται να χρησιμοποιήσουν την ετικέτα υπό τους ίδιους με τα μέλη όρους. Επίσης δεν συνιστά περιορισμό του ανταγωνισμού η υποχρέωση υποβολής σε έλεγχο ποιότητας των εφοδιασμένων με την ετικέτα προϊόντων ή αναφοράς ενός ομοιόμορφου τρόπου χρήσεως ή εφοδιασμού με ετικέτα των προϊόντων που ανταποκρίνονται στις προδιαγραφές ποιότητας. Αλλά περιορισμός του ανταγωνισμού δύναται να υπάρξει αν το δικαίωμα χρήσεως της ετικέτας συνδέεται με δεσμεύσεις σχετικές με την παραγωγή, το εμπόριο, τον καθορισμό των τιμών και άλλες όταν π.χ. οι συμμετέχουσες επιχειρήσεις υποχρεούνται να παράγουν ή να πωλούν μόνο προϊόντα της εγγυημένης ποιότητας.(1) Για τους σκοπούς της παρούσας ανακοίνωσης, οποιαδήποτε αναφορά στα κράτη ΕΖΕΣ νοείται ως αναφορά στα κράτη ΕΖΕΣ στα οποία ισχύει η συμφωνία ΕΟΧ. (Βλέπε σχετικά κείμενα του άρθρου 2 παράγραφος 2 των πρωτοκόλλων για την προσαρμογή της συμφωνίας ΕΟΧ και της συμφωνίας περί Εποπτείας και Δικαστηρίου).ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VII ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΟΠΤΕΥΟΥΣΑΣ ΑΡΧΗΣ ΤΗΣ ΕΖΕΣ ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ ΣΤΟ ΕΔΑΦΟΣ ΠΟΥ ΚΑΛΥΠΤΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΗ ΣΥΜΦΩΝΙΑ ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΟΧ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΠΟΥ ΕΜΠΙΠΤΟΥΝ ΣΤΟ ΠΕΔΙΟ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΤΗΣ ΣΥΜΦΩΝΙΑΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΟΧ Α. Η παρούσα ανακοίνωση εκδίδεται στο πλαίσιο των κανόνων της συμφωνίας για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο (εφεξής «η συμφωνία ΕΟΧ») και της συμφωνίας μεταξύ των κρατών ΕΖΕΣ για τη σύσταση Εποπτεύουσας Αρχής και Δικαστηρίου (εφεξής «η συμφωνία ΕΑΕ»).Β. Στο παράρτημα XIV της συμφωνίας ΕΟΧ παρατίθεται ο κατάλογος των ανακοινώσεων και κατευθυντήριων οδηγιών που έχει εκδώσει η Επιτροπή των ΕΚ πριν από τις 31 Ιουλίου 1991. Οι εν λόγω μή δεσμευτικές πράξεις περιέχουν αρχές και κανόνες που εφαρμόζει η Επιτροπή στον τομέα του ανταγωνισμού. Η συμφωνία ΕΟΧ υποχρεώνει την Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ να λαμβάνει δεόντως υπόψη τις αρχές και τους κανόνες αυτούς.Γ. Στο άρθρο 25 της συμφωνίας περί Εποπτείας και Δικαστηρίου, τα κράτη ΕΖΕΣ (1) περιέλαβαν την υποχρέωση όπως η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ θεσπίσει αντίστοιχες πράξεις προς αυτές της Επιτροπής των ΕΚ που μνημονεύθηκαν ανωτέρω.Δ. Σύμφωνα με την υποχρέωση αυτή, η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ εγκρίνει την παρούσα ανακοίνωση σύμφωνα με την ισχύ που της παραχωρεί το άρθρο 5 παράγραφος 2 στοιχείο β) της συμφωνίας περί Εποπτείας και Δικαστηρίου. Προτίθεται να εφαρμόσει τις αρχές και τους κανόνες που περιέχονται στην παρούσα ανακοίνωση κατά την εφαρμογή των σχετικών κανόνων ανταγωνισμού του ΕΟΧ σε μια ιδιαίτερη περίπτωση. Η παρούσα ανακοίνωση αντιστοιχεί στην ανακοίνωση της Επιτροπής που αφορά τις εισαγωγές στην Κοινότητα ιαπωνικών προϊόντων που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της Συνθήκης της Ρώμης που αναφέρονται στο σημείο 22 του παραρτήματος XIV της συμφωνίας για τον ΕΟΧ και στο σημείο 7 του παραρτήματος ΙΙ της συμφωνίας περί Εποπτείας και Δικαστηρίου, αντίστοιχα.Δεδομένου του αριθμού των βιομηχανιών από τρίτες χώρες που επεξεργάζονται μέτρα, εν μέρει αυτόνομα, εν μέρει μετά από συμφωνία με τις αντίστοιχες ευρωπαϊκές βιομηχανίες, που σκοπό έχουν να περιορίσουν τις εισαγωγές προϊόντων από τρίτες χώρες στο έδαφος που καλύπτεται από τη συμφωνία για τον ΕΟΧ ή να τις ρυθμίσουν κατ' άλλο τρόπο όσον αφορά την ποσότητα, την τιμή, την ποιότητα ή ο,τιδήποτε άλλο, η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ κρίνει αναγκαίο να επισύρει την προσοχή των ενδιαφερομένων στο γεγονός ότι, δυνάμει του άρθρου 53 παράγραφος 1 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ, είναι ασυμβίβαστες με τη συμφωνία για τον ΕΟΧ και απαγορεύονται όλες οι συμφωνίες μεταξύ επιχειρήσεων, όλες οι αποφάσεις ενώσεων επιχειρήσεων και κάθε εναρμονισμένη πρακτική, που δύνανται να επηρεάσουν το εμπόριο μεταξύ συμβαλλομένων μερών στη συμφωνία για τον ΕΟΧ και που έχουν ως αντικείμενο ή ως αποτέλεσμα την παρεμπόδιση, τον περιορισμό ή τη νόθευση του ανταγωνισμού εντός του εδάφους που καλύπτεται από τη συμφωνία για τον ΕΟΧ.Το γεγονός ότι μερικές ή όλες οι συμμετέχουσες επιχειρήσεις έχουν την έδρα τους εκτός του εδάφους που καλϋπτεται απ' τη συμφωνία για τον ΕΟΧ δεν αποκλείει την εφαρμογή αυτής της διατάξεως, εφόσον τα αποτελέσματα των συμφωνιών, αποφάσεων ή πρακτικών επεκτείνονται στο εν λόγω έδαφος.Η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ συνιστά στους ενδιαφερόμενους να κοινοποιούν εγκαίρως τέτοιες συμφωνίες, αποφάσεις ή εναρμονισμένες πρακτικές, όπως προβλέπεται από το Κεφάλαιο ΙΙ του Πρωτοκόλλου 4 της συμφωνίας περί Εποπτείας και Δικαστηρίου για την εφαρμογή των άρθρων 53 και 54 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ. Η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ θα προβεί στην εξέταση αυτών των συμφωνιών, αποφάσεων ή πρακτικών για να κρίνει εάν μπορούν να θεωρηθούν ότι συμβιβάζονται με τις διατάξεις περί ανταγωνισμού της συμφωνίας για τον ΕΟΧ. Παράλληλα, η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ θα παρακολουθεί προσεκτικά τις εξελίξεις στις εν λόγω βιομηχανίες.(1) Για τους σκοπούς της παρούσας ανακοίνωσης, οποιαδήποτε αναφορά στα κράτη ΕΖΕΣ νοείται ως αναφορά στα κράτη ΕΖΕΣ νοειται ως αναφορά στα κράτη ΕΖΕΣ στα οποία ισχύει η συμφωνία ΕΟΧ. (Βλέπε σχετικά κείμενα του άρθρου 2 παράγραφος 2 των πρωτοκόλλων για την προσαρμογή της συμφωνίας ΕΟΧ και της συμφωνίας περί Εποπτείας και Δικαστηρίου).ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VIII ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΟΠΤΕΥΟΥΣΑΣ ΑΡΧΗΣ ΤΗΣ ΕΖΕΣ ΟΣΟΝ ΑΦΟΡΑ ΤΗΝ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΩΝ ΣΥΜΒΑΣΕΩΝ ΥΠΕΡΓΟΛΑΒΙΑΣ ΑΠΟ ΤΗ ΣΚΟΠΙΑ ΤΟΥ ΑΡΘΡΟΥ 53 ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΣ 1 ΤΗΣ ΣΥΜΦΩΝΙΑΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΟΧ Α. Η παρούσα ανακοίνωση εκδίδεται στο πλαίσιο των κανόνων της συμφωνίας για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο (εφεξής «η συμφωνία ΕΟΧ») και της συμφωνίας μεταξύ των κρατών ΕΖΕΣ για τη σύσταση Εποπτεύουσας Αρχής και Δικαστηρίου (εφεξής «η συμφωνία περί Εποπτείας και Δικαστηρίου»).Β. Στο παράρτημα ΧΙV της συμφωνίας ΕΟΧ παρατίθεται ο κατάλογος των ανακοινώσεων και κατευθυντήριων οδηγιών που έχει εκδώσει η Επιτροπή των ΕΚ πριν από τις 31 Ιουλίου 1991. Οι εν λόγω μή δεσμευτικές πράξεις περιέχουν αρχές και κανόνες που εφαρμόζει η Επιτροπή στον τομέα του ανταγωνισμού. Η συμφωνία ΕΟΧ υποχρεώνει την Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ να λαμβάνει δεόντως υπόψη τις αρχές και τους κανόνες αυτούς.Γ. Στο άρθρο 25 της συμφωνίας περί Εποπτείας και Δικαστηρίου, τα κράτη ΕΖΕΣ (1) περιέλαβαν την υποχρέωση όπως η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ θεσπίσει αντίστοιχες πράξεις προς αυτές της Επιτροπής της ΕΚ που μνημονεύθηκαν ανωτέρω.Δ. Σύμφωνα με την υποχρέωση αυτή, η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ εγκρίνει την παρούσα ανακοίνωση σύμφωνα με την ισχύ που της παραχωρεί το άρθρο 5 παράγραφος 2 στοιχείο β) της συμφωνίας περί Εποπτείας και Δικαστηρίου. Προτίθεται να εφαρμόσει τις αρχές και τους κανόνες που περιέχονται στην παρούσα ανακοίνωση κατά την εφαρμογή των σχετικών κανόνων ανταγωνισμού του ΕΟΧ σε μια ιδιαίτερη περίπτωση. Η παρούσα ανακοίνωση αντιστοιχεί στην ανακοίνωση της Επιτροπής όσον αφορά την εκτίμηση ορισμένων συμβάσεων υπεργολαβίας όσον αφορά το άρθρο 85 παράγραφος 1 της συνθήκης ΕΟΚ που αναφέρεται στο σημείο 23 του παραρτήματος XIV της συμφωνίας για τον ΕΟΧ και στο σημείο 8 του παραρτήματος ΙΙ της συμφωνίας περί Εποπτείας και Δικαστηρίου, αντίστοιχα.1. Με την παρούσα ανακοίνωση η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ εκφέρει τη γνώμη της επί της νομικής καταστάσεως των συμβάσεων υπεργολαβίας από τη σκοπία του άρθρου 53 παράγραφος 1 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ. Ο τύπος αυτός των συμβάσεων αποτελεί υπό τις παρούσες συνθήκες μια μορφή καταμερισμού της εργασίας που ενδιαφέρει τις επιχειρήσεις οποιασδήποτε διαστάσεως, αλλά προσφέρει δυνατότητες αναπτύξεως ιδιαίτερα στις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις.Η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ θεωρεί ότι οι συμβάσεις, επακόλουθες ή μή της παραγγελίας τρίτου, με βάση τις οποίες μια επιχείφηση, «ο εφγολάβος», αναθέτει σύμφωνα με τις οδηγίες του σε μια άλλη επιχείρηση, τον «υπεργολάβο την κατασκευή προϊόντων, την παροχή υπηρεσιών ή την εκτέλεση εργασιών που προορίζονται να δοθούν στον παραγγέλοντα ή να εκτελεσθούν για λογαριασμό του, δεν εμπίπτουν ως συμφωνίες στην απαγόρευση που θεσπίζει το άρθρο 53 παράγραφος 1.Η εκτέλεση ορισμένων συμβάσεων υπεργολαβίας σύμφωνα με τις οδηγίες του εργολάβου είναι δυνατό να απαιτεί τη χρησιμοποίηση ειδικών τεχνικών δεδομένων ή εξοπλισμών που ο εργολάβος οφείλει να θέσει στη διάθεση του υπεργολάβου. Για να διατηρήσει την οικονομική αξία αυτών των τεχνολογικών δεδομένων ή εξοπλισμών δύναται να περιορίσει τη χρήση τους υπό του υπεργολάβου στην εκτέλεση της συμβάσεως. Τίθεται το ζήτημα αν τέτοιοι περιορισμοί εμπίπτουν στο άρθρο 53 παράγραφος 1. Για την εκτίμηση των περιορισμών αυτών λαμβάνεται υπόψη το ειδικό αντικείμενο των συμβάσεων υπεργολαβίας που τις διακρίνει από τις συνθήκες συμβάσεις παραχωρήσεως αδειών εκμεταλλεύσεως ευρεσιτεχνίας και τεχνολογίας.2. Η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ θεωρεί ότι απαγόρευση του άρθρου 53 παράγραφος 1, δεν αφορά τις συμβατικές ρήτρες, σύμφωνα με τις οποίες:- τα τεχνικά δεδομένα ή οι εξοπλισμοί που παρέχει ο εργολάβος δεν δύνανται να χρησιμοποιηθούν για άλλους σκοπούς εκτός της εκτελέσεως της συμβάσεως,- τα τεχνικά δεδομένα ή οι εξοπλισμοί που παρέχει ο εργολάβος δεν δύνανται να τεθούν στη διάθεση τρίτων,- τα προϊόντα, υπηρεσίες ή εργασίες που προκύπτουν από τη χρησιμοποίηση αυτών των τεχνικών δεδομένων και εξοπλισμών παρέχονται μόνο στον εργολάβο ή εκτελούνται μόνο για λογαριασμό του,αν και εφόσον τα δεδομένα αυτά ή οι εξοπλισμοί αυτοί είναι αναγκαίοι για να δύναται ο υπεργολάβος, υπό λογικούς όρους, να κατασκευάζει τα προϊόντα, να προσφέρει τις υπηρεσίες ή να εκτελέσει τις εργασίες σύμφωνα με τις οδηγίες του εργολάβου. Κατά το μέτρο αυτό, ο υπεργολάβος εκτελεί μια πράξη παραγωγής για την οποία δεν εμφανίζεται ως ανεξάρτητος προσφέρων στην αγορά.Η κατάσταση εμφανίζεται κατ' αυτό τον τρόπο όταν η εκτέλεση της συμβάσεως υπεργολαβίας απαιτεί τη χρήση υπό του υπεργολάβου,- δικαιωμάτων βιομηχανικής ιδιοκτησίας που κατέχει ο εργολάβος ή έχει στη διάθεσή του υπό μορφή διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας, υποδειγμάτων χρησιμότητας, σχεδίων και υποδειγμάτων κατατεθειμένων ή άλλων προστατευόμενων δικαιωμάτων, ή- τεχνικών γνώσεων ή μεθόδων παραγωγής που έχουν χαρακτήρα απόρρητου (τεχνολογία) κατεχόμενων υπό του παραγγέλλοντος ή στη διάθεσή του, ή ακόμη,- μελετών, προγραμμάτων, ειδικών εγγράφων επεξεργασμένων υπό του εργολάβου ή για λογαριασμό του, ή- μητρών (καλουπιών), τύπων, εργαλείων και των εξαρτημάτων τους, ιδιοκτησίας του εργολάβου,τα οποία χωρίς να αποτελούν αντικείμενο δικαιώματος βιομηχανικής ιδιοκτησίας ή να παρουσιάζουν χαρακτήρα απόρρητου επιτρέπουν την κατασκευή ενός προϊόντος με σχήμα, λειτουργία ή σύνθεση που το διακρίνουν από άλλα προϊόντα, τα οποία παράγοται ή προσφέρονται στην αγορά.Αντιθέτως η εφαρμογή συμβατικών ρητρών όπως οι ανωτέρω δεν δικαιολογείται αν ο υπεργολάβος διαθέτει ή δύναται να αποκτήσει υπό λογικούς όρους τις γνώσεις και τον εξοπλισμό που απαιτούνται για να πραγματοποιήσει μόνος του τα προϊόντα, τις υπηρεσίες ή εργασίες. Συνήθως αυτό συμβαίνει όταν ο εργολάβος περιορίζεται να παράσχει γενικές υποδείξεις που χρησιμεύουν μόνο για την περιγραφή της εντολής. Σ' αυτήν την περίπτωση τέτοιοι περιορισμοί στερούν τον υπεργολάβο της δυνατότητας να αναπτύξει μια ανεξάρτητη οικονομική δραστηριότητα στους τομείς που αποτελούν αντικείμενο της συμβάσεως.3. Οι ακόλουθοι περιορισμοί που επιβάλλονται στο πλαίσιο της μεταβιβάσεως υπό του εργολάβου τεχνικών γνώσεων δύνανται, κατά την άποψη της Εποπτεύουσας Αρχής της ΕΖΕΣ, να περιληφθούν στις συμβάσεις υπεργολαβίας χωρίς να προκαλέσουν αντιρρήσεις από τη σκοπιά του άρθρου 53 παράγραφος 1:- η υποχρέωση κάθε συμβαλλόμενου να μην αποκαλύψει τεχνικές γνώσεις ή μεθόδους παραγωγής, που έχουν χαρακτήρα απόρρητου καθώς και εμπιστευτικές πληροφορίες που του ανακοινώνονται υπό του αντισυμβαλλόμενου κατά τη διαπραγμάτευση και την εκτέλεση της συμβάσεως για όσο χρονικό διάστημα οι πληροφορίες αυτές εξακολουθούν να είναι απόρρητες,- η υποχρέωση του υπεργολάβου να μη χρησιμοποιεί, και μετά την εκτέλεση της συμβάσεως υπεργολαβίας, τις τεχνικές γνώσεις ή μεθόδους παραγωγής που έχουν απόρρητο χαρακτήρα, των οποίων έλαβε γνώση κατά τη διάρκεια της συμβάσεως, εφόσον εξακολουθούν να είναι απόρρητες,- η υποχρέωση του υπεργολάβου να ανακοινώνει στον εργολάβο, όχι επί βάσεως αποκλειστικότητα, τις τεχνικές βελτιώσεις που επέτυχε κατά τη διάρκεια της συμβάσεως ή αν πρόκειται για εφευρέσεις του υπεργολάβου, που δύνανται να λάβουν δίπλωμα ευρεσιτεχνίας, να παραχωρήσει στον εργολάβο για όλη τη χρονική διάρκεια του διπλώματος ευρεσιτεχνίας που κατέχει, άδειες, μη αποκλειστικές, εκμεταλλεύσεως των διπλωμάτων τελειοποιήσεως ή εφαρμογής.Η υποχρέωση αυτή του υπεργολάβου δύναται να έχει χαρακτήρα αποκλειστικό υπέρ του εργολάβου στο μέτρο που οι επιτευχθείσες βελτιώσεις ή οι γενόμενες υπέρ του υπεργολάβου εφευρέσεις, κατά τη διάρκεια της συμβάσεως, δεν δύνανται να χρησιμοποιηθούν ανεξάρτητα από τις απόρρητες τεχνικές γνώσεις ή το βασικό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας του εργολάβου, δεδομένου ότι τέτοια δέσμευση δεν συνιστά αισθητό περιορισμό του ανταγωνισμού.Αντιθέτως κάθε δέσμευση του υπεργολάβου σχετικά με το δικαίωμα να διαθέτει τα μελλοντικά αποτελέσματα των ιδίων του εργασιών έρευνας ή αναπτύξεως, που προσφέρονται για μια ανεξάρτητη εκμετάλλευση, δύναται να περιορίζει τον ανταγωνισμό. Σ' αυτές τις περιστάσεις η σχέση της υπεργολαβίας δεν αρκεί για να δικαιολογήσει παρέκκλλιση από τους κοινούς κανόνες ανταγωνισμού περί της εξουσίας διαθέσεως των δικαιωμάτων βιομηχανικής ιδιοκτησίας ή των απορρήτων τεχνικών γνώσεων.4. Όταν ο υπεργολάβος νομιμοποιείται να κάνει χρήση στο πλαίσιο της συμβάσεως υπεργολαβίας ορισμένου σήματος, εμπορικής επωνυμίας ή συσκευασίας, ο εργολάβος δύναται επίσης να απαγορεύσει στον υπεργολάβο να τα χρησιμοποιεί στα προϊόντα, υπηρεσίες ή εργασίες, που δεν προορίζονται να του παρασχεθούν.5. Με την παρούσα ανακοίνωση πρέπει γενικώς να εκλείψει το ενδιαφέρον των επιχειρήσεων προς διευκρίνιση της νομικής καταστάσεως με ατομική απόφαση της Εποπτεύουσας Αρχής της ΕΖΕΣ. Δεν θίγει όμως η ανακοίνωση τη δυνατότητα των ενδιαφερόμενων επιχειρήσεων να ζητήσουν αρνητική πιστοποίηση κατά την έννοια του άρθρου 2 του κεφαλαίου ΙΙ του πρωτοκόλλου 4 της συμφωνίας περί Εποπτείας και Δικαστηρίου ή να κοινοποιήσουν στην Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ τη συμφωνία σύμφωνα με το άρθρο 4 παράγραφος 1 του ίδιου κεφαλαίου.Η ανακοίνωση περί της συνεργασίας μεταξύ επιχειρήσεων (2), η οποία απαριθμεί σειρά συμφωνιών που εκ της φύσεώς των δεν περιορίζουν τον ανταγωνισμό, συμπληρώνεται κατ' αυτόν τον τρόπο στον τομέα της υπεργολαβίας. Η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ υπενθυμίζει επίσης ότι προς το σκοπό προωθήσεως της συνεργασίας μεταξύ μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων που δεν εμπίπτουν στις διατάξεις του άρθρου 53 παράγραφος 1 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ, δημοσίευσε μια «ανακοίνωση περί των συμφωνιών μικρής σημασίας».Η παρούσα ανακοίνωση δεν προδικάζει την εκτίμηση που μπορεί να δοθεί από άλλες αρμόδιες αρχές και ιδιαίτερα από τα εθνικά δικαστήρια και το Δικαστήριο της ΕΖΕΣ σχετικά με τις εν λόγω συμβάσεις.(1) Για τους σκοπούς της παρούσας ανακοίνωσης, οποιαδήποτε αναφορά στα κράτη ΕΖΕΣ νοείται ως αναφορά στα κράτη ΕΖΕΣ νοείται ως αναφορά στα κράτη ΕΖΕΣ στα οποία ισχύει η συμφωνία ΕΟΧ. (Βλέπε σχετικά κείμενα του άρθρου 2 παράγραφος 2 των πρωτοκόλλων για την προσαρμογή της συμφωνίας ΕΟΚ και της συμφωνίας περί Εποπτείας και Δικαστηρίου).(2) Ανακοίνωση της Εποπτεύουσας αρχής της ΕΖΕΣ όσον αφορά τις συμφωνίες , αποφάσεις και εναρμονισμένες πρακτικές που αφορούν τη συνεργασία μεταξύ επιχειρήσεων.ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΧ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΟΠΤΕΥΟΥΣΑΣ ΑΡΧΗΣ ΤΗ ΕΖΕΣ ΟΣΟΝ ΑΦΟΡΑ ΤΙΣ ΣΥΜΦΩΝΙΕΣ ΗΣΣΟΝΟΣ ΣΗΜΑΣΙΑΣ ΠΟΥ ΔΕΝ ΕΜΠΙΠΤΟΥΝ ΣΤΙΣ ΔΑΤΑΞΕΙΣ ΤΟΥ ΑΡΘΡΟΥ 53 ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΣ 1 ΤΗΣ ΣΥΜΦΩΝΙΑΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΟΧ Α. Η παρούσα ανακοίνωση εκδίδεται στο πλαίσιο των κανόνων της συμφωνίας για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο (εφεξής «η συμφωνία ΕΟΧ») και της συμφωνίας μεταξύ των κρατών ΕΖΕΣ για τη σύσταση Επιπτεύουσας Αρχής και Δικαστηρίου (Εφεξής «η συμφωνία περί Εποπτείας και Δικαστηρίου»).Β. Στο παράρτημα XIV της συμφωνίας ΕΟΧ παρατίθεται ο κατάλογος των ανακοινώσεων και κατευθυντήριων οδηγιών που έχει εκδώσει η Επιτροπή των ΕΚ πριν από τις 31 Ιουλίου 1991. Οι εν λόγω μή δεσμευτικές πράξεις περιέχουν αρχές και κανόνες που εφαρμόζει η Επιτροπή στον τομέα του ανταγωνισμού. Η συμφωνία ΕΟΧ υπορεώνει την Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ να λαμβάνει δεόντως υπόψη τις αρχές και τους κανόνες αυτούς.Γ. Στο άρθρο 25 της συμφωνίας περί Εποπτείας και Δικαστηρίου, τα κράτη ΕΖΕΣ (1) περιέλαβαν την υποχρέωση όπως η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ θεσπίσει αντίστοιχες πράξεις προς αυτές της Επιτροπής των ΕΚ που μνημονεύθηκαν ανωτέρω.Δ. Σύμφωνα με την υποχρέωση αυτή, η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ εγκρίνει την παρούσα ανακοίνωση σύμφωνα με την ισχύ που της παραχωρεί το άρθρο 5 παράγραφος 2 στοιχείο β) της συμφωνίας περί Εποπτείας και Δικαστηρίου. Προτίθεται να εφαρμόσει τις αρχές και τους κανόνες που περιέχονται στην παρούσα ανακοίνωση κατά την εφαρμογή των σχετικών κανόνων ανταγωνισμού του ΕΟΧ σε μια ιδιαίτερη περίπτωση. Η παρούσα ανακοίνωση αντιστοιχεί στην ανακοίνωση της Επιτροπής όσον αφορά τις συμφωνίες ήσσονος σημασίας που δεν εμπίπτουν στις διατάξεις του άρθρου 85 παράγραφος 1 της συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας που αναφέρονται στο σημείο 24 του παραρτήματος XIV της συμφωνίας ΕΟΧ και στο σημείο 9 του παραρτήματος ΙΙ της συμφωνίας περί Εποπτείας και Δικαστηρίου, αντίστοιχα.Ι 1. Η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ θεωρεί σημαντικό να διευκολυνθεί η συνεργασία μεταξύ των επιχειρήσεων στις περιπτώσεις που η συνεργασία αυτή είναι οικονομικά ευκταία και δεν παρουσιάζει δυσχέρειες από την άποψη της πολιτικής ανταγωνισμού πράγμα που αληθεύει ιδιαίτερα όσον αφορά τη συνεργασία μεταξύ μικρομεσαίων επιχειρήσεων. Για το σκοπό αυτό, δημοσίευσε την «ανακοίνωση σχετικά με συμφωνίες, αποφάσεις και εναρμονισμένες πρακτικές στον τομέα της συνεργασίας μεταξύ επιχειρήσεων» στην οποία απαριθμούνται ορισμένες συμφωνίες οι οποίες εκ της φύσεώς τους δεν μπορούν να θεωρηθούν ως περιορισμοί του ανταγωνισμού. Επίσης, στην ανακοίνωση που αφορά την εκ μέρους της Εποπτεύουσας Αρχής της ΕΖΕΣ έκρινε ότι αυτό το είδος συμβάσεων που προσφέρει ευκαιρίες ανάπτυξης ιδιαίτερα στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις, δεν εμπίπτει στην απαγορευτική διάταξη του άρθρου 53 παράγραφος 1. Δημοσιεύοντας την παρούσα ανακοίνωση, η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ πραγματοποιεί ένα ακόμα βήμα για την οριοθέτηση του πεδίου εφαρμογής του άρθρου 53 παράγραφος 1, με στόχο να διευκολύνει τη συνεργασία μεταξύ μικρομεσαίων επιχειρήσεων.2. Κατά την άποψη της Εποπτεύουσας Αρχής της ΕΖΕΣ, οι συμφωνίες που έχουν αμελητέες συνέπειες για το εμπόριο μεταξύ των συμβαλλομένων μερών στη συμφωνία για τον ΕΟΧ ή τον ανταγωνισμό, δεν εμπίπτουν στην απαγόρευση των περιοριστικών συμφωνιών που περιέχεται στο άρθρο 53 παράγραφος 1. Απαγορεύονται μόνον εκείνες οι συμφωνίες που συνεπάγονται αισθητές επιπτώσεις στις συνθήκες της αγοράς, καθόσον μεταβάλλουν αισθητά την κατάσταση της αγοράς, δηλαδή, τις δυνατότητες προμήθειας ή πωλήσεων των τρίτων επιχειρήσεων και των καταναλωτών.3. Με την παρούσα ανακοίνωση, η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ, θεσπίζοντας ποσοτικά κριτήρια και εκδίδοντας διευκρινίσεις ως προς την εφαρμογή τους, έχει προσδώσει αρκετά συγκεκριμένο νόημα στον όρο «αισθητός», έτσι ώστε να μπορούν μόνες τους οι επιχειρήσεις να κρίνουν κατά πόσον οι συμφωνίες που έχουν συνάψει με άλλες επιχειρήσεις, στο μέτρο που είναι ήσσονος σημασίας, δεν εμπίπτουν στις διατάξεις του άρθρου 53 παράγραφος 1. Ο ποσοτικός ορισμός του «αισθητού» που δίδεται από την Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ δεν αποτελεί, πάντως, απόλυτη οριοθέτηση. Στην πράξη, σε συγκεκριμένες περιπτώσεις, ακόμη και συμφωνίες μεταξύ επιχειρήσεων, όπου υπάρχει υπέρβαση των ορίων αυτών, μπορεί και πάλι να συνεπάγονται αμελητέα μόνον αποτελέσματα για το εμπόριο των συμβαλλομένων μερών στη συμφωνία για τον ΕΟΧ ή για τον ανταγωνισμό και συνεπώς να μην εμπίπτουν στην απαγόρευση του άρθρου 53 παράγραφος 1.4. Σαν αποτέλεσμα της παρούσας ανακοίνωσης, δεν χρειάζεται οι επιχειρήσεις να ζητούν αρνητική πιστοποίηση κατά την έννοια του άρθρου 2 του κεφαλαίου ΙΙ του πρωτοκόλλου 4 της συμφωνίας περί Εποπτείας και Δικαστηρίου, όσον αφορά τις καλυπτόμενες συμφωνίες, και δεν θα είναι πλέον αναγκαίο να αποφαίνεται η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ για τη νομική κατάσταση των πραγμάτων, εκδίδοντας αποφάσεις επί μεμονωμένων υποθέσεων. Τούτο σημαίνει επίσης ότι, στο εξής, δεν θα απαιτείται προς το σκοπό αυτό κοινοποίηση για τέτοιες συμφωνίες. Εντούτοις, αν υπάρχουν αμφιβολίες για το πόσον, σε συγκεκριμένη περίπτωση, μια συμφωνία περιορίζει αισθητά το εμπόριο μεταξύ των συμβαλλομένων μερών στη συμφωνία για τον ΕΟΧ ή τον ανταγωνισμό, οι επιχειρήσεις έχουν την ευχέρεια να υποβάλλουν αίτηση για αρνητική πιστοποίηση ή να κοινοποιούν τη συμφωνία.5. Η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ, κατά γενικό κανόνα, δεν θα κινεί διαδικασία βάσει του κεφαλαίου ΙΙ του πρωτοκόλλου 4 της συμφωνίας περί Εποπτείας και Δικαστηρίου, ούτε κατ' αίτηση ούτε αυτεπάγγελτα. Αν, μια συμφωνία που καλύπτεται από την παρούσα ανακοίνωση εμπίπτει παρόλα αυτά λόγω εξαιρετικών περιστάσεων, στις διατάξεις του άρθρου 53 παράγραφος 1, η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ δεν θα προβεί στην επιβολή προστίμων, στις περιπτώσεις που καλύπτονται από την παρούσα ανακοίνωση. Στις περιπτώσεις που επιχειρήσεις παρέλειψαν την κοινοποίηση συμφωνίας που εμπίπτει στις διατάξεις του άρθρου 53 παράγραφος 1, επειδή εσφαλμένα θεώρησαν, λόγω λάθους κατά τον υπολογισμό του μεριδίου τους στην αγορά ή του συνολικού κύκλου εργασιών, ότι η συμφωνία καλύπτονταν από την παρούσα ανακοίνωση, η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ θα εξετάζει το ενδεχόμενο επιβολής προστίμων μόνον εφόσον το σχετικό σφάλμα οφείλεται σε αμέλεια.6. Η παρούσα ανακοίνωση γίνεται με την επιφύλαξη της οποιασδήποτε ερμηνείας που ενδέχεται να δώσουν άλλες αρμόδιες αρχές και ιδιαίτερα τα εθνικά Δικαστήρια και το Δικαστήριο της ΕΖΕΣ.ΙΙ 7. Η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ θεωρεί ότι οι συμφωνίες μεταξύ επιχειρήσεων παραγωγής ή διανομής προϊόντων ή παροχής υπηρεσιών γενικότερα, δεν εμπίπτουν στην απαγόρευση του άρθρου 53 παράγραφος 1:- αν τα προϊόντα ή υπηρεσίες που αποτελούν αντικείμενο της συμφωνίας (στο εξής ονομαζόμενα «προϊόντα της συμβάσεως») και τα λοιπά προϊόντα ή υπηρεσίες των μετεχουσών επιχειρήσεων που θεωρούνται από τον καταναλωτή ως ισοδύναμα λόγω των χαρακτηριστικών της τιμής και της χρήσης για την οποία προορίζονται δεν αντιπροσωπεύουν ποσοστό μεγαλύτερο από 5 % της αγοράς του συνόλου των προϊόντων αυτών ή υπηρεσιών (στο εξής αναφερόμενα ως «προϊόντα») στο έδαφος που καλύπτεται από τη συμφωνία για τον ΕΟΧ και επηρεάζεται από τη συμφωνία και- αν ο συνολικός ετήσιος κύκλος εργασιών των μετεχουσών επιχειρήσεων δεν υπερβαίνει τα 200 εκατομμύρια Ecu (2).8. Επίσης, κατά την άποψη της Εποπτεύουσας Αρχής της ΕΖΕΣ, οι προαναφερόμενες συμφωνίες δεν εμπίπτουν στην απαγόρευση του άρθρου 53 παράγραφος 1, ακόμη και αν, κατά τη διάρκεια δύο συνεχόμενων οικονομικών ετών υπάρχει υπέρβαση του προαναφερόμενου μεριδίου της αγοράς ή του κύκλου εργασιών, όχι όμως κατά περισσότερο του ενός δεκάτου.9. Μετέχουσες επιχειρήσεις, κατά την έννοια της παρούσας ανακοίνωσης, είναι:α) οι συμβαλλόμενες στη συμφωνία επιχειρήσεις 7β) οι επιχειρήσεις στις οποίες μια των συμβαλλομένων διαθέτει, άμεσα ή έμμεσα,- περισσότερο από το ήμισυ του κεφαλαίου ή του κεφαλαίου κινήσεως,- ή περισσότερο από το ήμισυ των δικαιωμάτων ψήφου,- ή την εξουσία διορισμού άνω του ημίσεος των μελών ή του εποπτικού συμβουλίου ή του διοικητικού συμβουλίου ή των οργάνων που εκπροσωπούν νομίμως την επιχείρηση, ή- το δικαίωμα διαχειρίσεως των υποθέσεων της επιχείρησης 7γ) οι επιχειρήσεις που διαθέτουν σε μια από τις συμβαλλόμενες στη συμφωνία επιχειρήσεις, άμεσα ή έμμεσα, τα απαριθμούμενα στο στοιχείο β) δικαιώματα ή εξουσίες 7δ) οι επιχειρήσεις στις οποίες μια επιχείρηση αναφερόμενη στο στοιχείο γ) διαθέτει τα δικαιώματα ή εξουσίες που απαριθμούνται στο στοιχείο β).Θεωρούνται, επίσης, ως μετέχουσες επιχειρήσεις εκείνες στις οποιίες οι αναφερόμενες στα στοιχεία α) έως δ) επιχειρήσεις διαθέτουν από κοινού, άμεσα ή έμμεσα, τα δικαιώματα ή εξουσίες που αναφέρονται στο στοιχείο β).10. Για τον υπολογισμό του μεριδίου της αγοράς είναι απαραίτητο να καθορίζεται η σχετική αγορά. Τούτο σημαίνει ότι πρέπει να προσδιορίζεται η αγορά των σχετικών προϊόντων, καθώς και η σχετική γεωγραφική αγορά.11. Η αγορά των σχετικών προϊόντων περιλαμβάνει, πέραν των προϊόντων της συμβάσεως, και όλα τα λοιπά προϊόντα που είναι όμοια ή ισοδύναμα με αυτά. Ο κανόνας αυτός ισχύει όσον αφορά τα προϊόντα των μετεχουσών επιχειρήσεων, καθώς επίσης και την αγορά αυτών των προϊόντων. Τα εν λόγω προϊόντα πρέπει να είναι υποκατάστατα. Το κατά πόσον τούτο αληθεύει πρέπει να κρίνεται από τη σκοπιά του καταναλωτή λαμβανομένων συνήθως υπόψη των χαρακτηριστικών, της τιμής και της χρήσης για την οποία προορίζονται. Σε ορισμένες, πάντως, περιπτώσεις, τα προϊόντα μπορούν ν' αποτελούν μόνα τους χωριστή αγορά βάσει των χαρακτηριστικών της τιμής και της χρήσης για την οποία προορίζονται. Σε ορισμένες, πάντως, περιπτώσεις, τα προϊόντα μπορούν ν' αποτελούν μόνα τους χωριστή αγορά βάσει των χαρακτηριστικών της τιμής και της χρήσης για την οποία προορίζονται. Αυτό ισχύει κυρίως στην περίπτωση που έχουν διαμορφωθεί σχετικές με τα προϊόντα αυτά προτιμήσεις των καταναλωτών.12. Στις περιπτώσεις που τα προϊόντα της συμβάσεως αποτελούν συστατικά στοιχεία ενσωματούμενα σε άλλο προϊόν από τις μετέχουσες επιχειρήσεις πρέπει να γίνεται αναφορά στην αγορά του τελευταίου αυτού προϊόντος, υπό τον όρο ότι τα συστατικά αυτά αποτελούν σημαντικό τμήμα του. Αν τα προϊόντα της συμβάσεως είναι συστατικά στοιχεία πωλούμενα ως έχουν σε τρίτες επιχειρήσεις, πρέπει να γίνεται αναφορά στην αγορά των στοιχείων αυτών. Στις περιπτώσεις που ισχύουν και οι δύο αυτοί όροι, οι δύο αγορές λαμβάνονται ξεχωριστά υπόψη.13. Η σχετική γεωγραφική αγορά είναι το έδαφος που καλύπτεται από τη συμφωνία για τον ΕΟΧ στο οποίο η συμφωνία έχει αποτελέσματα. Η περιοχή αυτή είναι ολόκληρο το έδαφος που καλύπτεται από τη συμφωνία για τον ΕΟΧ όταν υπάρχουν τακτικές αγοραπωλησίες των προϊόντων της συμβάσεως σε όλα τα κράτη ΕΖΕΣ και τα κράτη μέλη της ΕΚ. Στις περιπτώσεις που δεν είναι δυνατόν να υπάρχουν αγοραπωλησίες των προϊόντων της συμβάσεως, σε τμήμα του εδάφους που καλύπτεται από τη συμφωνία για τον ΕΟΧ ή τα εν λόγω προϊόντα πωλούνται μεν και αγοράζονται αλλά σε περιορισμένες ποσότητες ή σε άτακτα χρονικά διαστήματα, το τμήμα αυτό δεν λαμβάνεται υπόψη.14. Η σχετική γεωγραφική αγορά είναι μικρότερης έκτασης από ολόκληρο το έδαφος που καλύπτεται από τη συμφωνία για τον ΕΟΧ, ιδίως όταν:- η φύση και τα χαρακτηριστικά του προϊόντος της συμβάσεως όπως το υψηλό κόστος μεταφοράς σε σχέση με την αξία του προϊόντος, περιορίζουν τη διακίνησή του, ή- η κυκλοφορία του προϊόντος της συμβάσεως στο εσωτερικό του εδάφους που καλύπτεται από τη συμφωνία για τον ΕΟΧ προσκόπτει σε εμπόδια ως προς την είσοδό του στις εθνικές αγορές, που προκύπτουν από κρατικές παρεμβάσεις όπως ποσοτικοί περιορισμοί, σημαντικές διαφορές φορολόγησης, και μη δασμολογικά εμπόδια, όπως εγκρίσεις προτύπων, πιστοποιήσεις προδιαγραφών ασφάλειας. Σε τέτοιες περιπτώσεις, η εθνική επικράτεια πρέπει ενδεχομένως να θεωρηθεί ότι αποτελεί τη σχετική γεωγραφική αγορά. Πάντως, τούτο δικαιολογείται μόνο στις περιπτώσεις που τα υφιστάμενα εμπόδια δεν μπορούν να παρακαμφθούν με την καταβολή ευλόγων προσπαθειών και έναντι αποδεκτού κόστους.15. Στο συνολικό κύκλο εργασιών περιλαμβάνεται ο κύκλος εργασιών εκτός φόρων, που πραγματοποίησαν οι μετέχουσες επιχειρήσεις για όλα τα προϊόντα κατά τη διάρκεια του τελευταίου οικονομικού έτους. Στις περιπτώσεις που μια επιχείρηση έχει συνάψει περισσότερες παρόμοιες συμφωνίες με διάφορες άλλες επιχειρήσεις στη σχετική αγορά σωρεύεται ο κύκλος εργασιών όλων των μετεχουσών επιχειρήσεων. Στο συνολικό κύκλο εργασιών δεν περιλαμβάνονται οι συναλλαγές μεταξύ των μετεχουσών επιχειρήσεων.16. Η παρούσα ανακοίνωση δεν εφαρμόζεται στις περιπτώσεις περιορισμού του ανταγωνισμού στη σχετική αγορά που προκύπτει από το σωρευτικό αποτέλεσμα παράλληλων δικτύων παρόμοιων συμφωνιών που έχουν εγκαταστήσει πολυάριθμοι κατασκευαστές ή εμπορευόμενοι.17. Η παρούσα ανακοίνωση εφαρμόζεται ομοίως στις αποφάσεις ενώσεων επιχειρήσεων και στις εναρμονισμένες πρακτικές.(1) Για τους σκοπούς της παρούσας ανακοίνωσης, οποιαδήποτε αναφορά στα κράτη ΕΖΕΣ νοείται ως αναφορά στα κράτη ΕΖΕΣ στα οποία ισχύει η συμφωνία ΕΟΧ. (Βλέπε σχετικά κείμενα του άρθρου 2 παράγραφος 2 των πρωτοκόλλων για την προσαφμογή της συμφωνίας ΕΟΧ και της συμφωνίας περί Εποπτείας και Δικαστηρίου).(2) Για τους σκοπούς της παρούσας ανακοίνωσης, «Ecu» είναι η ευρωπαϊκή νομισματική μονάδα όπως ορίζεται στον κανονισμό (ΕΟΚ) αριθ. 3180/78. Οι ισοτιμίες του Ecu δημοσιείυονται καθημερινά στην Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκων Κοινοτήτων, σειρά «C».ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Χ ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΤΗΣ ΕΠΟΠΤΕΥΟΥΣΑΣ ΑΡΧΗΣ ΤΗΣ ΕΖΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΚΑΝΟΝΩΝ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΥ ΤΟΥ ΕΟΧ ΣΤΟΝ ΤΟΜΕΑ ΤΩΝ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ Α. Οι παρούσες κατευθυντήριες οδηγίες εκδίδονται στα πλαίσια των κανόνων της συμφωνίας για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο (συμφωνία ΕΟΧ) και της συμφωνίας μεταξύ των κρατών ΕΖΕΣ για τη σύσταση Εποπτεύουσας Αρχής και Δικαστηρίου («συμφωνία περί Εποπτείας και Δικαστηρίου»).Β. Στο παράρτημα XIV της συμφωνίας ΕΟΧ παρατίθεται ο κατάλογος των ανακοινώσεων και κατευθυντήριων οδηγιών που έχει εκδώσει η Επιτροπή των ΕΚ πριν από τις 31 Ιουλίου 1991. Οι εν λόγω μη δεσμευτικές πράξεις περιέχουν αρχές και κανόνες που εφαρμόζει η Επιτροπή στον τομέα του ανταγωνισμού. Η συμφωνία ΕΟΧ υποχρεώνει την Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ να λαμβάνει δεόντως υπόψη τις αρχές και τους κανόνες αυτούς.Γ. Στο άρθρο 25 της συμφωνίας περί Εποπτείας και Δικαστηρίου, τα κράτη ΕΖΕΣ (1) περιέλαβαν την υποχρέωση όπως η εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ θεσπίσει αντίστοιχες πράξεις προς αυτές της Επιτροπής των ΕΚ που μνημονεύθηκαν ανωτέρω.Δ. Σύμφωνα με την υποχρέωση αυτή, η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ εγκρίνει τις παρούσες κατευθυντήριες οδηγίες σύμφωνα με την ισχύ που της παραχωρεί το άρθρο 5 παράγραφος 2 στοιχείο β) της συμφωνίας περί Εποπτείας και Δικαστηρίου. Προτίθεται να εφαρμόσει τις αρχές και τους κανόνες που περιέχονται στις παρούσες κατευθυντήριες οδηγίες κατά την εφαρμογή των σχετικών κανόνων ανταγωνισμού του ΕΟΧ σε μια ιδιαίτερη περίπτωση. Η παρούσες κατευθυντήριες οδηγίες αντιστοιχούν στις κατευθυντήριες οδηγίες της Επιτροπής που αφορούν την εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού της ΕΟΚ στον τομέα των τηλεποκοινωνιών που αναφέρονται στο σημείο 25 του παραρτήματος XIV της συμφωνίας ΕΟΧ και στο σημείο 10 του παραρτήματος ΙΙ της συμφωνίας περί Εποπτείας και Δικαστηρίου, αντίστοιχα.Πρόλογος Σκοπός των κατευθυντήριων αυτών οδηγιών είναι να διασαφηνισθεί η εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού του ΕΟΧ στους συμμετέχοντες στην αγορά του τηλεπικοινωνιακού τομέα. Οι κανόνες αυτοί πρέπει να εξετασθούν στα πλαίσια των ειδικών συνθηκών που επικρατούν στον τηλεπικοινωνιακό τομέα.Ο κύριος σκοπός κατά την άποψη της Εποπτεύουσας Αρχής της ΕΖΕΣ πρέπει να είναι η δημιουργία αποτελεσματικών πανευρωπαϊκών δικτύων και υπηρεσιών, με το ελάχιστο κόστος και την υψηλότερη ποιότητα, που θα παράσχουν στον ευρωπαίο χρήστη της αγοράς που καλύπει η συμφωνία για τον ΕΟΧ μια βασική υποδομή για αποτελεσματική λειτουργία.Στα πλαίσια αυτά, θεωρείται ότι η ελευθέρωση και η εναρμόνιση στον τομέα αυτόν πρέπει να συμβαδίζουν.Δεδομένων των συνθηκών ανταγωνισμού στον τηλεπικοινωνιακό τομέα, πρέπει να παρέχεται στους φορείς εκμετάλλευσης τηλεπικοινωνιών η δυνατότητα και η προτροπή να συγκροτήσουν τους αναγκαίους μηχανισμούς συνεργασίας, προκειμένου να δημιουργηθεί - ή να διασφαλισθεί - σε όλο τον ΕΟΧ η πλήρης διασυνδεσιμότητα μεταξύ των δημόσιων δικτύων και, όπου χρειάζεται, μεταξύ των υπηρεσιών, ώστε να δοθεί στους ευρωπαίους χρήστες η δυνατότητα να επωφεληθούν από ένα ευρύτερο φάσμα καλύτερων και φθηνότερων τηλεπικοινωνιακών υπηρεσιών.Αυτό μπορεί και πρέπει να γίνει σε συμμόρφωση και σεβασμό προς τους κανόνες ανταγωνισμού του ΕΟΧ, προκειμένου να αποφευχθούν οι άσκοπες δαπάνες που θα προέκυπταν διαφορετικά. Για τους ίδιους λόγους, οι φορείς εκμετάλλευσης και οι άλλες εταιρείες που μπορεί να κατέχουν δεσπόζουσα θέση στην αγορά πρέπει να έχουν επίγνωση ότι απαγορεύεται η καταχρηστική εκμετάλλευση των εν λόγω θέσεων.Οι κατευθυντήριες οδηγίες θα πρέπει να ερμηνευθούν με βάση το διπλό αυτό στόχο. Ανάμεσα στα σημεία τα οποία διαλευκαίνουν οι κατευθυντήριες οδηγίες περιλαμβάνονται οι μορφές συνεργασίας που οδηγούν σε ανεπιθύμητη σύγκρουση και υπό αυτήν την έννοια παραθέτουν τη λίστα των μη αποδεκτών συνεργασιών.Συνεπώς, πρέπει να θεωρηθούν σαν μια όψη της συνολικής πολιτικής στον τομέα των τηλεπικοινωνιών και κυρίως για πολιτική και ενέργειες που ενθαρρύνουν τη συνεργασία η οποία προωθεί την ανάπτυξη και διαθεσιμότητα ανεπτυγμένων επικοινωνιών για την Ευρώπη.Η πλήρης εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού αποτελεί ένα σημαντικό μέρος της γενικότερης προσέγγισης στο θέμα των τηλεπικοινωνιών. Οι εν λόγω κατευθυντήριες οδηγίες θα πρέπει να βοηθήσουν τους συμμετέχοντες στην αγορά να διαμορφώσουν τις δικές τους στρατηγικές και ρυθμίσεις για τα πανευρωπαϊκά δίκτυα και υπηρεσίες από την αρχή, κατά τρόπο που τους επιτρέπει να ευθυγραμμιστούν πλήρως με τους κανόνες αυτούς. Σε περίπτωση σημαντικών μεταβολών στις συνθήκες που επικρατούσαν όταν χαράχθηκαν οι κατευθυντήριες αυτές γραμμές, η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ μπορεί να θεωρήσει σκόπιμη την προσαρμογή τους στη μεταβολή της κατάστασης στον τηλεπικοινωνιακό τομέα.Ι. Περίληψη 1. Η παρούσα ανακοίνωση σκοπεύει να καθορίσει κατευθυντήριες οδηγίες όσον αφορά την εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού στον κλάδο των τηλεπικοινωνιών.2. Ο τηλεπικοινωνιακός τομέας, απαιτεί σε πολλές περιπτώσεις συμφωνίες συνεργασίας ακόμη και μεταξύ των οργανισμών τηλεπικοινωνιών (ΟΤ) προκειμένου να εξασφαλίζεται η διασυνδεσιμότητα του δικτύου και των υπηρεσιών, καθώς και η υποβολή αίτησης προς και η χρέωση από ένα φορέα, στοιχεία απαραίτητα για την παροχή υπηρεσιών σε ευρωπαϊκή κλίμακα για την καλύτερη δυνατή εξυπηρέτηση των χρήστων. Αυτοί οι στόχοι μπορούν να επιτευχθούν μέσω της συνεργασίας των οργανισμών τηλεπικοινωνιών, για παράδειγμα στους τομείς εκείνους όπου μπορεί να συνεχιστεί η παροχή αποκλειστικών ή ειδικών δικαιωμάτων σύμφωνα με τους κανόνες του ΕΟΧ, περιλαμβανομένων και των κανόνων ανταγωνισμού, καθώς και σε τομείς όπου για την καλύτερη δυνατή εξυπηρέτηση απαιτούνται ορισμένα είδη συνεργασίας. Αφετέρου, ο κύριος στόχος της δημιουργίας στην αγορά των προϋποθέσεων για παροχή στους ευρωπαίους χρήστες ευρύτερου φάσματος τηλεπικοινωνιακών υπηρεσιών, καλύτερης ποιότητας και με χαμηλότερο κόστος, απαιτεί τη σύσταση και διασφάλιση ισχυρής ανταγωνιστικής δομής. Ο ανταγωνισμός διαδραματίζει κεντρικό ρόλο στον ΕΟΧ.Ο ΕΟΧ θα αποτελέσει μια νέα διάσταση για τους φορείς εκμετάλλευσης και τους χρήστες των τηλεπικοινωνιών. Ο ανταγωνισμός θα δώσει σ' αυτούς την ευκαιρία να κάνουν πλήρη χρήση της τεχνολογικής ανάπτυξης και να την επιταχύνουν, και θα τους παράσχει κίνητρα για αναδιάρθρωση και για επίτευξη των αναγκαίων οικονομιών κλίμακας ώστε να καταστούν ανταγωνιστικοί όχι μόνο στην αγορά που καλύπτεται από τη συμφωνία για τον ΕΟΧ, αλλά και σε όλο τον κόσμο.Έχοντας υπόψη τα ανωτέρω, στις κατευθυντήριες αυτές οδηγίες υπενθυμίζονται οι βασικές αρχές τις οποίες έχει εφαρμόσει και πρόκειται να εφαρμόζει στον τομέα αυτό η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ, σύμφωνα με την αποστολή που έχει βάσει των κανόνων ανταγωνισμού της συμφωνίας για τον ΕΟΧ, χωρίς να προδικάζεται η έκβαση οποιασδήποτε συγκεκριμένης υπόθεσης η οποία θα πρέπει να κρίνεται με βάση τα πραγματικά περιστατικά.Ο επιδιωκόμενος στόχος συνίσταται ιδίως στη βελτίωση των επενδυτικών συνθηκών του τομέα και στη δημιουργία πανευρωπαϊκών υπηρεσιών.Οι μηχανισμοί για τη δημιουργία ασφάλειας σε ατομικές υποθέσεις (πέραν των καταγγελιών και των αυτεπάγγελτων ερευνών), παρέχονται μέσω των διαδικασιών κοινοποίησης και αρνητικής πιστοποίησης που προβλέπονται από στο κεφάλαιο ΙΙ του πρωτοκόλλου 4 της συμφωνίας περί Εποπτείας και Δικαστηρίου που θεσπίζει τυπική διαδικασία απαλλαγής των συμφωνιών συνεργασίας στον τομέα αυτό όπου και όταν τούτο ζητείται. Το ζήτημα αυτό εκτίθεται λεπτομερέστερα στην παρούσα ανακοίνωση.ΙΙ. Εισαγωγή 3. Η ουσιώδης παγκόσμια τεχνολογική ανάπτυξη στον τομέα των τηλεπικοινωνιών (2) προκάλεσε σημαντικές αλλαγές στους όρους ανταγωνισμού. Οι παραδοσιακοί μονοπωλιακοί οργανισμοί δεν μπορούν μόνοι τους να αντιμετωπίσουν την πρόκληση της τεχνολογικής επανάστασης. Στον τηλεπικοινωνιακό χώρο έχουν εμφανιστεί νέες οικονομικές δυνάμεις, οι οποίες είναι σε θέση να προσφέρουν στους χρήστες τις πολυάριθμες βελτιωμένες υπηρεσίες που δημιουργήθηκαν με τις νέες τεχνολογίες. Αυτό προκάλεσε και έδωσε ώθηση σε ευρεία διαδικασία απορρύθμισης, η οποία έχει εξαπλωθεί σε διάφορους βαθμούς.Η κίνηση αυτή μεταβάλλει προοδευτικά τη διάρθρωση της ευρωπαϊκής αγοράς. Νέοι ιδιωτικοί φορείς έχουν διεισδύσει στην αγορά με όλο και περισσότερες υπερεθνικές υπηρεσίες προστιθέμενης αξίας. Οι τηλεπικοινωνιακοί οργανισμοί, μολονότι διατηρούν κεντρικό ρόλο στην παροχή δημόσιων υπηρεσιών, έχουν αποκτήσει «επιχειρηματικό» τρόπο σκέψης. Έχουν αρχίσει να ανταγωνίζονται δυναμικά τους ιδιωτικούς φορείς τόσον όσον αφορά τις υπηρεσίες όσο και τον εξοπλισμό. Διαπιστώνεται ευρεία αναδιάρθρωση, μέσω των συγχωνεύσεων και των κοινών επιχειρήσεων, προκειμένου οι επιχειρήσεις να ανταγωνίζονται με πλερισσότερη αποτελεσματικότητα στη χωρίς ρυθμίσεις αγορά με οικονομίες κλίμακας και μέτρα εξορθολογισμού. Ολα αυτά έχουν πολλαπλασιαστικό αποτέλεσμα στην τεχνολογική πρόοδο.4. Με βάση τα ανωτέρω, ο κεντρικός ρόλος του ανταγωνισμού για τον ΕΟΧ καθίσταται εμφανής.5. Κατά την εφαρμογή των κανόνων του ανταγωνισμού, η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ προσπαθεί να αποφύγει τη λήψη κρατικών μέτρων ή δεσμεύσεων που δημιουργούν ή διατηρούν τεχνητά εμπόδια ασυμβίβαστα με την συμφωνία για τον ΕΟΧ.Εξάλλου, ευνοεί όλες τις μορφές συνεργασίας που προωθούν την καινοτομία και την οικονομική πρόοδο, όπως προβλέπεται από το δίκαιο του ανταγωνισμού. Η διατήρηση αποτελεσματικού ανταγωνισμού στις τηλεπικοινωνίες δεν είναι ζήτημα πολιτικής επιλογής. Η επιλογή της ελεύθερης αγοράς και της ανταγωνιστικά προσανατολισμένης οικονομίας υπήρξε πάντοτε στόχος της συμφωνίας για τον ΕΟΧ και οι κανόνες ανταγωνισμού της συμφωνίας έχουν άμεση εφαρμογή στο έδαφος που καλύπτει. Οι προαναφερθείσες θεμελιώδεις μεταβολές καθιστούν αναγκαία την πλήρη εφαρμογή του δικαίου του ανταγωνισμού.6. Υπάρχει ανάγκη για μεγαλύτερη ασφάλεια κατά την εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού. Οι τηλεπικοινωνιακοί οργανισμοί, ενώ διατηρούν τα καθήκοντα τους για εξυπηρέτηση του δημοσίου συμφέροντος, αντιμετωπίζουν τώρα την εφαρμογή των κανόνων αυτών, ουσιαστικά χωρίς προσαρμογή μετά από μια μακρά παράδοση νομικής προστασίας. Το πεδίο που καλύπτουν οι εν λόγω κανόνες και οι πραγματικές επιπτώσεις τους δεν είναι πολλές φορές εύκολο να γίνουν αντιληπτά. Δεδομένου ότι η τεχνολογία κινείται με ταχύτητα και απαιτούνται τεράστιες επενδύσεις για να υπάρξει όφελος από τις νέες δυνατότητες της αγοράς, όλοι οι φορείς, ιδιωτικοί και δημόσιοι, πρέπει να λαμβάνουν ταχείες αποφάσεις, συνεκτιμώντας τα νομικά πλαίσια των κανόνων ανταγωνισμού.7. Η ανάγκη για μεγαλύτερη ασφάλεια όσον αφορά την εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού καλύπτεται ήδη με τις εκτιμήσεις που γίνονται σε πολλές συγκεκριμένες υποθέσεις. Εντούτοις, οι εκτιμήσεις συγκεκριμένων υποθέσεων έχουν δώσει απάντηση σε ορισμένα μόνον από τα πολυάριθμα ζητήματα ανταγωνισμού που προκύπτουν στον τομέα των τηλεπικοινωνιών. Η πρακτική της Εποπτεύουσας Αρχής της ΕΖΕΣ στον τομέα αυτό θα αναπτυχθεί περαιτέρω με την ευκαιρία μελλοντικών υποθέσεων.Σκοπός των κατευθυντήριων οδηγιών 8. Οι κατευθυντήριες οδηγίες αποσκοπούν στην ενημέρωση των δημόσιων τηλεπικοινωνιακών οργανισμών, των άλλων παραγωγών και χρηστών τηλεπικοινωνιών, των επαγγελματικών νομικών κύκλων και του ενδιαφερόμενου κοινού σχετικά με τις γενικές νομικές και οικονομικές αρχές τις οποίες ακολουθεί η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ κατά την εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού στις επιχειρήσεις του τηλεπικοινωνιακού τομέα, με βάση την εμπειρία που έχει αποκτηθεί από συγκεκριμένες υποθέσεις σύμφωνα με τις αποφάσεις του Δικαστηρίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων.9. Η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ θα εφαρμόσει τις αρχές αυτές στις συγκεκριμένες υποθέσεις με τρόπο ευέλικτο και λαμβάνοντας υπόψη τα συγκεκριμένα πλαίσια κάθε υπόθεσης. Οι κατευθυντήριες οδηγίες δεν καλύπτουν όλες τις γενικές αρχές που διέπουν την εφαρμογή των κανόνων περί ανταγωνισμού, αλλά μόνο εκείνες που έχουν ειδική σημασία για θέματα τηλεπικοινωνιών. Οι γενικές αρχές των κανόνων περί ανταγωνισμού, που δεν αφορούν ειδικά τις τηλεπικοινωνίες αλλά εφαρμόζονται πλήρως στον τομέα αυτό, βρίσκονται στις κανονιστικές πράξεις, στις αποφάσεις του Δικαστηρίου και στις αποφάσεις της Εποπτεύουσας Αρχής της ΕΖΕΣ που αφορούν συγκεκριμένες υποθέσεις στην ετήσια έκθεση της Εποπτεύουσας Αρχής της ΕΖΕΣ επί της πολιτικής ανταγωνισμού, στις ανακοινώσεις τύπου, καθώς και στις άλλες ενημερώσεις του κοινού που προέρχονται από την Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ.10. Οι κατευθυντήριες οδηγίες δεν δημιουργούν προστατεύσιμα δικαιώματα. Εξάλλου, δεν προδικάζουν την ερμηνεία που μπορεί να δοθεί από άλλες αρμόδιες αρχές και ιδιαίτερα από τα εθνικά δικαστήρια και το Δικαστήριο της ΕΖΕΣ.11. Μια οικονομική και νομική μεταβολή δεν συνεπάγεται αυτόματα την ταυτόχρονη τροποποίηση των κατευθυντήριων οδηγιών. Η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ, πάντως, διατηρεί τη δυνατότητα να προβεί σε σχετική τροποποίηση όταν θεωρεί ότι οι κατευθυντήριες γραμμές δεν ανταποκρίνονται πλέον στο στόχο τους, λόγω θεμελιωδών ή/και επανειλημμένων μεταβολών στα νομικά προηγούμενα, στις μεθόδους εφαρμογής των κανόνων περί ανταγωνισμού και στο κανονιστικό, οικονομικό, και τεχνικό πλαίσιο.12. Οι κατευθυντήριες γραμμές αφορούν ουσιαστικά την άμεση εφαρμογή των κανόνων περί ανταγωνισμού στις επιχειρήσεις, δηλαδή τα άρθρα 53 και 54 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ. Δεν αφορούν τους κανόνες που εφαρμόζονται στα συμβαλλόμενα μέρη της συμφωνίας για τον ΕΟΧ και ειδικότερα το άρθρο 3 και το άρθρο 59 παράγραφοι 1 και 3 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ. Οι αρχές που διέπουν την εφαρμογή του άρθρου 59 στις τηλεπικοινωνίες διατυπώνονται στις πράξεις που αναφέρονται στα σημεία 12 και 13 του παραρτήματος XIV της συμφωνίας για τον ΕΟΧ (οδηγίες 88/301/ΕΟΚ και 90/388/ΕΟΚ της Επιτροπής, εφεξής αναφερόμενες αντίστοιχα ως «οδηγία περι τερματικών» και «οδηγία περί παροχής υπηρεσιών»).Σχέση μεταξύ κανόνων ανταγωνισμού που εφαρμόζονται στις επιχειρήσεις και κανόνων που εφαρμόζονται στα κράτη της ΕΖΕΣ ή τα κράτη μέλη της ΕΚ 13. Κατ' εφαρμογή των άρθρων 85 και 86 της συνθήκης ΕΚ (που αντιστοιχούν στα άρθρα 53 και 54 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ) το Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων (3) έχει αποφανθεί ότι, μολονότι αληθεύει ότι τα άρθρα 85 και 86 της συνθήκης ΕΚ αφορούν τη συμπεριφορά των επιχειρήσεων και όχι τις νομοθετικές ή κανονιστικές ρυθμίσεις των κρατών μελών, δυνάμει του άρθρου 5 παράγραφος 2 της συνθήκης ΕΚ (που αντιστοιχεί στο άρθρο 3 παράγραφος 2 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ), τα κράτη μέλη οφείλουν να μην λαμβάνουν ή διατηρούν σε ισχύ μέτρα που θα μπορούσαν να στερήσουν τις διατάξεις αυτές από την πρακτική τους αποτελεσματικότητα. Το Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων ανέφερε ότι αυτό θα μπορούσε ιδιαίτερα να συμβεί εάν ένα κράτος μέλος επρόκειτο να ζητήσει ή να ευνοήσει τη δημιουργία απαγορευμένων συμπράξεων να ενισχύσει τα αποτελέσματα που έχουν ή να ενθαρρύνει καταχρήσεις δεσποζουσών θέσεων από επιχειρήσεις.Εάν τα μέτρα αυτά ληφθούν ή διατηρηθούν σε ισχύ έναντι δημόσιων επιχειρήσεων ή επιχειρήσεων στις οποίες ένα κράτος ΕΖΕΣ ή κράτος μέλος της ΕΚ χορηγεί ειδικά ή αποκλειστικά δικαιώματα, έχει επίσης εφαρμογή το άρθρο 59.14. Όταν η συμπεριφορά δημόσιας επιχείρησης ή επιχείρησης στην οποία ένα κράτος ΕΖΕΣ ή κράτος μέλος της ΕΚ χορηγεί ειδικά ή αποκλειστικά δικαιώματα προκύπτει αποκλειστικά, από την άσκηση αυτόνομης συμπεριφοράς εκ μέρους της επιχείρησης, εμπίπτει μόνο στα άρθρα 53 και 54.Όταν η συμπεριφορά αυτή επιβάλλεται με κρατικό μέτρο υποχρεωτικού χαρακτήρα (κανονιστικό ή διοικητικό), που δεν αφήνει καμία διακριτική ευχέρεια στις ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις, στο εν λόγω κράτος εφαρμόζεται το άρθρο 59 σε συνδυασμό με τα άρθρα 53 και 54. Στην περίπτωση αυτή, τα εν λόγω άρθρα εφαρμόζονται στη συμπεριφορά της επιχείρησης λαμβάνοντας υπόψη τους περιορισμούς τους οποίους επιβάλλει το κρατικό μέτρο υποχρεωτικού χαρακτήρα.Τέλος, όταν η συμπεριφορά είναι αποτέλεσμα ελεύθερης επιλογής των εν λόγω επιχειρήσεων, αλλά το κράτος έχει λάβει μέτρα τα οποία ενθαρρύνουν τη συμπεριφορά ή ενισχύουν τα αποτελέσματά της, για τη συμπεριφορά της επιχείρησης εφαρμόζονται τα άρθρα 53 ή/και 54, ενώ για το κρατικό μέτρο εφαρμόζεται το άρθρο 59. Αυτό θα μπορούσε να συμβαίνει μεταξύ άλλων εάν το κράτος έχει εγκρίνει ή/και επικυρώσει νομοθετικά το αποτέλεσμα της συμπεριφοράς των επιχειρήσεων (για παράδειγμα τιμολόγια).Οι κατευθυντήριες αυτές γραμμές και οι οδηγίες περί τερματικών και παροχής υπηρεσιών αλληλοσυμπληρώνονται μέχρις ορισμένου βαθμού, δεδομένου ότι καλύπτουν τις αρχές που διέπουν την εφαρμογή των κανόνων περί ανταγωνισμού τα άρθρα 53 και 54 αφενός, και το άρθρο 59 αφετέρου.Εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού και άλλων κανόνων του ΕΟΧ που περιλαμβάνουν ρυθμίσεις σχετικές με την παροχή ανοικτού δικτύου [Open Network Provision (ONP)] 15. Τα άρθρα 53 και 54 και οι κανονισμοί που έχουν εκδοθεί προς εφαρμογή τους αποτελούν το ισχύον και εκτελεστό δίκαιο εντός του εδάφους που καλύπτει η συμφωνία για τον ΕΟΧ. Περίπτωση σύγκρουσης με άλλους κανόνες του ΕΟΧ δεν πρέπει να υφίσταται επειδή το δίκαιο του ΕΟΧ είναι διαρθρωμένο με συνέπεια σε νομικό πλαίσιο κανόνων. Άλλοι κανόνες του ΕΟΧ, ειδικότερα εκείνοι που αφορούν τον τηλεπικοινωνιακό τομέα, δεν μπορούν να θεωρηθούν ως εμπίπτοντες στο σύνολο των ρυθμίσεων προς εφαρμογή των άρθρων 53 και 54 σ' αυτόν τον τομέα. Είναι προφανές, εντούτοις, ότι οι πράξεις του ΕΟΧ που ισχύουν στον τηλεπικοινωνιακό τομέα πρέπει να ερμηνεύονται με τρόπο σύμφωνο προς τους κανόνες ανταγωνισμού.16. Τα ανωτέρω αφορούν κυρίως τη σχέση μεταξύ κανόνων ανταγωνισμού που απευθύνονται στις επιχειρήσεις και κανόνων παροχής ανοικτού δικτύου. Η παροχή ανοικτού δικτύου περιλαμβάνει τον ταχύ καθορισμό των τεχνικών προϋποθέσεων, των προϋποθέσεων χρήσης και των αρχών τιμολόγησης για την παροχή ανοικτού δικτύου, αρχίζοντας με τις εναρμονισμένες προϋποθέσεις χρήσης των μισθωμένων γραμμών. Οι λεπτομέρειες των διαδικασιών της παροχής ανοικτού δικτύου έχουν καθορισθεί με την πράξη που μνημονεύεται στο σημείο 2 του παραρτήματος XIV της συμφωνίας για τον ΕΟΧ (οδηγία 90/387/ΕΟΚ της Επιτροπής, εφεξής αναφερόμενη ως «οδηγία 90/387») για τη δημιουργία της εσωτερικής αγοράς στον τομέα των τηλεπικοινωνιακών υπηρεσιών μέσω της εφαρμογής της παροχής ανοικτού δικτύου.17. Η παροχή ανοικτού δικτύου διαδραματίζει ουσιαστικό ρόλο για τη διασφάλιση πανευρωπαϊκής πρόσβασης σε δημόσια δίκτυα σε επίπεδο ΕΟΧ. Με την εναρμόνιση της παροχής ανοικτού δικτύου, στο χρήστη του δικτύου θα προσφέρονται εναρμονισμένοι όροι πρόσβασης σε όλο το έδαφος που καλύπτεται από τη συμφωνία για τον ΕΟΧ, σε οποιαδήποτε χώρα απευθύνονται. Σύμφωνα με ειδικότερη πρόβλεψη των κανόνων παροχής ανοικτού δικτύου, η εναρμονισμένη πρόσβαση θα πραγματοποιείται σε συντονισμό με τους κανόνες ανταγωνισμού όπως ήδη αναφέρθηκε.Οι κανόνες της παροχής ανοικτού δικτύου δεν μπορούν να θεωρηθούν ως κανόνες ανταγωνισμού που αφορούν τη συμπεριφορά κρατών ή/και επιχειρήσεων. Κατά συνέπεια, οι κανόνες της παροχής ανοικτού δικτύου και του ανταγωνισμού συνιστούν δύο διαφορετικά συστήματα νομικών κανόνων, τα οποία όμως είναι συνεπή το ένα προς το άλλο. Ως εκ τούτου, οι κανόνες ανταγωνισμού βρίσκουν πλήρη εφαρμογή ακόμη και όταν το σύνολο των κανόνων της παροχής ανοικτού δικτύου έχει υιοθετηθεί.18. Οι κανόνες του ανταγωνισμού εφαρμόζονται και θα εφαρμόζονται με συνέπεια ως προς τους ισχύοντες νομικούς κανόνες συναλλαγών στον ΕΟΧ. Πάντως, οι κανόνες του ανταγωνισμού εφαρμόζονται με τρόπο που δεν συνιστά διάκριση τόσο στις επιχειρήσεις που είναι εγκατεστημένες στο έδαφος που καλύπτεται από τη συμφωνία για τον ΕΟΧ, όσο και στις επιχειρήσεις οι οποίες παρά το γεγονός ότι δεν είναι εγκατεστημένες στο έδαφος αυτό, έχουν πρόσβαση στην αγορά που καλύπτεται από τη συμφωνία για τον ΕΟΧ.ΙΙΙ. Κοινές αρχές εφαρμογής των άρθρων 53 και 54 Εξίσου εφαρμογή των άρθρων 53 και 54 19. Τα άρθρα 53 και 54 βρίσκουν άμεση εφαρμογή στο έδαφος που καλύπτεται από τη συμφωνία για τον ΕΟΧ σε όλες τις επιχειρήσεις, δημόσιες ή ιδιωτικές, εξίσου και στον ίδιο βαθμό, εκτός από την εξαίρεση που προβλέπεται στο άρθρο 59 παράγραφος 2 (4).Η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ και οι εθνικές διοικητικές και δικαστικές αρχές είναι αρμόδιες για την εφαρμογή των κανόνων αυτών σύμφωνα με τους όρους που θέτει το κεφάλαιο ΙΙ του πρωτοκόλλου 4 της συμφωνίας περί Εποπτείας και Δικαστηρίου.20. Συνεπώς, τα άρθρα 53 και 54 εφαρμόζονται συγχρόνως και στους ιδιωτικούς φορείς εκμετάλλευσης τηλεπικοινωνιών και στους δημόσιους, επεκτείνονται δε και στις τηλεπικοινωνιακές διοικήσεις και στις αναγνωρισμένες ιδιωτικές επιχειρήσεις εκμετάλλευσης που στο εξής αναφέρονται ως «οργανισμοί τηλεπικοινωνιών» (ΟΤ).Οι ΟΤ είναι επιχειρήσεις, κατά την έννοια των άρθρων 53 και 54, στο βαθμό που ασκούν οικονομική δραστηριότητα, για την κατασκευή ή/και πώληση τηλεπικοινωνιακού εξοπλισμού ή/και την παροχή τηλεπικοινωνιακών υπηρεσιών, χωρίς να λαμβάνονται υπόψη άλλα στοιχεία όπως, για παράδειγμα, εάν έχουν νομικό χαρακτήρα ή όχι και εάν είναι διακεκριμένες από νομική άποψη οντότητες ή αποτελούν μέρος του κρατικού μηχανισμού (5). Συνεπώς, οι ενώσεις των ΟΤ, αποτελούν ενώσεις επιχειρήσεων κατά την έννοια του άρθρου 53. Αυτό ισχύει ακόμη και στην περίπτωση κατά την οποία οι ΟΤ συμμετέχουν ως επιχειρήσεις σε οργανισμούς στους οποίους οι κρατικές αρχές επίσης αντιπροσωπεύονται.Τα άρθρα 53 και 54 εφαρμόζονται επίσης στις επιχειρήσεις που βρίσκονται εκτός του εδάφους που καλύπτεται από τη συμφωνία για τον ΕΟΧ όταν περιοριστικές συμφωνίες συνάπτονται ή πρόκειται να συναφθούν, καθώς επίσης όταν γίνονται καταχρήσεις από τις επιχειρήσεις αυτές εντός της κοινής αγοράς, στο βαθμό που επηρεάζουν τις συναλλαγές μεταξύ των συμβαλλομένων μερών (6).Περιορισμοί του ανταγωνισμού που δικαιολογούνται βάσει του άρθρου 59 παράγραφος 2 ή από ουσιώδεις απαιτήσεις 21. Η εξαίρεση που προβλέπεται στο άρθρο 59 παράγραφος 2 μπορεί να ισχύει τόσο για κρατικά μέτρα όσο και για πρακτικές επιχειρήσεων. Η οδηγία για τις υπηρεσίες και ιδίως στο άρθρο 3, προβλέπει για ένα κράτος ΕΖΕΣ ή ένα κράτος μέλος της ΕΚ τη δυνατότητα επιβολής συγκεκριμένων πλεριορισμών στις άδειες τις οποίες χορηγεί για την παροχή ορισμένων τηλεπικοινωνιακών υπηρεσιών. Οι περιορισμοί αυτοί μπορεί να επιβάλλονται κατ' εφαρμογή του άρθρου 59 παράγραφος 2 ή προκειμένου να διασφαλιστεί η συμμόρφωση με ορισμένες ουσιώδεις απαιτήσεις του κράτους που προσδιορίζονται στην προαναφερθείσα πράξη.22. Όσον αφορά το άρθρο 59 παράγραφος 2, μπορεί να γίνει επίκληση της εξαίρεσης που προβλέπεται στη διάταξη αυτή για τη συμπεριφορά ενός ΟΤ, εφόσον προκαλεί περιορισμούς του ανταγωνισμού που δεν έχουν επιβληθεί από το κράτος (ΕΖΕΣ ή κράτος μέλος της ΕΚ) κατ' εφαρμογή της προαναφερθείσας πράξης. Πάντως, πρέπει να λαμβάνεται υπόψη το γεγονός ότι, στην περίπτωση αυτή, το κράτος του οποίου καθήκον είναι η προστασία του δημόσιου και γενικού οικονομικού συμφέροντος, δεν έκρινε αναγκαίο να επιβάλει τους εν λόγω περιορισμούς. Έτσι, γίνεται ιδιαίτερα δύσκολο να αποδειχθεί ότι η εξαίρεση του άρθρου 59 παράγραφος 2 εξακολουθεί να εφαρμόζεται στη συμπεριφορά επιχείρησης που συνεπάγεται τους περιορισμούς αυτούς.23. Η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ συνάγει από τη νομολογία του Δικαστηρίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων (7) ότι έχει την αποκλειστική αρμοδιότητα, υπό τον έλεγχο του Δικαστηρίου της ΕΖΕΣ, να αποφασίζει για την εφαρμογή της εξαίρεσης του άρθρου 59 παράγραφος 2. Οι εθνικές αρχές, περιλαμβανομένων και των δικαστικών αρχών, μπορεί να κρίνουν ότι δεν ισχύει η εξαίρεση αυτή, όταν διαπιστώνουν ότι είναι προφανές ότι οι κανόνες περί ανταγωνισμού δεν παρακωλύουν την εκτέλεση της αποστολής γενικού οικονομικού συμφέροντος που έχει ανατεθεί στις επιχειρήσεις. Όταν οι εν λόγω αρχές δεν μπορούν να προβούν σε σαφή εκτίμηση, θα πρέπει να αναστείλουν τη λήψη της απόφασής τους προκειμένου να δώσουν στην Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ τη δυνατότητα να διαπιστώσει κατά πόσο πληρούνται οι προϋποθέσεις για την εν λόγω διάταξη.24. Όσον αφορά τα μέτρα που αποσκοπούν στη συμμόρφωση με «ουσιώδεις απαιτήσεις», κατά την έννοια της οδηγίας περί παροχής υπηρεσιών βάσει του άρθρου 1 της τελευταίας (8), αυτά μπορούν να ληφθούν μόνο από τα κράτη μέλη και όχι από επιχειρήσεις.Η σχετική αγορά 25. Για την εκτίμηση των συνεπειών που έχει μια συμφωνία στον ανταγωνισμό στα πλαίσια του άρθρου 53 και της ύπαρξης δεσπόζουσας θέσης στην αγορά στα πλαίσια του άρθρου 54, είναι αναγκαίος ο προσδιορισμός της σχετικής αγοράς (αγορών), της αγοράς του προϊόντος ή των υπηρεσιών και της γεωγραφικής αγοράς, στον τομέα των τηλεπικοινωνιών. Σε ένα πλαίσιο ταχύτατα εξελισσόμενης τεχνολογίας, ο ορισμός της σχετικής αγοράς είναι δυναμικός και ευμετάβλητος.α) Η Αγορά του προϊόντος26. Η αγορά ενός προϊόντος περιλαμβάνει το σύνολο των προϊόντων τα οποία, όσον αφορά τα χαρακτηριστικά τους, είναι ιδιαιτέρως κατάλληλα για την ικανοποίηση πάγιων αναγκών και μόνο σε περιορισμένο βαθμό είναι εναλλάξιμα με άλλα προϊόντα όσον αφορά την τιμή, τη χρήση και την προτίμηση των καταναλωτών. Μια εξέταση που περιορίζεται στα αντικειμενικά μόνο χαρακτηριστικά των σχετικών προϊόντων δεν μπορεί να είναι επαρκής. Πρέπει επίσης να ληφθούν υπόψη οι συνθήκες του ανταγωνισμού και η διάρθρωση της προσφοράς και της ζήτησης στην αγορά (9).Η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ μπορεί να προσδιορίσει με ακρίβεια τις αγορές αυτές στα πλαίσια των συγκεκριμένων υποθέσεων.27. Στα πλαίσια των κατευθυντηρίων οδηγιών, μπορεί να αναφερθεί μόνον ότι ενδέχεται να υπάρχουν χωριστές αγορές υπηρεσιών τουλάχιστον για την παροχή επίγειου δικτύου, τις φωνητικές επικοινωνίες, την επικοινωνία δεδομένων και τους δορυφόρους. Όσον αφορά την αγορά εξοπλισμού, για τον προσδιορισμό της αγοράς θα μπορούσαν να ληφθούν υπόψη όλοι οι ακόλουθοι τομείς: δημόσια και ιδιωτικά κέντρα μεταγωγής, συστήματα διαβίβασης και ειδικότερα στον τομέα των τερματικών, π.χ. τηλεφωνικές συσκευές, μοντέμ, τερματικοί τηλετύπου, τερματικοί διαβίβασης δεδομένων και κινητή τηλεφωνία. Με τα ανωτέρω στοιχεία δεν εμποδίζεται ο προσδιορισμός και άλλων στενότερων μεμονωμένων αγορών. Όσον αφορά τις άλλες υπηρεσίες - όπως οι υπηρεσίες προστιθέμενης αξίας - καθώς και τον εξοπλισμό τερματικών και δικτύου, δεν μπορεί να προσδιορισθεί κατά πόσον υπάρχει αγορά για κάθε ένα χωριστά ή για σύνολο από αυτά ή και για τα δύο, ανάλογα με την υπάρχουσα δυνατότητα υποκατάστασης στις διάφορες γεωγραφικές αγορές. Αυτό καθορίζεται κυρίως από την προσφορά και τις απαιτήσεις που υπάρχουν στις αγορές αυτές.28. Δεδομένου ότι στα διάφορα εθνικά δημόσια δίκτυα επικρατεί ανταγωνισμός για την εγκατάσταση των τηλεπικοινωνιακών κέντρων για μεγάλους χρήστες, ο ορισμός της αγοράς μπορεί να ποικίλλει ανάλογα. Πράγματι, οι μεγάλοι χρήστες τηλεπικοινωνιών, είτε παρέχουν υπηρεσίες είτε όχι, τοποθετούν τις εγκαταστάσεις τους λαμβάνοντας υπόψη, μεταξύ άλλων, τα χαρακτηριστικά των τηλεπικοινωνιακών υπηρεσιών που παρέχονται από κάθε ΟΤ. Κατά συνέπεια, συγκρίνουν τα εθνικά δημόσια δίκτυα και κέντρα μεταγωγής καθώς και τις άλλες υπηρεσίες που παρέχουν οι ΟΤ από άποψη χαρακτηριστικών και τιμών.29. Όσον αφορά τις δορυφορικές παροχές, το ζήτημα είναι κατά πόσον είναι κατ' ουσίαν εναλλάξιμες ή όχι με την παροχή επιγείου δικτύου.α) Η επικοινωνία μέσω δορυφόρου μπορεί να είναι διαφόρων ειδών: σταθερές υπηρεσίες (επικοινωνία από σημείο σε σημείο), προς πολλά σημεία (από ένα προς πολλά και από πολλά προς πολλά σημεία), μονόδρομες ή αμφίδρομες 7β) τα κυριότερα χαρακτηριστικά των δορυφόρων είναι: κάλυψη ευρείας γεωργραφικής περιοχής που δεν περιορίζεται από εθνικά σύνορα, κόστος που δεν επηρεάζεται από την απόσταση, ευελιξία και ευκολία ανάπτυξης των δικτύων, ιδιαίτερα στα συστήματα τερματικών με πολύ μικρή κεραία (VSAT) 7γ) οι χρήσεις των δορυφόρων μπορούν να ταξινομηθούν στις ακόλουθες κατηγορίες: φωνητική επικοινωνία και επικοινωνία δεδομένων με δημόσια μεταγωγή, εμπορικές υπηρεσίες προστιθέμενης αξίας και τηλεοπτικές μεταδόσεις 7δ) η δορυφορική παροχή παρουσιάζει ευρεία εναλλαξιμότητα με τη ζεύξη επίγειας διαβίβασης για τις βασικές διαβιβάσεις φωνής και δεδομένων σε μεγάλες αποστάσεις. Και αντίστροφα, λόγω των χαρακτηριστικών της, δεν είναι κατ' ουσίαν εναλλάξιμη αλλά μάλλον συμπληρωματική σε σχέση με τις ζεύξεις επίγειας διαβίβασης για αρκετές ειδικές χρήσεις διαβίβασης φωνής και δεδομένων. Οι χρήσεις αυτές είναι: υπηρεσίες προς περιφερειακές και λιγότερο ανεπτυγμένες περιοχές, ζεύγη μεταξύ μη όμορων χωρών, αναδιάρθρωση του δυναμικού και δρομολόγηση για την αποκατάσταση της κυκλοφορίας. Επιπλέον, οι δορυφόροι δεν είναι ουσιαστικά εναλλάξιμοι για την άμεση τηλεοπτική μετάδοση και τα ιδιωτικά δίκτυα προς πολλά σημεία για τις επαγγελματικές υπηρεσίες προστιθέμενης αξίας. Κατά συνέπεια, όλες αυτές οι δορυφορικές χρήσεις μπορούν να αποτελούν χωριστές αγορές προϊόντων. Στον τομέα των δορυφόρων, ενδέχεται να υπάρχουν χωριστές αγορές.30. Στις κινητές επικοινωνίες, φαίνεται ότι υπάρχουν διαφορετικές υπηρεσίες όπως η κυψελωτή τηλεφωνική τηλεειδοποίηση, το τηλεσημείο, η ασύρματη φωνητική επικοινωνία και ασύρματη επικοινωνία δεδομένων. Χάρη στην τεχνολογική εξέλιξη, καθένα από τα ασύρματα αυτά αποκτά όλο και περισσότερο βελτιωμένα χαρακτηριστικά. Συνέπεια αυτού, οι διαφορές μεταξύ όλων αυτών των συστημάτων αμβλύνονται προοδευτικά και αυξάνεται η εναλλαξιμότητά τους. Έτσι, δεν μπορεί να αποκλειστεί ότι, για ορισμένες χρήσεις, πολλά από αυτά τα συστήματα θα περιλαμβάνονται σε μια μόνο αγορά προϊόντων. Κατά το ίδιο τεκμήριο, είναι πιθανόν ότι, για ορισμένες χρήσεις, τα κινητά συστήματα θα ενσωματωθούν σε ενιαία αγορά με ορισμένες υπηρεσίες που προσφέρονται από το δημόσιο δίκτυο μεταγωγής.β) Η γεωγραφική αγορά31. Η γεωγραφική αγορά είναι μια περιοχή:- όπου οι επιχειρήσεις ανταγωνίζονται μεταξύ τους, και- όπου οι αντικειμενικοί όροι ανταγωνισμού που ισχύουν για το σχετικό προϊόν ή υπηρεσία είναι παρόμοιοι για όλους τους συναλλασσόμενους (10).32. Με την επιφύλαξη του οιρισμού της γεωγραφικής αγοράς στα πλαίσια συγκεκριμένων υποθέσεων, κάθε εθνικό έδαφος στο έδαφος που καλύπτεται από τη συμφωνία για τον ΕΟΧ φαίνεται ότι αποτελεί ακόμη μια χωριστή γεωγραφική αγορά όσον αφορά τις σχετικιές υπηρεσίες ή προϊόντα, εφόσον:- οι ανάγκες του πελάτη δεν μπορούν να ικανοποιηθούν με τη χρησιμοποίηση μιας εγχώριας υπηρεσίας,- υπάρχουν διαφορετικές κανονιστικές προϋποθέσεις απόκτησης των ειδικών ή αποκλειστικών δικαιωμάτων για την παροχή υπηρεσιών που τείνουν να απομονώσουν τα εθνικά εδάφη,- ως προς τον εξοπλισμό και τα δίκτυα, δεν υπάρχουν κοινά πρότυπα υποχρεωτικού χαρακτήρα ή μη, των οποίων η απουσία θα μπορούσε να οδηγήσει στην απομόνωση των εθνικών αγορών. Η απουσία εκουσίως επιβαλλομένων προτύπων στα πλαίσια του ΕΟΧ αποτελεί ένδειξη διαφορετικών απαιτήσεων των εθνικών πελατών.Πάντως, αναμένεται ότι η γεωγραφική αγορά θα επεκταθεί προοδευτικά στο έδαφος που καλύπτεται από τη συμφωνία για τον ΕΟΧ.33. Πρέπει επίσης να διαπιστωθεί κατά πόσον κάθε εθνική αγορά ή τμήμα αυτής αποτελεί σημαντικό μέρος της αγοράς που καλύπτεται από τη συμφωνία για τον ΕΟΧ. Αυτό συμβαίνει σε περίπτωση που οι σχετικές υπηρεσίες ή τα προϊόντα αποτελούν σημαντικό ποσοστό του εδάφους που καλύπτεται από τη συμφωνία για τον ΕΟΧ. Η αρχή αυτή ισχύει για όλες τις σχετικές υπηρεσίες και προϊόντα.34. Όσον αφορά τις ανοδικές δορυφορικές ζεύξεις για διασυνοριακές επικοινωνίες μέσω δορυφόρου, η ανοδική ζεύξη μπορεί να γίνει από οποιαδήποτε χώρα μεταξύ πολλών. Στην περίπτωση αυτή, η γεωγραφική αγορά είναι ευρύτερη από το εθνικό έδαφος και μπορεί να εκτείνεται στο έδαφος που καλύπτεται από τη συμφωνία για τον ΕΟΧ.Όσον αφορά το δυναμικό τμήματος, η επέκταση της γεωγραφικής αγοράς εξαρτάται από την ισχύ του δορυφόρου και την ικανότητά του να ανταγωνίζεται με άλλους δορυφόρους για τη διαβίβαση σε δεδομένη περιοχή, με άλλα λόγια από την εμβέλειά του. Αυτό μπορεί να εκτιμηθεί μόνο κατά περίπτωση.35. Όσον αφορά τις υπηρεσίες γενικά αλλά και τον τερματικό εξοπλισμό και τον εξοπλισμό δικτύου, η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ εκτιμά την ισχύ των σχετικών επιχειρήσεων στην αγορά και τα αποτελέσματα της συμπεριφοράς των επιχειρήσεων στον ανταγωνισμό στο έδαφος που καλύπτεται από τη συμφωνία για τον ΕΟΧ, λαμβάνοντας υπόψη τις διασυνδεδεμένες ενέργειες και την αλληλεπίδραση μεταξύ της αγοράς που καλύπτεται από τη συμφωνία για τον ΕΟΧ και της παγκόσμιας αγοράς. Το φαινόμενο αυτό ενδέχεται να έχει σημαντικές συνέπειες στη διάρθρωση των αγορών στο έδαφος που καλύπτεται από τη συμφωνία για τον ΕΟΧ, στη συνολική ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων που λειτουργούν στις αγορές αυτές και, μακροπρόθεσμα, στην ικανότητά τους να παραμείνουν ανεξάρτητες.IV. Εφαρμογή του άρθρου 53 36. Σε πολλές περιπτώσεις, η παροχή υπηρεσιών σε ευρωπαϊκή κλίμακα μπορεί να επιτευχθεί με τη συνεργασία των ΟΤ για παράδειγμα, διασφαλίζοντας τη διασυνδεσιμότητα και τη διαλειτουργικότητα:i) στις περιοχές εκείνες όπου η παροχή ειδικών ή αποκλειστικών δικαιωμάτων μπορεί να συνεχιστεί σύμφωνα με το δίκαιο του ΕΟΧ, και ειδικότερα με την οδηγία περί παροχής υπηρεσιών καθώς καιii) στις περιοχές όπου η βελτιστοποίηση της υπηρεσίας απαιτεί ορισμένες μορφές συνεργασίας, όπως τις λεγόμενες συμφωνίες προμήθειας από μια πηγή («one stop shopping»), δηλαδή δυνατότητα αγοράς υπηρεσιών ευρωπαϊκής κλίμακας σε ένα και μόνο σημείο πώλησης.Η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ δέχεται με ικανοποίηση και υποστηρίζει πλήρως την ανάγκη συνεργασίας, προκειμένου ιδίως να προωθήσει την ανάπτυξη πανευρωπαϊκών υπηρεσιών και να ενιχύσει την ανταγωνιστικότητα της κοινοτικής βιομηχανίας στο έδαφος που καλύπτεται από τη συμφωνία για τον ΕΟΧ και στις παγκόσμιες αγορές. Εντούτοις, η συνεργασία αυτή μπορεί να επιτύχει τον εν λόγω στόχο μόνο εάν είναι σύμφωνη με τους κανόνες περί ανταγωνισμού του ΕΟΧ. Το κεφάλαιο ΙΙ του πρωτοκόλλου 4 της συμφωνίας περί Εποπτείας και Δικαστηρίου προβλέπει συγκεκριμένη διαδικασία απαλλαγής των εν λόγω συμφωνιών συνεργασίας. Οι διαδικασίες που προβλέπονται από το κεφάλαιο ΙΙ του πρωτοκόλλου 4 της συμφωνίας περί Εποπτείας και Δικαστηρίου είναι οι ακόλουθες:i) η αίτηση αρνητικής πιστοποίησης, μέσω της οποίας η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ πιστοποιεί ότι οι συμφωνίες δεν εμπίπτουν στο άρθρο 53, επειδή δεν περιορίζουν τον ανταγωνισμό ή/και τις συναλλαγές μεταξύ των συμβαλλομένων στη συμφωνία ΕΟΧ μερών, καιii) η κοινοποίηση των συμφωνιών που εμπίπτουν στο άρθρο 53 προκειμένου να χορηγηθεί απαλλαγή βάσει του άρθρου 53 παράγραφος 3. Η απαλλαγή αυτή μπορεί να χορηγηθεί από την Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ δυνάμει του άρθρου 53 παράγραφος 3 μόνον όταν τα οικονομικά πλεονεκτήματα της συνεργασίας από άποψη πολιτικής ανταγωνισμού - που εκτιμώνται με βάση τα κριτήρια της παραγράφου 3 - είναι σημαντικότερα από τους περιορισμούς του ανταγωνισμού. Σε κάθε περίπτωση, ο ανταγωνισμός δεν μπορεί να καταργηθεί για ουσιαστικό μέρος των εν λόγω προϊόντων. Η κοινοποίηση δεν είναι υποχρεωτική. Για λόγους όμως ασφάλειας δικαίου, εάν τα μέρη αποφασίσουν να ζητήσουν απαλλαγή βάσει του άρθρου 4 του κεφαλαίου ΙΙ του πρωτοκόλλου 4 της συμφωνίας περί Εποπτείας και Δικαστηρίου, οι συμφωνίες δεν πρόκειται να τύχουν απαλλαγής προτού κοινοποιηθούν στην Εποπτεύσα Αρχή της ΕΖΕΣ.37. Οι συμφωνίες συνεργασίας μπορούν να καλύπτονται από τις πράξεις που αναφέρονται στο παράρτημα XIV της Συμφωνίας ΕΟΧ για απαλλαγή κατά κατηγορίες. Στην πρώτη περίπτωση η απαλλαγή χορηγείται αυτόματα σύμφωνα με το άρθρο 53 παράγραφος 3. Στη δεύτερη περίπτωση, κατά την άποψη της Εποπτεύουσας Αρχής της ΕΖΕΣ, η συμφωνία δεν περιορίζει ουσιωδώς τον ανταγωνισμό και τις συναλλαγές μεταξύ των συμβαλλομένων στη συμφωνία για τον ΕΟΧ μερών και έτσι δεν δικαιολογεί την κινητοποίηση της Εποτεύουσας Αρχής της ΕΖΕΣ και στις δύο περιπτώσεις, η κοινοποίηση της συμφωνίας δεν είναι απαραίτητη, μπορεί όμως να κοινοποιηθεί σε περίπτωση αμφιβολίας. Εάν η Εποπτεύσα Αρχή της ΕΖΕΣ λάβει περισσότερες κοινοποιήσεις για όμοιες συμφωνίες συνεργασίας στον τηλεπτικοινωνιακό τομέα, θα ερευνήσει την περίπτωση χορήγησης, με κανονισμό, απαλλαγής κατά κατηγορίες.38. Οι κατηγορίες συμφωνιών (11) οι οποίες φαίνεται ότι είναι συνήθεις στον κλάδο των τηλεπικοινωνιών και μπορούν να εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 53 απαριθμούνται κατωτέρω. Ο σχετικός κατάλογος περιλαμβάνει παραδείγματα συμφωνιών και, ως εκ τούτου, δεν είναι διεξοδικός. Η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ αναφέρει ενδεικτικά τους ενδεχόμενους περιορισμούς στον ανταγωνισμό οι οποίοι θα ήταν δυνατόν να εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 53 και τις περιπτώσεις όπου μπορεί να υπάρχει δυνατότητα απαλλαγής.39. Οι εν λόγω συμφωνίες μπορεί να επηρεάσουν το εμπόριο μεταξύ συμβαλλόμενων στη συμφωνία για τον ΕΟΧ μερών για τους ακόλουθους λόγους:i) συναλλαγές σε υπηρεσίες εκτός από τις προνομιακά κατοχυρωμένες για τους ΟΤ, σε εξοπλισμό και σε διαστημικές τμηματικές λειτουργίες γίνονται στο έδαφος που καλύπτεται από τη συμφωνία για τον ΕΟΧ. Οι συμφωνίες σχετικά με τις υπηρεσίες και τον εξοπλισμό αυτό ενδέχεται, συνεπώς, να επηρεάζουν τις συναλλαγές. Παρόλο που, προς το παρόν, οι διασυνοριακές συναλλαγές είναι περιορισμένες, δεν υπάρχει κανένας λόγος να υποτεθεί ότι οι φορείς παροχής των εγκαταστάσεων αυτών θα περιορίζονται μελλοντικά στις εθνικές αγορές,ii) όσον αφορά τις προνομιακά κατοχυρωμένες υπηρεσίες δικτύου και τις δορυφορικές ανοδικές ζεύξεις μπορεί να θεωρηθεί ότι και αυτές οι συναλλαγές καλύπτουν το έδαφος που καλύπτεται από τη συμφωνία για τον ΕΟΧ. Οι υπηρεσίες αυτές μπορούν να παρασχεθούν από φορέα ΕΟΧ. Οι υπηρεσίες αυτές μπορούν να παρασχεθούν από φορέα εκμετάλλευσης που βρίσκεται σε ένα κράτος ΕΖΕΣ ή σε κράτος μέλος της ΕΚ σε πελάτες οι οποίοι βρίσκονται σε άλλα κράτη μέλη και αποφασίζουν να μεταφέρουν το τηλεπικοινωνιακό τους κέντρο στο πρώτο κράτος, επειδή παρουσιάζει περισσότερα οικονομικά πλεονεκτήματα. Επιπλέον, οι συμφωνίες στους τομείς αυτούς ενδέχεται να επηρεάσουν τις συναλλαγές στο έδαφος που καλύπτεται από τη συμφωνία για τον ΕΟΧ τουλάχιστον στο βαθμό που επηρεάζουν τους όρους παροχής των άλλων υπηρεσιών και εξοπλισμού στο έδαφος που καλύπτεται από τη συμφωνία για τον ΕΟΧ.40. Τέλος, στο βαθμό που οι ΟΤ κατέχουν δεσπόζουσες θέσεις στις αγορές εγκαταστάσεων, υπηρεσιών και εξοπλισμού, η συμπεριφορά τους που συνεπάγεται - και περιλαμβάνει - τη σύναψη των εν λόγω συμφωνιών θα μπορούσε να προκαλέσει παράβαση του άρθρου 54, εάν οι συμφωνίες ενδέχεται να εμποδίσουν τη διατήρηση του ήδη υπάρχοντος βαθμού ανταγωνισμού στην αγορά ή την ανάπτυξή του, είτε συνεπάγονται για τους ΟΤ εμπορικά οφέλη τα οποία δεν θα μπορούσαν να αποκομίσουν υπό συνθήκες κανονικού και επαρκώς αποτελεσματικού ανταγωνισμού.Α. Οριζόντιες συμφωνίες σχετικές με την παροχή επίγειων εγκαταστάσεων και προνομιακά κατοχυρωμένων υπηρεσιών 41. Οι συμφωνίες αυτές που αφορούν επίγειες εγκαταστάσεις (δημόσιο δίκτυο μεταγωγής ή μισθωμένα κυκλώματα) ή υπηρεσίες (φωνητική τηλεφωνία για το ευρύ κοινό) μπορούν υπό τις παρούσες συνθήκες να συναφθούν μόνο μεταξύ ΟΤ, εξαιτίας του νομικού καθεστώτος που προβλέπει αποκλειστικά και ειδικά δικαιώματα. Το γεγονός ότι η οδηγία περί υπηρεσιών αναγνωρίζει σε ένα κράτος ΕΖΕΣ ή κράτος μέλος της ΕΚ τη δυνατότητα να εφαρμόσει αυτή τη διάταξη σε ορισμένους φορείς εκμετάλλευσης, δεν απαλλάσσει αυτούς τους φορείς από την υποχρέωση συμμόρφωσης προς τους κανόνες ανταγωνισμού όταν παρέχουν εγκαταστάσεις ή υπηρεσίες. Αυτές οι συμφωνίες μπορούν να περιορίσουν τον ανταγωνισμό εντός του εδάφους που καλύπτεται από τη συμφωνία για τον ΕΟΧ μόνον όταν τα εν λόγω αποκλειστικά δικαιώματα παρέχονται σε περισσότερους από έναν από τους οργανισμούς αυτούς.42. Οι συμφωνίες αυτές μπορεί να περιορίζουν τον ανταγωνισμό μεταξύ των ΟΤ όσον αφορά τη διατήρηση ή προσέλκυση μεγάλων χρηστών για τα τηλεπικοινωνιακά τους κέντρα. Αυτός ο «ανταγωνισμός κέντρων» βασίζεται ουσιαστικά σε ευνοϊκά τιμολόγια και άλλους όρους, καθώς και στην ποιότητα των υπηρεσιών. Τα κράτη ΕΖΕΣ ή τα κράτη μέλη της ΕΚ δεν μπορούν να εμποδίσουν έναν τέτοιο ανταγωνισμό εφόσον η οδηγία περί παροχής υπηρεσιών επιτρέπει μόνον τη χορήγηση αποκλειστικών και ειδικών δικαιωμάτων από κάθε κράτος ΕΖΕΣ ή κράτος μέλος της ΕΚ στο έδαφός του.43. Τέλος, οι συμφωνίες αυτές μπορεί να περιορίζουν τον ανταγωνισμό στις υπηρεσίες προστιθέμενης αξίας εκ μέρους τρίτων επιχειρήσεων, που βασίζονται στις εν λόγω εγκαταστάσεις, για παράδειγμα όταν επιβάλλουν διακρίσεις και μη δίκαιους όρους συναλλαγών σε ορισμένους χρήστες.44. αα) Συμφωνίες σχετικές με τις τιμέςΌλες οι συμφωνίες των ΟΤ που αφορούν τιμές, εκπτώσεις, είσπραξη τελών για διεθνείς υπηρεσίες, ενδέχεται να περιορίσουν τον «ανταγωνισμό κέντρων» σε σημαντικό βαθμό. Ο συντονισμός ή η απαγόρευση των εκπτώσεων θα μπορούσε να προκαλέσει ιδιαίτερα σοβαρούς περιορισμούς. Σε περιπτώσεις όπου ορισμένα στοιχεία είναι γνωστά στο κοινό, όπως τα τιμολόγια, η πραγματοποίηση εκπτώσεων θα μπορούσε να αποτελεί τη μόνη δυνατότητα αποτελεσματικού ανταγωνισμού ως προς τις τιμές.45. Σε πολλές υποθέσεις το Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων και η Επιτροπή των ΕΚ έχουν θεωρήσει ότι συμφωνίες σχετικές με τις τιμές συνιστούν μια από τις σοβαρότερες παραβάσεις του άρθρου 85 της συνθήκης ΕΚ (12). Μολονότι η εναρμόνιση των τιμολογίων μπορεί να αποτελεί σημαντικό στοιχείο για την παροχή υπηρεσιών σε κλίμακα ΕΟΧ, ο στόχος αυτός θα πρέπει να επιδιωχθεί στο βαθμό που συμβιβάζεται με τους κανόνες περί ανταγωνισμού του ΕΟΧ και θα πρέπει να περιλαμβάνει τον καθορισμό αρχών αποτελεσματικής τιμολόγησης στο έδαφος που καλύπτεται από τη συμφωνία για τον ΕΟΧ. Ο ανταγωνισμός ως προς τις τιμές είναι ένα αποφασιστικό, αν όχι το κυριότερο, στοιχείο για την επιλογή του πελάτη και έχει την τάση να προωθεί την τεχνική πρόοδο. Με την επιφύλαξη οποιασδήποτε ενδεχόμενης ατομικής απαλλαγής, η ενδεχόμενη αιτιολόγηση οποιασδήποτε συμφωνίας σχετική με τις τιμές βάσει του άρθρου 53 παράγραφος 3 απαιτεί συστηρότατη εξέταση εκ μέρους της Εποπτεύουσας Αρχής της ΕΖΕΣ.46. Αντίστροφα, στις περιπτώσεις που οι συμφωνίες αφορούν μόνο τη θέσπιση κοινών τρόπων ή αρχών διαμόρφωσης των τιμολογίων, η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ μπορεί να εκτιμήσει κατά πόσον αυτό δεν αποτελεί ένα από τα οικονομικά πλεονεκτήματα που προβλέπει το άρθρο 53 παράγραφος 3, τα οποία είναι σημαντικότερα από τον περιορισμό του ανταγωνισμού. Πράγματι, αυτή η πρακτική θα μπορούσε να εξασφαλίσει την αναγκαία διαφάνεια για τον υπολογισμό των τιμών και να διευκολύνει τις αποφάσεις των χρηστών σχετικά με την κυκλοφοριακή ροή ή την τοποθέτηση της έδρας ή των εγκαταστάσεών τους. Οι συμφωνίες αυτές θα μπορούσαν επίσης να συμβάλουν στην επίτευξη του οικονομικού στόχου της λήψης τιμολογίων βασιζόμενων περισσότερο στο πραγματικό κόστος.Στο πλαίσιο αυτό, μετά από παρέμβαση της Επιτροπής, η CEPT αποφάσισε να καταργήσει τη σύσταση PGT/10 για τις γενικές αρχές μίσθωσης διεθνών τηλεπικοινωνιακών κυκλωμάτων και εγκατάστασης ιδιωτικών διεθνών δικτύων. Η σύσταση αυτή προέβλεπε, μεταξύ άλλων, την επιβολή επιπλέον τέλους 30 % ή τέλους πρόσβασης για τις περιπτώσεις όπου η κυκλοφορία τρίτων διεξαγόταν με διεθνές μισθωμένο τηλεπικοινωνιακό κύκλωμα ή το εν λόγω κύκλωμα συνδεόταν με το δημόσιο τηλεπικοινωνιακό δίκτυο. Προέβλεπε επίσης την εφαρμογή ομοιόμορφων τιμολογιακών συντελεστών για τον προσδιορισμό του σχετικού επιπέδου τιμών των διεθνών τηλεπικοινωνιακών μισθωμένων κυκλωμάτων. Χάρη στη συνεργασία της CEPT με την Επιτροπή, που οδήγησε στην κατάργηση της σύστασης αποκαταστάθηκε ο ανταγωνισμός μεταξύ των τηλεπικοινωνιακών επιχειρήσεων για την παροχή διεθνών μισθωμένων κυκλωμάτων προς όφελος των χρηστών, ιδίως εκείνων που παρέχουν υπηρεσίες μη προνομιακά κατοχυρωμένες. Η Επιτροπή είχε διαπιστώσει ότι η σύσταση ισοδυναμούσε με συμφωνία επί των τιμών μεταξύ επιχειρήσεων κατά την έννοια του άρθρου 85 της συνθήκης ΕΚ (αντιστοιχεί στο άρθρο 53 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ), η οποία περιόριζε ουσιωδώς τον ανταγωνισμό στην Κοινότητα (13).47. αβ) Συμφωνίες σχετικές με τους άλλους όρους παροχής εγκαταστάσεωνΟι συμφωνίες αυτές μπορεί να περιορίσουν τον ανταγωνισμό κέντρων μεταξύ των μερών και επιπλέον, μπορεί να περιορίσουν την πρόσβαση των χρηστών στο δίκτυο και, κατά συνέπεια, τον ανταγωνισμό τρίτων επιχειρήσεων όσον αφορά τις μη προνομιακά κατοχυρωμένες υπηρεσίες. Αυτό ισχύει, ιδίως, για τη χρήση μισθωμένων κυκλωμάτων. Η καταργηθείσα σύσταση της CEPT PGT/10 σχετικά με τα τιμολόγια πρότεινε επίσης περιορισμούς σχετικά με τους όρους πώλησης επί των οποίων η Επιτροπή έχει διατυπώσει αντιρρήσεις. Οι περιορισμοί αυτοί ήσαν κυρίως οι ακόλουθοι:- εξάρτηση της χρήσης μισθωμένων κυκλωμάτων μεταξύ του πελάτη και τρίτων από τον όρο ότι η επικοινωνία αφορά αποκλειστικά τη δραστηριότητα για την οποία χορηγήθηκε το κύκλωμα,- απαγόρευση περαιτέρω μίσθωσης,- χορήγηση άδειας ιδιωτικών δικτύων μόνο για πελάτες που συνδέονται μεταξύ τους με οικονομικούς δεσμούς και οι οποίοι έχουν τις ίδιες δραστηριότητες,- προηγούμενη διαβούλευση μεταξύ των ΟΤ για κάθε έγκριση ιδιωτικού δικτύου, για οποιαδήποτε τροποποίηση της χρήσης του δικτύου, καθώς και για οποιαδήποτε διασύνδεση ιδιωτικών δικτύων.Προκειμένου να χορηγηθεί απαλλαγή βάσει του άρθρου 53 παράγραφος 3, θα μπορούσε να λαμβάνεται υπόψη, μεταξύ άλλων, η χορήγηση ειδικών όρων για συγκεκριμένη εγκατάσταση προκειμένου να προωθηθεί η ανάπτυξη της. Αυτό θα μπορούσε να ευνοήσει τεχνολογίες οι οποίες οδηγούν σε μείωση του κόστους των υπηρεσιών και συμβάλλουν στην αύξηση της ανταγωνιστικότητας των ευρωπαϊκών βιομηχανικών διαρθρώσεων. Εννοείται ότι πρέπει επίσης να πληρούνται και οι άλλες προϋποθέσεις του άρθρου 53 παράγραφος 3.48. αγ) Συμφωνίες σχετικές με την επιλογή των τηλεπικοινωνιακών δρομολογίωνΟι συμφωνίες αυτές μπορεί να έχουν τα ακόλουθα περιοριστικά αποτελέσματα:i) στο βαθμό που συντονίζεται από τους ΟΤ η επιλογή των δρομολογίων για τις διεθνείς υπηρεσίες, ενδέχεται να περιορίζεται ο ανταγωνισμός μεταξύ των ΟΤ ως προμηθευτών κεντρικών σταθμών προς τους χρήστες, όσον αφορά τις επενδύσεις και την παραγωγή, με ενδεχόμενες συνέπειες στα τιμιλόγια. Πρέπει να διαπιστωθεί κατά πόσον ο περιορισμός αυτός της επιχειρηματικής τους αυτονομίας είναι αρκετά σημαντικός ώστε να εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 53. Πάντως, θα είναι ευκολότερο να υποστηριχθεί ένα επιχείρημα υπέρ της απαλλαγής βάσει του άρθρου 53 παράγραφος 3, εάν η διαμόρφωση κοινών δρομολογίων είναι αναγκαία για την πραγματοποίηση διασυνδέσεων και, κατά συνέπεια, για τη χρήση πανευρωπαϊκού δικτύου,ii) στο βαθμό που προσφέρουν μόνο στους ΟΤ την επιλογή δρομολογίων ήδη καθιερωμένων και η επιλογή αυτή αφορά καθορισμένη εγκατάσταση, μπορεί να περιορίζεται η χρήση άλλων εγκαταστάσεων και, κατά συνέπεια, η παροχή υπηρεσιών εις βάρος ενδεχομένως της τεχνολογικής προόδου. Αντίθετα, η επιλογή δρομολογίων δεν φαίνεται καταρχήν περιοριστική, στο βαθμό που αποτελεί τεχνική απαίτηση.49. αδ) Συμφωνίες σχετικές με την επιβολή τεχνικών και ποιοτικών προτύπων στις υπηρεσίες που παρέχονται στο δημόσιο δίκτυοΗ τυποποίηση παρέχει ουσιώδη οικονομικά πλεονεκτήματα τα οποία μπορεί να ληφθούν υπόψη βάσει του άρθρου 53 παράγραφος 3. Διευκολύνει εξάλλου την παροχή πανευρωπαϊκών τηλεπικοινωνιακών υπηρεσιών. Όπως αναφέρθηκε στα πλαίσια της θέσης που περιέχεται στη συμφωνία για τον ΕΟΧ στο θέμα της τυποποίησης, τα προϊόντα και οι υπηρεσίες που είναι σύμφωνα με τα πρότυπα μπορούν να χρησιμοποιούνται σε όλο το έδαφος του ΕΟΧ. Στη βάση αυτή, έχουν δημιουργηθεί στο εν λόγω πεδίο οι ευρωπαϊκοί οργανισμοί προτύπων (ETSI και CENCENELEC). Οι εθνικές αγορές στο έδαφος που καλύπτεται από τη συμφωνία για τον ΕΟΧ θα άνοιγαν και θα αποτελούσαν μια αγορά ΕΟΧ. Οι αγορές υπηρεσιών και εξοπλισμού θα μπορούσαν να διευρυνθούν, ευνοώντας έτσι τις οικονομίες κλίμακας. Με τον τρόπο αυτό, προσφέρονται φθηνότερα προϊόντα και υπηρεσίες στους χρήστες. Η τυποποίηση μπορεί επίσης να προσφέρει εναλλακτική λύση στα ιδιωτικής εκμετάλλευσης πρότυπα επιχειρήσεων που κατέχουν δεσπόζουσα θέση στην αρχιτεκτονική δικτύου και στις μη προνομιακά κατοχυρωμένες υπηρεσίες και για τον εξοπλισμό. Πάντως, ορισμένες συμφωνίες τυποποίησης ενδέχεται να έχουν περιοριστικά αποτελέσματα στον ανταγωνισμό: παρακώλυση της καινοτομίας, καθήλωση σε συγκεκριμένο στάδιο τεχνολογικής ανάπτυξης, αποκλεισμός της πρόσβασης ορισμένων χρηστών/φορέων παροχής υπηρεσιών στο δίκτυο. Ο περιορισμός αυτός μπορεί να είναι σημαντικός, για παράδειγμα στις περιπτώσεις που καθορίζεται σε ποιο βαθμό η μελλοντική νοημοσύνη θα τοποθετηθεί στο δίκτυο ή θα εξακολουθεί να εισέρχεται στον εξοπλισμό των πελατών. Η επιβολή προδιαγραφών εκτός των προβλεπομένων κανόνων ΕΟΚ μπορεί να έχει περιοριστικά αποτελέσματα στον ανταγωνισμό. Οι συμφωνίες τυποποίησης που έχουν τέτοια αποτελέσματα εμπίπτουν, κατά συνέπεια, στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 53.Η ισορροπία μεταξύ οικονομικών πλεονεκτημάτων και περιορισμών του ανταγωνισμού είναι περίπλοκη. Καταρχήν, μπορεί να χορηγηθεί απαλλαγή εάν μια συμφωνία τυποποίησης επιφέρει μεγαλύτερο άνοιγμα και διευκολύνει την πρόσβαση στην αγορά, και εάν αυτά τα οφέλη είναι περισσότερα από τους περιορισμούς που συνεπάγεται η εν λόγω συμφωνία.50. Τα πρότυπα τα οποία από κοινού αναπτύχθηκαν ή/και δημοσιεύθηκαν σύμφωνα με τις διαδικασίες παροχής ανοικτού δικτύου προϋποθέτουν ότι ο συνεργαζόμενος ΟΤ ο οποίος συμμορφώνεται με αυτά τα πρότυπα πληροί την απαίτηση ανοικτής και αποτελεσματικής πρόσβασης (βλέπε οδηγία 90/387/ΕΟΚ περί παροχής ανοικτού δικτύου - σημείο 16). Αυτή η προϋποθεση αναιρείται, μεταξύ άλλων, εάν η συμφωνία παρέχει περιορισμούς οι οποίοι δεν προβλέπονται από το δίκαιο ΕΟΧ και δεν είναι απαραίτητοι για την επιδιωκόμενη τυποποίηση.51. Μια σημαντική απαίτηση του άρθρου 53 παράγραφος 3 είναι επίσης η εξασφάλιση στους χρήστες δίκαιου τμήματος από το όφελος που προκύπτει. Αυτό είναι πιθανότερο να συμβαίνει όταν οι χρήστες συμμετέχουν άμεσα στη διαδικασία τυποποίησης προκειμένου να συμβάλλουν στον προσδιορισμό των προϊόντων ή υπηρεσιών που αντιστοιχούν στις ανάγκες τους. Επίσης, η συμμετοχή βιομηχανιών ή φορέων παροχής υπηρεσιών εκτός από τους ΟΤ φαίνεται ότι αποτελεί θετικό στοιχείο στα πλαίσια του άρθρου 53 παράγραφος 3. Πάντως, η συμμετοχή αυτή πρέπει να είναι ανοικτή και ευρέως αντιπροσωπευτική ώστε να αποφεύγονται οι περιορισμοί του ανταγωνισμού εις βάρος των αποκλειομένων βιομηχανιών ή φορέων παροχής υπηρεσιών. Η παροχή αδειών σε άλλες βιομηχανίες μπορεί να κριθεί αναγκαία προκειμένου να χορηγηθεί απαλλαγή στις συμφωνίες αυτές βάσει του άρθρου 53 παράγραφος 3.52. αε) Συμφωνίες που προβλέπουν ειδική μεταχείριση ως προς τον τερματικό εξοπλισμό των ΟΤ ή τον εξοπλισμό άλλων επιχειρήσεων για τη διασυνδεσιμότητα και τη διαλειτουργία τερματικού εξοπλισμού με προνομικά κατοχυρωμένες υπηρεσίες και εγκαταστάσεις53. αστ) Συμφωνίες σχετικές με την ανταλλαγή πληροφοριώνΗ γενικότερη ανταλλαγή πληροφοριών μπορεί πράγματι να είναι αναγκαία για την καλή λειτουργία των διεθνών τηλεπικοινωνιακών υπηρεσιών, καθώς και για τη συνεργασία με σκοπό τη διασφάλιση της διασυνδεσιμότητας ή της υποβολής αίτησης προς και χρέωσης από ένα φορέα. Συνεπώς, δεν πρέπει να εκτείνεται σε πληροφορίες που έχουν σημασία για τον ανταγωνισμό, όπως ορισμένες πληροφορίες σχετικές με τα τιμολόγια που αποτελούν μυστικό της επιχείρησης, τις εκπτώσεις, τους πελάτες και την εμπορική στρατηγική, καθώς και τα νέα προϊόντα. Η ανταλλαγή παρομοίων πληροφοριών μπορεί να επηρεάσει την αυτονομία της εμπορικής πολιτικής του κάθε ΟΤ, ενώ δεν κρίνεται απαραίτητη για την επίτευξη των στόχων για τους οποίους ο λόγος.Β. Συμφωνίες σχετικές με την παροχή μη κατοχυρωμένων προνομιακά υπηρεσιών 54. Σε αντίθεση με τις αγορές εγκαταστάσεων, όπου φορείς των αντίστοιχων παροχών είναι μόνον οι ΟΤ, στις αγορές υπηρεσιών οι πραγματικοί ή ενδεχόμενοι ανταγωνιστές είναι πολυάριθμοι και περιλαμβάνουν, εκτός από τους ΟΤ, διεθνείς ιδιωτικές εταιρείες, εταιρείες ηλεκτρονικών υπολογιστών, εκδότες και άλλους. Συμφωνίες σχετικές με την παροχή υπηρεσιών θα μπορούσαν, συνεπώς, να συναφθούν μταξύ ΟΤ, ΟΤ και ιδιωτικών εταιρειών και μεταξύ ιδιωτικών εταιρειών.55. Η διαδικασία ελευθέρωσης έχει οδηγήσει ως επί το πλείστον σε σειρά στρατηγικών συμμαχιών μεταξύ ΟΤ και ΟΤ και άλλων εταιρειών. Οι συμφωνίες αυτές συνήθως λαμβάνουν την μορφή κοινών επιχειρήσεων.56. βα) Συμφωνίες μεταξύ ΟΤ.Στόχος των συμφωνιών αυτών, εν γένει, είναι η παροχή από κάθε συμβαλλόμενο μιας υπηρεσίας προστιθέμενης αξίας, περιλαμβανόμενης της διαχείρισης της υπηρεσίας. Οι συμφωνίες αυτές βασίζονται κυρίως στην προμήθεια από μια πηγή («one stop shopping»), μια καταρχήν συμφωνία με την οποία κάθε συμβαλλόμενος προσφέρει στον πελάτη όλη τη σειρά των υπηρεσιών που χρειάζεται. Οι υπηρεσίες αυτές ονομάζονται διαχειριζόμενες υπηρεσίες του δικτύου δεδομένων (Managed Data Network Services - MDNS) και αποτελούνται από μεγάλη σειρά υπηρεσιών, συμπεριλαμβανομένων των εγκαταστάσεων, υπηρεσιών προστιθέμενης αξίας και διαχείρισης. Οι συμφωνίες μπορεί επίσης να αφορούν ορισμένες βασικές υπηρεσίες, όπως η ανοδική δορυφορική ζεύξη.57. Οι συμφωνίες αυτές μπορούν να περιορίσουν τον ανταγωνισμό στη σχετική αγορά καθώς και στις αγορές υπηρεσίας ή συνόλου υπηρεσιών που περιλαμβάνονται στην MDNS:i) μεταξύ των ίδιων των συμμετεχόντων ΟΤ καιii) έναντι άλλων πραγματικών ή μελλοντικών τρίτων προμηθευτών.58. i) Περιορισμοί του ανταγωνισμού μεταξύ ΟΤΗ συνεργασία μεταξύ ΟΤ μπορεί να περιορίσει τον αριθμό των ενδεχόμενων μεμονωμένων υπηρεσιών MDNS που προσφέρονται από κάθε συμμετέχοντα ΟΤ.Οι συμφωνίες ενδέχεται να επηρεάσουν τον ανταγωνισμό τουλάχιστον σε ορισμένους τομείς, που θεωρούνται σαν συγκεκριμένα παραδείγματα απαγορευμένων πρακτικών βάσει του άρθρου 53 παράγραφος 1 στοιχεία α), β) και γ), εφόσον:- καθορίζουν ή συνιστούν ή τουλάχιστον καταλήγουν σε συντονισμό τιμών (μέσω ανταλλαγής σχετικών πληροφοριών) που επιβάλλονται από κάθε συμβαλλόμενο στους πελάτες,- προβλέπουν κοινή προδιαγραφή προϊόντων, ποσοστώσεις, κοινή διανομή, προδιαγραφή των συστημάτων της πελατείας. Όλα αυτά μπορεί να καταλήξουν σε έλεγχο της παραγωγής, των αγορών, της τεχνολογικής ανάπτυξης και των επενδύσεων.- προβλέπουν από κοινού αγορά υλικού ή/και λογισμικού, η οποία ενδέχεται να καταλήξει στην κατανομή των αγορών ή των πηγών εφοδιασμού.59. ii) Περιοριστικά αποτελέσματα έναντι τρίτων επιχειρήσεωνΗ είσοδος τρίτων στην αγορά μπορεί να αποκλεισθεί ή να παρακωλυθεί εάν οι συμβαλλόμενοι ΟΤ:- αρνούνται να παράσχουν εγκαταστάσεις σε τρίτους φορείς παροχής υπηρεσιών,- εφαρμόζουν περιορισμούς στη χρήση μόνο έναντι τρίτων και όχι για τους ίδιους (π.χ. ένας ιδιωτικός φορέας παροχής υπηρεσιών εμποδίζεται να δώσει σε σειρά πελατών μια μισθωμένη γραμμή για να εξασφαλίσει χαμηλότερο κόστος μονάδας),- πραγματοποιούν ευνοϊκότερες προσφορές από τους ιδιωτικούς φορείς όσον αφορά την πρόσβαση, διάθεση, ποιότητα και τιμή των μισθωμένων κυκλωμάτων, τη συντήρηση και άλλες υπηρεσίες,- εφαρμόζουν ιδιαίτερα χαμηλά τιμολόγια στις προσφορές τους, με διασταυρούμενη επιδότηση από υψηλότερα τιμολόγια στις μονοπωλιακά παρεχόμενες υπηρεσίες.Σχετικά παραδείγματα μπορεί να αποτελέσουν οι περιορισμοί που επιβάλλονται από τους ΟΤ στους ιδιωτικούς φορείς εκμετάλλευσης δικτύων όσον αφορά τα προσόντα των χρηστών, τη φύση των μηνυμάτων που ανταλλάσσονται μέσω του δικτύου ή τη χρήση διεθνών ιδιωτικών μισθωμένων κυκλωμάτων.60. Τέλος, δεδομένου ότι οι συμβαλλόμενοι ΟΤ κατέχουν, μεμονωμένα ή συλλογικά, δεσπόζουσα θέση για τη δημιουργία και την εκμετάλλευση δικτύου σε κάθε εθνική αγορά, η περιοριστική συμπεριφορά που περιγράφεται στο σημείο 59 μπορει να προκαλέσει κατάχρηση δεσπόζουσας θέσης βάσει του άρθρου 54 (βλέπε τίτλο V κατωτέρω).61. Εξάλλου, οι συμφωνίες μεταξύ ΟΤ μπορεί να έχουν οικονομικά πλεονεκτήματα τα οποία θα μπορούσαν να ληφθούν υπόψη για την ενδεχόμενη χορήγηση απαλλαγής βάσει του άρθρου 53 παράγραφος 3. Μεταξύ άλλων, τα ενδεχόμενα πλεονεκτήματα μπορεί να συνιστανται στα ακόλουθα:- η πανευρωπαϊκή υπηρεσία και η προμήθεια από μια πηγή θα ήταν δυνατόν να ευνοούν τον επιχειρηματικό τομέα στην Ευρώπη. Σε μεγάλες πολυεθνικές επιχειρήσεις παρέχεται ευρωπαϊκή υπηρεσία επικοινωνιών με τη χρήση ενός και μόνο σημείου επαφής,- η συνεργασία μπορεί να οδηγήσει σε ορισμένο βαθμό πανευρωπαϊκής τυποποίησης προτού ακόμη θεσπιστεί περαιτέρω νομοθεσία ΕΟΧ επί του θέματος,- η συνεργασία μπορεί να οδηγήσει σε μείωση του κόστους και, κατά συνέπεια, σε φθηνότερες προσφορές προς όφελος των καταναλωτών,- από την παροχή της υπηρεσίας μπορεί να προκύψει γενικότερη βελτίωση της δημόσιας υποδομής.62. Η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ μπορεί να διαπιστώσει κατά πόσο αυτά τα πλεονεκτήματα είναι σημαντικότερα από τους περιορισμούς του ανταγωνισμού μόνο με την κοινοποίηση των εν λόγω περιπτώσεων, σύμφωνα με τις σχετικές διαδικασίες που προβλέπονται στο κεφάλαιο ΙΙ του πρωτοκόλλου 4 της συμφωνίας περί Εποπτείας και Δικαστηρίου. Εν πάση περιπτώσει όμως, οι περιορισμοί στην πρόσβαση τρίτων φαίνεται ότι υπάρχει τάση να θεωρούνται ως μη απαραίτητοι και να οδηγούν σε κατάργηση του ανταγωνισμού για σημαντικό τμήμα των σχετικών προϊόντων και υπηρεσιών κατά την έννοια του άρθρου 53 παράγραφος 3, αποκλείοντας έτσι τη δυνατότητα απαλλαγής. Επιπλέον, εάν μια συμφωνία MDNS ενισχύει σημαντικά τη δεσπόζουσα θέση την οποία κατέχει ένας συμβαλλόμενος ΟΤ στην αγορά για υπηρεσία που περιλαμβάνεται στις MDNS, αυτό ενδέχεται επίσης να οδηγήσει σε απόρριψη της απαλλαγής.63. Η Επιτροπή της ΕΚ έχει περιγράψει σε γενικές γραμμές τις προϋποθέσεις για την απαλλαγή αυτών των μορφών συνεργασίας σε μια υπόθεση που αφορούσε σχέδιο κοινής επιχείρησης μεταξύ 22 ΟΤ για την παροχή πανευρωπαϊκής MDNS, το οποίο αργότερα εγκαταλείφθηκε για εμπορικούς λόγους (14). Η Επιτροπή έκρινε ότι το σχέδιο αυτό παρουσίαζε κινδύνους περιορισμού του ανταγωνισμού μεταξύ των ίδιων των φορέων εκμετάλλευσης και των ιδιωτικών φορέων παροχής υπηρεσιών, αλλά δέχθηκε ότι το σχέδιο προσέφερε επίσης οικονομικά πλεονεκτήματα στους χρήστες τηλεπικοινωνιών, όπως πρόσβαση σε υπηρεσίες ευρωπαϊκής κλίμακας μέσω ενός μόνο φορέα εκμετάλλευσης. Η συνεργασία αυτή θα μπορούσε επίσης να επιταχύνει την ευρωπαϊκή τυποποίηση, να μειώσει το κόστος και να βελτιώσει την ποιότητα των υπηρεσιών. Η Επιτροπή είχε ενημερώσει τους συμμετέχοντες ότι η έγκριση του σχεδίου θα έπρεπε να εξαρτηθεί από ορισμένες εγγυήσεις προκειμένου να αποτραπεί ο αδικαιολόγητος περιορισμός του ανταγωνισμού στις αγορές τηλεπικοινωνιακών υπηρεσιών, όπως διακρίσεις εις βάρος ιδιωτικών φορέων παροχής υπηρεσιών και διασταυρούμενη επιδότηση. Οι εγγυήσεις αυτές αποτελούν βασικές προϋποθέσεις για τη χορήγηση της απαλλαγής βάσει των κανόνων ανταγωνισμού σε συμφωνίες συνεργασίας που αφορούν αφορούν οργανισμούς τηλεπικοινωνιών. Το αίτημα για κατάλληλες εγγυήσεις προς αποφυγή των διακρίσεων και της διασταυρούμενης επιδότησης θα διευκρινιστεί σε ατομικές υπηθέσεις σύμφωνα με τα παραδείγματα διάκρισης που υποδεικνύονται στον τίτλο V και αφορούν την εφαρμογή του άρθρου 54.64. ββ) Συμφωνίες μεταξύ ΟΤ και άλλων φορέων παροχής υπηρεσιώνΗ συνεργασία μεταξύ ΟΤ και άλλων φορέων εκμετάλλευσης αυξάνεται στις τηλεπικοινωνιακές υπηρεσίες. Συχνά παίρνει τη μορφή κοινής επιχείρησης. Η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ αναγνωρίζει ότι η συνεργασία αυτή μπορεί να έχει χρήσιμα αποτελέσματα, υπάρχει όμως επίσης το ενδεχόμενο να επηρεάσει δυσμενώς τον ανταγωνισμό και το άνοιγμα των αγορών υπηρεσιών. Συνεπώς, πρέπει να σταθμίζονται προσεκτικά τα επωφελή και δυσμενή αποτελέσματα.65. Οι συμφωνίες αυτές ενδέχεται να περιορίζουν τον ανταγωνισμό για την παροχή τηλεπικοινωνιακών υπηρεσιών:i) μεταξύ των μερών καιii) εκ μέρους τρίτων.66. i) Ο ανταγωνισμός μεταξύ των μερών μπορεί να περιορίζεται εφόσον είναι πραγματικοί ή ενδεχόμενοι ανταγωνιστές στη σχετική τηλεπικοινωνιακή υπηρεσία. Αυτό ισχύει, κατά κανόνα, ακόμη και όταν η υπηρεσία παρέχεται ήδη μόνον από τα άλλα μέρη και όχι από τους ΟΤ. Πράγματι, οι ΟΤ μπορεί να διαθέτουν τις απαιτούμενες οικονομικές, τεχνικές και εμπορικές δυνατότητες προκειμένου να εισέλθουν στην αγορά μη προνομιακά κατοχυρωμένων υπηρεσιών και θα μπορούσαν εύλογα να αναλάβουν το σχετικό τεχνικό και οικονομικό κίνδυνο. Αυτό συμβαίνει επίσης, κατά κανόνα, όσον αφορά τους ιδιωτικούς φορείς εκμετάλλευσης, εφόσον δεν παρέχουν ακόμα την υπηρεσία στη γεωγραφική αγορά που καλύπτει η συνεργασία, αλλά την παρέχουν αλλού. Συνεπώς, είναι ενδεχόμενοι ανταγωνιστές σ' αυτήν τη γεωγραφική αγορά.67. ii) Η συνεργασία μπορεί να περιορίσει τον ανταγωνισμό εκ μέρους τρίτων επειδή:- υπάρχει σοβαρός κίνδυνος ότι ο συμμετέχων ΟΤ, δηλαδή ο κάτοχος μονοπωλιακής θέσης για την παροχή του δικτύου, πρόκειται να παρέχει ευνοϊκότερους όρους πρόσβασης στο δίκτυο στους συνεργάτες του απ' ό,τι σε άλλους φορείς παροχής υπηρεσιών που ανταγωνίζονται μ' αυτούς,- οι ενδεχόμενοι ανταγωνιστές μπορεί να αποφύγουν να εισέλθουν στην αγορά λόγω του αντικειμενικού κινδύνου αυτού ή, εν πάση περιπτώσει, λόγω της παρουσίας στο χώρο αυτό μιας συνεργασίας όπου συμμετέχουν οι κάτοχοι μονοπωλιακής θέσης για την παροχή δικτύου. Αυτό συμβαίνει ιδίως όταν οι φραγμοί κατά την είσοδο στην αγορά είναι σημαντικοί: η δομή της αγοράς επιτρέπει την ύπαρξη ελάχιστων μόνο φορέων, ενώ το μέγεθος των μερών και η ισχύς τους στην αγορά είναι σημαντικά.68. Εξάλλου, η συνεργασία μπορεί να έχει οικονομικά πλεονεκτήματα τα οποία είναι σημαντικότερα από τις δυσμενείς συνέπειές της και, συνεπώς, δικαιολογούν τη χορήγηση απαλλαγής βάσει του άρθρου 53 παράγραφος 3. Τα οικονομικά πλεονεκτήματα μπορεί να συνίστανται, μεταξύ άλλων, στον εξορθολογισμό της παραγωγής και διανομής των τηλεπικοινωνιακών υπηρεσιών, στη βελτίωση των υπαρχουσών υπηρεσιών ή στην ανάπτυξη νέων, ή στη μεταφορά τεχνολογίας που βελτιώνει την αποτελεσματικότητα και την ανταγωνιστικότητα των ευρωπαϊκών βιομηχανιών.69. Εν απουσία παρόμοιων οικονομικών πλεονεκτημάτων, η συμπληρωματικότητα μεταξύ των μερών π.χ. ανάμεσα στην παροχή προνομιακά κατοχυρωμένης δραστηριότητας και ανταγωνιστικής υπηρεσίας, δεν αποτελεί αυτή καθεαυτή πλεονέκτημα. Το να θεωρηθεί πλεονέκτημα θα ισοδυναμούσε με δικαιολόγηση της συμμετοχής των ΟΤ, μέσω περιοριστικών συμφωνιών, σε οποιαδήποτε παροχή μη προνομιακά παρεχόμενης υπηρεσίας. Τούτο εμπόδιζε τη δημιουργία ανταγωνιστικής δομής στη συγκεκριμένη αγορά.Σε ορισμένες περιπτώσεις, η συνεργασία θα μπορούσε να παγιώσει ή να επεκτείνει τη δεσπόζουσα θέση των εν λόγω ΟΤ σε αγορά μη προνομιακά κατοχυρωμένων υπηρεσιών, κατά παράβαση του άρθρου 54.70. Η επιβολή ή η πρόταση συνεργασίας με το φορέα παροχής της υπηρεσίας ως προϋπόθεση για την παροχή δικτύου μπορεί να θεωρηθεί καταχρηστική (βλέπε παράγραφο 98 σημείο vi).71. βγ) Συμφωνίες μεταξύ φορέων παροχής υπηρεσιών εκτός των ΟΤΗ Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ θα εφαρμόσει τις ίδιες αρχές που αναφέρονται ανωτέρω στα στοιχεία βα) και ββ) και στις συμφωνίες μεταξύ ιδιωτικών φορέων παροχής υπηρεσιών, μεταξύ άλλων, σε συμφωνίες που προβλέπουν ποσοστώσεις, καθορισμό τιμών, κατανομή αγορών ή/και πελατείας. Καταρχήν, είναι πιθανόν να μην πληρούν τις προϋποθέσεις για απαλλαγή. Η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ θα είναι ιδιαίτερα προσεκτική προκειμένου να αποφευχθεί κάθε συνεργασία για τις υπηρεσίες που θα οδηγούσε σε ενίσχυση της δεσπόζουσας θέσης των μερών ή σε περιορισμό του ανταγωνισμού εκ μέρους τρίτων. Υπάρχει κίνδυνος να συμβεί αυτό, για παράδειγμα, όταν μια επιχείρηση έχει δεσπόζουσα θέση όσον αφορά την αρχιτεκτονική δικτύου και το πρότυπο ιδιωτικής εκμετάλλευσης υιοθετείται επίσης ως βάση της υπηρεσίας που αφορά η συνεργασία. Αυτή η αρχιτεκτονική που επιτρέπει τη διασύνδεση μεταξύ των συστημάτων ηλεκτρονικών υπολογιστών των μερών θα μπορούσε να προσελκύσει ορισμένους συμβαλλόμενους προς το συμβαλλόμενο που κατέχει τη δεσπόζουσα θέση. Η δεσπόζουσα θέση για την αρχιτεκτονική δικτύου θα ενισχυθεί και εφαρμόζεται το άρθρο 54.72. Σε κάθε περίπτωση κατά την οποία, συμφωνίες μεταξύ ΟΤ και άλλων προμηθευτών υπηρεσιών ή/και εξοπλισμού, είτε μεταξύ αυτών των ίδιων προμηθευτών, τυγχάνουν απαλλαγής, η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ θα απαιτεί από τα μέρη τις κατάλληλες εγυήσεις προς αποφυγή διασταυρούμενης επιδότησης και διάκρισης. Ο κίνδυνος διασταυρούμενης επιδότησης και διάκρισης είναι υψηλότερος όταν οι ΟΤ ή τα άλλα μέρη παρέχουν τόσο υπηρεσίες όσο και εξοπλισμό, είτε μέσα είτε έξω από το έδαφος που καλύπτεται από τη συμφωνία για τον ΕΟΧ.Γ. Συμφωνίες σχετικές με την έρευνα και ανάπτυξη (Ε & Α) 73. Όπως και σε άλλους κλάδους που βασίζονται στην υψηλή τεχνολογία, η Ε & Α στις τηλεπικοινωνίες είναι ουσιώδης για την παρακολούθηση της τεχνολογικής προόδου και τη διατήρηση της ανταγωνιστικότητας στην αγορά προς όφελος των χρηστών. Η Ε & Α απαιτεί όλο και περισσότερους χρηματοδοτικούς, τεχνολογικούς και ανθρώπινους πόρους τους οποίους ελάχιστες επιχειρήσεις μπορούν να δημιουργήσουν μεμονωμένα. Κατά συνέπεια, η συνεργασία είναι αποφασιστική για την επίτευξη των ανωτέρω στόχων.74. Στην πράξη που αναφέρεται στο σημείο 7 του παραρτήματος XIV της συμφωνίας για τον ΕΟΧ προβλέπεται απαλλαγή κατά κατηγορίες βάσει του άρθρου 53 παράγραφος 3 των συμφωνιών Ε & Α σε όλους τους τομείς, περιλαμβανομένων και των τηλεπικοινωνιών.75. Στις συμφωνίες οι οποίες δεν καλύπτονται από την εν λόγω πράξη (ή τους άλλους κανονισμούς περί απαλλαγής κατά κατηγορίες) μπορεί να χορηγηθεί ατομική απαλλαγή από την Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ, εάν πληρούνται μεμονωμένα οι απαιτήσεις του άρθρου 53 παράγραφος 3. Πάντως, τα οικονομικά οφέλη μιας συμφωνίας Ε& Α δεν υπερκαλύπτουν σε όλες τις περιπτώσεις τους περιορισμούς του ανταγωνισμού. Στον τομέα των τηλεπικοινωνιών, ένα σημαντικό στοιχείο το οποίο εξασφαλίζει την είσοδο σε νέες αγορές είναι η προώθηση νέων προϊόντων ή υπηρεσιών. Ο ανταγωνισμός δεν βασίζεται μόνο στις τιμές, αλλά και στην τεχνολογία. Οι συμφωνίες Ε& Α μπορεί να αποτελέσουν, για τις ισχυρές επιχειρήσεις με υψηλά μερίδια αγοράς, μέσο αποφυγής ή περιορισμού του ανταγωνισμού εκ μέρους των πλέον καινοτόμων ανταγωνιστών τους. Ο κίνδυνος υπερβολικών περιορισμών του ανταγωνισμού αυξάνεται όταν η συνεργασία εκτείνεται από την Ε& Α στην κατασκευή και, ακόμη περισσότερο, στη διανομή.76. Η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ αποδίδει μεγάλη σημασία στην Ε& Α και στην καινοτομία. Η σημασία την οποία αποδίδει η Επιτροπή της ΕΚ στους τομείς αυτούς αποδεικνύεται από το γεγονός ότι έχει θεσπίσει διάφορα προγράμματα για το σκοπό αυτό. Οι κοινές επιχειρηματικές δραστηριότητες στα πλαίσια των προγραμμάτων αυτών δεν απαλλάσσονται ούτε εξαιρούνται πλήρως από την εφαρμογή των κανόνων περί ανταγωνισμού. Πάντως, οι περισσότερες από τις κοινές αυτές δραστηριότητες μπορεί να καλύπτονται με απαλλαγές κατά κατηγορίες. Διαφορετικά, οι εν λόγω κοινές δραστηριότητες μπορεί, εφόσον ζητηθεί να απαλλαγούν, σύμφωνα με τις πρόσφορες διαδικασίες και κριτήρια.77. Σύμφωνα με την εμπειρία της Επιτροπής, η από κοινού διανομή που συνδέεται με κοινές δραστηριότητες Ε& Α οι οποίες δεν καλύπτονται από τη σχετική πράξη, δεν διαδραματίζει αποφασιστικό ρόλο στην εκμετάλλευση των αποτελεσμάτων της Ε& Α. Παρόλα αυτά, σε ορισμένες μεμονωμένες περιπτώσεις, εφόσον διατηρείται ανταγωνιστικό πλαίσιο, η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ είναι διατεθειμένη να μελετήσει την πλήρη συνεργασία ακόμη και μεταξύ μεγάλων εταιρειών. Αυτό μπορεί να οδηγήσει στη βελτίωση της δομής της ευρωπαϊκής βιομηχανίας, παρέχοντάς της έτσι τη δυνατότητα να αντιμετωπίσει τον ισχυρό ανταγωνισμό στην παγκόσμια αγορά.V. Εφαρμογή του άρθρου 54 78. Το άρθρο 54 εφαρμόζεται εφόσον:i) η σχετική επιχείρηση κατέχει μόνη της ή από κοινού δεσπόζουσα θέση,ii) εκμεταλλεύεται καταχρηστικά αυτή τη δεσπόζουσα θέση καιiii) η κατάχρηση αυτή είναι δυνατόν να επηρεάσει το εμπόριο μεταξύ των συμβαλλομένων στη συμφωνία για τον ΕΟΧ μερών.Η δεσπόζουσα θέση 79. Σε πολλές εθνικές αγορές, οι ΟΤ κατέχουν μεμονωμένα ή συλλογικά δεσπόζουσα θέση για τη δημιουργία και την εκμετάλλευση του δικτύου, δεδομένου ότι είναι οι μόνοι που προστατεύονται από τα αποκλειστικά ή άδικα δικαιώματα που παρέχει το κράτος. Επίσης, οι ΟΤ κατέχουν δεσπόζουσα θέση σε ορισμένες τηλεπικοινωνιακές υπηρεσίες, εφόσον κατέχουν τα σχετικά αποκλειστικά δικαιώματα (15).80. Οι ΟΤ μπορεί επίσης να κατέχουν δεσπόζουσες θέσεις στις αγορές ορισμένων ειδών εξοπλισμού ή υπηρεσιών, ακόμα και αν δεν κατέχουν πλέον κανένα αποκλειστικό δικαίωμα στις εν λόγω αγορές. Μετά την κατάργηση των δικαιωμάτων αυτών, μπορεί να έχουν διατηρήσει πολύ σημαντικά μερίδια αγοράς στο σχετικό τομέα. Εφόσον το μερίδιο αγοράς αυτό καθεαυτό δεν αρκεί για να εξασφαλίσει στον ΟΤ δεσπόζουσα θέση, αυτό μπορεί να γίνει σε συνδυασμό με άλλους παράγοντες, όπως το μονοπώλιο του δικτύου ή άλλων σχετικών υπηρεσιών και ένα ισχυρό και ευρύ δίκτυο διανομής. Όσον αφορά τον εξοπλισμό, για παράδειγμα τον εξοπλισμό τερματικών, ακόμη και αν οι ΟΤ δεν ασχολούνται με την κατασκευή εξοπλισμού ή με την παροχή υπηρεσιών, μπορεί να κατέχουν δεσπόζουσα θέση στην αγορά ως διανομείς.81. Επίσης, άλλες εταιρείες, εκτός από τους ΟΤ, μπορεί να κατέχουν μόνες τους ή από κοινού δεσπόζουσες θέσεις σε αγορές όπου δεν υπάρχουν αποκλειστικά δικαιώματα. Αυτό μπορεί να συμβαίνει ειδικά για ορισμένες μη προνομιακά καταχυρωμένες υπηρεσίες, λόγω είτε των μεριδίων αγοράς αυτών των επιχειρήσεων είτε συνδυασμού πολλών παραγόντων. Μεταξύ των παραγόντων αυτών, εκτός από τα μερίδια αγοράς, υπάρχουν δύο που ενέχουν ιδιαίτερη σημασία: η τεχνολογική πρόοδος και η κατοχή των πληροφοριών που αφορούν τα πρωτόκολλα πρόσβασης ή τις αναγκαίες διασυνδέσεις για τη διαλειτουργικότητα λογισμικού και υλικού. Εφόσον οι πληροφορίες αυτές καλύπτονται από δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας, αυτό αποτελεί περαιτέρω παράγοντα για απόκτηση δεσπόζουσας θέσης.82. Τέλος, οι ΟΤ κατέχουν, μεμονωμένα ή από κοινού, δεσπόζουσες θέσεις όσον αφορά τη ζήτηση ορισμένων ειδών τηλεπικοινωνιακού εξοπλισμού, έργων ή υπηρεσιών λογισμικού. Η κατοχή δεσπόζουσας θέσης για το δίκτυο και για άλλες παροχές υπηρεσιών μπορεί να τους εξασφαλίσει ένα αρκετά μεγάλο μερίδιο αγοραστή, που τους παρέχει δεσπόζουσα θέση ως προς τη ζήτηση δεδομένου ότι οι προμηθευτές εξαρτώνται από αυτούς. Εξάρτηση μπορεί να υπάρχει όταν ο προμηθευτής δεν μπορεί να πωλήσει σε άλλους πελάτες σημαντικό μέρος της παραγωγής του ή να μεταβάλει αυτή. Σε ορισμένες εθνικές αγορές, για παράδειγμα στο μεγάλο εξοπλισμό επικοινωνιών, οι μεγάλοι αγοραστές όπως οι ΟΤ αντιμετωπίζουν μεγάλους προμηθευτές. Στις περιπτώσεις αυτές, θα πρέπει να εκτιμάται μεμονωμένα κατά πόσο η θέση του προμηθευτή ή του πελάτη υπερισχύει επί του άλλου σε βαθμό τέτοιο ώστε να θεωρείται ως καταχρηστική εκμετάλλευση δεσπόζουσας θέσης βάσει του άρθρου 54.Με την ελευθέρωση των υπηρεσιών και την ανάπτυξη νέων δυνάμεων στις αγορές υπηρεσιών, ενδέχεται να προκύψουν δεσπόζουσες θέσεις εκ μέρους επιχειρήσεων άλλων από τους ΟΤ, για την αγορά εξοπλισμού.Η καταχρηστική εκμετάλλευση 83. Η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ μπορεί να ασχοληθεί κυρίως με τους ακόλουθους ευρύτερους τομείς κατάχρησης δεσποζουσών θέσεων:Α. Καταχρήσεις ΟΤ: Μπορεί, ειδικότερα, να εκμεταλλευθούν τη μονοπωλιακή ή τουλάχιστον δεσπόζουσα θέση τους, προκειμένου να αποκτήσουν πρόσβαση ή να επεκτείνουν την ισχύ τους σε μη κατοχυρωμένες προνομιακά παραπλήσιες αγορές, εις βάρος ανταγωνιστών και πελατών.Β. Καταχρήσεις από επιχειρήσεις εκτός των ΟΤ: Μπορούν να εκμεταλλευθούν τις βασικές πληροφορίες που κατέχουν, είτε καλύπτονται από δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας είτε όχι, με στόχο ή/και αποτέλεσμα τον περιορισμό του ανταγωνισμού.Γ. Καταχρήσεις δεσπόζουσας αγοραστικής θέσης: Μέχρι στιγμής, αυτό αφορά κυρίως τους ΟΤ, ιδίως στο βαθμό που κατέχουν δεσπόζουσα θέση για προνομιακά κατοχυρωμένες δραστηριότητες στην εθνική αγορά. Πάντως, αυτό μπορεί να αφορά όλο και περισσότερο και άλλες επιχειρήσεις οι οποίες έχουν εισέλθει στην αγορά.Α. Καταχρήσεις ΟΤ84. Η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ αναγνωρίζει τον κεντρικό ρόλο των ΟΤ, που μπορεί να θεωρηθεί ότι δικαιολογεί τη διατήρηση ορισμένων μονοπωλιακών θέσεων προκειμένου να διευκολύνονται κατά την εκτέλεση της δημόσιας αποστολής τους. Η δημόσια αυτή αποστολή συνίσταται στην παροχή και εκμετάλλευση γενικού δικτύου, ή όπου είναι δυνατόν, γενικής υπηρεσίας, δηλαδή υπηρεσίας δικτύου με γενική κάλυψη και διαθέσιμης για όλους τους χρήστες (περιλαμβανόμενων των φορέων παροχής υπηρεσιών και των ίδιων των ΟΤ) μετά από σχετική αίτηση υπό εύλογους όρους και χωρίς διακρίσεις. Η θεμελιώδης αυτή υποχρέωση μπορεί να δικαιολογήσει την εξαίρεση που προβλέπεται από το άρθρο 59 παράγραφος 2 υπό ορισμένες προϋποθέσεις, όπως ορίζει η οδηγία περί παροχής υπηρεσιών.85. Στις περισσότερες περιπτώσεις, πάντως, οι κανόνες ανταγωνισμού, αντί να παρακωλύουν την εκπλήρωση της υποχρέωσης αυτής, συμβάλλουν θετικά στην τήρησή της. Ειδικότερα, το άρθρο 54 μπορεί να εφαρμοστεί στη συμπεριφορά επιχειρήσεων με δεσπόζουσα θέση, που εκδηλώνεται με άρνηση παροχής, διακρίσεις, περιοριστικές δεσμευτικές ρήτρες, μη δίκαιες τιμές και άλλους άνισους όρους.Εάν μια από αυτές τις συμπεριφορές παρατηρείται κατά την παροχή μιας από τις μονοπωλιακές υπηρεσίες, η θεμελιώδης υποχρέωση που προαναφέρεται δεν εκτελείται. Αυτό συμβαίνει όταν ένας ΟΤ προσπαθεί να εκμεταλλευθεί την μονοπωλιακή του θέση σε ορισμένες υπηρεσίες (για παράδειγμα: παροχή δικτύου) προκειμένου να περιορίσει τον ανταγωνισμό που αντιμετωπίζει όσον αφορά τις μή προνομιακά κατοχυρωμένες υπηρεσίες οι οποίες, με τη σειρά τους, βασίζονται στις μονοπωλιακές, αυτές υπηρεσίες.Δεν είναι αναγκαίο, στα πλαίσια της εφαρμογής του άρθρου 54, να περιορίζεται ο ανταγωνισμός σε μια υπηρεσία η οποία βασίζεται στην εν λόγω μονοπωλιακή παροχή. Αρκεί η συμπεριφορά να συνεπάγεται σημαντικό περιορισμό του ανταγωνισμού με οποιοδήποτε τρόπο. Αυτό σημαίνει ότι κατάχρηση δεσπόζουσας θέσης μπορεί να υπάρχει όταν η επιχείρηση που επηρεάζεται από τη σχετική συμπεριφορά δεν είναι φορέας παροχής υπηρεσιών αλλά τελικός καταναλώτης, ο οποίος ενδεχομένως τίθεται σε δυσμενή ανταγωνιστική θέση κατά την άσκηση της επιχειρηματικής του δραστηριότητας.86. Το Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων έχει εκθέσει τη θεμελιώδη αυτή αρχή του ανταγωνισμού στις τηλεπικοινωνίες, σε μια από τις αποφάσεις του (16). Συνιστά κατάχρηση, κατά την έννοια του άρθρου 86 της συνθήκης ΕΚ (αντιστοιχεί στο άρθρο 54 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ), το γεγονός ότι μια επιχείρηση που κατέχει δεσπόζουσα θέση σε δεδομένη αγορά επιφυλάσσει γι' αυτήν ή για επιχείρηση που ανήκει στον ίδιο όμιλο, χωρίς να υπάρχει αντικειμενική ανάγκη, βοηθητική δραστηριότητα, την οποία θα μπορούσε να ασκήσει τρίτη επιχείρηση στο πλαίσιο των δραστηριοτήτων της σε παραπλήσια αλλά διαφορετική αγορά, με κίνδυνο να εξαλειφθεί κάθε ανταγωνισμός εκ μέρους της επιχειρήσεως αυτής.Η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ πιστεύει ότι η αρχή αυτή ισχύει όχι μόνον όταν μια επιχείρηση με δεσπόζουσα θέση κατέχει μονοπώλιο σε άλλες αγορές, αλλά και όταν, με μέσα αντίθετα προς τους κανόνες περί ανταγωνισμού, επεκτείνει τη δραστηριότητά της σε άλλες αγορές.Η παρακώλυση της παροχής υπηρεσιών προστιθέμενης αξίας μπορεί να περιορίσει την παραγωγή, τις αγορές και κυρίως την τεχνική πρόοδο, η οποία αποτελεί αποφασιστικό παράγοντα για τις τηλεπικοινωνίες. Η Επιτροπή της ΕΚ έχει ήδη τονίσει τις δυσμενείς αυτές συνέπειες των περιορισμών χρήσης για τη μονοπωλακή παροχή υπηρεσιών στην απόφασή της στην υπόθεση British Telecom (17). Στην απόφαση αυτή διαπιστώνεται ότι με τους περιορισμούς που επέβαλε η British Telecom κατά τη χρήση τηλετυπικών και τηλεφωνικών δικτύων, και συγκεκριμένα κατά τη διαβαση διεθνών μηνυμάτων εκ μέρους τρίτων:i) περιόριζε τη δραστηριότητα των οικονομικών παραγόντων σε βάρος της τεχνολογικής προόδου,ii) προέβαινε σε διακρίσεις έναντι των παραγόντων αυτών, με αποτέλεσμα να περιέρχονται σε μειονεκτική ανταγωνιστική θέση έναντι των ΟΤ οι οποίοι δεν υφίστανται τους περιορισμούς αυτούς καιiii) εξαρτούσε τη σύναψη των συμβάσεων για την παροχή τηλετυπικών κυκλωμάτων από την παροχή, εκ μέρους των άλλων μερών, πρόσθετων παροχών που δεν είχαν σχέση με το αντικείμενο των συμβάσεων αυτών. Αυτά κρίθηκαν ως καταχρήσεις δεσπόζουσας θέσης που αντιστοιχούν στα παραδείγματα που απαριθμούνται στο άρθρου 86 στοιχεία β), γ) και δ) της συνθήκης ΕΚ (αντιστοιχεί στα άρθρα 54 στοιχεία β), γ) και δ) της συμφωνίας για τον ΕΟΧ).Η πρακτική αυτή θα μπορούσε να αντικατοπτρίζεται:α) όπως στην προαναφερόμενη περίπτωση, με την άρνηση ή τον περιορισμό της χρήσης, της μονοπωλιακά παρεχόμενης υπηρεσίας ώστε να περιοριστεί η παροχή μη προνομιακά κατάχυρωμένων υπηρεσιών εκ μέρους τρίτων, ήβ) με επεκτατική συμπεριφορά που προκύπτει από τη διασταυρούμενη επιδότηση.87. Ο διαχωρισμός της ρυθμιστικής εξουσίας των ΟΤ από τις επιχειρηματικές τους δραστηριότητες αποτελεί κρίσιμο θέμα, στα πλαίσια της εφαρμογής του άρθρου 54. Ο διαχωρισμός αυτός προβλέπεται στην οδηγία για τα τερματικά και στην οδηγία περί παροχής υπηρεσιών.α) Περιορισμοί χρήσης88. Οι περιορισμοί χρήσης κατά την παροχή προνομιακά κατοχυρωμένων υπηρεσιών ενδέχεται να αντιστοιχούν στα ειδικά παραδείγματα καταχρήσεων που αναφέρονται στο άρθρο 54 και συγκεκριμένα:- μπορεί να περιορίσουν την παροχή τηλεπικοινωνιακών υπηρεσιών με ελεύθερο ανταγωνισμό, τις επενδύσεις και την τεχνολογική πρόοδο, επί ζημία των καταναλωτών τηλεπικοινωνιακών υπηρεσιών (άρθρο 54 στοιχείο β),- στο βαθμό που οι εν λόγω περιορισμοί χρήσης δεν ισχύουν για όλους τους χρήστες, περιλαμβανομένων και των ίδιων των ΟΤ σαν χρήστες, μπορεί να οδηγήσουν σε διακρίσεις για ορισμένους χρήστες, με αποτέλεσμα να περιέρχονται σε μειονεκτική θέση κατά τον ανταγωνισμό (άρθρο 54 στοιχείο γ),- η χρήση των προνομιακά κατοχυρωμένων υπηρεσιών μπορεί να εξαρτάται από την αποδοχή παροχών οι οποίες δεν έχουν σχέση με τη χρήση αυτή (άρθρο 54 στοιχείο δ).89. Οι εν λόγω περιορισμοί χρήσης αφορούν κυρίως τα δημόσια δίκτυα (δημόσιο μεταγόμενο τηλεφωνικό δίκτυο, PSTN) ή τα δημόσια μεταγόμενα δίκτυα μεταβίβασης δεδομένων (PSDN) και ειδικότερα τα μισθωμένα κυκλώματα. Μπορεί επίσης να αφορούν άλλες παροχές εγκαταστάσεων, όπως ανοδικές δορυφορικές ζεύξεις και δίκτυα κινητής επικοινωνίας. Οι συχνότερες μορφές συμπεριφοράς είναι οι ακόλουθες:i) Απαγόρευση εκ μέρους των ΟΤ σε τρίτους:α) να συνδέουν ιδιωτικά μισθωμένα κυκλώματα μέσω συγκεντρωτή, πολυπλέκτη ή άλλου εξοπλισμού με το δημόσιο μεταγομένο δίκτυο ή/καιβ) να χρησιμοποιούν ιδιωτικά μισθωμένα κυκλώματα για την παροχή υπηρεσιών, εφόσον οι υπηρεσίες αυτές δεν είναι προνομιακά κατοχυρωμένες, αλλά τελούν υπό καθεστώς ανταγωνισμού.90. Στο βαθμό στον οποίο παρέχεται στο χρήστη άδεια εκ μέρους των κρατικών αρχών σύμφωνα με το εθνικό δίκαιο και το δίκαιο του ΕΟΧ, οι απαγορεύσεις αυτές περιορίζουν την ελευθερία του χρήστη για πρόσβαση στα μισθωμένα κυκλώματα, η παροχή των οποίων αποτελεί δημόσια υπηρεσία. Επιπλέον, δημιουργούνται διακρίσεις μεταξύ των χρηστών, ανάλογα με τη χρήση (άρθρο 54 στοιχείο γ). Αυτό αποτελεί ένα από τους σοβαρότερους περιορισμούς και μπορεί να δημιουργήσει ουσιώδη εμπόδια στην ανάπτυξη των διεθνών τηλεπικοινωνιακών υπηρεσιών (άρθρο 54 στοιχείο β).91. Όταν ο περιορισμός της χρήσης παρακωλύει την παροχή μη κατοχυρωμένων προνομιακά υπηρεσιών σε ανταγωνισμό με αυτές που παρέχονται από τον ίδιο τον ΟΤ, η κατάχρηση είναι ακόμη σοβαρότερη και ισχύουν οι αρχές της προαναφερθείσας απόφασης «Telemarketing» (βλέπε υποσημείωση 1 ανωτέρω).92. Στις ατομικές υποθέσεις, η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ εκτιμά κατά πόσο η παρεχόμενη υπηρεσία στο μισθωμένο κύκλωμα είναι προνομιακά κατοχυρωμένη ή όχι, βάσει των κοινοτικών κανονιστικών πράξεων που ερμηνεύονται στα τεχνικά και οικονομικά πλαίσια κάθε περίπτωσης. Ακόμη και αν μια υπηρεσία μπορεί να θεωρηθεί ως προνομιακά κατοχυρωμένη σύμφωνα με τη νομοθεσία, το γεγονός ότι ένας ΟΤ απαγορεύει στην πράξη τη χρήση του μισθωμένου κυκλώματος σε ορισμένους μόνο χρήστες και όχι σε άλλους, θα μπορούσε να αποτελεί διάκριση σύμφωνα με το άρθρο 54 στοιχείο γ).93. Κατά την εφαρμογή του δικαίου της ΕΟΚ η Επιτροπή των ΕΚ ενήργησε έναντι της βελγικής Regie des Telegraphes et Telephones (RTT), μετά την υποβολή καταγγελίας σχετικά με τη θεωρηθείσα ως καταχρηστική εκμετάλλευση δεσπόζουσας θέσης από ιδιωτικό φορέα παροχής τηλεπικοινωνιακών υπηρεσιών προστιθέμενης αξίας όσον αφορά τους όρους μίσθωσης των τηλεπικοινωνιακών κυκλωμάτων. Κατόπιν συζητήσεων με την Επιτροπή, η RTT επέτρεψε στον εν λόγω ιδιωτικό φορέα να χρησιμοποιήσει τα μισθωμένα τηλεπικοινωνιακά κυκλώματα χωρίς κανένα άλλο περιορισμό, εκτός από τον όρο ότι τα εν λόγω κυκλώματα δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται για απλή μεταφορά δεδομένων.Επιπλέον, εν αναμονή της πιθανής θέσπισης νέων κανόνων στο Βέλγιο, και με την επιφύλαξη αυτών των κανόνων, η RTT ανέλαβε τη δέσμευση ότι όλοι οι υπάρχοντες και μελλοντικοί πελάτες της για τα μισθωμένα τηλεπικοινωνιακά κυκλώματα στα οποία μπορούν να έχουν πρόσβαση τρίτοι, θα απολαύουν των ίδιων όρων με αυτούς που συμφωνήθηκαν με τον ανωτέρω φορέα (18).ii) Άρνηση παροχής προνομιακά κατοχυρωμένων υπηρεσιών (ιδιαίτερα το δίκτυο και τα μισθωμένα κυκλώματα) εκ μέρους των ΟΤ σε τρίτους94. Η άρνηση παροχής έχει θεωρηθεί καταχρηστική από την Επιτροπή των ΕΚ και από το Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων (19). Η συμπεριφορά αυτή καθιστά αδύνατη ή τουλάχιστον αισθητά δυσχερή την παροχή μη κατοχυρωμένων προνομιακά υπηρεσιών από τρίτους. Αυτό, με τη σειρά του οδηγεί σε περιορισμό της παροχής υπηρεσιών και της τεχνολογικής προόδου [άρθρο 54 στοιχείο β)] και, εάν εφαρμόζεται μόνο σε ορισμένους χρήστες, καταλήγει σε διάκριση [άρθρο 54 στοιχείο γ)].iii) Επιβολή έκτακτων επιβαρύνσεων ή άλλων ειδικών όρων για ορισμένες χρήσεις προνομιακά κατοχυρωμένων υπηρεσιών95. Ένα σχετικό παράδειγμα αποτελεί η επιβολή τελών πρόσβασης στα μισθωμένα κυκλώματα όταν συνδέονται με το δημόσιο μεταγόμενο δίκτυο, ή άλλων ειδικών τιμών και επιβαρύνσεων για την παροχή υπηρεσιών σε τρίτους. Η επιβολή αυτών των τελών πρόσβασης μπορεί να αποτελεί διάκριση μεταξύ των χρηστών της ίδιας υπηρεσίας (παροχή μισθωμένων κυκλωμάτων) ανάλογα με τη χρήση, και ενδέχεται να καταλήξει στην επιβολή αθέμιτων όρων συναλλαγών. Αυτό περιορίζει τη χρήση των μισθωμένων κυκλωμάτων και τελικά την παροχή μη κατοχυρωμένων προνομιακά υπηρεσιών. Αντίθετα, η εν λόγω πρακτική δεν αποτελεί κατάχρηση εφόσον, σε κάθε συγκεκριμένη περίπτωση, αποδεικνύεται ότι τα τέλη πρόσβασης αντιστοιχούν στις δαπάνες τις οποίες συνεπάγεται άμεσα για τους ΟΤ η εν λόγω πρόσβαση. Στην περίπτωση αυτή, τα τέλη πρόσβασης μπορεί να επιβληθούν μόνο σε ισότιμη βάση για όλους τους χρήστες, περιλαμβανομένων των ίδιων των ΟΤ.96. Εκτός από αυτές τις ενδεχόμενες πρόσθετες δαπάνες οι οποίες θα πρέπει να καλύπτονται με έκτακτη επιβάρυνση, η διασύνδεση μισθωμένου κυκλώματος στο δημόσιο μεταγόμενο δίκτυο καλύπτεται ήδη με την τιμή χρήσης του δικτύου αυτού. Ένα μισθωμένο κύκλωμα μπορεί βέβαια να αντιπροσωπεύει υποκειμενική αξία για το χρήστη ανάλογα με την αποδοτικότητα της βελτιωμένης υπηρεσίας που παρέχεται στο μισθωμένο αυτό κύκλωμα. Εντούτοις, αυτό δεν μπορεί να αποτελέσει κριτήριο στο οποίο η επιχείρηση που κατέχει δεσπόζουσα θέση, και κυρίως ένας δημόσιος φορέας παροχής υπηρεσιών, να μπορεί να βασίσει την τιμή της δημόσιας αυτής υπηρεσίας.97. Η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ θεωρεί ότι η ουσιώδης διαφορά μεταξύ των μισθωμένων κυκλωμάτων και του δημόσιου μεταγόμενου δικτύου δημιουργεί πρόβλημα για την εξασφάλιση των αναγκαίων εσόδων προς κάλυψη των δαπανών του μεταγόμενου δικτύου. Πάντως, η λύση που επιλέγεται δεν πρέπει να είναι αντίθετη με τη σχετική νομοθεσία, δηλαδή τη συμφωνία για τον ΕΟΧ, όπως θα μπορούσε να είναι η επιβολή τιμών κατά τρόπο που συνιστά διάκριση μεταξύ των πελατών.iv) Παροχή υπηρεσίας κατά τρόπο που συνιστά διάκριση ως προς την τιμή ή την ποιότητα98. Η συμπεριφορά αυτή μπορεί να αφορά ιδίως τα τιμολόγια ή περιορισμούς ή καθυστερήσεις στη σύνδεση με το δημόσιο μεταγόμενο δίκτυο, στην εγκατάσταση, στη συντήρηση και την επισκευή, στη διασύνδεση των συστημάτων κ.λπ., ή στην παροχή πληροφοριών σχετικά με το σχεδιασμό δικτύου, τα πρωτόκολλα σηματοδότησης, τα τεχνικά πρότυπα και όλες τις άλλες αναγκαίες πληροφορίες σχετικά με την κατάλληλη διασυνδεσιμότητα και διαλειτουργικότητα με την προνομιακά κατοχυρωμένη υπηρεσία, που μπορούν να επηρεάσουν τις λειτουργικές διασυνδέσεις ανταγωνιστικών υπηρεσιών ή τις προσφορές τερματικού εξοπλισμού.v) Σύνδεση της προνομιακά κατοχυρωμένης υπηρεσίας με την παροχή από τους ΟΤ ή άλλους οργανισμούς, τερματικού εξοπλισμού προς διασύνδεση ή διαλειτουργία, κυρίως μέσω επιβολής, άσκησης πίεσης, προσφοράς ειδικών τιμών ή άλλων συναλλακτικών όρων για την προνομιακά κατοχυρωμένη υπηρεσία που σχετίζεται με τον εξοπλισμό, μονοπωλιακά παρεχόμενης υπηρεσίας με την παροχή εξοπλισμού, ιδιαίτερα μέσω επιβολής, άσκησης πιέσεων, προσφοράς ειδικών τιμών ή άλλων συναλλακτικών όρων για τη μονοπωλιακά παρεχόμενη υπηρεσία που σχετίζεται με τον εξοπλισμόvi) Σύνδεση της προνομιακά κατοχυρωμένης υπηρεσίας με την αποδοχή εκ μέρους του χρήστη συνεργασίας με τον ίδιο τον φορέα παροχής της όσον αφορά τις μή κατοχυρωμένες προνομιακά υπηρεσίες στο δίκτυοvii) Εξασφάλιση για ίδια χρήση ή για χρήση εκ μέρους άλλων φορέων παροχής υπηρεσιών - με σκοπό την παροχή μιας μη προνομιακά κατοχυρωμένης υπηρεσίας - πληροφοριών που αποκτήθηκαν κατά την άσκηση μιας προνομιακά κατοχυρωμένης υπηρεσίας και ιδίως πληροφορών που αφορούν χρήστες προνομιακά κατοχυρωμένης υπηρεσίας και τις ανάγκες αυτών. Εξασφάλιση για ίδια χρήση ή για χρήση εκ μέρους άλλων φορέων παροχής υπηρεσιών περισσότερο ευνοϊκών όρων για την παροχή αυτής της πληροφορίας.Οι πληροφορίες αυτές μπορεί να είναι σημαντικές για την παροχή υπηρεσιών σε ανταγωνιστική βάση, στο βαθμό που επιτρέπουν την προσέγγιση των χρηστών των υπηρεσιών αυτών και τον καθορισμό της επιχειρηματικής στρατηγικής. Η συμπεριφορά που περιγράφεται ανωτέρω μπορεί να καταλήξει σε διάκριση έναντι των επιχειρήσεων στις οποίες απαγορεύεται η χρήση των πληροφοριών αυτών κατά παράβαση του άρθρου 54 στοχείο γ). Οι εν λόγω πληροφορίες μπορεί να δοθούν μόνο με τη συναίνεση των ενδιαφερόμενων χρηστών και σύμφωνα με τη σχετική νομοθεσία περί προστασίας των δεδομένων.viii) Επιβολή μη απαραιτήτων προνομιακά κατοχυρωμένων υπηρεσιών μέσω της παροχής προνομιακά ή/και μη κατοχυρωμένων υπηρεσιών, όταν οι πρώτες ευλόγως διαχωρίζονται από τις άλλες99. Οι πρακτικές που περιγράφονται στα σημεία v), vi), vii) και viii) οδηγούν σε συνθήκες εφαρμογής που δεν συνδέονται με την προνομιακά κατοχυρωμένη υπηρεσία, παραβιάζοντας έτσι το άρθρο 54 στοιχείο δ).100. Οι περισσότερες από τις πρακτικές αυτές είχαν πράγματι χαρακτηριστεί στην οδηγία περί υπηρεσιών, ως περιορισμοί κατά την παροχή υπηρεσιών κατά την έννοια του άρθρου 36 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ και του άρθρου 54 που προκαλούνται από κρατικά μέτρα. Καλύπτονται, συνεπώς, από την ευρύτερη έννοια των «περιορισμών» οι οποίοι πρέπει, βάσει του άρθρου 6 της εν λόγω πράξης, να καταργηθούν από τα συμβαλλόμενα στη συμφωνία για τον ΕΟΧ μέρη.101. Η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ πιστεύει ότι οι οδηγίες για τα τερματικά και τις υπηρεσίες διευκρινίζουν επίσης ορισμένες αρχές εφαρμογής των άρθρων 53 και 54 στον τομέα αυτό.Πάντως, η οδηγία για τις υπηρεσίες δεν εφαρμόζεται σε σημαντικούς τομείς, όπλως η κινητή επικοινωνία και οι δορυφόροι. Πάντως, οι κανόνες ανταγωνισμού εφαρμόζονται πλήρως στους τομείς αυτούς. Επίσης, όσον αφορά τις υπηρεσίες που καλύπτονται από την οδηγία, εξαρτάται κατά πολύ από το βαθμό ακρίβειας των αδειών εκμετάλλευσης που χορηγεί ο ρυθμιστικός φορέας κατά πόσον οι ΟΤ θα διατηρήσουν διακριτική ευχέρεια για την επιβολή όρων, οι οποίοι πρέπει να εξετάζονται βάσει των κανόνων περί ανταγωνισμού. Οι άδειες εκμετάλλευσης δεν μπορούν να ρυθμίσουν όλους τους όρους. Ως εκ τούτου, μπορεί να υπάρχει περιθώριο διακριτικής ευχέρειας. Η εφαρμογή των κανόνων περί ανταγωνισμού στις επιχειρήσεις εξαρτάται, συνεπώς, σε μεγάλο βαθμό από την κατά περίπτωση εξέταση των αδειών εκμετάλλευσης. Τίποτα περισσότερο από μια γενική άδεια (clan licence) δεν μπορεί να ζητηθεί για τους τερματικούς.β) Διασταυρούμενη επιδότηση102. Η πρακτική της διασταυρούμενης επιδότησης σημαίνει ότι μια επιχείρηση μεταφέρει το σύνολο ή μέρος των δαπανών από τη δραστηριότητά της για προϊόν ή γεωγραφική αγορά στη δραστηριότητά της για άλλο προϊόν ή γεωγραφική αγορά. Υπό ορισμένες συνθήκες, η διασταυρούμενη επιδότηση στις τηλεπικοινωνίες μπορεί να στρεβλώσει τον ανταγωνισμό, δηλαδή να οδηγήσει στην εξουδετέρωση άλλων ανταγωνιστών με προσφορές οι οποίες καθίστανται δυνατές όχι χάρη στην αποτελεσματικότητα και την αποδοτικότητα αλλά με τεχνητά μέσα, όπως οι επιδοτήσεις. Η αποφυγή της διασταυρούμενης επιδότησης είναι αποφασιστική για την ανάπτυξη της παροχής υπηρεσιών και την προμήθεια εξοπλισμού.103. Η διασταυρούμενη επιδότηση δεν οδηγεί στην επιβολή τιμών που περιορίζουν τον ανταγωνισμό, εφόσον επιδοτούνται οι δαπάνες προνομιακά κατοχυρωμένων δραστηριοτήτων, από τα έσοδα που προέρχονται από άλλες προνομιακές κατοχυρωμένες δραστηριότητες, δεδομένου ότι δεν υπάρχει δυνατότητα ανταγωνισμού ως προς τις δραστηριότητες αυτές. Αυτή η μορφή επιδότησης είναι μάλιστα αναγκαία, επειδή παρέχει τη δυνατότητα στους ΟΤ που κατέχουν αποκλειστικά δικαιώματα να εκπληρώσουν τις υποχρεώσεις τους για παροχή δημόσιας υπηρεσίας σε όλους και με τους ίδιους όρους. Για πράδειγμα, οι τηλεφωνικές παροχές σε μη αποδοτικές αγροτικές περιοχές επιδοτούνται μέσω των εσόδων που προέρχονται από τις τηλεφωνικές παροχές στις επικερδείς αστικές περιοχές ή από υπεραστικές κλήσεις. Το ίδιο μπορεί να λεχθεί και για την επιδότηση της παροχής προνομιακά κατοχυρωμένων υπηρεσιών από τα έσοδα ανταγωνιστικών δραστηριοτήτων. Η γενική αρχή της διαμόρφωσης των τιμών με βάση το κόστος πρέπει να αποτελέσει τον απώτερο στόχο, προκειμένου, μεταξύ άλλων, να αποφευχθεί η άνιση μεταχείριση των χρηστών όσον αφορά τις τιμές.104. Εντούτοις, η επιδότηση ανταγωνιστικών δραστηριοτήτων, είτε αφορούν υπηρεσίες είτε εξοπλισμό με τη μεταφορά των δαπανών τους σε μονοπωλιακές δραστηριότητες, ενδέχεται να στρεβλώσει τον ανταγωνισμό κατά παράβαση του άρθρου 54. Αυτό θα αποτελούσε κατάχρηση εκ μέρους επιχείρησης που κατέχει δεσπόζουσα θέση στο έδαφος που καλύπτεται από τη συμφωνία για τον ΕΟΧ. Επιπλέον, οι χρήστες των μονοπωλιακά παρεχομένων υπηρεσιών υποχρεούνται να υφίστανται δαπάνες άσχετες με την παροχή των υπηρεσιών αυτών. Διασταυρούμενη επιδότηση μπορεί επίσης να υπάρχει μεταξύ μονοπωλιακής παροχής υπηρεσιών και κατασκευής και πώλησης εξοπλισμού. Αυτή η διασταυρούμενη επιδότηση μπορεί να διενεργείται μέσω:- χρηματοδότησης των εν λόγω δραστηριοτήτων με αποδοτικότητα κεφαλαίου σε ποσοστό αισθητά χαμηλότερο από αυτό που ισχύει στην αγορά,- παροχή εγκαταστάσεων κατάλληλων γι' αυτές τις δραστηριότητες, εξοπλισμού, εμπειρογνωμόνων ή/και υπηρεσιών για τις εν λόγω δραστηριότητες με αποδοτικότητα σε τιμή σημαντικά κατώτερη από την τιμή της αγοράς.105. Η χρηματοδότηση με έσοδα που προέρχονται από μονοπωλιακές δραστηριότητες και η παροχή υλικών και λογιστικών μέσων σε μονοπωλιακή βάση για την έναρξη νέων δραστηριοτήτων σε ανταγωνιστική βάση αποτελεί επένδυση, οι δαπάνες της οποίας θα πρέπει να μεταφέρονται στη νέα δραστηριότητα. Η προσφορά νέων προϊόντων ή υπηρεσιών θα πρέπει, κατά κανόνα, να περιλαμβάνει, εύλογη αποδοτικότητα των επενδύσεων αυτών μακροπρόθεσμα. Διαφορετικά, η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ εκτιμά την περίπτωση με βάση τα σχέδια αποδοτικότητας της ενδιαφερόμενης επιχείρησης και το οικονομικό πλαίσιο.106. Η λογιστική διαφάνεια των ΟΤ θα πρέπει να παρέχει στην Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ τη δυνατότητα να διαπιστώνει εάν υπάρχει διασταυρούμενη επιδότηση στις περιπτώσεις τις οποίες τίθενται τέτοια προβλήματα. Η πράξη που αναφέρεται στο σημείο 2 του παραρτήματος ΧΙ της συμφωνίας για τον ΕΟΧ (η οδηγία παροχής ανοικτού δικτύου) περιέχει διατάξεις σχετικές με τον καθορισμό των αρχών εναρμονισμένων τιμολογίων, με αποτέλεσμα τη μείωση του αριθμού των σχετικών υποθέσεων.Η διαφάνεια αυτή μπορεί να εξασφαλιστεί με λογιστικό σύστημα το οποίο εγγυάται την πλήρως αναλογική διανομή των δαπανών μεταξύ κατοχυρωμένων και μη κατοχυρωμένων προνομιακά υπηρεσιών. Ο πραγματικός καταμερισμός των δαπανών εξασφαλίζεται ευκολότερα με το διαρθρωτικό διαχωρισμό, δηλαδή τη δημιουργία χωριστών φορέων για την άσκηση κάθε μιας από τις δύο αυτές κατηγορίες δραστηριοτήτων.Με το κατάλληλο λογιστικό σύστημα θα γίνεται καθορισμός και κατανομή όλων των δαπανών μεταξύ των δραστηριοτήτων που χρηματοδοτούνται. Στο σύστημα αυτό, όλα τα προϊόντα και οι υπηρεσίες θα πρέπει να υφίστανται αναλογικά όλες τις σχετικές δαπάνες, περιλαμβανομένων των δαπανών έρευνας και ανάπτυξης, εγκαταστάσεων και γενικών εξόδων. Επίσης το σύστημα θα επιτρέπει την εξαγωγή αριθμητικών στοιχείων που μπορούν να ελεγχθούν από λογιστές.107. Όπως αναφέρθηκε ανωτέρω (σημείο 59), σε περιπτώσεις συμφωνιών συνεργασίας στις οποίες συμμετέχουν ΟΤ, ένας από τους όρους που απαιτεί η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ για τη χορήγηση απαλλαγής βάσει του άρθρου 53 παράγραφος 3 είναι η εγγύηση ότι θα αποφευχθεί η διασταυρούμενη επιδότηση. Για να παρακολουθεί καταλλήλως την τήρηση της εγγύησης αυτής, η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ προτίθεται να ζητά από τα μέρη να παρέχουν βεβαίωση σχετικά με την υιοθέτηση κατάλληλου λογιστικού συστήματος όπως περιγράφεται ανωτέρω, με την τακτική υποβολή των λογαριασμών στην Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ. Στην περίπτωση επιλογής της λογιστικής μεθόδου, η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ διατηρεί τη δυνατότητα να αναθέσει τους λογαριασμούς σε ανεξάρτητο ελεγκτή, ιδίως αν υπάρχουν αμφιβολίες ως προς τη δυνατότητα του συστήματος να εξασφαλίσει την αναγκαία διαφάνεια ή για να διερευνηθεί η ύπαρξη διασταυρούμενης επιδότησης. Σε περίπτωση που η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ αδυνατεί να ελέγξει δεόντως την εγγύηση, μπορεί να αποσύρει την απαλλαγή.108. Σε όλες τις άλλες περιπτώσεις, η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ δεν προτίθεται να ζητήσει από τους ΟΤ τέτοια διαφάνεια. Εντούτοις, εάν σε συγκεκριμένη υπόθεση υπάρχουν ουσιώδη στοιχεία που δείχνουν την ύπαρξη καταχρηστικής διασταυρούμενης επιδότησης ή/και θηρευτικής τιμολόγησης, η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ μπορεί να θεωρήσει ότι τεκμαίρεται αυτή η διασταυρούμενη επιδότηση και η θηρευτική τιμολόγηση. Ένα ξεχωριστό και κατάλληλο λογιστικό σύστημα θα ήταν σημαντικό για τον προσδιορισμό αυτού του τεκμηρίου.109. Η διασταυρούμενη επιδότηση μιας προνομιακά κατοχυρωμένης δραστηριότητας από μια μη κατοχυρωμένη προνομιακά δεν περιορίζει καταρχήν τον ανταγωνισμό. Εντούτοις, η εφαρμογή της εξαίρεσης του άρθρου 59 παράγραφος 2 σ' αυτή τη μη κατοχυρωμένη προνομιακά δραστηριότητα δεν μπορεί να διακιολογηθεί από το γεγονός ότι η οικονομική βιωσιμότητα του εν λόγω ΟΤ εξαρτάται από τη μη κατοχυρωμένη προνομιακά δραστηριότητα. Η οικονομική βιωσιμότητα και η εκτέλεση της γενικού οικονομικού ενδιαφέροντος αποστολής του μπορούν να εξασφαλιστούν, από το κράτος, κατά περίπτωση, μόνο με τη χορήγηση αποκλειστικού ή ειδικού δικαιώματος και με την επιβολή περιορισμών στις δραστηριότητες που είναι ανταγωνιστικές με τις προνομιακά κατοχυρωμένες.110. Αλλά και η διασταυρούμενη επιδότηση από ένα δημόσιο ή ιδιωτικό φορέα εκμετάλλευσης εκτός του εδάφους που καλύπτεται από τη συμφωνία για τον ΕΟΧ, μπορεί να θεωρηθεί καταχρηστική κατά την έννοια του άρθρου 54, εάν ο εν λόγω φορέας κατέχει δεσπόζουσα θέση, ως προς τον εξοπλσμό ή τις μη προνομιακά κατοχυρωμένες υπηρεσίες στο ανωτέρω έδαφος. Η ύπαρξη αυτής της δεσπόζουσας θέσης, η οποία προσδίδει στον κάτοχό της σημαντική ανεξαρτησία από τους ανταγωνιστές, τους πελάτες και τους καταναλωτές, πρέπει να εξακριβώνεται με βάση όλα τα υπάρχοντα στοιχεία εντός και εκτός του εδάφους που καλύπτεται από τη συμφωνία για τον ΕΟΧ.Β. Καταχρήσεις από άλλες επιχειρήσεις εκτός των ΟΤ111. Μετά την ελευθέρωση των υπηρεσιών, άλλες επιχειρήσεις εκτός των ΟΤ μπορεί να επεκτείνουν όλο και περισσότερο την ισχύ τους και να αποκτήσουν δεσπόζουσες θέσεις σε μη κατοχυρωμένες προνομιακά αγορές. Μπορεί να κατέχουν ήδη τέτοια θέση σε ορισμένες αγορές υπηρεσιών με προστιθέμενη αξία οι οποίες δεν είχαν κατοχυρωθεί προνομιακά. Εφόσον εκμεταλλεύονται τη δεσπόζουσα θέση τους για να περιορίσουν τον ανταγωνισμό και να επεκτείνουν την ισχύ τους, το άρθρο 54 μπορεί να εφαρμοστεί και σ' αυτές. Οι καταχρήσεις στις οποίες μπορεί να προβούν είναι σε μεγάλο βαθμό ανάλογες με τις περισσότερες από τις περιγραφείσες σε σχέση με τους ΟΤ.112. Παραβάσεις του άρθρου 54 μπορεί να διαπραχθούν μέσω καταχρηστικής άσκησης δικαιωμάτων βιομηχανικής ιδιοκτησίας σε σχέση με τα πρότυπα, τα οποία έχουν βασική σημασία για τις τηλεπικοινωνίες. Τα πρότυπα είναι δυνατόν να προκύπτουν είτε από διεθνή τυποποίηση, ή να είναι πρότυπα που ισχύουν στην πράξη (de-facto) και ανήκουν στις επιχειρήσεις.113. Οι παραγωγοί εξοπλισμού ή οι φορείς υπηρεσιών εξαρτώνται από τα πρότυπα ιδιωτικής εκμετάλλευσης προκειμένου να εξασφαλίζουν τη διασυνδεσιμότητα των εγκαταστάσεων των ηλεκτρονικών υπολογιστών τους. Μια επιχείρηση η οποία κατέχει αρχιτεκτονική δικτύου με δεσπόζουσα θέση μπορεί να την εκμεταλλευτεί καταχρηστικά, αρνούμενη και παράσχει τις αναγκαίες πληροφορίες για τη διασύνδεση των άλλων αρχιτεκτονικών μέσων με τα προϊόντα της αρχιτεκτονικής της. Άλλες ενδεχόμενες καταχρήσεις - ανάλογες με εκείνες που αναφέρθηκαν σε σχέση με τους ΟΤ - είναι, μεταξύ άλλων, οι καθυστερήσεις κατά την παροχή των πληροφοριών, η διενέργεια διακρίσεων ως προς την ποιότητα των πληροφοριών και την επιβολή τιμών ή άλλων συναλλακτικών όρων, η εξάρτηση της παροχής των πληροφοριών από την αποδοχή εκ μέρους του παραγωγού, του διανομέα ή του χρήστη αθέμιτων συναλλακτικών όρων.114. Την 1η Αυγούστου 1984, η Επιτροπή των ΕΚ δέχθηκε μονομερή δέσμευση εκ μέρους της IBM για την παροχή στους άλλους κατασκευαστές των τεχνικών πληροφοριών σχετικά με τα συστήματα διασύνδεσης που απαιτούνται για τη χρησιμοποίηση των ανταγωνιστικών προϊόντων στη σειρά υπολογιστών της IBM, System/370, η οποία ήταν τότε η ισχυρότερη. Η Επιτροπή ανέστειλε τότε, τη διαδικασία που είχε κινήσει βάσει του άρθρου 86 της συνθήκης ΕΚ έναντι της IBM το Δεκέμβριο του 1980. Στις δεσμεύσεις της IBM (20) περιλαμβάνεται και μια διάταξη σχετική με τις διατάξεις και τα πρωτόκολλα SNA (αρχιτεκτονική συστημάτων δικτύου).115. Το θέμα του συμβιβασμού των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας επί των προτύπων με τις απαιτήσεις του ανταγωνισμού είναι ιδιαίτερα δύσκολο. Εν πάση περιπτώσει, το δικαίωμα πνευματικής ιδιοκτησίας δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί αδικαιολόγητα για τον περιορισμό του ανταγωνισμού.Γ. Καταχρήσεις δεσπόζουσας αγοραστικής θέσης116. Το άρθρο 54 αφορά επίσης και τη συμπεριφορά επιχειρήσεων που κατέχουν δεσπόζουσα αγοραστική θέση. Τα παραδείγματα καταχρήσεων που υποδεικνύονται αφορούν και αυτή τη συμπεριφορά.117. Η πράξη που αναφέρεται στο σημείο 8 του παραρτήματος XVI της συμφωνίας για τον ΕΟΧ (οδηγία 90/531/ΕΟΚ) για τις διαδικασίες ανάθεσης συμβάσεων από φορείς που παρέχουν υπηρεσίες μεταξύ άλλων και στον τομέα των τηλεπικοινωνιών ρυθμίζει κυρίως:i) τις διαδικασίες ανάθεσης συμβάσεων προκειμένου να διασφαλισθεί, βάσει της αμοιβαιότητας, η μη διενέργεια διακρίσεων λόγω της ιθαγένειας καιii) τη χρήση προϊόντων ή υπηρεσιών στις προνομιακά κατοχυρωμένες αγορές και όχι στις ανταγωνιστικές αγορές. Αυτή η πράξη, η οποία απευθύνεται στα κράτη μέλη, δεν αποκλείει την εφαρμογή του άρθρου 54 στην αγορά των προϊόντων τα οποία εμπίπτουν στους στόχους της. Η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ κρίνει, κατά περίπτωση, αν αυτά τα διαφορετικά συστήματα κανόνων εφαρμόζονται κατά τρόπο συνεπή.118. Εξάλλου, τόσο στις προνομιακά κατοχυρωμένες όσο και στις ανταγωνιστικές αγορές μπορεί να εφαρμοστούν πρακτικές άλλες από εκείνες που καλύπτονται από την πράξη και οι οποίες αποτελούν παράβαση του άρθρου 54. Ένα παράδειγμα αποτελεί η εκμετάλλευση δεσπόζουσας αγοραστικής θέσης για την επιβολή υπερβολικά ευνοϊκών τιμών ή άλλων συναλλακτικών όρων, σε σύγκριση με άλλους αγοραστές και προμηθευτές [άρθρο 54 στοιχείο α)]. Αυτό μπορεί να καταλήξει σε διάκριση βάσει του άρθρου 54 στοιχείο γ). Επίσης, η εξασφάλιση, με επιβολή ή όχι, αποκλειστικού δικαιώματος διανομής του αγορασθέντος προϊόντος από τον αγοραστή που κατέχει δεσπόζουσα θέση μπορεί να αποτελεί καταχρηστική επέκταση της οικονομικής του ισχύος σε άλλες αγορές [βλέπε απόφαση του Δικαστηρίου «Telemarketing» του Δικαστηρίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων στην (υποσημείωση 15 ανωτέρω)].119. Μια άλλη καταχρηστική πρακτική μπορεί να συνίσταται στην εξάρτηση της αγοράς από την εκ μέρους του προμηθευτή παροχή άδειας εκμετάλλευσης των ιδιόκτητων προτύπων για το προϊόν που πρόκειται να αγοραστεί ή για άλλα προϊόντα, στον ίδιο τον αγοραστή ή σε άλλους προμηθευτές [άρθρο 54 στοιχείο δ)].120. Επίσης, ακόμα και σε ανταγωνιστικές αγορές, μπορεί να υπάρχουν διαδιασίες που συνεπάγονται διακρίσεις λόγω ιθαγένειας, εξαιτίας των εθνικών πιέσεων και των παραδοσιακών δεσμών μη οικονομικού χαρακτήρα που επικρατούν και δεν εξαφανίζονται πάντοτε κατά την ελευθέρωση των αγορών. Στην περίπτωση αυτή, ο συστηματικός αποκλεισμός ή η ιδιαίτερα δυσμενής μεταχείριση ενός προμηθευτή, χωρίς να υπάρχει οικονομική ανάγκη, μπορούν να εξετάζονται βάσει του άρθρου 54, και ιδιαίτερα βάσει των στοιχείων β) (περιορισμός της διάθεσης) και γ) (διάκριση). Κατά την εκτίμηση της υπόθεσης, η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ θα εξετάζει κυρίως κατά πόσο η επιχείρηση που κατέχει δεσπόζουσα θέση εφαρμόζει τα ίδια κριτήρια για την ανάθεση της σύμβασης σε όλους του προμηθευτές. Η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ θα λαμβάνει κατά κανόνα, υπόψη κριτήρια ανάλογα με εκείνα που αναφέρονται στο άρθρο 27 παράγραφος 1 της πράξης (21). Δεδομένου ότι οι εν λόγω αγορές βρίσκονται εκτός του πεδίου εφαρμογής της πράξης, η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ δεν απαιτεί την εφαρμογή διαφανών διαδικασιών αγοράς.Δ. Συνέπειες στο εμπόριο μεταξύ των συμβαλλομένων στη συμφωνία για τον ΕΟΧ μερών121. Ισχύει η ίδια αρχή που υπογραμμίστηκε σχετικά με το άρθρο 53. Επιπλέον, υπό ορισμένες συνθήκες, όπως σε περίπτωση απομάκρυνσης ενός ανταγωνιστή από επιχείρηση που κατέχει δεσπόζουσα θέση, μολονότι δεν επηρεάζει άμεσα το εμπόριο μεταξύ των συμβαλλομένων στην συμφωνία για τον ΕΟΧ μερών, αρκεί, στα πλαίσια του άρθρου 54, να αποδειχθεί ότι θα υπάρξουν επιπτώσεις στην ανταγωνιστική δομή της αγοράς που καλύπτεται από τη συμφωνία για τον ΕΟΧ.VI. Εφαρμογή των άρθρων 53 και 54 στον τομέα των δορυφόρων 122. Λόγω της αυξανόμενης σημασίας των δορυφόρων και της ιδιαίτερης αβεβαιότητας που επικρατεί μεταξύ των επιχειρήσεων ως προς την εφαρμογή των κανόνων περί ανταγωνισμού στις συγκεκριμένες υποθέσεις που εμφανίζονται στον τομέα αυτό, κρίνεται σκόπιμη η εξέταση του θέματος αυτού σε χωριστό κεφάλαιο.123. Οι εθνικές διατάξεις περί δορυφόρων δεν καλύπτονται από την οδηγία για τα τερματικά και την οδηγία για την παροχή υπηρεσιών που αναφέρονται ανωτέρω εκτός από την οδηγία για τα τερματικά η οποία αναφέρει μόνον τους δορυφορικούς σταθμούς λήψεως που δεν είναι συνδεδεμένοι με δημόσιο δίκτυο.124. Εν πάση περιπτώσει, οι κανόνες περί ανταγωνισμού του ΕΟΧ έχουν πλήρη εφαρμογή στον τομέα των δορυφόρων, και ιδίως τα άρθρα 53 και 54 που αφορούν τις επιχειρήσεις. Κατωτέρω υποδεικνύεται ο τρόπος εφαρμογής στους δορυφόρους των αρχών που εκτίθενται ανωτέρων, ιδίως στους τίτλους IV και V.125. Οι συμφωνίες μεταξύ των ευρωπαϊκών ΟΤ, ειδικότερα στα πλαίσια των διεθνών συνθηκών, μπορούν να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο για την παροχή ευρωπαϊκών δορυφορικών συστημάτων και την εναρμονισμένη ανάπτυξη των υπηρεσιών μέσω δορυφόρων στο έδαφος που καλύπτεται από τη συμφωνία για τον ΕΟΧ. Αυτά τα οφέλη πρέπει να σταθμίζονται σύμφωνα με τους κανόνες ανταγωνισμού, δεδομένου ότι τέτοιες συμφωνίες δεν πρέπει να περιέχουν περιορισμούς μη αναγκαίους για την επίτευξη των εν λόγω στόχων.126. Οι συμφωνίες μεταξύ ΟΤ που αφορούν τη λειτουργία των δορυφορικών συστημάτων υπό ευρύτερη έννοια μπορεί να εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 53. Όσον αφορά το δυναμικό διαστημικού τμήματος, οι ΟΤ ανταγωνίζονται μεταξύ τους είτε πραγματικά είτε δυνητικά. Συγκεντρώνοντας το σύνολο ή μέρος των προμηθειών του δυναμικού διαστημικού τμήματος, περιορίζουν τον ανταγωνισμό μεταξύ τους. Επιπλέον, ενδέχεται να περιορίσουν τον ανταγωνισμό έναντι τρίτων, στο βαθμό που οι συμφωνίες τους περιλαμβάνουν διατάξεις οι οποίες έχουν αυτό το αντικείμενο ή αποτέλεσμα: για παράδειγμα διατάξεις που περιορίζουν τις προμήθειές τους σε ποιότητα ή/και σε ποσότητα, ή περιορίζουν τη επιχειρηματική τους αυτονομία επιβάλλοντας άμεσα ή έμμεσα ένα συντονισμό μεταξύ αυτών των τρίτων και των συμμετεχόντων στη συμφωνία. Θα πρέπει να εξεταστεί κατά πόσον μπορεί να χορηγηθεί απαλλαγή βάσει του άρθρου 53 παράγραφος 3 για τέτοιες συμφωνίες, υπό την προϋπόθεση ότι έχουν κοινοποιηθεί. Πάντως, οι περιορισμοί στη δυνατότητα ανταγωνισμού εκ μέρους τρίτων ενδέχεται να αποκλείσουν τη δυνατότητα τέτοιας απαλλαγής. Πρέπει επίσης να εξεταστεί κατά πόσον οι συμφωνίες αυτές ενισχύουν οποιαδήποτε μεμονωμένη ή κοινή δεσπόζουσα θέση των μερών, πράγμα το οποίο θα απέκλειε επίσης τη χορήγηση τέτοιας απαλλαγής. Αυτό μπορεί να συμβαίνει ιδίως στην περίπτωση κατά την οποία η συμφωνία προβλέπει ότι τα μέρη είναι αποκλειστικοί διανομείς του δυναμικού διαστημικού τμήματος που αναφέρεται στη συμφωνία.127. Οι εν λόγω συμφωνίες μεταξύ ΟΤ θα μπορούσαν επίσης να περιορίσουν τον ανταγωνισμό όσον αφορά την ανοδική ζεύξη, όπου οι ΟΤ είναι ανταγωνιστές. Σε ορισμένες περιπτώσεις, ο πελάτης της δορυφορικής επικοινωνίας έχει να επιλέξει μεταξύ των φορέων παροχής της υπηρεσίας σε πολλές χώρες και η επιλογή του καθορίζεται ουσιαστικά από την ποιότητα, την τιμή και τους άλλους όρους πωλήσεων κάθε προμηθευτή. Αυτή η δυνατότητα επιλογής θα είναι ακόμα ευρύτερη, εφόσον η ανοδική ζεύξη ελευθερώνεται προοδευτικά και στο βαθμό που η εφαρμογή των κανόνων ΕΟΧ στις κρατικές νομοθεσίες θα οδηγήσει σε άνοιγμα των αγορών ανοδικών ζεύξεων. Οι συμφωνίες σε κλίμακα ΕΟΧ που προβλέπουν άμεσα ή έμμεσα συντονισμό ως προς την προμήθεια ανοδικών ζεύξεων των μερών εμπίπτουν, συνεπώς, στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 53.128. Οι συμφωνίες μεταξύ ΟΤ και ιδιωτικών φορέων εκμετάλλευσης όσον αφορά το δυναμικό τμήματος υπάγονται επίσης στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 53, δεδομένου ότι η διάταξη αυτή εφαρμόζεται κυρίως στις συμφωνίες συνεργασίας ή ίδρυσης κοινών επιχειρήσεων. Οι συμφωνίες αυτές μπορούν επίσης να τύχουν απαλλαγής εάν παρέχουν συγκεκριμένα πλεονεκτήματα, όπως μεταφορά τεχνολογίας, βελτίωση της ποιότητας της υπηρεσίας ή δυνατότητα καλύτερης εμπορικής εκμετάλλευσης, ιδιαίτερα για το νέο δυναμικό, τα οποία είναι σημαντικότερα από τους περιορισμούς. Εν πάση περιπτώσει, η επιβολή στους καταναλωτές της συνολικής παροχής ανοδικής ζεύξης και δυναμικού διαστημικού τμήματος ενδέχεται να αποκλείσει την απαλλαγή αυτή, δεδομένου ότι περιορίζει τον ανταγωνισμό στην παροχή ανοδικής ζεύξης εις βάρος της επιλογής του πελάτη και, υπό τις τρέχουσες συνθήκες της αγοράς, είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα ενισχύσει τη δεσπόζουσα θέση των ΟΤ κατά παράβαση του άρθρου 53. Επίσης, είναι μάλλον απίθανο να χορηγηθεί απαλλαγή όταν η συμφωνία έχει ως αποτέλεσμα τη σημαντική μείωση της προσφοράς σε μια ολιγοπωλιακή αγορά και, οπωσδήποτε όταν, συνεπεία της συμφωνίας, ο μοναδικός πιθανός ανταγωνιστής ενός φορέα παροχής υπηρεσιών που κατέχει δεσπόζουσα θέση σε μια δεδομένη αγορά παρεμποδίζεται να παράσχει ανεξάρτητα τις υπηρεσίες του. Αυτό θα μπορούσε να σημαίνει παράβαση του άρθρου 54. Η άμεση ή έμμεση επιβολή οποιουδήποτε είδους συμφωνίας από ΟΤ, για παράδειγμα η εξάρτηση της ανοδικής ζεύξης από τη σύναψη συμφωνίας με τρίτο, θα αποτελούσε παράβαση του άρθρου 54.VII. Αναδιάρθρωση των τηλεπικοινωνιών 129. Η απορρύθμιση, που αποτελεί στόχο της ενιαίας αγοράς για το 1992, καθώς και οι θεμελιώδεις αλλαγές στην τεχνολογία των τηλεπικοινωνιών, έχουν προκαλέσει ευρεία στρατηγική αναδιάρθωση στην Ευρώπη, καθώς και σ' ολόκληρο τον κόσμο. Η διαδικασία αυτή έχει λάβει βασικά τη μορφή συγχωνεύσεων και κοινών επιχειρήσεων.α) Συγχωνεύσεις 130. Για την εκτίμηση των συγχωνεύσεων στις τηλεπικοινωνίες, στα πλαίσια της πράξης που αναφέρεται στο σημείο 1 του παραρτήματος XIV της συμφωνίας για τον ΕΟΧ [κανονισμός (ΕΟΚ) αριθ. 4064/89 σχετικά με τον έλεγχο των συγκεντρώσεων μεταξύ επιχειρήσεων, στο εξής αναφερόμενος ως «κανονισμός αριθ. 4064/89»] η Εποτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ θα λάβει υπόψη της, μεταξύ άλλων, τα ακόλουθα.131. Τα μέτρα αναδιάρθρωσης είναι κατά κανόνα, θετικά για την ευρωπαϊκή τηλεπικοινωνιακή βιομηχανία. Μπορούν να παράσχουν στις επιχειρήσεις τη δυνατότητα εξορθολογισμού και επίτευξης του αναγκαίου βαθμού συγκέντρωσης ώστε να εξασφαλίζονται οι οικονομίες κλίμακας που απαιτούνται προκειμένου να προβούν σε σημαντικές επενδύσεις έρευνας και ανάπτυξης. Αυτές είναι αναγκαίες για την ανάπτυξη νέων τεχνολογιών και για τη διατήρηση της ανταγωνιστικότητας στην παγκόσμια αγορά.Πάντως, σε ορισμένες περιπτώσεις, μπορεί επίσης να οδηγήσουν σε καταχρηστική δημιουργία, διατήρηση ή ενίσχυση δεσποζουσών θέσεων.132. Τα οικονομικά οφέλη τα οποία συνάγονται από τον αναγκαίο βαθμό συγκέντρωσης πρέπει να αποδειχθούν. Η πράξη της συγκέντρωσης μπορεί να συνεπάγεται απλή συνάθροιση των μεριδίων αγοράς, χωρίς να συνοδεύεται από μέτρα ή σχέδια αναδιάρθρωσης. Στην περίπτωση αυτή, υπάρχει κίνδυνος η συγκεκριμένη πράξη να διατηρεί, ή ακόμη και να ενισχύει, δεσπόζουσες θέσεις σε επίπεδο ΕΟΧ ή εθνικό επίπεδο.133. Όταν οι πράξεις συγκέντρωσης έχουν αυτό και μόνον το αποτέλεσμα, είναι δύσκολο να δικαιολογηθούν προβάλλοντας ως επιχείρημα το στόχο της αύξησης της ανταγωνιστικότητας της βιομηχανίας ΕΟΧ στην παγκόσμια αγορά. Ο στόχος αυτός, τον οποίο επιδιώκει ενεργά η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ, απαιτεί μάλλον ανταγωνισμό στις εγχώριες αγορές του εδάφους που καλύπτεται από τη συμφωνία για τον ΕΟΧ προκειμένου οι επιχειρήσεις που είναι εγκατεστημένες στο έδαφος αυτό να αποκτήσουν την ανταγωνιστική δομή και συμπεριφορά που απαιτείται για να λειτουργούν στην παγκόσμια αγορά.134. Κατά την εκτίμηση περιπτώσεων συγκέντρωσης στις τηλεπικοινωνίες, η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ θα είναι ιδιαίτερα προσεκτική ώστε να αποφευχθεί η ενίσχυση δεσποζουσών θέσεων μέσω ενοποίησης. Εάν οι φορείς παροχής υπηρεσιών που κατέχουν δεσπόζουσα θέση μπορούν να ενοποιούνται στην αγορά εξοπλισμού μέσω συγχωνεύσεων, η είσοδος στην αγορά αυτή άλλων προμηθευτών εξοπλισμού μπορεί να παρακωλυθεί σημαντικά. Ένας φορέας παροχής υπηρεσιών που κατέχει δεσπόζουσα θέση ενδέχεται να επιφυλάξει προτιμησιακή μεταχείριση στη δική του θυγατρική κατασκευής εξοπλισμού.Επιπλέον, η δυνατότητα για το φορέα παροχής της υπηρεσίας να αποκαλύψει στη θυγατρική του ευαίσθητες πληροφορίες που εξασφάλισε από ανταγωνιστές κατασκευαστές εξοπλισμού, μπορεί να θέσει τους τελευταίους σε δυσμενή ανταγωνιστική θέση.Η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ θα εξετάζει κατά περίπτωση κατά πόσον η κάθετη ενοποίηση έχει τέτοιες συνέπειες ή ενδέχεται μάλλον να ενισχύσει την ανταγωνιστική δομή στο έδαφος που καλύπτεται από τη συμφωνία για τον ΕΟΧ.135. Η Επιτροπή των ΕΚ εφάρμοσε τις αρχές σχετικά με την αναδιάρθρωση σε μια υπόθεση που αφορούσε την κοινή προσφορά GEC για την Plessey (22).136. Το άρθρο 53 παράγραφος 1 εφαρμόζεται στην απόκτηση μειοψηφικής συμμετοχής εκ μέρους επιχείρησης σε ανταγωνιστική της επιχείρηση, εφόσον, μεταξύ άλλων οι συμφωνίες αφορούν τη δημιουργία μιας μορφής συνεργασίας μεταξύ του επενδυτή και των άλλων επιχειρήσεων η οποία θα επηρεάζει την ανταγωνιστική συμπεριφορά των επιχειρήσεων αυτών (23).β) Κοινές επιχειρήσεις 137. Οι κοινές επιχειρήσεις μπορεί να είναι συνεργατικής ή συγκεντρωτικής φύσεως. Είναι συνεργατικής φύσεως όταν έχουν ως αντικείμενο ή αποτέλεσμα το συντονισμό της ανταγωνιστικής δραστηριότητας επιχειρήσεων, οι οποίες παραμένουν ανεξάρτητες. Οι αρχές οι οποίες ρυθμίζουν τις συνεργατικές κοινές επιχειρήσεις πρόκειται να περιληφθούν από την Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ στις γενικές γραμμές που θα χαράξει σχετικά. Οι συγκεντρωτικές κοινές επιχειρήσεις εμπίπτουν στον προαναφερθέντα κανονισμό (ΕΟΚ) αριθ. 4064/89 για τις συγκεντρώσεις.138. Σε ορισμένες από τις τελευταίες υποθέσεις κοινών επιχειρήσεων, η Επιτροπή των ΕΚ χορήγησε απαλλαγή βάσει του άρθρου 85 παράγραφος 3 της συνθήκης ΕΚ (αντιστοιχεί στο άρθρο 53 παράγραφος 3 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ) για λόγους οι οποίοι παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τις τηλεπικοινωνίες. Έτσι, σε απόφαση που αφορούσε τις τηλεπικοινωνίες, στην υπόθεση «Optical Fibres» (24), η Επιτροπή έκρινε ότι η κοινή επιχείρηση παρέσχε στις ευρωπαϊκές εταιρείες τη δυνατότητα να παράγουν προϊόντα υψηλής τεχνολογίας, προώθησε την τεχνολογική πρόοδο και διευκόλυνε τη μεταφορά τεχνολογίας. Ως εκ τούτου, η κοινή επιχείρηση επιτρέπει στις ευρωπαϊκές εταιρείες να αντιμετωπίζουν τον ανταγωνισμό των μη κοινοτικών παραγωγών, ιδιαίτερα στις ΗΠΑ και την Ιαπωνία, σε έναν τομέα ταχύτατα αναπτυσσόμενης τεχνολογίας όπου κυριαρχούν οι διεθνείς αγορές. Η Επιτροπή επιβεβαίωσε την άποψη αυτή στην υπόθεση «Canon-Olivetti» (25).VIII. Επιπτώσεις των διεθνών συμβάσεων όσον αφορά την εφαρμογή των κανόνων περί ανταγωνισμού του ΕΟΧ στις τηλεπικοινωνίες 139. Οι διεθνείς συμβάσεις (όπως η σύμβαση της διεθνούς ένωσης τηλεπικοινωνιών (ITU) ή συμβάσεις σχετικά με δορυφόρους), διαδραματίζουν θεμελιώδη ρόλο στη διασφάλιση παγκόσμιας συνεργασίας για την παροχή διεθνών υπηρεσιών. Όλα τα κράτη ΕΖΕΣ συμμετέχουν στην ITU και τις επιτροπές της. Η εφαρμογή των διατάξεων των διεθνών συμβάσεων για τις τηλεπικοινωνίες πρέπει να αξιολογείται με βάση την αρχή της νόμιμης συνεργασίας. Σύμφωνα με το άρθρο 3 παράγραφος 2 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ τα κράτη της ΕΖΕΣ πρέπει να απέχουν από κάθε μέτρο που δύναται να θέσει σε κίνδυνο την επίτευξη των στόχων της συμφωνίας αυτής, κατά την εφαρμογή των συμβάσεων αυτών. Στο πλαίσιο αυτό η Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ θα δώσει ιδιαίτερη προσοχή στο γενικό στόχο που ορίζεται στο άρθρο 1 παράγραφος 2 στοιχείο γ) της συμφωνίας για τον ΕΟΧ, δηλαδή την καθιέρωση συστήματος που εξασφαλίζει τη μη στρέβλωση του ανταγωνισμού και την υπό ίσους όρους τήρηση των συναφών κανόνων.(1) Για τους σκοπούς της παρούσας ανακοίνωσης, οποιαδήποτε αναφορά στα κράτη ΕΖΕΣ νοείται ως αναφορά στα κράτη ΕΖΕΣ στα οποία ισχύει η συμφωνία ΕΟΧ. (Βλέπε σχετικά κείμενα του άρθρου 2 παράγραφος 2 των πρωτοκόλλων για την προσαρμογή της συμφωνίας ΕΟΧ και της συμφωνίας περί Εποπτείας και Δικαστηρίου).(2) Στις τηλεπικοινωνίες περιλαμβάνεται κάθε μετάδοση, εκπομπή ή λήψη σημείων, σημάτων, εγγράφων, εικόνων και ήχων ή πληροφοριών οποιουδήποτε χαρακτήρα με ενσύρματα, ραδιοφωνικά, οπτικά και άλλα ηλεκτρομαγνητικά συστήματα [άρθρο 2 του κανονισμού της παγκόσμιας συνόδου τηλεφωνικών και τηλεγραφικών οργανισμών (WATTC) της 9ης Δεκεμβρίου 1988].(3) Βλέπε απόφαση του Δικαστηίρου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων της 10ης Ιανουαρίου 1985 στην υπόθεση 229/83, Leclerc/gasoline (Συλλογή 1985, σ. 17), απόφαση της 11ης Ιουλίου 1985 στην υπόθεση 229/83, Leclerc/βιβλία (Συλλογή 1985, σ. 2517), απόφαση της 30ης Απριλίου 1986 στις υποθέσεις 209 έως 213/84, (Συλλογή 1985, σ. 91), Ministere Public/ASJES (Συλλογή 1986, σ. 1425) και απόφαση της 1ης Οκτωβρίου 1987 στην υπόθεση 311/85, Vereniging van Vlaamse Rejsbureaus κατά Sociale Dienst van de Plaatselijke en Gevestelijke Overjeidsdiensten (Συλλογή 1987, σ. 3801).(4) Το άρθρο 59 παράγραφος 2 ορίζει ότι «Οι επιχειρήσεις που είναι επιφορτισμένες με τη διαχείριση υπηρεσιών γενικού οικονομικού συμφέροντος ή που έχουν χαρακτήρα δημοσιονομικού μονοπωλίου υπόκεινται στους κανόνες της παρούσης συμφωνίας, ιδίως στους κανόνες ανταγωνισμού, κατά το μέτρο που η εφαρμογή των κανόνων αυτών δεν εμποδίζει νομικά ή πραγματικά την εκπλήρωση της ιδιαίτερης αποστολής που τους έχει ανατεθεί. Η ανάπτυξη των συναλλαγών δεν πρέπει να επηρεάζεται σε βαθμό ο οποίος θα αντέκειτο προς το συμφέρον των συμβαλλομένων μερών».(5) Γίνεται αναφορά στην απόφαση του Δικαστηρίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων της 16ης Ιουνίου 1987 στην υπόθεση 118/85, Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων κατά Ιταλικής Δημοκρατίας. Διαφάνεια των οικονομικών σχέσεων μεταξύ κρατών μελών και δημοσίων επιχειρήσεων (Συλλογή 1987, σ. 2599).(6) Βλέπε απόφαση του Δικαστηρίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων της 27ης Σεπτεμβρίου 1988 στις συνεκδικασθείσες υποθέσεις 89, 104, 114, 116, 117, 125, 126, 127 και 129/85 («Woodpulp»), (Συλλογή 1988, σ. 5193).(7) Βλέπε απόφαση του Δικαστηρίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων στην υπόθεση 10/71, Mueller-Hein (1971) (Συλλογή 1971, σ. 821), απόφαση στην υπόθεση 66/86, Ahmeed Saeed κατά Zentrale και απόφαση της 11ης Απριλίου 1989 (1989) (Συλλογή 1989, σ. 803).(8) «. . . οι λόγοι γενικού συμφέροντος και μη οικονομικού χαρακτήρα, βάσει των οποίων ένα κράτος της ΕΖΕΣ ή ένα κράτος μέλος της ΕΚ μπορεί να περιορίζει την πρόσβαση στο δημόσιο δίκτυο τηλεπικοινωνιών ή τις δημόσιες υπηρεσίες τηλεπικοινωνιών».(9) Γίνεται μνεία στην απόφαση του Δικαστηρίου των Ευρωπλαϊκών Κοινοτήτων στην υπόθεση 322/81, Michelin κατά Επιτροπής (Συλλογή 1983, σ. 3529, σκέψη 37).(10) Γίνεται αναφορά στην απόφαση του Δικαστηρίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων. Της 14ης Φεβρουαρίου 1978 στην υπόθεση 27/76, United Brands κατά της Επιτροπής (Συλλογή 1978, σ. 207, σκέψη 44). Στον τομέα των τηλεπικοινωνιών: απόφαση του Δικαστηρίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων της 5ης Οκτωβρίου 1988 στην υπόθεση 247/86, Alsatel κατά Novasam (Συλλογή 1988, σ. 5987).(11) Χάριν απλουστεύσεως, ο όρος αυτός περιλαμβάνει και τις «αποφάσεις ενώσεων επιχειρήσεων» και τις «εναρμονισμένες πρακτικές» κατά την έννοια του άρθρου 53.(12) PVC, ΕΕ αριθ. L 74 της 17. 3. 1989, υπόθεση 123/85, BNC κατά Clair (1985) Συλλογή σ. 391, υπόθεση 8/72 Cementhandelaren κατά Επιτροπής (Συλλογή 1972, σ. 977), πολυπροπυλένιο, απόφαση 86/398/ΕΟΚ της Επιτροπής (ΕΕ αριθ. L 230 της, 18. 8. 1986, σ. 1), υπόθεση 179/86.(13) Βλέπε ανακοινωθέν τύπου της Επιτροπής ΙΡ(90) 188 της 6ής Μαρτίου 1990.(14) Βλέπε ανακοινωθέν τύπου της Επιτροπής IP(89) 948 της 14ης Δεκεμβρίου 1989.(15) Γίνετα αναφορά στην απόφαση 82/861/ΕΟΚ της Επιτροπής στην υπόθεση «British Telecommunications» γνωστή ως «British Telecom» σημείο 26 α (ΕΕ αριθ. L 360 της 21. 12. 1982, σ. 36) που επικυρώθηκε στην απόφαση του Δικαστηρίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων της 20ής Μαρτίου 1985 στην υπόθεση 41/83. Ιταλική Δημοκρατία κατά Επιτροπής (Συλλογή 1985, σ. 873).(16) Υπόθεση Centre Belge d'Etudes de Marche Telemarketing (CBEM) sa κατά Compagnie Luxembourgeoise de Telediffusion sa και Information Publicite Benelux sa (311/84) 3 Οκτωβρίου 1985, (συλλογή 1985 σ. 3261, σκέψη 26-27).(17) Βλέπε υποσημείωση 14 ανωτέρω.(18) Ανακοινωθέν τύπου της Επιτροπής ΙΡ(90) 67 της 29. 1. 1990.(19) Υποθέσεις 6 και 7/1973 Commercial Solvers κατά της Επιτροπής (Συλλογή 1974, σ. 223), United Brands κατά της Επιτροπής (βλέπε υποσημείωση 9 ανωτέρω).(20) Αναδημοσιεύτηκαν εξ ολοκλήρου στο Δελτίο ΕΚ 10-1984 (σημείο 3.4.1). Όσον αφορά τη διατήρησή τους, βλέπε ανακοινωθέν τύπου της Επιτροπής αριθ. IP(88) 814 της 15ης Δεκεμβρίου 1988.(21) (Βλέπε σημείωση 1, σ. 48). Άρθρο 27 παράγραφος 1 στοιχεία α) και β). Τα κριτήρια στα οποία βασίζονται οι αναθέτουσες αρχές για την ανάθεση των συμβάσεων είναι: α) η πλέον συμφέρουσα από οικονομική άποψη προσφορά, με γνώμονα διάφορα κριτήρια, όπως η ημερομηνία παράδοσης, η προθεσμία αποπεράτωσης, τα λειτουργικά έξοδα, η σχέση κόστους αποτελέσματος, τα αισθητικά και λειτουργικά χαρακτηριστικά, τα τεχνικά πλεονεκτήματα, η εξυπηρέτηση και τεχνική υποστήριξη μετά την πώληση, οι δεσμεύσεις ως προς τη διάθεση ανταλλακτικών, η διασφάλιση των προμηθειών και η τιμή ή β) η χαμηλότερη προσφορά και μόνον.(22) Απόφαση της Επιτροπής με την οποία απορρίπτεται η καταγγελία της Plessey κατά της προσφοράς GEC-Siemens (Υπόθεση IV/33.018 GEC-Siemens/Plessey) (ΕΕ αριθ. C 239 της 25. 9. 1990, σ. 2).(23) Γίνεται αναφορά στην απόφαση του Δικαστηρίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων κατ' εφαρμογή του άρθρου 85 παράγραφος 1 της συνθήκης ΕΚ, British American Tobacco Company Ltd. και R. J. Reynolds Industries κατά Επιτροπής (συνεκδικασθείσες υποθέσεις 142 και 156/84) της 17ης Νοεμβρίου 1987 (Συλλογή 1987, σ. 4487).(24) Απόφαση 86/405/ΕΟΚ (ΕΕ αριθ. L 236 της 22. 8. 1986, σ. 30).(25) Απόφαση 88/88/ΕΟΚ (ΕΕ αριθ. L 52 της 26. 2. 1988, σ. 51).