title: Besluit van de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA nr. 329/05/COL van 20 december 2005 houdende de vierenvijftigste wijziging van de formele en materiële regels op het gebied van staatssteun, met inbegrip van een voorstel van dienstige maatregelen

text:
               6.3.2008

               NL

               Publicatieblad van de Europese Unie

               L 62/30

      BESLUIT VAN DE TOEZICHTHOUDENDE AUTORITEIT VAN DE EVA

      Nr. 329/05/COL
   van 20 december 2005
   houdende de vierenvijftigste wijziging van de formele en materiële regels op het gebied van staatssteun, met inbegrip van een voorstel van dienstige maatregelen
   DE TOEZICHTHOUDENDE AUTORITEIT VAN DE EVA,
   GELET OP de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte (1), en met name op de artikelen 61, 62 en 63 en Protocol nr. 26,
   GELET OP de Overeenkomst tussen de EVA-Staten betreffende de oprichting van een Toezichthoudende Autoriteit en een Hof van Justitie (2), en met name op artikel 24, artikel 5, lid 2, onder b), en artikel 1 van deel I van Protocol nr. 3 en de artikelen 18 en 19 van deel II van Protocol nr. 3,
   OVERWEGENDE dat de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA overeenkomstig artikel 24 van de Toezichtovereenkomst uitvoering geeft aan de staatssteunbepalingen van de EER-overeenkomst,
   OVERWEGENDE dat de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA ingevolge artikel 5, lid 2, onder b), van de Toezichtovereenkomst mededelingen en richtsnoeren doet uitgaan over aangelegenheden die in de EER-overeenkomst worden behandeld, indien zulks uitdrukkelijk door die Overeenkomst of de Toezichtovereenkomst wordt voorgeschreven, of indien de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA dit nodig acht,
   WIJZEND op de formele en materiële regels op het gebied van staatssteun (3) die op 19 januari 1994 door de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA zijn vastgesteld (4),
   OVERWEGENDE dat de Europese Commissie op 6 september 2005 een nieuwe mededeling heeft goedgekeurd waarin de beginselen voor de toepassing van de staatssteunregels bij de financiering van luchthavens en de toekenning van aanloopsteun voor luchtvaartmaatschappijen met een regionale luchthaven worden uiteengezet (5),
   OVERWEGENDE dat deze mededeling tevens voor de Europese Economische Ruimte relevant is,
   OVERWEGENDE dat een uniforme toepassing van de EER-staatssteunregels in de gehele Europese Economische Ruimte dient te worden gewaarborgd,
   OVERWEGENDE dat de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA ingevolge punt II onder de titel „ALGEMEEN” aan het einde van bijlage XV bij de EER-overeenkomst, na overleg met de Commissie, besluiten dient vast te stellen die overeenstemmen met de besluiten van de Europese Commissie,
   NA overleg met de Europese Commissie,
   WIJZEND op het feit dat de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA bij schrijven van 7 november 2005 de EVA-Staten over deze kwestie heeft geraadpleegd,
   BESLUIT:

               1.

               De richtsnoeren staatssteun worden gewijzigd door de invoeging van een nieuw Hoofdstuk 30A „Financiering van luchthavens en aanloopsteun voor luchtvaartmaatschappijen met een regionale luchthaven als thuishaven”. Dit nieuwe hoofdstuk is als Bijlage I aan dit besluit gehecht. De in bijlage I bij deze beschikking vervatte dienstige maatregelen worden voorgesteld.

               2.

               De EVA-Staten worden van dit besluit in kennis gesteld door middel van een schrijven waarbij een afschrift van dit besluit, met inbegrip van de bijlage, is gevoegd. De EVA-Staten wordt verzocht vóór 1 juni 2006 hun instemming met het voorstel van dienstige maatregelen te betuigen.

               3.

               De Europese Commissie wordt, overeenkomstig Protocol nr. 27, onder d), van de EER-overeenkomst, van dit besluit in kennis gesteld door middel van een afschrift van het besluit, met inbegrip van de bijlage.

               4.

               Dit besluit wordt, met inbegrip van bijlage I, bekendgemaakt in het EER-gedeelte van het Publicatieblad van de Europese Unie en het bijbehorende EER-Supplement.

               5.

               Indien de EVA-Staten akkoord gaan met het voorstel van dienstige maatregelen, wordt een samenvatting gepubliceerd in het EER-gedeelte van en in het EER-Supplement bij het Publicatieblad van de Europese Unie (opgenomen in bijlage II).

               6.

               Deze beschikking is authentiek in de Engelse taal.

      Gedaan te Brussel, 20 december 2005.

            Voor de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA

         Einar M. BULL

            Voorzitter

         Kurt JÄGER

            Lid van het College

      (1)  Hierna „de EER-overeenkomst” genoemd.

      (2)  Hierna „de Toezichtovereenkomst” genoemd.

      (3)  Hierna „de richtsnoeren staatssteun” genoemd.

      (4)  Voor het eerst gepubliceerd in PB L 231 van 3.9.1994 en in het EER-Supplement nr. 32 van diezelfde datum. Een bijgewerkte versie van de richtsnoeren staatssteun is te vinden op de website van de Autoriteit: www.eftasurv.int

      (5)  Communautaire richtsnoeren voor financiering van luchthavens en aanloopsteun van de overheid voor luchtvaartmaatschappijen met een regionale luchthaven als thuishaven, PB C 312 van 9.12.2005, blz. 1.

      BIJLAGE

         „30A.   FINANCIERING VAN LUCHTHAVENS EN AANLOOPSTEUN VOOR LUCHTVAARTMAATSCHAPPIJEN MET EEN REGIONALE LUCHTHAVEN ALS THUISHAVEN
         30A.1.   Inleiding
         30A.1.1.   Achtergrond

                     (1)

                     De Commissie van de Europese Gemeenschappen (hierna „de Europese Commissie” of „de Commissie” genoemd) heeft, in het kader van het algemene plan om één Europees luchtruim tot stand te brengen, een mededeling inzake financiering van luchthavens en aanloopsteun voor luchtvaartmaatschappijen met een regionale luchthaven als thuishaven bekendgemaakt. Dankzij de liberaliseringsmaatregelen, het zogeheten „derde pakket”, dat sinds 1993 in de Europese Unie en sinds 1994 in de EVA van kracht is, heeft nu iedere luchtvervoerder, wanneer hij beschikt over een EER-exploitatievergunning, sinds april 1997 zonder enige beperking, zelfs geen tarifaire beperking, toegang tot het door de EER-overeenkomst bestreken grondgebied (1). Dientengevolge hebben de EVA-Staten die hun burgers kwaliteitsdiensten wilden garanderen tegen schappelijke prijzen, en dat permanent over hun hele grondgebied, binnen een duidelijk rechtskader openbaredienstverplichtingen kunnen invoeren in de zin van frequentie en punctualiteit van de diensten, beschikbaarheid van zitplaatsen en voorkeurstarieven voor bepaalde categorieën gebruikers. Dankzij deze openbaredienstverplichtingen kon het luchtvervoer ten volle bijdragen aan de economische en sociale samenhang en een evenwichtige ontwikkeling van de regio’s.

                     (2)

                     Daarnaast is een hele reeks maatregelen genomen op gebieden zoals toewijzing van slots (2), grondafhandeling (3) en geïnformatiseerde boekingssystemen (4) om de liberalisering van de markt in te kaderen en de concurrentie tussen de spelers in de sector volgens billijke regels te laten verlopen.

                     (3)

                     De Toezichthoudende Autoriteit van de EVA (hierna „de Autoriteit” genoemd) acht de richtsnoeren van de Europese Commissie voor de EER relevant en keurt bij dezen de overeenkomstige richtsnoeren goed op grond van de bevoegdheid die haar is verleend ingevolge artikel 5, lid 2, onder b), van de Overeenkomst tussen de EVA-Staten betreffende de oprichting van een Toezichthoudende Autoriteit en een Hof van Justitie (5) (hierna „de Toezichtovereenkomst” genoemd).

                     (4)

                     De Autoriteit is van mening dat luchthavens bepalend zijn voor het succes van de plaatselijke economieën en de instandhouding van lokale diensten zoals onderwijs en gezondheidszorg. Passagiers- en vrachtvervoer kunnen van essentieel belang zijn voor het concurrentievermogen en de ontwikkeling van de regio’s. Een luchthaven met een goede dienstverlening heeft een grote aantrekkingskracht op luchtvaartmaatschappijen, hetgeen de economische activiteit en daarmee de economische sociale en territoriale cohesie binnen het door de EER-overeenkomst bestreken grondgebied bevordert.

                     (5)

                     Voorts kan de Autoriteit deze ontwikkeling alleen maar toejuichen en waardeert zij de bijdrage die lagekostenmaatschappijen hebben geleverd tot het goedkoper en algemeen toegankelijk maken van het luchtvervoer in Europa. Niettemin dient de Autoriteit er op toe te zien dat de EER-overeenkomst wordt nageleefd, met name de mededingingsregels, vooral die in verband met staatssteun.

               30A.1.1.1.   Typologie van de luchthavens

                     (6)

                     In de luchthavensector bestaat er op het ogenblik concurrentie op verschillende niveaus tussen verschillende soorten luchthavens. Dit is een fundamenteel gegeven bij onderzoek van staatssteun, waarbij moet worden bekeken in hoeverre de concurrentie zou kunnen worden vervalst en de werking van de EER-overeenkomst ongunstig worden beïnvloed. De concurrentiesituaties worden van geval tot geval beoordeeld naar gelang van de betreffende markten. Uit onderzoek (6) is evenwel gebleken dat over het algemeen de grote hubs of internationale luchthavens in concurrentie zijn met soortgelijke luchthavens op alle betrokken transportmarkten — waarbij de omvang van de concurrentie kan afhangen van factoren zoals congestie en alternatieve intermodale vervoersmogelijkheden — of in bepaalde gevallen (zie hieronder) met grote regionale luchthavens. De grote regionale luchthavens kunnen niet alleen met de overige grote regionale luchthavens concurreren, maar ook met de grote EER-hubs en met het vervoer over land, vooral als zij beschikken over goede toegangswegen over land naar de luchthaven. Volgens dezelfde studie concurreren de kleine luchthavens over het algemeen niet met andere luchthavens, behalve in enkele gevallen, wanneer de markten van naburige, ongeveer even grote luchthavens elkaar overlappen.

                     (7)

                     In het kader van deze richtsnoeren heeft de Autoriteit de vier volgende categorieën luchthavens onderscheiden:

                                 —

                                 categorie A, hierna de „grote EER-luchthavens” genoemd, die meer dan 10 miljoen passagiers per jaar verwerken;

                                 —

                                 categorie B bestaat uit „nationale luchthavens” met een jaarlijks verkeersvolume van 5 tot 10 miljoen passagiers;

                                 —

                                 categorie C bestaat uit „grote regionale luchthavens” met een jaarlijks verkeersvolume van 1 tot 5 miljoen passagiers;

                                 —

                                 categorie D, hierna de „kleine regionale luchthavens” genoemd, met een jaarlijks verkeersvolume van minder dan 1 miljoen passagiers per jaar.

               30A.2.   Doelstelllingen van deze richtsnoeren en veranderingen ten opzichte van de richtsnoeren van 1994

                     (8)

                     In hoofdstuk 30 van de richtsnoeren staatssteun van de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA wordt verwezen naar de richtsnoeren van de Europese Commissie van 1994 betreffende de toepassing van de artikelen 92 en 93 (thans 87 en 88) van het EG-Verdrag en van artikel 61 van de EER-overeenkomst op steunmaatregelen van de staten in de luchtvaart (7) (hierna „de richtsnoeren in de luchtvaartsector” genoemd). De richtsnoeren in de luchtvaartsector bestrijken niet alle nieuwe aspecten van de financiering van luchthavens en aanloopsteun voor nieuwe routes.

                     (9)

                     Deze richtsnoeren van de Commissie van 1994 gelden bijna uitsluitend voor de voorwaarden voor het verlenen van staatssteun aan luchtvaartmaatschappijen en beperken rechtstreekse steun voor de exploitatie van routes tot de openbaredienstverplichtingen en steun van sociale aard. Wat de luchthavens betreft, gaat deel II.3 van de richtsnoeren van de Commissie van 1994 over overheidsinvesteringen in luchthaveninfrastructuur. Hierin wordt bepaald dat „de uitvoering van infrastructuurprojecten (luchthavens) een algemene economische beleidsmaatregel is waarop de Commissie geen invloed kan uitoefenen op grond van de voorschriften inzake steunmaatregelen van de staten van het Verdrag (...). Dit algemene principe geldt alleen voor de aanleg van infrastructuur door de lidstaten en speelt geen rol bij de beoordeling van eventuele steunelementen die voortvloeien uit een voorkeursbehandeling van bepaalde maatschappijen bij het gebruik van de infrastructuur.”
                     De huidige richtsnoeren vullen dus de richtsnoeren van 1994 aan, zonder ze te vervangen, en geven aan hoe de concurrentieregels moeten worden toegepast op de verschillende wijzen van financiering van luchthavens (zie deel 30A.4) en op de aanloopsteun voor de beginnende luchtvaartmaatschappijen op regionale luchthavens (zie deel 30A.5).

                     (10)

                     Hierbij houdt de Autoriteit rekening met de bijdrage die de ontwikkeling van regionale luchthavens levert. Het is dan ook zo dat:

                                 —

                                 intensiever gebruik van de regionale luchthavens helpt tegen de congestie van het luchtverkeer in de grote Europese hubs. In haar witboek „Het Europese vervoersbeleid tot het jaar 2010: Tijd om te kiezen” (8) verklaart de Commissie: „Voor de congestie in de lucht bestaat reeds een concreet actieplan. Voor de congestie op de grond is nog geen aandacht en wordt nog niets gedaan. Toch heeft bijna de helft van de 50 grootste luchthavens in Europa de grens van hun capaciteit op de grond bereikt of al bijna bereikt”.

                                 —

                                 meer toegangspunten voor vluchten binnen Europa bevorderen de mobiliteit van de Europese burgers;

                                 —

                                 bovendien draagt de ontwikkeling van deze luchthavens bij tot die van de betrokken regionale economieën.

                           De uitgangspositie van regionale luchthavens voor uitbreiding van hun aanbod is vaak minder gunstig dan die van de grote Europese hubs, zoals Londen, Parijs of Frankfurt. Zij hebben geen grote luchtvaartmaatschappij die haar activiteiten daar concentreert om haar passagiers het maximum aan aansluitingen te kunnen bieden en te profiteren van de grote schaalvoordelen van deze structuur. Zij hebben niet altijd de kritische omvang bereikt die nodig is om aantrekkelijk genoeg te zijn. Bovendien moeten regionale luchthavens vaak een negatief imago compenseren of een slechte reputatie als gevolg van hun ligging in een door economische problemen getroffen gebied.

                     (11)

                     Daarom volgt de Autoriteit in deze richtsnoeren een aanpak die de ontwikkeling van regionale luchthavens begunstigt, en ziet daarbij toe op een volledige naleving van de beginselen van transparantie, non-discriminatie en evenredigheid, teneinde iedere met het gemeenschappelijke belang in strijd zijnde concurrentieverstoring wat betreft de openbare aanbestedingen voor luchthavens en de aan luchtvaartmaatschappijen toegekende staatssteun te voorkomen.

                     (12)

                     Deze aanpak moet eveneens gericht zijn op de algemene doelstellingen van het vervoerbeleid, met name op intermodaliteit met het spoor. De afgelopen jaren is financieel en politiek royaal bijgedragen tot de voortzetting van ambitieuze programma’s voor de ontwikkeling van een hogesnelheidsspoornet. De hogesnelheidstrein (hierna „HST” genoemd) vormt in termen van reistijd, prijs, comfort en duurzame ontwikkeling een zeer aantrekkelijk alternatief voor het vliegtuig. Ondanks de inspanningen die nog moeten worden geleverd om het HST-net over het volledige door de EER-overeenkomst bestreken grondgebied uit te breiden, dient er daarom profijt te worden getrokken van het vermogen van de HST om performante en hoogwaardige verbindingen te verzorgen. Verder dienen de spelers in de spoor- en de luchtvaartsector te worden aangemoedigd om, met inachtneming van artikel 53 van de EER-overeenkomst, de kaart van samenwerking te trekken en complementariteit van trein en vliegtuig te ontwikkelen in het belang van de gebruiker.

                     (13)

                     Wanneer de onderhavige richtsnoeren standpunten bevatten inzake elementen met betrekking tot het al dan niet aanwezig zijn van steun, is dit de algemene interpretatie van de Autoriteit ten tijde van de opstelling van de richtsnoeren ten aanzien van deze vraagstukken. Genoemde standpunten zijn indicatief en laten de uitlegging van dit begrip door het EVA-Hof van Justitie of de communautaire rechtscolleges onverlet.

               30A.3.   Toepassingsgebied en gemeenschappelijke regels inzake verenigbaarheid
         30A.3.1.   Toepassingsgebied en rechtsgrond

                     (14)

                     Door deze richtsnoeren wordt bepaald in hoeverre en onder welke voorwaarden overheidsfinanciering van luchthavens en aanloopsteun voor luchtvaartmaatschappijen door de Autoriteit zullen worden goedgekeurd overeenkomstig de regels en procedures op het gebied van staatssteun. De Autoriteit baseert zich hierbij op artikel 59, lid 2, of artikel 61, lid 3, onder a), b) of c), van de EER-overeenkomst.

                     (15)

                     Artikel 59, lid 2, van de EER-overeenkomst staat de EVA-Staten toe om, wat betreft de ondernemingen die belast zijn met het beheer van een dienst van algemeen economisch belang, af te wijken van de regels inzake staatssteun, indien de toepassing van deze regels de vervulling, in feite of in rechte, van de hun toevertrouwde bijzondere taak verhindert en indien de ontwikkeling van het handelsverkeer niet wordt beïnvloed in een mate die strijdig is met de belangen van de Overeenkomstsluitende Partijen.

                     (16)

                     In artikel 61, lid 3, van de EER-overeenkomst worden steunmaatregelen opgesomd die als verenigbaar met de werking van de EER-overeenkomst worden beschouwd. Artikel 61, lid 3, onder a) en c), staat afwijkingen toe voor steunmaatregelen ter bevordering of vergemakkelijking van de ontwikkeling van bepaalde streken en/of bepaalde economische activiteiten.

                     (17)

                     In hoofdstuk 25 van de richtsnoeren staatssteun „Regels inzake regionale steunmaatregelen” (hierna „richtsnoeren regionale steun” genoemd) heeft de Autoriteit aangegeven op welke voorwaarden regionale steun, op grond van artikel 61, lid 3, onder a) en c), verenigbaar kan worden verklaard met de werking van de EER-overeenkomst. Toekenning van exploitatiesteun (9) aan luchthavens of luchtvaartmaatschappijen zal slechts bij wijze van uitzondering en onder strikte voorwaarden verenigbaar kunnen worden verklaard in de armste achterstandsregio's in Europa, zoals de gebieden die vallen onder de afwijking van artikel 61, lid 3, onder a), van de EER-overeenkomst, de ultraperifere gebieden en de dunbevolkte gebieden (10).

                     (18)

                     Op grond van artikel 61, lid 3, onder b), kan een steunmaatregel ter bevordering van de verwezenlijking van een belangrijk project van gemeenschappelijk Europees belang als verenigbaar met de werking van de EER-overeenkomst worden beschouwd. Er wordt speciaal verwezen naar projecten in het kader van trans-Europese netwerken die projecten met betrekking tot luchthavens kunnen omvatten.

                     (19)

                     Wanneer bovengenoemde bepalingen niet van toepassing zijn, toetst de Autoriteit de verenigbaarheid van de aan luchthavens toegekende financiering en aanloopsteun aan artikel 61, lid 3, onder c), van de EER-overeenkomst. In onderstaande bepalingen worden de door Autoriteit hierbij gevolgde beginselen uiteengezet.

               30A.3.2.   Het bestaan van staatssteun
         30A.3.2.1.   De economische activiteit van de luchthavens

                     (20)

                     Ten aanzien van de keuze die een staat maakt tussen openbaar of particulier eigendom blijft de EER-overeenkomst neutraal. Wanneer er sprake is van staatssteun, staat de vraag centraal of de begunstigde een economische activiteit uitoefent (11). Het lijdt geen twijfel dat de luchtvaartmaatschappijen een economische activiteit uitoefenen. En, zodra een luchthaven zich gaat bezighouden met economische activiteiten die losstaan van haar juridische statuut en haar financieringswijze, is het een onderneming als bedoeld in artikel 61, lid 1, van de EER-overeenkomst en zijn de regels inzake staatssteun daarop van toepassing (12).

                     (21)

                     Het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen (hierna „het Hof van Justitie” genoemd) heeft in de zaak-Aéroports de Paris (13) verklaard dat het beheer en de exploitatie van luchthavens, die de verlening van luchthavendiensten aan luchtvaartmaatschappijen en de verschillende dienstverleners in een luchthaven omvatten, economische activiteiten zijn, daar zij erin bestaan dat luchthaveninstallaties ter beschikking worden gesteld van luchtvaartmaatschappijen en verschillende dienstverrichters tegen betaling van een vergoeding waarvan het tarief door de exploitant vrij is vastgesteld, en zij verder niet behoren tot de uitoefening van overheidsprerogatieven en te scheiden zijn van de activiteiten die verband houden met de uitoefening van die prerogatieven. De luchthavenbeheerder oefent dus in beginsel een economische activiteit uit in de zin van artikel 61, lid 1, van de EER-overeenkomst waarop de regels betreffende staatssteun van toepassing zijn.

                     (22)

                     Toch zijn niet alle activiteiten van de luchthavenbeheerder noodzakelijkerwijs van economische aard. Er moet onderscheid worden gemaakt tussen de verschillende activiteiten en worden vastgesteld in welke mate deze activiteiten al dan niet van economische aard zijn (14).

                     (23)

                     Zoals het Hof van Justitie doet opmerken, zijn de activiteiten die normaalgesproken onder de verantwoordelijkheid van de Staat vallen bij de uitoefening van zijn overheidsmacht, niet van economische aard en vallen zij niet onder het toepassingsgebied van de staatssteunregels. Deze activiteiten omvatten het veiligheidsbeleid, de luchtverkeersleiding, politietaken, douane, brandweer enz. Over het algemeen moet de financiering van deze activiteiten strikt beperkt blijven tot compensatie van de daarbij gemaakte kosten en mag zij niet voor andere activiteiten van economische aard worden aangewend (15). De Europese Commissie heeft reeds in haar mededeling van 10 oktober 2001 na de aanslagen van 11 september 2001 het volgende verklaard: „Het spreekt vanzelf dat, ook al worden bepaalde maatregelen rechtstreeks opgelegd aan de luchtvaartmaatschappijen en andere operators in deze sector, zoals luchthavens, leveranciers van luchthavendiensten en luchtvaartnavigatiediensten, de financiering daarvan uit openbare middelen niet mag leiden tot een vorm van exploitatiesteun die niet verenigbaar is met het Verdrag.”

               30A.3.2.2.   Dienstverlenende activiteiten van algemeen economisch belang van de luchthavens

                     (24)

                     Bepaalde door de luchthavens bedreven economische activiteiten kunnen door de overheid worden beschouwd als zijnde een dienst van algemeen economisch belang. De overheid legt dan de luchthavenbeheerder een aantal openbaredienstverplichtingen op om er zeker van te zijn dat het algemeen openbaar belang op passende wijze wordt gediend. In een dergelijke situatie mag de exploitant die de luchthaven beheert, door de overheid worden gecompenseerd wat betreft de extra kosten die uit de openbaredienstverplichting voortvloeien. In uitzonderlijke gevallen kan het gehele beheer van een luchthaven als een economische dienst van algemeen belang worden beschouwd. De overheid kan dan openbaredienstverplichtingen aan zo’n luchthaven opleggen — bijvoorbeeld een luchthaven in een geïsoleerd gebied — en besluiten deze al dan niet te compenseren. Toch moet worden opgemerkt dat het totale beheer van een luchthaven als dienst van algemeen economisch belang geen activiteiten mag omvatten die niet rechtstreeks verband houden met de in punt 43, onder iv), vermelde basisactiviteiten.

                     (25)

                     De Autoriteit vestigt in dit verband de aandacht op het arrest van het Hof van Justitie in de zaak-Altmark (16), dat geleid heeft tot de vaststelling van jurisprudentie op dit gebied. Daarin heeft het Hof van Justitie verklaard dat compensaties voor openbaredienstverlening geen staatssteun zijn in de zin van artikel 87 van het EG-Verdrag wanneer er aan deze vier voorwaarden wordt voldaan:

                                 1.

                                 de begunstigde onderneming moet daadwerkelijk zijn belast met de uitvoering van openbaredienstverplichtingen en deze moeten duidelijk zijn afgebakend;

                                 2.

                                 de parameters op basis waarvan de compensatie wordt berekend, moeten vooraf op objectieve en doorzichtige wijze worden vastgesteld;

                                 3.

                                 de compensatie mag niet hoger zijn dan nodig is om de kosten van uitvoering van de openbaredienstverplichtingen geheel of gedeeltelijk te dekken, rekening houdend met de ontvangsten en een redelijke winst uit de uitvoering van genoemde verplichtingen, en

                                 4.

                                 wanneer de keuze van de onderneming die wordt belast met de uitvoering van openbaredienstverplichtingen, in een concreet geval niet wordt gemaakt in het kader van een openbare aanbesteding, waarbij de kandidaat kan worden geselecteerd die deze diensten tegen de laagste kosten voor de gemeenschap kan leveren, moet de noodzakelijke compensatie worden vastgesteld op basis van een analyse van de kosten die een gemiddelde goed beheerde onderneming die zodanig met vervoermiddelen is uitgerust dat zij aan de vereisten voor de openbaredienstverlening kan voldoen, zou hebben gemaakt om deze verplichtingen uit te voeren, rekening houdende met de ontvangsten en met een redelijke winst uit de uitvoering van genoemde verplichtingen.

                     (26)

                     Wanneer de in het arrest-Altmark gestelde voorwaarden worden nageleefd, is compensatie voor aan een luchthavenbeheerder opgelegde openbaredienstverplichtingen geen staatssteun.

                     (27)

                     Andere overheidsfinanciering van de luchthavens dan de hierboven vermelde financiering zou staatssteun kunnen zijn in de zin van artikel 61, lid 1, van de EER-overeenkomst wanneer zij de mededinging en het handelsverkeer tussen de Overeenkomstsluitende Partijen ongunstig beïnvloedt.

               30A.3.2.3.   Invloed van de aan luchthavens toegekende subsidies op de mededinging en het handelsverkeer tussen de Overeenkomstsluitende Partijen

                     (28)

                     De concurrentie tussen luchthavens kan worden beoordeeld aan de hand van de criteria voor het kiezen van luchtvaartmaatschappijen, met name door vergelijking van factoren zoals aard van de verleende luchthavendiensten en betrokken clientèle, bevolking en economische activiteit, congestie, toegangswegen en ook het niveau van de aan gebruikmaking van de luchthaveninfrastructuur en diensten verbonden lasten. Het lastenniveau is in zoverre een belangrijke factor dat de aan een luchthaven toegekende staatssteun gebruikt kan worden om de luchthavenrechten op een kunstmatig laag niveau te houden om vliegverkeer aan te trekken, met ernstige verstoring van de concurrentie als gevolg.

                     (29)

                     Op grond van deze richtsnoeren is de Autoriteit echter van mening dat de in punt 7 omschreven categorieën een aanwijzing kunnen geven over de mate waarin luchthavens met elkaar in concurrentie zijn en dus aan een luchthaven toegekende overheidsfinanciering de concurrentie kan verstoren.
                     Overheidsfinanciering voor de EER- en nationale luchthavens (categorieën A en B) wordt dus gewoonlijk beschouwd als concurrentievervalsing of mogelijke concurrentievervalsing en als een ongunstige beïnvloeding van het handelsverkeer tussen de Overeenkomstsluitende Partijen. Daarentegen is er bij financiële steun aan kleine regionale luchthavens (categorie D) weinig kans op concurrentievervalsing of beïnvloeding van het handelsverkeer in een mate die in strijd is met het algemeen belang.

                     (30)

                     Afgezien van deze algemene aanwijzingen is het echter onmogelijk om regels vast te stellen die op alle mogelijke verschillende situaties dekken, met name voor de luchthavens van de categorieën C en D.
                     Daarom moet iedere maatregel die staatssteun aan een luchthaven kan inhouden, worden aangemeld en moet met name de invloed ervan op de mededinging en het handelsverkeer tussen de Overeenkomstsluitende Partijen worden onderzocht en, eventueel, de verenigbaarheid ervan met de werking van de EER-overeenkomst.

                     (31)

                     De Beschikking van de Commissie van 13 juli 2005 betreffende de toepassing van artikel 86 van het EG-Verdrag op staatssteun in de vorm van compensatie voor de openbare dienst is van toepassing wanneer luchthavens van de categorie D met een taak van algemeen economisch belang worden belast. Compensatie voor de openbare dienst die staatssteun vormt, is evenwel vrijgesteld van de verplichting tot voorafgaande aanmelding mits de compensatie voldoet aan bepaalde, in die beschikking vastgestelde voorwaarden (17). Deze beschikking van de Commissie is nog niet in de EER-overeenkomst opgenomen.

               30A.3.2.4.   Het beginsel van een particuliere investeerder in een markteconomie

                     (32)

                     In artikel 125 van de EER-overeenkomst is bepaald dat de Overeenkomst de regeling van de Overeenkomstsluitende Partijen inzake het eigendomsrecht onverlet laat. Derhalve kunnen de Overeenkomstsluitende Partijen ondernemingen bezitten en leiden en kunnen zij aandelen of andere participaties in publieke of particuliere ondernemingen verwerven.

                     (33)

                     Hieruit volgt dat de Autoriteit de overheden die deelnemen in het kapitaal van bepaalde maatschappijen, niet mag bestraffen noch mag begunstigen. De Autoriteit mag zich evenmin uitspreken over de door ondernemingen gemaakte keuze van financieringswijze.

                     (34)

                     Bijgevolg wordt in deze richtsnoeren geen onderscheid gemaakt tussen de verschillende soorten begunstigden, wat hun juridische structuur betreft dan wel of zij tot de overheid of particuliere sector behoren, en iedere verwijzing naar luchthavens of ondernemingen die luchthavens beheren, omvat iedere soort juridische entiteit.

                     (35)

                     Overigens stellen genoemde beginselen van non-discriminatie en gelijkheid de overheden of publieke ondernemingen niet vrij van de toepassing van de concurrentieregels.

                     (36)

                     In het algemeen gesteld, of het nu gaat om overheidsfinanciering ten behoeve van luchthavens of financiering die rechtstreeks of indirect door de overheid wordt verstrekt voor luchtvaartmaatschappijen, beoordeelt de Autoriteit dus of er sprake is van steun en beziet zij „of een particuliere aandeelhouder in gelijkaardige omstandigheden op grond van de te verwachten rentabiliteit en afgezien van elke overweging van sociale aard of van regionaal of sectoraal beleid een dergelijke kapitaalinbreng zou hebben gedaan” (18).

                     (37)

                     Het Hof van Justitie heeft verklaard dat „het gelijkheidsbeginsel, waarop de regeringen zich beroepen voor de betrekkingen tussen de openbare bedrijven en de particuliere ondernemingen, in het algemeen vooronderstelt dat de beide groepen in een vergelijkbare situatie verkeren. Particuliere ondernemingen houden bij de bepaling van hun productie en handelsstrategie rekening met rentabiliteitseisen. De beslissingen van openbare bedrijven kunnen daarentegen de invloed van andersoortige factoren ondergaan, omdat de overheden die deze beslissingen kunnen beïnvloeden, doelstellingen van algemeen belang nastreven” (19). Het begrip van te verwachten rentabiliteit voor de exploitant die de gelden daadwerkelijk verstrekt als economische speler, staat dus centraal.

                     (38)

                     De communautaire rechtscolleges hebben eveneens verklaard dat het gedrag van de openbare investeerder vergeleken moet worden met het „veronderstelde” gedrag van een particuliere investeerder met een algemene of sectorale structuurpolitiek die wordt geleid door het uitzicht op rendement op langere termijn (20). Deze overwegingen zijn zeer goed van toepassing op de situatie bij investeringen in infrastructuur.

                     (39)

                     Iedere aanwending van staatsmiddelen door EVA-Staten of overheidsinstanties ten behoeve van luchthavenexploitanten of luchtvaartmaatschappijen moet dus worden getoetst aan de onderhavige richtsnoeren. Indien genoemde EVA-Staten of instanties zich gedragen als een particulier bedrijf in een markteconomie, zullen deze voordelen geen staatssteun vormen.

                     (40)

                     Maar als er openbare middelen ter beschikking worden gesteld tegen voorwaarden die gunstiger zijn (in economische termen gezegd, tegen lagere kosten) dan de voorwaarden die een particuliere economische speler zou geven aan een onderneming met een vergelijkbare financiële situatie en concurrentiepositie, dan geniet eerstgenoemde voordeel in de vorm van staatssteun.

                     (41)

                     Op het gebied van aanloopsteun is het mogelijk dat een openbare luchthaven een luchtvaartmaatschappij financiële voordelen toekent op basis van zijn eigen middelen die door zijn economische activiteit zijn gegenereerd en die geen staatssteun zijn als hij bewijst te handelen als particuliere investeerder, bijvoorbeeld met een businessplan waaruit de verwachte rentabiliteit van zijn economische activiteit als luchthaven blijkt. Als daarentegen financiële steunverlening door een particuliere luchthaven in feite een herverdeling is van overheidsmiddelen die voor dat doel door een overheidsinstantie zijn toegekend, moeten die subsidies beschouwd worden als staatssteun, wanneer het besluit om overheidsmiddelen te herverdelen door de overheid wordt genomen.

                     (42)

                     Bij de toepassing van het beginsel van particuliere investeerder — en dus bij afwezigheid van steun — wordt voorondersteld dat het algehele economische model van de als investeerder beschouwde exploitant betrouwbaar is: wanneer een luchthaven niet zijn eigen investeringen financiert of niet de bijbehorende lasten draagt, of wanneer een deel van de exploitatiekosten ten laste komt van overheidsmiddelen, bovenop een taak van algemeen belang, kan die luchthaven normaalgesproken niet worden beschouwd als een particuliere exploitant in een markteconomie en zou ieder geval apart moeten worden bestudeerd. Bovenstaande redenering zal hier dus erg moeilijk kunnen worden toegepast.

               30A.4.   De financiering van luchthavens

                     (43)

                     De activiteiten van een luchthaven kunnen in de volgende categorieën worden ingedeeld:

                                 i)

                                 bouw van de eigenlijke luchthaveninfrastructuur en -voorzieningen (start- en landingsbanen, tunnels, tarmacs, verkeerstoren) of rechtstreekse ondersteuning (brandbestrijdingsinstallaties, beveiligings- en veiligheidsvoorzieningen);

                                 ii)

                                 exploitatie van de infrastructuur, omvattende het onderhoud en beheer van de luchthaveninfrastructuur;

                                 iii)

                                 verlening van bij het luchtvervoer behorende luchthavendiensten, onder meer bestaande uit grondafhandeling en gebruik van de bijbehorende infrastructuur, brandbestrijdingsdiensten, hulpdiensten, veiligheidsdiensten enz., en

                                 iv)

                                 commerciële activiteiten die niet rechtstreeks verband houden met de kernactiviteiten van de luchthaven. Deze omvatten onder meer de bouw, financiering, exploitatie en huur van ruimten en gebouwen, die niet alleen moeten dienen als kantoor- en opslagruimten, maar ook bestemd zijn voor hotels en bedrijven op het terrein van de luchthaven en voor winkels, restaurants en parkeerterreinen. Aangezien deze activiteiten geen vervoersactiviteiten zijn, valt de overheidsfinanciering daarvan niet onder de richtsnoeren en moet deze worden getoetst aan de desbetreffende sectorale en algemene regels.

                     (44)

                     Deze richtsnoeren gelden voor alle luchthavenactiviteiten, uitgezonderd veiligheidstaken, luchtverkeersleiding en alle overige activiteiten die onder de overheidsbevoegdheid van een EVA-Staat vallen (21).

               30A.4.1.   De financiering van luchthaveninfrastructuur

                     (45)

                     Dit deel gaat over de steun voor de aanleg van de eigenlijke luchthaveninfrastructuur en -voorzieningen of rechtstreekse steun zoals omschreven in punt 43, onder i), en punt 44.

                     (46)

                     De infrastructuur ligt aan de basis van de economische activiteiten van de luchthavenbeheerder. Het kan voor de Staat echter ook een middel zijn om invloed uit te oefenen op de regionale economische ontwikkeling, het ruimtelijke ordeningsbeleid, het vervoerbeleid enz.

                     (47)

                     Wanneer een luchthavenbeheerder een economische activiteit uitoefent in de zin van het in punt 21 vermelde arrest, moet hij uit eigen middelen het gebruik of de bouw van de door hem beheerde infrastructuur financieren. Derhalve betekent het leveren door een niet als particuliere investeerder optredende EVA-Staat (ook een regionale of lokale overheid) van luchthaveninfrastructuur aan een beheerder die geen behoorlijke financiële tegenprestatie levert, of het toekennen van overheidssubsidies aan een beheerder ter financiering van infrastructuur, dat hem een economische voordeel ten opzichte van zijn concurrenten verleend wordt dat gemeld moet worden en getoetst aan de regels betreffende staatssteun.

                     (48)

                     De Europese Commissie en de Autoriteit hebben in het verleden al de gelegenheid gehad aan te geven onder welke voorwaarden transacties zoals de verkoop van gronden of gebouwen (22) of de privatisering van een onderneming (23) volgens hen niet het risico op staatssteun inhoudt. Dit is over het algemeen het geval als marktprijzen worden gehanteerd, met name als deze prijzen het resultaat van een niet-discriminerende open aanbestedingsprocedure zonder voorwaarden zijn, waaraan voldoende bekendheid gegeven is en die een gelijke behandeling van mogelijke gegadigden waarborgt. Onverminderd de verplichtingen met betrekking tot de voor overheidsaanbestedingen en concessies geldende regels en beginselen, geldt een soortgelijke redenering in beginsel, mutatis mutandis, voor de verkoop of de terbeschikkingstelling van infrastructuur door de overheid.

                     (49)

                     Het is meestal onmogelijk om van tevoren in absoluut alle gevallen de aanwezigheid van steunelementen uit te sluiten. Zo kan er sprake zijn van steun als blijkt dat de infrastructuur van tevoren aan een bepaalde beheerder is toegewezen, die daaruit een onrechtmatig voordeel haalt, of als een ongerechtvaardigd verschil tussen de verkoopprijs en een recente bouwprijs de koper een onrechtmatig voordeel bezorgt.

                     (50)

                     Met name wanneer aanvullende infrastructuur, waarin op het moment van de toekenning van de bestaande infrastructuur nog niet was voorzien, ter beschikking wordt gesteld van de luchthavenbeheerder, zal de beheerder een huurprijs moeten betalen die overeenkomt met de marktwaarde en die met name de kosten van de nieuwe infrastructuur en de duur van de exploitatie weerspiegelt. Bovendien, zal er, als er in het oorspronkelijke contract niet in uitbreiding is voorzien, een nauw verband moeten zijn tussen de aanvullende infrastructuur en de exploitatie van de bestaande infrastructuur en moet het oorspronkelijke contract van de beheerder inhoudelijk in stand blijven.

                     (51)

                     Wanneer het bestaan van staatssteun niet kan worden uitgesloten, moet de maatregel worden aangemeld. Indien het bestaan van steun wordt bevestigd, moet die steun verenigbaar kunnen worden verklaard, met name op grond van artikel 61, lid 3, onder a), b) of c), en artikel 59, lid 2, van de EER-overeenkomst en, waar van toepassing, de desbetreffende uitvoeringsbepalingen. Met het oog hierop beziet de Autoriteit met name of:

                                 —

                                 de bouw en de exploitatie van de infrastructuur beantwoorden aan een duidelijk omschreven doel van algemeen belang (regionale ontwikkeling, toegankelijkheid enz.);

                                 —

                                 de infrastructuur nodig is en in verhouding staat tot het gestelde doel;

                                 —

                                 de infrastructuur op middellange termijn voldoende gebruiksmogelijkheden biedt, het gebruik van de bestaande infrastructuur in aanmerking genomen;

                                 —

                                 de infrastructuur voor alle potentiële gebruikers gelijk en zonder discriminatie toegankelijk is;

                                 —

                                 het handelsverkeer niet zodanig beïnvloed wordt dat zulks in strijd is met de werking van de EER-overeenkomst.

               30A.4.2.   Steun voor de exploitatie van luchthaveninfrastructuur

                     (52)

                     De Autoriteit huldigt het beginsel dat de beheerder van een luchthaven net als iedere andere marktspeler de normale kosten van beheer en onderhoud van de luchthaveninfrastructuur uit eigen middelen moet kunnen opbrengen. Iedere overheidsfinanciering van deze diensten betekent voor de luchthavenbeheerder vermindering van de normale uitgaven voor de lopende activiteiten.

                     (53)

                     Financiering is geen staatssteun als het gaat om compensatie van openbaredienstverlening die voor het beheer van de luchthaven wordt toegekend, met inachtneming van de voorwaarden van het Altmark-arrest (24). In de overige gevallen worden exploitatiesubsidies steeds als staatssteun voor de bedrijfsvoering beschouwd. Zoals vermeld in deel 30A.3.1 van deze richtsnoeren kan dergelijke steun alleen met de werking van de EER-overeenkomst verenigbaar worden verklaard op grond van artikel 61, lid 3, onder a) of c), onder bepaalde voorwaarden, in achterstandsregio's, of op grond van artikel 59, lid 2, indien deze voldoet aan bepaalde voorwaarden die verzekeren dat de steun nodig is voor de exploitatie van een dienst van algemeen economisch belang en de ontwikkeling van het handelsverkeer niet zodanig beïnvloedt dat dit strijdig is met het belang van de Overeenkomstsluitende Partijen.

                     (54)

                     Wat betreft de toepassing van artikel 59, lid 2, van de EER-overeenkomst, zoals uiteengezet in punt 31, wordt in de beschikking van de Commissie van 13 juli 2005 betreffende de toepassing van artikel 86 van het EG-Verdrag op staatssteun in de vorm van compensatie voor de openbare dienst staatssteun aan luchthavens van categorie D als verenigbaar beschouwd, mits aan bepaalde voorwaarden wordt voldaan (25).

                     (55)

                     Hierbij gaat de Autoriteit na of de luchthaven ook daadwerkelijk met een dienst van algemeen belang is belast en dat het compensatiebedrag niet hoger is dan wat nodig is voor dekking van de kosten van uitvoering van de openbaredienstverplichtingen, rekening houdend met daaraan verbonden inkomsten en een redelijke winst.

                     (56)

                     De toekenning van openbaredienstverplichtingen aan een luchthaven moet gebeuren bij één of meer officiële besluiten, waarvan elke EVA-Staat de vorm mag bepalen. Deze documenten moeten alle gegevens bevatten die nodig zijn om de specifieke kosten van de openbare dienst aan te kunnen geven, met name:

                                 —

                                 de precieze aard van de openbaredienstverplichting;

                                 —

                                 de betrokken beheerders en het desbetreffende gebied,

                                 —

                                 de aard van ieder bijzonder of uitsluitend recht dat aan de luchthaven is verleend;

                                 —

                                 de parameters bij de berekening, controle en herziening van de compensatie;

                                 —

                                 de middelen om een eventuele over- of ondercompensatie te vermijden en de in dat geval te hanteren correctiemethoden.

                     (57)

                     Om het bedrag van de compensatie te kunnen berekenen, moeten de in aanmerking te nemen inkomsten en uitgaven minstens alle uit de economische dienst van algemeen belang verkregen inkomsten omvatten. Indien de betrokken luchthavenbeheerder nog andere uitsluitende of bijzondere rechten geniet die rechtstreeks of indirect verbonden zijn aan genoemde economische dienst van algemeen belang, moeten ook de daaruit verworven inkomsten in aanmerking worden genomen. Bijgevolg moeten een doorzichtig boekhoudsysteem en gescheiden boekhoudingen voor de verschillende activiteiten van de beheerder worden ingevoerd (26).

               30A.4.3.   Steun voor luchthavendiensten

                     (58)

                     Grondafhandelingsdiensten zijn een commerciële activiteit die, krachtens Richtlijn 96/67/EG (27), boven de grens van 2 miljoen passagiers per jaar openstaat voor concurrentie. Een luchthavenbeheerder die als verlener van grondafhandelingsdiensten optreedt kan natuurlijk verschillende tarieven hanteren voor de afhandelingsrechten die hij aan de luchtvaartmaatschappijen in rekening brengt, als deze tariefverschillen kostenverschillen weerspiegelen die verband houden met de aard of de omvang van de verleende diensten (28).

                     (59)

                     Onder de drempel van 2 miljoen passagiers mag een als dienstverlener optredende luchthavenbeheerder alleen inkomsten en verliezen uit zuiver commerciële activiteiten (bv. afhandeling van vliegtuigen, beheer van een parkeerterrein) onderling compenseren, met uitsluiting van de overheidsmiddelen die hem als luchthavenautoriteit of beheerder van een dienst van algemeen economisch belang worden toegekend. Hij moet evenwel, wanneer er geen concurrentie is bij de afhandeling, er zorgvuldig voor waken geen nationale bepalingen of bepalingen in de EER-overeenkomst te overtreden en met name geen misbruik te maken van zijn machtspositie, want anders zou hij inbreuk maken op artikel 54 van de EER-overeenkomst (dat ondernemingen die op het door de EER-overeenkomst bestreken grondgebied of op een aanzienlijk deel daarvan in een machtspositie verkeren, verbiedt om ten opzichte van de verschillende luchtvaartmaatschappijen ongelijke voorwaarden bij gelijkwaardige prestaties toe te passen, hun daarmee een concurrentienadeel berokkenend).

                     (60)

                     Boven de 2 miljoen passagiers moet de verlening van afhandelingsdiensten zelfvoorzienend zijn en losstaan van de overige commerciële inkomsten van de luchthaven, zoals overheidsgeld dat hem als luchthavenautoriteit of beheerder van een dienst van algemeen economisch belang is toegekend.

               30A.5.   Aanloopsteun
         30A.5.1.   Doelstellingen

                     (61)

                     De kleine luchthavens hebben over het algemeen niet de aantallen passagiers die zij nodig hebben om een kritische omvang en de rentabiliteitsdrempel te bereiken.

                     (62)

                     Er zijn geen absolute cijfers voorhanden wat de rendabiliteitsdrempel betreft. Het Europees Comité van de Regio's schatte dat deze ligt op 1,5 miljoen passagiers per jaar, terwijl uit de reeds vermelde studie van de universiteit van Cranfield, waarin twee verschillende cijfers worden genoemd (500 000 en 1 miljoen passagiers per jaar), blijkt dat er verschillen bestaan afhankelijk van het land en van de organisatiewijze van de luchthavens (29).

                     (63)

                     Ook al kunnen bepaalde regionale luchthavens zich goed redden, wanneer luchtvaartmaatschappijen met openbaredienstverplichtingen grote aantallen passagiers aanbrengen (30) of de overheid met socialesteunregelingen komt, toch geven de luchtvaartmaatschappijen de voorkeur aan hubs met een goede staat van dienst en een gunstige ligging, die snelle verbindingen mogelijk maken, die vertrouwd zijn voor de gebruikers en waar deze beschikken over waardevolle slots die zij niet willen verliezen. Bovendien hebben het al jarenlang gevoerde beleid op het gebied van luchthavens en luchtvaart en de investeringen daarin, het luchtverkeer op de grote nationale hoofdsteden geconcentreerd.

                     (64)

                     Derhalve zijn de luchtvaartmaatschappijen, wanneer financiële prikkels ontbreken, niet altijd bereid het risico te nemen om te gaan vliegen vanaf onbekende luchthavens die zij nog niet hebben kunnen testen. Daarom kan de Autoriteit aanvaarden dat luchtvaartmaatschappijen tijdelijk rechtstreeks of indirect en onder bepaalde voorwaarden overheidssteun krijgen, als die hun de mogelijkheid geeft tot nieuwe routes en nieuwe frequenties vanuit regionale luchthavens, zodat zij door het aantrekken van meer passagiers vervolgens binnen zekere tijd de rentabiliteitsdrempel kunnen bereiken. De Autoriteit ziet erop toe dat met deze steun grote luchthavens die reeds ruimschoots voor internationaal verkeer en concurrentie openstaan, niet worden bevoordeeld.

                     (65)

                     Toch zal het in het licht van de hierboven uiteengezette doelstelling van intermodaliteit en optimalisering van infrastructuurgebruik ontoelaatbaar zijn om aanloopsteun te verlenen voor een nieuwe luchtverbinding waarvoor reeds een HST-alternatief bestaat.

                     (66)

                     De Commissie heeft ook richtsnoeren vastgesteld voor de evenwichtige ontwikkeling van de ultraperifere regio’s (31). De hoofdlijnen van de ontwikkelingsstrategie voor genoemde regio’s zijn drieërlei: verbetering van de toegankelijkheid, versterking van hun concurrentievermogen en bevordering van hun regionale integratie, om de gevolgen van hun ligging buiten de Europese economie te verzachten.

                     (67)

                     In verband hiermee accepteert de Europese Commissie dat voor aanloopsteun voor vervoersdiensten vanuit de ultraperifere regio’s over het algemeen soepelere verenigbaarheidscriteria worden gehanteerd, met name wat betreft intensiteit en duur, en zal zij geen bezwaar maken tegen dergelijke steun voor luchtverbindingen met naburige derde landen.
                     De Autoriteit vindt dat soortgelijke bepalingen in termen van intensiteit en duur ook kunnen worden toegestaan voor de in artikel 61, lid 3, van de EER-overeenkomst bedoelde regio's en voor dunbevolkte regio's.

               30A.5.2.   Verenigbaarheidscriteria

                     (68)

                     Financiële aanloopsteun, behalve in de gevallen waarin de overheid zich gedraagt als een particuliere investeerder in een markteconomie (zie deel 30A.3.2.4), betekent bevoordeling van de begunstigde maatschappijen en kan dus de concurrentie tussen de maatschappijen rechtstreeks verstoren, wanneer de exploitatiekosten van de begunstigden hierdoor worden verlaagd.

                     (69)

                     Steunmaatregelen kunnen ook indirect de concurrentie tussen luchthavens verstoren, wanneer luchthavens zich daardoor kunnen ontwikkelen en wanneer een maatschappij wordt gestimuleerd te „delokaliseren” van de ene luchthaven naar de andere en een route van een EER-luchthaven naar een regionale luchthaven over te brengen. Dergelijke maatregelen zijn daarom gewoonlijk staatssteun en moeten bij de Autoriteit worden gemeld.

                     (70)

                     Gezien bovengenoemde doelstellingen en de grote moeilijkheden waartoe de opening van een nieuwe luchtverbinding kan leiden, is de Autoriteit bereid deze steun goed te keuren, wanneer deze voldoet aan de volgende voorwaarden:

                                 a)

                                 Begunstigden: de steun wordt betaald aan luchtvaartmaatschappijen die houder zijn van een geldige exploitatievergunning, door een Overeenkomstsluitende Partij afgegeven overeenkomstig Verordening (EEG) nr. 2407/92 betreffende de verlening van exploitatievergunningen aan luchtvaartmaatschappijen (32).

                                 b)

                                 Regionale luchthavens: de steun wordt betaald voor routes vanuit regionale luchthavens van de categorieën C en D naar een andere luchthaven in het door de EER-overeenkomst bestreken grondgebied. Steun voor routes tussen nationale luchthavens (categorie B) kan slechts in met degelijke argumenten onderbouwde uitzonderingsgevallen in overweging worden genomen, met name indien één van beide luchthavens zich in een achterstandsregio bevindt.

                                 c)

                                 Nieuwe routes: de aan luchtvaartmaatschappijen betaalde steun is alleen bedoeld voor het openen van nieuwe verbindingen of nieuwe frequenties, zoals hierna omschreven, die het nettoaantal passagiers die vanuit de betrokken luchthavens vertrekken, doen toenemen (33).
                                 De steun mag niet de gewone verplaatsing van verkeer van de ene lijn of maatschappij naar de andere bevorderen. Hij mag met name niet resulteren in een verlegging van verkeer die niet gerechtvaardigd is wat betreft de frequentie en de levensvatbaarheid van bestaande diensten vanuit een andere luchthaven in dezelfde stad, dezelfde agglomeratie (34) of hetzelfde luchthavensysteem (35), die dezelfde of een volgens dezelfde criteria vergelijkbare bestemming bedienen. Een nieuwe route mag ook geen aanloopsteun krijgen, als deze route reeds wordt geëxploiteerd door een volgens dezelfde criteria vergelijkbare HST-verbinding.
                                 De Autoriteit aanvaardt geen misbruiken, bijvoorbeeld wanneer een maatschappij probeert de tijdelijkheid van de aanloopsteun te omzeilen door een lijn waarvoor zij steun ontvangt, te vervangen door een zogenaamde nieuwe lijn met een vergelijkbare dienstverlening. Er mag vooral geen steun worden toegekend aan een luchtvaartmaatschappij die, nadat de steun voor een bepaalde lijn is afgelopen, steun probeert te krijgen voor een concurrerende lijn met dezelfde of een vergelijkbare bestemming vanuit een andere luchthaven in dezelfde stad of agglomeratie of in hetzelfde luchthavensysteem. Een gewone verwisseling tijdens de steunuitkeringsperiode van de ene lijn door een andere lijn vanuit dezelfde luchthaven, die de luchthaven ten minste evenveel passagiers moet opleveren, laat de voortzetting van de steunbetaling over de volledige oorspronkelijk voorziene periode onverlet, mits na deze verwisseling nog steeds aan de criteria wordt voldaan volgens welke de oorspronkelijke toekenning van de steun plaatsvond.

                                 d)

                                 Levensvatbaarheid op termijn en degressiviteit in de tijd: de gesteunde route moet op den duur levensvatbaar blijken — dus minstens kostendekkend zijn — , zonder dat er overheidsfinanciering nodig is. Daarom moet aanloopsteun degressief en van beperkte duur zijn.

                                 e)

                                 Compensatie van de aanvullende aanloopkosten: er moet een nauwe koppeling zijn tussen het steunbedrag en de bijkomende aanloopkosten in verband met de nieuwe verbinding of frequentie die de luchtvaartmaatschappij op kruissnelheid niet zou kunnen dragen. Dergelijke kosten omvatten onder meer de kosten van marketing en reclame die in het begin moeten worden gemaakt om bekendheid te geven aan de verbinding, en eventueel de installatiekosten die de luchtvaartmaatschappij op de betrokken regionale luchthaven moet maken voor het opstarten van de lijn, als het een luchthaven van de categorie C of D betreft en deze kosten nog niet zijn gesubsidieerd. Daarentegen mag geen steun gegeven worden met betrekking tot normale operationele kosten, zoals huur of afschrijving van de vliegtuigen, brandstof, lonen van de vliegtuigbemanningen, luchthavenrechten en catering. De subsidiabele kosten zullen moeten overeenkomen met reële, onder normale marktvoorwaarden gemaakte kosten.

                                 f)

                                 Steunintensiteit en looptijd: degressieve steun mag voor maximaal drie jaar worden toegekend. Het steunbedrag mag jaarlijks niet meer dan 50 % van de subsidiabele kosten in dat jaar en gerekend over de looptijd van de steun gemiddeld ten hoogste 30 % van de subsidiabele kosten bedragen.
                                 Voor de routes vanuit achterstandsregio's (de regio's ex artikel 61, lid 3, onder a)) en dunbevolkte gebieden mag voor ten hoogste vijf jaar degressieve steun worden gegeven. Het steunbedrag mag jaarlijks niet meer dan 50 % van de subsidiabele kosten in dat jaar en gerekend over de looptijd van de steun gemiddeld ten hoogste 40 % van de subsidiabele kosten bedragen. Indien de steun daadwerkelijk gedurende vijf jaar wordt toegekend, mag deze de eerste drie jaar op 50 % van de subsidiabele kosten worden gehandhaafd.
                                 In ieder geval moet de tijd gedurende welke een maatschappij aanloopsteun krijgt, aanzienlijk korter zijn dan de tijd gedurende welke zij zich ertoe verbindt haar activiteiten vanuit de betrokken luchthaven, zoals vermeld in het in punt 70, onder i), voorgeschreven businessplan, uit te oefenen. Voorts moet de steun worden vastgesteld zodra de doelstellingen in termen van passagiers gehaald worden of de verbinding rendabel is gebleken, zelfs al gebeurt dit binnen de oorspronkelijk voorziene termijn.

                                 g)

                                 Verband met de ontwikkeling van de lijn: de uitbetaling van de steun moet worden gekoppeld aan de feitelijke stijging van het aantal vervoerde passagiers. Om de steun zijn stimulerende karakter niet te laten verliezen en aanpassing van steunplafonds te voorkomen, moet een feitelijke toename van het verkeer gepaard gaan met een daling van het eenheidsbedrag per passagier.

                                 h)

                                 Non-discriminatoire toekenning: elke overheidsinstantie die een maatschappij, al dan niet via een luchthaven, aanloopsteun wil verlenen voor een nieuwe route moet haar voornemen tijdig kenbaar maken en hieraan voldoende bekendheid geven, om alle geïnteresseerde maatschappijen de gelegenheid te geven hun diensten aan te bieden. De aanmelding moet met name een beschrijving van de route bevatten en objectieve criteria in termen van looptijd en bedrag van de steun. De regels en beginselen op het gebied van overheidsopdrachten en concessies dienen, indien van toepassing, te worden nageleefd.

                                 i)

                                 Gevolgen voor de andere routes en businessplan: elke luchtvaartmaatschappij die een overheidsinstantie welke aanloopsteun wil toekennen, een dienst aanbiedt, moet bij de indiening van die offerte een businessplan voorleggen dat de levensvatbaarheid van de route gedurende een aanzienlijke tijd na het beëindigen van de steun aantoont. Alvorens de steun toe te kennen, moet de overheidsinstantie onderzoeken welk effect de nieuwe verbinding op de concurrerende lijnen zal hebben.

                                 j)

                                 Openbaarheid: de EVA-Staten zien erop toe dat er jaarlijks voor iedere luchthaven een lijst van gesteunde routes wordt gepubliceerd, met voor iedere route vermelding van de bron van overheidsfinanciering, de begunstigde maatschappij, het bedrag van de uitbetaalde steun en het betreffende aantal passagiers.

                                 k)

                                 Beroepsmogelijkheden: naast de geldende beroepsmogelijkheden waarin de Richtlijnen 89/665/EEG en 92/13/EEG (36) inzake overheidsopdrachten voorzien, moeten er ook op het niveau van de lidstaten beroepsmechanismen worden gecreëerd om tegen iedere vorm van discriminatie bij de toekenning van steun te kunnen optreden.

                                 l)

                                 Sancties: er moeten sanctiemechanismen worden toegepast wanneer een vervoerder zich niet houdt aan de verbintenissen die hij bij de uitbetaling van de steun tegenover een luchthaven is aangegaan. Een regeling voor teruggave van de steun of van beslag van een eerst door de vervoerder gestelde zekerheid kan de luchthaven de zekerheid geven dat de luchtvaartmaatschappij zijn verbintenissen nakomt.

                     (71)

                     Cumulering: aanloopsteun mag niet worden gecumuleerd met andere vormen van steun ten behoeve van de exploitatie van een lijn, zoals aan bepaalde soorten passagiers toegekende steun van sociale aard of compensaties voor openbaredienstverlening. Dergelijke steun mag evenmin toegekend worden wanneer de toegang tot een route aan één enkele vervoerder is voorbehouden op grond van artikel 4 van Verordening (EEG) nr. 2408/92 (37), met name van lid 1, onder d). Overeenkomstig de hiervoor vastgestelde evenredigheidsregels mag de steun evenmin gecumuleerd worden met andere steun voor dezelfde kosten, ook niet wanneer deze in een andere staat wordt uitbetaald.

                     (72)

                     Aanloopsteun moet bij de Autoriteit worden aangemeld. Zij verzoekt de EVA-Staten om in plaats van afzonderlijke maatregelen aanloopsteunregelingen aan te melden, ter verzekering van een grotere territoriale samenhang over het hele door de EER-overeenkomst bestreken grondgebied. Steunmaatregelen of -regelingen die niet volledig aan de criteria voldoen maar tot een vergelijkbare situatie leiden, kunnen door de Autoriteit van geval tot geval worden onderzocht.

               30A.6.   Begunstigden van vroegere onrechtmatige steun

                     (73)

                     Indien aan een onderneming onrechtmatige steun is toegekend, ten aanzien waarvan de Autoriteit een negatieve beschikking heeft gegeven met een bevel tot terugvordering, en deze terugvordering heeft niet plaatsgevonden overeenkomstig artikel 14 van deel II van Protocol nr. 3 bij de Toezichtovereenkomst, zal bij het onderzoek naar iedere financiële steun voor de luchthaveninfrastructuur en iedere aanloopsteun ten eerste rekening moeten worden gehouden met het gecumuleerde effect van de vroegere steun en de nieuwe steun en ten tweede met het feit van niet-terugbetaling van de vroegere steun (38).

               30A.7.   Dienstige maatregelen in de zin van artikel 1, lid 1, van protocol nr. 3 bij de toezichtovereenkomst

                     (74)

                     Overeenkomstig artikel 1, lid 1, van deel I van Protocol nr. 3 bij de Toezichtovereenkomst stelt de Autoriteit voor dat de EVA-Staten hun bestaande steunregelingen die onder deze richtsnoeren vallen, wijzigen zodat deze uiterlijk per 1 juni 2007 met deze richtsnoeren in overeenstemming zijn. De EVA-Staten wordt verzocht om vóór 1 juni 2006 schriftelijk te bevestigen dat zij deze voorstellen aanvaarden.

                     (75)

                     Indien een EVA-Staat niet vóór die datum schriftelijk bevestigt dat hij akkoord gaat, past de Autoriteit artikel 19, lid 2, van deel II van Protocol nr. 3 bij de Toezichtovereenkomst toe en leidt, indien nodig, de in dit artikel voorziene procedure in.

               30A.8.   Datum van inwerkingtreding

                     (76)

                     Deze richtsnoeren treden in werking op de datum waarop zij door de Autoriteit worden aangenomen. De aanmeldingen die de Autoriteit vóór die datum heeft geregistreerd, zal zij toetsen aan de regels die van kracht zijn op het moment van de aanmelding.
                     De Autoriteit toetst de verenigbaarheid van alle steun ter financiering van luchthaveninfrastructuur of aanloopsteun die zonder haar toestemming is verleend en daardoor in strijd is met artikel 1, lid 3, van deel I van Protocol nr. 3 bij de EER-overeenkomst, aan de onderhavige richtsnoeren, indien met de steunverlening na de goedkeuring van deze richtsnoeren is begonnen. In de overige gevallen gebeurt de toetsing aan de hand van de bij het begin van de steunverlening geldende regels.

                     (77)

                     De Autoriteit stelt de EVA-Staten en de belanghebbenden ervan in kennis dat zij vier jaar na de inwerkingtreding van deze richtsnoeren de toepassing daarvan aan een grondige evaluatie wil onderwerpen. De uitkomsten van deze studie kunnen ertoe leiden dat de Autoriteit de onderhavige richtsnoeren zal herzien.

         (1)  Verordening (EEG) nr. 2407/92 van de Raad van 23 juli 1992 betreffende de verlening van exploitatievergunningen aan luchtvaartmaatschappijen (PB L 240 van 24.8.1992, blz. 1), in punt 66b van Bijlage XIII bij de EER-overeenkomst opgenomen bij Besluit nr. 7/94 van het Gemengd Comité van 21 maart 1994 (PB L 160 van 28.6.1994, blz.1 en EER-Supplement nr. 17 van 28.6.1994); Verordening (EEG) nr. 2408/92 van de Raad van 23 juli 1992 betreffende de toegang van communautaire luchtvaartmaatschappijen tot intracommunautaire luchtroutes (PB L 240 van 24.8.1992, blz. 8), in punt 64a van Bijlage XIII bij de EER-overeenkomst opgenomen bij Besluit nr. 7/94 van het Gemengd Comité van 21 maart 1994 (PB L 160 van 28.6.1994, blz. 1 en EER-Supplement nr. 17 van 28.6.1994), en Verordening (EEG) nr. 2409/92 van de Raad van 23 juli 1992 inzake tarieven voor luchtdiensten (PB L 240 van 24.8.1992, blz. 15), in punt 65 van Bijlage XIII bij de EER-overeenkomst opgenomen bij Besluit nr. 7/94 van het Gemengd Comité van 21 maart 1994 (PB L 160 van 28.6.1994, blz. 1 en EER-Supplement nr. 17 van 28.6.1994).

         (2)  Verordening (EEG) nr. 95/93 van de Raad van 18 januari 1993 betreffende gemeenschappelijke regels voor de toewijzing van „slots” op communautaire luchthavens (PB L 14 van 22.1.1993), opgenomen in punt 64b van Bijlage XIII bij de EER-overeenkomst door Besluit nr. 154/2004 van het Gemengd Comité (PB L 102 van 21.4.2005, blz. 33 en EER-Supplement nr. 20 van 21.4.2005).

         (3)  Richtlijn nr. 96/67/EG van de Raad van 15 oktober 1996 betreffende de toegang tot de grondafhandelingsmarkt op de luchthavens van de Gemeenschap (PB L 272 van 25.10.1996), opgenomen in punt 64c van Bijlage XIII bij de EER-overeenkomst door Besluit nr. 79/2000 van het Gemengd Comité van 2 oktober 2000 (PB L 315 van 14.12.2000, blz. 20 en EER-Supplement nr. 59 van 14.12.2000).

         (4)  Verordening (EEG) nr. 2299/89 van de Raad van 24 juli 1989 betreffende gedragsregels voor geautomatiseerde boekingssystemen (PB L 220 van 29.7.1989), opgenomen in punt 63 van Bijlage XIII bij de EER-overeenkomst door Besluit nr. 148/99 van het Gemengd Comité van 5 november 1999 (PB L 15 van 18.1.2001, blz. 45 en EER-Supplement nr. 3 van 18.1.2001).

         (5)  De volledige tekst van de Toezichtovereenkomst, met inbegrip van alle wijzigingen, is te vinden op de website van het EVA-Secretariaat: http://secretariat.efta.int/Web/legaldocuments/

         (6)  Cranfield University, Study on competition between airports and the application of State aid rules, juni 2002.

         (7)  In hoofdstuk 30 van de richtsnoeren staatssteun van de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA betreffende steun aan de luchtvaartsector (PB L 124 van 23.5.1996 en EER-Supplement nr. 23 van 23.5.1996) wordt verwezen naar de richtsnoeren van de Commissie betreffende de toepassing van de artikelen 92 en 93 van het EG-Verdrag en van artikel 61 van de EER-overeenkomst op steunmaatregelen van de lidstaten in de luchtvaartsector. Daar werd ook aangegeven dat de Autoriteit criteria zal toepassen die overeenstemmen met die welke in de richtsnoeren van de Commissie te vinden zijn.

         (8)  Witboek van de Commissie „Het Europese vervoersbeleid tot het jaar 2010: Tijd om te kiezen”, COM(2001) 370 definitief van 12.9.2001.

         (9)  De regels inzake regionale steunmaatregelen van de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA (PB L 111 van 29.4.1999 en EER-Supplement nr. 18 van 29.4.1999). „Exploitatiesteun” wordt in de richtsnoeren regionale steun omschreven als steun „die bedoeld is om de lopende kosten van een onderneming te verminderen” (punt 25.4.26), terwijl „steun voor de initiële investering” betrekking heeft op „een investering in vast kapitaal ten behoeve van de oprichting van een nieuwe vestiging, de uitbreiding van een bestaande vestiging of het starten van een activiteit die een fundamentele wijziging in het product of in het productieproces van een bestaande vestiging met zich brengt” (punt 25.4.6).

         (10)  Zie punt 25.4.26 e.v. van de richtsnoeren regionale steun.

         (11)  Volgens de jurisprudentie van het Hof van Justitie is iedere activiteit die bestaat uit het aanbieden van goederen en diensten op een gegeven markt, een economische activiteit; zie het arrest van 18 juni 1998, zaak C-35/96, Commissie/Italië, Jurispr. 1998, blz. I-3851, en het arrest van 12 september 2000, gevoegde zaken C-180/98 tot en met C-184/98, Pavlov e.a./Commissie, Jurispr. 2000, blz. I-6451.

         (12)  Arrest van 17 februari 1993, zaken C-159/91 en C-160/91, Poucet en Pistre / AGF en Cancava, Jurispr. 1993, blz. I-637.

         (13)  Arrest van 12 december 2000, zaak T-128/98, Aéroports de Paris / Commissie, Jurispr. 2000, blz. II-3929, bevestigd door het arrest van 24 oktober 2002, zaak C-82/01 P, Jurispr. 2002, blz. I-9297, punten 75 tot en met 79.

         (14)  Arrest van 19 januari 1994, zaak C-364/92, SAT Fluggesellschaft / Eurocontrol, Jurispr. 1994, blz. I-43.

         (15)  Arrest van 18 maart 1997, zaak C-343/95, Calì & Figli / Servizi Ecologici Porto di Genova, Jurispr. 1997, blz. I-1547. Besluit van de Commissie van 19 maart 2003 betreffende Steunmaatregel nr. N 309/2002 — Veiligheid van de luchtvaart — schadeloosstelling als gevolg van de aanslagen van 11 september 2001. Besluit van de Commissie van 16 januari 2002 betreffende Steunmaatregel nr. N 438/02 — Subsidies voor de havenbedrijven voor de uitvoering van overheidstaken.

         (16)  Arrest van 24 juli 2003, zaak C-280/00, Altmark Trans en Regierungspräsidium Magdeburg / Nahverkehrsgesellschaft Altmark, Jurispr. 2003, blz. I-7747.

         (17)  Zie Beschikking nr. 2005/842/EG van de Commissie betreffende de toepassing van artikel 86, lid 2, van het EG-Verdrag op staatssteun in de vorm van compensatie voor de openbare dienst die aan bepaalde met het beheer van diensten van algemeen economisch belang belaste ondernemingen wordt toegekend, PB L 312 van 29.11.2005, blz. 67. Deze beschikking is nog niet in de EER-overeenkomst opgenomen. Daarom gelden, in afwachting dat deze beschikking in het EER-rechtskader wordt opgenomen, voor dit soort compensaties voor de openbare dienst de algemene aanmeldingsvereisten van artikel 1, lid 3, van deel I en artikel 2 van deel II van Protocol nr. 3 bij de Toezichtovereenkomst.

         (18)  Arrest van 10 juli 1986, zaak 40/85, België/Commissie, Jurispr. 1986, blz. I-2321.

         (19)  Arrest van 6 juli 1982, gevoegde zaken 188/80 tot 190/80, Frankrijk, Italië, Verenigd Koninkrijk / Commissie, Jurispr. 1982, blz. 2571, punt 21.

         (20)  Arrest van 21 maart 1991, zaak C-305/89, Italië / Commissie, Jurispr. 1991, blz. I-1603, punt 20; arrest van 6 maart 2003, zaak T-228/99, Westdeutsche Landesbank Girozentrale / Commissie, Jurispr. 2003, blz. II-435, punten 250 tot en met 270.

         (21)  Zie het besluit van de Commissie betreffende Steunmaatregel N 309/2002 — Frankrijk: Veiligheid van de luchtvaart — schadeloosstelling als gevolg van de aanslagen van 11 september 2001 (PB C 148 van 25.6.2003).

         (22)  De richtsnoeren van de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA betreffende staatssteunelementen bij de verkoop van gronden en gebouwen door openbare instanties, PB L 137 van 8.6.2000 en EER-Supplement nr. 26 van 8.6.2000. Deze richtsnoeren stemmen overeen met mededeling van de Commissie betreffende staatssteunelementen bij de verkoop van gronden en gebouwen door openbare instanties.

         (23)  Verslag van de Commissie over het mededingingsbeleid, 1993, punten 402 en 403.

         (24)  Zie noot 16.

         (25)  Deze beschikking is nog niet in de EER-overeenkomst opgenomen. Wanneer dat het geval zal zijn, moet iedere compensatie voor openbare diensten in de vorm van staatssteun die aan grotere luchthavens (van de categorieën A, B, en C) wordt gegeven of die niet aan de criteria en normen van deze beschikking voldoet, worden aangemeld en van geval tot geval worden onderzocht.

         (26)  Hoewel niet van toepassing op de vervoerssector, kan Hoofdstuk 18C van de richtsnoeren staatssteun „Staatssteun in de vorm van compensatie van openbaredienstverlening” (nog niet bekendgemaakt) aanwijzingen verschaffen over de toepassing van de punten 55, 56 en 57. Deze richtsnoeren stemmen overeen met de communautaire kaderregeling inzake staatssteun in de vorm van compensatie voor de openbare dienst (PB C 297 van 29.11.2005, blz. 4).

         (27)  Richtlijn (EG) nr. 96/67 van de Raad van 15 oktober 1996 betreffende de toegang tot de grondafhandelingsmarkt op de luchthavens van de Gemeenschap (PB L 272 van 25.10.1996), opgenomen in punt 64c van Bijlage XIII bij de EER-overeenkomst door Besluit nr. 79/2000 van het Gemengd Comité van 2 oktober 2000 (PB L 315 van 14.12.2000, blz. 20 en EER-Supplement nr. 59 van 14.12.2000).

         (28)  Punt 85 van het besluit tot inleiding van de procedure in de zaak-Ryanair (Charleroi) luidt: „Wat de tarieven voor gronddiensten betreft, is de Commissie van oordeel dat er lagere prijzen kunnen worden berekend wanneer een luchthavengebruiker op grote schaal van de gronddiensten van een onderneming gebruikmaakt. Het behoeft dan ook geen grote verbazing te wekken dat de met betrekking tot bepaalde bedrijven gehalveerde tarieven lager liggen dan het gangbare tarief, aangezien deze bedrijven een minder vergaande dienstverlening zouden verlangen dan andere.”

         (29)  Cranfield University, Study on Competition between airports and the application of State Aid Rules, september 2002, punten 5.33 en 6.11.

         (30)  O.c., punten 5-27: „To some extent, subsidisation of air services within the PSO framework can be interpreted as an indirect subsidy to an airport.”.

         (31)  Mededelingen COM(2004) 343 definitief van 26.5.2004 en SEC(2004) 1030 van 6.8.2004 van de Commissie betreffende een versterkt partnerschap voor de ultraperifere regio’s.

         (32)  Verordening (EEG) nr. 2407/92 van de Raad van 23 juli 1992 betreffende de verlening van exploitatievergunningen aan luchtvaartmaatschappijen (PB L 240 van 24.8.1992, blz. 1), in punt 66b van Bijlage XIII bij de EER-overeenkomst opgenomen bij Besluit nr. 7/94 van het Gemengd Comité van 21 maart 1994 (PB L 160 van 28.6.1994, blz. 1 en EER-Supplement nr. 17 van 28.6.1994).

         (33)  Het gaat hier vooral om de overgang van een seizoenverbinding naar een permanente verbinding of van niet-dagelijkse vluchten naar minstens één vlucht per dag.

         (34)  Verordening (EEG) nr. 2408/92 van de Raad betreffende de toegang van communautaire luchtvaartmaatschappijen tot intracommunautaire luchtroutes (PB L 240 van 24.8.1992, blz. 8) in punt 64a van Bijlage XIII bij de EER-overeenkomst opgenomen bij Besluit nr. 7/94 van het Gemengd Comité van 21 maart 1994 (PB L 160 van 28.6.1994, blz. 1 en EER-Supplement nr. 17 van 28.6.1994).

         (35)  Als omschreven in artikel 2, onder m), van Verordening (EEG) nr. 2408/92 van de Raad betreffende de toegang van communautaire luchtvaartmaatschappijen tot intracommunautaire luchtroutes (PB L 240 van 24.8.1992, blz. 8), in punt 64a van Bijlage XIII bij de EER-overeenkomst opgenomen bij Besluit nr. 7/94 van het Gemengd Comité van 21 maart 1994 (PB L 160 van 28.6.1994, blz. 1 en EER-Supplement nr. 17 van 28.6.1994).

         (36)  Richtlijn 89/665/EEG van de Raad van 21 december 1989 houdende coördinatie van de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen betreffende de toepassing van de beroepsprocedures inzake het plaatsen van overheidsopdrachten voor leveringen en voor de uitvoering van werken (PB L 395 van 30.12.1989, blz. 33), opgenomen in punt 5 van Bijlage XVI bij de EER-overeenkomst. Richtlijn 92/13/EEG van de Raad van 25 februari 1992 tot coördinatie van de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen betreffende de toepassing van de communautaire voorschriften inzake de procedures voor het plaatsen van opdrachten door diensten die werkzaam zijn in de sectoren water- en energievoorziening, vervoer en telecommunicatie (PB L 76 van 23.3.1992, blz. 14), opgenomen in punt 5a van Bijlage XVI bij de EER-overeenkomst bij Besluit nr. 7/94 van het Gemengd Comité van 21 maart 1994 (PB L 160 van 28.6.1994, blz. 1 en EER-Supplement nr. 17 van 28.6.1994).

         (37)  Zie noot 1.

         (38)  Arrest van 15 mei 1997, zaak C-355/95 P, Textilwerke Deggendorf GmbH / Commissie e.a., Jurispr. 1997, blz. I-2549.”


title: Besluit (EU) 2017/951 van het Europees Parlement en de Raad van 17 mei 2017 betreffende de beschikbaarstelling van middelen uit het Europees Fonds voor aanpassing aan de globalisering (aanvraag van Finland — EGF/2016/008 FI/Nokia Network Systems)

text:
               3.6.2017

               NL

               Publicatieblad van de Europese Unie

               L 143/9

         BESLUIT (EU) 2017/951 VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD
   van 17 mei 2017
   betreffende de beschikbaarstelling van middelen uit het Europees Fonds voor aanpassing aan de globalisering (aanvraag van Finland — EGF/2016/008 FI/Nokia Network Systems)
   HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,
   Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie,
   Gezien Verordening (EU) nr. 1309/2013 van het Europees Parlement en de Raad van 17 december 2013 betreffende het Europees fonds voor aanpassing aan de globalisering (2014-2020) en tot intrekking van Verordening (EG) nr. 1927/2006 (1), en met name artikel 15, lid 4,
   Gezien het Interinstitutioneel Akkoord van 2 december 2013 tussen het Europees Parlement, de Raad en de Commissie betreffende de begrotingsdiscipline, de samenwerking in begrotingszaken en een goed financieel beheer (2), en met name punt 13,
   Gezien het voorstel van de Europese Commissie,
   Overwegende hetgeen volgt:

               (1)

               Het Europees Fonds voor aanpassing aan de globalisering (EFG) heeft tot doel steun te verlenen aan werknemers die werkloos zijn geworden, en aan zelfstandigen die hun werkzaamheden hebben beëindigd als gevolg van uit de globalisering voortvloeiende grote structurele veranderingen in de wereldhandelspatronen, doordat de wereldwijde financiële en economische crisis aanhoudt, of door een nieuwe wereldwijde financiële en economische crisis, en hen te helpen om op de arbeidsmarkt terug te keren.

               (2)

               Zoals vastgesteld in artikel 12 van Verordening (EU, Euratom) nr. 1311/2013 van de Raad, mag het EFG het jaarlijks maximumbedrag van 150 miljoen EUR (in prijzen van 2011) niet overschrijden (3).

               (3)

               Op 22 november 2016 heeft Finland een aanvraag ingediend om middelen uit het EFG ter beschikking te stellen voor ontslagen in de economische sector die in de statistische classificatie van economische activiteiten in de Europese Gemeenschap NACE Rev. 2 is ingedeeld in afdeling 26 (Vervaardiging van informaticaproducten en van elektronische en optische producten) in Finland. Finland heeft overeenkomstig artikel 8, lid 3, van Verordening (EU) nr. 1309/2013 aanvullende gegevens ingediend. Die aanvraag voldoet aan de voorwaarden voor een financiële bijdrage uit het EFG overeenkomstig artikel 13 van Verordening (EU) nr. 1309/2013.

               (4)

               Er moeten dan ook middelen uit het EFG beschikbaar worden gesteld om een financiële bijdrage van 2 641 800 EUR te leveren aan de door Finland ingediende aanvraag.

               (5)

               Teneinde zo snel mogelijk middelen uit het EFG ter beschikking te stellen, moet dit besluit van toepassing zijn vanaf de datum waarop het wordt vastgesteld,

         HEBBEN HET VOLGENDE BESLUIT VASTGESTELD:
   Artikel 1
   Ten laste van de algemene begroting van de Unie voor het begrotingsjaar 2017 wordt een bedrag van 2 641 800 EUR aan vastleggings- en betalingskredieten beschikbaar gesteld uit het Europees Fonds voor aanpassing aan de globalisering.
   Artikel 2
   Dit besluit treedt in werking op de dag van de bekendmaking ervan in het Publicatieblad van de Europese Unie.
   Het is van toepassing vanaf 17 mei 2017.

      Gedaan te Straatsburg, 17 mei 2017.

            Voor het Europees Parlement

            De voorzitter

         A. TAJANI

            Voor de Raad

            De voorzitter

         C. ABELA

      (1)  PB L 347 van 20.12.2013, blz. 855.

      (2)  PB C 373 van 20.12.2013, blz. 1.

      (3)  Verordening (EU, Euratom) nr. 1311/2013 van de Raad van 2 december 2013 tot bepaling van het meerjarig financieel kader voor de jaren 2014-2020, (PB L 347 van 20.12.2013, blz. 884).


Avis juridique important

|

31973D0334

73/334/EEG: Besluit van de Commissie van 7 november 1973 tot aanvulling van het besluit van de Commissie van 3 april 1968 houdende machtiging ter zake van bepaalde maatregelen van beheer in het kader van de gemeenschappelijke ordening der landbouwmarkten

Publicatieblad Nr. L 308 van 08/11/1973 blz. 0027 - 0027 Bijzondere uitgave in het Fins: Hoofdstuk 3 Deel 5 blz. 0175  Bijzondere uitgave in het Zweeds: Hoofdstuk 3 Deel 5 blz. 0175

++++BESLUIT VAN DE COMMISSIE  van 7 november 1973  tot aanvulling van het besluit van de Commissie van 3 april 1968 houdende machtiging ter zake van bepaalde maatregelen van beheer in het kader van de gemeenschappelijke ordening der landbouwmarkten   ( 73/334/EEG )  DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN ,  Gelet op het Verdrag tot instelling van één Raad en één Commissie van de Europese Gemeenschappen ,  Gelet op het voorlopig Reglement van Orde van de Commissie van 6 juli 1967 ( 1 ) , gewijzigd bij het besluit van 2 juli 1970 ( 2 ) ,  Overwegende dat de Commissie bij besluit van 3 april 1968 ( 3 ) , laatstelijk aangevuld bij besluit van 3 oktober 1973 ( 4 ) , een machtigingsregeling heeft ingevoerd voor de goedkeuring van bepaalde maatregelen van beheer in het kader van de gemeenschappelijke ordening der landbouwmarkten ;  Overwegende dat de redenen die voor de Commissie aanleiding waren om deze regeling in te stellen eveneens gelden voor de vaststelling van de heffingen bij uitvoer in de sector rijst bedoeld in artikel 2 , lid 1 , eerste streepje , van Verordening ( EEG ) nr . 2737/73 van de Raad van 8 oktober 1973 tot vaststelling van de algemene voorschriften die in geval van verstoring gelden in de sector rijst ( 5 ) ,  BESLUIT :  Artikel 1  Artikel 1 , lid 1 , sub c ) , van het besluit van de Commissie van 3 april 1968 wordt met de volgende alinea aangevuld :   " - de heffingen bij uitvoer bedoeld in artikel 2 , lid 1 , eerste streepje , van Verordening ( EEG ) nr . 2737/73 van de Raad van 8 oktober 1973 tot vaststelling van de algemene voorschriften die in geval van verstoring gelden in de sector rijst " .  Artikel 2  Dit besluit treedt in werking op 7 november 1973 . Het wordt bekendgemaakt in het Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen .  Gedaan te Brussel , 7 november 1973 .  Voor de Commissie  De Voorzitter  François-Xavier ORTOLI  ( 1 ) PB nr . 147 van 11 . 7 . 1967 , blz . 1 .  ( 2 ) PB nr . L 145 van 3 . 7 . 1970 , blz . 28 .  ( 3 ) PB nr . L 89 van 10 . 4 . 1968 , blz . 13 .  ( 4 ) PB nr . L 279 van 5 . 10 . 1973 , blz . 33 .  ( 5 ) PB nr . L 282 van 9 . 10 . 1973 , blz . 13 .


title: 2008/203/EG: Besluit van de Raad van 28 februari 2008 tot uitvoering van Verordening (EG) nr. 168/2007, wat de vaststelling van een meerjarenkader voor het Bureau van de Europese Unie voor de grondrechten voor 2007-2012 betreft

text:
               7.3.2008

               NL

               Publicatieblad van de Europese Unie

               L 63/14

      BESLUIT VAN DE RAAD

   van 28 februari 2008
   tot uitvoering van Verordening (EG) nr. 168/2007, wat de vaststelling van een meerjarenkader voor het Bureau van de Europese Unie voor de grondrechten voor 2007-2012 betreft
   (2008/203/EG)
   DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,
   Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap,
   Gelet op Verordening (EG) nr. 168/2007 van de Raad van 15 februari 2007 tot oprichting van een Bureau van de Europese Unie voor de grondrechten, en met name op artikel 5, lid 1 (1),
   Gezien het voorstel van de Commissie,
   Gezien het advies van het Europees Parlement,
   Overwegende hetgeen volgt:

               (1)

               Indachtig de doelstellingen die ten grondslag liggen aan de oprichting van het Bureau van de Europese Unie voor de grondrechten („het Bureau”), en om het Bureau zijn taken naar behoren te laten uitoefenen, moeten zijn precieze thematische werkterreinen in een meerjarenkader met een looptijd van vijf jaar worden vastgesteld, zoals bepaald in artikel 5, lid 2, van Verordening (EG) nr. 168/2007.

               (2)

               Het kader moet als thematische werkterreinen van het Bureau mede de bestrijding van racisme, vreemdelingenhaat en daarmee samenhangende onverdraagzaamheid omvatten.

               (3)

               Het kader moet in overeenstemming zijn met de prioriteiten van de Unie, terdege rekening houdend met de beleidslijnen die voortvloeien uit de resoluties van het Europees Parlement en de conclusies van de Raad op het gebied van de grondrechten.

               (4)

               Het kader moet terdege rekening houden met de financiële en personele middelen van het bureau, en zal alleen binnen het raam van het Gemeenschapsrecht worden uitgevoerd.

               (5)

               Het kader moet bepalingen omvatten ter waarborging van complementariteit met de werkzaamheden van andere organen, instanties en agentschappen van de Gemeenschap en de Unie, alsook met de Raad van Europa en andere internationale organisaties die actief zijn op het gebied van de grondrechten. De meest relevante agentschappen en organen van de Gemeenschap in verband met dit meerjarenkader zijn het Europees Instituut voor gendergelijkheid, opgericht bij Verordening (EG) nr. 1922/2006 van het Europees Parlement en de Raad van 20 december 2006 tot oprichting van een Europees Instituut voor gendergelijkheid (2), en de Europese Toezichthouder voor gegevensbescherming, opgericht bij Verordening (EG) nr. 45/2001 van het Europees Parlement en de Raad van 18 december 2000 betreffende de bescherming van natuurlĳke personen in verband met de verwerking van persoonsgegevens door de communautaire instellingen en organen en betreffende het vrĳe verkeer van die gegevens (3), en de Europese Ombudsman, waarvan de doelstellingen in aanmerking moeten worden genomen.

               (6)

               De Commissie heeft bij het opstellen van het voorstel de raad van bestuur van het Bureau voor de grondrechten geraadpleegd tijdens zijn bijeenkomst van 12-13 juli 2007 en bij brief van 25 juli 2007 schriftelijke opmerkingen ontvangen.

               (7)

               Dit kader definieert de precieze thematische werkterreinen van het Bureau, terwijl verscheidene permanente taken van het Bureau, zoals onder meer het grote publiek bewust te maken van zijn grondrechten en actieve verspreiding van informatie over het werk van het Bureau, zijn bepaald in artikel 4 van Verordening (EG) nr. 168/2007.

               (8)

               Overeenkomstig artikel 5, lid 3, van Verordening (EG) nr. 168/2007 kan het Bureau op verzoek van het Europees Parlement, de Raad of de Commissie werkzaamheden verrichten die geen betrekking hebben op de in het meerjarenkader bepaalde thematische gebieden, mits er daarvoor voldoende financiële en personele middelen beschikbaar zijn,

         BESLUIT:
   Artikel 1
   Meerjarenkader
   1.   Voor de periode 2007-2012 wordt een meerjarenkader voor het Bureau van de Europese Unie voor de grondrechten („het Bureau”) vastgesteld.
   2.   Overeenkomstig artikel 3 van Verordening (EG) nr. 168/2007 vervult het Bureau de in artikel 4, lid 1, omschreven taken binnen de thematische werkterreinen als bedoeld in artikel 2 van dit besluit.
   Artikel 2
   Thematische werkterreinen
   Het Bureau vervult zijn taken op de volgende werkterreinen:

               a)

               racisme, vreemdelingenhaat en daarmee samenhangende onverdraagzaamheid;

               b)

               discriminatie gebaseerd op geslacht, ras of etnische afstamming, godsdienst of overtuiging, handicap, leeftijd of seksuele geaardheid of van personen die tot minderheden behoren, en elke combinatie van deze gronden (meervoudige discriminatie);

               c)

               schadeloosstelling van slachtoffers;

               d)

               de rechten van kinderen, met inbegrip van de bescherming van kinderen;

               e)

               asiel, immigratie en integratie van migranten;

               f)

               visum- en grenscontrole;

               g)

               deelname van de burgers van de Unie aan de democratische werking van de Unie;

               h)

               informatiemaatschappij, in het bijzonder eerbied voor de persoonlijke levenssfeer en bescherming van persoonsgegevens;

               i)

               toegang tot efficiënte en onafhankelijke rechtspraak.

         Artikel 3
   Complementariteit en samenwerking met andere organen
   1.   Voor de uitvoering van dit kader zorgt het Bureau voor de nodige samenwerking en coördinatie met de betrokken organen, instanties en agentschappen van de Gemeenschap, de lidstaten, internationale organisaties en het maatschappelijke middenveld, overeenkomstig de bepalingen van de artikelen 7, 8 en 10 van Verordening (EG) nr. 168/2007.
   2.   Het Bureau coördineert met name zijn activiteiten met die van de Raad van Europa overeenkomstig de bepalingen van artikel 9 van Verordening (EG) nr. 168/2007 en van het in dat artikel vermelde verdrag.
   3.   Het Bureau behandelt kwesties betreffende discriminatie op grond van geslacht alleen als onderdeel van, en in de mate dat dit relevant is voor zijn werkzaamheden inzake algemene discriminatiekwesties, zoals vermeld in artikel 2, onder b); het houdt rekening met het feit dat het de algemene doelstelling van het bij Verordening (EG) nr. 1922/2006 opgerichte Europees Instituut voor gendergelijkheid is, bij te dragen tot en het versterken van de bevordering van gendergelijkheid, waaronder de integratie van de genderdimensie in het gehele communautaire beleid en het daaruit voortvloeiende nationale beleid, en tot de bestrijding van discriminatie op grond van geslacht, alsmede een grotere bewustwording van gendergelijkheid onder de burgers van de Unie te bewerkstelligen, door technische bijstand te verlenen aan de communautaire instellingen, met name de Commissie, en aan de autoriteiten van de lidstaten.
   4.   Het Bureau vervult zijn taken op het gebied van mensenrechtenkwesties in verband met de informatiemaatschappij onverminderd de verantwoordelijkheid van de Europese Toezichthouder voor gegevensbescherming om ervoor te zorgen dat de fundamentele rechten en vrijheden van natuurlijke personen, met name het recht op persoonlijke levenssfeer, door de communautaire instellingen en organen in acht worden genomen overeenkomstig zijn of haar in de artikelen 46 en 47 van Verordening (EG) nr. 45/2001 vastgestelde taken en bevoegdheden.

      Gedaan te Brussel, 28 februari 2008.

            Voor de Raad

            De voorzitter

         D. MATE

      (1)  PB L 53 van 22.2.2007, blz. 1.

      (2)  PB L 403 van 30.12.2006, blz. 9.

      (3)  PB L 8 van 12.1.2001, blz. 1.