title: 2006/971/EG: Beschikking van de Raad van 19 december 2006 betreffende het specifieke programma Samenwerking tot uitvoering van het zevende kaderprogramma van de Europese Gemeenschap voor activiteiten op het gebied van onderzoek, technologische ontwikkeling en demonstratie (2007-2013) (Voor de EER relevante tekst)

text:
L 400/86         NL                 Publicatieblad van de Europese Unie                 30.12.2006
                                      Beschikking van de Raad
                                       van 19 december 2006
    betreffende het specifieke programma "Samenwerking" tot uitvoering van het zevende
       kaderprogramma van de Europese Gemeenschap voor activiteiten op het gebied van
              onderzoek, technologische ontwikkeling en demonstratie (2007-2013)
                                   (Voor de EER relevante tekst)
                                             (2006/971/EG)
DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,
Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, en met name op artikel 166,
lid 4,
Gezien het voorstel van de Commissie,
Gezien het advies van het Europees Parlement1,
Gezien het advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité2,
1
         Advies uitgebracht op 30 november 2006 (nog niet bekendgemaakt in het Publicatieblad).
2
         PB C 185 van 8.8.2006, blz. 10.
 ---pagebreak--- 30.12.2006       NL                Publicatieblad van de Europese Unie                       L 400/87
Overwegende hetgeen volgt:
(1)      Overeenkomstig artikel 166, lid 3, van het Verdrag moet Besluit nr. 1982/2006/EG van het
         Europees Parlement en de Raad van 20 december betreffende het zevende
         kaderprogramma van de Europese Gemeenschap voor activiteiten op het gebied van
         onderzoek, technologische ontwikkeling en demonstratie (2007-2013)1 (hierna "het
         kaderprogramma") worden uitgevoerd bij specifieke programma's die de
         uitvoeringsvoorschriften ervan bepalen, de duur ervan vaststellen en in de noodzakelijk
         geachte middelen voorzien.
(2)      Het kaderprogramma is gestructureerd volgens vier typen van activiteiten: transnationale
         samenwerking inzake beleidsgedefinieerde thema's ("Samenwerking"), door onderzoekers
         aangestuurd onderzoek op basis van het initiatief van de onderzoekswereld ("Ideeën"),
         ondersteuning van opleiding en loopbaanontwikkeling van onderzoekers ("Mensen") en
         ondersteuning van onderzoekscapaciteiten ("Capaciteiten"). De activiteiten op grond van
         "Samenwerking" met betrekking tot de acties onder contract moeten bij dit specifieke
         programma worden uitgevoerd.
(3)      De voor het kaderprogramma vastgestelde regels voor de deelname van ondernemingen,
         onderzoekscentra en universiteiten en voor de verspreiding van de onderzoeksresultaten
         (hierna "de regels voor deelname en verspreiding") zijn van toepassing op dit specifieke
         programma.
1
        PB L 412 van 30.12.2006, blz. 1.
 ---pagebreak--- L 400/88         NL                 Publicatieblad van de Europese Unie                      30.12.2006
(4)      Het kaderprogramma complementeert de in de lidstaten uitgevoerde activiteiten en andere
         communautaire acties die nodig zijn voor de algemene strategische inspanning met het oog
         op de realisering van de Lissabon-doelstellingen, alsmede met name de acties betreffende
         de Structuurfondsen, landbouw, onderwijs, opleiding, cultuur, concurrentievermogen en
         innovatie, industrie, gezondheid, consumentenbescherming, werkgelegenheid, energie,
         vervoer en milieu.
(5)      De op grond van dit kaderprogramma ondersteunde innovatie- en MKB-gerelateerde
         activiteiten moeten de activiteiten aanvullen die worden ondernomen op grond van het
         kaderprogramma voor Concurrentievermogen en innovatie, hetgeen zal bijdragen tot het
         dichten van de kloof tussen onderzoek en innovatie, en moeten alle vormen van innovatie
         bevorderen.
(6)      De uitvoering van het kaderprogramma kan aanleiding geven tot aanvullende programma's
         waaraan slechts door bepaalde lidstaten wordt deelgenomen, tot de deelname van de
         Gemeenschap aan door verschillende lidstaten opgezette programma's, of tot het opzetten
         van gemeenschappelijke ondernemingen of andere structuren in de zin van de
         artikelen 168, 169 en 171 van het Verdrag.
(7)      Dit specifieke programma moet bijdragen in de subsidie aan de Europese Investeringsbank
         (EIB) voor de instelling van een "risicodelende financieringsfaciliteit" teneinde de toegang
         tot EIB-leningen te verbeteren.
 ---pagebreak--- 30.12.2006       NL                Publicatieblad van de Europese Unie                       L 400/89
(8)       Dit specifieke programma moet door middel van concrete maatregelen en specifieke acties
         ten behoeve van het MKB steun bieden voor een passende betrokkenheid van het MKB en
         in dat opzicht complementair zijn met andere programma's van de Gemeenschap.
(9)      De Gemeenschap heeft een aantal internationale overeenkomsten op het gebied van
         onderzoek gesloten in de zin van artikel 170 van het Verdrag en er moeten inspanningen
         worden geleverd om de internationale samenwerking inzake onderzoek te versterken met
         het oog op het verder integreren van de Gemeenschap in de wereldwijde onderzoeks-
         gemeenschap. Derhalve staat dit specifieke programma open voor de deelname van landen
         die met het oog hierop overeenkomsten hebben gesloten en staat het, op basis van
         wederzijds voordeel, eveneens open voor deelname op projectniveau van entiteiten uit
         derde landen en internationale organisaties voor wetenschappelijke samenwerking.
(10)     De onderzoeksactiviteiten die worden uitgevoerd uit hoofde van dit programma moeten de
         fundamentele ethische beginselen respecteren, inclusief die welke zijn neergelegd in het
         Handvest van de grondrechten van de Europese Unie.
(11)     De uitvoering van het kaderprogramma draagt bij tot het bevorderen van duurzame
         ontwikkeling.
 ---pagebreak--- L 400/90         NL                 Publicatieblad van de Europese Unie                    30.12.2006
(12)     Er moet op een zo effectief en gebruikersvriendelijk mogelijke wijze voor een deugdelijk
         financieel beheer van het kaderprogramma en de uitvoering ervan worden gezorgd, waarbij
         tegelijkertijd rechtszekerheid en de toegankelijkheid van het programma voor alle
         deelnemers worden verzekerd, met inachtneming van Verordening (EG, Euratom)
         nr. 1605/2002 van de Raad van 25 juni 2002 houdende het Financieel Reglement van
         toepassing op de algemene begroting van de Europese Gemeenschappen1 en Verordening
         (EG, Euratom) nr. 2342/20022 van de Commissie tot vaststelling van uitvoerings-
         voorschriften van het Financieel Reglement en alle toekomstige wijzigingen.
(13)     Er moeten passende maatregelen worden genomen - die in verhouding staan tot de
         financiële belangen van de Europese Gemeenschappen - om de effectiviteit van zowel de
         financiële steun als de benutting van deze middelen te bewaken, om onregelmatigheden en
         fraude tegen te gaan en de nodige stappen moeten worden gezet om verloren gegane, ten
         onrechte betaalde of onjuist gebruikte middelen te recupereren in overeenstemming met
         Verordening (EG, Euratom) nr. 2988/95 van de Raad van 18 december 1995 betreffende
         de bescherming van de financiële belangen van de Europese Gemeenschappen3,
         Verordening (EG, Euratom) nr. 2185/96 van de Raad van 11 november 1996 betreffende
         de controles en verificaties ter plaatse die door de Commissie worden uitgevoerd ter
         bescherming van de financiële belangen van de Europese Gemeenschappen tegen fraudes
         en andere onregelmatigheden4 en Verordening (EG) nr. 1073/1999 van het Europees
         Parlement en de Raad van 25 mei 1999 betreffende onderzoeken door het Europees Bureau
         voor fraudebestrijding (OLAF)5.
1
        PB L 248 van 16.9.2002, blz. 1.
2
        PB L 357 van 31.12.2002, blz. 1. Verordening gewijzigd bij Verordening (EG, Euratom)
        nr. 1261/2005 van de Commissie (PB L 201 van 2.8.2005, blz. 3).
3
        PB L 312 van 23.12.1995, blz. 1.
4
        PB L 292 van 15.11.1996, blz. 2.
5
        PB L 136 van 31.5.1999, blz. 1.
 ---pagebreak--- 30.12.2006       NL                 Publicatieblad van de Europese Unie                      L 400/91
(14)      Aangezien de maatregelen die nodig zijn voor de uitvoering van deze beschikking, hoofd-
         zakelijk beheersmaatregelen zijn, moeten deze worden vastgesteld volgens de beheers-
         procedure als bedoeld in artikel 4 van Besluit 1999/468/EG van de Raad van 28 juni 1999
         tot vaststelling van de voorwaarden voor de uitoefening van de aan de Commissie ver-
         leende uitvoeringsbevoegdheden1. Onderzoek waarbij menselijke embryo's en menselijke
         embryonale stamcellen worden gebruikt, geeft echter aanleiding tot specifieke ethische
         vraagstukken, als bedoeld in artikel 4 van deze beschikking. OTO-acties waarbij onder-
         zoek wordt verricht in het kader van het thematisch gebied "Veiligheid" is bovendien een
         nieuw en zeer gevoelig gebied, met name wat betreft mogelijke dreigingen en veiligheids-
         incidenten. De maatregelen ter financiering van zulke projecten moeten derhalve worden
         aangenomen op grond van de regelgevingsprocedure, bedoeld in artikel 5 van Besluit
         1999/468/EG van de Raad.
(15)     Elk thematisch gebied heeft een eigen begrotingslijn in de algemene begroting van de
         Europese Gemeenschappen.
(16)     Bij de uitvoering van dit programma wordt de nodige aandacht besteed aan gender
         mainstreaming alsmede aan onder meer de arbeidsvoorwaarden, de transparantie van het
         rekruteringsproces en de loopbaanontwikkeling betreffende de onderzoekers die worden
         gerekruteerd voor projecten en programma's welke gefinancierd worden uit hoofde van de
         acties van dit programma, waarvoor de Aanbeveling van de Commissie van 11 maart 2005
         betreffende het Europese Handvest voor Onderzoekers en betreffende een Gedragscode
         voor de Rekrutering van Onderzoekers een referentiekader biedt, met inachtneming van het
         vrijwillige karakter ervan,
HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING VASTGESTELD:
1
        PB L 184 van 17.7.1999, blz. 23. Besluit laatstelijk gewijzigd bij Besluit 2006/512/EG van
        17 juli 2006 (PB L 200 van 22.7.2006, blz. 11).
 ---pagebreak--- L 400/92        NL                 Publicatieblad van de Europese Unie                  30.12.2006
                                                Artikel 1
Voor de periode van 1 januari 2007 tot en met 31 december 2013 wordt het specifieke programma
"Samenwerking" voor communautaire activiteiten op het gebied van onderzoek en technologische
ontwikkeling, inclusief demonstratie, hierna het "specifieke programma" genoemd, vastgesteld.
                                                Artikel 2
Het specifieke programma ondersteunt de activiteiten betreffende "Samenwerking", dat wil zeggen
de hele waaier van onderzoeksacties die in transnationaal samenwerkingsverband worden uitge-
voerd op de volgende thematische gebieden:
a)       Gezondheid;
b)       Voeding, landbouw en visserij, biotechnologie;
c)       Informatie- en communicatietechnologieën;
d)       Nanowetenschappen, nanotechnologieën, materialen en nieuwe productietechnologieën;
e)       Energie;
f)       Milieu (inclusief klimaatverandering);
g)       Vervoer (inclusief luchtvaart);
 ---pagebreak--- 30.12.2006      NL                 Publicatieblad van de Europese Unie                     L 400/93
h)       Sociaaleconomische wetenschappen en geesteswetenschappen;
i)       Ruimtevaart;
j)       Veiligheid.
De uitvoering van dit specifieke programma kan aanleiding geven tot aanvullende programma's
waaraan slechts door bepaalde lidstaten wordt deelgenomen, tot de deelname van de Gemeenschap
aan door verscheidene lidstaten opgezette programma's, of tot het opzetten van gemeenschappelijke
ondernemingen of andere structuren in de zin van de artikelen 168, 169 en 171 van het Verdrag.
De doelstellingen en de grote lijnen van deze activiteiten zijn opgenomen in bijlage I.
                                                Artikel 3
Overeenkomstig bijlage II van het kaderprogramma is het bedrag dat voor de uitvoering van het
specifieke programma noodzakelijk wordt geacht 32 413 miljoen EUR, waarvan minder dan 6 %
bestemd is voor de administratieve uitgaven van de Commissie. Een indicatieve verdeling van dit
bedrag is opgenomen in bijlage II.
                                                Artikel 4
1.       Alle onderzoeksactiviteiten uit hoofde van het specifieke programma worden uitgevoerd
         met inachtneming van de fundamentele ethische beginselen.
 ---pagebreak--- L 400/94         NL                 Publicatieblad van de Europese Unie                    30.12.2006
2.       De volgende onderzoeksgebieden worden niet gefinancierd uit hoofde van dit programma:
         –      onderzoeksactiviteiten die gericht zijn op het klonen van mensen voor voort-
                plantingsdoeleinden,
         –      onderzoek dat gericht is op het modificeren van menselijk genetisch materiaal
                waardoor dergelijke veranderingen erfelijk kunnen worden1,
         –      onderzoeksactiviteiten die uitsluitend gericht zijn op het aanmaken van menselijke
                embryo's voor onderzoeksdoeleinden of om stamcellen te verkrijgen, inclusief door
                overbrenging van somatische celkernen.
3.       Onderzoek naar menselijke volwassen of embryonale stamcellen kan worden gefinancierd
         afhankelijk van zowel de inhoud van het wetenschappelijke voorstel als het regelgevings-
         kader van de betrokken lidstaat of lidstaten.
         In een financieringsaanvraag voor onderzoek van menselijke embryonale stamcellen
         worden voor zover nodig nadere bijzonderheden verstrekt betreffende de toestemmings- en
         toezichtmaatregelen die door de bevoegde instanties van de lidstaten zullen worden
         genomen alsmede nadere bijzonderheden betreffende de ethische goedkeuring(en) die
         zullen worden verleend.
         De instellingen, organisaties en onderzoekers die onderzoek wensen te doen op het gebied
         van embryonale stamcellen, zijn onderworpen aan strenge regels van toestemming en
         toezicht in overeenstemming met het regelgevingskader van de betrokken lidstaat of
         lidstaten.
1
        Onderzoek in verband met de behandeling van kanker van de gonaden kan worden
        gefinancierd.
 ---pagebreak--- 30.12.2006        NL                  Publicatieblad van de Europese Unie                   L 400/95
4.       Voor de tweede fase van dit programma (2010-2013) worden de bovengenoemde onder-
         zoeksgebieden in het licht van de wetenschappelijke ontwikkelingen opnieuw bezien.
                                                   Artikel 5
1.       Het specifieke programma wordt uitgevoerd door middel van de in bijlage III bij het
         kaderprogramma vastgestelde financieringssystemen.
2.       In bijlage III bij dit specifieke programma zijn de regelingen opgenomen voor een subsidie
         aan de EIB voor de invoering van een risicodelende financieringsfaciliteit.
3.       In bijlage IV is een indicatieve lijst opgenomen van mogelijke gezamenlijke technologie-
         initiatieven waarvoor afzonderlijke besluiten kunnen worden genomen, en een indicatieve
         lijst voor de mogelijke gezamenlijke uitvoering van nationale onderzoeksprogramma's
         waarvoor een afzonderlijk besluit kan worden genomen op basis van artikel 169 van het
         Verdrag.
4.       De regels voor deelname en verspreiding zijn van toepassing op dit specifieke programma.
                                                   Artikel 6
1.       De Commissie stelt een werkprogramma op voor de uitvoering van dit specifieke
         programma, waarin de in bijlage I opgenomen doelstellingen en wetenschappelijke en
         technologische prioriteiten, het financieringssysteem dat moet worden gebruikt voor het
         onderwerp waarvoor voorstellen worden ingewacht en het tijdschema voor de uitvoering
         verder zijn uitgewerkt.
 ---pagebreak--- L 400/96         NL                 Publicatieblad van de Europese Unie                       30.12.2006
2.       In het werkprogramma wordt rekening gehouden met relevante onderzoeksactiviteiten die
         door de lidstaten, geassocieerde landen en Europese en internationale organisaties worden
         uitgevoerd, en met het verwezenlijken van Europese meerwaarde, alsmede met het effect
         op het industriële concurrentievermogen en de relevantie voor ander communautair beleid.
         Het werkprogramma wordt, voor zover nodig, geactualiseerd.
3.       Bij de evaluatie van voorstellen voor acties onder contract in het kader van de finan-
         cieringssystemen en bij de selectie van projecten worden de in artikel 15, lid 1 bis, van de
         regels voor deelname en verspreiding bedoelde criteria in aanmerking genomen.
4.       Het werkprogramma kan aanwijzen:
         a)    organisaties die steun ontvangen in de vorm van een contributie;
         b)    ondersteuningsacties voor de activiteiten van specifieke juridische entiteiten.
                                                 Artikel 7
1.       De Commissie is verantwoordelijk voor de uitvoering van het specifieke programma.
2.       De beheersprocedure van artikel 8, lid 2, is van toepassing voor de vaststelling van de
         volgende maatregelen:
         a)    het werkprogramma, bedoeld in artikel 6, met inbegrip van de te gebruiken
               financieringssystemen, de inhoud van de oproepen tot het indienen van voorstellen
               alsmede de toe te passen evaluatie- en selectiecriteria;
         b)    iedere aanpassing van de indicatieve verdeling van het bedrag zoals vastgesteld in
               bijlage II;
 ---pagebreak--- 30.12.2006      NL                  Publicatieblad van de Europese Unie                        L 400/97
         c)   de goedkeuring van de financiering van acties op de in artikel 2 bedoelde
              thematische gebieden a) tot en met g), en i), voor zover het geraamde bedrag van de
              communautaire bijdrage op grond van dit programma gelijk is aan of groter is dan
              1,5 miljoen euro;
         d)   de goedkeuring van de financiering van andere acties dan die, bedoeld onder punt c)
              van dit lid, en die op het in artikel 2, onder j), bedoelde thematisch gebied, voor
              zover het geraamde bedrag van de communautaire bijdrage op grond van dit
              programma gelijk is aan of groter is dan 0,6 miljoen euro;
         e)   de opstelling van het mandaat voor de evaluaties, bedoeld in artikel 7, leden 2 en 3,
              van het kaderprogramma.
3.       De regelgevingsprocedure van artikel 8, lid 3, is van toepassing voor de vaststelling van de
         volgende maatregelen:
         a)   het werkprogramma voor het in artikel 2, onder j), bedoelde thematisch gebied, en de
              goedkeuring van de financiering van acties op dat thematisch gebied;
         b)   de goedkeuring van de financiering van acties waarbij menselijke embryo's en
              menselijke embryonale stamcellen worden gebruikt.
                                                 Artikel 8
1.       De Commissie wordt bijgestaan door een comité.
 ---pagebreak--- L 400/98        NL                   Publicatieblad van de Europese Unie                    30.12.2006
2.       Wanneer naar dit lid wordt verwezen, zijn de artikelen 4 en 7 van Besluit 1999/468/EG van
         toepassing.
         De in artikel 4, lid 3, van Besluit 1999/468/EG bedoelde termijn wordt vastgesteld op
         twee maanden.
3.       Wanneer naar dit lid wordt verwezen, zijn de artikelen 5 en 7 van Besluit 1999/468/EG van
         toepassing.
         De in artikel 5, lid 6, van Besluit 1999/468/EG bedoelde termijn wordt vastgesteld op
         twee maanden.
4.       De Commissie licht het comité regelmatig in over het algemene verloop van de uitvoering
         van het specifieke programma, en verstrekt het tijdig informatie over alle op grond van dit
         programma voorgestelde of gefinancierde OTO-acties, als gespecificeerd in bijlage V.
5.       Het comité stelt zijn reglement van orde vast.
                                                  Artikel 9
De Commissie zorgt ervoor dat de in artikel 7 van het kaderprogramma bedoelde onafhankelijke
voortgangscontrole en evaluatie plaatsvinden met betrekking tot de activiteiten die worden
uitgevoerd op de onder het specifieke programma vallende gebieden.
 ---pagebreak--- 30.12.2006      NL                 Publicatieblad van de Europese Unie                  L 400/99
                                               Artikel 10
Deze beschikking treedt in werking op de derde dag volgende op die van haar bekendmaking in het
Publicatieblad van de Europese Unie.
Deze beschikking is gericht tot de lidstaten.
Gedaan te Brussel, 19 december 2006.
                                              Voor de Raad
                                              De voorzitter
                                              J. KORKEAOJA
 ---pagebreak--- L 400/100        NL                 Publicatieblad van de Europese Unie                   30.12.2006
                                                BIJLAGE I
   WETENSCHAPPELIJKE EN TECHNOLOGISCHE DOELSTELLINGEN, GROTE LIJNEN
                               VAN DE THEMA'S EN ACTIVITEITEN
In dit specifieke programma wordt steun verleend voor transnationale samenwerking op elke schaal
binnen de Europese Unie en daarbuiten, op een aantal thematische gebieden die overeenstemmen
met belangrijke terreinen van vooruitgang in kennis en technologie waar onderzoek moet worden
ondersteund en versterkt om Europese sociale, economische, ecologische en industriële uit-
dagingen, alsmede uitdagingen op het gebied van volksgezondheid aan te pakken.
De overkoepelende doelstelling is bij te dragen tot duurzame ontwikkeling binnen de context van
het bevorderen van onderzoek dat in de eerste plaats op kennisvermeerdering is gericht op het
hoogste niveau van excellentie.
De tien thema's voor communautaire actie zijn:
1.        Gezondheid;
2.        Voeding, landbouw en visserij, biotechnologie;
3.        Informatie- en communicatietechnologieën;
4.        Nanowetenschappen, nanotechnologieën, materialen en nieuwe productietechnologieën;
5.        Energie;
6.        Milieu (inclusief klimaatverandering);
 ---pagebreak--- 30.12.2006        NL                Publicatieblad van de Europese Unie                         L 400/101
7.        Vervoer (inclusief luchtvaart);
8.        Sociaaleconomische wetenschappen en geesteswetenschappen;
9.        Ruimtevaart;
10.       Veiligheid.
Elk thema wordt beschreven in termen van de doelstelling, de uitvoeringsbenadering en de
activiteiten inclusief die welke grootschalige initiatieven (zoals indicatief vermeld in bijlage IV),
internationale samenwerking, opkomende behoeften en onvoorziene beleidsbehoeften omvatten.
Er wordt terdege rekening gehouden met het beginsel van duurzame ontwikkeling. Overeenkomstig
het Europese beleid van gelijke kansen voor vrouwen en mannen als bepaald bij artikel 2 en
artikel 3 van het Verdrag, wordt bij de activiteiten van het specifieke programma gezorgd voor de
uitvoering van passende maatregelen ter bevordering van de gelijkheid van vrouwen en mannen en
de deelname van vrouwelijke onderzoekers. Bovendien wordt er in het kader van de activiteiten van
dit specifieke programma, voor zover relevant, nagedacht over de ethische, sociale, juridische en
bredere culturele aspecten van het te verrichten onderzoek en de potentiële toepassingen ervan, als-
mede over de sociaaleconomische effecten van wetenschappelijke en technologische ontwikkeling
en foresight.
 ---pagebreak--- L 400/102         NL                Publicatieblad van de Europese Unie                      30.12.2006
Multidisciplinair en interthematisch onderzoek, inclusief gezamenlijke uitnodigingen
Er wordt vooral aandacht besteed aan prioritaire wetenschappelijke en technologische gebieden die
interthematisch zijn, zoals mariene wetenschappen en technologieën. Multidisciplinariteit wordt
gestimuleerd door gezamenlijke interthematische benaderingen van onderwerpen op het gebied van
onderzoek en technologie die relevant zijn voor meer dan één thema. Dergelijke interthematische
benaderingen worden onder meer geïmplementeerd via:
–         gebruik van gezamenlijke uitnodigingen voor bepaalde thema's voor zover een onder-
          zoeksonderwerp duidelijk relevant is voor de activiteiten in het kader van elk van de
          respectieve thema's;
–         speciale nadruk binnen de activiteit "opkomende behoeften" op interdisciplinair onderzoek;
–         inschakelen van externe advisering, inclusief door onderzoekers, door een beroep te doen
          op een brede waaier van disciplines en achtergronden bij het opstellen van het werk-
          programma;
–         regelmatige rapportage over interthematische onderzoeksgebieden als onderdeel van de
          algemene voortgangscontrole en evaluatie van het programma;
–         beleidsrelevant onderzoek door te zorgen voor coherentie met het communautair beleid.
De coördinatie tussen de thema's in dit specifieke programma en de acties op grond van andere
specifieke programma's van het zevende kaderprogramma, zoals de acties betreffende onderzoeks-
infrastructuren in het specifieke programma "Capaciteiten", wordt verzorgd door de Europese
Commissie.1
1
        Om de uitvoering van het programma te vergemakkelijken, zal de Commissie voor elke
        vergadering van het programmacomité die in de agenda is opgenomen, overeenkomstig haar
        geldende richtsnoeren, de kosten vergoeden van één vertegenwoordiger per lidstaat, alsmede
        van één deskundige/adviseur per lidstaat, voor de agendapunten waarvoor een lidstaat
        specifieke deskundigheid behoeft.
 ---pagebreak--- 30.12.2006       NL                 Publicatieblad van de Europese Unie                      L 400/103
Aanpassing aan zich ontwikkelende behoeften en kansen
Er wordt voor gezorgd dat de thema's industrieel relevant blijven en dat de industrie blijvend in de
thema's participeert, door onder andere te steunen op de werkzaamheden van de verschillende
"Europese Technologieplatforms". Dit specifieke programma draagt daardoor samen met de
bijdragen van de industrie bij tot de uitvoering van relevante strategische onderzoeksagenda's zoals
die welke door de Europese Technologieplatforms worden opgesteld en ontwikkeld, voor zover
deze echte Europese meerwaarde hebben. De in beschikbare strategische onderzoeksagenda's
aangewezen brede onderzoeksbehoeften komen reeds goed tot uitdrukking in de hierboven vast-
gestelde tien thema's. De Europese Technologieplatforms kunnen, eventueel met deelname van
regionale onderzoekclusters, een rol spelen bij het vergemakkelijken en organiseren van de deel-
name van het bedrijfsleven, onder meer het MKB, aan onderzoeksprojecten op hun eigen gebied,
met inbegrip van projecten die in aanmerking komen voor financiering uit het kaderprogramma. De
meer gedetailleerde integratie van hun technische inhoud zal nadien tot uiting komen bij de
formulering van het gedetailleerde werkprogramma voor specifieke uitnodigingen tot het indienen
van voorstellen.
Er wordt eveneens voor gezorgd dat de thema's relevant blijven voor de formulering, uitvoering en
beoordeling van het communautaire beleid en de communautaire regelgeving. Het betreft hier
beleidsgebieden zoals gezondheid, veiligheid, consumentenbescherming, energie, milieu,
ontwikkelingshulp, visserij, maritieme aangelegenheden, landbouw, gezondheid en welzijn van
dieren, vervoer, onderwijs en opleiding, informatiemaatschappij en media, werkgelegenheid, sociale
zaken, cohesie, en de instelling van een ruimte van vrijheid, veiligheid en rechtvaardigheid, naast
prenormatief en conormatief onderzoek dat relevant is voor het verbeteren van de interoperabiliteit
en de kwaliteit van normen en de uitvoering ervan. In deze context kan een rol zijn weggelegd voor
platforms die stakeholders en de onderzoekswereld samenbrengen om na te denken over
strategische onderzoeksagenda's welke relevant zijn voor beleidsterreinen op sociaal en milieu-
gebied of op andere gebieden.
 ---pagebreak--- L 400/104         NL                  Publicatieblad van de Europese Unie                        30.12.2006
In het kader van elk thema worden, naast de vastgestelde activiteiten, op open en flexibele wijze
specifieke acties uitgevoerd om in te spelen op "opkomende behoeften" en "onvoorziene beleids-
behoeften". De uitvoering van deze acties waarborgt een eenvoudige, coherente en gecoördineerde
benadering tijdens de hele duur van het specifieke programma en de financiering van inter-
disciplinair inter- of extrathematisch onderzoek.
• Toekomstige en opkomende technologieën: via specifieke steun voor onderzoeksvoorstellen
   die gericht zijn op het vaststellen of verder verkennen van nieuwe wetenschappelijke en
   technologische kansen op een gegeven gebied en/of de combinatie ervan met andere relevante
   terreinen en disciplines via specifieke steun voor spontane onderzoeksvoorstellen, inclusief
   gezamenlijke uitnodigingen daartoe; het ontwikkelen van nieuwe ideeën en radicaal nieuwe
   gebruiksvormen, en het verkennen van nieuwe mogelijkheden in routekaarten voor onderzoek,
   met name in verband met een potentieel voor belangrijke doorbraken; adequate coördinatie met
   de activiteiten in het kader van het programma "Ideeën" zal gewaarborgd worden om over-
   lappingen te voorkomen en ervoor te zorgen dat de middelen optimaal worden benut. Een en
   ander wordt gerealiseerd via:
          –     Open, "bottom up" onderzoek betreffende onderwerpen die door de onderzoekers
                zelf worden aangewezen om nieuwe wetenschappelijke en technologische kansen te
                ontwikkelen ("Adventure" acties) of om nieuwe ontdekkingen of recentelijk
                waargenomen verschijnselen te beoordelen die op risico's of problemen voor de
                maatschappij kunnen duiden ("Insight" acties);
          –     Initiatieven die zijn gericht op specifieke, uiterst moeilijke doelstellingen op
                opkomende wetenschappelijke en technologische gebieden, die de belofte inhouden
                van belangrijke doorbraken en een grote potentiële impact op economische en sociale
                ontwikkelingen, en groepen van complementaire projecten kunnen omvatten
                ("Pathfinder" acties).
 ---pagebreak--- 30.12.2006       NL                 Publicatieblad van de Europese Unie                     L 400/105
• Onvoorziene beleidsbehoeften: om op flexibele wijze in te spelen op nieuwe beleidsbehoeften
   die in de loop van het kaderprogramma ontstaan, zoals onvoorziene ontwikkelingen of
   gebeurtenissen die een snelle reactie vereisen zoals nieuwe epidemieën, rijzende bezorgdheid
   over voedselveiligheid of reacties op natuurrampen of solidariteitsacties. Hieraan wordt
   uitvoering gegeven in nauw verband met het relevante communautaire beleid. Het jaarlijkse
   werkprogramma kan worden gewijzigd bij urgente onderzoeksbehoeften.
Verspreiding, kennisoverdracht en bredere betrokkenheid
Een belangrijke meerwaarde van Europese onderzoeksacties is de overdracht en verbreiding van
kennis; er zullen maatregelen worden genomen om ervoor te zorgen dat de industrie, de beleids-
makers en de maatschappij meer gebruik maken van de onderzoeksresultaten, zodat deze een
grotere impact hebben. Kennisverspreiding is op alle thematische gebieden een wezenlijk taak-
onderdeel - met dien verstande dat voor het thema "veiligheid", gezien het vertrouwelijke karakter
van de activiteiten, passende beperkingen gelden -, inclusief via de financiering van
netwerk/makelarij-initiatieven, seminars en evenementen, bijstand door externe deskundigen en
elektronische informatiediensten. Hieraan wordt op elk thematisch gebied uitvoering gegeven door
middel van:
–        integratie van acties voor verspreiding en kennisoverdracht binnen projecten en consortia
         door middel van adequate bepalingen in de financieringssystemen en rapportage-eisen;
–        aanbieden van gerichte bijstand voor projecten en consortia om hun toegang te verlenen tot
         de vaardigheden die nodig zijn voor een optimaal gebruik van de resultaten;
 ---pagebreak--- L 400/106          NL                Publicatieblad van de Europese Unie                     30.12.2006
–         specifieke verspreidingsacties waarbij de verspreiding van resultaten van een waaier van
          projecten, inclusief projecten uit vorige kaderprogramma's en andere onderzoeks-
          programma's, proactief wordt benaderd, en wordt gemikt op specifieke sectoren of groepen
          stakeholders, met speciale aandacht voor potentiële gebruikers;
–         verspreiding onder de beleidsmakers, inclusief normalisatie-instanties, ter bevordering van
          het gebruik van beleidsrelevante resultaten door de betrokken instanties op internationaal,
          Europees, nationaal of regionaal niveau;
–         CORDIS-diensten ter bevordering van de verspreiding van de verworven kennis op een
          gebruiksvriendelijke manier, en de benutting van de onderzoeksresultaten;
–         initiatieven ter bevordering van de dialoog en discussie over wetenschappelijke kwesties
          en onderzoeksresultaten met een breder publiek buiten de onderzoekswereld, met inbegrip
          van organisaties uit het maatschappelijk middenveld.
Er wordt gezorgd voor de coördinatie van de verspreiding en overdracht van kennis binnen het
kaderprogramma, alsook voor aanvullende acties en synergieën tussen dit programma en andere
communautaire programma's, met name op onderwijsgebied om onderzoeksloopbanen te
bevorderen. Acties ter ondersteuning van innovatie worden uitgevoerd in het kader van het
programma Concurrentievermogen en innovatie.
 ---pagebreak--- 30.12.2006       NL                Publicatieblad van de Europese Unie                      L 400/107
Deelname van het MKB
De optimale deelname van het midden- en kleinbedrijf (MKB) wordt interthematisch vergemak-
kelijkt door met name verbeterde financiële en administratieve procedures en meer flexibiliteit bij
het kiezen van het geschikte financieringssysteem. Voorts worden de onderzoeksbehoeften en het
potentieel van het MKB terdege in aanmerking genomen bij de inhoudelijke ontwikkeling van de
thematische gebieden van dit specifieke programma, en worden gebieden die van speciaal belang
zijn voor het MKB aangewezen in het werkprogramma. Gedurende het hele programma worden, in
het kader van een voor ieder thema te ontwikkelen strategie, concrete maatregelen genomen, waar-
onder steunmaatregelen, om de participatie van het MKB te vergemakkelijken. Deze strategieën
gaan vergezeld van een kwantitatieve en kwalitatieve toetsing aan de vastgestelde doelstellingen.
Daarmee wordt beoogd ten minste 15 % van de beschikbare middelen in het kader van dit
programma te besteden aan het MKB.
Het specifieke programma "Capaciteiten" voorziet in specifieke acties ter ondersteuning van
onderzoek ten behoeve van het MKB of MKB-associaties. Acties ter bevordering van de deelname
van het MKB voor het hele kaderprogramma worden gefinancierd op grond van het programma
Concurrentievermogen en innovatie.
 ---pagebreak--- L 400/108        NL                Publicatieblad van de Europese Unie                    30.12.2006
Ethische aspecten
Tijdens de uitvoering van dit specifieke programma en in de daaruit voortvloeiende onderzoeks-
activiteiten moeten de fundamentele ethische beginselen in acht worden genomen. Deze omvatten
onder meer de beginselen die zijn neergelegd in het Handvest van de grondrechten van de EU,
inclusief de beginselen van bescherming van de menselijke waardigheid en het menselijk leven, de
bescherming van persoonsgegevens en de persoonlijke levenssfeer alsmede de bescherming van
dieren en het milieu, overeenkomstig het Gemeenschapsrecht en de recentste versies van relevante
internationale overeenkomsten, richtsnoeren en gedragscodes, bv. de Verklaring van Helsinki, het
Verdrag inzake de rechten van de mens en de biogeneeskunde van de Raad van Europa, op
4 april 1997 ondertekend in Oviedo, en de aanvullende protocollen ervan, het VN-verdrag inzake de
rechten van het kind, de Universele Verklaring inzake het menselijk genoom en de mensenrechten
van de UNESCO, het VN-Verdrag inzake biologische en toxinewapens (BTWC), het Internationaal
Verdrag inzake plantgenetische bronnen voor voedsel en landbouw, en de relevante resoluties van
de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO).
Verder wordt rekening gehouden met de adviezen van de Europese groep van adviseurs op het
gebied van de ethische implicaties van de biotechnologie (1991-1997) en de adviezen van de
Europese groep op het gebied van de ethiek in de wetenschap en nieuwe technologieën (sinds
1998).
Overeenkomstig het subsidiariteitsbeginsel en gezien de bestaande diversiteit qua aanpak in Europa,
moeten deelnemers aan onderzoeksprojecten zich houden aan de bestaande wetgeving, voor-
schriften en ethische normen van de landen waar het onderzoek wordt uitgevoerd. In ieder geval
zijn de nationale bepalingen van toepassing, en wordt geen onderzoek dat in een bepaalde lidstaat of
een ander land verboden is, door communautaire financiering ondersteund om in die lidstaat of dat
land te worden uitgevoerd.
 ---pagebreak--- 30.12.2006        NL                Publicatieblad van de Europese Unie                     L 400/109
Voor zover nodig moeten degenen die onderzoeksprojecten uitvoeren, voordat zij aan de OTO-acti-
viteiten kunnen beginnen, toestemming vragen aan de bevoegde nationale of plaatselijke ethische
comités. De Commissie voert tevens systematisch een ethische evaluatie uit van voorstellen die
handelen over ethisch gevoelige kwesties of voor zover ethische aspecten niet voldoende aan bod
zijn gekomen. In bepaalde gevallen kan tijdens de uitvoering van een project een ethische evaluatie
plaatsvinden.
Er wordt geen financiering verleend voor onderzoeksactiviteiten die verboden zijn in alle lidstaten.
Het Protocol betreffende de bescherming en het welzijn van dieren dat aan het Verdrag is gehecht,
vereist dat de Gemeenschap bij het formuleren en uitvoeren van het beleid van de Gemeenschap,
inclusief inzake onderzoek, ten volle rekening houdt met hetgeen vereist is voor het welzijn van
dieren. Richtlijn 86/609/EEG van de Raad betreffende de bescherming van dieren die voor
experimentele en andere wetenschappelijke doeleinden worden gebruikt, vereist dat alle proeven
zodanig worden opgezet dat:
–         de proefdieren ongemak, onnodige pijn en onnodig lijden worden bespaard,
–         gebruik wordt gemaakt van een zo gering mogelijk aantal dieren,
–         bij die proeven dieren betrokken zijn met de laagste graad van neurofysiologische
          gevoeligheid, en
–         deze dieren zo min mogelijk pijn, lijden, ongemak of blijvend letsel wordt berokkend.
 ---pagebreak--- L 400/110         NL                Publicatieblad van de Europese Unie                    30.12.2006
Het veranderen van het genetische materiaal van dieren en het klonen van dieren mag alleen worden
overwogen indien de doelstellingen ethisch gerechtvaardigd zijn en de voorwaarden van die aard
zijn dat het dierenwelzijn wordt gewaarborgd en de beginselen van biodiversiteit worden
gerespecteerd.
Gedurende de uitvoering van dit programma monitort de Commissie regelmatig de wetenschap-
pelijke vorderingen en nationale en internationale bepalingen teneinde rekening te houden met
ontwikkelingen.
In het onderdeel "wetenschap in de maatschappij" van het specifieke programma "Capaciteiten"
wordt onderzoek gedaan naar ethische aspecten in verband met wetenschappelijke en technolo-
gische ontwikkelingen.
Collaboratief onderzoek
Collaboratief onderzoek vormt het grootste deel en de kern van de communautaire onderzoeks-
financiering. Het doel is op de belangrijkste gebieden van kennis in ontwikkeling, excellente
onderzoeksprojecten en -netwerken tot stand te brengen waarmee onderzoekers en investeringen uit
Europa en de hele wereld kunnen worden aangetrokken, en hierdoor de Europese industriële en
technologische basis te versterken en het communautair beleid te ondersteunen.
Hiertoe wordt collaboratief onderzoek ondersteund, met actieve deelname van de industrie via de
waaier van financieringssystemen: collaboratieve projecten, netwerken van excellentie en
coördinatie/ondersteuningsacties.
 ---pagebreak--- 30.12.2006       NL                Publicatieblad van de Europese Unie                        L 400/111
Gezamenlijke technologie-initiatieven
In een zeer beperkt aantal gevallen verantwoorden de reikwijdte van de OTO-doelstelling en de
omvang van de betrokken middelen het opzetten van publiek/private partnerschappen op lange
termijn in de vorm van gezamenlijke technologie-initiatieven. Deze initiatieven, die overwegend
voortvloeien uit de werkzaamheden van de Europese technologieplatforms en betrekking hebben op
één of een klein aantal geselecteerde aspecten van onderzoek op hun gebied, combineren
investeringen van de particuliere sector en nationale en Europese openbare financiering, inclusief
subsidiefinanciering uit het kaderprogramma voor onderzoek en leningfinanciering van de Europese
Investeringsbank. Over elk gezamenlijk technologie-initiatief zal afzonderlijk een besluit worden
genomen op basis van artikel 171 van het Verdrag (dit kan de oprichting van een gemeenschappe-
lijke onderneming inhouden) of op basis van besluiten tot vaststelling van specifieke programma's
in overeenstemming met artikel 166, lid 3, van het Verdrag.
Gezamenlijke technologie-initiatieven worden op een open en doorzichtige manier vastgesteld op
basis van een reeks criteria, waaronder:
–        ongeschiktheid van bestaande instrumenten om de doelstelling te bereiken;
–        omvang van het effect op het industriële concurrentievermogen en de groei;
–        meerwaarde van steunverlening op Europees niveau;
–        mate en duidelijkheid van de definiëring van de na te streven doelstelling en de te behalen
         resultaten;
–        hardheid van de financiële en middelentoezeggingen van de industrie;
 ---pagebreak--- L 400/112          NL                Publicatieblad van de Europese Unie                     30.12.2006
–         belang van de bijdrage tot bredere beleidsdoelstellingen, inclusief de voordelen voor de
          samenleving;
–         geschiktheid om extra nationale steun aan te trekken en een hefboomwerking te hebben op
          de huidige of toekomstige industriële financiering.
De aard van de gezamenlijke technologie-initiatieven moet duidelijk worden gedefinieerd, met
name wat betreft:
–         financiële verplichtingen;
–         duur van de verbintenissen van de deelnemers;
–         de regels voor de sluiting en ontbinding van de overeenkomst;
–         intellectuele-eigendomsrechten.
Gezien de bijzondere strekking en de complexiteit van de gezamenlijke technologie-initiatieven,
worden aanzienlijke inspanningen geleverd om ervoor te zorgen dat hun werking transparant is en
dat, bij de toekenning van communautaire middelen in het kader van de gezamenlijke technologie-
initiatieven, altijd wordt uitgegaan van de beginselen topkwaliteit en mededinging waarop het
kaderprogramma stoelt.
Er wordt speciale aandacht besteed aan de algemene samenhang en coördinatie tussen gezamenlijke
technologie-initiatieven en nationale programma's en projecten op dezelfde gebieden1, met inacht-
neming van de bestaande uitvoeringsprocedures ervan, en aan een ruime toegankelijkheid voor
deelnemers in geheel Europa, in het bijzonder het MKB.
1
         In het bijzonder de door de intergouvernementele structuur EUREKA uitgevoerde
         activiteiten. Daarnaast kan de met de EUREKA-clusters opgedane ervaring van nut zijn
         voor gezamenlijke technologie-initiatieven op verwante gebieden.
 ---pagebreak--- 30.12.2006        NL                Publicatieblad van de Europese Unie                     L 400/113
Bijlage IV omvat een indicatieve lijst van gezamenlijke technologie-initiatieven. Mogelijk worden
op basis van de bovenstaande criteria nog andere gezamenlijke technologie-initiatieven aangewezen
en tijdens de uitvoering van het zevende kaderprogramma voorgesteld.
Coördinatie van niet-communautaire onderzoeksprogramma's
De actie op dit gebied maakt gebruik van twee belangrijke instrumenten: het ERA-NET-systeem en
de deelname van de Gemeenschap aan gezamenlijk uitgevoerde nationale onderzoeksprogramma's
(artikel 169 van het Verdrag). De actie wordt ook gebruikt voor het verhogen van de complemen-
tariteit en synergie tussen het kaderprogramma en activiteiten die worden uitgevoerd in het kader
van intergouvernementele structuren zoals EUREKA, EIROforum en COST. Er wordt financiële
steun voor de beheers- en coördinatieactiviteiten van COST verstrekt zodat COST kan blijven
bijdragen tot de coördinatie en uitwisselingen tussen nationaal gefinancierde onderzoeksteams.
Voor zover de acties binnen het toepassingsgebied van een van deze thema's vallen, worden zij
ondersteund als een integrerend onderdeel van de activiteiten in het kader van dat thema. Voor
zover de acties horizontaal zijn of niet rechtstreeks verband houden met de tien thema's, worden zij
gezamenlijk in het kader van alle relevante thema's ondersteund1.
Voor zover de acties onder het toepassingsgebied van een ander specifiek programma tot uitvoering
van het zevende kaderprogramma vallen, worden zij in het kader van dat specifieke programma
ondersteund.
1
         Dit kan de mogelijke gezamenlijke uitvoering van programma's op het gebied van
         metrologie omvatten.
 ---pagebreak--- L 400/114         NL                  Publicatieblad van de Europese Unie                     30.12.2006
Het ERA-NET-systeem ontwikkelt en versterkt de coördinatie van nationale en regionale onder-
zoeksactiviteiten door:
–         aan actoren die publieke onderzoeksprogramma's uitvoeren een kader aan te bieden om de
          coördinatie van hun activiteiten te intensiveren. Een en ander omvat steun voor nieuwe
          ERA-NET's alsmede voor het verbreden en verdiepen van het bereik van bestaande
          ERA-NET's, bv. door partnerschapsuitbreiding en wederzijdse openstelling van de
          programma's. In voorkomend geval kunnen ERA-NET's worden toegepast voor
          programmacoördinatie tussen Europese regio's en lidstaten, zodat zij kunnen samenwerken
          bij grootschalige initiatieven;
–         in een beperkt aantal gevallen bijkomende communautaire financiële steun te verlenen aan
          deelnemers die middelen samenbrengen met het oog op gezamenlijke uitnodigingen tot het
          indienen van voorstellen in het kader van hun respectieve nationale en regionale
          programma's ("ERA-NET PLUS").
De deelname van de Gemeenschap aan op basis van artikel 169 gezamenlijk uitgevoerde nationale
onderzoeksprogramma's is vooral relevant voor Europese samenwerking op grote schaal met
"variabele geometrie" tussen lidstaten die gemeenschappelijke behoeften en/of belangen hebben. In
welomschreven gevallen worden dergelijke artikel 169-initiatieven, op basis van de in het besluit
voor het zevende kaderprogramma vastgestelde criteria, opgestart op gebieden die worden vast-
gesteld in nauwe samenwerking met de lidstaten, inclusief de mogelijke samenwerking met
intergouvernementele programma's.
In bijlage IV is een indicatieve lijst van initiatieven voor de gezamenlijke uitvoering van nationale
onderzoeksprogramma's opgenomen waarvoor een afzonderlijk besluit op basis van artikel 169 van
het Verdrag kan worden vastgesteld. Mogelijk worden nog andere initiatieven aangewezen en
voorgesteld tijdens de uitvoering van het zevende kaderprogramma.
 ---pagebreak--- 30.12.2006        NL               Publicatieblad van de Europese Unie                     L 400/115
Internationale samenwerking
Met internationale samenwerkingsacties die een duidelijke Europese meerwaarde hebben en van
wederzijds belang zijn, wordt ondersteuning gegeven aan een internationaal wetenschaps- en
technologiebeleid dat twee gecorreleerde doelstellingen heeft:
–         ondersteunen en bevorderen van het Europese concurrentievermogen via strategische
          onderzoekspartnerschappen met derde landen inclusief hooggeïndustrialiseerde en
          opkomende economieën op het gebied van wetenschap en technologie door de beste
          wetenschappers uit derde landen in dienst te nemen om te werken in en met Europa;
–         aanpakken, op basis van wederzijds belang en wederzijds voordeel, van specifieke
          problemen waarmee derde landen geconfronteerd worden of die een mondiaal karakter
          hebben.
Bij het internationale wetenschappelijke samenwerkingsbeleid van de Gemeenschap ligt het accent
op samenwerking en wordt samenwerking ontwikkeld om, rekening houdend met de internationale,
nationale, regionale en sociaaleconomische context en de kennisbasis van partnerlanden, kennis te
genereren, delen en gebruiken via billijke onderzoekspartnerschappen. De strategische benadering
bestaat erin op basis van wederzijds belang en wederzijds voordeel het concurrentievermogen van
de EU en de mondiale duurzame ontwikkeling te verhogen via dergelijke partnerschappen tussen de
EU en derde landen op bilateraal, regionaal en mondiaal niveau. Daartoe moet de rol van de EU als
mondiale speler eveneens worden bevorderd via multilaterale internationale onderzoeks-
programma's. De ondersteunde internationale samenwerkingsacties houden verband met
mainstream beleidskwesties om de nakoming van de internationale verbintenissen van de EU te
helpen ondersteunen en bij te dragen tot het delen van de Europese waarden, concurrentiepositie,
sociaaleconomische vooruitgang, milieubescherming en welvaart in het kader van de mondiale
duurzame ontwikkeling.
 ---pagebreak--- L 400/116         NL                 Publicatieblad van de Europese Unie                   30.12.2006
In dit specifieke programma wordt thematisch en interthematisch uitvoering gegeven aan de inter-
nationale samenwerking via:
• Grotere participatie van onderzoekers en onderzoeksinstellingen uit alle partnerlanden voor
   internationale samenwerking en geïndustrialiseerde landen1 op de thematische gebieden, met
   dien verstande dat voor het thema "veiligheid", gezien het vertrouwelijke karakter van de
   activiteiten, voor alle andere derde landen dan de geassocieerde landen passende beperkingen
   gelden. Voorts wordt sterk de nadruk gelegd op het stimuleren van deelname door derde landen
   op bepaalde gebieden van wederzijds belang.
• Specifieke samenwerkingsacties op elk thematisch gebied met bepaalde derde landen wanneer
   wederzijdse belangstelling bestaat voor samenwerking rond specifieke, op grond van hun
   wetenschappelijk en technologisch niveau en hun behoeften geselecteerde onderwerpen. De
   aanwijzing van specifieke behoeften en prioriteiten hangt nauw samen met relevante bilaterale
   samenwerkingsovereenkomsten en met lopende multilaterale en biregionale dialogen tussen de
   EU en deze landen of groepen van landen. De prioriteiten worden aangewezen op basis van de
   specifieke behoeften, het potentieel en het niveau van economische ontwikkeling in de regio of
   het land.
Hiertoe worden een internationale samenwerkingsstrategie en een uitvoeringsplan ontwikkeld met
specifieke gerichte acties binnen of over de thema's heen, bv. op het gebied van gezondheid,
landbouw, sanitaire voorzieningen, water, voedselzekerheid, sociale cohesie, energie, milieu,
visserij, aquacultuur en natuurlijke hulpbronnen, duurzaam economisch beleid en informatie- en
communicatietechnologieën.
1
        Zoals bepaald in de regels voor deelname en verspreiding.
 ---pagebreak--- 30.12.2006       NL                Publicatieblad van de Europese Unie                    L 400/117
Deze acties fungeren als geprivilegieerde instrumenten om uitvoering te geven aan de samen-
werking tussen de Gemeenschap en die landen. Het gaat met name om acties die gericht zijn op het
versterken van de onderzoekscapaciteiten en samenwerkingscapaciteiten van kandidaat-lidstaten,
nabuurlanden en ontwikkelings- en opkomende landen. De acties zijn het voorwerp van gerichte
uitnodigingen en er wordt speciale aandacht besteed aan het vergemakkelijken van de toegang van
relevante derde landen, met name ontwikkelingslanden, tot de acties.
Deze activiteiten worden uitgevoerd in coördinatie met internationale samenwerkingsacties op
grond van de specifieke programma's "Mensen" en "Capaciteiten". Deze activiteit wordt onder-
steund door een algemene strategie voor internationale samenwerking binnen het kaderprogramma.
                                              THEMA'S
1.       Gezondheid
Doelstelling
Verbetering van de gezondheid van de burgers van Europa en opvoering van het concurrentie-
vermogen en het stimuleren van de innovatiecapaciteit van Europese industrieën en bedrijven in de
gezondheidssector, waarbij tevens aandacht wordt besteed aan mondiale gezondheidsaspecten zoals
opkomende epidemieën. De nadruk zal liggen op translationeel onderzoek (omzetting van
fundamentele ontdekkingen in klinische toepassingen, met inbegrip van wetenschappelijke
validering van resultaten van experimenten), de ontwikkeling en validering van nieuwe therapieën,
methoden voor gezondheidsbevordering en preventie, waaronder de bevordering van de gezondheid
van kinderen, gezond ouder worden, diagnose-instrumenten en medische technologieën, alsmede
duurzame en efficiënte gezondheidszorgstelsels.
 ---pagebreak--- L 400/118        NL                  Publicatieblad van de Europese Unie                       30.12.2006
Benadering
Door dit onderzoek zullen we een beter inzicht krijgen in methoden voor een efficiëntere
bevordering van een goede gezondheid, voor het verkleinen van de verschillen in gezondheid in
heel Europa, voor de preventie en behandeling van ernstige ziekten en voor de verstrekking van
gezondheidszorg. Fundamenteel biomedisch onderzoek zal integrerend deel uitmaken van dit
thema; multidisciplinaire benaderingen zijn van bijzonder belang in het thema gezondheid.
Dit onderzoek zal helpen bij de integratie van de enorme hoeveelheid genomica-gegevens, en
epidemiologische, biologische en biotechnologische gegevens, en bij de ontwikkeling van
sleuteltechnologieën voor de gezondheidsindustrie, teneinde kennis en vermogen tot optreden te
ontwikkelen. Het zal een stimulans vormen voor translationeel gezondheidsonderzoek, dat van
cruciaal belang is om ervoor te zorgen dat het biomedisch onderzoek praktische voordelen oplevert,
onder meer wat betreft de verbetering van de levenskwaliteit. Het zal Europa in staat stellen een
effectievere bijdrage te leveren tot internationale activiteiten voor de bestrijding van ziekten die van
mondiaal belang zijn, zoals wordt geïllustreerd door het lopende programma voor een "Partnerschap
voor klinische proeven tussen Europese en ontwikkelingslanden" (EDCTP) voor de bestrijding van
hiv/aids, malaria en tuberculose (artikel 169)1. Het zal zorgen voor een intensivering van onderzoek
onder impuls van het gezondheidsbeleid op Europees niveau en met name de vergelijking van de
modellen, systemen en gegevens in nationale databanken. In dit verband is het netwerken van
relevante databanken van bijzonder belang.
1
        Waar nodig kan ook steun worden gegeven aan andere nieuwe belangrijke initiatieven voor
        de coördinatie van nationale onderzoeksprogramma's.
 ---pagebreak--- 30.12.2006       NL                 Publicatieblad van de Europese Unie                     L 400/119
Dit onderzoek zal bijdragen tot een verbetering van het concurrentievermogen van de biotechnolo-
gie in de gezondheidszorg en de medische technologie in Europa, waar de economische impulsen
vooral van het MKB komen, en de farmaceutische industrie. Het kan onder meer de ondersteuning
behelzen van het Europees technologieplatform1 voor innovatieve geneesmiddelen, dat is bedoeld
om de knelpunten bij het onderzoek tijdens het ontwikkelingsproces van geneesmiddelen op te
lossen. Er zal speciale aandacht worden besteed aan de overbrugging van de kloof tussen onder-
zoeksactiviteiten en benutting door steun te geven voor een "proof of concept"-fase en klinische
validering. Dit onderzoek zal ook bijdragen tot de ontwikkeling van normen en standaards voor
nieuwe geavanceerde therapieën (bijvoorbeeld regeneratieve geneeskunde) die nodig zijn om de
EU-industrie te helpen de concurrentie met de rest van de wereld aan te gaan. Europa moet
wereldleider worden op het gebied van onderzoek en innovatie inzake alternatieve teststrategieën,
met name die waarbij geen dierproeven worden toegepast.
Waar nodig, zal bij het onderzoek rekening worden gehouden met genderaspecten en zullen deze in
de projecten2 worden geïntegreerd. Er zal speciale aandacht worden besteed aan de communicatie
van onderzoeksresultaten en het voeren van een dialoog met het maatschappelijk middenveld, met
name met patiëntenverenigingen, in een zo vroeg mogelijk stadium van nieuwe ontwikkelingen die
uit biomedisch en genetisch onderzoek voortvloeien. Er zal ook voor worden gezorgd dat de
resultaten in brede kring worden verspreid en gebruikt.
1
        Strategische onderzoeksagenda's van andere Europese technologieplatforms kunnen worden
        ondersteund wanneer deze van groot belang zijn voor sectoren in de gezondheidssector.
2
        Risicofactoren, biologische mechanismen, oorzaken, klinische verschijnselen, gevolgen en
        behandeling zijn bij ziekten en aandoeningen vaak verschillend voor vrouwen en mannen.
        Daarom moeten alle binnen dit thema gefinancierde activiteiten in hun onderzoeks-
        protocollen, methodologieën en analyses van resultaten rekening houden met de
        mogelijkheid dat er sprake is van dergelijke verschillen.
 ---pagebreak--- L 400/120         NL                Publicatieblad van de Europese Unie                       30.12.2006
De strategische onderwerpen, namelijk de gezondheid van kinderen1 en de gezondheid van de
vergrijzende bevolking, zullen bijzondere aandacht krijgen en waar passend in aanmerking worden
genomen bij alle activiteiten in het kader van dit thema; de prioriteiten daarvoor zullen in het
werkprogramma nader worden uitgewerkt. Ook andere multidisciplinaire gebieden zullen worden
meegenomen. Daarmee zal worden gezorgd voor een zichtbare en coherente aanpak van deze
onderwerpen binnen het thema als geheel, terwijl dubbel werk wordt voorkomen.
In elk van de volgende activiteiten is rekening gehouden met ethische, juridische en sociaal-
economische vraagstukken.2
Activiteiten
• Biotechnologie, universele instrumenten en medische technologieën voor de gezondheid van
   de mens
Deze activiteit is gericht op de ontwikkeling en validering van de nodige instrumenten en
technologieën die de productie van nieuwe kennis mogelijk zullen maken, en de vertaling daarvan
in praktische toepassingen op het gebied van gezondheid en geneeskunde.
–         "High throughput" onderzoek: bevordering van vooruitgang door het ontwikkelen van
          nieuwe onderzoeksinstrumenten voor de moderne biologie, onder meer de fundamentele
          genomica, die het genereren van gegevens aanzienlijk zullen bevorderen en de
          standaardisering, verwerving en analyse van gegevens en specimens (biobanken) zullen
          verbeteren. De nadruk zal liggen op nieuwe technologieën voor: sequentiebepaling,
          genexpressie, genotypering en fenotypering; structurele en functionele genomica;
          bioinformatica en systeembiologie; andere "omica".
1
        Er zal vooral steun worden gegeven voor specifiek klinisch onderzoek dat gegevens oplevert
        voor een correct gebruik van niet door een octrooi beschermde producten die momenteel
        afwijkend bij kinderen worden gebruikt.
2
        Specifiek onderzoek naar ethische, juridische en sociaaleconomische vraagstukken zal
        worden verricht in het thema sociaaleconomische wetenschappen en geesteswetenschappen
        in het kader van het specifieke programma "Samenwerking", alsmede in het specifieke
        programma "Capaciteiten".
 ---pagebreak--- 30.12.2006        NL                  Publicatieblad van de Europese Unie                    L 400/121
–         Detectie, diagnose en monitoring: ontwikkeling van visualisering, beeldtechnieken,
          detectie en analyse-instrumenten en -technologieën voor biomedisch onderzoek, voor
          voorspelling, diagnose, monitoring en prognose van de ziekten, en voor de ondersteuning
          van en richtsnoeren voor therapeutische ingrepen. De nadruk zal liggen op een multi-
          disciplinaire benadering waarbij sprake is van integratie van gebieden als moleculaire en
          celbiologie, fysiologie, genetica, fysica, chemie, biomedische technieken waaronder
          nanotechnologie, microsystemen, apparatuur en informatietechnologie. Hierbij zal met
          name worden gewerkt aan niet-invasieve of minimaal invasieve en kwantitatieve methoden
          en aspecten van kwaliteitsborging.
–         Prognose van de geschiktheid, veiligheid en werkzaamheid van therapieën: ontwikkeling
          en validering van de parameters, gereedschappen, methoden en standaards die nodig zijn
          om de patiënt veilige en werkzame nieuwe of verbeterde biomedische therapieën te kunnen
          bieden1. De nadruk zal liggen op benaderingen als de farmacogenomica, ontwikkeling en
          validering van biologische markers, doel- en resultaatgerichte benaderingen, en in silico, in
          vitro (inclusief alternatieven voor dierproeven) en in vivo methoden en modellen2.
–         Innovatieve therapeutische benaderingen en ingrepen: onderzoek naar, en consolidatie en
          waarborging van, verdere ontwikkelingen op het gebied van geavanceerde therapieën en
          technologieën met mogelijkheden voor brede toepassing. De nadruk zal liggen op gen- en
          celtherapie, regeneratieve geneeskunde, transplantatie, immuuntherapie en vaccins, en
          andere geneesmiddelen. Er zal ook aandacht zijn voor verwante technologieën zoals
          geavanceerde systemen voor gerichte toediening, geavanceerde implantaten en protheses
          en niet-invasieve of minimaal invasieve ingrepen met technologie-ondersteuning.
1
        Voor conventionele therapieën (geneesmiddelen en biologische geneesmiddelen) kunnen
        deze onderwerpen worden behandeld via een gezamenlijk technologie-initiatief voor
        innovatieve geneesmiddelen).
2
        Alternatieven ter vervanging, verbetering en vermindering van het gebruik van dieren in
        biomedisch onderzoek.
 ---pagebreak--- L 400/122         NL                 Publicatieblad van de Europese Unie                  30.12.2006
• Translationeel onderzoek voor de gezondheid van de mens
Deze activiteit is erop gericht de kennis omtrent biologische processen en mechanismen in normale
gezonde toestand en bij specifieke ziekte-omstandigheden uit te breiden, deze kennis om te zetten in
klinische toepassingen, waaronder ziektebestrijding en -behandeling, en ervoor te zorgen dat
klinische gegevens (met inbegrip van epidemiologische gegevens) de leidraad vormen voor nader
onderzoek.
–         Integratie van biologische gegevens en processen: grootschalige gegevensverzameling,
          systeembiologie.
          • Grootschalige gegevensverzameling: gebruik van "high-throughput"-technologieën voor
             het genereren van gegevens om de functie van genen en genproducten en hun interacties
             in complexe netwerken in belangrijke biologische processen op te helderen. De nadruk
             zal liggen op: genomica; proteomica; "RNA-omica"; populatiegenetica; vergelijkende,
             structurele en functionele genomica.
          • Systeembiologie: de nadruk zal liggen op multidisciplinair onderzoek waarin een breed
             scala van biologische gegevens zal worden geïntegreerd en dat systeembenaderingen zal
             ontwikkelen en toepassen voor het begrijpen en modelleren van biologische processen
             in alle relevante organismen en op alle organisatieniveaus.
 ---pagebreak--- 30.12.2006       NL                 Publicatieblad van de Europese Unie                     L 400/123
–        Onderzoek naar de hersenen en aan de hersenen gerelateerde ziekten, ontwikkeling van de
         mens en veroudering.
          • Hersenen en aan de hersenen gerelateerde ziekten: verbetering van het inzicht in de
            geïntegreerde structuur en dynamiek van de hersenen, bestudering van hersenziekten,
            met inbegrip van relevante leeftijdsgebonden ziekten (bv. dementie, ziekte van
            Parkinson) en zoeken naar nieuwe therapieën. De nadruk zal liggen op het verwerven
            van algemeen inzicht in de hersenen, door bestudering van hersenfuncties, van
            moleculen tot cognitie, met inbegrip van neuro-informatica, en hersendysfuncties, van
            een synaptische stoornis tot neurodegeneratie. Het onderzoek zal gericht zijn op een
            aanpak voor neurologische en psychiatrische ziekten en aandoeningen, met inbegrip van
            regeneratieve en restoratieve therapeutische benaderingen.
          • Ontwikkeling van de mens en veroudering: gebruik van een brede waaier aan methoden
            en instrumenten om een beter inzicht krijgen in het proces van levenslange ontwikkeling
            en gezonde veroudering. De nadruk zal liggen op de bestudering van humane en
            modelsystemen, waarbij ook wordt gekeken naar interacties met factoren zoals milieu,
            genetica, gedrag en geslacht.
–        Translationeel onderzoek bij belangrijke infectieziekten: grote bedreigingen voor de volks-
         gezondheid het hoofd bieden.
          • Antibioticaresistentie, met inbegrip van pathogene schimmels: de nadruk zal liggen op
            het combineren van fundamenteel onderzoek naar moleculaire resistentiemechanismen,
            microbiële ecologie en interacties tussen gastheer en ziekteverwekker met klinisch
            onderzoek om te zoeken naar nieuwe maatregelen om het ontstaan en de verspreiding
            van infecties met multiresistentie te beperken.
 ---pagebreak--- L 400/124         NL                  Publicatieblad van de Europese Unie                     30.12.2006
          • Hiv/aids, malaria en tuberculose: de nadruk zal liggen op de ontwikkeling van nieuwe
             therapieën, diagnose-instrumenten, preventieve instrumenten zoals vaccins en
             chemische barrières voor overdracht zoals hiv-microbiciden. Het onderzoek zal zich
             richten op de drie ziekten op mondiaal niveau, maar er zal ook worden gekeken naar
             specifieke Europese aspecten van de drie ziekten, alsmede van hepatitis. Er zal vooral
             worden gewerkt aan preklinisch onderzoek en de eerste fasen van klinisch onderzoek en
             indien dit zinvol is (bijvoorbeeld voor hiv/aids-vaccins), wordt er gestreefd naar
             samenwerking met mondiale initiatieven.
          • Mogelijke nieuwe en opnieuw opkomende epidemieën: de nadruk zal liggen op de
             bestrijding van opkomende ziekteverwekkers die tot een pandemie kunnen leiden, met
             inbegrip van zoönosen (zoals SARS en zeer pathogene influenza). Waar nodig, zal er
             worden gezorgd voor mogelijkheden om snel gezamenlijk onderzoek op te starten
             teneinde de ontwikkeling van nieuwe diagnostica, geneesmiddelen en vaccins voor een
             efficiënte preventie, behandeling en beheersing van noodsituaties bij infectieziekten te
             versnellen.
–         Translationeel onderzoek bij andere belangrijke ziekten1
          • Kanker: de nadruk zal liggen op de etiologie van de ziekte; nieuwe geneesmiddelen en
             therapieën; identificatie en validering van aangrijpingspunten voor geneesmiddelen en
             biologische markers die helpen bij preventie, vroegtijdige diagnose en behandeling; en
             beoordeling van de werkzaamheid van preventieve prognose-, diagnose- en
             therapeutische maatregelen.
1
        Er zal rekening worden gehouden met aspecten van palliatieve geneeskunde en het gebruik
        van werkzame bestanddelen.
 ---pagebreak--- 30.12.2006       NL                 Publicatieblad van de Europese Unie                      L 400/125
          • Hart- en vaatziekten: de nadruk zal liggen op diagnose, preventie, behandeling en
            monitoring van hart- en vaatziekten (inclusief vasculaire aspecten van een cva) met een
            breed opgezette multidisciplinaire aanpak.
          • Diabetes en obesitas: voor eerstgenoemde ziekte zal de nadruk liggen op de etiologie
            van de verschillende typen diabetes en de preventie en behandeling daarvan. Voor
            obesitas zal de nadruk liggen op multidisciplinaire benaderingen zoals genetica,
            leefwijze en epidemiologie. Zowel voor diabetes als voor obesitas zal speciale aandacht
            uitgaan naar juveniele ziekten en factoren die zich in de kindertijd voordoen.
          • Zeldzame ziekten: de nadruk zal liggen op onderzoek op Europese schaal naar het
            natuurlijke beloop, de pathofysiologie en de ontwikkeling van preventieve, diagnos-
            tische en therapeutische maatregelen. Er zal ook onderzoek worden gedaan naar
            zeldzame mendeliaanse fenotypen van gangbare ziekten.
          • Andere chronische ziekten: de nadruk zal liggen op niet-letale ziekten met grote
            gevolgen voor de kwaliteit van het bestaan op hoge leeftijd zoals functionele en
            sensorische stoornissen en andere chronische ziekten (bijvoorbeeld artritis, reumatische
            en musculoskeletale aandoeningen, en ademhalingsaandoeningen, inclusief die welke
            door allergieën worden veroorzaakt).
• Optimalisering van de verstrekking van gezondheidszorg aan de burgers van Europa
Deze activiteit is erop gericht de basis te leggen die nodig is om met kennis van zaken beleids-
beslissingen te kunnen nemen over gezondheidszorgstelsels en voor effectievere en efficiënte
evidence-based strategieën voor gezondheidsbevordering, ziektepreventie, diagnose en therapie.
 ---pagebreak--- L 400/126         NL                  Publicatieblad van de Europese Unie                      30.12.2006
–         De resultaten van klinisch onderzoek omzetten in klinische praktijk, met inbegrip van een
          beter gebruik van geneesmiddelen en een adequaat gebruik van gedrags- en organi-
          satorische maatregelen en nieuwe gezondheidstherapieën en -technologieën. Er zal
          bijzondere aandacht worden besteed aan de veiligheid van de patiënt, met inbegrip van
          nadelige gevolgen van medicatie: identificatie van beste klinische praktijk; inzicht in
          besluitvorming in een klinische context bij de eerstelijns- en specialistische zorg; en
          bevordering van toepassingen van evidence-based geneeskunde en patiënt-empowerment.
          De nadruk zal liggen op de benchmarking van strategieën; bestudering van de resultaten
          van verschillende ingrepen waaronder geneesmiddelen, wetenschappelijk geteste,
          complementaire en alternatieve geneesmiddelen, en nieuwe gezondheidstherapieën en -
          technologieën, rekening houdend met voorschrijfstrategieën, bepaalde aspecten van de
          gegevens van geneesmiddelenbewaking, specifieke kenmerken van de patiënt
          (bijvoorbeeld genetische gevoeligheid, leeftijd, geslacht en therapietrouw) en kosten/baten.
–         Kwaliteit, efficiëntie en solidariteit van gezondheidszorgstelsels met inbegrip van stelsels
          voor transitiezorg: landen de mogelijkheid bieden om te leren van de ervaringen in andere
          stelsels voor gezondheidszorg en de houdbaarheid daarvan, rekening houdend met het
          belang van de nationale context en de kenmerken van de bevolking (vergrijzing, mobiliteit,
          migratie, educatie, sociaaleconomische status en de veranderende werkomgeving enz.). De
          nadruk zal liggen op organisatorische, financiële en regelgevingsaspecten van gezond-
          heidszorgstelsels (evaluatie van de kosten, efficiëntie en baten van verschillende ingrepen,
          met inbegrip van het aspect van de veiligheid van de patiënt), de implementatie ervan en
          hun resultaten qua effectiviteit, efficiëntie en gelijke behandeling (met inbegrip van achter-
          standsgroepen). Er zal speciale aandacht worden besteed aan investerings- en personeels-
          aspecten, met inbegrip van thuiszorgstrategieën. Het vraagstuk van de onafhankelijkheid,
          levenskwaliteit en mobiliteit van de vergrijzende bevolking zal worden behandeld.
 ---pagebreak--- 30.12.2006        NL                 Publicatieblad van de Europese Unie                       L 400/127
–         Een betere gezondheidsbevordering en ziektepreventie: gegevens leveren voor optimale
          maatregelen voor de volksgezondheid qua leefstijlen, arbeids- en leefomstandigheden en
          ingrepen op uiteenlopende niveaus en in verschillende contexten. De nadruk zal liggen op
          determinanten van gezondheid in ruimere zin en de manier waarop deze op zowel
          individueel als gemeenschapsniveau interageren (zoals voeding, stress, tabak, alcohol en
          andere stoffen, lichaamsbeweging, culturele context en sociaaleconomische en milieu-
          factoren). Er zal met name worden gekeken naar de geestelijke gezondheid in een
          levensloopperspectief.
Internationale samenwerking
Internationale samenwerking is een integrerend onderdeel van het thema en is vooral van belang
voor gebieden waar mondiale gezondheidsproblemen aan de orde komen, zoals antibiotica-
resistentie, hiv/aids, malaria, tuberculose, verwaarloosde ziekten en de opkomst van pandemieën.
Hierbij kan het ook gaan om prioriteitstelling in de context van internationale initiatieven, zoals de
"Global HIV Vaccine Enterprise". Mits een duurzaam lange-termijn-partnerschap op het gebied van
klinisch onderzoek tussen Europa en ontwikkelingslanden wordt geconsolideerd en nationale
programma's of activiteiten van de deelnemende landen worden geïntegreerd, kan de steun voor het
EDCTP-programma (Partnerschap voor klinische proeven tussen Europese en ontwikkelingslanden)
worden voortgezet aan de hand van de resultaten en de toekomstige behoeften1. Het EDCTP-
programma zal gericht blijven op klinisch onderzoek in gevorderde fasen voor de ontwikkeling van
nieuwe vaccins, microbiciden en geneesmiddelen tegen deze drie ziekten in Afrika ten zuiden van
de Sahara. Het werkprogramma kan daartoe voorzien in een communautaire bijdrage voor het
Europees economisch samenwerkingsverband van het EDCTP met het oog op de uitvoering van het
programma, dat, met inbegrip van de herverdeling van de communautaire bijdrage, door de
Commissie moet worden goedgekeurd.
1
        De Commissie zal een evaluatie van het EDCTP-programma verrichten.
 ---pagebreak--- L 400/128        NL                 Publicatieblad van de Europese Unie                      30.12.2006
Er zullen specifieke samenwerkingsactiviteiten worden uitgevoerd op de gebieden die worden
geselecteerd via biregionale dialogen in fora voor derde landen/regio's en in internationale verband
en binnen de context van de millenniumdoelstellingen voor ontwikkeling. Tot deze prioriteits-
gebieden, aangepast aan de plaatselijke behoeften en via partnerschappen, kunnen behoren:
onderzoek voor gezondheidsbeleid, onderzoek voor gezondheidszorgstelsels en gezondheids-
zorgdiensten, gezondheid van moeder en kind, reproductieve gezondheid, controle en bewaking van
verwaarloosde besmettelijke ziekten en opkomende onvoorziene beleidsbehoeften in deze regio's.
Samen met het thema "Informatie- en communicatietechnologieën" zal een jaarlijkse bijdrage
worden verstrekt aan de HFSPO (Human Frontier Science Programme Organisation)1. Daardoor
zullen EU-lidstaten die niet tot de G8 behoren volledig kunnen profiteren van het HFSP en zal de
zichtbaarheid van het Europese onderzoek toenemen.
Reactie op opkomende behoeften en onvoorziene beleidsbehoeften
Onderzoek inzake opkomende behoeften zal worden uitgevoerd op basis van "bottom-up" en
"gefocuste" initiatieven die met andere thema’s worden gecoördineerd en dit zal een breed
opgezette interdisciplinaire onderzoeksportefeuille omvatten. Bij de ondersteuning van onvoorziene
beleidsbehoeften kan het bijvoorbeeld gaan om leef- en arbeidsomstandigheden, evaluatie van
gezondheidseffecten, risicobeoordeling, statistische indicatoren, management en communicatie op
het gebied van de volksgezondheid en verplichtingen uit hoofde van internationale overeenkomsten
op het gebied van gezondheid, zoals de Kaderovereenkomst voor de bestrijding van tabaksgebruik2
en de Internationale Gezondheidsregeling3. Dit zal een aanvulling vormen op de reeds genoemde
steun voor onderzoek onder impuls van het gezondheidsbeleid.
1
        De Europese Gemeenschap is lid van de HFSPO en heeft uit hoofde van eerdere kader-
        programma's deelgenomen aan de financiering van het HFSP.
2
        Kaderovereenkomst voor de bestrijding van tabaksgebruik: Besluit 2004/513/EG.
3
        Internationale Gezondheidsregeling 2005 - Resolutie 58.3 van de 58e Wereldgezondheids-
        vergadering, 23 mei 2005.
 ---pagebreak--- 30.12.2006       NL                Publicatieblad van de Europese Unie                    L 400/129
2.        Voeding, landbouw en visserij, en biotechnologie
Doelstelling
Een Europese kennisgebaseerde bio-economie1 opbouwen door wetenschap, industrie en andere
stakeholders bijeen te brengen teneinde nieuwe en opkomende mogelijkheden voor onderzoek te
benutten die op sociale, ecologische en economische uitdagingen gericht zijn: de toenemende vraag
naar voeding die veiliger, gezonder en kwalitatief hoogwaardiger is, en naar een duurzaam gebruik
en duurzame productie van hernieuwbare biologische rijkdommen, het stijgende risico op
epizoötieën en zoönosen en aan de voeding gerelateerde aandoeningen; bedreigingen voor de
duurzaamheid en continuïteit van de landbouw-, aquacultuur- en visserijproductie; en de groeiende
vraag naar kwalitatief hoogwaardige, met inachtneming van het welzijn van dieren en de rurale en
kustcontext geproduceerde voeding en aandacht voor de speciale voedingsbehoeften van
consumenten.
1
        De term "bio-economie" omvat alle industrieën en economische sectoren die biologische
        rijkdommen produceren, beheren en anderszins exploiteren (en verwante diensten,
        toeleverende of afnemende sectoren), zoals landbouw, voedingsmiddelen, visserij en
        bosbouw.
 ---pagebreak--- L 400/130        NL                 Publicatieblad van de Europese Unie                    30.12.2006
Benadering
Dit thema zal de kennisbasis versterken, de innovaties opleveren en de beleidsondersteuning
verzorgen voor de opbouw en ontwikkeling van een Europese kennisgebaseerde bio-economie. Het
onderzoek zal vooral gericht zijn op het duurzaam beheer, de duurzame productie en het duurzaam
gebruik van biologische rijkdommen, met name via de biowetenschappen en de biotechnologie en
de convergentie met andere technologieën, waardoor nieuwe, veilige, betaalbare, milieuefficiënte en
concurrerende producten van de Europese landbouw-, visserij-, aquacultuur-, diervoeder-,
voedingsmiddelen- 1, gezondheid- en houtsector en verwante sectoren moeten ontstaan. Het
onderzoek zal belangrijke bijdragen leveren tot de uitvoering en formulering van communautair
beleid en communautaire regelgeving en specifiek gericht zijn op of ondersteuning geven voor: het
gemeenschappelijk landbouwbeleid; vraagstukken in verband met landbouw en handel; aspecten in
verband met de veiligheid van GGO's; regelgeving voor de voedselveiligheid; de communautaire
wetgeving op fytosanitair gebied; het communautair beleid voor de gezondheid van dieren, ziekte-
bestrijding en welzijnsnormen; milieu en biodiversiteit; de Europese bosbouwstrategie; en het
gemeenschappelijk visserijbeleid met het oog op een duurzame ontwikkeling van visserij en aqua-
cultuur en de veiligheid van visserijproducten. Het onderzoek zal ook gericht zijn op de ontwikke-
ling van nieuwe en bestaande indicatoren voor de ondersteuning van de analyse, de ontwikkeling en
de monitoring van deze beleidsterreinen.
Met inachtneming van de multifunctionele rol van de landbouw, zal het onderzoek steun verlenen
aan de rol van plattelandseconomieën en de mogelijkheden welke plattelandseconomieën bieden
voor het behalen van doelstellingen inzake duurzame ontwikkeling.
1
        Onder voedingsmiddelen vallen ook schaal- en schelpdieren.
 ---pagebreak--- 30.12.2006        NL                Publicatieblad van de Europese Unie                      L 400/131
De agrovoedingsmiddelenindustrie, die voor 90 % uit kleine en middelgrote bedrijven bestaat, zal
met name profiteren van veel onderzoeksactiviteiten, met inbegrip van gerichte acties voor de
verspreiding en overdracht van technologie, vooral waar het gaat om de integratie en incorporatie
van geavanceerde milieuefficiënte technologieën, methodologieën en processen en de ontwikkeling
van normen. Van hightech starters uit de bio-, nano- en ICT-sector worden belangrijke bijdragen
verwacht op het gebied van de plantenveredeling, verbeterde gewassen en gewasbescherming,
geavanceerde detectie- en monitoringtechnologieën voor de waarborging van de voedselveiligheid
en -kwaliteit, en nieuwe industriële bioprocessen.
Verschillende Europese technologieplatforms op het gebied van plantengenomica en bio-
technologie, bosbouw en de houtsector, de algehele gezondheid van dieren, veehouderij, voedings-
middelen, aquacultuur en industriële biotechnologie kunnen een bijdrage leveren tot de vaststelling
van gemeenschappelijke onderzoeksprioriteiten voor dit thema, de signalering van mogelijke groot-
schalige initiatieven voor de toekomst, zoals demonstratieprojecten, en tot een brede participatie en
integratie van alle stakeholders. Waar van toepassing zal in nauwe samenwerking met ERA-NET-
projecten, technologieplatforms en andere betrokkenen, zoals het PCOL (Permanent Comité voor
onderzoek in de landbouw) of een toekomstige Europese structuur voor de coördinatie van het
onderzoek van de zee, worden gewerkt aan de bevordering van de coördinatie van nationale
onderzoeksprogramma's.
Waar dit relevant is, zal ook bestudering van de maatschappelijke, ethische, gender-gerelateerde,
juridische, milieu-gerelateerde, economische en culturele aspecten in ruimere zin en de mogelijke
risico's en gevolgen ("foresight") van de wetenschappelijke en technologische ontwikkeling in de
activiteiten worden opgenomen.
 ---pagebreak--- L 400/132         NL                Publicatieblad van de Europese Unie                        30.12.2006
Activiteiten
• Duurzame productie en duurzaam beheer van biologische rijkdommen van grond, bossen en het
   aquatisch milieu1
–         Ontsluitend onderzoek naar de belangrijkste langetermijn-impulsen voor de duurzame
          productie en het duurzaam beheer van biologische rijkdommen (micro-organismen, planten
          en dieren), met inbegrip van de exploitatie van biodiversiteit en van nieuwe biologisch
          actieve moleculen binnen deze biologische systemen. Het onderzoek omvat onder andere
          "omica"-technologieën zoals genomica, proteomica, metabolomica en convergerende
          technologieën en de integratie daarvan binnen systeembiologie-benaderingen, alsmede de
          ontwikkeling van fundamentele instrumenten en technologieën, met inbegrip van bio-
          informatica en relevante databanken, en methodologieën voor de identificatie van
          variëteiten binnen species-groepen.
–         Meer duurzaamheid en concurrentievermogen met garanties voor de gezondheid van de
          consument, minder milieueffecten en rekening houdend met klimaatverandering, in de
          landbouw, tuinbouw, bosbouw, visserij en aquacultuur via de ontwikkeling van nieuwe
          technologieën, apparatuur, monitoringsystemen, innovatieve planten en productiesystemen,
          gewasbeheer door middel van geselecteerde plantenteelt, gezondheid van planten en
          geoptimaliseerde productiesystemen, de verbetering van de wetenschappelijke en
          technische grondslag van het visserijbeheer en een beter inzicht in de interactie tussen
          verschillende systemen (landbouw en bosbouw; visserij en aquacultuur), gezien over een
          volledig ecosysteem. Er zal onderzoek worden verricht naar de instandhouding van
          inheemse ecosystemen, de ontwikkeling van biologische bestrijdingsmiddelen, en naar de
          microbiologische dimensie van biodiversiteit en metagenomica.
1
        Aanvullend onderzoek op het gebied van duurzaam beheer en behoud komt aan de orde bij
        het thema "Milieu (inclusief klimaatverandering)". Onderzoek naar andere instrumenten en
        technologieën die duurzame productie en duurzaam beheer ondersteunen, zal binnen de
        desbetreffende thema’s worden uitgevoerd.
 ---pagebreak--- 30.12.2006       NL                 Publicatieblad van de Europese Unie                       L 400/133
• Voor terrestrische biologische rijkdommen zal er speciale aandacht worden besteed aan
   productiesystemen met een lage input (bestrijdingsmiddelen en meststoffen), en biologische
   productiesystemen, een verbeterd beheer van rijkdommen en innovatieve voedingsmiddelen en
   diervoeders, en nieuwe planten (gewassen en bomen) wat betreft hun samenstelling, stress-
   bestendigheid, ecologisch effect, efficiëntie van nutriënt- en watergebruik, en architectuur. Dit
   zal worden ondersteund met onderzoek naar bioveiligheid, coëxistentie en traceerbaarheid van
   nieuwe plantensystemen en -producten, en monitoring en beoordeling van de effecten van
   genetisch gemodificeerde gewassen op het milieu en de gezondheid van de mens, alsmede van
   de mogelijke ruimere baten ervan voor de samenleving.
• De gezondheid van planten en de gewasbescherming zullen worden verbeterd via een beter
   inzicht in ecologie, biologie van plaagorganismen, ziekten, onkruid en andere bedreigingen met
   fytosanitaire relevantie en ondersteuning voor de bestrijding van uitbraken van ziekten en
   verbetering van duurzame instrumenten en technieken voor plaag- en onkruidbeheer. Er zullen
   betere methoden worden ontwikkeld voor het controleren, in stand houden en verbeteren van de
   bodemvruchtbaarheid.
• Voor biologische rijkdommen uit het aquatisch milieu zal de nadruk liggen op essentiële
   biologische functies, veilige en milieuvriendelijke productiesystemen en voeders voor gekweekte
   soorten, op visserijbiologie, de dynamiek van gemengde visserij, interacties tussen visserij-
   activiteiten en het mariene ecosysteem en op vloot-gebaseerde, regionale en meerjarige
   beheersystemen.
 ---pagebreak--- L 400/134         NL                 Publicatieblad van de Europese Unie                     30.12.2006
–         Optimalisering van dierlijke gezondheid, productie en dierenwelzijn in de hele landbouw,
          visserij en aquacultuur, onder andere door:
          • de benutting van genetische kennis, nieuwe teeltmethoden, een beter inzicht in dier-
             fysiologie en -gedrag; en
          • een beter inzicht in en controle op plagen, parasieten en besmettelijke dierziekten en
             andere bedreigingen voor de duurzaamheid en de veiligheid van de productie van
             voedingsmiddelen, met inbegrip van zoönosen.
          Dit laatste komt ook aan de orde via de ontwikkeling van instrumenten voor monitoring,
          preventie en bestrijding, door onderbouwend en toegepast onderzoek naar vaccins en
          diagnostica, bestudering van de ecologie van bekende of nieuwe ziekteverwekkers en
          andere bedreigingen, inclusief kwaadwillige handelingen, en de effecten van verschillen in
          landbouwsystemen en klimaat.
          Er zal ook nieuwe kennis worden ontwikkeld voor de veilige verwijdering van dierlijk
          afval en een beter beheer van nevenproducten.
 ---pagebreak--- 30.12.2006       NL                  Publicatieblad van de Europese Unie                   L 400/135
–        Levering van de instrumenten die beleidsmakers en andere betrokkenen nodig hebben voor
         de ondersteuning van de uitvoering van relevante strategieën, beleidsinstrumenten en
         wetgeving en met name voor de ondersteuning van de opbouw van de Europese kennis-
         gebaseerde bio-economie en de behoeften van kust- en plattelandsontwikkeling. Het
         gemeenschappelijk visserijbeleid zal worden ondersteund door de ontwikkeling van
         adaptieve benaderingen ter ondersteuning van een ecosysteem-omvattende aanpak voor het
         oogsten van mariene rijkdommen. Het onderzoek voor alle beleidsterreinen, inclusief het
         gemeenschappelijk landbouwbeleid, zal omvatten: sociaaleconomische studies en kosten-
         batenanalyses, vergelijkend onderzoek van verschillende landbouwsystemen, met inbegrip
         van multifunctionele systemen, kosteneffectieve systemen voor visserijbeheer, het fokken
         van dieren die niet voor de voeding bestemd zijn, interacties met de bosbouw en studies ter
         verbetering van de kwaliteit van het bestaan op het platteland en aan de kust.
• "Van bord tot boerderij": voeding (met inbegrip van visproducten), gezondheid en welzijn
–        Inzicht in het consumentengedrag en in de voorkeuren van consumenten als een belang-
         rijke factor bij het concurrentievermogen van de voedingsmiddelenindustrie en de effecten
         van voeding op de gezondheid en het welzijn van de Europese burger. De nadruk zal
         liggen op de perceptie en houding van de consument ten opzichte van voeding, met
         inbegrip van traditionele voedingsmiddelen, inzicht in maatschappelijke en culturele
         tendensen en signalering van bepalende factoren voor de keuze van voedingsmiddelen en
         toegang van de consument tot voeding. Het onderzoek zal tevens het opzetten van
         databanken betreffende onderzoek naar voedingsmiddelen en voeding omvatten.
 ---pagebreak--- L 400/136         NL                 Publicatieblad van de Europese Unie                    30.12.2006
–         Inzicht in gunstige en schadelijke voedingsfactoren en in de specifieke behoeften en
          gewoonten van bevolkingsgroepen als belangrijke beheersbare factor bij de ontwikkeling
          en terugdringing van voeding-gerelateerde ziekten en aandoeningen, waaronder zwaar-
          lijvigheid en allergieën. Dit omvat de bestudering van nieuwe voedingsstrategieën, de
          ontwikkeling en toepassing van nutrigenomica en systeembiologie en bestudering van de
          interacties tussen voeding en fysiologische en psychologische functies. Dit zou kunnen
          leiden tot een nieuwe formulering voor bewerkte voedingsmiddelen en de ontwikkeling
          van nieuwe voedingsmiddelen en ingrediënten, dieetvoeding en voeding met claims inzake
          voedingswaarde en gezondheid. Ook de bestudering van traditionele, lokale en seizoens-
          gebonden voeding en voedingsmiddelen zal belangrijk zijn om de effecten van bepaalde
          voedingsmiddelen en voedingspakketten op de gezondheid te benadrukken en
          geïntegreerde voedingsadviezen te ontwikkelen.
 ---pagebreak--- 30.12.2006       NL                 Publicatieblad van de Europese Unie                     L 400/137
–        Optimalisering van innovatie in de Europese voedingsmiddelenindustrie via de integratie
         van geavanceerde technologieën in de conventionele voedingsproductie, onder meer
         gefermenteerde voedingsmiddelen, toegesneden procestechnologieën om de functionaliteit,
         de kwaliteit en de voedingswaarde van voeding te verbeteren, met inbegrip van de
         organoleptische aspecten in de voedingsproductie inclusief nieuwe voedingsmiddelen.
         Ontwikkeling en demonstratie van geavanceerde milieuefficiënte bewerkings- en
         verpakkingssystemen, slimme controletoepassingen en een efficiëntere valorisatie en
         efficiënter beheer van bijproducten, afvalstoffen, water en energie. Nieuw onderzoek zal
         ook zorgen voor de ontwikkeling van duurzame en innovatieve technologieën voor
         diervoeders, zoals veilige voedselbewerkingsformuleringen, en voor kwaliteitsbewaking
         bij diervoeders.
–        Waarborging van de chemische en microbiologische veiligheid en verbetering van de
         kwaliteit bij de Europese voedselvoorziening. Dit omvat inzichten in de koppelingen
         tussen de ecologie van micro-organismen en voedselveiligheid; ontwikkeling van
         methoden en modellen voor de integriteit van de toeleveringsketens voor voedings-
         middelen; nieuwe detectiemethoden, traceerbaarheid en de verdere ontwikkeling ervan,
         technologieën en instrumenten voor risicobeoordeling, inclusief opkomende risico's,
         risicobeheer en -communicatie, alsmede de verbetering van het inzicht in risicoperceptie.
         Dit omvat tevens op wetenschappelijke bevindingen gebaseerde methoden voor risico-
         benchmarking op het gebied van voedselveiligheid.
–        Bescherming van zowel de gezondheid van de mens als het milieu via een beter inzicht in
         de milieueffecten op en van voedsel/voederketens. Dit vereist een bestudering van
         voedingsmiddelencontaminanten en de gevolgen voor de gezondheid, de monitoring van
         de gevolgen voor het milieu, de ontwikkeling van verbeterde instrumenten en methoden
         voor de beoordeling en het beheer van de effecten van mondiale veranderingen, met name
         op milieugebied, op de voedsel- en voederketens en de resistentie daarvan tegen die
         effecten. Voor waarborging van de kwaliteit en integriteit van de voedselketen zijn nieuwe
         modellen nodig voor de analyse van de grondstofketen en concepten voor het beheer van
         de totale voedselketen, met inbegrip van consumentenaspecten.
 ---pagebreak--- L 400/138          NL                Publicatieblad van de Europese Unie                     30.12.2006
• Biowetenschappen, biotechnologie en biochemie voor duurzame non-food producten en
   processen
–         Versteviging van de kennisbasis en ontwikkeling van geavanceerde technologieën voor de
          productie van terrestrische of mariene biomassa voor toepassingen bij industriële processen
          en energieproductie. Dit omvat genomica en metabolomica van planten, dieren en micro-
          organismen ter verbetering van de productiviteit en samenstelling van grondstoffen en
          biomassa-basisproducten voor een optimale omzetting in producten met een hoge toege-
          voegde waarde, waaronder biologische hulpbronnen ten behoeve van de farmaceutische
          industrie en de geneeskunde, waarbij gebruik wordt gemaakt van natuurlijke of verbeterde
          terrestrische en aquatische organismen als nieuwe bronnen. Levenscyclusanalyse van
          methoden voor de productie van biomassa, vervoer en opslag en marktinzetbaarheid van
          bioproducten komen hierin volledig tot hun recht.
–         Werken aan de toepassing van industriële biotechnologie binnen de totale keten van
          biomassa uit gewassen en bossen om de mogelijkheden van de bioraffinage-benadering
          (bv. groene chemicaliën) ten volle te realiseren, inclusief sociaaleconomische, landbouw-
          kundige en milieu- en consumentenaspecten. Dit zal worden bevorderd door meer inzicht
          in en controle op het metabolisme van planten en micro-organismen op cellulair en
          subcellulair niveau en de manier waarop dit wordt geïntegreerd in de prestatie van het hele
          systeem bij de productie van waardevolle grondstoffen met gebruik van bioprocessen met
          een verhoogde opbrengst, kwaliteit en zuiverheid van omzettingsproducten, inclusief
          procesontwerp voor biokatalyse.
 ---pagebreak--- 30.12.2006       NL                 Publicatieblad van de Europese Unie                     L 400/139
–        Gebruiken of ontwikkelen van biotechnologieën voor nieuwe en verbeterde kwalitatief
         hoogwaardige houtproducten en -processen die een hoge toegevoegde waarde hebben en
         hernieuwbaar zijn, om de duurzaamheid van hout en de houtproductie, met inbegrip van
         timmerhout, hernieuwbare materialen en bio-energievoorraden te verhogen.
–        Aandacht besteden aan de mogelijkheden van de biotechnologie voor de detectie,
         monitoring, preventie, behandeling en verwijdering van verontreiniging.
–        Maximalisering van de economische waarde van afval en nevenproducten via nieuwe en
         potentieel energiebesparende bioprocessen, alleen of in combinatie met plantensystemen
         en/of chemische katalysatoren.
Internationale samenwerking
Internationale samenwerking heeft voor het onderzoek op het gebied van voeding, landbouw en
biotechnologie prioriteit en zal op het hele werkgebied krachtig worden gestimuleerd. Onderzoek
dat specifiek van belang is voor ontwikkelingslanden en opkomende economieën zal worden
gesteund, waarbij rekening wordt gehouden met de millenniumdoelstellingen voor ontwikkeling en
reeds lopende activiteiten. Er zal specifiek worden gewerkt aan de stimulering van samenwerking
met partnerregio's en -landen met prioriteit, met name die welke betrokken zijn bij biregionale
dialogen en bilaterale W&T-overeenkomsten, alsmede landen in de omgeving, economieën in
opkomst en ontwikkelingslanden.
 ---pagebreak--- L 400/140         NL               Publicatieblad van de Europese Unie                      30.12.2006
Daarnaast zal er sprake zijn van multilaterale samenwerking voor de aanpak van uitdagingen
waarvoor grootschalige internationale samenwerking vereist is, zoals de dimensie en complexiteit
van systeembiologie bij planten en micro-organismen, of voor de aanpak van mondiale uitdagingen
en internationale verplichtingen van de EU (zekerheid en veiligheid van voeding en drinkwater,
mondiale verspreiding van dierziekten, rechtvaardig gebruik van biodiversiteit, sanering, in
samenwerking met de Voedsel- en Landbouworganisatie van de Verenigde Naties, van de mondiale
visserij tot een duurzame maximale vangst in de periode tot 2015 en de invloed van/op klimaat-
verandering).
Reactie op opkomende behoeften en onvoorziene beleidsbehoeften
Bij het onderzoek op het gebied van opkomende behoeften kan bijvoorbeeld de ontwikkeling van
nieuwe concepten en technologieën aan de orde komen, waarbij het bijvoorbeeld kan gaan om
systemen voor crisisbeheersing en de integriteit van de voedselketen.
Bij een flexibele reactie op onvoorziene beleidsbehoeften zal met name rekening worden gehouden
met het relevante beleid voor de opbouw van een Europese kennisgebaseerde bio-economie.
 ---pagebreak--- 30.12.2006       NL                 Publicatieblad van de Europese Unie                      L 400/141
3.        Informatie- en communicatietechnologieën
Doelstelling
Het concurrentievermogen van de Europese industrie verhogen en Europa in staat stellen zich de
toekomstige ontwikkelingen in de informatie- en communicatietechnologieën (ICT) eigen te maken
en hieraan richting te geven teneinde aan de maatschappelijke en economische behoeften te
voldoen. De ICT staan centraal in de kennismaatschappij. De activiteiten zullen Europa's weten-
schappelijke en technologische basis verstevigen en zijn wereldwijde leiderschap op ICT-gebied
consolideren, de product-, dienst- en procesinnovatie en creativiteit door toepassing van ICT
bevorderen en ervoor zorgen dat de vooruitgang in de ICT snel wordt vertaald in voordelen voor de
burger, het bedrijfsleven, de industrie en de overheden in Europa. Mede hierdoor zal ook de digitale
kloof worden verkleind en de sociale uitsluiting worden teruggedrongen.
Benadering
Informatie- en communicatietechnologieën (ICT) hebben bewezen een unieke rol te spelen bij het
stimuleren van de innovatie, de creativiteit en het concurrentievermogen van de gehele industrie en
dienstensector. Zij zijn onmisbaar als het erom gaat aan de grote maatschappelijke behoeften te
voldoen en overheidsdiensten te moderniseren, en zij staan aan de basis van de vooruitgang op alle
wetenschappelijke en technologische gebieden. Europa moet zich daarom de toekomstige
ontwikkelingen op ICT-gebied eigen maken en hieraan richting geven, en ervoor zorgen dat op ICT
gebaseerde diensten en producten geaccepteerd worden en gebruikt worden om de burger en het
bedrijfsleven zoveel mogelijk voordelen te bieden.
Dit zijn de doelstellingen van het informatiemaatschappijbeleid van de Gemeenschap, zoals dat met
het i2010-initiatief wordt uitgedragen en dat erop gericht is een concurrerende en convergerende
informatie-economie in Europa, een significante verhoging van de Europese investeringen in
ICT-onderzoek en -innovatie en een zeer hoog niveau van toegankelijkheid van de informatie-
maatschappij te realiseren.
 ---pagebreak--- L 400/142         NL                Publicatieblad van de Europese Unie                     30.12.2006
Met nieuwe ICT-technologieën zullen talloze nieuwe mogelijkheden worden gecreëerd om
producten en diensten van hogere waarde te ontwikkelen, veelal op gebieden waarop Europa al in
industrieel en technologisch opzicht toonaangevend is. Partnerschappen op Europees niveau zijn de
beste manier om in ICT te investeren. ICT-onderzoek op basis van het "open source"-ontwikke-
lingsmodel heeft inmiddels bewezen nuttig te zijn als bron van innovatie en meer samenwerking.
Meer dan ooit zijn zulke inspanningen nodig om gelijke tred te houden met de kosten van
onderzoek die in dit tijdperk van wereldwijde concurrentie en toenemende complexiteit en
verstrengeling van technologieën de pan uitrijzen.
Bij het thema ICT wordt het strategisch onderzoek geconcentreerd rond grote technologiepijlers,
wordt voor eind-tot-eind-integratie van technologieën gezorgd en worden de kennis en middelen
geboden voor de ontwikkeling van een breed gamma van innovatieve ICT-toepassingen. De
activiteiten zullen een katalyserend effect hebben op de industriële en technologische vooruitgang
in de ICT-sector en de concurrentieslagkracht in belangrijke ICT-intensieve sectoren verbeteren,
zowel door innovatieve, hoogwaardige, op ICT gebaseerde producten en diensten als door nieuwe
of verbeterde organisatorische processen binnen het bedrijfsleven en bij de overheid. Dit thema
dient ook ter ondersteuning van het overige beleid van de Gemeenschap, zoals bescherming van de
gezondheid en milieubescherming, doordat het de ICT stimuleert om aan de behoeften van het
publiek en de samenleving te voldoen, en met name die van personen met speciale behoeften, onder
wie ouderen en personen met een handicap.
De activiteiten hebben betrekking op samenwerkings- en netwerkactiviteiten en kunnen steun
verlenen aan gezamenlijke technologie-initiatieven1 en initiatieven voor de coördinatie van
nationale programma's2. De actieprioriteiten omvatten onderwerpen waarbij onder meer wordt
voortgebouwd op het werk van Europese technologieplatforms. Er zal worden gezorgd voor
thematische synergie met gerelateerde activiteiten in het kader van andere specifieke programma's.
1
        Deze initiatieven kunnen geselecteerde onderdelen van onderzoek op het gebied van nano-
        elektronicatechnologieën en ingebedde computersystemen omvatten.
2
        Dit kan een mogelijke gezamenlijke uitvoering van programma's op het gebied van "ambient
        assisted living" omvatten.
 ---pagebreak--- 30.12.2006       NL                 Publicatieblad van de Europese Unie                        L 400/143
De actieve deelname van het MKB en andere kleine organisaties aan de activiteiten is essentieel
vanwege hun grote betekenis voor de innovatiebevordering. Zij spelen een belangrijke rol bij de het
ontwikkelen en voeden van nieuwe visies op ICT en toepassingen daarvan, alsmede bij het vertalen
daarvan in bedrijfsmiddelen.
Activiteiten
• Technologische pijlers van de ICT:
–        Nano-elektronica, fotonica en geïntegreerde micro/nanosystemen: proces-, apparaat-,
         ontwerp- en beproevingstechnologieën en -methodologieën ter verbetering van de omvang,
         dichtheid, prestaties, energie-efficiëntie, fabricage en kosteneffectiviteit van componenten,
         systems-on-a-chip, systems-in-a-package en geïntegreerde systemen; fotonische basis-
         componenten voor gevarieerde toepassingen, waaronder ultrasnelle componenten; radio-
         frequentiesystemen; geavanceerde dataopslagsystemen met hoge dichtheid; zeer grote en
         hooggeïntegreerde display-oplossingen; sensoren, actuatoren en bouwstenen voor beeld-
         en afbeeldingssystemen; ultralaagvermogenssystemen, energiecomponenten, alternatieve
         energiebronnen/-opslag; heterogene technologieën/systeemintegratie; intelligente
         systemen; multifunctionele geïntegreerde micro-, nano-, bio- en informatiesystemen;
         elektronica voor grote oppervlakken; integratie in verschillende materialen/objecten;
         interfaces met levende organismen; (zelf)assemblage van moleculen of atomen tot stabiele
         structuren.
 ---pagebreak--- L 400/144         NL                 Publicatieblad van de Europese Unie                     30.12.2006
–         Alomtegenwoordige communicatienetwerken met onbeperkte capaciteit: kosteneffectieve,
          herconfigureerbare en flexibele mobiele en breedbandige netwerktechnologieën, -systemen
          en -architecturen, waaronder terrestrische en satellietnetwerken en optische schakelingen
          en andere technologieën voor hogesnelheids-eind-tot-eind-verbindingen; convergentie van
          verschillende vaste, mobiele, draadloze en breedbandnetwerken en -diensten, beginnende
          in de persoonlijke sfeer tot en met de regionale en wereldwijde omgeving; interoperabiliteit
          van op draad- en draadloze netwerken gebaseerde communicatiesystemen en -toepas-
          singen, beheer van in netwerken georganiseerde systeemelementen en herconfigureer-
          baarheid van diensten; opname van ad hoc intelligente multimedia-apparaten, sensoren en
          microchips in complexe netwerken.
–         Ingebedde systemen, computers en regelapparatuur: krachtigere, veilige, gedistribueerde,
          betrouwbare en efficiënte hard- en softwaresystemen voor waarneming, regeling en
          aanpassing aan de omgeving waarbij optimaal gebruik wordt gemaakt van de systeem-
          elementen; methoden en gereedschappen voor systeemmodellering, -analyse, -ontwerp, -
          techniek en -validering waarmee de complexiteit kan worden beheerst; open configureer-
          bare architecturen en schaalloze platforms, middleware en gedistribueerde besturings-
          systemen ten behoeve van echt naadloos samenwerkende omgevingen met omringende
          intelligentie voor sensoren, actuatoren, computers, communicatie- en opslagsystemen en
          dienstverlening; computerarchitecturen met heterogene, in netwerken opgenomen en
          herconfigureerbare componenten, waaronder compilatie-, programmerings- en runtime-
          ondersteuning, geavanceerde systemen en diensten; regeling van grootschalige,
          gedistribueerde, onzekere systemen.
 ---pagebreak--- 30.12.2006       NL                  Publicatieblad van de Europese Unie                      L 400/145
–        Software, grids, veiligheid en betrouwbaarheid: technologieën, gereedschappen en
         methoden voor dynamische en betrouwbare software, architecturen en middleware-
         systemen die de basis vormen voor kennisintensieve diensten, waaronder de beschikbaar-
         stelling daarvan als utiliteitsprogramma's; dienstgerichte, interoperabele en schaalloze
         infrastructuren, grid-achtige virtualisering van hulpbronnen, met inbegrip van domein-
         specifieke platformen, netwerkgerichte besturingssystemen; software met een open
         broncode; platformen met open normen en collaboratieve benaderingen voor de ontwikke-
         ling en validering van software, diensten en systemen; compositiegereedschappen,
         waaronder programmeertalen; verwerving van nieuwe inzichten in het gedrag van
         complexe systemen; verhoging van de betrouwbaarheid en robuustheid van grootschalige,
         gedistribueerde en intermitterend gekoppelde systemen en diensten; veilige en vertrouwde
         systemen en diensten, inclusief toegangscontrole en authenticatie met bescherming van de
         privacy, een dynamisch veiligheids- en vertrouwensbeleid, betrouwbaarheid en meta-
         modellen voor vertrouwen.
–        Kennis-, cognitie- en leersystemen: methoden en technieken voor het verwerven, creëren
         en interpreteren, representeren en personaliseren, doorzoeken en opvragen, delen en
         overdragen van kennis, rekening houdend met de semantische relaties in inhoud bestemd
         voor mensen en machines; kunstmatige systemen die informatie waarnemen, interpreteren
         en evalueren en die in staat zijn tot samenwerken, zelfstandig functioneren en leren;
         theorieën en experimenten die verder gaan dan incrementele vooruitgang dankzij inzichten
         in natuurlijke kennisverwerving, in het bijzonder leer- en herinneringsprocessen, eveneens
         ten behoeve van geavanceerde systemen voor menselijk leren.
 ---pagebreak--- L 400/146         NL                 Publicatieblad van de Europese Unie                      30.12.2006
–         Simulatie, visualisering, interactie en hybride werkelijkheid: gereedschappen voor
          modellering, simulatie, visualisering, interactie, en virtuele, augmentatieve en hybride
          werkelijkheid, alsmede de integratie daarvan in eind-tot-eind-omgevingen; gereedschappen
          voor innovatief ontwerpen en ten behoeve van de creativiteit bij het ontwikkelen van
          producten, diensten en digitale audiovisuele media; natuurlijkere, intuïtievere en gebruiks-
          vriendelijkere interfaces en nieuwe methoden voor de omgang met technologie, machines,
          apparaten en andere door de mens gemaakte objecten; taaltechnologie, waaronder
          meertalige en automatische vertaalsystemen.
–         Overal binnen het ICT-thema worden nieuwe perspectieven op ICT-gebied geboden,
          waarbij geput wordt uit andere wetenschappelijke en technologische disciplines (wis- en
          natuurkunde, materiaalkunde, biotechnologie, biowetenschappen, chemie, cognitie-
          wetenschap, sociale wetenschappen, geesteswetenschappen enz.). Deze leveren doorbraken
          op die weer leiden tot innovatie op ICT-gebied en tot geheel nieuwe takken van industrie
          en dienstverlening. Zij lopen uiteen van miniaturisering van ICT-bouwstenen tot op een
          formaat dat compatibel is en in staat is tot interactie met levende organismen (zoals nieuwe
          ICT-componenten en computersystemen op basis van synthetische biomoleculaire
          structuren), via nieuwe computer- en communicatie-wetenschappen die geïnspireerd zijn
          op de levende materie en volledig milieucompatibele ICT-bouwstenen die geïnspireerd zijn
          op natuurlijke systemen, tot modellering en simulatie van de levende wereld (zoals
          simulatie van de menselijke fysiologie op verschillende biologische niveaus).
• Integratie van technologieën:
–         Persoonlijke omgevingen: integratie van multimodale interfaces, sensortechnieken en
          microsystemen, persoonlijke communicatie- en computerapparatuur, in persoonlijke
          accessoires ingebouwde ICT-systemen, wearables en implantaten, en de aansluiting
          daarvan op diensten en systeembronnen, waarbij de nadruk wordt gelegd op de integratie
          van alle facetten van iemands persoonlijkheid en identiteit.
 ---pagebreak--- 30.12.2006       NL                 Publicatieblad van de Europese Unie                      L 400/147
–        Thuisomgevingen: communicatie, bewaking, regeling en instandhouding van huizen,
         gebouwen en openbare ruimtes; naadloze interoperabiliteit en toepassing van alle
         apparaten waarbij rekening wordt gehouden met kostenefficiëntie, betaalbaarheid,
         bruikbaarheid en veiligheid; nieuwe diensten en nieuwe vormen van interactieve digitale
         inhoud en diensten, met inbegrip van amusement; toegang tot informatie en kennisbeheer.
–        Robotsystemen: flexibele en betrouwbare robotsystemen die in menselijke en onge-
         structureerde omgevingen functioneren en met mensen samenwerken; in netwerken
         geschakelde en samenwerkende robots; minirobots; humanoïde-technologieën; modulair
         ontwerpen en modelleren van geïntegreerde robotsystemen.
–        Intelligente infrastructuren: ICT-gereedschappen om kritische infrastructuren efficiënter,
         gebruiksvriendelijker, gemakkelijker aanpasbaar, onderhoudsvriendelijker, robuuster in
         gebruik en storingsbestendiger te maken; data-integratiehulpmiddelen; ICT voor
         systemische risico-analyse, vroegtijdige waarschuwing en automatische alarmering,
         ondersteuning van planning en besluitvorming.
• Toepassingsonderzoek:
–        ICT waarmee op maatschappelijke behoeften wordt ingespeeld: ervoor zorgen dat alle
         Europese burgers maximaal profijt kunnen trekken van ICT-producten en -diensten, de
         inclusiviteit, naadloze toegang en interactiviteit van diensten van openbaar belang ver-
         beteren en de innovatieve rol van diensten in de openbare sector versterken, waarbij de
         efficiëntie en doeltreffendheid ervan worden verbeterd.
 ---pagebreak--- L 400/148         NL                Publicatieblad van de Europese Unie                      30.12.2006
–         Op gezondheidsgebied: persoonlijke, discreet werkende systemen die de burgers in staat
          stellen hun welzijn te beheren, zoals draagbare of implanteerbare bewakingssystemen en
          autonome systemen om in goede gezondheid te blijven; opkomende technieken zoals
          moleculaire beeldvorming ter verbetering van de preventie en geïndividualiseerde
          geneeskunde; ontsluiering van gezondheidskennis, beheer en toepassing daarvan in de
          klinische praktijk; modellering en simulatie van orgaanfuncties; micro- en nanorobots voor
          chirurgische en therapeutische toepassingen met een zo gering mogelijk invasief karakter.
–         Voor overheden (op alle niveaus): toepassing van ICT in interdisciplinair verband in
          overheidsdiensten in combinatie met organisatorische aanpassingen en nieuwe vaardig-
          heden teneinde innovatieve diensten voor iedereen aan te bieden waarbij de burger centraal
          staat; geavanceerde, op ICT gebaseerde onderzoekactiviteiten en oplossingen ter ver-
          betering van democratische en inspraakprocessen, alsmede van de prestaties en kwaliteit
          van overheidsdiensten, de interactie met en tussen lagere overheden en het centrale gezag,
          en de ondersteuning van wetgevings- en beleidsontwikkelingsprocessen in alle stadia van
          het democratisch proces.
–         Op het gebied van inclusie: het individu en zijn gemeenschap beter in staat stellen voor
          zichzelf op te komen en alle burgers evenveel bij de informatiemaatschappij betrekken om
          daarmee de digitale kloof te vermijden die als gevolg van handicaps, ontbrekende
          vaardigheden, armoede, geografisch isolement, cultuur, geslacht of leeftijd kan ontstaan,
          onder meer door assistentietechnologie te ondersteunen, waardoor zelfstandig wonen wordt
          bevorderd, de computer- en internetvaardigheid wordt verbeterd en op de gehele bevolking
          afgestemde producten en diensten worden ontwikkeld.
 ---pagebreak--- 30.12.2006       NL                 Publicatieblad van de Europese Unie                      L 400/149
–        Op mobiliteitsgebied: geïntegreerde op ICT gebaseerde veiligheidssystemen voor voer-
         tuigen, waarbij wordt uitgegaan van open, veilige en betrouwbare architecturen en
         interfaces; interoperabele, coöperatieve systemen ten behoeve van efficiënt, veilig en
         milieuvriendelijk vervoer die gebaseerd zijn op communicatie tussen voertuigen onderling
         en met de verkeersinfrastructuur, alsmede integratie van nauwkeurige en robuuste plaats-
         bepalings- en navigatiesystemen; gepersonaliseerde, locatieafhankelijke infomobiliteit en
         multimodale diensten, waaronder intelligente dienstenoplossingen voor het toerisme.
–        Ten behoeve van het milieu, risicobeheer en duurzame ontwikkeling: risico- en
         calamiteitenbeheer; slimme detectienetwerken om risico's beter te kunnen voorspellen,
         beheer van natuurlijke hulpbronnen zoals systemen ter bestrijding van verontreinigingen;
         verhoging van de energie-efficiëntie; beheer van de menselijke reactie op stress vanuit het
         milieu en ondersteuning van de biodiversiteit; alarmeringssystemen en tijdige en betrouw-
         bare communicatie inzake de veiligheid van de bevolking; assistentietechnologieën en
         ondersteuningssystemen die onder moeilijke, gevaarlijke en risicovolle omstandigheden
         werken; milieu-efficiënte en duurzame productie van ICT, met inbegrip van elektronica;
         geavanceerd data- en informatiebeheer voor milieubewaking en risicoanalyse, waarmee
         een bijdrage wordt geleverd aan INSPIRE; GMES en GEOSS.
–        ICT ten behoeve van inhoud, creativiteit en persoonlijke ontplooiing:
          • nieuwe vormen van interactieve, niet-lineaire en zelfaanpassende inhoud, onder meer
            voor amusement en voor het ontwerpen; creativiteit en verrijking van de gebruikers-
            ervaring; individuele aanpassing en levering van multimedia-inhoud; het combineren
            van volledig digitale inhoudproductie en –beheer met nieuwe semantische technolo-
            gieën; op de gebruiker afgestemd gebruik, toegankelijkheid en creatie van inhoud;
 ---pagebreak--- L 400/150        NL                  Publicatieblad van de Europese Unie                      30.12.2006
          • met technologie ondersteunde leersystemen, -hulpmiddelen en -diensten, aangepast aan
            verschillende studenten in uiteenlopende leersituaties; fundamentele kwesties voor het
            menselijk leren, met inbegrip van onderwijskundige theorieën bij door ICT onder-
            steunde leermethoden; verhoging van de kwalificaties van mensen zodat zij zich tot
            actieve studenten ontwikkelen;
          • intelligente diensten voor de ontsluiting van het cultureel erfgoed in digitale vorm;
            toegang tot en gebruik van wetenschappelijke hulpbronnen; gereedschappen waarmee
            gemeenschappen op basis van het levend erfgoed nieuwe cultuurgeheugens kunnen
            creëren; methoden en gereedschappen voor de instandhouding van digitale inhoud;
            digitale objecten voor toekomstige gebruikers ontsluiten, met behoud van de
            authenticiteit en integriteit van de oorspronkelijke creatie en de gebruikscontext.
–         ICT ter ondersteuning van bedrijfsleven en industrie:
          • dynamische, netwerkgeoriënteerde bedrijfssystemen, met inbegrip van het toezicht
            daarop 'in real time', voor de ontwikkeling en levering van producten en diensten;
            gedecentraliseerde controle en beheer van intelligente objecten; digitale bedrijfs-
            ecosystemen, in het bijzonder softwareoplossingen (ook gebaseerd op grids) die aan de
            behoeften van kleine en middelgrote organisaties aanpasbaar zijn; samenwerkings-
            diensten voor gedistribueerde contextafhankelijke werkomgevingen; versterking van de
            groepsrol, groepsbeheer en ondersteuning van het delen; delen van kennis en
            interactieve diensten;
 ---pagebreak--- 30.12.2006       NL                  Publicatieblad van de Europese Unie                    L 400/151
          • fabricage, met inbegrip van traditionele industrieën: in netwerken opgenomen
            intelligente controles ten behoeve van precisiefabricage en een laag grondstoffen-
            gebruik; draadloze automatisering en logistiek voor een snelle herconfiguratie van
            productie-installaties; geïntegreerde omgevingen voor modellering, simulatie,
            optimalisering, presentatie en virtuele productie; fabricagetechnologieën voor
            geminiaturiseerde ICT-systemen en voor met allerlei soorten materialen en objecten
            vervlochten systemen.
–        ICT voor vertrouwen en betrouwbaarheid:
          • Gereedschappen ter ondersteuning van het vertrouwen en de betrouwbaarheid van ICT
            en toepassingen ervan; meervoudige en geünificeerde systemen voor identiteitsbeheer;
            authenticatie- en autorisatietechnieken; systemen om te voorzien in de privacy-
            behoeften in verband met nieuwe technologische ontwikkelingen; beheer van rechten en
            middelen; hulpmiddelen voor de bescherming tegen cyberdreigingen, in coördinatie met
            andere thematische gebieden, met name "Veiligheid".
Internationale samenwerking
Binnen het thema ICT zal internationale samenwerking worden aangemoedigd teneinde gemeen-
schappelijke problemen aan te pakken met de bedoeling samen met strategische partners tot inter-
operabele oplossingen te komen die wederzijdse voordelen opleveren, en teneinde bij te dragen tot
de popularisering van de informatiemaatschappij in opkomende economieën en ontwikkelings-
landen. Specifieke acties zullen worden gedefinieerd voor landen en regio's waarmee Europa
speciale samenwerkingsbanden moet aanknopen, waarbij de nadruk ligt op samenwerking met
opkomende economieën, ontwikkelingslanden en nabuurschapslanden.
 ---pagebreak--- L 400/152         NL                Publicatieblad van de Europese Unie                      30.12.2006
In samenwerking met thema 1, Gezondheid, zal worden deelgenomen aan het internationale Human
Frontier Science Programme (HFSP) teneinde interdisciplinair onderzoek en nieuwe vormen van
samenwerking tussen wetenschappers op uiteenlopende gebieden te bevorderen en niet-G8-landen
de mogelijkheid te geven volledig van dat programma te profiteren.
De activiteiten in het kader van dit thema dienen tevens ter ondersteuning van de IMS-regeling
(intelligente fabricagesystemen), die OTO-samenwerking tussen de deelnemende regio's mogelijk
maakt.1
Reactie op opkomende behoeften en onvoorziene beleidsbehoeften
Met een activiteit Toekomstige en opkomende technologieën zal worden getracht transdisciplinaire
excellentie voor onderzoek op opkomende ICT-gerelateerde onderzoeksgebieden aan te trekken en
te koesteren. Aandachtsgebieden hierbij zijn de verkenning van nieuwe grenzen aan de
miniaturisering en de computertechniek, zoals het onderzoek naar kwantumeffecten; benutting van
de complexiteit van computer- en communicatienetwerksystemen, met inbegrip van software;
verkenning van nieuwe concepten en experimenten voor intelligente systemen voor nieuwe, op de
gebruiker afgestemde producten en diensten.
Bij het onderzoek dat gericht is op verbetering van het inzicht in de trends en de effecten van de
ICT op de samenleving en de economie, kan bijvoorbeeld worden ingegaan op de gevolgen van de
ICT voor de productiviteit, werkgelegenheid, vaardigheden en lonen; ICT als motor van de
innovatie op het gebied van openbare en commerciële diensten; obstakels voor een bredere en
snellere innovatie en toepassing van ICT; nieuwe ondernemingsplannen en exploitatiepaden, in
coördinatie met andere thema's waarvoor ICT een belangrijke bijdrage levert aan het veranderen
van de benadering van productie en diensten; bruikbaarheid, nut en aanvaardbaarheid van ICT-
oplossingen; privacy, veiligheid en betrouwbaarheid van ICT-infrastructuur; ethische aspecten van
ICT-ontwikkelingen; relaties met ICT-gerelateerde wettelijke en bestuurlijke raamwerken; analyse
van de ICT-ondersteuning van het communautaire beleid en de impact ervan op dat beleid.
1
         De Europese Gemeenschap heeft met de Verenigde Staten, Japan, Australië, Canada, Korea
         en de EVA-landen Noorwegen en Zwitserland een akkoord gesloten over wetenschappelijke
         en technische samenwerking op het gebied van IMS.
 ---pagebreak--- 30.12.2006        NL                Publicatieblad van de Europese Unie                    L 400/153
4.       Nanowetenschappen, nanotechnologieën, materialen en nieuwe productie-
         technologieën
Doelstelling
Het concurrentievermogen van de Europese industrie verbeteren en zodanige kennis genereren dat
deze van een hulpbronnenintensieve tot een kennisintensieve industrie kan worden omgevormd
door middel van het bewerkstelligen van stapsgewijze kennisveranderingen en de toepassing van
decisieve kennis voor nieuwe toepassingen op het raakvlak van verschillende technologieën en
disciplines. Dit zal zowel ten goede komen aan nieuwe, hoogtechnologische industrieën als aan
hoogwaardige op kennis gebaseerde traditionele industrieën, met bijzondere aandacht voor de
adequate verspreiding van OTO-resultaten onder het MKB. Deze activiteiten hebben voornamelijk
betrekking op ontsluitende technologieën die gevolgen hebben voor alle sectoren van de industrie
en voor vele andere thema's van het zevende kaderprogramma.
Benadering
Om haar concurrentiekracht te vergroten heeft de Europese industrie behoefte aan radicale
innovatie. Zij moet haar capaciteiten concentreren op producten met een hoge toegevoegde waarde
en daarmee samenhangende processen en technologieën waarmee op de behoeften van de klant en
op de verwachtingen ten aanzien van milieu, gezondheid en maatschappij wordt ingespeeld.
Onderzoek is onmisbaar om deze tegenstrijdige belangen met elkaar te verzoenen. In de toekomst
zal het concurrentievermogen van de industrie grotendeels afhangen van nanotechnologieën en de
toepassingen ervan. Het opnemen van OTO in nanowetenschappen en nanotechnologie op ver-
schillende gebieden kan de transformatie van de Europese industrie bespoedigen. De EU bekleedt
een erkende leidende positie op gebieden als nanowetenschap en nanotechnologie, -materialen en
-productietechnologieën, die versterkt moet worden om de EU-positie binnen de uiterst
competitieve, mondiale context veilig te stellen en te verbeteren. Het concurrentievermogen van
meer volwassen industrieën is tevens in ruime mate afhankelijk van hun vermogen om nieuwe
technologieën op te nemen.
 ---pagebreak--- L 400/154         NL                Publicatieblad van de Europese Unie                     30.12.2006
Een cruciaal onderdeel van dit thema is de doeltreffende integratie van nanotechnologie, materiaal-
wetenschappen, het ontwerpen en nieuwe productiemethoden teneinde het effect op de omvorming
van de industrie zo groot mogelijk te maken en tegelijkertijd duurzame productie en consumptie te
bevorderen. Materialen met nieuwe eigenschappen zijn in dat verband bijzonder belangrijk voor het
concurrentievermogen van de Europese industrie in de toekomst en de basis voor technische
vooruitgang in veel sectoren. Bij dit thema zal steun worden gegeven aan industriële activiteiten die
synergie met andere thema's opleveren. Toepassingen in alle sectoren en op alle gebieden komen
voor steun in aanmerking, inclusief materiaalwetenschappen en -technologieën, geavanceerde
fabricage- en procestechnologieën, nanobiotechnologie en nano-elektronica.
Op middellange termijn wordt gestreefd naar convergentie van de kennis en vaardigheden die in de
diverse disciplines zijn opgedaan, waarbij van applicatiegedreven wetenschappelijke en technolo-
gische synergie wordt geprofiteerd. Op lange termijn is het de bedoeling dat met dit thema
gekapitaliseerd wordt op de veelbelovende vooruitzichten van nanowetenschappen en nano-
technologieën ten aanzien van een echte kennisintensieve industrie en economie. In beide gevallen
is het essentieel ervoor te zorgen dat de door doeltreffende verspreiding en gebruik van resultaten
gegenereerde kennis geassimileerd wordt.
Voor een krachtige bijdrage aan de industriële behoeften en complementaire activiteiten door
middel van initiatieven en gesubsidieerde projecten wordt met name gezorgd door activiteiten als de
Europese technologieplatforms (bv. op de potentiële gebieden duurzame chemie, energie, nieuwe
fabricage, stroomopwekking, industriële veiligheid, nanogeneeskunde, staal, textiel, keramiek,
bosbouw, enz.) en de mogelijke ondersteuning van gezamenlijke technologie-initiatieven.
 ---pagebreak--- 30.12.2006        NL                Publicatieblad van de Europese Unie                       L 400/155
Dit thema is bijzonder relevant voor het MKB vanwege hun behoeften en hun rol bij de ontwikke-
ling en toepassing van technologie. Bijzonder belangrijke gebieden zijn b.v. nano-instrumenten,
-gereedschappen en -bouwstenen, alsmede luchtvaartsystemen (vanwege de concentratie van snel
groeiende kennisintensieve MKB's in deze sectoren); technisch textiel met inbegrip van het coaten
ervan (typisch een traditionele sector die in hoog tempo veranderingen ondergaat die voor veel
MKB's gevolgen hebben); mechanische industrie (b.v. machinale gereedschappen, waarvoor het
Europese MKB wereldleider is), chemische stoffen met hoge toegevoegde waarde, evenals andere
sectoren waarin diverse MKB's actief zijn die profijt kunnen trekken van de introductie van nieuwe
ondernemingsplannen, materialen en producten.
In het kader van de ERA-NET en ERA-NET+-regelingen zullen specifieke acties plaatsvinden voor
de coördinatie van programma's en gezamenlijke activiteiten die op nationaal en regionaal niveau
worden verricht en ter verhoging van de kritische massa en de synergie binnen de Europese
technologieplatforms. Het industrieel onderzoek zal ook baat hebben bij de coördinatie van de
activiteiten op gebieden zoals metrologie, toxicologie, normen en nomenclatuur.
Activiteiten
• Nanowetenschappen en nanotechnologieën
Het doel is dankzij ruimere kennis van en ervaring met materie op nanoschaalniveau materialen en
systemen te creëren met voorgedefinieerde eigenschappen en gedragingen. Dit zal leiden tot een
nieuwe generatie van concurrerende producten en diensten met hoge toegevoegde waarde die in
allerlei toepassingen superieure prestaties leveren, waarbij de potentiële negatieve effecten op het
milieu en de gezondheid minimaal worden gehouden. De interdisciplinariteit, waarbij theoretische
en experimentele benaderingen worden geïntegreerd, zal worden bevorderd.
 ---pagebreak--- L 400/156         NL                  Publicatieblad van de Europese Unie                      30.12.2006
De nadruk zal liggen op:
–         het verzamelen van nieuwe kennis over de interactie van atomen, moleculen en aggregaten
          daarvan, zowel voor natuurlijke als kunstmatige objecten;
–         realiseren van nanostructuren, -systemen of -materialen met gebruikmaking van de nieuwe
          kennis;
–         activiteiten die gericht zijn op het begrijpen of imiteren van natuurlijke processen op
          nanoschaal;
–         processen voor nano-fabricage, functionaliseren van oppervlakken, dunne lagen, zelf-
          assemblerende eigenschappen;
–         methoden en processen voor meten en karakteriseren.
Het onderzoek zal zich ook richten op de relevante instrumenten, gereedschappen, proef-
opstellingen en demonstratieactiviteiten die nodig zijn voor uiterst innovatieve benaderingen van de
nanotechnologische fabricage in de meest veelbelovende sectoren van de industrie.
Bovendien zal de activiteit zich toespitsen op gerelateerde uitdagingen en de maatschappelijke
context en aanvaarding van nanotechnologie. Dit behelst onder meer onderzoek naar de diverse
aspecten van risicobeheer (b.v. nanotoxicologie en nano-ecotoxicologie), alsmede veiligheid,
nomenclatuur, metrologie en normen, die steeds belangrijker worden om de weg te plaveien voor
industriële toepassingen. Ook kunnen specifieke acties worden gestart voor de oprichting van
speciale kennis- en expertisecentra, die tevens als brandpunt moeten fungeren voor de toepassing
van de geïntegreerde en verantwoorde benadering van de Commissie voor nanotechnologie, zoals
die in het desbetreffende actieplan is ontvouwd1.
1
        Mededeling van de Commissie, "Nanowetenschappen en nanotechnologieën: een actieplan
        voor Europa 2005-2009", COM(2005) 243.
 ---pagebreak--- 30.12.2006        NL                Publicatieblad van de Europese Unie                      L 400/157
• Materialen
Nieuwe geavanceerde materialen en oppervlakken met een hoger kennisgehalte, nieuwe functies en
hogere prestaties worden steeds belangrijker voor het concurrentievermogen van de industrie en
duurzame ontwikkeling. Volgens de nieuwe modellen van de productindustrie vormt het materiaal
zelf, en niet de productiestappen, steeds vaker de eerste stap om de waarde en de prestatie van
producten te verbeteren.
Het onderzoek zal zich toespitsen op de ontwikkeling van nieuwe, op kennis gebaseerde multi-
functionele oppervlakken en materialen met op maat gemaakte eigenschappen en voorspelbare
prestaties voor nieuwe producten en processen en voor het herstellen ervan. De nadruk zal liggen op
geavanceerde multifunctionele materialen met een breed scala van toepassingen.
Daarvoor is de beheersing van de intrinsieke eigenschappen en prestaties, procédés en fabricage
vereist, waarbij rekening wordt gehouden met de potentiële effecten op de gezondheid en het milieu
gedurende de gehele levenscyclus. De nadruk zal worden gelegd op nieuwe geavanceerde
materialen en systemen die worden verkregen met behulp van het potentieel van de nano- en de
biotechnologie en/of door "leren van de natuur", in het bijzonder nanomaterialen, biomaterialen,
hybride materialen en kunstmatige materialen met hogere prestaties en niet in de natuur voor-
komende elektromagnetische eigenschappen.
 ---pagebreak--- L 400/158        NL                 Publicatieblad van de Europese Unie                      30.12.2006
Een multidisciplinaire aanpak zal worden gestimuleerd, waarbij de chemie, de fysica, weten-
schappen in verband met engineering, met inbegrip van computermodellering, en in toenemende
mate ook de biowetenschappen een rol spelen. Karakterisering, ontwerp en simulatie zijn eveneens
essentieel voor een beter begrip van materiaalverschijnselen, in het bijzonder de structuur-eigen-
schaprelaties op verschillende schaalgroottes, voor de verbetering van de materiaalanalyse en -
betrouwbaarheid, met inbegrip van verouderingsbestendigheid en voor de verruiming van het
concept virtuele materialen voor het materiaalontwerp. De integratie op nano-, moleculair en
macroniveau in de chemische en de materiaaltechnologie zal worden ondersteund ten behoeve van
de ontwikkeling van nieuwe concepten en procédés, zoals bij katalyse, procesintensivering en
optimalisatie. Vraagstukken in verband met de ontwikkeling van procédés en de opschaling en
industriële toepassing van nieuwe materialen zullen eveneens worden behandeld.
• Nieuwe productie
Een nieuwe aanpak bij de vervaardiging van producten is nodig om de EU-industrie van een
grondstoffenintensieve in een duurzame kennisintensieve industrie om te vormen. Daarvoor is een
geheel nieuwe kijk nodig op de permanente verwerving, verspreiding, bescherming en financiering
van nieuwe kennis en de toepassing daarvan, met inbegrip van duurzame productie- en consumptie-
patronen. Dit behelst het scheppen van de juiste omstandigheden voor de industrie opdat zij zich
zou inzetten voor permanente innovatie (bij industriële activiteiten en productiesystemen, met
inbegrip van ontwerp, constructie, apparatuur en diensten) en voor de ontwikkeling van algemene
productiemiddelen (technologieën, organisatie en productiefaciliteiten, alsmede personele
middelen), waarbij tegelijkertijd aan de veiligheids- en milieu-eisen wordt voldaan.
 ---pagebreak--- 30.12.2006       NL                 Publicatieblad van de Europese Unie                     L 400/159
Deze activiteiten zullen zich toespitsen op:
–        de ontwikkeling en validatie van nieuwe industriële modellen en strategieën die alle
         aspecten van de levenscyclus van het product en het proces omvatten;
–        adaptieve productiesystemen waarmee bestaande procesbeperkingen worden opgeheven en
         nieuwe fabricage- en verwerkingsmethoden mogelijk worden gemaakt;
–        productie in netwerken teneinde hulpmiddelen en methoden te ontwikkelen voor wereld-
         operaties in samenwerkingsverband die een meerwaarde vertegenwoordigen;
–        gereedschappen voor snelle overdracht en integratie van nieuwe technologieën naar/in het
         ontwerp en de exploitatie van fabricageprocessen;
–        de benutting van multidisciplinaire onderzoeksnetwerken en van de convergentie van
         nano-, micro-, bio-, geo-, informatie-, optische en kennistechnologie teneinde nieuwe
         hybride technologieën, producten en technologieconcepten met toegevoegde waarde te
         ontwikkelen en de mogelijkheid te creëren nieuwe bedrijfstakken te ontwikkelen.
Bijzondere aandacht moet worden besteed aan de bevordering van activiteiten ter ondersteuning van
het aanpassen van het MKB aan en het integreren ervan in de nieuwe behoeften van de
toeleveringsketen, alsmede aan het geven van een stimulans aan de creatie van hoogtechnologische
MKB's.
 ---pagebreak--- L 400/160        NL                 Publicatieblad van de Europese Unie                    30.12.2006
• Integratie van technologieën voor industriële toepassingen
De integratie van kennis en technologieën van de drie bovengenoemde onderzoekgebieden is
essentieel om de transformatie van de Europese industrie en economie te versnellen en tegelijkertijd
tot een veilige, maatschappelijk verantwoorde en duurzame aanpak te komen.
Het onderzoek zal geconcentreerd worden op nieuwe toepassingen en innovatieve, stapsgewijze
oplossingen voor grote uitdagingen, alsmede op de OTO-behoeften, daaronder begrepen de
behoeften die door de verschillende Europese technologieplatforms zijn geïnventariseerd. De
integratie van nieuwe kennis van nano-, materiaal- en -productietechnologieën zal worden gesteund
door middel van sectorale en multisectorale toepassingen op het gebied van gezondheidszorg,
voeding, constructie en bouw, met inbegrip van cultureel erfgoed, luchtvaart, vervoer, energie,
chemie, milieu, informatie en communicatie, textiel, kleding en schoeisel, bosbouw, staal,
mechanische en chemische techniek, evenals op de algemene gebieden van industriële veiligheid en
meting en beproeving.
Internationale samenwerking
De steeds sterkere internationale dimensie van het industrieel onderzoek vereist een goede
coördinatie van de samenwerking met derde landen. Internationale samenwerking loopt daarom als
een rode draad door dit thema.
 ---pagebreak--- 30.12.2006        NL                 Publicatieblad van de Europese Unie                     L 400/161
Bij concrete acties moet worden gedacht aan: activiteiten in samenwerking met geïndustrialiseerde
landen en landen die een W&T-samenwerkingsovereenkomst hebben gesloten voor onder dit thema
vallende gebieden; specifieke initiatieven samen met opkomende economieën en ontwikkelings-
landen teneinde hun toegang tot kennis veilig te stellen; een dialoog met de belangrijkste landen
over een gedragscode inzake een verantwoorde en veilige ontwikkeling van nanotechnologie; het
initiatief voor intelligente fabricagesystemen (IMS), dat samenwerking op OTO-gebied tussen de
deelnemende regio's mogelijk maakt1. Initiatieven voor coördinatie en uitwisseling van onderzoek-
gegevens zullen worden aangemoedigd (zoals met betrekking tot milieu- en gezondheidsaspecten
van de nanotechnologieën), teneinde ervoor te zorgen dat beleidsmakers over de gehele wereld tot
gemeenschappelijke opvattingen komen over de regelgevingsbehoeften.
Reactie op opkomende behoeften en onvoorziene beleidsbehoeften
Het onderzoek met betrekking tot nieuwe behoeften zal met name worden geïmplementeerd om de
Europese capaciteiten op bepaalde veelbelovende nieuwe en interdisciplinaire onderzoekgebieden
te ontwikkelen en consolideren. Op onvoorziene beleidsbehoeften zal op flexibele wijze worden
ingespeeld, bijvoorbeeld als het gaat om standaardisatie, de ondersteuning van een veilige over-
schakeling op een kennisindustrie of potentiële milieu- en gezondheidseffecten voortkomend uit
nanotechnologieën.
1
         De Europese Gemeenschap heeft met de Verenigde Staten, Japan, Australië, Canada, Korea
         en de EVA-landen Noorwegen en Zwitserland een akkoord gesloten over wetenschappelijke
         en technische samenwerking op het gebied van IMS.
 ---pagebreak--- L 400/162         NL               Publicatieblad van de Europese Unie                      30.12.2006
5.        Energie
Doelstelling
Het huidige energiesysteem aanpassen zodat het duurzamer wordt en minder afhankelijk is van
ingevoerde brandstoffen, op basis van een gevarieerde mix van energiebronnen, in het bijzonder
hernieuwbare energiebronnen, energiedragers en niet-verontreinigende energiebronnen; de energie-
efficiëntie verbeteren, mede door het gebruik en de opslag van energie te rationaliseren; de urgente
problemen in verband met voorzieningszekerheid en klimaatverandering aanpakken en daarbij
tevens het concurrentievermogen van de Europese industrieën vergroten.
Benadering
Uit de huidige ramingen in de EU en in de rest van de wereld blijkt dat de meeste cruciale energie-
indicatoren (zoals het energieverbruik, de afhankelijkheid van fossiele brandstoffen, de eindigheid
van conventionele olie- en aardgasreserves, de afhankelijkheid van ingevoerde energie, de uitstoot
van CO2 en de energieprijzen) steeds verder afwijken van een duurzaam en betrouwbaar energie-
systeem. Onderzoek op het gebied van energie zal het gemakkelijker maken deze tendensen om te
buigen en een evenwicht te vinden tussen opvoering van de efficiëntie, de betaalbaarheid, de aan-
vaardbaarheid en de continuïteit van bestaande technologieën en energiebronnen en daarbij tegelij-
kertijd te streven naar een paradigmaverschuiving op langere termijn voor de manier waarop
Europa energie opwekt en verbruikt. Onderzoek op het gebied van energie zal zo een directe
bijdrage leveren tot een succesvol communautair beleid en met name tot de verwezenlijking van de
huidige en toekomstige reductiedoelstellingen van de EU voor energie en broeikasgassen.
 ---pagebreak--- 30.12.2006       NL                 Publicatieblad van de Europese Unie                       L 400/163
Aan de hand van een aanpak met een brede waaier van technologieën, overeenkomstig de
conclusies van het Groenboek "Op weg naar een Europese strategie voor een continue energie-
voorziening"1 van 2000, het Groenboek inzake energie-efficiëntie2 van 2005 en het Groenboek "Een
Europese strategie voor duurzame, concurrerende en continu geleverde energie"3 van 2006, zal het
onderzoek zich concentreren op de inventarisatie en de ontwikkeling van kosteneffectieve
technologieën voor een duurzamere energie-economie voor Europa (en wereldwijd), gebaseerd op
betaalbare energiekosten voor onze burgers en industrieën, en de Europese industrie in staat stellen
de concurrentie op mondiaal niveau met succes aan te gaan. Bij de activiteiten komen alle tijd-
horizonten aan de orde, afzonderlijk of in combinatie, en wordt de hele keten van fundamenteel en
toegepast onderzoek en technologische ontwikkeling tot en met grootschalige technologie-
demonstratie bestreken, onderbouwd met sectoroverschrijdend en sociaaleconomisch onderzoek om
de onderzoeksresultaten te valideren en voor een rationele basis voor beleidsbeslissingen en markt-
kaderontwikkeling te zorgen.
Waar mogelijk, zal een geïntegreerde benadering worden gevolgd en zal de nodige terugkoppeling
en samenwerking tussen de verschillende betrokken stakeholders worden bevorderd. Geïntegreerde
acties die verschillende onderzoeksgebieden overschrijden of de synergie tussen verschillende
gebieden benutten, zullen worden gestimuleerd.
Versterking van het concurrentievermogen van de Europese energiesector, die met hevige wereld-
wijde concurrentie wordt geconfronteerd, is een belangrijke doelstelling van dit thema en moet de
Europese industrie de mogelijkheid bieden bij cruciale technologieën en materialen op het vlak van
energieopwekking en energie-efficiëntie wereldleider te blijven en dat leiderschap verder te
ontwikkelen. Daartoe zijn grote OTO-inspanningen en internationale samenwerking nodig. Vooral
het MKB is een belangrijke actor in de energiesector; het speelt een belangrijke rol in de energie-
keten en zal van vitaal belang zijn voor de bevordering van innovatie. Het is essentieel dat het MKB
goed vertegenwoordigd is bij onderzoeks- en demonstratieactiviteiten en zijn deelname zal actief
worden gestimuleerd.
1
        COM (2002) 279 van 29.11.2000.
2
        COM (2005) 265.
3
        COM (2006) 105.
 ---pagebreak--- L 400/164        NL                Publicatieblad van de Europese Unie                       30.12.2006
De door Europese technologieplatforms ontwikkelde strategische onderzoeksagenda's en strategieën
voor benutting vormen een belangrijke basis voor de onderzoeksprioriteiten bij dit thema. Er zijn
dergelijke platforms gecreëerd voor waterstof en brandstofcellen en voor fotovoltaïsche zonne-
energie en het concept wordt nu uitgebreid tot andere gebieden zoals biobrandstoffen, elektriciteits-
opwekking met nulemissie en elektriciteitsnetten van de toekomst en andere gebieden in verband
met energie. Waar mogelijk, zal worden gewerkt aan de bevordering van de coördinatie van
nationale programma's.
Meer efficiëntie in het gehele energiesysteem, van bron tot gebruiker, is van essentieel belang en
schraagt het gehele energiethema. Onder erkenning van hun belangrijke bijdrage aan toekomstige
duurzame energiesystemen, zullen hernieuwbare energiebronnen en energie-efficiëntie bij het
eindgebruik de hoofdbestanddelen van dit thema vormen. Er zal bijzondere aandacht worden
besteed aan de aanmoediging van onderzoek, ontwikkeling en demonstratie, alsook aan de
bevordering van capaciteitsopbouw op dit gebied. Synergieën met het programma "Intelligente
energie voor Europa" als onderdeel van het Programma voor concurrentievermogen en innovatie
zullen daarbij ten volle worden benut. Tevens zal worden nagegaan wat de mogelijkheden zijn van
toekomstige grootschalige initiatieven met financiering uit verschillende bronnen (bv. JTI's).
Teneinde de verspreiding en het gebruik van de onderzoeksresultaten te bevorderen zal de
verbreiding van kennis en de overdracht van resultaten, ook aan beleidsmakers, op alle gebieden
worden gesteund.
 ---pagebreak--- 30.12.2006       NL                Publicatieblad van de Europese Unie                      L 400/165
Activiteiten
• Waterstof en brandstofcellen
De geïntegreerde strategie voor onderzoek en benutting, ontwikkeld door het Europees technologie-
platform voor waterstof en brandstofcellen, vormt de basis voor een strategisch geïntegreerd
programma voor toepassingen in het vervoer en stationaire en draagbare toepassingen, waarmee
wordt getracht een stevig technologisch fundament te leggen voor de opbouw van een concur-
rerende EU-industrie voor de levering van en apparatuur voor brandstofcellen en waterstof. Het
programma zal omvatten: fundamenteel en toegepast onderzoek en technologische ontwikkeling;
demonstratieprojecten op een passende schaal voor de validering van onderzoeksresultaten en om
terugkoppeling voor verder onderzoek te geven; sectoroverschrijdend en sociaaleconomisch onder-
zoek, onder meer wat betreft infrastructuurvraagstukken, voor de onderbouwing van deugdelijke
overgangsstrategieën en om een rationele basis te leggen voor beleidsbeslissingen en markt-
kaderontwikkeling.
De industriële toegepast onderzoeks-, demonstratie- en sectoroverschrijdende activiteiten kunnen
via het gezamenlijk technologie-initiatief worden uitgevoerd. Deze strategisch beheerde, doel-
gerichte actie zal worden aangevuld en intensief worden gecoördineerd met fundamentelere
samenwerkingsactiviteiten die zijn gericht op een doorbraak op het gebied van kritische materialen,
processen en opkomende technologieën.
 ---pagebreak--- L 400/166        NL                 Publicatieblad van de Europese Unie                     30.12.2006
• Hernieuwbare elektriciteitsopwekking
Onderzoek naar, ontwikkeling en demonstratie van geïntegreerde technologieën voor elektriciteits-
opwekking uit hernieuwbare energiebronnen, geschikt voor uiteenlopende regionale omstandig-
heden wanneer voldoende economisch en technisch potentieel wordt vastgesteld, teneinde de
mogelijkheden te creëren om het aandeel van hernieuwbare elektriciteitsopwekking in de EU
aanzienlijk op te voeren. Het onderzoek moet de algehele omzettingsefficiëntie en de kosten-
efficiëntie opvoeren, de kosten van elektriciteitsproductie uit eigen hernieuwbare energiebronnen,
inclusief de biologisch afbreekbare afvalfractie, aanzienlijk verlagen, de betrouwbaarheid van het
proces verbeteren, de milieueffecten verder terugdringen en de bestaande belemmeringen weg-
werken. De nadruk zal liggen op fotovoltaïsche zonne-energie, wind en biomassa inclusief WKK.
Daarnaast zal het onderzoek erop gericht zijn de mogelijkheden van andere hernieuwbare energie-
bronnen ten volle te benutten: aardwarmte, thermische zonne-energie, energie uit oceanen
(bv. golfenergie, getijdenenergie) en waterkrachtcentrales.
• Productie van hernieuwbare brandstoffen
Onderzoek naar, ontwikkeling en demonstratie van verbeterde brandstofproductiesystemen en
omzettingstechnologieën voor de duurzame productie en toeleveringsketens van vaste, vloeibare en
gasvormige brandstoffen uit biomassa (inclusief de biologisch afbreekbare afvalfractie). De nadruk
moet liggen op nieuwe soorten biobrandstoffen, met name voor vervoer en elektriciteit, en nieuwe
productie-, opslag- en distributieroutes voor bestaande biobrandstoffen, met inbegrip van de geïnte-
greerde productie van energie en andere producten met toegevoegde waarde via bioraffinaderijen.
Het is de bedoeling om te komen tot "source-to-user"-koolstofbaten en het onderzoek zal zich
vooral richten op verhoging van de energie-efficiëntie en verbetering van technologie-integratie en
gebruik van grondstoffen. Onderwerpen als grondstoflogistiek, prenormatief onderzoek en
standaardisatie voor een veilig en betrouwbaar gebruik in de vervoersector en bij stationaire toepas-
singen zullen aandacht krijgen. Er zal steun worden gegeven aan de benutting van de mogelijk-
heden voor hernieuwbare waterstofproductie, biomassa, hernieuwbare elektriciteit en door zonne-
energie aangedreven processen.
 ---pagebreak--- 30.12.2006       NL                  Publicatieblad van de Europese Unie                     L 400/167
• Hernieuwbare brandstoffen voor verwarming en koeling
Onderzoek naar, ontwikkeling en demonstratie van een scala van technologieën en apparaten,
inclusief opslagtechnologie, om de mogelijkheden van actieve en passieve verwarming en koeling
met hernieuwbare energiebronnen op te voeren teneinde bij te dragen tot duurzame energie. Het is
de bedoeling om tot een aanzienlijke kostendaling te komen, de efficiëntie op te voeren, de milieu-
effecten verder terug te dringen en het gebruik van technologieën onder uiteenlopende regionale
omstandigheden te optimaliseren wanneer voldoende economisch en technisch potentieel wordt
vastgesteld. Bij onderzoek en demonstratie moet het onder andere gaan om nieuwe systemen en
componenten voor industriële toepassingen (zoals de thermische ontzilting van zeewater), stads-
en/of specifieke ruimteverwarming en -koeling, gebouwintegratie en energieopslag.
• Technologie voor het afvangen en vastleggen van CO2 ten behoeve van elektriciteits-
   opwekking met nulemissie
Het is onvermijdelijk dat fossiele brandstoffen de komende decennia een significante bijdrage
zullen blijven leveren tot de energiemix. Om deze optie verenigbaar met het milieu te maken,
vooral ten aanzien van klimaatverandering, is een ingrijpende afname van de schadelijke milieu-
effecten van het gebruik van fossiele brandstoffen nodig, gericht op een zeer efficiënte en kosten-
effectieve elektriciteits- en/of warmteopwekking met vrijwel nulemissie. Het onderzoek naar en de
ontwikkeling en demonstratie van efficiënte, kosteneffectieve en betrouwbare technologieën voor
het afvangen en vastleggen van CO2, meer bepaald ondergrondse opslag, is van cruciaal belang
voor de verschillende typen van geologische reservoirs van CO2, waarbij wordt gestreefd naar een
daling van de kosten van het afvangen en vastleggen van CO2 tot minder dan € 20/ton met een
afvangpercentage van meer dan 90 % en de stabiliteit, veiligheid en betrouwbaarheid van CO2-vast-
legging op lange termijn moet worden aangetoond.
 ---pagebreak--- L 400/168        NL                Publicatieblad van de Europese Unie                     30.12.2006
• Schone technologie voor kolen
Kolengestookte elektriciteitscentrales zijn wereldwijd nog steeds het werkpaard van elektriciteits-
opwekking, maar bieden aanzienlijke mogelijkheden voor een verdere efficiëntiewinst en emissie-
beperking, met name voor CO2. Om het concurrentievermogen op peil te houden en bij te dragen tot
het behoud van rijkdommen en het beheer van de CO2-emissie zal er steun worden gegeven voor
het onderzoek naar, de ontwikkeling en demonstratie van schone omzettingstechnologie voor kolen
en andere vaste koolwaterstoffen, zowel voor bestaande als voor toekomstige krachtcentrales. Er zal
ook steun worden gegeven aan omzettingstechnologieën, met inbegrip van chemische processen,
waarbij ook secundaire energiedragers (inclusief waterstof) en vloeibare of gasvormige brand-
stoffen worden geproduceerd. Daardoor zullen, onder uiteenlopende bedrijfsomstandigheden, de
efficiëntie en betrouwbaarheid van de installaties sterk worden opgevoerd, de emissie van veront-
reiniging tot een minimum worden beperkt en de algehele kosten aanzienlijk worden verlaagd. Met
het oog op elektriciteitsopwekking met nulemissie in de toekomst zullen deze activiteiten worden
gekoppeld aan en voorbereid op technologie voor het afvangen en vastleggen van CO2 en het
meestoken van biomassa.
 ---pagebreak--- 30.12.2006        NL                Publicatieblad van de Europese Unie                        L 400/169
• Slimme energienetten
Teneinde de overgang naar een duurzamer energiesysteem te vergemakkelijken is er een breed scala
van O&O nodig om de efficiëntie, flexibiliteit, veiligheid, betrouwbaarheid en kwaliteit van de
Europese systemen en netten voor elektriciteit en gas op te voeren, met name in het kader van een
hechter geïntegreerde Europese energiemarkt. Voor elektriciteitsnetten wordt ernaar gestreefd de
huidige netten om te zetten in een flexibel interactief (klanten/exploitanten) dienstennet, de stromen
in real time te controleren en de belemmeringen voor een grootschalige toepassing en effectieve
integratie van hernieuwbare energiebronnen en gedistribueerde opwekking (bijvoorbeeld brandstof-
cellen, microturbines, zuigermotors) weg te nemen; daarvoor is onderzoek, ontwikkeling en demon-
stratie nodig met betrekking tot cruciale ontsluitende technologieën (bijvoorbeeld innovatieve
ICT-oplossingen, opslagtechnologieën voor hernieuwbare energiebronnen, vermogenselektronica
en apparatuur voor supergeleiding), waaronder de ontwikkeling van nieuwe instrumenten inzake het
beheer en de betrouwbaarheid van elektriciteitssystemen. Voor gasnetten is de doelstelling intelli-
gentere en efficiëntere processen en systemen voor het transport en de distributie van gas te demon-
streren, met inbegrip van een effectieve integratie van hernieuwbare energiebronnen en het gebruik
van biogas in de bestaande netwerken.
 ---pagebreak--- L 400/170         NL                Publicatieblad van de Europese Unie                       30.12.2006
• Energie-efficiëntie en energiebesparing
De enorme mogelijkheden voor vermindering van het eindverbruik en van het verbruik van
primaire energie en verhoging van de energie-efficiëntie1 moeten worden ingezet via het onderzoek
naar, de optimalisering, validering en demonstratie van nieuwe concepten, de optimalisering van
beproefde en nieuwe concepten en technologieën voor gebouwen, diensten en de industrie. Dit
omvat de combinatie van duurzame strategieën en technologieën voor een hogere energie-
efficiëntie, het gebruik van hernieuwbare energie en co- en polygeneratie en de integratie van
maatregelen en instrumenten voor vraagbeheersing op grote schaal in steden en gemeenschappen,
en de demonstratie van gebouwen met minimale klimaateffecten (ecogebouwen). Deze groot-
schalige activiteiten kunnen worden ondersteund door innovatief O&O waarin specifieke compo-
nenten of technologieën aan de orde komen, bijvoorbeeld voor polygeneratie en ecogebouwen (ook
wat betreft verlichting). Een cruciale doelstelling is de optimalisering van het energiesysteem van
lokale gemeenschappen, waarbij een combinatie wordt gezocht van een aanzienlijke beperking van
de vraag naar energie met de goedkoopste en meest duurzame oplossing voor het aanbod, zoals het
gebruik van nieuwe brandstoffen in specifieke wagenparken2.
• Kennis voor energiebeleidsvorming
Ontwikkeling van instrumenten, methoden en modellen voor het beoordelen van de belangrijkste
economische en sociale aspecten in verband met energietechnologie. Er zal onder andere worden
gewerkt aan de opbouw van databanken en scenario's voor een uitgebreide EU en de beoordeling
van de effecten van energiebeleid en daarmee samenhangend beleid op de continuïteit van de
energievoorziening, het milieu, de maatschappij, het concurrentievermogen van de energiesector en
vraagstukken inzake de aanvaarding door het publiek. Vooral de effecten van technologische
vorderingen op het beleid van de Gemeenschap vormen een belangrijk aspect. Er zal onder meer
worden gewerkt aan het leveren van wetenschappelijke ondersteuning voor beleidsontwikkeling.
1
        Zoals opgenomen in het Groenboek over energie-efficiëntie "Meer doen met minder":
        COM(2005) 265 van 22.6.2005.
2
        Voortbordurend op de ervaring die is opgedaan in de initiatieven CONCERTO en CIVITAS
        waarvoor in het zesde kaderprogramma steun is gegeven.
 ---pagebreak--- 30.12.2006       NL                   Publicatieblad van de Europese Unie                   L 400/171
Internationale samenwerking
Vanwege de mondiale aard van de uitdagingen, bedreigingen en kansen is internationale samen-
werking een steeds belangrijkere component van energieonderzoek. Met specifieke acties zullen
strategisch belangrijke multilaterale samenwerkingsinitiatieven worden gesteund, zoals het Inter-
nationaal Partnerschap voor de waterstofeconomie (IPHE), het Carbon Sequestration Leadership
Forum (CSLF) en de Coalitie van Johannesburg voor hernieuwbare energie (JREC). Bij de onder-
steuning van andere specifieke activiteiten komen onderwerpen aan de orde als de milieueffecten
van energiebeleid, de onderlinge afhankelijkheid van de energievoorziening, technologieoverdracht
en capaciteitsopbouw; daarbij zal worden samengewerkt met opkomende economieën met aanzien-
lijke energiebehoeften.
In het kader van de internationale wetenschappelijke samenwerking op het gebied van energie zal
ook steun worden gegeven aan de doelstelling van het tijdens de Wereldtop over duurzame ontwik-
keling (WSSD) gelanceerde EU-Energie-initiatief voor uitroeiing van de armoede en bevordering
van duurzame ontwikkeling (EUEI): een bijdrage leveren tot de verwezenlijking van de
millenniumdoelstellingen voor ontwikkeling door te zorgen voor een betrouwbare en betaalbare
toegang tot duurzame energie voor de armen.
Reactie op opkomende behoeften en onvoorziene beleidsbehoeften
Onderzoek op het gebied van opkomende behoeften zal bijdragen tot de signalering en verkenning
van nieuwe wetenschappelijke en technologische mogelijkheden op het gebied van de energie-
voorziening, omzetting, gebruik en duurzaamheid, vaak in combinatie met andere gebieden en
disciplines zoals biotechnologie en nieuwe materialen en productieprocessen. Onvoorziene beleids-
behoeften waarvoor een snelle reactie nodig kan zijn, kunnen bijvoorbeeld liggen op het gebied van
de ontwikkeling van internationale activiteiten inzake klimaatverandering en de reactie op een
ernstige verstoring of instabiliteit van de energievoorziening of de energieprijzen.
 ---pagebreak--- L 400/172         NL                Publicatieblad van de Europese Unie                   30.12.2006
6.        Milieu (inclusief klimaatverandering)
Doelstelling
Een duurzaam beheer van het milieu en zijn rijkdommen door onze kennis over de interacties tussen
klimaat, biosfeer, ecosystemen en menselijke activiteiten te verbeteren en nieuwe technologieën,
instrumenten en diensten te ontwikkelen teneinde op geïntegreerde wijze mondiale milieu-
vraagstukken te kunnen aanpakken. De nadruk zal liggen op prognoses van veranderingen in
klimaatsystemen, ecologische systemen en aard- en oceaansystemen; op instrumenten en techno-
logieën voor monitoring, preventie, vermindering van en aanpassing aan de druk op en van de
risico's voor het milieu, met inbegrip van de gezondheid, en voor de duurzaamheid van het
natuurlijke en het door de mens gecreëerde milieu.
 ---pagebreak--- 30.12.2006        NL                Publicatieblad van de Europese Unie                     L 400/173
Benadering
Bescherming van het milieu is van essentieel belang voor de kwaliteit van het bestaan voor de
huidige en komende generaties en voor de economische groei. Aangezien de natuurlijke rijk-
dommen van de aarde en het door de mens gecreëerde milieu onder druk staan ten gevolge van de
bevolkingsgroei, de verstedelijking, bouwactiviteiten, de voortdurende expansie van de landbouw,
aquacultuur en visserij, het vervoer en de energiesector, het bodemgebruik, alsmede klimaat-
schommelingen en opwarming op lokale, regionale en wereldwijde schaal, wordt de EU nu
geconfronteerd met de uitdaging om voor een blijvende en duurzame groei te zorgen en daarbij
tegelijkertijd de negatieve milieueffecten te verminderen. Aangezien landen, regio's en steden met
dezelfde milieuproblemen worden geconfronteerd en er, gelet op de schaal, de omvang en de grote
complexiteit van milieuonderzoek, een kritische massa nodig is, is samenwerking op EU-niveau
onontbeerlijk. Deze samenwerking vergemakkelijkt ook een gezamenlijke planning, het gebruik van
gekoppelde en interoperabele databases en de ontwikkeling van gemeenschappelijke indicatoren,
van methodologieën voor beoordeling en van coherente en grootschalige observatie- en prognose-
systemen. Bovendien is internationale samenwerking nodig voor de aanvulling van kennis en de
bevordering van een beter beheer op mondiaal niveau.
 ---pagebreak--- L 400/174        NL                  Publicatieblad van de Europese Unie                    30.12.2006
Het onderzoek in deze context1 zal bijdragen tot de naleving van internationale verplichtingen van
de EU en de lidstaten zoals het Raamverdrag van de Verenigde Naties inzake klimaatverandering,
de Protocollen van Kyoto en Montreal, de initiatieven na het Protocol van Kyoto, het VN-verdrag
inzake biologische diversiteit, het VN-verdrag ter bestrijding van woestijnvorming, het Verdrag van
Stockholm inzake persistente organische verontreinigende stoffen en de Wereldtop over duurzame
ontwikkeling van 2002, met inbegrip van het EU-waterinitiatief (naast bevordering van duurzame
productie en consumptie). Daarbij zal tevens een bijdrage worden geleverd tot de Intergouverne-
mentele Werkgroep voor klimaatverandering en het GEO-initiatief (groep voor aardobservatie) en
rekening worden gehouden met de millennium-ecosysteembeoordeling. Daarnaast zal er onder-
steuning worden gegeven voor de onderzoeksbehoeften die voortvloeien uit bestaande en komende
communautaire wetgeving en beleid (bv. Natura 2000, REACH), de uitvoering van het zesde
milieuactieprogramma, bijbehorende thematische strategieën (bv. mariene en bodemstrategieën) en
andere strategieën waaraan wordt gewerkt (zoals de kwikstrategie) en de actieplannen voor milieu-
technologie en voor milieu en gezondheid.
De bevordering van innovatieve milieutechnologie zal bijdragen tot de verwezenlijking van het
duurzaam gebruik van rijkdommen, mitigatie van en adaptatie aan klimaatverandering en de
bescherming van ecosystemen en het door de mens gecreëerde milieu. Het onderzoek zal ook
bijdragen tot technologische ontwikkelingen die voor een verbetering van de marktpositie van
Europese bedrijven, met name MKB's, op gebieden als milieutechnologie zullen zorgen. Europese
technologieplatforms voor bijvoorbeeld watervoorziening en sanitaire voorzieningen, duurzame
chemie, de bouwsector en bosbouw bevestigen de noodzaak van actie op EU-niveau en bij onder-
staande activiteiten zal de uitvoering van relevante delen van hun onderzoeksagenda’s worden
ondersteund.
1
        Aanvullend onderzoek op het gebied van de productie en het gebruik van biologische
        rijkdommen komt aan de orde bij het thema "Voeding, landbouw en biotechnologie".
 ---pagebreak--- 30.12.2006       NL                Publicatieblad van de Europese Unie                     L 400/175
De coördinatie van nationale programma's zal worden geïntensiveerd door de reikwijdte van
bestaande ERA-NET's voor milieuonderzoek te verbreden en te verdiepen1.
Er zal specifieke aandacht worden besteed aan een intensievere verspreiding van de resultaten van
communautair onderzoek - ook via de benutting van synergie met complementaire financierings-
mechanismen op het niveau van de Gemeenschap en van de lidstaten - en aan de bevordering van
de incorporatie door relevante eindgebruikers, waarbij de nadruk zal liggen op beleidsmakers.
Indien relevant zullen geïntegreerde concepten, instrumenten en beheersstrategieën worden
ontwikkeld in het kader van de hieronder genoemde activiteiten. Wat betreft multisectorale thema's2
zal voor coördinatie worden gezorgd. Bij de activiteiten zal rekening worden gehouden met de
sociaaleconomische aspecten van beleidsvormen en technologieën, indien zulks relevant is.
1
        Dit kan een gezamenlijke uitvoering van programma's bij Oostzeeonderzoek en nieuwe
        ERA-NET's omvatten.
2
        Met betrekking tot milieutechnologieën is coördinatie met het KCI van bijzonder belang.
 ---pagebreak--- L 400/176         NL                Publicatieblad van de Europese Unie                     30.12.2006
Activiteiten
• Klimaatverandering, verontreiniging en risico’s
–         Druk op het milieu en het klimaat
Er is geïntegreerd onderzoek nodig naar het functioneren van het klimaatsysteem en het aard- en
mariene systeem, met inbegrip van de poolgebieden, om te observeren en analyseren hoe deze
systemen zich in het verleden hebben ontwikkeld en om de evolutie van die systemen in de
toekomst te voorspellen, inclusief observaties, experimentele studies en geavanceerde modellering,
en rekening houdend met antropogene forcering. Dit zal de ontwikkeling van effectieve adaptatie-
en mitigatiemaatregelen voor klimaatverandering en de effecten daarvan mogelijk maken. Er zullen
geavanceerde modellen voor klimaatverandering van mondiale tot lokale schaal worden ontwikkeld
en gevalideerd. Deze modellen zullen worden toegepast om de veranderingen, mogelijke effecten
en kritische drempels te bepalen (bv. voor de zuurtegraad van de oceanen). Veranderingen in de
samenstelling van de atmosfeer en de watercyclus zullen worden bestudeerd en er zullen risico-
gebaseerde benaderingen worden ontwikkeld waarbij rekening wordt gehouden met veranderingen
in droogte-, storm- en overstromingspatronen. De hoeveelheden koolstof en broeikasgassen (met
inbegrip van aërosolen) zullen worden gekwantificeerd en bestudeerd. Er zal onderzoek worden
gedaan naar de druk op milieukwaliteit en klimaat ten gevolge van de natuurlijke en antropogene
verontreiniging van lucht, water en bodem en naar de interacties tussen de atmosfeer, de ozonlaag
in de stratosfeer, het landoppervlak, ijs en oceanen. Er zal worden gekeken naar terugkoppelings-
mechanismen en abrupte veranderingen (bijvoorbeeld de circulatie in de oceanen) en de effecten op
de biodiversiteit en ecosystemen, inclusief de effecten van het stijgende zeewaterpeil op kust-
gebieden en de effecten op kwetsbare gebieden, zoals berggebieden.
 ---pagebreak--- 30.12.2006       NL                 Publicatieblad van de Europese Unie                       L 400/177
–        Milieu en gezondheid
Er is multidisciplinair onderzoek naar de interacties van milieu- en klimaatrisicofactoren en de
gezondheid van de mens nodig ter ondersteuning van het actieplan voor milieu en gezondheid en de
integratie van bezorgdheid omtrent de volksgezondheid en de karakterisering van ziekten in
verband met opkomende milieurisico's. Het onderzoek zal zich vooral richten op de effecten van
veranderingen van het aardsysteem (klimaatverandering, landgebruik, mondialisering), meer-
voudige blootstelling via verschillende blootstellingsroutes, identificatie van verontreinigings-
bronnen en nieuwe of opkomende milieustressoren en -vectoren (bijvoorbeeld binnen- en buiten-
milieu, aangelegenheden in verband met de stedelijke omgeving, luchtverontreiniging, elektro-
magnetische velden, geluid en blootstelling aan toxische stoffen, met inbegrip van de ontwikkeling
van geïntegreerde risicobeoordeling en -methodologieën voor gevaarlijke stoffen), en hun moge-
lijke gezondheidseffecten. Bij het onderzoek zal ook worden gestreefd naar de integratie van
onderzoeksactiviteiten op het gebied van humane biomonitoring qua wetenschappelijke aspecten,
methodologieën en instrumenten voor de ontwikkeling van een gecoördineerde en coherente
aanpak. Daarbij zullen Europese cohortstudies worden uitgevoerd, met aandacht voor kwetsbare
bevolkingsgroepen, en zal er worden gewerkt aan geavanceerde methoden en instrumenten voor een
verbeterde risicokarakterisering, risicobeoordeling en vergelijking van risico's en gezondheids-
effecten. Het onderzoek zal leiden tot de ontwikkeling van biomarkers en modelleergereedschappen
die rekening houden met gecombineerde blootstelling, variaties in gevoeligheid en onzekerheid. Het
zal ook grondig uitgewerkte methoden en besluitondersteuningsinstrumenten opleveren (indica-
toren, databanken, kosten/baten- en multicriteria-analyses, beoordeling van gezondheidseffecten,
ziektelast en duurzaamheidsanalyse) voor risicoanalyse, validering en koppeling van modellen en
systemen, en voor beheer en communicatie ter ondersteuning van beleidsontwikkeling, beoordeling
en monitoring.
 ---pagebreak--- L 400/178        NL                Publicatieblad van de Europese Unie                      30.12.2006
–         Natuurgevaren
De aanpak bij natuurrampen vereist een multirisicobenadering, waarbij de risicospecifieke
behoeften worden bekeken en op basis daarvan een alomvattende planning wordt gemaakt. Er is
behoefte aan verbeterde kennis, methoden en een geïntegreerd kader voor de beoordeling van
gevaren, kwetsbaarheid, en risico's. Daarnaast moeten karterings-, preventie-, detectie- en
mitigatiestrategieën worden ontwikkeld, waarbij ook wordt gekeken naar economische en sociale
factoren. Rampen in verband met het klimaat (zoals stormen, droogte, bosbranden, aard-
verschuivingen, lawines, overstromingen en andere extreme gebeurtenissen) en geologische
gevaren (zoals aardbevingen, vulkaanuitbarstingen en tsunami's) en de effecten daarvan zullen
worden bestudeerd. Dit onderzoek zal een beter inzicht in de onderliggende processen mogelijk
maken. Het zal tevens de verbetering mogelijk maken van de opsporings-, voorspellings- en
prognosemethoden op basis van deterministische en probabilistische benaderingen. Het zal de basis
vormen voor de ontwikkeling van vroegtijdige waarschuwings- en informatiesystemen en snelle-
reactiesystemen die er tevens toe strekken de kwetsbaarheid van menselijke nederzettingen te
verminderen. De gevolgen van grote natuurgevaren voor de maatschappij zullen worden gekwanti-
ficeerd, met inbegrip van de effecten op ecosystemen.
 ---pagebreak--- 30.12.2006        NL                 Publicatieblad van de Europese Unie                       L 400/179
• Duurzaam beheer van rijkdommen
–         Behoud en duurzaam beheer van natuurlijke en door de mens gecreëerde rijkdommen en
          biodiversiteit
Het onderzoek zal gericht zijn op verbetering van de kennisbasis en de ontwikkeling van geavan-
ceerde modellen en instrumenten die nodig zijn voor het duurzame beheer van rijkdommen en het
creëren van duurzame consumptiepatronen. Dit maakt prognose van het gedrag van ecosystemen en
hun herstel mogelijk, alsmede mitigatie van de aantasting en het verlies van belangrijke structurele
en functionele onderdelen van ecosystemen (voor biodiversiteit, water, bodem en mariene rijk-
dommen). Bij onderzoek naar de modellering van ecosystemen zal rekening worden gehouden met
de beschermings- en behoudspraktijk. Innovatieve benaderingen voor de ontwikkeling van econo-
mische activiteiten uit ecosysteemdiensten zullen worden gestimuleerd. Er zullen geïntegreerde
benaderingen worden ontwikkeld om woestijnvorming, bodemaantasting en erosie te voorkomen en
te bestrijden (inclusief rationeel gebruik van water), om verlies van biodiversiteit te stoppen en de
negatieve gevolgen van menselijke interventie te verlichten. Het onderzoek zal ook aandacht
besteden aan het duurzaam gebruik en beheer van bossen, het landschap en het stadsmilieu,
inclusief postindustriële gebieden, met bijzondere aandacht voor planning, en het duurzaam beheer
van afval. Het onderzoek zal profiteren van en bijdragen tot de ontwikkeling van open, gedistri-
bueerde en interoperabele gegevensbeheer- en informatiesystemen en zal de basis leggen voor
beoordelingen, verkenning ("foresight") en diensten in verband met natuurlijke rijkdommen en het
gebruik daarvan.
 ---pagebreak--- L 400/180        NL                 Publicatieblad van de Europese Unie                    30.12.2006
–         Beheer van het mariene milieu
Er is specifiek onderzoek nodig om te komen tot een beter inzicht in de effecten van menselijke
activiteiten op oceanen en zeeën en op de rijkdommen van het mariene milieu, met inbegrip van de
verontreiniging en eutrofiëring in regionale zeeën en kustgebieden. Er zal onderzoek worden
gedaan naar het aquatisch milieu, inclusief kust-, regionale en diepzee-ecosystemen en de zee-
bedding om het gedrag van dit milieu te observeren, te monitoren en te voorspellen en het inzicht in
de zee en het duurzaam gebruik van rijkdommen van de oceanen te bevorderen. De effecten van
menselijke activiteiten op de oceaan zullen worden geëvalueerd via geïntegreerde benaderingen
waarbij rekening wordt gehouden met de mariene biodiversiteit, ecosysteemprocessen, de oceaan-
circulatie en de zeebedding-geologie. Er zal worden gewerkt aan de ontwikkeling van concepten en
instrumenten ter ondersteuning van strategieën voor een duurzaam gebruik van de oceanen en hun
rijkdommen. Dit zal methodologieën, informatiesystemen en databanken, en instrumenten ter
beoordeling van beleidsvormen en instrumenten omvatten.
 ---pagebreak--- 30.12.2006        NL                 Publicatieblad van de Europese Unie                      L 400/181
• Milieutechnologieën
–         Milieutechnologieën voor observatie, simulatie, preventie, schadebeperking, adaptatie,
          sanering en herstel
Er zijn nieuwe of verbeterde milieutechnologieën nodig om de milieueffecten van menselijke acti-
viteiten terug te dringen, het milieu efficiënter te beschermen, de rijkdommen efficiënter te beheren
en nieuwe producten, processen en diensten te ontwikkelen die milieuvriendelijker zijn dan
bestaande alternatieven. Het onderzoek zal vooral gericht zijn op: technologieën voor de preventie
of beperking van milieurisico's, de mitigatie van gevaren en rampen, de mitigatie van klimaat-
verandering en het verlies van biodiversiteit; technologie ter bevordering van duurzame productie
en consumptie; technologie voor een efficiënter beheer van natuurlijke rijkdommen of een
efficiëntere behandeling van verontreiniging op het gebied van water-, bodem-, lucht-, mariene en
andere rijkdommen, met inbegrip van het stedelijk milieu en afval (inclusief recycling van afval). Er
zal worden gezorgd voor transversale coördinatie met andere daarmee samenhangende thema's.
–         Bescherming, instandhouding en restauratie van het Europese cultureel erfgoed, inclusief
          de menselijke habitat
Technologie voor een milieuvriendelijk en duurzaam beheer van het leefmilieu, onder andere de
gebouwde omgeving, stadsgebieden, landschap, alsmede voor de bescherming van het cultureel
erfgoed tegen milieuvervuiling en voor het behoud en herstel ervan, inclusief milieueffect-
beoordeling, modellen en instrumenten voor risicobeoordeling, geavanceerde en niet-destructieve
technieken voor schadebepaling, nieuwe producten en methoden voor restauratie, mitigatie- en
aanpassingsstrategieën voor het duurzame beheer van roerende en onroerende cultuurgoederen.
 ---pagebreak--- L 400/182        NL                  Publicatieblad van de Europese Unie                      30.12.2006
–         Technologisch aspectenonderzoek en verificatie en beproeving van technologie
Het onderzoek zal zich vooral richten op de risico- en prestatiebeoordeling van technologieën,
waaronder processen, producten en diensten, en de verdere ontwikkeling van verwante methoden
zoals de levenscyclusanalyse. Daarnaast zal de nadruk liggen op: kansen, marktpotentieel en
sociaaleconomische aspecten van milieutechnologieën op lange termijn; platform voor houtsector-
technologie, watervoorziening en sanitaire voorzieningen, en platform voor duurzame chemie;
beoordeling van de risico's van chemische stoffen, toegespitst op intelligente teststrategieën en
methoden om dierproeven tot een minimum te beperken, technieken voor risicokwantificering; en
onderzoek ter ondersteuning van de ontwikkeling van het Europees systeem voor de verificatie en
beproeving van milieutechnologie, ter aanvulling van instrumenten voor de beoordeling door
derden.
• Aardobservatie en beoordelingsinstrumenten voor duurzame ontwikkeling
–         Systemen voor aard- en oceaanobservatie en monitoringmethoden voor het milieu en de
          duurzame ontwikkeling
Het onderzoek zal gericht zijn op de ontwikkeling en integratie van het Global Earth Observation
System of Systems (GEOSS) voor aspecten van milieu en duurzame ontwikkeling in het kader van
het GEO-initiatief1, met de wereldwijde monitoring van milieu en veiligheid (GMES) als aan-
vulling. De interoperabiliteit tussen observatiesystemen, informatiebeheer en gezamenlijk gebruik
van gegevens, en optimalisering van informatie voor inzicht in en modellering en prognose van
milieuverschijnselen en de daarmee samenhangende menselijke activiteiten zullen aan de orde
komen. Deze activiteiten zullen vooral gericht zijn op natuurgevaren, klimaatverandering, het weer,
ecosystemen, natuurlijke rijkdommen, water, landgebruik, milieu en gezondheid, en biodiversiteit
(inclusief de aspecten van risicobeoordeling, prognosemethoden en beoordelingsinstrumenten)
teneinde vorderingen te boeken voor de GEOSS-gebieden met maatschappelijke baten en bij te
dragen tot het GMES.
1
        Met inbegrip van financiële steun voor het GEO-secretariaat.
 ---pagebreak--- 30.12.2006        NL               Publicatieblad van de Europese Unie                     L 400/183
–         Prognosemethoden en beoordelingsinstrumenten voor duurzame ontwikkeling, rekening
          houdend met uiteenlopende observatieschalen
Er zijn instrumenten nodig voor een kwantitatieve beoordeling van de bijdrage van het milieu- en
onderzoeksbeleid tot het concurrentievermogen en duurzame ontwikkeling, bijvoorbeeld voor
beoordeling van marktgebaseerde en regelgevingsbenaderingen en de effecten van huidige
tendensen bij productie- en consumptiepatronen. Hierbij gaat het bijvoorbeeld om modellen die
kijken naar de koppelingen tussen economie, milieu en maatschappij en derhalve gunstige en
efficiënte strategieën voor aanpassing en preventie. Een algemene beoordeling van de verandering
van het milieu op mondiaal vlak, inclusief interactie tussen ecosystemen en sociaaleconomische
systemen, zal deel uitmaken van dit interdisciplinair onderzoek. Het onderzoek zal ook streven naar
de verbetering van bestaande en de ontwikkeling van nieuwe indicatoren voor de bepaling van
beleidsprioriteiten voor duurzame ontwikkeling, en een analyse van de verbanden tussen deze
indicatoren, rekening houdend met het bestaande pakket EU-indicatoren voor duurzame ontwikke-
ling. Er zal aandacht worden besteed aan de analyse van technologie, sociaaleconomische impulsen,
externe kosten en governance, duurzaamheidseffectbeoordeling, alsmede foresight. Toepassings-
gebieden zijn bijvoorbeeld landgebruik en het mariene beleid, stedelijke ontwikkeling, biodiversiteit
en de economische, politieke en sociale conflicten in verband met klimaatverandering.
 ---pagebreak--- L 400/184        NL                 Publicatieblad van de Europese Unie                   30.12.2006
Internationale samenwerking
Milieuproblemen hebben altijd een grensoverschrijdende, regionale of mondiale dimensie en bij dit
thema zal internationale samenwerking dan ook een belangrijk aspect zijn. Hierbij gaat het meer in
het bijzonder om internationale verplichtingen van de EU zoals de overeenkomsten inzake klimaat-
verandering, biodiversiteit, woestijnvorming, waterbeheer en chemische stoffen en afval, alsmede
de beslissingen over duurzame ontwikkeling van de top in Johannesburg en andere regionale
verdragen. Er zal ook aandacht worden besteed aan relevant onderzoek dat ontsproten is aan milieu-
strategieën en -actieplannen van de EU1.
Wetenschappelijke en technologische partnerschappen met ontwikkelingslanden en opkomende
economieën zullen bijdragen tot de millenniumdoelstellingen voor ontwikkeling op verschillende
gebieden (zoals voorkoming en tegengaan van de effecten van klimaatverandering en natuur-
rampen; ombuiging van het verlies van milieurijkdommen; verbetering van het waterbeheer, de
watervoorziening en sanitaire voorzieningen; voorkoming en bestrijding van woestijnvorming;
duurzame productie en consumptie, en de milieu-uitdagingen van verstedelijking) en op deze
gebieden kunnen ook MKB's een cruciale rol spelen. Er zal bijzondere aandacht worden besteed aan
de relatie tussen mondiale milieuproblemen en de regionale en lokale ontwikkelingsproblemen in
verband met natuurlijke rijkdommen, biodiversiteit, ecosystemen, landgebruik, natuurlijke en door
de mens gecreëerde gevaren en risico's, klimaatverandering, milieutechnologie, milieu en gezond-
heid, en aan instrumenten voor beleidsanalyse. Samenwerking met geïndustrialiseerde landen zal de
toegang tot mondiaal toponderzoek bevorderen; wetenschappers uit ontwikkelingslanden moeten
vooral actief worden betrokken bij het verwerven van een beter wetenschappelijk inzicht in
aspecten van duurzame ontwikkeling.
1
        Zoals de aanbevelingen van Killarney inzake de onderzoeksprioriteiten voor biodiversiteit
        ten behoeve van de doelstellingen van 2010 (Conferentie van Malahide in 2004), het EU-
        actieplan voor klimaatverandering in de context van ontwikkelingssamenwerking (2004),
        acties waaraan het Comité voor wetenschap en technologie van het UNCCD prioriteit heeft
        toegekend, mondiale en EU-strategieën voor een veilig beheer van chemische stoffen en
        pesticiden enz.
 ---pagebreak--- 30.12.2006        NL                Publicatieblad van de Europese Unie                    L 400/185
De totstandkoming van het GEOSS voor aardobservatie zal een stimulans vormen voor inter-
nationale samenwerking om inzicht te krijgen in aardsystemen en duurzaamheidsaspecten en voor
de gecoördineerde verzameling van gegevens voor wetenschap en beleid, waarbij belanghebbenden
uit de openbare en particuliere sector zullen worden betrokken.
Reactie op opkomende behoeften en onvoorziene beleidsbehoeften
Onderzoek op het gebied van opkomende behoeften bij dit thema kan vraagstukken aansnijden als
de interacties tussen mensen, ecosystemen en de biosfeer of nieuwe risico's in verband met natuur-
rampen en door de mens en technologie teweeggebrachte rampen.
Ondersteuning voor de reactie op onvoorziene milieubeleidsbehoeften zou bijvoorbeeld gerelateerd
kunnen zijn aan duurzaamheidseffectbeoordelingen van nieuw beleid voor bijvoorbeeld het milieu,
maritiem beleid, normen en regelgeving.
7.       Vervoer (inclusief luchtvaart)
Doelstelling
Op basis van technologische en operationele vorderingen en van het Europees vervoerbeleid, met
inachtneming van het milieu en de natuurlijke rijkdommen, geïntegreerde, veiligere, "groenere" en
"slimmere" pan-Europese vervoerssystemen ontwikkelen waar alle burgers, de maatschappij en het
klimaatbeleid baat bij hebben; en het concurrentievermogen van de Europese industrie op de
wereldmarkt consolideren en versterken.
 ---pagebreak--- L 400/186        NL                Publicatieblad van de Europese Unie                      30.12.2006
Benadering
Het Europese vervoersysteem speelt een cruciale rol voor de Europese economische en sociale
voorspoed. Het is van essentieel belang voor het vervoer van mensen en goederen in een lokale,
regionale, nationale, Europese en internationale context. In dit thema komen enkele van de in het
Witboek over vervoer1 vermelde actuele uitdagingen aan de orde die zich voordoen bij de
verbetering van de bijdragen die vervoersystemen leveren tot de maatschappij en het industriële
concurrentievermogen binnen een uitgebreide EU, waarbij de negatieve effecten en gevolgen van
vervoer in verband met milieu, energieverbruik, veiligheid en volksgezondheid tot een minimum
moeten worden beperkt.
Er zal een nieuwe geïntegreerde benadering worden gevolgd die alle vervoerswijzen koppelt,
aandacht besteedt aan de sociaaleconomische en technologische dimensies van onderzoek en
kennisontwikkeling, en zowel innovatie als het beleidskader omvat.
De verschillende op dit gebied gecreëerde technologieplatforms (ACARE voor luchtvaart en lucht-
vervoer, ERRAC voor spoorvervoer, ERTRAC voor wegvervoer, WATERBORNE voor vervoer
over water, Waterstof en brandstofcellen) hebben langetermijnvisies en strategische onderzoeks-
agenda's uitgewerkt die een nuttige bijdrage tot de definitie van dit thema vormen, en zorgen voor
een aanvulling op de behoeften van beleidsmakers en de verwachtingen van de maatschappij.
Bepaalde aspecten van de strategische onderzoeksagenda's kunnen aanleiding geven tot het opzetten
van gezamenlijke technologie-initiatieven. Activiteiten van ERA-NET bieden mogelijkheden om
een verdere transnationale coördinatie voor specifieke onderwerpen binnen de vervoersector te
vergemakkelijken en, waar mogelijk, zal daaraan worden gewerkt.
1
        "Het Europese vervoersbeleid tot het jaar 2010: tijd om te kiezen" - COM(2001) 370.
 ---pagebreak--- 30.12.2006        NL                Publicatieblad van de Europese Unie                      L 400/187
Activiteiten die met name voor het MKB van belang zijn, zijn bijvoorbeeld: werken aan robuuste
technologiegedreven toeleveringsketens in de verschillende sectoren, MKB's toegang bieden tot
onderzoeksinitiatieven, en de rol en het opstarten van hightech-MKB's vergemakkelijken, vooral bij
geavanceerde vervoerstechnologieën en "dienstengerelateerde" activiteiten die specifiek zijn voor
vervoer, en bij de ontwikkeling van systemen en applicaties op het gebied van satellietnavigatie.
Binnen de verschillende actielijnen en over hun grenzen heen zullen zowel bestaande beleids-
behoeften als de ontwikkeling, beoordeling en uitvoering van nieuw beleid (zoals het maritieme
beleid en de totstandbrenging van het gemeenschappelijk Europees luchtruim) aan de orde komen.
Hierbij gaat het onder andere om studies, modellen en instrumenten op het gebied van strategische
monitoring en prognose waarbij kennis over de belangrijkste economische, sociale, veiligheids-,
beveiligings- en milieuaspecten voor vervoer wordt geïntegreerd. Bij activiteiten ter ondersteuning
van sectoroverschrijdende thematische onderwerpen zal de nadruk liggen op specifieke vervoers-
kenmerken zoals beveiligingsaspecten als inherente eis voor het vervoersysteem; het gebruik van
alternatieve energiebronnen bij vervoerstoepassingen; monitoring van de milieueffecten van het
vervoer, inclusief klimaatverandering; en maatregelen ter verbetering van de economische
integratie. In het kader van het milieuonderzoek moeten ook de mogelijkheden worden onderzocht
om de nadelige effecten van het vervoer te verminderen en het vervoer te optimaliseren, en onder
meer transportefficiency te stimuleren.
Er zal ook ondersteuning worden gegeven aan verspreidings- en benuttingsactiviteiten en effect-
beoordelingen, met bijzondere aandacht voor de specifieke gebruikersbehoeften, ook van kans-
armen, en beleidsvereisten in de vervoersector.
 ---pagebreak--- L 400/188         NL                 Publicatieblad van de Europese Unie                         30.12.2006
Activiteiten
Luchtvaart en luchtvervoer
De activiteiten zullen bijdragen tot essentiële beleidsterreinen van de Gemeenschap en de uitvoering
van de strategische onderzoeksagenda van ACARE. De kwantitatieve doelstellingen komen overeen
met het tijdsbestek 2020 van deze agenda. Het onderzoek heeft betrekking op alle vliegtuig-,
passagiersvervoer- en luchtzijdegerelateerde aspecten van het luchtvervoersysteem.
–         Het luchtvervoer groener maken: Ontwikkeling van technologie om de milieueffecten van
          de luchtvaart te verminderen teneinde de emissie van kooldioxide (CO2) te halveren, de
          specifieke emissie van stikstofoxiden (NOx) met 80 % te verlagen en de geluidshinder te
          halveren. Het onderzoek zal vooral gericht zijn op de bevordering van groene motor-
          technologieën zoals technologie voor alternatieve brandstoffen alsmede een verbeterde
          voertuigefficiëntie van vliegtuigen met vaste vleugels en draaivleugelvliegtuigen rotor-
          vliegtuigen (inclusief helikopters en tiltrotors), nieuwe intelligente lichte structuren en een
          verbeterde aerodynamica. Er zal ook aandacht worden besteed aan onderwerpen als een
          verbeterde vliegtuigafhandeling op het vliegveld (luchtzijde en landzijde) en lucht-
          verkeersbeheer, fabricage, onderhoud en recyclingprocessen.
 ---pagebreak--- 30.12.2006       NL                  Publicatieblad van de Europese Unie                      L 400/189
–        Verbetering van de tijdsefficiëntie: Verwezenlijking van een tempoverandering in de
         luchtvaart om de geraamde groei van drie keer zoveel vliegtuigbewegingen mogelijk te
         maken door de punctualiteit onder alle weersomstandigheden te verbeteren en de tijd die
         aan reisgerelateerde procedures op vliegvelden wordt besteed, significant te beperken en
         tegelijkertijd de veiligheid te blijven garanderen. Bij het onderzoek zal een innovatief
         systeem voor luchtverkeersbeheer (ATM) in de context van het SESAR1-initiatief worden
         ontwikkeld en geïmplementeerd door de integratie van lucht-, grond- en ruimte-
         componenten alsmede verkeersstroomregeling en meer autonomie voor vliegtuigen.
         Ontwerpaspecten van vliegtuigen ter verbetering van de afhandeling van passagiers en
         lading, nieuwe oplossingen voor een efficiënt gebruik van luchthavens en de aansluiting
         van het luchtvervoer op het algehele vervoersysteem zullen ook aan de orde komen. Via
         het SESAR-initiatief zal de meest efficiënte coördinatie van de ontwikkeling van ATM-
         systemen in Europa worden gewaarborgd2.
–        Zorgen voor tevredenheid en veiligheid van de klant: Een beslissende sprong voorwaarts
         maken door te kiezen voor de passagier en flexibiliteit te brengen in de dienstregeling, en
         tegelijkertijd het ongevalspercentage met een factor vijf terugbrengen. Nieuwe technolo-
         gieën zullen een ruimere keuze van vliegtuig/motorconfiguraties mogelijk maken, van
         wide body tot kleinere toestellen, waaronder hefschroefvliegtuigen, met een verhoogde
         automatisering bij alle onderdelen van het systeem, ook bij de besturing. De nadruk zal ook
         liggen op verbeteringen voor het comfort, het welzijn en nieuwe diensten voor passagiers,
         logistieke systemen voor de cabine en actieve en passieve veiligheidsmaatregelen met
         bijzondere nadruk op de menselijke factor. Er zal onder andere onderzoek worden gedaan
         naar de aanpassing van luchthavenactiviteiten en luchtverkeersregeling aan verschillende
         typen vliegtuigen en een benutting van 24 uur per dag bij aanvaardbare geluidsniveaus
         voor de omgeving.
1
        SESAR (Single European Sky Air Traffic Management Research) - Modernisering van de
        Europese infrastructuur voor luchtverkeersleiding, gerelateerd aan de verwezenlijking van
        het Gemeenschappelijk Europees Luchtruim.
2
        Daartoe is het de bedoeling een Gemeenschappelijke Onderneming voor de coördinatie van
        ATM-activiteiten op te richten.
 ---pagebreak--- L 400/190         NL                  Publicatieblad van de Europese Unie                     30.12.2006
–         Verbetering van de kostenefficiëntie: Stimulering van een concurrerende toeleveringsketen
          waardoor de doorlooptijd kan worden gehalveerd en de kosten van productontwikkeling en
          de exploitatiekosten kunnen worden verlaagd, hetgeen leidt tot goedkoper vervoer voor de
          burger. Het onderzoek zal vooral gericht zijn op verbeteringen in het hele bedrijfsproces,
          van conceptueel ontwerp tot productontwikkeling, fabricage en exploitatie, inclusief de
          integratie van de toeleveringsketen. Daarbij wordt aandacht besteed aan verbeterde
          simulatiemogelijkheden en automatisering, technologieën en methoden voor de verwezen-
          lijking van innovatieve en onderhouds-, reparatie- en revisievrije vliegtuigen, alsmede
          "slanke" vliegtuig-, luchthaven- en luchtverkeersbeheersoperaties.
–         Bescherming van vliegtuig en passagiers: Preventie van alle vormen van vijandige acti-
          viteiten die leiden tot verwonding, verlies, beschadiging of verstoring voor reizigers of
          burgers ten gevolge van misbruik van vliegtuigen. Het onderzoek zal vooral gericht zijn op
          de relevante onderdelen van het luchtverkeersysteem zoals beveiligingsmaatregelen bij het
          ontwerp van cabine en cockpit, automatische besturing en landing bij onbevoegd gebruik
          van vliegtuigen, bescherming tegen aanvallen van buitenaf en beveiligingsaspecten van het
          luchtruimbeheer en de van luchthavenoperaties.
–         Verkenning van het luchtvervoer van de toekomst: Verkenning van radicalere, milieu-
          efficiëntere, meer toegankelijke en innovatievere technologie die de stapsgewijze
          verandering zou kunnen bevorderen die nodig is voor het luchtvervoer in de tweede helft
          van deze eeuw en daarna. Er zal onderzoek worden gedaan naar aspecten als nieuwe
          concepten voor stuw- en draagkracht, nieuwe ideeën voor het interieur van vliegtuigen,
          met inbegrip van het ontwerp, nieuwe luchthavenconcepten, nieuwe methoden voor
          vliegtuignavigatie en verkeersleiding, alternatieve methoden voor de exploitatie van het
          luchtvervoersysteem en de integratie daarvan met andere vervoerswijzen.
 ---pagebreak--- 30.12.2006       NL                 Publicatieblad van de Europese Unie                       L 400/191
• Duurzaam oppervlaktevervoer (spoor, weg en water)
–        Het oppervlaktevervoer groener maken: Ontwikkeling van technologieën en kennis voor
         minder verontreiniging (lucht, met inbegrip van broeikasgassen, water en bodem) en
         milieueffecten op gebieden als klimaatverandering, gezondheid, biodiversiteit en
         geluidshinder. Het onderzoek zal leiden tot schonere en energie-efficiëntere aandrijving
         (bv. hybride-oplossingen) en bevorderlijk zijn voor het gebruik van alternatieve
         brandstoffen, inclusief waterstof en brandstofcellen als opties voor de middellange en de
         lange termijn, rekening houdend met aspecten van kostenefficiëntie en energie-efficiëntie.
         De activiteiten bestrijken technologie voor infrastructuur, voertuigen, vaartuigen en
         componenten, inclusief algehele systeemoptimalisering. Voorbeelden van onderzoek naar
         vervoer-specifieke ontwikkelingen zijn fabricage-, constructie-, exploitatie-, onderhoud-,
         diagnose-, reparatie-, inspectie-, ontmantelings-, verwijderings-, recycling- en sloop-
         strategieën en het optreden op zee bij ongevallen.
 ---pagebreak--- L 400/192         NL                 Publicatieblad van de Europese Unie                      30.12.2006
–         Stimulering en uitbreiding van "modal shift" en bestrijding van de congestie van vervoers-
          corridors1. Ontwikkeling en demonstratie voor naadloos aansluitend vervoer van deur tot
          deur voor personen en goederen alsmede technologie en systemen om effectieve inter-
          modaliteit te waarborgen, onder andere in de context van het concurrentievermogen van
          het vervoer per spoor en over het water. Hieronder vallen activiteiten voor inter-
          operabiliteit en operationele optimalisering van lokale, regionale, nationale en Europese
          vervoersnetten, -systemen en -diensten en de intermodale integratie daarvan in een
          geïntegreerde benadering. De activiteiten zullen gericht zijn op pan-Europese strategieën,
          een geoptimaliseerd gebruik van infrastructuur, met inbegrip van terminals en gespeciali-
          seerde netten, een verbeterd beheer van vervoer, verkeer en informatie, een betere vracht-
          logistiek, passagiersintermodaliteit en "modal shift"-strategieën ter bevordering van
          energie-efficiënte vervoermiddelen. Er zullen intelligente systemen, nieuwe concepten
          voor voer- en vaartuigen en technologieën worden ontwikkeld, onder andere voor laad- en
          losactiviteiten en gebruikersinterfaces. Onder kennis voor beleidsvorming zullen vallen:
          infrastructuurtarieven en -heffingen, evaluatie van maatregelen van het communautaire
          vervoersbeleid en beleid en projecten voor trans-Europese netwerken.
1
        Met het oog op de doelstelling om de "modal split" van 1998 te herstellen, zullen de
        activiteiten voor één vervoerswijze zich concentreren op het vervoer per spoor en over het
        water.
 ---pagebreak--- 30.12.2006       NL                  Publicatieblad van de Europese Unie                     L 400/193
–        Waarborging van duurzame stedelijke mobiliteit voor alle burgers, ook de kansarmen:
         Nadruk op de mobiliteit van personen en goederen door onderzoek naar de "auto van de
         volgende generatie" en de marktacceptatie daarvan, waarin alle elementen van een schoon,
         energie-efficiënt, veilig en intelligent wegvervoersysteem worden verenigd. Het onderzoek
         naar nieuwe vervoers- en mobiliteitsconcepten, innovatieve organisatieschema's en
         mobiliteitsbeheersystemen en kwalitatief hoogwaardig openbaar vervoer zal streven naar
         toegankelijkheid voor iedereen en een hoog intermodaal integratieniveau. Er zullen
         innovatieve strategieën voor schoon stadsvervoer1 worden ontwikkeld en getest. Er zal
         bijzondere aandacht worden besteed aan niet-verontreinigende vervoerswijzen, beheersing
         van de vraag, rationalisering van het privé-vervoer, en informatie- en communicatie-
         strategieën, -diensten en -infrastructuur. Tot de instrumenten en modellen ter onder-
         steuning van beleidsontwikkeling en -uitvoering behoren vervoersplanning en ruimtelijke
         ordening, alsook het verband met groei en werkgelegenheid.
1
        Op basis van de ervaringen van het CIVITAS-initiatief.
 ---pagebreak--- L 400/194         NL                 Publicatieblad van de Europese Unie                     30.12.2006
–         Verbetering van de veiligheid en de beveiliging: Ontwikkeling van technologieën en
          intelligente systemen voor de bescherming van kwetsbare personen zoals chauffeurs,
          berijders, passagiers, bemanning en voetgangers. Er zullen geavanceerde technische
          systemen en methodologieën voor risicobeheersing worden ontwikkeld voor het ontwerp
          en het gebruik van voer- en vaartuigen en infrastructuur. De nadruk zal liggen op
          integratieve benaderingen waarin menselijke factoren, constructieve integriteit, preven-
          tieve, passieve en actieve veiligheid, met inbegrip van monitoringsystemen, hulpverlening
          en crisisbeheersing worden gekoppeld. Veiligheid zal worden beschouwd als een
          intrinsieke component van het totale vervoersysteem waaronder vallen: infrastructuur,
          vracht (goederen en containers), vervoersgebruikers en -exploitanten, voer- en vaartuigen
          en maatregelen op het niveau van beleid en wetgeving, met inbegrip van instrumenten ter
          ondersteuning en validering van de besluitvorming; beveiliging zal aan de orde komen
          wanneer dit een inherente eis voor het vervoersysteem is.
–         Versterking van het concurrentievermogen: Verbetering van het concurrentievermogen van
          de vervoersector, waarborging van duurzame, efficiënte en betaalbare vervoersdiensten en
          schepping van nieuwe vaardigheden en werkgelegenheid door onderzoek en ontwikkeling.
          Tot de technologieën voor geavanceerde industriële processen behoren ontwerp, fabricage,
          assemblage, constructie en onderhoud; deze hebben tot doel de levenscycluskosten en de
          doorlooptijd bij ontwikkeling te verminderen. De nadruk zal liggen op innovatieve en
          verbeterde product- en systeemconcepten en vervoersdiensten die tot meer tevredenheid bij
          de klant leiden. Er zal een nieuwe productieorganisatie worden ontwikkeld, inclusief
          systemen voor het beheer van de toeleveringsketen en de distributie.
 ---pagebreak--- 30.12.2006        NL                 Publicatieblad van de Europese Unie                     L 400/195
• Ondersteuning van het Europese mondiale satellietnavigatiesysteem (Galileo en EGNOS)
Het Europese mondiale satellietnavigatiesysteem omvat Galileo en EGNOS en biedt een mondiale
infrastructuur voor plaats- en tijdsbepaling1.
–        Benutting van het volledige potentieel: bevordering van de toename van het gebruik van de
         diensten die variëren van open tot commerciële toegang, beveiliging van mensenlevens tot
         opsporing en redding en publiek gereguleerde diensten; toepassingen voor het vervoer-
         beheer, waaronder het vervoer van vracht en gevaarlijke materialen; exploitatie van
         nevenproduct-diensten; demonstratie van de baten en de effectiviteit van satellietnavigatie.
–        De instrumenten aanbieden en het geschikte klimaat scheppen: waarborging van een veilig
         en beveiligd gebruik van diensten, vooral door certificatie op belangrijke toepassings-
         gebieden; voorbereiding en bevestiging van de geschiktheid van diensten voor nieuw
         beleid en nieuwe wetgeving, inclusief de uitvoering daarvan; een aanpak voor publiek
         gereguleerde diensten aan de hand van het goedgekeurde toegangsbeleid; ontwikkeling van
         essentiële digitale topologie-, cartografie- en geodesiegegevens en -systemen voor gebruik
         in navigatietoepassingen; een aanpak voor veiligheids- en beveiligingsbehoeften en -eisen.
–        Aanpassing van ontvangers aan de eisen en upgrading van kerntechnologieën: verbetering
         van de prestaties van ontvangers, integratie van technologieën voor laag vermogensgebruik
         en miniaturisering, voltooiing van het bereik voor binnenhuisnavigatie, koppeling met
         apparatuur voor radiofrequentie-identificatie, benutting van software-ontvanger-
         technologie, combinatie met andere functies zoals telecommunicatie, ondersteuning van
         technologie voor essentiële navigatie-infrastructuur op de grond om stabiliteit en
         flexibiliteit te waarborgen.
1
        De onderzoeksactiviteiten zullen worden beheerd door de Europese GNSS-toezicht-
        autoriteit.
 ---pagebreak--- L 400/196         NL                 Publicatieblad van de Europese Unie                  30.12.2006
–         Ondersteuning van de evolutie van de infrastructuur: voorbereiding van het tweede-
          generatiesysteem, aanpassing aan de zich ontwikkelende behoeften van de gebruiker en
          marktprognoses, benutting van de internationalisering van de infrastructuur om mondiale
          markten aan te boren, en ontwikkeling van wereldwijde normen.
Internationale samenwerking
Internationale samenwerking is een belangrijke component van de OTO-activiteiten op dit gebied
en zal worden bevorderd wanneer er sprake is van belangen voor de industrie en beleidsmakers. Er
zullen specifieke acties op brede themagebieden worden overwogen als deze aantrekkelijk zijn voor
de markt (bijvoorbeeld ontwikkeling van mondiale handel en koppeling van netwerken en diensten
op continentaal en intercontinentaal niveau); mogelijkheden voor toegang tot en verwerving van
wetenschap en technologie die een aanvulling op de huidige Europese kennis vormt en wederzijds
profijt oplevert; en wanneer Europa reageert op mondiale behoeften (bijvoorbeeld klimaat-
verandering) of bijdraagt tot internationale normen en mondiale systemen (bijvoorbeeld toegepaste
logistiek en satellietnavigatie-infrastructuur).
Reactie op opkomende behoeften en onvoorziene beleidsbehoeften
Initiatieven op het gebied van opkomende behoeften zullen onderzoek ondersteunen dat reageert op
kritische gebeurtenissen en uitdagingen van toekomstige transportsystemen, zoals nieuwe vervoers-
en voertuigconcepten, automatisering, mobiliteit of organisatie.
Onvoorziene beleidsbehoeften waarvoor wellicht specifiek vervoergerelateerd onderzoek nodig is
zouden bijvoorbeeld algemene maatschappelijke vraagstukken kunnen zijn als veranderingen in de
demografie, de leefstijlen en de verwachtingen van de samenleving ten aanzien van vervoer-
systemen; en opkomende risico's of problemen die voor de Europese samenleving van groot belang
zijn.
 ---pagebreak--- 30.12.2006       NL                Publicatieblad van de Europese Unie                      L 400/197
8.       Sociaaleconomische wetenschappen en geesteswetenschappen
Doelstelling
Een diepgaand, gemeenschappelijk inzicht verkrijgen in complexe en onderling samenhangende
sociaaleconomische uitdagingen waarmee Europa wordt geconfronteerd, zoals groei, werk-
gelegenheid en concurrentievermogen, sociale samenhang, uitdagingen op maatschappelijk,
cultureel en onderwijsgebied in een uitgebreide EU, duurzaamheid, ecologische uitdagingen,
demografische verandering, migratie en integratie, kwaliteit van het bestaan en mondiale onderlinge
afhankelijkheid, met name om een verbeterde kennisbasis voor beleid op de betrokken gebieden te
scheppen.
Benadering
De onderzoeksprioriteiten betreffen de belangrijkste maatschappelijke, economische en culturele
uitdagingen waarmee Europa en de wereld nu en in de toekomst worden geconfronteerd. De voor-
gestelde onderzoeksagenda vormt een coherente aanpak om deze uitdagingen aan te gaan. De
ontwikkeling van een door de sociaaleconomische en geesteswetenschappen gevormde kennisbasis
voor deze cruciale uitdagingen zal een belangrijke bijdrage leveren tot de bevordering van
gezamenlijke inzichten in heel Europa en tot de oplossing van internationale problemen in een
ruimere context. De onderzoeksprioriteiten zullen de formulering, de uitvoering, de effecten en de
evaluatie van beleid, met inbegrip van regelgevingsmaatregelen op tal van communautaire
beleidsterreinen op Europees, nationaal, regionaal en lokaal niveau helpen verbeteren, en in de
meeste gevallen bevat het onderzoek een substantieel internationaal perspectief.
 ---pagebreak--- L 400/198        NL                Publicatieblad van de Europese Unie                      30.12.2006
Naast het onderzoek en de foresight op sociaaleconomisch en op sociaal-cultureel gebied zal er
nadruk worden gelegd op onderzoek in de geesteswetenschappen, dat andere perspectieven zal
opleveren en een essentiële bijdrage over de hele breedte van het thema zal opleveren op het gebied
van bijvoorbeeld de historische, de culturele en de filosofische aspecten, waarbij ook relevante
vraagstukken in verband met taal, identiteit en waarden aan de orde komen.
Er kan ook, in aanvulling op onderstaande onderzoeksthema's, worden voortgebouwd op relevante
nationale onderzoeksprogramma's, met gebruikmaking van de ERA-NET-regeling en, mogelijk,
van artikel 169. Voor bepaalde aspecten kan voor de bespreking van toekomstige onderzoeks-
agenda's ook gebruik worden gemaakt van sociale platforms; hierbij zou het onder andere gaan om
de onderzoekswereld en belanghebbenden uit de samenleving.
Het onderzoek zal worden gefaciliteerd door onderzoeksinfrastructuren die nieuwe onderzoeks-
gegevens genereren, bijvoorbeeld door (kwantitatieve en kwalitatieve) enquêtes, bestaande
gegevens beschikbaar maken voor internationaal vergelijkend onderzoek en toegang geven tot
bronmaterialen en geavanceerde onderzoeksinstrumenten en tot de resultaten van bestaand onder-
zoek op veel gebieden. Sommige van deze activiteiten zullen worden uitgevoerd via het onderdeel
Onderzoeksinfrastructuren van het programma Capaciteiten en andere via projecten binnen dit
thema. Het onderzoek zal steunen op toegang tot en gebruik van officiële statistische gegevens.
Er zullen specifieke verspreidingsacties worden ondernomen, gericht op bepaalde groepen en het
publiek in het algemeen, zoals workshops en conferenties waar onderzoekers van gedachten kunnen
wisselen met beleidsmakers en andere belanghebbenden, en de verspreiding van resultaten via
uiteenlopende media.
Er zal worden voorzien in passende coördinatie van het sociaaleconomisch en het geestes-
wetenschappelijk onderzoek en foresight-aspecten met het programma Samenwerking over de hele
breedte en andere specifieke programma's.
 ---pagebreak--- 30.12.2006        NL                Publicatieblad van de Europese Unie                       L 400/199
Activiteiten
• Groei, werkgelegenheid en concurrentievermogen in een kennismaatschappij
Dit onderdeel is gericht op ontwikkeling en integratie van onderzoek naar vraagstukken in verband
met groei, werkgelegenheid en concurrentievermogen teneinde een beter en geïntegreerd inzicht in
deze vraagstukken te verkrijgen met het oog op de verdere ontwikkeling van een kennis-
maatschappij. Het zal positieve gevolgen hebben voor het beleid en bevorderlijk zijn voor de
verwezenlijking van deze doelstellingen. In het onderzoek worden de volgende aspecten van het
vraagstuk geïntegreerd:
–        de veranderende rol van kennis in de hele economie, waaronder de rol van verschillende
         soorten kennis, vaardigheden en expertise in het algemeen, formeel en informeel onderwijs
         en een leven lang leren, alsook immateriële goederen en investeringen;
–        economische structuren, structurele veranderingen, mede op ruimtelijk gebied, zoals
         regionalisering en internationalisering, en productiviteitsaspecten, met inbegrip van de rol
         van de dienstensector, de financiële wereld, demografische aspecten, de vraag en
         langetermijn-veranderingsprocessen;
–        institutionele en beleidsvraagstukken, met inbegrip van het macro-economisch beleid,
         arbeidsmarkten, socialezekerheids- en zorgstelsels, nationale en regionale institutionele
         contexten en beleidssamenhang en -coördinatie.
 ---pagebreak--- L 400/200         NL                 Publicatieblad van de Europese Unie                     30.12.2006
Het onderzoek zal ingaan op belangrijke nieuwe uitdagingen en kansen ten gevolge van de toege-
nomen globalisering, economieën in opkomst, verplaatsing van bedrijfsactiviteiten en de uitbreiding
van de EU; voorts zal het zijn gericht op sociaaleconomische stabiliteit, de rol van technologie en
internationale technologieoverdracht, diverse vormen van innovatie en economische vernieuwing,
uitbesteding en inbesteding, jeugd en jeugdbeleid, economisch en sociaal ondernemerschap, en het
economische potentieel van het Europese culturele erfgoed en van de creatieve sector. Bij werk-
gelegenheidsvraagstukken zal worden gekeken naar werkloosheid en onvolledige werkgelegenheid.
• Economische, sociale en milieudoelstellingen combineren in Europees perspectief
Deze activiteit is gericht op ondersteuning van het maatschappelijk streven om economische,
sociale en milieudoelstellingen te combineren en aldus de basis voor duurzame ontwikkeling te
verbeteren. Het onderzoek voor deze activiteit zal twee onderling samenhangende aspecten bestrij-
ken:
–         de resultaten van de Europese en buiten-Europese sociaaleconomische modellen bij het
          combineren van de doelstellingen, de omstandigheden waarin dit is gebeurd, met inbegrip
          van de rol van dialoog, sociaal partnerschap, sectorhervorming, institutionele verandering
          en hun vermogen om nieuwe uitdagingen aan te gaan;
–         economische samenhang tussen regio's en stedelijke en regionale ontwikkeling in een
          uitgebreide EU; en sociale samenhang (inclusief ongelijkheden, sociale bescherming en
          sociale voorzieningen, fiscaal beleid, etnische betrekkingen en migratie, onderwijs en
          sociale uitsluiting, en gezondheid) en de relatie daarvan met sociale problemen zoals
          armoede, huisvesting, criminaliteit, delinquentie en drugs.
 ---pagebreak--- 30.12.2006       NL                 Publicatieblad van de Europese Unie                       L 400/201
–        Bij de benadering van deze onderwerpen zal worden gekeken naar:
         –     het bestaan van compromissen of synergieën tussen de economische, de sociale en de
               milieudoelstellingen in een mondiale context;
         –     de interactie tussen milieu1, energie en samenleving;
         –     duurzaamheid op lange termijn;
         –     aspecten voor ontwikkelingslanden;
         –     ruimtelijke aspecten, zoals stadsplanning, de rol van steden, grootstedelijke en andere
               stedelijke gebieden en daarmee verband houdende beleidsvraagstukken;
         –     culturele vraagstukken en de sociaaleconomische impact van Europees beleid en
               wetgeving.
Ook zal er aandacht worden besteed aan het vraagstuk van de welvaartsstaat als bron van ontwik-
keling, en het bieden van werk en huisvesting aan migranten en hun kinderen.
1
        Mondiale milieuverandering zal hoofdzakelijk worden behandeld binnen het thema Milieu.
 ---pagebreak--- L 400/202         NL                  Publicatieblad van de Europese Unie                        30.12.2006
• Belangrijke tendensen in de maatschappij en de gevolgen daarvan
Doel is het verkrijgen van inzicht en het evalueren van de oorzaken en de gevolgen van bepaalde
belangrijke maatschappelijke tendensen die grote consequenties hebben voor de Europese burgers,
voor de kwaliteit van hun bestaan en voor het beleid, en aldus het verschaffen van een basis voor tal
van beleidsterreinen. Het empirisch en theoretisch onderzoek zal in eerste instantie gericht zijn op
drie belangrijke tendensen:
–         demografische veranderingen zoals vergrijzing, geboortecijfers en migratie; er zal worden
          ingegaan op de algemene maatschappelijke en economische gevolgen en vraagstukken,
          waaronder het maatschappelijke en economische potentieel van actief ouder worden, de
          consequenties voor de pensioenstelsels, de uitdagingen van migratie en integratie, en de
          gevolgen voor stedelijke ontwikkeling;
–         veranderingen in de onderling samenhangende aspecten van leefstijlen, gezinnen, werk,
          consumptie (met inbegrip van aspecten in verband met consumentenbescherming),
          gezondheid en kwaliteit van het bestaan, waaronder vraagstukken in verband met kinderen,
          jeugd en handicaps, en het combineren van werk en gezin;
–         culturele interacties in internationaal perspectief zoals tradities uit verschillende maat-
          schappijen, diversiteit van bevolkingsgroepen, met inbegrip van etnische groepen,
          multiculturele vraagstukken, onderlinge verschillen in identiteit, taal en godsdienst-
          beoefening, en mogelijke vraagstukken in dit verband, zoals discriminatie, racisme,
          vreemdelingenhaat en onverdraagzaamheid.
Er zal aandacht worden besteed aan gendervraagstukken, ongelijkheden en veranderende waarden.
Bovendien zullen veranderingen in de perceptie van criminaliteit en misdaad worden onderzocht,
alsmede veranderingen in maatschappelijk verantwoord ondernemen.
 ---pagebreak--- 30.12.2006       NL                  Publicatieblad van de Europese Unie                      L 400/203
• Europa in de wereld
Het doel is inzicht te krijgen in de veranderende interacties en de onderlinge afhankelijkheid tussen
wereldregio's, met inbegrip van opkomende regio's en ontwikkelingsregio's, en de gevolgen ervan
voor die regio's, met name voor Europa, en het daarmee samenhangende vraagstuk van een aanpak
voor opkomende bedreigingen en risico's in een mondiale context en hun relatie met de rechten, de
vrijheden en het welzijn van de mens. Bij het onderzoek zullen twee onderling samenhangende
sporen worden gevolgd:
–        handels-, financiële, investerings- en migratiestromen en de gevolgen daarvan; ongelijke
         ontwikkeling, armoede en duurzaamheid; economische en politieke betrekkingen,
         mondiaal bestuur, met inbegrip van internationale instellingen. Hierbij zullen culturele
         interacties, zoals media en religies, en kenmerkende niet-Europese benaderingen worden
         verkend;
–        conflicten en de oorzaken en oplossing daarvan, en de bevordering van vrede; de relatie
         tussen veiligheid en destabiliserende factoren als armoede, criminaliteit, milieuaantasting,
         schaarste van middelen, ongelijke ontwikkeling, financiële instabiliteit en schulden;
         terrorisme en de oorzaken en gevolgen daarvan; veiligheidsgerelateerd beleid en perceptie
         van onveiligheid alsmede civiel-militaire betrekkingen.
In beide gevallen zal aandacht worden besteed aan de rol van Europa in de wereld, de ontwikkeling
van multilateralisme en het internationaal recht, de bevordering van democratie en grondrechten,
met inbegrip van uiteenlopende opvattingen daarover, en Europa zoals het van buitenaf wordt
gezien.
 ---pagebreak--- L 400/204         NL                  Publicatieblad van de Europese Unie                      30.12.2006
• De burger in de Europese Unie
In de context van de toekomstige ontwikkeling van de EU wordt ernaar gestreefd een beter inzicht
te verkrijgen in, enerzijds, de aspecten die een rol spelen bij de totstandbrenging van een gevoel van
democratisch "eigenaarschap" en actieve participatie door de burgers alsmede van een effectief en
democratisch bestuur op alle niveaus, met inbegrip van innovatieve bestuurlijke processen ter
verhoging van de participatie van de burgers en ter verbetering van de publiekprivate samen-
werking, en, anderzijds, de overeenkomsten en verschillen binnen Europa qua cultuur, godsdienst,
instellingen, recht, geschiedenis, talen en waarden. Het onderzoek zal aandacht besteden aan:
–         participatie (inclusief aspecten in verband met jeugd, minderheden en gender),
          representatie, verantwoordingsplicht en legitimiteit; de Europese openbare ruimte, media
          en democratie; verschillende vormen van bestuur in de EU, zoals economisch en wettelijk
          bestuur en de rol van de publieke en de privé-sector, beleidsprocessen en kansen tot
          beleidsvorming; de rol van het maatschappelijk middenveld; burgerschap en rechten; de
          gevolgen van de uitbreiding; en daarmee samenhangende waarden van de bevolking.
–         overeenkomsten en verschillen in Europa, met inbegrip van hun historische achtergrond en
          evolutie; verschillen in instellingen (inclusief normen, praktijken, wetten); cultureel
          erfgoed; uiteenlopende visies en perspectieven op Europese integratie en de uitbreiding,
          inclusief de standpunten van de bevolkingsgroepen; identiteiten, waaronder de Europese
          identiteit; benaderingen voor uiteenlopende samenlevende culturen; de rol van taal, kunst
          en religies; houdingen en waarden.
 ---pagebreak--- 30.12.2006       NL                 Publicatieblad van de Europese Unie                      L 400/205
• Sociaaleconomische en wetenschappelijke indicatoren
Teneinde te komen tot een beter gebruik van indicatoren in het beleid, wordt ernaar gestreefd een
dieper inzicht in het gebruik ervan bij beleidsontwikkeling en -uitvoering te verkrijgen, en
verbeteringen in indicatoren en methoden voor het gebruik ervan voor te stellen. Het onderzoek zal
aandacht besteden aan:
–        de manier waarop indicatoren voor beleidsdoelstellingen en bij de ontwikkeling en
         uitvoering van beleid worden gebruikt, op een scala van gebieden en van macro- tot
         microniveau, de geschiktheid van bestaande indicatoren en van het gebruik ervan,
         technieken om ze te analyseren, en voorstellen voor nieuwe indicatoren en indicatorensets;
–        de manier waarop op wetenschappelijk bewijs gebaseerd beleid beter kan worden
         ondersteund door indicatoren en gebruiksmethoden ervoor; indicatoren voor beleid met
         meerdere doelstellingen, voor beleidscoördinatie en voor regulering; ondersteuning van
         dergelijke indicatoren door officiële statistieken;
–        gebruik van indicatoren en gerelateerde benaderingen voor de evaluatie van onderzoeks-
         programma's, met inbegrip van effectbeoordeling.
 ---pagebreak--- L 400/206          NL                Publicatieblad van de Europese Unie                    30.12.2006
• Foresight-activiteiten
Het doel is nationale, regionale, communautaire en andere beleidsmakers uit te rusten met foresight-
kennis voor een vroegtijdige signalering van uitdagingen op lange termijn en gebieden van gemeen-
schappelijk belang die hen bij de formulering van beleid kunnen helpen. Hieronder vallen vier
soorten activiteiten:
–         breed opgezette sociaaleconomische foresight voor een beperkt aantal grote problemen en
          kansen voor de Gemeenschap, waarbij onderzoek wordt gedaan naar onderwerpen als de
          toekomst en de gevolgen van vergrijzing, migratie, globalisering van de productie en
          verspreiding van kennis, veranderingen inzake criminaliteit en grote risico's;
–         gerichtere thematische foresight van de ontwikkelingen op onderzoeksgebieden die in
          opkomst zijn of de bestaande gebieden overschrijden, alsmede over de toekomst van
          wetenschappelijke disciplines;
–         foresight inzake onderzoeksystemen en -beleid in Europa en elders, alsook over de
          toekomst van de betrokken belangrijke actoren;
–         van elkaar leren en onderlinge samenwerking tussen nationale en/of regionale foresight-
          initiatieven; samenwerking tussen foresight-initiatieven van de EU, van derde landen en
          internationale foresight-initiatieven.
 ---pagebreak--- 30.12.2006       NL                Publicatieblad van de Europese Unie                     L 400/207
Internationale samenwerking
Gezien de sterke internationale dimensie van het onderzoek zal op alle gebieden van het thema
internationale samenwerking worden ontwikkeld. Voor een aantal geselecteerde onderwerpen, die
worden gekozen op basis van de behoeften van de partnerlanden en van Europa, zullen er specifieke
internationale samenwerkingsactiviteiten op multilaterale en bilaterale basis worden ontwikkeld.
Reactie op opkomende behoeften en onvoorziene beleidsbehoeften
Onderzoek naar aanleiding van opkomende behoeften zal onderzoekers de gelegenheid bieden
onderzoeksproblemen te signaleren en aan te pakken die niet hierboven zijn genoemd. Dat zal de
aanzet geven tot innovatief denken over uitdagingen waarmee Europa wordt geconfronteerd en die
tot op heden niet algemeen worden besproken, of andere relevante combinaties van vraagstukken,
perspectieven en disciplines. Er zal ook onderzoek worden verricht om in te spelen op onvoorziene
beleidsbehoeften, zulks in nauw overleg met de beleidsmakers.
9.       Ruimtevaart
Doelstelling
Ondersteuning van een Europees ruimtevaartprogramma dat zich toespitst op toepassingen, zoals
GMES, waarvan de burger profiteert en die de concurrentiepositie van de Europese ruimtevaart-
industrie verbeteren. Hiermee wordt een bijdrage geleverd tot de ontwikkeling van een Europees
ruimtevaartbeleid waarmee de inspanningen van de lidstaten en andere belangrijke actoren, zoals
het Europees Ruimteagentschap (ESA), worden aangevuld.
 ---pagebreak--- L 400/208        NL                  Publicatieblad van de Europese Unie                      30.12.2006
Benadering
Op dit terrein zal de Gemeenschap bijdragen tot de bepaling van gemeenschappelijke doelstellingen
op basis van gebruikersvereisten en beleidsdoelstellingen, tot de coördinatie van activiteiten, tot de
voorkoming van dubbel werk, tot de bevordering van interoperabiliteit en tot de verbetering van de
kostenefficiëntie. Voorts zal een bijdrage worden geleverd tot de vaststelling van normen. Met het
Europese ruimtevaartbeleid1 zal tegemoet worden gekomen aan de doelstellingen van de overheden
en besluitvormers, terwijl tegelijkertijd het concurrentievermogen van de Europese industrie wordt
versterkt. Het zal worden uitgevoerd door middel van een Europees ruimtevaartprogramma, en het
zevende kaderprogramma zal bijdragen tot de ondersteuning en/of de aanvulling van de activiteiten
op het gebied van onderzoek en technologische ontwikkeling van andere, zowel publieke als
particuliere belanghebbenden in Europa.
De acties in het kader van dit thema dienen ter ondersteuning van de communautaire beleids-
doelstellingen, bijvoorbeeld op de gebieden landbouw, bosbouw, visserij, milieu, telecommunicatie,
veiligheid, ontwikkeling, gezondheid, humanitaire hulp, vervoer, wetenschap en onderwijs, en
zorgen ervoor dat Europa een rol speelt in de regionale en de internationale samenwerking. De in de
ruimte gestationeerde apparatuur zal ook voor bepaalde rechtshandhavingsdoeleinden op bepaalde
van deze terreinen worden gebruikt.
Met bijzondere aandacht voor het gebruik van bestaande capaciteiten in Europa, zijn de bij deze
prioriteit vermelde activiteiten in de eerste plaats gericht op: exploitatie van in de ruimte
gestationeerde apparatuur voor de implementatie van toepassingen, met name GMES (wereldwijde
monitoring van milieu en veiligheid), het project dat samen met Galileo het vlaggenschip van het
Europese ruimtevaartbeleid vormt, alsmede ruimteverkenning en basistechnologieën ter onder-
steuning van de strategische rol van de Europese Unie.
1
        "Het Europese ruimtevaartbeleid: Voorlopige elementen", COM(2005) 208.
 ---pagebreak--- 30.12.2006      NL                  Publicatieblad van de Europese Unie                    L 400/209
De toepassingsgerichte activiteiten vormen naar verwachting een aanvulling op activiteiten binnen
andere thema's van het specifieke programma "Samenwerking" (met name de activiteiten binnen
"Milieu" in samenhang met aardeobservatie en GEOSS, en de activiteiten binnen "Informatie- en
communicatietechnologieën"). Daarnaast zal er worden gezorgd voor thematische synergie met
verwante activiteiten in het kader van andere specifieke programma's. Er worden complementaire
acties overwogen middels het Kaderprogramma voor concurrentie en innovatie en het Onderwijs-
en opleidingsprogramma.
Onderzoek- en technologieoverdrachtsactiviteiten in het kader van dit thema zouden bijzonder aan-
trekkelijk kunnen zijn voor MKB's die zelf innovatieve technologieën ontwikkelen, waarvoor zij
zich vertrouwd dienen te maken met nieuwe ruimtevaarttechnologie (spin-in) of waarvoor zij
nieuwe toepassingen moeten vinden in andere segmenten (spin-off).
Het beheer van bepaalde onderdelen van de ruimtevaartactiviteiten zou kunnen worden toever-
trouwd aan bestaande externe organisaties, zoals het ESA1, en aan andere instanties en bureaus op
Europees of nationaal niveau. In het geval van GMES zouden de onderzoekactiviteiten kunnen
worden uitgevoerd door middel van een gemeenschappelijk technologie-initiatief (zie bijlage III).
1
        Onder de voorwaarden van de Kaderovereenkomst tussen de Europese Gemeenschap en het
        Europees Ruimteagentschap (PB 261 van 6.8.2004, blz. 64).
 ---pagebreak--- L 400/210        NL                  Publicatieblad van de Europese Unie                     30.12.2006
Activiteiten
• In de ruimte gestationeerde toepassingen ten dienste van de Europese samenleving
–         Wereldwijde monitoring van milieu en veiligheid (GMES)
Het doel is passende, op satellieten gebaseerde systemen voor monitoring en vroegtijdige alarme-
ring, mede voor de veiligheid van de burgers, te ontwikkelen in de vorm van unieke en wereldwijd
beschikbare databronnen, en de ontwikkeling in de toepassing daarvan in de praktijk te consolideren
en stimuleren. Dit programma dient ook ter ondersteuning van de ontwikkeling van operationele
GMES-diensten, die besluitvormers in staat stellen beter op crisissituaties en op problemen in
verband met het beheer van het milieu en de veiligheid en het beheer van natuurrampen te anti-
ciperen en de gevolgen daarvan te verzachten, te beginnen met fast-track-diensten voor het
aanpakken van noodsituaties, landmonitoring en scheepvaartdiensten. De onderzoekactiviteiten
dienen vooral een bijdrage te leveren tot de optimale benutting van GMES-data die vanuit de ruimte
zijn verzameld, en tot het combineren ervan met data van andere observatiesystemen tot complexe
producten die informatie en op de klant afgestemde diensten aan eindgebruikers moeten leveren
door middel van efficiënte data-integratie en efficiënt informatiebeheer. Wanneer dat noodzakelijk
is, zullen er andere satelliettechnologieën (bv. communicatie, navigatie) in de ontwikkeling van
GMES-diensten worden ingepast. De onderzoekactiviteiten dienen tevens bij te dragen tot de
verbetering van de bewakingstechnieken en de bijbehorende instrumentatietechnologie, waar nodig
tot de ontwikkeling van nieuwe in de ruimte gestationeerde systemen of een betere interoperabiliteit
van de bestaande, alsmede tot het gebruik ervan in (pre)operationele diensten waarmee aan speci-
fieke soorten verzoeken tegemoet kan worden gekomen. Het onderzoek moet de ontwikkeling
ondersteunen van duurzame, in de ruimte gestationeerde systemen en systemen in situ (zowel op de
grond als in de lucht) die met name bestemd zijn voor: landmonitoring, monitoring van de oceanen
en crisisbeheer, met frequente hogeresolutiebeelden voor gebieden die van bijzonder belang zijn,
inclusief gevoelige, stedelijke en snel evoluerende gebieden; voor risicopreventie en risico-
beheersing en alle soorten noodsituaties, waardoor een betere convergentie met andersoortige
systemen wordt verkregen.
 ---pagebreak--- 30.12.2006       NL                 Publicatieblad van de Europese Unie                     L 400/211
• Op milieugebied hebben de verzoeken betrekking op de verwerving van onafhankelijke
   gegevens over de stand van zaken en de evolutie bij het duurzaam gebruik van hernieuwbare
   bronnen (zoals bossen en overige vegetatie), wetlands, woestijnvorming, landbedekking, zoals
   sneeuw en ijs, en landgebruik, voedselvoorziening, landbouw- en visserijbeheer, koolstofputten-
   en voorraden, atmosferische processen en atmosferische chemie, alsmede over de toestand van
   de zee. Er zal rekening worden gehouden met het zesde milieuactieprogramma van de EU inzake
   het milieubeleid op het gebied van de monitoring van de klimaatverandering en de lucht-,
   bodem- en waterkwaliteit.
• Op het gebied van veiligheid hebben de verzoeken betrekking op verbetering van de verwerving,
   van de toegang tot en de uitwisseling van gegevens en informatie die nodig zijn voor rampen-
   bestrijding en -beheersing. Er dient steun te worden gegeven voor preventie/vermindering,
   monitoring, risicobeheersing en beoordeling van natuurlijke en technologische risico's, alsmede
   aan humanitaire hulpverlening ten behoeve van een goede beoordeling van de behoeften en de
   noodhulpplanning in verband met natuurrampen (zoals bosbranden, overstromingen en aard-
   bevingen) en humanitaire crises (vluchtelingen, intern ontheemden, enz.). Tevens moet er steun
   worden overwogen voor de uitvoering van communautair beleid ten aanzien van bijvoorbeeld
   het scheppen van een ruimte van vrijheid, veiligheid en recht, en op het gebied van grens-
   bewaking.
 ---pagebreak--- L 400/212         NL                Publicatieblad van de Europese Unie                       30.12.2006
–         Veiligheidsaspecten (ter aanvulling van het veiligheidsonderzoek en de GMES-activi-
          teiten)
In het SPASEC-rapport van de EG1 werd onderstreept dat ruimtediensten een dermate belangrijke
rol spelen voor het welzijn van de Europese samenleving dat bescherming van de kritische infra-
structuur in de ruimtevaartsector prioriteit verdient. Hiervoor zijn diensten en capaciteiten voor
bewaking van de in de ruimte gestationeerde middelen vereist, alsmede bescherming van de
terrestrische infrastructuur. Het bewakingssysteem voor het ruimtesegment zou bijvoorbeeld
informatie kunnen verstrekken over de belangrijkste eigenschappen van satellieten (zoals baan-
parameters en status van activiteit), de belangrijkste kenmerken van ruimtepuin dat een potentiële
bedreiging vormt (zoals baan en fysieke parameters) en ter zake doende informatie over ruimteweer
en aardscheerders. Op dit gebied zullen naar verwachting ook haalbaarheidsstudies worden gemaakt
en demonstratieprojecten worden gefinancierd.
–         Toepassingen van satellietcommunicatie
Het doel is de ondersteuning van innovatieve satellietcommunicatietoepassingen en -diensten,
naadloos geïntegreerd in de wereldwijde elektronische communicatienetwerken, voor burgers en
bedrijven in toepassingssectoren zoals civiele bescherming, beveiliging, digitale overheid, tele-
geneeskunde, afstandsonderwijs, opsporing en redding, toerisme en recreatie, vervoer, met inbegrip
van wagenparkbeheer en persoonlijke navigatie, landbouw, bosbouw en meteorologie. De nadruk
bij het onderzoek zal komen te liggen op de ontwikkeling van nieuwe toepassingen en het inzetten
van demonstratiemissies en preoperationele systemen voor situaties waarin met satelliet-
communicatie doeltreffend op deze behoeften op het vlak van 'downstream' GMES-diensten kan
worden ingespeeld.
1
         Verslag van het Panel van deskundigen voor ruimtevaart en veiligheid (maart 2005).
 ---pagebreak--- 30.12.2006     NL                 Publicatieblad van de Europese Unie                      L 400/213
• Verkenning van de ruimte
         –   Doel is het bieden van O&O-ondersteuning en het optimaliseren van wetenschappe-
             lijke meerwaarde door middel van synergie met initiatieven van het ESA of andere
             instanties en bureaus op Europees of op nationaal niveau op het gebied van ruimte-
             verkenning, waaronder de daarmee samenhangende implicaties ten aanzien van
             technologieoverdracht, alsook het vergemakkelijken van de toegang voor de weten-
             schappelijke gemeenschap tot de resultaten/de gegevens die met deze verkennings-
             vluchten zijn verzameld in het kader van het Europese ruimtevaart-programma. De
             onderzoekactiviteiten zullen in het bijzonder plaatsvinden in de vorm van onder-
             steuningsacties, haalbaarheidsstudies en preoperationele projecten. Er dient een
             nadere overweging plaats te vinden met betrekking tot verdere dimensies: zoals de
             intrinsieke mogelijkheden voor internationale samenwerking en het belang van
             bewustmaking en verspreiding van resultaten.
         –   Verder worden er ondersteunende acties en haalbaarheidsstudies overwogen om de
             inspanningen voor de ontwikkeling van in de ruimte gestationeerde telescopen en
             detectoren en voor de gegevensanalyse in de ruimtewetenschappen beter te coör-
             dineren. De in dit kader ondernomen acties zullen een aanvulling vormen op de
             nationale en internationale programma's (met name van het ESA), en zullen tot doel
             hebben na te gaan welke mogelijkheden voor internationale samenwerking zich
             aandienen.
• OTO ter versterking van de grondslagen van de ruimtevaart
         –   Ruimtevaarttechnologie
             De algemene doelstelling is het verbeteren van het concurrentievermogen, de
             kostenefficiëntie en de onafhankelijke toegang van de Europese sector ruimtevaart-
             technologie in brede zin.
 ---pagebreak--- L 400/214          NL                Publicatieblad van de Europese Unie                       30.12.2006
          In het bijzonder zou deze doelstelling kunnen worden bereikt door ruimtevaartonderzoek
          en de ontwikkeling voor behoeften op lange termijn, zoals ruimtevervoer, bijvoorbeeld
          door middel van: beoordeling van de langetermijnbehoeften, systeemstudies waarbij
          rekening wordt gehouden met de behoeften van de eindgebruikers, technologisch basis-
          onderzoek voor de volgende generatie ruimtetransport- en stuwsystemen.
–         Ruimtewetenschappen
          Het doel is een bijdrage te leveren tot de ontwikkeling van geavanceerde technologieën die
          in de ruimtewetenschappen kunnen worden toegepast. De ruimtewetenschappen bieden
          niet alleen belangrijke nieuwe inzichten in de structuur van het heelal, een beter begrip van
          onze aarde en ons zonnestelsel en een nieuwe benadering van de biogeneeskunde en de
          biowetenschappen en natuurkunde, maar vormen daarnaast ook een krachtige motor voor
          nieuwe technologische ontwikkelingen die resulteren in veel nuttige toepassingen voor de
          samenleving. Het zevende kaderprogramma dient ter opvulling van de leemtes van lopende
          wetenschappelijke programma's en ter ondersteuning van wetenschappelijke activiteiten,
          onder meer aan boord van het internationale ruimtestation ISS. Voorts worden onder-
          steuningsactiviteiten overwogen die de toegankelijkheid van wetenschappelijke gegevens,
          waaronder met eerdere vluchten verkregen gegevens, moeten verbeteren.
Internationale samenwerking
De exploitatie en verkenning van de ruimte zijn per definitie mondiale aangelegenheden. Door
doeltreffende internationale samenwerking op ruimtevaartgebied kan de politieke rol van de Unie
op het wereldtoneel worden versterkt, evenals haar economische concurrentiepositie en haar
reputatie wat betreft wetenschappelijke excellentie. De samenwerking op ruimtevaartgebied dient
ook de doelstellingen van het extern beleid van de Gemeenschap (bv. steun voor de ontwikke-
lingslanden en nabuurschapslanden).
 ---pagebreak--- 30.12.2006       NL                   Publicatieblad van de Europese Unie                   L 400/215
In dat opzicht zal de aandacht zijn gericht op de ontwikkeling van een alomvattende strategie voor
internationale samenwerking op het gebied van de ruimtevaart, alsook van een doeltreffend
coördinatiemechanisme waarbij alle relevante Europese actoren worden betrokken.
De ruimtevaart dient te worden beschouwd als een sector bij uitstek voor de ontwikkeling van
internationale activiteiten, in het bijzonder in samenwerking met toonaangevende en opkomende
ruimtevaartmogendheden, zoals Rusland, de Verenigde Staten, China, India, Canada, Japan,
Oekraïne en andere landen met ruimtevaartactiviteiten.
Er zullen inspanningen blijven worden geleverd om in de ruimte gestationeerde oplossingen meer te
gebruiken voor duurzame ontwikkeling en risicopreventie in verband met natuurrampen en
humanitaire crises, met name in Afrika. Dit strookt met de algemene aanpak van GMES ten aanzien
van milieubewaking1 en veiligheid.
Om betere kansen te creëren voor doeltreffende samenwerking en ervoor te zorgen dat de beste
internationale expertise op ruimtevaartgebied in het Europese ruimtevaartprogramma wordt opge-
nomen, zullen specifieke samenwerkingsactiviteiten worden opgezet ten behoeve van bilaterale of
multilaterale projecten, internationale en wereldwijde initiatieven en samenwerking met opkomende
economieën en ontwikkelingslanden. In het kader van deze activiteiten zullen ook de internationale
verplichtingen worden geëvalueerd en gecontroleerd.
Reactie op opkomende behoeften en onvoorziene beleidsbehoeften
Onderzoek naar nieuwe behoeften zal in de sector ruimtevaartonderzoek nieuwe innovatieve oplos-
singen voor technologische ontwikkelingen mogelijk maken en op andere gebieden tot aanpas-
singen en toepassingen kunnen leiden (bv. beheer van hulpbronnen, biologische processen en
nieuwe materialen). Bij het onderzoek dat plaatsvindt om te voldoen aan onvoorziene beleids-
behoeften, zullen onderwerpen aan bod komen als het leveren van oplossingen op basis van ruimte-
vaarttechnologie ter ondersteuning van ontwikkelingslanden en de ontwikkeling van nieuwe tele-
detectietechnieken en satellietcommunicatiehulpmiddelen en -methoden die relevant zijn voor het
beleid van de Gemeenschap en die bijdragen tot sociale integratie.
1
        Bijvoorbeeld het Kyoto-protocol, het Verdrag ter bestrijding van woestijnvorming van de
        Verenigde Naties, het Biodiversiteitsverdrag van de VN, de conclusies van de Wereldtop
        inzake duurzame ontwikkeling van 2002 en de conclusies van de Top van de G8 van 2005.
 ---pagebreak--- L 400/216        NL                  Publicatieblad van de Europese Unie                      30.12.2006
10.       Veiligheid
Doelstelling
Het ontwikkelen van de technologie en kennis voor het opbouwen van de capaciteit die nodig is om
de burger te beveiligen tegen dreigingen als terrorisme, natuurrampen en criminaliteit met eerbiedi-
ging van de fundamentele mensenrechten en de persoonlijke levenssfeer; het garanderen van een
optimaal en gecoördineerd gebruik van beschikbare en zich ontwikkelende technologieën ter bevor-
dering van de civiele Europese beveiliging; het stimuleren van de samenwerking tussen aanbieders
en gebruikers van civiele-beveiligingsoplossingen; het verbeteren van het concurrentievermogen
van de Europese beveiligingsindustrie en het boeken van taakgerichte onderzoeksresultaten om de
beveiligingsleemten te beperken.
Benadering
Veiligheid in Europa is een eerste voorwaarde voor voorspoed en vrijheid. Het onderzoek op het
gebied van veiligheid is uitsluitend gericht op civiele toepassingen en het dient ter ondersteuning
van de uitvoering van beleid en initiatieven van de Gemeenschap die betrekking hebben op veilig-
heid, zoals het scheppen van een ruimte van vrijheid, veiligheid en rechtvaardigheid, vervoer,
gezondheid (zoals het EU-Gezondheidsbeschermingsprogramma1), civiele bescherming (onder
meer tegen natuurrampen en industriële ongevallen), energie, milieu en extern beleid. Hierdoor
draagt dit thema bij tot de groei, de werkgelegenheid en het concurrentievermogen in de Europese
beveiligingsindustrie. Het maakt het ook gemakkelijker dat de diverse nationale en internationale
spelers samenwerken en hun activiteiten onderling afstemmen teneinde onnodige doublures te
voorkomen en waar mogelijk gebruik te maken van synergie. Het heeft tot doel leemten in de
capaciteit op te vullen en zal een duidelijke meerwaarde opleveren voor de beveiligingsbehoeften in
Europa. Eerbiediging van de privacy en de burgerlijke vrijheden is een van de sturende principes
van dit thema. Onderzoek op het gebied van technologieën voor dodelijke en/of vernietigings-
wapens is van dit thema uitgesloten.
1
        Met de bedoeling beter voorbereid te zijn op en beter te kunnen reageren bij doelbewuste
        verspreiding van biologische en/of chemische stoffen.
 ---pagebreak--- 30.12.2006        NL                Publicatieblad van de Europese Unie                        L 400/217
De bijzondere vertrouwelijkheidseisen moeten worden nageleefd, maar de transparantie van de
onderzoeksresultaten mag daarbij niet onnodig worden beperkt. Daarnaast moeten gebieden worden
aangewezen waar thans transparantie van onderzoeksresultaten mogelijk is.
Met deze, niet aan defensie gerelateerde, activiteiten op het niveau van de Gemeenschap worden de
vier taakgebieden in verband met civiele beveiliging bestreken, die zijn vastgesteld om in te spelen
op specifieke uitdagingen van groot politiek gewicht en met een Europese meerwaarde ten aanzien
van de dreigingen en de potentiële veiligheidsincidenten, alsmede drie gebieden die voor alle
sectoren van gemeenschappelijk belang zijn. Elk taakgebied omvat zes fasen, die qua timing en
nadruk van elkaar verschillen. Deze zes fasen zijn: opsporing (incidentgerelateerd), preventie
(dreiginggerelateerd), bescherming (doelgerelateerd), voorbereiding (actiegerelateerd), reactie
(crisisgerelateerd) en herstel (gevolggerelateerd); zij beschrijven welke activiteiten in welke fase
moeten plaatsvinden. De eerste vier fasen hebben betrekking op het vermijden van incidenten en het
verzachten van de potentiële negatieve effecten ervan, de laatste twee op het beheersen van de
crisissituatie en de gevolgen ervan op langere termijn.
In elke fase van de verschillende taakgebieden is er een specifieke groep capaciteiten waarover
degenen die verantwoordelijk zijn voor de veiligheid van de burgers moeten beschikken om doel-
treffend het hoofd te bieden aan dreigingen en incidenten. Deze capaciteiten vormen een indicatie
van de manier waarop de maatregelen zullen worden uitgevoerd; in sommige gevallen dragen zij bij
aan meer dan één missie of taakgebied. De verwerving van die capaciteiten is gebaseerd op een
combinatie van kennis, technologieën en organisatorische maatregelen. In het kader van dit thema
wordt voorts nagegaan op welke verschillende manieren er een doeltreffende verbinding tot stand
kan komen tussen de versterkte kennis en technologieën en een beter gebruik van gemeenschappe-
lijke ICT-systemen op het gebied van verschillende operaties, enerzijds, en de ontwikkelde proces-
sen en de daadwerkelijke uitvoering daarvan door de diverse eindgebruikers, anderzijds, zulks om
de Europese beveiligingscapaciteiten te verbeteren.
 ---pagebreak--- L 400/218        NL                Publicatieblad van de Europese Unie                       30.12.2006
Het onderzoek zal met name zijn gericht op het opvullen van hiaten in de capaciteit door de
ontwikkeling van voor het specifieke taakgebied vereiste technologieën en vaardigheden die zullen
worden vastgesteld door middel van een top-down-benadering op basis van een dialoog met de
eindgebruikers, overeenkomstig de doelstellingen en prioriteiten. Als eindgebruikers van het onder-
zoek op het gebied van beveiliging, zullen overheden, bedrijfsleven en burgers van de EU volledig
worden betrokken bij het bepalen van de vereisten van beveiligingsonderzoek. Er zal een systeem-
analytische aanpak worden gevolgd om hiaten in de civiele beveiliging en de O&O-eisen daarvan
op elk taakgebied te onderzoeken. Onder meer zal er een analyse worden verricht van de beveili-
gingsvereisten van het civiele bedrijfsleven.Dit bepalen van onderzoeksvereisten dient voortdurend
een belangrijk onderdeel van het onderzoek in het kader van dit thema te zijn.
Deze op het opsporen van capaciteitshiaten gerichte aanpak zal worden gecompleteerd met een
bottom-up-benadering voor het opsporen en analyseren van technologieën om na te gaan hoe ze
kunnen worden gebruikt om de Europese veiligheid te versterken. Van belang daarbij is te kunnen
steunen op de topkwaliteit van de aanbodzijde (bijvoorbeeld bedrijfsleven, universiteiten, onder-
zoekscentra) voor het aandragen van innovatieve beveiligingsoplossingen.
Het onderzoek zal een multidisciplinair en taakgericht karakter hebben; het loopt van ontwikkeling
van technologie en methodologie tot integratie, demonstratie en validatie van technologie en
systemen. Het multifunctionele karakter van technologieën wordt gestimuleerd teneinde de ruimte
voor toepassing ervan zo groot mogelijk te maken en om de kruisbestuiving en aanwending van
beschikbare en zich ontwikkelende technologieën in de sector civiele beveiliging te stimuleren. Het
onderzoeksthema veiligheid heeft als doel het ontwikkelen van doeltreffende oplossingen voor de
middellange tot lange termijn die voldoende flexibel en innovatief zijn om de zich voordoende
bedreigingen het hoofd te bieden. Daarnaast dient het ter aanvulling en integratie van het technolo-
gie- en meer systeemgericht onderzoek binnen andere thema's, dat niettemin relevant is voor de
civiele beveiliging.
 ---pagebreak--- 30.12.2006       NL                 Publicatieblad van de Europese Unie                       L 400/219
Het beveiligingsonderzoek vereist specifieke uitvoeringsvoorschriften om het bijzondere karakter
ervan in acht te nemen, ter bescherming van gevoelige, veiligheidsgerelateerde informatie, en om
voldoende informatie over de resultaten voor de lidstaten en de eindgebruikers te verstrekken.
Het onderzoek wordt uitsluitend gericht op civiele-beveiligingstoepassingen. Omdat wordt ingezien
dat technologie op bepaalde gebieden zowel voor civiele als voor militaire doeleinden kan worden
gebruikt, zal een passend raamwerk worden gecreëerd voor coördinatie met de activiteiten van het
Europese Defensieagentschap (EDA). Daarnaast wordt er voorzien in coördinatie van het beveili-
gingsonderzoek met andere activiteiten op nationaal en Europees niveau, om onderling informatie
te verstrekken en om onnodige dubbele financiering te voorkomen.
De rol van het midden- en kleinbedrijf (MKB) bij de activiteiten wordt even sterk aangemoedigd als
die van de autoriteiten en organisaties die met de beveiliging van de bevolking zijn belast. De door
de Europese Adviesraad voor veiligheidsonderzoek (ESRAB)1 opgestelde onderzoekagenda voor de
langere termijn zal houvast bieden bij de vaststelling van de inhoud en opzet van het onderzoek op
dit terrein.
1
         Opgericht tijdens de periode van drie jaar van de Voorbereidende actie voor veiligheids-
         onderzoek (PASR 2004-2006).
 ---pagebreak--- L 400/220         NL                 Publicatieblad van de Europese Unie                     30.12.2006
Activiteiten
De activiteiten hebben betrekking op de volgende taakgebieden:
• Beveiliging van burgers: De activiteiten zullen zich concentreren op de dreigingsaspecten van
   potentiële incidenten van transnationaal belang, zoals daders, de door hen gebruikte apparatuur
   en hulpmiddelen, en hun aanvalsmechanismen. Voor dit taakgebied zijn allerlei capaciteiten
   nodig, waarvan een groot deel vooral verband houdt met de fasen "opsporing", "preventie" en
   "voorbereiding" en "reactie". Het is de bedoeling zowel incidenten te voorkomen als de
   mogelijke gevolgen daarvan te verzachten. Om de vereiste capaciteiten te verwerven voor het
   bieden van civiele bescherming, met inbegrip van biobeveiliging en bescherming tegen gevaren
   in verband met criminaliteit en terroristische aanslagen, zal de nadruk worden gelegd op zaken
   als: dreiging (bv. chemische, biologische, radioactieve, nucleaire (CBRN) dreiging), kennis (bv.
   het verzamelen, opslaan, benutten en delen van inlichtingen; alarmering), opsporen (bv. van
   gevaarlijke stoffen, springstoffen, B- of C-agentia, personen of groepen, verdacht gedrag),
   identificatie en authentificatie (bv. van personen, aard en hoeveelheid van de stoffen), preventie
   (bv. controle op toegang en bewegingen, met betrekking tot financiële bronnen, controle op
   financiële structuren), bereidheid (bv. risicoanalyse; bescherming tegen CBRN-dreiging,
   controle op doelbewuste introductie van biologische en chemische agentia; beoordeling van de
   niveaus van de strategische reserves zoals mankracht, vaardigheden, uitrusting, verbruiks-
   goederen; met betrekking tot grootschalige gebeurtenissen, enz.), neutralisering (bv. raketten,
   communicatie, voertuigen en niet-destructieve systemen) en inperking van de gevolgen van
   terroristische aanvallen en criminaliteit, dataverwerking ten behoeve van rechtshandhaving.
 ---pagebreak--- 30.12.2006       NL                 Publicatieblad van de Europese Unie                       L 400/221
• Beveiliging van de infrastructuur en de nutsvoorzieningen: De activiteiten zullen zich toe-
   spitsen op de doelwitten van een incident of ramp van transnationaal belang, bijvoorbeeld de
   infrastructuur, met inbegrip van locaties voor grote evenementen, belangrijke locaties met een
   politieke (bv. parlementsgebouwen) of symbolische (bv. bepaalde monumenten) betekenis en de
   nutsvoorzieningen voor energie (waaronder olie, elektriciteit en gas), water, vervoer (door de
   lucht, over zee en over land), communicatie (inclusief de omroep), de financiële, bestuurlijke en
   gezondheidsinfrastructuur, enz. Voor dit taakgebied zijn allerlei capaciteiten nodig, waarvan een
   groot aantal vooral verband houdt met de fase "bescherming", maar ook met fase "voorberei-
   ding". Het is de bedoeling zowel incidenten te voorkomen als de mogelijke gevolgen daarvan te
   verzachten. Om de vereiste capaciteiten te ontwikkelen, zal de nadruk komen te liggen op
   thema's als: analyseren, modelleren en evalueren van de kwetsbare punten van de fysieke
   infrastructuur en de werking ervan; beveiliging van bestaande en toekomstige openbare en
   particuliere kritische netwerkinfrastructuren, -systemen en -diensten wat betreft de fysieke,
   logische en functionele kant daarvan; controle- en alarmeringssystemen om bij incidenten snel te
   kunnen reageren; bescherming tegen kettingreacties bij incidenten, definitie en ontwerp van
   criteria voor de aanleg van nieuwe beveiligde infrastructuren en nutsvoorzieningen.
 ---pagebreak--- L 400/222         NL                  Publicatieblad van de Europese Unie                    30.12.2006
• Intelligente grensbewaking en -beveiliging: De activiteiten zullen betrekking hebben op
   thema's die van belang zijn voor alle opeenvolgende niveaus van de Europese grens-
   beveiligingsstrategie, te beginnen met de viusumaanvraagprocedures in de ambassades en
   consulaire posten (niveau 1), vervolgens grensoverschrijdende samenwerking (niveau 2),
   maatregelen aan de doorlaatposten van de landgrenzen, in havens en luchthavens alsmede tussen
   de doorlaatposten van de groene en blauwe grenzen (niveau 3) en tenslotte activiteiten binnen de
   Europese buitengrenzen (niveau 4), zoals informatie-uitwisseling, compenserende maatregelen,
   het Schengeninformatiesysteem (SIS), justitiële samenwerking alsook politiële samenwerking en
   samenwerking op het gebied van douane en grensbewaking. Voor dit taakgebied zijn allerlei
   capaciteiten nodig, waarvan een groot deel vooral verband houdt met de fasen "opsporing",
   "preventie" en "bescherming". Het is de bedoeling zowel incidenten te voorkomen als de
   mogelijke gevolgen daarvan te verzachten.
          Om de vereiste capaciteiten te ontwikkelen, zal de nadruk komen te liggen op thema's als:
          verhoging van de doeltreffendheid en efficiëntie van alle veiligheidsrelevante systemen,
          apparatuur, gereedschappen en processen die bij de grensposten worden gebruikt
          (bv. identificatie van inreizende personen, niet-invasieve opsporing van personen en
          goederen, het traceren van stoffen, monsterneming, teledetectie waaronder data-acquisitie
          en -analyse, enz.); verhoging van de veiligheid van de land- en zeegrenzen van Europa (bv.
          door niet-invasieve en onderwaterdetectie van voertuigen, het traceren van voertuigen,
          ruimtelijke herkenning waaronder data-acquisitie en analyse, bewaking, operaties op
          afstand, enz.); maritieme beveiliging; analyse en beheersing van (illegale) migratiestromen.
          Er zal een passend kader worden geschapen voor coördinatie met de activiteiten van het
          Europees agentschap voor het beheer van de operationele samenwerking aan de
          buitengrenzen.
 ---pagebreak--- 30.12.2006       NL                  Publicatieblad van de Europese Unie                      L 400/223
• Herstel van de beveiliging en veiligheid in crisissituaties: De activiteiten zullen zich toe-
   spitsen op technologieën die een overzicht bieden en ter ondersteuning dienen van nood-
   beheersmaatregelen, zoals op het gebied van civiele bescherming (inclusief natuurrampen en
   industriële ongevallen), humanitaire hulp en reddingsoperaties. Voor dit taakgebied zijn allerlei
   capaciteiten nodig, waarvan een groot deel vooral verband houdt met de fasen "voorbereiding",
   "reactie" en "herstel". Het is de bedoeling de gevolgen van het incident te beperken. Om de
   vereiste capaciteiten te ontwikkelen, zal de nadruk komen te liggen op thema's als: algemene
   organisatorische en operationele voorbereiding op veiligheidsincidenten (bv. inter-organisa-
   torische coördinatie en noodcommunicatie, beoordeling van strategische reserves, strategische
   inventaris, enz.), crisisbeheersing (bv. geïntegreerde alarmerings- en beheersmethoden,
   beoordeling van de vereisten i.v.m. incidenten en prioriteiten, integratie van heterogene actoren
   en middelen, evacuatie en isolatie, neutralisering en inperking van de gevolgen van terroristische
   aanslagen en criminaliteit, enz.) optreden in vijandelijk gebied, humanitaire noodhulp en het
   beheersen van de gevolgen en kettingreacties bij veiligheidsincidenten (bv. de continuïteit van de
   gezondheidszorg, het functioneren van het bedrijfsleven, vertrouwenherstellende maatregelen,
   herstel van de verstoorde of vernietigde werking van de samenleving, enz.).
 ---pagebreak--- L 400/224        NL                 Publicatieblad van de Europese Unie                     30.12.2006
De bovengenoemde gebieden zullen worden gesteund door activiteiten op de volgende gebieden die
voor alle sectoren van belang zijn:
• Integratie, interconnectiviteit en interoperabiliteit van beveiligingssystemen: Met de
   activiteiten op het gebied van inlichtingen, informatievergaring en civiele veiligheid worden de
   voorwaarden gecreëerd voor de ontwikkeling en bijgedragen tot de prestaties van technologie die
   nodig is voor de ontwikkeling van bovengenoemde capaciteiten, zodat de nadruk komt te liggen
   op multisectorale thema's zoals: verbetering van de interoperabiliteit en communicatie tussen
   systemen, apparatuur, diensten en processen, waaronder informatie-infrastructuren voor rechts-
   handhaving, brandbestrijding, civiele bescherming en gezondheidszorg, met behoud van de
   betrouwbaarheid ervan, bescherming van de vertrouwelijkheid en integriteit van informatie,
   traceerbaarheid van alle transacties en de verwerking daarvan, enz. Bovendien zal in het kader
   van de activiteiten aandacht worden besteed aan normalisatie- en opleidingsaspecten (onder meer
   met betrekking tot culturele, persoonlijke en organisatorische interoperabiliteit).
 ---pagebreak--- 30.12.2006        NL                 Publicatieblad van de Europese Unie                      L 400/225
• Beveiliging en de samenleving: De activiteiten zijn multisectoraal van aard en moeten worden
   uitgevoerd door interactie tussen natuurwetenschappen, technologie en andere wetenschappen, in
   het bijzonder politieke, sociale en menswetenschappen. De nadruk zal worden gelegd op zowel
   culturele en sociaaleconomische analyses als systeemrisicoanalyses, scenario-ontwikkeling en
   andere onderzoekactiviteiten die verband houden met onderwerpen als: veiligheid als dynamisch
   concept (totaalanalyses van veiligheidskritische behoeften met het oog op de definitie van de
   belangrijkste functie-eisen om op de wisselvalligheid van het veiligheidslandschap in te spelen);
   onderlinge afhankelijkheid, kwetsbare punten door toedoen van rampen en nieuwe dreigingen
   (bv. op het gebied van terrorisme en georganiseerde misdaad); de houding van burgers in crisis-
   situaties (bv. de perceptie van terrorisme en criminaliteit, het gedrag van menigtes, begrip bij het
   publiek voor burgerrechten en sociaal-culturele vormen van bescherming en acceptatie van
   beveiligings- (en veiligheids-)maatregelen; voorbereiding en gereedheid van de bevolking voor
   terroristische aanslagen; kwesties in verband met de communicatie tussen de overheid en de
   burgers in crisissituaties; verhoging van de alertheid van de bevolking op dreigingen; voor-
   lichting van de burgers over de interne beveiligings- en hulpverleningsapparaten van de lidstaten
   en de EU; gedragswetenschappelijke, psychologische en andere analyses van terroristen;
   ethische kwesties met betrekking tot de bescherming van persoonsgebonden gegevens en
   integriteit van informatie. Het onderzoek zal ook worden gericht op de ontwikkeling van
   statistische indicatoren voor criminaliteit teneinde veranderingen op het gebied van criminaliteit
   te evalueren.
• Coördinatie en opzet van het beveiligingsonderzoek: Dit gebied fungeert als platform voor
   activiteiten voor de coördinatie en opzet van nationale, Europese en internationale beveiligings-
   activiteiten, de ontwikkeling van synergieën tussen civiel, beveiligings- en defensieonderzoek,
   alsmede de coördinatie tussen vraag- en aanbodzijde van het beveiligingsonderzoek. De acti-
   viteiten zullen zich concentreren op de verbetering van de desbetreffende juridische vereisten en
   procedures.
 ---pagebreak--- L 400/226         NL               Publicatieblad van de Europese Unie                    30.12.2006
Internationale samenwerking
De internationale samenwerking bij activiteiten op het gebied van het beveiligingsonderzoek zal
overeenkomstig de interne en externe aspecten van het communautaire beleid worden geïmple-
menteerd. Gezien de bijzondere gevoeligheid van dit themagebied zal de internationale samen-
werking voor de betrokken landen van geval tot geval worden overwogen. Bijzondere vereisten en
criteria voor internationale samenwerking kunnen in het werkprogramma worden gespecificeerd.
Er zal worden overwogen specifieke internationale samenwerkingsactiviteiten te ontplooien
wanneer dit van wederzijds belang is, zoals onderzoek naar wereldwijd toepasbare beveiligings-
concepten, bv. beheersing van grootschalige rampen.
Reactie op opkomende behoeften en onvoorziene beleidsbehoeften
Het thema beveiligingsonderzoek is flexibel opgezet. Bij de activiteiten kan rekening worden
gehouden met nog onbekende beveiligingsrisico's, onder meer bij rampen, en de beleidsbehoeften
die naar aanleiding daarvan kunnen ontstaan. Deze flexibiliteit complementeert het taakgerichte
karakter van de hierboven geschetste onderzoekactiviteiten.
 ---pagebreak--- 30.12.2006       NL                 Publicatieblad van de Europese Unie         L 400/227
                                               BIJLAGE II
                         INDICATIEVE VERDELING VAN HET BEDRAG
De indicatieve verdeling is als volgt (in miljoen EUR):
       Gezondheid                                                            6 100
       Voeding, landbouw en visserij, biotechnologie                         1 935
       Informatie- en communicatietechnologieën                              9 050
       Nanowetenschappen, nanotechnologieën, materialen en nieuwe productie- 3 475
       technologieën
       Energie                                                               2 350
       Milieu (inclusief klimaatverandering)                                 1 890
       Vervoer (inclusief luchtvaart)                                        4 160
       Sociaaleconomische wetenschappen en geesteswetenschappen              623
       Ruimtevaart                                                           1 430
       Veiligheid                                                            1 400
 ---pagebreak--- L 400/228         NL                 Publicatieblad van de Europese Unie                     30.12.2006
      Totaal 1 2 3 4                                                                      32 413
1
        Met inbegrip van gezamenlijke technologie-initiatieven (inclusief financieel plan, enz.) en
        het deeel van de coördinatie- en internationale samenwerkingsinitiatieven dat in het kader
        van de thema's moet worden gefinancierd.
2
        Doel is dat ten minste 15 % van de programmafinanciering naar het MKB gaan.
3
        Inclusief een bijdrage van maximaal 800 miljoen euro voor de Europese Investeringsbank
        (EIB) ten behoeve van de financieringsfaciliteit met risicodeling (RSFF) van de EIB, zoals
        bedoeld in bijlage III. De thema's zullen een proportionele bijdrage leveren, met uitzon-
        dering van het thema "Sociaaleconomische wetenschappen en geesteswetenschappen", dat
        niet bijdraagt aan de RSFF.
        Voor de periode 2007-2010 zal een bedrag in de orde van grootte van 400 miljoen euro in
        jaarlijkse tranches worden toegewezen.
4
        Waarvan - onder voorbehoud van de tussentijdse evaluatie - minimaal 210 miljoen euro en
        maximaal 250 miljoen euro voor COST. Deze financiële steun zal worden verleend in de
        vorm van een subsidie op basis van een subsidieovereenkomst tussen de Commissie en een
        door COST als uitvoerend orgaan aangewezen rechtspersoon, die door het secretariaat-
        generaal van de Raad aan de Commissie is meegedeeld en in het werkprogramma wordt
        genoemd.
 ---pagebreak--- 30.12.2006       NL                  Publicatieblad van de Europese Unie                    L 400/229
                                                BIJLAGE III
                                  Risicodelende financieringsfaciliteit
Overeenkomstig bijlage II verleent de Gemeenschap een bijdrage (coördinatie- en ondersteunings-
actie) aan de Europese Investeringsbank (EIB), die een risicodelende partner zal zijn voor de
financieringsfaciliteit met risicodeling (RSFF). De RSFF, die door de Gemeenschap en de EIB
wordt medegefinancierd, strekt ertoe in heel Europa investeringen van de particuliere sector in
onderzoek, technologische ontwikkeling en demonstratie (OTO), alsmede in innovatie te
bevorderen.
De bijdrage van de Gemeenschap vergroot de risicobeheercapaciteit van de bank, waardoor (i) een
groter volume aan EIB-lening- en -garantieoperaties voor een bepaald risiconiveau en (ii) de finan-
ciering van risicovollere Europese OTO-acties mogelijk worden dan zonder communautaire steun
mogelijk zou zijn, en helpt op die manier marktdeficiënties te ondervangen. Het resultaat moet zijn:
• een meerwaarde op gebieden waarop de markt niet in de nodigde middelen kan voorzien; en
• een hefboomeffect op particuliere investeringen.
De bijdrage van de Gemeenschap aan de RSFF wordt verleend in overeenstemming met de bepalin-
gen van bijlage II.
De EIB leent middelen uit die zij opneemt uit de internationale financiële markten en biedt
garanties aan haar financieringspartners, overeenkomstig haar standaardregels, -regelingen en
-procedures.
 ---pagebreak--- L 400/230        NL                 Publicatieblad van de Europese Unie                     30.12.2006
De bank gebruikt deze bijdrage volgens het beginsel "wie het eerst komt, het eerst maalt", voor
voorzieningen en kapitaaltoewijzing binnen de bank ter dekking van een deel van de risico's die
samenhangen met haar verrichtingen ter ondersteuning van subsidiabele Europese OTO-acties.
Op basis van haar financiële evaluatie beoordeelt de EIB het niveau van de financiële risico's en
stelt zij de waarde vast van de voorziening en de kapitaaltoewijzing.
Bij de risicobeoordeling en -indeling, en de daaruit voortvloeiende besluiten inzake voorzieningen
en kapitaaltoewijzing worden standaardprocedures van de bank in het kader van haar faciliteit voor
gestructureerde financiering gevolgd, die door haar aandeelhouders worden goedgekeurd en
gecontroleerd en periodiek worden bijgewerkt en aangepast. De bijdrage van de Gemeenschap
brengt geen verandering in deze procedures.
Het risico voor de Gemeenschapsbegroting blijft beperkt tot de betaalde of vastgelegde bedragen.
Er bestaat geen bijkomende verplichting voor de Gemeenschapsbegroting, aangezien het resterende
risico door de EIB wordt gedragen.
De bijdrage van de Gemeenschap wordt jaarlijks uitbetaald op basis van een meerjarenplan en
rekening houdend met de ontwikkeling van de vraag. Het jaarlijkse bedrag wordt vastgesteld in het
werkprogramma, op basis van het activiteitenverslag en de prognoses die de EIB zal voorleggen.
Het meerjarenplan wordt gefinancierd uit de respectieve bijdragende thema's en wordt, in voor-
komend geval, aangepast volgens het beginsel van proportionele bijdragen.
 ---pagebreak--- 30.12.2006        NL                 Publicatieblad van de Europese Unie                         L 400/231
In de met de EIB te sluiten overeenkomst worden na nauw overleg met de lidstaten de bepalingen
en voorwaarden vastgesteld waaronder de communautaire middelen kunnen worden gebruikt als
voorzieningen en kapitaaltoewijzingen. Deze overeenkomst omvat onder meer de volgende
bepalingen en voorwaarden:
• De subsidiabiliteit van communautaire OTO-activiteiten. Door de Gemeenschap gefinancierde
   "gezamenlijke technologie-initiatieven", samenwerkingsprojecten, netwerken voor toponderzoek
   en onderzoek ten behoeve van het MKB zijn automatisch subsidiabel voor zover hun doel-
   stellingen onder de bijdragende thema's van dit specifieke programma vallen. Juridische
   entiteiten die zijn gevestigd in niet-geassocieerde derde landen komen eveneens in aanmerking
   indien zij deelnemen aan werkzaamheden onder contract in het kader van KP7 en hun kosten in
   aanmerking komen voor communautaire financiering.
   Andere Europese acties (zoals EUREKA) komen eveneens in aanmerking voor zover zij
   betrekking hebben op activiteiten op het gebied van onderzoek, technologische ontwikkeling of
   demonstratie die onder het toepassingsgebied vallen van bijdragende thema's die aan de
   beginselen en criteria van Europees onderzoek beantwoorden en de leningnemers of begun-
   stigden van een garantie in de lidstaten of geassocieerde landen gevestigde rechtspersonen zijn.
   De RSFF zal in alle lidstaten en geassocieerde landen ter beschikking worden gesteld, teneinde
   te waarborgen dat alle juridische entiteiten, ongeacht hun grootte (ook MKB en onderzoeks-
   instellingen, inclusief universiteiten) in alle lidstaten van deze faciliteit gebruik kunnen maken
   voor de financiering van hun activiteiten in de subsidiabele werkzaamheden.
   Innovatiewerkzaamheden van commerciële aard komen uitsluitend door gebruik van de eigen
   bijdrage van de EIB in aanmerking voor de RSFF.
 ---pagebreak--- L 400/232        NL                 Publicatieblad van de Europese Unie                    30.12.2006
In overeenstemming met de ingevolge artikel 167 van het Verdrag vastgestelde verordening
[betreffende de regels voor deelname] stelt de overeenkomst ook procedures vast aan de hand
waarvan de Gemeenschap in naar behoren gemotiveerde gevallen bezwaar kan maken tegen het
gebruik van de bijdrage van de Gemeenschap door de EIB.
De regels voor het vaststellen van het aandeel van het financiële risico dat door de communautaire
bijdrage wordt gedekt en de risicodrempel waarboven de EIB de communautaire bijdrage kan
gebruiken, alsmede de verdeling van de daarmee verbonden opbrengsten.
Het niveau van de bijdrage van de Gemeenschap voor elke verrichting zal afhangen van de
evaluatie van het financiële risico door de EIB. Het niveau van de totale voorzieningen en
kapitaaltoewijzingen voor de meeste verrichtingen in het kader van de RSFF zal naar verwachting
binnen een marge van 15 % tot 25 % van de nominale waarde van die verrichtingen vallen. Het
niveau van de totale voorzieningen en kapitaaltoewijzingen in het kader van de communautaire
bijdrage mag in geen geval meer dan 50 % van de nominale waarde van de leningen of garanties
bedragen. Het risico wordt voor elke verrichting gedeeld.
De regelingen inzake het toezicht van de Gemeenschap op de lenings- en garantieverrichtingen van
de EIB in verband met de bijdrage van de Gemeenschap, met inbegrip van de verrichtingen die via
de financieringspartners van de EIB plaatsvinden.
De EIB mag de bijdrage van de Gemeenschap uitsluitend gebruiken voor verrichtingen die zijn
goedgekeurd in de periode tussen de datum van inwerkingtreding van dit specifieke programma en
31 december 2013.
 ---pagebreak--- 30.12.2006       NL                  Publicatieblad van de Europese Unie                     L 400/233
De rente en de opbrengsten die tijdens deze periode door de bijdrage van de Gemeenschap worden
gegenereerd, worden door de EIB jaarlijks overgedragen aan de Commissie, die het Europees
Parlement en de Raad van de overdracht in kennis stelt. Overeenkomstig artikel 18, lid 2, van het
Financieel Reglement worden deze bedragen beschouwd als bestemmingsontvangsten voor het
RSFF en in de begroting opgenomen.
De Commissie kan bij de goedkeuring van het werkprogramma besluiten om na de tussentijdse
evaluatie als bedoeld in bijlage II van het kaderprogramma de toewijzing te herzien van de niet door
de RSFF gebruikte en derhalve door de EIB terugbetaalde bedragen, teneinde deze te gebruiken in
het kader van andere werkzaamheden onder contract van de bijdragende thema's van dit specifieke
programma. De tussentijdse evaluatie omvat een externe beoordeling van de effecten van de RSFF.
De Commissie zal nauwlettend toezien op het doeltreffend gebruik van de bijdrage van de Gemeen-
schap, onder meer door evaluaties achteraf van succesvolle elementen van de actie, en regelmatig
verslag uitbrengen aan het programmacomité. Voorts zal de Commissie de belangrijkste bevin-
dingen in dit verband opnemen in het jaarlijks verslag betreffende de activiteiten inzake onderzoek
en technologische ontwikkeling dat zij overeenkomstig artikel 173 VEG aan het Europees
Parlement en de Raad dient voor te leggen.
 ---pagebreak--- L 400/234          NL                Publicatieblad van de Europese Unie                       30.12.2006
                                                BIJLAGE IV
                       Gezamenlijke technologie-initiatieven en coördinatie van
                             niet-communautaire onderzoeksprogramma's
Gezamenlijke technologie-initiatieven1
De onderzoeksgebieden voor een indicatieve lijst van gezamenlijke technologie-initiatieven
worden hieronder aangewezen op basis van de criteria in bijlage I. Deze gezamenlijke technologie-
initiatieven hebben betrekking op een uiteenlopende reeks uitdagingen. Derhalve moeten structuren
per geval worden ontworpen zodat ze op de specifieke kenmerken van het betrokken onderzoeks-
gebied zijn toegesneden. In elk afzonderlijk geval zou er een specifieke structuur worden vast-
gesteld voor de uitvoering van de overeengekomen onderzoeksagenda van het gezamenlijk
technologie-initiatief, voor het aantrekken van de nodige publieke en private investeringen en voor
de coördinatie van de Europese inspanningen. De Gemeenschap zou een bedrag kunnen verstrekken
voor de uitvoering van de onderzoeksagenda op basis van afzonderlijke voorstellen. Op basis van in
bijlage I gespecificeerde criteria kunnen nog andere gezamenlijke technologie-initiatieven worden
vastgesteld en gedurende de uitvoering van het zevende kaderprogramma worden voorgesteld.
●        Initiatief inzake innovatieve geneesmiddelen
Het gezamenlijk technologie-initiatief inzake innovatieve geneesmiddelen beoogt het vergroten van
het concurrentievermogen van de Europese geneesmiddelensector door te voorzien in een gecoördi-
neerde benadering om de onderzoeksknelpunten in het proces van geneesmiddelenontwikkeling te
ondervangen en de ontwikkelingstijd en het uitvalpercentage bij klinische tests voor nieuwe
geneesmiddelen te verminderen. Dit zal snellere toegang tot meer gerichte geneesmiddelen en een
sneller rendement van onderzoeksinvesteringen mogelijk maken en zodoende meer particuliere
investeringen voor verder onderzoek stimuleren.
1
         De lijst van voorgestelde GTI's is slechts indicatief en kan in het licht van toekomstige
         ontwikkelingen worden aangepast. Over elk GTI wordt afzonderlijk een besluit genomen
         (zie bijlage I, hoofdstuk "Wetenschappelijke en technologische doelstellingen, grote lijnen
         van de thema's en activiteiten").
 ---pagebreak--- 30.12.2006        NL                Publicatieblad van de Europese Unie                       L 400/235
Preconcurrentieel onderzoek, zoals gedefinieerd via de strategische onderzoeksagenda van het
initiatief inzake innovatieve geneesmiddelen omvat: ontwikkeling van instrumenten en methoden
voor het beter voorspellen van de geschiktheid, de veiligheid en de werkzaamheid van genees-
middelen; intelligente infrastructuren voor data-integratie en kennisbeheer door nauwe samen-
werking tussen industrie, academische wereld en klinische centra in alle vereiste stadia. Er zullen
ook leemten in onderwijs- en opleiding worden opgevuld om ervoor te zorgen dat Europa over de
vaardigheden beschikt om onderzoeksresultaten om te zetten ten voordele van de patiënt. Er zal
nauw worden samengewerkt tussen de Europese Gemeenschap en het bedrijfsleven en andere
belanghebbenden, zoals regelgevende bureaus, patiënten, de academische wereld, clinici, enz., en er
zullen publieke en private middelen worden aangetrokken. De uitvoering van de strategische
onderzoeksagenda geschiedt door middel van het initiatief inzake innovatieve geneesmiddelen, de
passende, speciaal hiertoe te creëren publiek/private partnerschapsstructuur.
●        Nano-elektronicatechnologieën 2020
Nano-elektronica is van hoog strategisch belang voor het Europese concurrentievermogen omdat de
producten ervan in belangrijke mate innovatie mogelijk maken in andere sectoren (multimedia,
telecommunicatie, vervoer, gezondheid, milieu, industriële verwerking, enz.). De O&O- en
innovatie-inspanningen moeten beter worden gestructureerd, geoptimaliseerd en geïntegreerd in een
groter proces waarbij alle actoren worden betrokken die cruciaal zijn voor het behalen van een
succesvol resultaat op dit gebied.
Het initiatief voorziet bovendien in de behoeften aan siliciumgebaseerde technologieën op vier
technologieterreinen: (i) het kleiner maken van logische schakelingen en geheugens om de
prestaties te verhogen en de kosten te verminderen (ii) de ontwikkeling van functies met een toege-
voegde waarde, inclusief sensor-, actuator- en packagingfuncties, en de inbedding ervan in logische
schakelingen en geheugens om complexe System-on-Chip of System-in-Package oplossingen tot
stand te brengen (iii) apparatuur en materialen en (iv) ontwerpautomatisering.
 ---pagebreak--- L 400/236         NL                 Publicatieblad van de Europese Unie                   30.12.2006
●       Ingebedde computersystemen
Ingebedde computersystemen – de onzichtbare elektronica en software die intelligentie verlenen
aan producten en processen – zijn van strategisch belang voor het concurrentievermogen van
belangrijke Europese industriële sectoren zoals de automobielsector, vliegtuigelektronica,
consumentenelektronica, telecommunicatie, medische systemen en productie. Voorts schept de
toenemende connectiviteit van deze systemen potentieel voor volkomen nieuwe markten en
maatschappelijke toepassingen waar Europa een goede positie moet innemen om ervan te
profiteren.
Het gezamenlijk technologie-initiatief inzake ingebedde computersystemen bundelt en focust de
onderzoeksinspanning en stimuleert private en publieke investeringen teneinde de hoge risico's te
delen en een hoog ambitieniveau te handhaven. Het initiatief heeft betrekking op het ontwerpen,
ontwikkelen en inzetten van alomtegenwoordige, interoperabele en kosteneffectieve maar krachtige,
veilige en beveiligde elektronische en softwaresystemen. Het levert referentieontwerpen die
standaard-architectuurbenaderingen bieden voor bepaalde series van toepassingen, middleware die
naadloze connectiviteit en interoperabiliteit mogelijk maakt, geïntegreerde ontwerpsoftwaretools en
-methoden voor snelle ontwikkeling en prototype-ontwikkeling alsmede nieuwe benaderingen voor
interactie tussen computers en de echte wereld.
●       Initiatief waterstof en brandstofcellen
Waterstof en brandstofcellen zijn energietechnologieën die een paradigmawisseling tot stand
kunnen brengen in de wijze waarop Europa energie produceert en gebruikt; ze bieden aanzienlijk
ontwikkelingspotentieel voor onafhankelijke duurzame energievoorziening op lange termijn en
verschaffen Europa een cruciaal concurrentievoordeel. De overgang op een waterstofgeoriënteerde
economie impliceert grote onderzoeks- en kapitaalsinvesteringen in het scheppen van nieuwe
industrieën, nieuwe toeleveringsstructuren, infrastructuur en human resources.
 ---pagebreak--- 30.12.2006       NL                   Publicatieblad van de Europese Unie                     L 400/237
Het gezamenlijk technologie-initiatief definieert en geeft uitvoering aan een doelgericht Europees
programma van industrieel onderzoek, technologische ontwikkeling en demonstratie voor het
leveren van robuuste waterstof- en brandstofceltechnologieën die zodanig vergevorderd zijn dat zij
op de markt kunnen worden gebracht. De hoofdthema's van de onderzoeksagenda van het gezamen-
lijk technologie-initiatief zijn: brandstofcelontwikkeling voor alle toepassingssectoren en -bereiken;
duurzame waterstofvoorziening, inclusief productie, distributie, opslag en levering; geïntegreerde,
grootschalige demonstratie van tot ontwikkeling komende en geavanceerde technologieën in een
reële operationele context; en voorbereidende activiteiten voor een marktkader. Dit wordt uitge-
voerd op basis van een gedegen en zich continu ontwikkelende routekaart en "business case" voor
EU-technologie, gedetailleerde overgangsstrategieën en doelstellingen en uitvoeringsmijlpalen voor
de lange termijn.
●       Luchtvaart en luchtvervoer
Europa moet een vooraanstaande positie blijven innemen in de sleuteltechnologieën wil het in de
toekomst een duurzame, innovatieve en concurrerende luchtvaart- en luchtvervoersindustrie
hebben. De ontwikkeling van groene technologie vormt de sleutel tot een verzekerd concurrentie-
vermogen voor de gehele luchtvervoersector. Innovatieve technologieën zijn van primordiaal
belang voor het in stand houden van het concurrentievermogen in sectoren die onder toenemende
concurrentiedruk komen te staan, alsook om de concurrentiepositie te herstellen in sectoren waar
Europa over het potentieel beschikt om een aanzienlijk marktaandeel te vestigen, bijvoorbeeld
inzake regionaal vervoer. Aangezien het hier om een OTO-intensieve industrie gaat, is het
bestaande concurrentievermogen van de Europese luchtvaart- en luchtvervoersondernemingen op
de wereldmarkten decennialang door middel van aanzienlijke particuliere onderzoeksinvesteringen
(doorgaans 13-15 % van de omzet) opgebouwd. Gezien het bijzondere karakter van de sector
hangen nieuwe ontwikkelingen vaak af van effectieve samenwerking tussen de publieke en privé-
sector.
 ---pagebreak--- L 400/238         NL                Publicatieblad van de Europese Unie                      30.12.2006
Bepaalde aspecten van de strategische onderzoeksagenda van ACARE vereisen een effectenschaal
en doelgerichte continuïteit die een gezamenlijk technologie-initiatief nodig maken dat gericht is op
een coherent en specifiek programma voor onderzoek inzake geavanceerde technologieën en
aspecten bevordert zoals integratie, grootschalige validatie en demonstratie.
Op het gebied van luchtvaart en luchtvervoer komen verschillende gebieden aan bod, zoals een
milieuvriendelijk en kostenefficiënt luchtvervoersysteem ("The Green Air Transport System"), en
luchtverkeersbeheer ter ondersteuning van het beleid inzake het gemeenschappelijk Europees
luchtruim en het SESAR-initiatief.
●       Wereldwijde monitoring voor milieu en veiligheid (GMES)
Europa heeft autonome capaciteit nodig op basis van een Europese norm voor wereldwijde
monitoring. Dit zal Europa en zijn industrieën in belangrijke mate helpen op dit gebied, waar zijn
concurrenten momenteel fors investeren in de ontwikkeling van normen voor wereldwijde
monitoringsystemen.
GMES moet uitvoering geven aan het politieke mandaat dat is geformuleerd in de Raadsresolutie
inzake GMES1 naar aanleiding van de Top van Göteborg in juni 2001, het actieplan inzake GMES2
dat in februari 2004 is gepresenteerd en de opname ervan in het "initiatief voor groei" en de
"snelstartlijst".
1
        PB C 350 van 11.12.2001, blz. 4.
2
        "Wereldwijde monitoring voor milieu en veiligheid (GMES): Totstandbrenging van een
        GMES-capaciteit tegen 2008 - (actieplan (2004-2008))" - COM(2004)65 def. (3.2.2004).
 ---pagebreak--- 30.12.2006        NL                Publicatieblad van de Europese Unie                       L 400/239
De toekomst van GMES hangt af van belangrijke langetermijninvesteringen van zowel gebruikers
als infrastructuuraanbieders (zowel publieke als private). Daarvoor is het van essentieel belang dat
GMES een duidelijk en coherent imago heeft, dat voor de gebruikers, overheden en industrie
gemakkelijk herkenbaar is. Los van de specifieke toepassingsgebieden van GMES zullen hiervoor
aanvaarde normen, valideringsmechanismen en -beleidsmaatregelen vereist zijn, waarvoor de
politieke verantwoordelijkheid bij één en dezelfde instantie berust.
Hiertoe kan een GMES-beheersstructuur in de vorm van een gezamenlijk technologie-initiatief
(GTI) worden opgezet om alle relevante spelers met hun middelen, met name gebruikers-
organisaties zowel op nationaal als op Europees niveau, samen te brengen.
Een GTI voor GMES moet een sterke coördinatie van GMES-gerelateerde activiteiten waarborgen,
inclusief via de volgende functies:
–         consolidatie van gebruikerseisen voor elk toepassingsgebied van GMES,
–         toezicht op en ondersteuning van de ontwikkeling van operationele GMES-diensten,
          gerelateerde capaciteiten en infrastructuren,
–         waar nodig validering van dergelijke diensten,
–         ontwikkeling van mechanismen die gericht zijn op het garanderen van datatoegang op
          lange termijn ("data buying").
 ---pagebreak--- L 400/240         NL                 Publicatieblad van de Europese Unie                       30.12.2006
Een GMES-GTI zou ook een effectief middel voor het bevorderen van een actieve rol van de privé-
sector zijn door te fungeren als een coördinatie- en financieringsinstrument voor de industrie
(inclusief het MKB) en andere potentiële contractanten die willen bijdragen tot de uitvoering van
GMES via de betrokken concurrentieprocessen.
GMES zal Europa leiderschap verschaffen op een gebied van beheer en gebruik van belangrijke
infrastructuren, inclusief strategische ruimtecapaciteiten. Het kan tevens een basis verschaffen voor
een efficiënte exploitatie van eindige natuurlijke hulpbronnen door zowel publieke als private
organen. Het zal aldus de productiviteit helpen verbeteren in veel sectoren die coherente en actuele
informatie over beschikbare goederen nodig hebben.
Coördinatie van niet-communautaire onderzoeksprogramma's1
Hieronder is een indicatieve lijst van initiatieven opgenomen voor de gezamenlijke uitvoering van
nationale onderzoeksprogramma's waarvoor een afzonderlijk besluit op basis van artikel 169 van
het Verdrag zou kunnen worden vastgesteld. Tijdens de uitvoering van het zevende kader-
programma kunnen nog andere initiatieven worden vastgesteld en voorgesteld.
Indien er besluiten worden aangenomen, zouden in verband met elk besluit een specifieke
uitvoeringsstructuur alsook de organisatiestructuur en de nodige beheersinstanties voor de
uitvoering van de actie worden opgericht. Overeenkomstig bijlage II verleent de Gemeenschap
financiële steun voor de initiatieven en neemt zij actief deel aan de uitvoering op de wijze die het
meest geschikt is voor de actie.
1
        De lijst heeft slechts een indicatief karakter. Over de voorgestelde initiatieven zal een
        afzonderlijk besluit worden genomen op grond van artikel 169 (zie bijlage I, hoofdstuk
        "Wetenschappelijke en technologische doelstellingen, grote lijnen van de thema's en
        activiteiten").
 ---pagebreak--- 30.12.2006       NL                  Publicatieblad van de Europese Unie                     L 400/241
●       Artikel 169-initiatief op het gebied van Oostzeeonderzoek
Het doel is het opstarten en uitvoeren van een gezamenlijk O&O-programma waarin een aantal
nationale programma's op het gebied van mariene wetenschap en duurzame ontwikkeling van de
Oostzee zijn geïntegreerd. In overeenstemming met verscheidene internationale, Europese en
regionale verdragen betreffende de Oostzee maakt dit initiatief de totstandbrenging mogelijk van
een platform voor het samenstellen en verspreiden van bevindingen in de praktijk en creëert het de
nodige O&O ter ondersteuning van de duurzame ontwikkeling van de Oostzee.
●       Artikel 169-initiatief op het gebied van ambient assisted living
Een gezamenlijk O&O-programma inzake ambient assisted living beoogt het samenbrengen van
nationale onderzoeksinspanningen om na te gaan hoe ICT de levenskwaliteit van bejaarden kan
verhogen en de periode van zelfstandig wonen in hun thuisomgeving en hun buurt kan verlengen.
Een en ander omvat bijvoorbeeld bijstand om dagelijkse activiteiten uit te voeren en sociale
contacten te vergemakkelijken, gezondheids- en activiteitenmonitoring en verhoging van de veilig-
heid en het veiligheidsgevoel. Centraal staat de integratie van apparatuur, systemen en diensten in
kosteneffectieve, betrouwbare en vertrouwenwekkende oplossingen. Dit initiatief beoogt groot-
schalige Europese samenwerking met voldoende kritische massa en engagement op lange termijn.
●       Artikel 169-initiatief op het gebied van metrologie
Het doel is het opstarten en uitvoeren van een samenhangend gezamenlijk O&O-programma voor
metrologie waarin een aantal nationale programma's is geïntegreerd, dat Europa in staat stelt in te
spelen op de groeiende vraag naar speerpuntmetrologie als een instrument voor innovatie en ter
ondersteuning van wetenschappelijke onderzoek en beleid. Het initiatief ondersteunt met name de
doelstellingen van de Europese nationale meetsystemen die worden verwezenlijkt via de netwerken
van nationale metrologische laboratoria.
 ---pagebreak--- L 400/242         NL                 Publicatieblad van de Europese Unie                     30.12.2006
                                                BIJLAGE V
          Overeenkomstig artikel 8, lid 5, door de Commissie te verstrekken informatie
1.        Informatie over individuele projecten die het mogelijk maakt elk voorstel gedurende de
          volledige looptijd ervan te volgen, en die met name betrekking heeft op:
          –     ingediende voorstellen;
          –     evaluatieresultaten voor elk voorstel;
          –     subsidieovereenkomsten;
          –     afgeronde acties.
2.        Informatie over het resultaat van elke oproep tot het indienen van voorstellen en over de
          uitvoering van het project, met name over:
          –     de resultaten van elke oproep tot het indienen van voorstellen;
          –     het resultaat van onderhandelingen over subsidieovereenkomsten;
          –     de uitvoering van het project, waaronder de betalingsgegevens en het resultaat van
                het project.
3.        Informatie over de uitvoering van het programma, waaronder relevante informatie op het
          niveau van het kaderprogramma, het specifieke programma en elk thema.
Deze informatie (met name over voorstellen, de evaluatie ervan en subsidieovereenkomsten) moet
worden verstrekt in een uniform gestructureerd, elektronisch leesbaar en verwerkbaar formaat dat
toegankelijk is via een IT-gebaseerd informatie- en rapportagesysteem waarmee gemakkelijk gege-
vens kunnen worden geanalyseerd.