title: Besluit (EU) 2015/1092 van de Commissie van 23 juli 2014 betreffende steunmaatregelen SA.34824 (2012/C), SA.36007 (2013/NN) SA.36658 (2014/NN), SA.37156 (2014/NN), SA.34534 (2012/NN) die Griekenland ten gunste van de groep Nationale Bank van Griekenland ten uitvoer heeft gelegd verband houdende met: de herkapitalisatie en herstructurering van de Nationale Bank van Griekenland SA;de afwikkeling van First Business Bank SA middels een opdracht tot overdracht aan de Nationale Bank van Griekenland SA;de afwikkeling van Probank SA middels een opdracht tot overdracht aan de Nationale Bank van Griekenland SA;de afwikkeling van de coöperatieve bank van Lesvos-Limnos, de coöperatieve bank van Achaia en de coöperatieve bank van Lamia (Kennisgeving geschied onder nummer C(2014) 5201) (Voor de EER relevante tekst)

text:
               10.7.2015

               NL

               Publicatieblad van de Europese Unie

               L 183/29

         BESLUIT (EU) 2015/1092 VAN DE COMMISSIE
   van 23 juli 2014
   betreffende steunmaatregelen SA.34824 (2012/C), SA.36007 (2013/NN) SA.36658 (2014/NN), SA.37156 (2014/NN), SA.34534 (2012/NN) die Griekenland ten gunste van de groep Nationale Bank van Griekenland ten uitvoer heeft gelegd verband houdende met:

               —

               de herkapitalisatie en herstructurering van de Nationale Bank van Griekenland SA;

               —

               de afwikkeling van First Business Bank SA middels een opdracht tot overdracht aan de Nationale Bank van Griekenland SA;

               —

               de afwikkeling van Probank SA middels een opdracht tot overdracht aan de Nationale Bank van Griekenland SA;

               —

               de afwikkeling van de coöperatieve bank van Lesvos-Limnos, de coöperatieve bank van Achaia en de coöperatieve bank van Lamia

         (Kennisgeving geschied onder nummer C(2014) 5201)

   (Slechts de tekst in de Engelse taal is authentiek)
   (Voor de EER relevante tekst)
   DE EUROPESE COMMISSIE,
   Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, en met name artikel 108, lid 2, eerste alinea,
   Gezien de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte, en met name artikel 62, lid 1, onder a),
   Na de lidstaten en overige belanghebbenden overeenkomstig de genoemde artikelen te hebben aangemaand hun opmerkingen te maken,
   Overwegende hetgeen volgt:
   1.   PROCEDURE

   1.1.   PROCEDURE VERBAND HOUDENDE MET DE GROEP NATIONALE BANK VAN GRIEKENLAND (1) (HIERNA „DE BANK” GENOEMD)

               (1)

               Bij besluit van 19 november 2008 heeft de Commissie een regeling goedgekeurd getiteld „Steunmaatregelen voor de kredietinstellingen in Griekenland” (hierna de „steunregeling voor Griekse banken” genoemd) teneinde de stabiliteit van het Griekse financiële stelsel te waarborgen. Op basis van de steunregeling voor Griekse banken kon steun worden verleend op grond van de drie maatregelen die ten grondslag liggen aan die regeling: een herkapitalisatiemaatregel, een garantiemaatregel en een maatregel voor staatsobligatieleningen (2).

               (2)

               In overweging 14 van het Besluit van 19 november 2008 is vastgelegd dat er een herstructureringsplan met betrekking tot de begunstigden van de herkapitalisatiemaatregel aan de Commissie zal worden voorgelegd.

               (3)

               In mei 2009 heeft een herkapitalisatie van de Bank plaatsgevonden uit hoofde van de herkapitalisatiemaatregel van de steunregeling voor Griekse banken.

               (4)

               Op 2 augustus 2010 hebben de Griekse autoriteiten een herstructureringsplan betreffende de Bank aan de Commissie overgelegd. De Commissie heeft zowel het plan en de daaropvolgende actualiseringen als de aanvullende informatie die door de Griekse autoriteiten is overgelegd, geregistreerd onder nummer SA.30342 (PN 26/10) en vervolgens onder nummer SA.32788 (2011/PN).

               (5)

               In december 2011 heeft er uit hoofde van de herkapitalisatiemaatregel wederom een herkapitalisatie van de Bank door Griekenland plaatsgevonden. De Commissie heeft die tweede herkapitalisatie van de Bank goedgekeurd op 22 december 2011 (3).

               (6)

               De Bank heeft herhaaldelijk gebruikgemaakt van staatsgaranties op schuldinstrumenten en van staatsobligatieleningen op grond van de steunregeling voor Griekse banken (4). Zij heeft ook gebruikgemaakt van noodliquiditeitssteun met staatsgarantie (hierna „door de staat gegarandeerde ELA” genoemd).

               (7)

               Op 18 maart 2012 is de Bank van Griekenland overgegaan tot de intrekking van de vergunning van drie coöperatieve banken (hierna „de drie coöperatieve banken” genoemd), te weten de coöperatieve bank van Lesvos-Limnos (hierna „de bank van Lesvos-Limnos” genoemd), de coöperatieve bank van Achaia (hierna de „de bank van Achaia” genoemd) en de coöperatieve bank van Lamia (hierna „de bank van Lamia” genoemd) en heeft zij de liquidatie van de drie coöperatieve banken in gang gezet.

               (8)

               De Commissie heeft de informele informatie die zij van Griekenland heeft ontvangen over de afwikkeling van de drie coöperatieve banken geregistreerd onder nummer SA.34534 (2012/NN).

               (9)

               Op 23 maart 2012 is de Bank van Griekenland begonnen met de overdracht van geselecteerde passiva van de drie coöperatieve banken aan de Bank en heeft zij het bedrag van de financieringstekorten (5) vastgesteld die gedekt zouden worden door het Griekse fonds voor financiële stabiliteit (hierna „het HFSF” genoemd) op grond van Wet 4051/2012 (6). De financieringstekorten kwamen overeen met de waarde van de overgedragen passiva aangezien er geen sprake was van een overdracht van activa van de drie coöperatieve banken.

               (10)

               Op 20 april 2012 heeft het HFSF een toezeggingsbrief aan de Bank gezonden waarin het toezegt te zullen deelnemen aan de geplande verhoging van het aandelenkapitaal van de Bank. Op 28 mei 2012 heeft het HFSF de Bank een overbruggingsherkapitalisatie van 7 430 miljoen EUR verleend (hierna „de eerste overbruggingsherkapitalisatie” genoemd).

               (11)

               In mei 2012 hebben de Griekse autoriteiten de Commissie in kennis gesteld van de toezeggingsbrief die het HFSF aan de Bank had verzonden. Aangezien de maatregel al was uitgevoerd heeft de Commissie deze als een niet-aangemelde steunmaatregel ingeschreven (nummer SA.34824 (2012/NN).

               (12)

               Op 27 juli 2012 heeft de Commissie een formele onderzoeksprocedure ingeleid met betrekking tot de eerste overbruggingsherkapitalisatie (hierna „het besluit tot inleiding NBG” genoemd) (7).

               (13)

               In december 2012 heeft het HFSF de Bank een tweede overbruggingskapitalisatie van 2 326 miljoen EUR verleend (hierna „de tweede overbruggingsherkapitalisatie” genoemd) (8). De Griekse autoriteiten hebben de Commissie op 27 december 2012 van deze maatregel in kennis gesteld. De Commissie heeft de betreffende maatregelen onder nummer SA.36007 (2013/NN) geregistreerd.

               (14)

               In juni 2013 maakte de Bank bekend dat de claimemissie (9) ter waarde van 1 079 miljoen EUR succesvol was afgerond, terwijl het HFSF de eerste en tweede overbruggingsherkapitalisaties gedeeltelijk in eigen vermogen omzette (hierna „de herkapitalisatie van voorjaar 2013” genoemd, die zowel een claimemissie ter waarde van 1 079 miljoen EUR omvatte als de omzetting van de eerste en tweede overbruggingsherkapitalisaties). De totale omvang van de herkapitalisatie van voorjaar 2013 bedroeg 9 756 miljoen EUR, waarvan 8 677 miljoen EUR door het HFSF was geïnjecteerd (hierna „de deelname van het HFSF in de herkapitalisatie van voorjaar 2013” genoemd).

               (15)

               Op 19 december 2013 hebben de Griekse autoriteiten aan de Commissie informatie verstrekt over de voorwaarden van de herkapitalisatie van voorjaar 2013.

               (16)

               Op 25 juni 2014 hebben de Griekse autoriteiten een definitief herstructureringsplan voor de Bank (hierna „het herstructureringsplan” genoemd) bij de Commissie ingediend. Op diezelfde datum hebben zij ook informatie verstrekt over de door de staat gegarandeerde ELA. Zij gaven aan verder te willen gaan met het verstrekken van deze liquiditeitssteun aan de Bank, alsook van staatsgaranties op schuldinstrumenten en overheidsobligatieleningen op grond van de steunregeling voor Griekse banken. De Commissie heeft de kennisgeving geregistreerd onder nummer SA.34824 (2012/C).

               (17)

               De Commissie had talrijke vergaderingen, teleconferenties en e-mailwisselingen met vertegenwoordigers van de Griekse autoriteiten en de Bank.

               (18)

               Griekenland accepteert dat dit besluit bij wijze van uitzondering alleen in de Engelse taal wordt vastgesteld.

         1.2.   PROCEDURE MET BETREKKING TOT DE OVERGENOMEN BEDRIJVEN
   1.2.1.   Procedure met betrekking tot First Business Bank SA

               (19)

               In juli 2009 is de First Business Bank SA (hierna „de FB Bank” genoemd) voor een bedrag van 50 miljoen EUR door Griekenland geherkapitaliseerd op grond van de herkapitalisatiemaatregel van de steunregeling voor Griekse banken (10).

               (20)

               In het voorjaar van 2013 besloot de Bank van Griekenland om de afwikkeling van de FB Bank in gang te zetten middels een Purchase & Assumption-procedure (11).

               (21)

               Op 1 mei 2013 heeft de Bank van Griekenland de vier grootste Griekse banken uitgenodigd om een niet-bindend bod uit te brengen op een activa- en passivaportefeuille van de FB Bank. In haar brief aan de bieders gaf de Bank van Griekenland aan dat het HFSF niet alleen het financieringstekort zou dekken, maar ook de kapitaalbehoeften van de verkrijger verband houdende met de overgedragen activa van de FB Bank.

               (22)

               Op 8 mei 2013 hebben de Bank en een andere bank een voorlopig bod uitgebracht.

               (23)

               Op 10 mei 2013 heeft de Bank haar bod aangepast.

               (24)

               Op diezelfde datum is de Bank van Griekenland begonnen met de afwikkeling van de FB Bank en met de overdracht van geselecteerde activa en passiva aan de Bank.

               (25)

               Op 11 mei 2013 hebben de Griekse autoriteiten informatie over de afwikkeling van de FB Bank aan de Commissie overgelegd. De Commissie heeft die informatie en de daaropvolgende documentatie die door de Griekse autoriteiten is ingediend, geregistreerd onder nummer SA.36658 (2014/NN).

               (26)

               Op 28 juni 2013 heeft het HFSF twee derde deel van het oorspronkelijk geschatte financieringstekort aangevuld.

               (27)

               Op 29 juli 2013 hebben de Griekse autoriteiten de Commissie in kennis gesteld van een aanvulling van het financieringstekort voor een totaalbedrag van circa 524 miljoen EUR, zoals geschat ten tijde van de afwikkeling op basis van gegevens van 31 maart 2013.

               (28)

               Op 7 november 2013 heeft de Bank van Griekenland de berekening van het totale financieringstekort afgerond; dat tekort had een omvang van 457 miljoen EUR (12).

               (29)

               Op 13 november 2013 heeft het HFSF het resterende saldo van het financieringstekort aan de Bank uitbetaald.

               (30)

               Op 25 juni 2014 hebben de Griekse autoriteiten de Commissie meegedeeld dat de Bank niet voornemens is om het HFSF te verzoeken om het bedrag aan kapitaalbehoeften te injecteren die zijn ontstaan als gevolg van de overname van de activa van de FB Bank door de Bank.

         1.2.2.   Procedure met betrekking tot Probank SA

               (31)

               Op 10 mei 2013 heeft de Bank van Griekenland een commissaris bij Probank SA (hierna „de Probank” genoemd) benoemd.

               (32)

               In juli 2013 besloot de Bank van Griekenland om de afwikkeling van de Probank in gang te zetten middels een Purchase & Assumption-procedure.

               (33)

               Op 22 juli 2013 heeft de Bank van Griekenland de vier grootste Griekse banken uitgenodigd om een niet-bindend bod uit te brengen op een activa- en passivaportefeuille van de Probank. In haar brief aan de bieders gaf de Bank van Griekenland aan dat het HFSF niet alleen het financieringstekort zou dekken, maar ook de kapitaalbehoeften van de verkrijger verband houdende met de overgedragen activa van de Probank.

               (34)

               Op 24 juli 2013 heeft een bank een ontwerpbod uitgebracht en op 25 juli 2013 heeft de Bank haar bindende bod ingediend.

               (35)

               Op 26 juli 2013 is de Bank van Griekenland begonnen met de afwikkeling van de Probank en met de overdracht van geselecteerde activa en passiva aan de Bank.

               (36)

               Op 29 juli 2013 hebben de Griekse autoriteiten de Commissie in kennis gesteld van de aanvulling van het financieringstekort voor een totaalbedrag van 238 miljoen EUR zoals dat door de Bank van Griekenland was geschat op basis van gegevens van 31 maart 2013. De Commissie heeft die informatie en de daaropvolgende documentatie die door de Griekse autoriteiten is ingediend, geregistreerd onder nummer SA.37156 (2014/NN).

               (37)

               Op 9 augustus 2013 heeft het HFSF twee derde deel van het oorspronkelijk geschatte financieringstekort aangevuld.

               (38)

               Op 30 december 2013 heeft de Bank van Griekenland de berekening van het totale financieringstekort afgerond; dat tekort had een omvang van 563 miljoen EUR

               (39)

               Op 31 december 2013 heeft het HFSF het resterende saldo van het financieringstekort aan de Bank uitbetaald.

               (40)

               Op diezelfde datum heeft de Bank van Griekenland de Commissie van aanvullende informatie voorzien over de afronding van het financieringstekort.

               (41)

               Op 25 juni 2014 hebben de Griekse autoriteiten de Commissie meegedeeld dat de Bank niet voornemens is om het HFSF te verzoeken om het bedrag aan kapitaalbehoeften te injecteren die zijn ontstaan als gevolg van de overname van de activa van de Probank door de Bank.

         2.   BESCHRIJVING

   2.1.   DE BANK EN HAAR PROBLEMEN
   2.1.1.   Algemene context van het Griekse bankwezen

               (42)

               Het reële bruto binnenlands product (hierna „het bbp” genoemd) in Griekenland is tussen 2008 en 2012 met 20 % gedaald, zoals aangegeven in tabel 1. Daardoor hadden de Griekse banken te kampen met een snel stijgend wanbetalingspercentage bij leningen aan Griekse huishoudens en bedrijven (13). Deze ontwikkelingen hadden een negatieve invloed op de resultaten van de activa van Griekse banken en hebben tot grote verliezen op leningen geleid.

                  Tabel 1

                  Reële bbp-groei in Griekenland, 2008-2013

                           Griekenland

                           2008

                           2009

                           2010

                           2011

                           2012

                           2013

                           Reële bbp-groei, %

                           – 0,2

                           – 3,1

                           – 4,9

                           – 7,1

                           – 6,4

                           – 3,9

                              Bron: Eurostat, online beschikbaar via: http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/table.do?tab=table&init=1&plugin=1&language=en&pcode=tec00115

               (43)

               Bovendien heeft Griekenland in februari 2012 een obligatieruil met de particuliere sector uitgevoerd onder de naam Inbreng van de particuliere sector (hierna „het PSI-programma” genoemd). Griekse banken waren bij dat PSI-programma betrokken, waarbij de Griekse regering bestaande particuliere obligatiehouders nieuwe effecten aanbood (met inbegrip van nieuwe Griekse staatsobligaties (hierna „GGB's” genoemd), aan het bbp gekoppelde effecten en PSI-promesses uitgegeven door de Europese Faciliteit voor financiële stabiliteit (hierna „EFSF” genoemd)) in ruil voor bestaande GGB's, met een nominale korting van 53,5 % en langere looptijden (14). De Griekse autoriteiten maakten de resultaten van die obligatieruil op 9 maart 2012 bekend (15). De ruil resulteerde in zware verliezen voor de obligatiehouders (door de Bank van Griekenland geschat op gemiddeld 78 % van het nominale bedrag van de oude GGB's voor de Griekse banken) en kapitaalbehoeften die met terugwerkende kracht op de jaarrekening van 2011 van de Griekse banken werden geboekt.

                  Tabel 2

                  Totale PSI-verliezen van de belangrijkste Griekse banken (in miljoen EUR)

                           Banken

                           Nominaal bedrag van GGB's (1)

                           Nominale waarde van staatsgerelateerde leningen (2)

                           Totale nominale waarde
                           (3) = (1) + (2)

                           PSI-verlies op GGB's (4)

                           PSI-verlies op staatsgerelateerde leningen (5)

                           Totaal bruto PSI-verlies
                           (6) = (4) + (5)

                           Totaal bruto PSI-verlies/tier 1-kernkapitaal (16)

                           (dec. 2011) (%)

                           Totaal bruto PSI-verlies/Totaal activa
                           (dec. 2011) (%)

                           NBG

                           13 748

                           1 001

                           14 749

                           10 985

                           751

                           11 735

                           161,0

                           11,0

                           Eurobank

                           7 001

                           335

                           7 336

                           5 517

                           264

                           5 781

                           164,5

                           7,5

                           Alpha

                           3 898

                           2 145

                           6 043

                           3 087

                           1 699

                           4 786

                           105,7

                           8,1

                           Piraeus

                           7 063

                           280

                           7 343

                           5 686

                           225

                           5 911

                           226,0

                           12,0

                           Probank

                           415

                           0

                           415

                           295

                           0

                           295

                           105,1

                           8,7

                           FB Bank

                           70

                           0

                           70

                           49

                           0

                           49

                           33,8

                           3,1

                              Bron: Bank van Griekenland, Report on the Recapitalisation and the Restructuring of the Greek Banking Sector, december 2012, blz. 14.

               (44)

               Aangezien de Griekse banken geconfronteerd werden met aanzienlijke kapitaaltekorten als gevolg van het PSI-programma en de aanhoudende recessie, werden op grond van het Memorandum of Economic and Financial Policies (het Memorandum betreffende het economische en financiële beleid — hierna „het MEFP” genoemd) van het tweede aanpassingsprogramma voor Griekenland van de Griekse regering, de Europese Unie, het Internationaal Monetair Fonds (hierna „het IMF” genoemd) en de Europese Centrale Bank (hierna „de ECB” genoemd) van 11 maart 2012 fondsen beschikbaar gesteld voor de herkapitalisatie van die banken. De Griekse autoriteiten schatten de totale bancaire herkapitalisatiebehoeften en afwikkelingskosten ten laste van dit programma op 50 miljard EUR (17). Dat bedrag werd berekend op basis van een stresstest, uitgevoerd door de Bank van Griekenland, voor de periode van december 2011 tot december 2014 (hierna „de stresstest van 2012” genoemd), die gebruik maakte van de prognose voor kredietverliezen uitgevoerd door Blackrock (18). De middelen voor de herkapitalisatie van de Griekse banken zijn beschikbaar via het HFSF. Tabel 3 geeft een overzicht van de berekening van de kapitaalbehoeften van de belangrijkste Griekse banken, zoals deze uit de stresstest van 2012 naar voren zijn gekomen.

                  Tabel 3

                  Stresstest 2012: Kapitaalbehoeften van de belangrijkste Griekse banken (in miljoen EUR)

                           Banken

                           Referentie tier 1-kernkapitaal
                           (dec. 2011) (1)

                           Totaal bruto PSI-verlies
                           (dec. 2011) (2)

                           Voorzieningen met betrekking tot PSI
                           (juni 2011) (3)

                           Bruto cumulatief verlies
                           Prognoses voor kredietrisico (4)

                           Reserves kredietverliezen
                           (dec. 2011) (5)

                           Interne kapitaalopbouw (6)

                           Doelstelling tier 1-kernkapitaal
                           (dec. 2014) (7)

                           Kapitaalbehoeften
                           (8) = (7) – (1) – (2) – (3) – (4) – (5) – (6)

                           NBG

                           7 287

                           – 11 735

                           1 646

                           – 8 366

                           5 390

                           4 681

                           8 657

                           9 756

                           Eurobank

                           3 515

                           – 5 781

                           830

                           – 8 226

                           3 514

                           2 904

                           2 595

                           5 839

                           Alpha

                           4 526

                           – 4 786

                           673

                           – 8 493

                           3 115

                           2 428

                           2 033

                           4 571

                           Piraeus

                           2 615

                           – 5 911

                           1 005

                           – 6 281

                           2 565

                           1 080

                           2 408

                           7 335

                           Probank

                           281

                           – 295

                           59

                           – 462

                           168

                           147

                           180

                           282

                           FB Bank

                           145

                           – 49

                           0

                           – 285

                           167

                           – 29

                           116

                           168

                              Bron: Bank van Griekenland, Report on the Recapitalisation and the Restructuring of the Greek Banking Sector, december 2012, blz. 8.

               (45)

               Volgens het MEFP wordt aan „banken die levensvatbare plannen voor kapitaalopbouw indienen de mogelijkheid geboden om overheidssteun aan te vragen en te ontvangen op een zodanige wijze dat de particuliere sector wordt gestimuleerd tot kapitaalinjectie, zodat de lasten voor de belastingbetaler worden beperkt” (19). De Bank van Griekenland constateerde dat alleen de vier grootste banken (Eurobank, NBG, Piraeus Bank en Alpha Bank) levensvatbaar zijn (20). Zij ontvingen in mei 2012 een eerste herkapitalisatie van het HFSF.

               (46)

               De binnenlandse deposito's bij de banken in Griekenland daalden tussen eind 2009 en juni 2012 met in totaal 37 % als gevolg van de recessie en de politieke onzekerheid. Deze banken moesten een hogere rente betalen om hun deposito's te behouden. De kosten van deposito's stegen, waardoor de netto rentemarge van de banken werd verlaagd. Aangezien Griekse banken werden uitgesloten van de markten voor wholesalefinanciering, werden zij volledig afhankelijk van Eurosysteem-financiering (21), waarvan een steeds groter deel de vorm had van door de staat gegarandeerde ELA, verleend door de Bank van Griekenland.

               (47)

               Op 3 december 2012 startte Griekenland een terugkoopprogramma voor de nieuwe GGB's die in het kader van het PSI-programma door de beleggers waren ontvangen, tegen vergoedingen variërend van 30,2 % tot 40,1 % van hun nominale waarde (22). De Griekse banken namen deel aan dat terugkoopprogramma, hetgeen leidde tot verdere verliezen op hun balansen, aangezien het merendeel van het boekhoudkundige verlies (dat wil zeggen het verschil tussen de marktwaarde en de nominale waarde) dat tijdens het PSI-programma op die nieuwe GGB's werd geboekt nu definitief en onomkeerbaar was (23).

               (48)

               In december 2012 ontvingen de vier grootste Griekse banken een tweede herkapitalisatie van het HFSF.

               (49)

               In het voorjaar van 2013 werden de overbruggingsherkapitalisaties van de vier banken omgezet in permanente herkapitalisaties in gewone aandelen, waardoor het HFSF meer dan 80 % van de aandelen in elk van de vier banken hield. Indien banken erin slaagden om een vooraf vastgesteld bedrag aan particulier kapitaal aan te trekken, ontving het HFSF aandelen zonder stemrecht. Particuliere investeerders die naast het HFSF nieuw geld injecteerden kregen daarvoor warrants op de aandelen die door het HFSF waren verkregen.

               (50)

               In juli 2013 gaf de Bank van Griekenland aan een adviseur opdracht tot het uitvoeren van een diagnostische studie betreffende de kredietportefeuilles van alle Griekse banken. Deze adviseur stelde prognoses voor kredietverliezen (hierna „CLP's” genoemd) op voor alle binnenlandse kredietportefeuilles van de Griekse banken, alsook voor leningen met een Grieks risico bij buitenlandse vestigingen en dochterondernemingen, uitgaande van een termijn van drieënhalf jaar en de levensduur van de lening. De analyse leverde CLP's op in twee macro-economische scenario's: een basisscenario en een ongunstig scenario. De Bank van Griekenland maakte, met enige inhoudelijke inbreng van de adviseur, een schatting van de CLP's voor buitenlandse kredietportefeuilles.

               (51)

               Op basis van de beoordeling van de CLP's door de adviseur zette de Bank van Griekenland in het najaar van 2013 een nieuwe stresstest in gang (hierna „de stresstest van 2013” genoemd) om de robuustheid van de kapitaalpositie van de Griekse banken te evalueren in zowel een basisscenario als een ongunstig scenario. De Bank van Griekenland beoordeelde die kapitaalbehoeften met technische ondersteuning van een tweede adviseur.

               (52)

               De belangrijkste onderdelen van de beoordeling van de kapitaalbehoeften in het kader van de stresstest van 2013 waren: i) de CLP's (24) over kredietportefeuilles van banken op een geconsolideerde basis voor Grieks risico en buitenlands risico, na aftrek van de bestaande kredietreserves en ii) de geschatte operationele rentabiliteit van de banken voor de periode van juni 2013 tot december 2016, op basis van een conservatieve aanpassing van de herstructureringsplannen die in het vierde kwartaal van 2013 aan de Bank van Griekenland waren voorgelegd. Tabel 4 geeft een overzicht van de berekening van de kapitaalbehoeften voor de belangrijkste Griekse banken, op een geconsolideerde basis voor het basisscenario van die stresstest van 2013.

                  Tabel 4

                  Stresstest van 2013: Kapitaalbehoeften van de Griekse banken op een geconsolideerde basis in het basisscenario (in miljoen EUR)

                           Banken

                           Referentie tier 1-kernkapitaal
                           (juni 2013) (1)

                           Reserves kredietverliezen
                           (juni 2013) (2)

                           CLP's voor Grieks risico (3)

                           CLP's voor buitenlands risico (25) (4)

                           Interne kapitaalopbouw (5)

                           Stresstest tier 1-kernkapitaalratio
                           (december 2016) (6)

                           Kapitaalbehoeften
                           (7) = (6) – (1) – (2) – (3) – (4) – (5)

                           NBG (26)

                           4 821

                           8 134

                           – 8 745

                           – 3 100

                           1 451

                           4 743

                           2 183

                           Eurobank (27)

                           2 228

                           7 000

                           – 9 519

                           – 1 628

                           2 106

                           3 133

                           2 945

                           Alpha

                           7 380

                           10 416

                           – 14 720

                           – 2 936

                           4 047

                           4 450

                           262

                           Piraeus

                           8 294

                           12 362

                           – 16 132

                           – 2 342

                           2 658

                           5 265

                           425

                              Bron: Bank van Griekenland, 2013 Stress Test of the Greek Banking Sector (Stresstest 2013 van het Griekse bankwezen), maart 2014, blz. 42.

               (53)

               Op 6 maart 2014 maakte de Bank van Griekenland de resultaten van de stresstest van 2013 bekend en verzocht zij de banken om medio april 2014 hun plannen voor het aantrekken van kapitaal ter dekking van de kapitaalbehoeften op grond van het basisscenario in te dienen.

               (54)

               Vanaf eind maart 2013 tot begin mei 2014 hebben de vier banken hun activiteiten om meer kapitaal aan te trekken voortgezet.

         2.1.2.   De begunstigde

               (55)

               De Bank biedt universele bankdiensten aan, voornamelijk in Griekenland, Turkije en in andere landen in Midden-, Oost- en Zuidoost-Europa (Cyprus, Roemenië, Bulgarije, Servië, Albanië en de voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië (hierna „voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië” genoemd)). Zij biedt huishoudens en bedrijven een volledig assortiment bancaire en financiële producten en diensten aan. Zij is actief in detailhandels-, zakelijke en particuliere bankactiviteiten, vermogensbeheer, verzekeringen, kasbeheer, kapitaalmarkten en andere diensten. De Bank is als rechtspersoon opgericht in Griekenland en haar aandelen zijn genoteerd aan de effectenbeurs van Athene. Op 30 september 2012 werkten in totaal 37 831 mensen (28) bij de Bank, waarvan ongeveer een derde deel in Griekenland, een derde deel in Turkije en het resterende derde deel in andere landen, voornamelijk in Zuidoost-Europa.

               (56)

               De Bank nam aan het PSI-programma deel met de uitruil van GGB's en staatsgerelateerde leningen met een nominale waarde van 14 749 miljoen EUR. De totale PSI-gerelateerde kosten bedroegen ongeveer 11 735 miljoen EUR vóór belastingen en zijn volledig geboekt op de jaarrekening van 2011 (29). De Bank verkocht tijdens het terugkoopprogramma van december 2012 de nieuwe GGB's die zij had ontvangen in het kader van het PSI-programma tegen een hoge korting ten opzichte van de nominale waarde. Deze verkoop leidde tot verliezen op de nieuwe GGB's.

               (57)

               De kerncijfers van de Bank per december 2010, december 2011, december 2012 en december 2013 (geconsolideerde gegevens conform de betreffende jaarrekeningen) worden in tabel 5 weergegeven.

                  Tabel 5

                  Kerncijfers van de Nationale Bank van Griekenland over 2010, 2011, 2012 en 2013
                   (30)

                           Winst-en-verliesrekening (in miljoen EUR)

                           2010

                           2011

                           2012

                           2013

                           Netto rentebaten

                           4 148

                           3 843

                           3 365

                           3 157

                           Totale bedrijfsopbrengsten

                           4 639

                           4 372

                           3 527

                           3 771

                           Totale bedrijfslasten

                           – 2 512

                           – 2 541

                           – 2 322

                           – 2 547

                           Opbrengsten voor voorzieningen

                           2 127

                           1 833

                           1 205

                           1 224

                           Bijzondere waardeverminderingen ter dekking van kredietrisico's

                           – 1 450

                           – 3 439

                           – 2 966

                           – 1 373

                           Bijzondere waardeverminderingen op GGB's en leningen die in aanmerking komen voor het PSI-programma

                           0

                           – 11 783

                           – 187

                           0

                           Nettowinst/-verlies

                           440

                           – 12 325

                           – 2 131

                           807

                           Geselecteerde volumegegevens (in miljoen EUR)

                           31 december 2010

                           31 december 2011

                           31 december 2012

                           31 december 2013

                           Totale nettoleningen en voorschotten aan cliënten

                           77 262

                           71 496

                           69 135

                           67 250

                           Deposito's

                           68 039

                           59 544

                           58 722

                           62 876

                           Totaal activa

                           120 745

                           106 870

                           104 798

                           110 930

                           Totaal eigen vermogen (31)

                           10 905

                           – 253

                           – 2 042

                           7 874

               (58)

               Uit tabel 5 blijkt dat, naast de enorme verliezen die in 2011 als gevolg van het PSI-programma (11 735 miljoen EUR (32)) zijn geboekt, de Bank te kampen had met afnemende inkomsten (onder andere vanwege de hogere kosten van deposito's) en met hoge en stijgende bijzondere waardeverminderingen op haar kredietportefeuilles in Griekenland en in het buitenland. De liquiditeitspositie van de Bank werd zwaar getroffen door de uitstroom van deposito's, maar de nettoverhouding kredieten/deposito's bleef relatief laag vergeleken met andere Griekse banken (118 % per 31 december 2012 (33)).

               (59)

               Naar aanleiding van de stresstest van 2013, op grond waarvan de kapitaalbehoeften van de Bank werden geschat op 2 183 miljoen EUR in het basisscenario, probeerde de Bank 2,5 miljard EUR op de kapitaalmarkt aan te trekken.

               (60)

               Op 6 mei 2014 kondigde de Bank de introductie van een orderboekprocedure (book-building exercise) (34) aan voor een bedrag van 2,5 miljard EUR (35).

               (61)

               Op 9 mei 2014 kondigde de Bank de uitgifte en plaatsing van gewone aandelen aan ter waarde van 1 136,4 miljoen EUR tegen een koers van 2,20 EUR per aandeel met het oog op de beoogde totale bruto-opbrengst van 2,5 miljard EUR (36). De verhoging van het aandelenkapitaal werd gerealiseerd door de annulering van de voorkeursrechten van de bestaande aandeelhouders conform het besluit van de algemene vergadering van aandeelhouders van 10 mei 2014 in Athene (37). Het HFSF gaf, in overeenstemming met Wet 3864, zijn goedkeuring aan de verhoging van het aandelenkapitaal op basis van twee waarderingsrapporten van onafhankelijke deskundigen (38).

         2.2.   OVERNAMES DOOR DE BANK VAN GRIEKSE BANCAIRE ACTIVITEITEN
   2.2.1.   Overname van geselecteerde passiva van de drie coöperatieve banken

               (62)

               Op 18 maart 2012 constateerde Bank van Griekenland dat de drie coöperatieve banken niet aan de solvabiliteitsvereisten voldeden en concludeerde zij dat die drie banken ook niet in staat waren om nieuw kapitaal aan te trekken. De Bank van Griekenland besloot om die reden om hun vergunningen in te trekken en de bijbehorende liquidatieprocedures in gang te zetten.

               (63)

               De Bank van Griekenland was van mening dat het nemen van afwikkelingsmaatregelen — met name de veiling van deposito's in de context van het afwikkelingskader (artikel 63D van Wet 3601/2007) en het aanvullen van het relevante financieringstekort — van essentieel belang was om het vertrouwen onder depositohouders in stand te houden dat in de nasleep van de succesvolle afronding van het PSI-programma en het tweede aanpassingsprogramma was gegroeid. Een andere overweging was dat het marktsentiment recentelijk weliswaar was verbeterd, maar dat het nog steeds fragiel was. Op basis van de ongecontroleerde gegevens per 30 september 2013 schatte de Bank van Griekenland het totaalbedrag aan klantendeposito's bij de drie coöperatieve banken op 19 maart 2012 op circa 325 miljoen EUR.

               (64)

               De Bank van Griekenland zette een Purchase & Assumption-procedure in gang waarbij alle deposito's, met inbegrip van interbancaire deposito's, evenals de vorderingen op en verplichtingen ten opzichte van het Griekse garantiefonds voor deposito's en beleggingen (hierna „het HDIGF” genoemd) aan een verkrijger overgedragen zouden worden, zij het dat de leningen van de transactie uitgezonderd werden. Op 20 maart 2012 heeft de Bank van Griekenland de toenmalige vijf grootste Griekse kredietinstellingen verzocht om een bod in te dienen. Zowel de Bank als drie andere banken hebben een bindend bod uitgebracht. De voorkeur ging uit naar het bod van de Bank vanwege de geboden vergoeding en de tijd die nodig zou zijn om de overdracht af te ronden. De Bank had aangeboden om als vergoeding een bedrag van […] (39) % van de overgedragen deposito's te betalen en gaf aan dat die overdracht naar schatting binnen één werkdag voltooid zou kunnen zijn.

         2.2.1.1.   De coöperatieve bank van Lesvos-Limnos (hierna „de bank van Lesvos-Limnos” genoemd)

               (65)

               Op 23 maart 2012 heeft de Bank van Griekenland besloten dat de deposito's en de vorderingen en verplichtingen van de bank van Lesvos-Limnos jegens het HDIGF aan de Bank overgedragen moesten worden (40). Volgens de Bank van Griekenland (41) bedroeg de reële waarde van de overgedragen passiva […] miljoen EUR. Er werden geen activa overgedragen. De vergoeding werd berekend op (42) […] miljoen EUR, hetgeen overeenkomt met […] % van het bedrag aan overgedragen deposito's. Het financieringstekort werd gedekt door het HFSF op grond van artikel 63D, lid 13, van Wet 3601/2007. Op 10 april 2012 heeft het HFSF twee derde deel van het uitstaande financieringstekort in EFSF-notes uitgekeerd met de toezegging dat het resterende bedrag uitbetaald zou worden nadat de definitieve omvang van het financieringstekort was vastgesteld. Op 22 juni 2012 heeft de Bank van Griekenland het definitieve financieringstekort van de bank van Lesvos-Limnos bepaald op 56,6 miljoen EUR. Het HFSF heeft het nog niet uitbetaalde gedeelte van het financieringstekort op 20 juli 2012 gedekt.

               (66)

               Ten tijde van de afwikkeling had de bank van Lesvos-Limnos 37 werknemers en drie vestigingen. De Bank heeft geen vestigingen van de bank van Lesvos-Limnos overgenomen en alle werknemers zijn ontslagen.

         2.2.1.2.   De coöperatieve bank van Achaia (hierna de „bank van Achaia” genoemd)

               (67)

               Op 23 maart 2012 heeft de Bank van Griekenland besloten dat de deposito's en de vorderingen en verplichtingen van de bank van Achaia jegens het HDIGF aan de Bank overgedragen moesten worden (43). Volgens de Bank van Griekenland (44) bedroeg de reële waarde van de overgedragen passiva […] miljoen EUR. Er werden geen activa overgedragen. De vergoeding werd berekend op (45) […] miljoen EUR, hetgeen overeenkomt met […] % van het bedrag aan overgedragen deposito's. Het financieringstekort werd gedekt door het HFSF op grond van artikel 63D, lid 13, van Wet 3601/2007. Op 10 april 2012 heeft het HFSF twee derde deel van het uitstaande financieringstekort in EFSF-notes uitgekeerd met de toezegging dat het resterende bedrag uitbetaald zou worden nadat de definitieve omvang van het financieringstekort was vastgesteld. Op 22 juni 2012 heeft de Bank van Griekenland het definitieve financieringstekort van de bank van Achaia bepaald op 212,9 miljoen EUR. Het HFSF heeft het nog niet uitbetaalde gedeelte van het financieringstekort op 20 juli 2012 gedekt.

               (68)

               Ten tijde van de afwikkeling had de bank van Achaia 103 werknemers en 13 vestigingen. De Bank heeft geen vestigingen van de bank van Achaia overgenomen en alle werknemers zijn ontslagen.

         2.2.1.3.   De coöperatieve bank van Lamia (hierna de „bank van Lamia” genoemd)

               (69)

               Op 23 maart 2012 heeft de Bank van Griekenland besloten dat de deposito's en de vorderingen en verplichtingen van de bank van Lamia jegens het HDIGF aan de Bank overgedragen moesten worden (46). Volgens de Bank van Griekenland bedroeg de reële waarde van de overgedragen passiva […] miljoen EUR. Er werden geen activa overgedragen. De vergoeding werd berekend op (47) miljoen EUR, hetgeen overeenkomt met […] % van het bedrag aan overgedragen deposito's. Het financieringstekort werd gedekt door het HFSF op grond van artikel 63D, lid 13, van Wet 3601/2007. Op 10 april 2012 heeft het HFSF twee derde deel van het uitstaande financieringstekort in EFSF-notes uitgekeerd met de toezegging dat het resterende bedrag uitbetaald zou worden nadat de definitieve omvang van het financieringstekort was vastgesteld Op 22 juni 2012 heeft de Bank van Griekenland het definitieve financieringstekort van de bank van Lamia bepaald op 56,3 miljoen EUR. Het HFSF heeft het nog niet uitbetaalde gedeelte van het financieringstekort op 20 juli 2012 gedekt.

               (70)

               Ten tijde van de afwikkeling had de bank van Lamia 47 werknemers en vijf vestigingen. De Bank heeft geen vestigingen van de bank van Lamia overgenomen en alle werknemers zijn ontslagen.

               (71)

               De omvang van de financieringstekorten van de drie coöperatieve banken zijn weergegeven in tabel 6.

                  Tabel 6

                  Definitieve financieringstekorten van de drie coöperatieve banken

                           Definitief financieringstekort
                           (in miljoen EUR)

                           De bank van Lesvos-Limnos

                           56,6

                           De bank van Achaia

                           212,9

                           De bank van Lamia

                           56,3

                           Totaal

                           325,8

                              Bronnen: Besluiten 3/1, 3/2, 3/3 van 22 juni 2012 van de Commissie afwikkelingsmaatregelen van de Bank van Griekenland.

         2.2.2.   Overname van geselecteerde activa en passiva van de First Business Bank

               (72)

               De FB Bank was een kleine bank met een balanstotaal van 1,4 miljard EUR ten tijde van de afwikkeling en een marktaandeel van minder dan 1 % aan leningen en deposito's. De FB Bank had 19 vestigingen verspreid over Griekenland en had per 31 december 2012 260 mensen in dienst.

               (73)

               Op grond van de steunregeling voor Griekse banken heeft de FB Bank i) een kapitaalinjectie van de Griekse staat ontvangen voor een bedrag van 50 miljoen EUR (juli 2009), evenals ii) Griekse staatsobligaties ter waarde van 60 miljoen EUR (mei 2012) (48), en iii) een staatsgarantie voor uitgegeven obligaties met een nominale waarde van 50 miljoen EUR (maart 2011).

               (74)

               De FB Bank heeft deelgenomen aan het PSI-programma met een uitruil van GGB's met een nominale waarde van 70 miljoen EUR. Zoals blijkt uit tabel 2 bedroegen de totale PSI-gerelateerde kosten circa 49 miljoen EUR vóór belastingen. Uit tabel 3 blijkt dat de kapitaalbehoeften van de FB Bank in het kader van de stresstest van 2012 geschat werden op 168 miljoen EUR.

         Overname van de First Business Bank

               (75)

               Op 8 november 2012 heeft de Bank van Griekenland de FB Bank verzocht om de kapitaalverhoging uiterlijk op 30 april 2013 af te ronden met het oog op het herstellen van haar tier 1-kernkapitaalratio.

               (76)

               Aangezien de FB Bank niet in staat bleek om het vereiste kapitaal per 30 april 2013 aan te trekken, besloot de Bank van Griekenland de vergunning van de FB Bank in te trekken en een liquidatieproces in gang te zetten.

               (77)

               De Bank van Griekenland was van mening dat het nemen van afwikkelingsmaatregelen middels een Purchase & Assumption-procedure (met name het aanvullen van het relevante financieringstekort en de bijbehorende dekking van de kapitaalbehoeften verband houdende met de overgedragen activa) van essentieel belang was om het vertrouwen van depositohouders in het Griekse bankwezen in stand te houden teneinde financiële stabiliteit te waarborgen. De Bank van Griekenland schatte de totale omvang van de klantendeposito's bij de FB Bank per 31 december 2012 op circa 1 278 miljoen EUR, waarvan slechts 830 miljoen EUR door het HDIGF was gegarandeerd. Als de FB Bank geliquideerd werd zonder afwikkelingsmaatregelen zou derhalve een bedrag van circa 448 miljoen EUR aan deposito's niet gedekt zijn.

               (78)

               Vanwege deze stabiliteitsoverwegingen besloot de Bank van Griekenland om geselecteerde activa en passiva van de FB Bank, met inbegrip van deposito's, te veilen. De overname van de activa van de FB Bank zou echter tot nieuwe kapitaalbehoeften van de verkrijger kunnen leiden waardoor geen enkele bank interesse in de overname van de geselecteerde activa en passiva zou hebben. In haar brief van 8 mei 2013 aan het HFSF gaf de Bank van Griekenland aan dat zij van mening was dat het gepast zou zijn als het HFSF de betreffende kapitaalbehoeften zou dekken als onderdeel van de afwikkelingskosten. In haar definitieve bindende bod van 10 mei 2013 verzocht de Bank om een dekking door het HFSF van de kapitaalbehoeften als gevolg van de overname van de activa van de FB Bank. Ten tijde van de afwikkeling werd de omvang van deze kapitaalbehoeften door de Bank van Griekenland geschat op circa 100 miljoen EUR (49).

               (79)

               Op 8 mei 2013 was er uitsluitend door de Bank en één andere bank een niet-bindend bod uitgebracht. Het bod van beide banken was gebaseerd op de veronderstelling dat het HFSF zowel het financieringstekort als de kapitaalbehoeften verband houdende met de overgedragen activa zou dekken. Op 10 mei 2013 heeft de Bank haar definitieve bod uitgebracht. De Bank van Griekenland besloot om de activa en passiva van de FB Bank aan de Bank over te dragen als zijnde het voorkeursbod.

               (80)

               De volgende activa en passiva werden aan de Bank overgedragen: leningen aan klanten (behalve permanent achterstallige leningen), het merendeel van de kassaldo's, immateriële activa en goodwill, eigendomsrechten, contracten in verband met de huur of koop van vastgoed, evenals interbancaire verplichtingen en klantendeposito's.

               (81)

               Volgens een eerste beoordeling van de Bank van Griekenland was de waarde van de passiva overgedragen van de FB Bank aan de Bank ten tijde van de afwikkeling (50) naar schatting 1 402 miljoen EUR, terwijl de waarde van de overgedragen activa op 878 miljoen EUR werd geschat en er dus sprake was van een financieringstekort van 524 miljoen EUR. Dat financieringstekort werd op grond van artikel 63D, lid 13, van Wet 3601/2007 gedekt door het HFSF, dat op 28 juni 2013 twee derde deel van het geschatte financieringstekort uitkeerde, i.c. 349,6 miljoen EUR. Nadat het financieringstekort door de Bank van Griekenland op 7 november 2013 (51) definitief op 457 miljoen EUR was vastgesteld, heeft het HFSF het nog openstaande saldo van 107,4 miljoen EUR op 13 november 2013 (52) aan de Bank uitbetaald.

         2.2.3.   Overname van geselecteerde activa en passiva van de Probank

               (82)

               De Probank beschikte op 31 maart 2013 over een netwerk van 112 vestigingen verspreid over Griekenland en had 1 087 mensen in dienst (53).

               (83)

               Het balanstotaal van de Probank bedroeg op 30 juni 2013 circa 3,2 miljard EUR (54). De Probank had op 31 maart 2013 qua leningen een marktaandeel van 1,1 % en qua deposito's een marktaandeel van 1,7 %.

               (84)

               De Probank nam aan het PSI-programma deel met de uitruil van GGB's met een nominale waarde van 415 miljoen EUR. Zoals blijkt uit tabel 2 bedroegen de totale PSI-gerelateerde kosten circa 295 miljoen EUR vóór belastingen. Uit tabel 3 blijkt dat de kapitaalbehoeften van de Probank in het kader van de stresstest van 2012 geschat werden op 282 miljoen EUR.

         Overname van de Probank

               (85)

               Op 26 oktober 2012 heeft de Bank van Griekenland Probank verzocht om haar kapitaal met 282 miljoen EUR te verhogen.

               (86)

               Aangezien de Probank niet in staat bleek om het vereiste kapitaal aan te trekken, besloot de Bank van Griekenland in juli 2013 de vergunning van de Probank in te trekken en om een liquidatieproces in gang te zetten (55). In feite had Probank een negatief eigen vermogen dat gebaseerd op gegevens van per 31 maart 2013 circa -16 miljoen EUR bedroeg (op een geconsolideerde basis). Dat betekende dat Probank niet aan de minimale kapitaalvereisten voldeed en dat het eigen vermogen lager was dan het minimaal vereiste aandelenkapitaal voor welke bank dan ook zoals voorgeschreven in artikel 5, lid 4, onder (a), van Wet 3601/2007.

               (87)

               De Bank van Griekenland was van mening dat afwikkelingsmaatregelen van essentieel belang waren om het vertrouwen van depositohouders in het Griekse bankwezen in stand te houden teneinde financiële stabiliteit te waarborgen. De Bank van Griekenland schatte de totale omvang van de klantendeposito's bij de Probank per 31 maart 2013 op circa 3 123 miljoen EUR, waarvan slechts 1 998 miljoen EUR door het HDIGF was gegarandeerd. Als de Probank geliquideerd werd zonder afwikkelingsmaatregelen zou derhalve een bedrag van 1 125 miljoen EUR aan deposito's niet gedekt zijn.

               (88)

               Vanwege deze stabiliteitsoverwegingen besloot de Bank van Griekenland om geselecteerde activa en passiva van de Probank, met inbegrip van deposito's, te veilen. De overname van de activa van de Probank zou echter tot nieuwe kapitaalbehoeften van de verkrijger kunnen leiden waardoor geen enkele bank interesse in de overname van de geselecteerde activa en passiva zou hebben. In haar definitieve bindende bod van 25 juli 2013 verzocht de Bank om een dekking door het HFSF van de kapitaalbehoeften als gevolg van de overname van de activa van de Probank. De verzochte toezegging om de betreffende kapitaalbehoeften te dekken, is door het HFSF in aanmerking genomen bij het beoordelen van de ontvangen biedingen. De omvang van deze kapitaalbehoeften werd geschat op [180 tot 280] miljoen EUR (56).

               (89)

               Op 24 juli 2013 werd door een andere grote Griekse bank een ontwerpbod overgelegd en op 25 juli 2013 diende de Bank haar bod in. Het bod van beide banken was gebaseerd op de veronderstelling dat het HFSF zowel het financieringstekort als de kapitaalbehoeften verband houdende met de overgedragen activa zou dekken. De Bank van Griekenland besloot om de activa en passiva van de Probank aan de Bank over te dragen als zijnde het voorkeursbod.

               (90)

               De volgende activa en passiva werden aan de Bank overgedragen: leningen aan klanten (behalve permanent achterstallige leningen), het merendeel van de kassaldo's, immateriële activa en goodwill, eigendomsrechten, contracten in verband met de huur of koop van vastgoed, evenals interbancaire verplichtingen en klantendeposito's.

               (91)

               Volgens een eerste beoordeling van de Bank van Griekenland was de waarde van de passiva overgedragen van de Probank aan de Bank ten tijde van de afwikkeling (57) naar schatting 3 198,9 miljoen EUR, terwijl de waarde van de overgedragen activa op 2 961,4 miljoen EUR werd geschat en er dus sprake was van een financieringstekort van 237,6 miljoen EUR. Dat financieringstekort werd op grond van artikel 63D, lid 13, van Wet 3601/2007 gedekt door het HFSF, dat op 9 augustus 2013 twee derde deel van het geschatte financieringstekort in contanten uitkeerde, i.c. 158,4 miljoen EUR. De omvang van dat financieringstekort is op 30 december 2013 door de Bank van Griekenland definitief vastgesteld op 562,7 miljoen EUR (58). Op 31 december 2013 heeft het HFSF het nog openstaande saldo van 404,4 miljoen EUR contant aan de Bank uitbetaald (59).

         2.3.   STEUNMAATREGELEN
   2.3.1.   Steunmaatregelen ten gunste van de Bank op grond van de steunregeling voor Griekse banken (maatregelen L1 en A)

               (92)

               De Bank heeft verschillende vormen van steun gekregen op grond van de maatregel tot herkapitalisatie, de garantiemaatregel en de maatregel voor staatsobligatieleningen zoals neergelegd in de steunregeling voor Griekse banken.

         2.3.1.1.   Staatsliquiditeitssteun verleend op grond van de garantiemaatregel en de maatregel voor staatsobligatieleningen (maatregel L1)

               (93)

               De Bank heeft gebruikgemaakt en blijft gebruikmaken van steun uit hoofde van de garantiemaatregel en de maatregel voor staatsobligatieleningen. Die steun zal in dit besluit worden omschreven als „maatregel L1”. Vanaf 30 november 2013 (60) zijn er voor circa 14,8 miljard EUR garanties aan de Bank verleend. Op die datum was de waarde van de uitstaande staatsobligatieleningen aan de Bank 847 miljoen EUR. Per 15 april 2011 had de Bank staatsobligatieleningen ten bedrage van 787 miljoen EUR ontvangen en gebruikgemaakt van 12,9 miljard EUR aan staatsgaranties.

               (94)

               In het herstructureringsplan voor de Bank dat door de Griekse autoriteiten op 25 juni 2014 bij de Commissie is ingediend, hebben de Griekse autoriteiten hun voornemen kenbaar gemaakt om tijdens de herstructureringsperiode op grond van de steunregeling voor Griekse banken garanties en staatsobligatieleningen te blijven verstrekken.

         2.3.1.2.   Herkapitalisatie door de staat verleend op grond van de herkapitalisatiemaatregel (maatregel A)

               (95)

               In mei 2009 en december 2011 ontving de Bank op grond van de herkapitalisatiemaatregel kapitaalinjecties van Griekenland van respectievelijk 350 miljoen EUR en 1 000 miljoen EUR, dus in totaal voor een bedrag van 1 350 miljoen EUR (maatregel A). Dit bedrag stond gelijk aan ongeveer 2 % van de risicogewogen activa (hierna „RWA” genoemd) die de Bank op dat moment had.

               (96)

               De herkapitalisatie vond plaats in de vorm van preferente aandelen, waarop door Griekenland werd ingeschreven, met een coupon van 10 % en een looptijd van vijf jaar. In 2010 werd de duur van de preferente aandelen verlengd en hun vergoeding verhoogd. Vanaf het einde van de periode van vijf jaar zal, indien de preferente aandelen niet worden afgelost en er geen beslissing is genomen door de algemene vergadering van aandeelhouders met betrekking tot de aflossing van deze aandelen, de Griekse minister van Financiën de coupon verhogen met 2 % per jaar op cumulatieve basis (dat wil zeggen, een coupon van 12 % over het zesde jaar, 14 % over het zevende jaar enz.).

         2.3.2.   Door de staat gegarandeerde ELA (maatregel L2)

               (97)

               ELA is een uitzonderlijke maatregel waarmee een solvabele financiële instelling die met tijdelijke liquiditeitsproblemen te kampen heeft, Eurosysteemfinanciering kan ontvangen zonder dat deze transactie deel uitmaakt van het gemeenschappelijke monetaire beleid. De rente die door een dergelijke financiële instelling voor die ELA wordt betaald, is […] basispunten (hierna „bps” genoemd) hoger dan de reguliere herfinancieringsrente van de ECB.

               (98)

               De Bank van Griekenland is verantwoordelijk voor het ELA-programma, wat betekent dat alle kosten en de risico's die voortvloeien uit de ELA-voorziening door de Bank van Griekenland gedragen worden (61). Griekenland heeft de Bank van Griekenland een staatsgarantie verleend die geldt voor de totale hoeveelheid ELA die door de Bank van Griekenland wordt toegekend. Door het aannemen van artikel 50, lid 7, van Wet 3943/2011, waarmee artikel 65, lid 1, van Wet 2362/1995 werd gewijzigd, is het de minister van Financiën toegestaan om namens de staat garanties toe te kennen aan de Bank van Griekenland, ter waarborging van de vorderingen van de Bank van Griekenland op kredietinstellingen. De banken die gebruikmaken van ELA moeten aan de staat een garantievergoeding betalen ten bedrage van […] basispunten.

               (99)

               Op 31 januari 2012 had de Bank gebruikgemaakt van 8,6 miljard EUR aan door de staat gegarandeerde ELA (62), terwijl de Bank per 31 december 2012 gebruik had gemaakt van 30,9 miljard EUR aan door de staat gegarandeerde ELA (63).

         2.3.3.   Steunmaatregelen ten gunste van de Bank via het HFSF (maatregelen B1, B2 en B3)

               (100)

               De Bank heeft vanaf 2012 gebruikgemaakt van verschillende kapitaalsteunmaatregelen van het HFSF. Tabel 7 geeft een overzicht van de steunmaatregelen.

                  Tabel 7

                  Steunmaatregelen t.g.v. van de Bank via het HFSF

                           1e overbruggings-herkapitalisatie — mei 2012 (in miljoen EUR)

                           2e overbruggings-herkapitalisatie — dec. 2012 (in miljoen EUR)

                           Herkapitalisatie voorjaar 2013 — mei 2013 (in miljoen EUR)

                           Maatregel

                           B1

                           B2

                           B3

                           Bedrag
                           (in miljoen EUR)

                           7 430

                           2 326

                           8 677

         2.3.3.1.   De eerste overbruggingsherkapitalisatie (maatregel B1)

               (101)

               De overweging 14 tot en met 33 van het besluit tot inleiding NBG geven een gedetailleerde beschrijving van de eerste overbruggingsherkapitalisatie van mei (64) 2012 (maatregel B1). De achtergrond en de belangrijkste kenmerken van die maatregel worden in dit deel uiteengezet.

               (102)

               Op 20 april 2012 heeft het HFSF aan de Bank een brief verzonden met een toezegging voor deelname aan een geplande verhoging van het aandelenkapitaal van de Bank voor een bedrag tot 6,9 miljard EUR.

               (103)

               In het kader van maatregel B1 heeft het HFSF op 28 mei 2012 7,4 miljard EUR aan EFSF-obligaties aan de Bank overgedragen, overeenkomstig de bepalingen betreffende de overbruggingsherkapitalisaties die zijn vastgelegd in Wet 3864/2010 tot oprichting van het HFSF (hierna „de HFSF-wet” genoemd). De Commissie heeft in overweging 50 van het besluit tot inleiding NBG reeds het volgende vastgesteld: „De overbruggingsherkapitalisatie die op 28 mei 2012 werd voltooid, vormt de nakoming van een verplichting uit de toezeggingsbrief en daarmee een voortzetting van dezelfde steun”. Zowel de bedragen van de toezeggingsbrief als die van de eerste overbruggingsherkapitalisatie werden door de Bank van Griekenland berekend met als oogmerk dat de Bank een totale kapitaalratio van 8 % zou bereiken per 31 december 2011, de datum waarop de overbruggingsherkapitalisatie met terugwerkende kracht door de Bank is geboekt. Zoals blijkt uit tabel 3 dekt maatregel B1 slechts een beperkt gedeelte van de totale kapitaalbehoeften die bij de stresstest van 2012 zijn vastgesteld. De Bank werd geacht het kapitaal door middel van een toekomstige kapitaalverhoging aan te trekken; de overbruggingsherkapitalisatie was alleen bedoeld om ervoor te zorgen dat de Bank voor ECB-financiering in aanmerking zou blijven komen totdat die kapitaalverhoging had plaatsgevonden.

               (104)

               Voor de periode tussen de datum van de eerste overbruggingsherkapitalisatie en de datum van de omzetting van de eerste overbruggingsherkapitalisatie in gewone aandelen en andere converteerbare financiële instrumenten is in de voorinschrijvingsovereenkomst tussen de Bank en het HFSF bepaald dat de Bank aan het HFSF een jaarlijkse vergoeding van 1 % van de nominale waarde van de EFSF-notes zou betalen en dat alle couponbetalingen en lopende rente op de EFSF-notes voor die periode zouden gelden als een aanvullende kapitaalbijdrage van het HFSF aan de Bank (65).

         2.3.3.2.   De tweede overbruggingsherkapitalisatie (maatregel B2)

               (105)

               De Bank boekte in het najaar van 2012 nog meer verliezen. Het kapitaal daalde daarom opnieuw onder de minimumkapitaalvereisten om in aanmerking te blijven komen voor herfinanciering door de ECB.

               (106)

               Een tweede overbruggingsherkapitalisatie werd daardoor noodzakelijk. Op 21 december 2012 voerde het HFSF een tweede overbruggingsherkapitalisatie van 2 326 miljoen EUR uit (maatregel B2), die weer werd betaald door de overdracht van EFSF-obligaties aan de Bank.

               (107)

               Gezien het totaal van de twee overbruggingsherkapitalisaties (de maatregelen B1 en B2) had het HFSF de totale kapitaalbehoeften die in het kader van de stresstest van 2012 werden vastgesteld (9,76 miljard EUR (66)) al op 21 december 2012 uitgekeerd.

         2.3.3.3.   Deelname van het HFSF aan de herkapitalisatie van voorjaar 2013 (maatregel B3)

               (108)

               Op 22 mei 2013 kondigde raad van bestuur van de Bank de uitgifte van 2 274,1 miljoen nieuwe aandelen aan met een nominale waarde van 0,30 EUR en tegen een koers van 4,29 EUR per aandeel (67).

               (109)

               Op 21 juni 2013 (68) kondigde Bank aan dat alle nieuw uitgegeven aandelen voor een totaalbedrag van 9 756 miljoen EUR, inclusief agio, volgestort waren. De totale particuliere deelname aan de verhoging van het aandelenkapitaal van de Bank bedroeg 1 079 miljoen EUR (69). Dat betekende dat de deelname van het HFSF in de verhoging van het aandelenkapitaal van de Bank een omvang had van 8 677 miljoen EUR (maatregel B3).

               (110)

               Dat bedrag is gelijk aan de som van de maatregelen B1 en B2 na aftrek van het bedrag van de particuliere deelname. Door middel van de verhoging van het aandelenkapitaal van de Bank zijn de eerste en de tweede overbruggingsherkapitalisatie (maatregelen B1 en B2) deels omgezet in een permanente herkapitalisatie.

               (111)

               De prijs van de nieuwe aandelen werd vastgesteld op 50 % van de naar volume gewogen gemiddelde aandelenkoers over de 50 handelsdagen voorafgaand aan de vaststelling van de biedprijs. Als gevolg van een omgekeerde aandelensplitsing en een vermindering van het aandelenkapitaal van de Bank waartoe in beide gevallen door de buitengewone algemene vergadering van aandeelhouders op 29 april 2012 (70) is besloten, werd de koers van de nieuwe aandelen vastgesteld op 4,29 EUR per aandeel.

               (112)

               Onmiddellijk na de herkapitalisatie van voorjaar 2013 werd het HFSF de grootste aandeelhouder van de Bank, met een belang van 84,39 % (71). Het HFSF gaf voor 245 779,6 miljoen EUR aan warrants uit en gaf particuliere beleggers kosteloos één warrant voor elk aandeel waarop werd ingeschreven (72). Elke warrant geeft het recht om 8,23 aandelen van het HFSF te kopen op van tevoren bepaalde tijdstippen en tegen vaste uitoefenprijzen. De eerste uitoefendatum was 26 december 2013 en vervolgens zijn de warrants tot 26 december 2017 elke zes maanden uitoefenbaar. De uitoefenprijs is gelijk aan de inschrijfprijs van 4,29 EUR vermeerderd met een jaarlijks rentepercentage (4 % over het eerste jaar, 5 % over het tweede jaar, 6 % over het derde jaar, 7 % over het vierde jaar en tot slot 8 % (op jaarbasis) over de laatste zes maanden) (73).

               (113)

               In de HFSF-wet zoals gewijzigd in 2014 is bepaald dat de uitoefenprijzen van de warrants aangepast kunnen worden indien er sprake is van een claimemissie. Die aanpassing dient echter „ex post” plaats te vinden en mag niet hoger zijn dan de gerealiseerde opbrengst van de verkoop van voorkeursrechten van het HFSF. In geval van een verhoging van het aandelenkapitaal zonder voorkeursrechten is er geen aanpassing van de uitoefenprijzen voorzien.

         2.3.4.   Steunmaatregelen voor de overgenomen bedrijven

   2.3.4.1.   Staatssteun voor de drie coöperatieve banken

               (114)

               Zoals eerder vermeld onder punt 2.2.1 werden de financieringstekorten van de bank van Lesvos-Limnos, de bank van Achaia en de bank van Lamia van respectievelijk 56,6 miljoen EUR, 212,9 miljoen EUR en 56,3 miljoen EUR gedekt door het HFSF. Dat betekent dat de totale omvang van de financieringstekorten 325,8 miljoen EUR bedroeg.

         2.3.4.2.   Steunmaatregelen voor de FB Bank

               (115)

               Sinds 2009 heeft de FB Bank van verschillende steunmaatregelen gebruikgemaakt. In tabel 8 wordt een overzicht van die steunmaatregelen gegeven.

                  Tabel 8

                  Overzicht van de steunmaatregelen voor de FB Bank

                           Begunstigde van de steun

                           Maatregel

                           Beschrijving

                           Entiteit die de steun heeft verleend

                           Datum

                           Bedrag aan staatssteun (in miljoen EUR)

                           Activiteiten van de FB Bank

                           FB1

                           Verstrekken van preferente aandelen op grond van de steunregeling voor Griekse banken

                           Staat

                           Juli 2009

                           50

                           FB2

                           Lenen van Griekse staatsobligaties op grond van de steunregeling voor Griekse banken

                           Staat

                           Vanaf januari 2009

                           60

                           FB3

                           Staatsgarantie voor uitgegeven obligaties op grond van de steunregeling voor Griekse banken

                           Staat

                           Maart 2011

                           50

                           FB4

                           Financiering van het financieringstekort voor de activa van de FB Bank die aan de Bank zijn overgedragen

                           HFSF

                           10.5.2013
                           (afwikkelingsdatum)

                           456,97

                           FB5

                           Toezegging om de kapitaalbehoeften te dekken met betrekking tot de activa overgedragen van de FB Bank aan de Bank

                           HFSF

                           10.5.2013
                           (afwikkelingsdatum)

                           100

                           Totaalbedrag FB4 en FB5

                           556,97

         2.3.4.2.1.   Door de FB Bank ontvangen herkapitalisatie van de staat (maatregel FB1)

               (116)

               In juli 2009 heeft Griekenland 50 miljoen EUR in de FB Bank geïnjecteerd, wat overeenkwam met ongeveer 3 % van de RWA op dat moment. Deze kapitaalinjectie is uitgevoerd op grond van de herkapitalisatiemaatregel die deel uitmaakt van de steunregeling voor Griekse banken. De herkapitalisatie vond plaats in de vorm van preferente aandelen.

         2.3.4.2.2.   Door de FB Bank ontvangen liquiditeitssteun van de staat (maatregelen FB2 en FB3)

               (117)

               De FB Bank heeft ook gebruikgemaakt van liquiditeitssteun op grond van de maatregelen voor garanties en staatsobligatieleningen die deel uitmaken van de steunregeling voor Griekse banken. In januari 2009 ontving de FB Bank Griekse staatsobligaties ten bedrage van 60 miljoen EUR die in december 2011 vervielen (maatregel FB2). In mei 2012 ontving de FB Bank Griekse staatsobligaties ten bedrage van 60 miljoen EUR die in april 2015 zouden vervallen, maar op 23 mei 2013 werden ingetrokken (maatregel FB3) (74). In maart 2011 ontving de FB Bank daarnaast een staatsgarantie voor uitgegeven obligaties met een nominale waarde van 50 miljoen EUR.

         2.3.4.2.3.   Maatregelen verband houdende met de afwikkeling van de FB Bank (maatregelen FB4 en FB5)

   i)   Dekking van het financieringstekort door de overdracht van activa van de FB Bank aan de Bank voor een bedrag van 456,97 miljoen EUR (maatregel FB4)

               (118)

               Het HFSF dekte het financieringstekort (75) in verband met de activa overgedragen van de FB Bank aan de Bank. In overeenstemming met de besluiten van de Bank van Griekenland van 10 mei en 7 november 2013 heeft het HFSF het totale bedrag van 456,97 miljoen EUR in twee tranches betaald, te weten op 26 juli en op 13 november 2013 (76).

         ii)   Toezegging van het HFSF om de kapitaalbehoeften verband houdende met de overgedragen activa te dekken (maatregel FB5)

               (119)

               In het kader van de afwikkelingsprocedure zegde het HFSF toe om de kapitaalbehoeften voortvloeiende uit de overgedragen activa van de FB Bank te dekken. Dat betekende dat het HFSF zich ertoe verbond om een kapitaalbedrag dat overeenkwam met 9 % van de overgedragen RWA, in de Bank te injecteren. Ten tijde van de afwikkeling werden de kapitaalbehoeften verband houdende met de overgedragen activa op circa 100 miljoen EUR geschat.

               (120)

               Zoals eerder al aangegeven in overweging 30 zal het HFSF geen nieuw kapitaal in de Bank injecteren aangezien de Bank in haar herstructureringsplan afstand doet van haar recht om het HFSF te verzoeken om potentiële kapitaalbehoeften verband houdende met de overgedragen activa te dekken.

         2.3.4.3.   Steunmaatregelen voor de Probank

               (121)

               De Probank heeft geen gebruikgemaakt van steunmaatregelen op grond van de steunregeling voor Griekse banken. In tabel 9 wordt een overzicht gegeven van de andere steunmaatregelen waarvan de Probank gebruik heeft gemaakt.

                  Tabel 9

                  Overzicht van de steunmaatregelen voor de Probank

                           Begunstigde van de steun

                           Maatregel

                           Beschrijving

                           Entiteit die de steun heeft verleend

                           Datum

                           Bedrag van de staatssteun (in miljoen EUR)

                           Activiteiten van de Probank

                           PB1

                           Financiering van het financieringstekort van de activa overgedragen van de Probank aan de Bank

                           HFSF

                           26.7.2013
                           (afwikkelingsdatum)

                           562,73

                           PB2

                           Toezegging om de kapitaalbehoeften te dekken verband houdende met de activa overgedragen van de Probank aan de Bank

                           HFSF

                           26.7.2013
                           (afwikkelingsdatum)

                           [180 tot 280]

                           Totaalbedrag PB1 en PB2

                           [742,73 tot 842,73]

         2.3.4.3.1.   Dekking van het financieringstekort in verband met de overdracht van activa van de Probank aan de Bank voor een bedrag van 562,73 miljoen EUR (maatregel PB1)

               (122)

               Het HFSF heeft het financieringstekort aangevuld in verband met de overdracht van activa van de Probank aan de Bank. In overeenstemming met de besluiten van de Bank van Griekenland van 26 juli en 30 december 2013 heeft het HFSF het totale bedrag van 562,73 miljoen EUR in twee tranches betaald, te weten op 9 augustus en op 31 december 2013.

         2.3.4.3.2.   Toezegging van het HFSF om de kapitaalbehoeften te dekken verband houdende met de overgedragen activa (maatregel PB2)

               (123)

               In het kader van de afwikkelingsprocedure zegde het HFSF toe om de kapitaalbehoeften voortvloeiende uit de overgedragen activa van de Probank te dekken. Dat betekende dat het HFSF zich ertoe verbond om een kapitaalbedrag dat overeenkwam met 9 % van de overgedragen RWA, in de Bank te injecteren. Ten tijde van de afwikkeling werden de kapitaalbehoeften verband houdende met de overgedragen activa op circa [180 tot 280] miljoen EUR geschat.

               (124)

               Zoals eerder al aangegeven in overweging 41 zal het HFSF geen nieuw kapitaal in de Bank injecteren aangezien de Bank in haar herstructureringsplan afstand doet van haar recht om het HFSF te verzoeken om potentiële kapitaalbehoeften verband houdende met de overgedragen activa te dekken.

         2.4.   HET HERSTRUCTURERINGSPLAN

               (125)

               Griekenland heeft op 25 juni 2014 het herstructureringsplan van de Bank ingediend waarin wordt uitgelegd hoe de Bank, als een gecombineerde entiteit ontstaan door de overnames van de FB Bank, de Probank en de drie coöperatieve banken, van plan is om op lange termijn weer levensvatbaar te worden.

         2.4.1.   Binnenlandse activiteiten

               (126)

               Middels het herstructureringsplan zal de Bank zich richten op haar kernactiviteiten op bancair gebied in Griekenland en in Turkije.

               (127)

               De belangrijkste prioriteit van de Bank in Griekenland is om haar Griekse bankactiviteiten tegen het einde van de herstructureringsperiode (31 december 2018) weer in hoge mate winstgevend en levensvatbaar te maken. Daarom bevat het herstructureringsplan een aantal maatregelen ter verbetering van de operationele efficiëntie en de netto rentemarge van de Bank, alsmede maatregelen ter verbetering van de kapitaalpositie en de balansstructuur.

               (128)

               Wat de operationele efficiëntie betreft, was de Bank al begonnen met een omvangrijk rationaliseringsprogramma. Tussen 31 december 2009 en 30 december 2012 heeft de Bank haar fysieke aanwezigheid in Griekenland afgebouwd. Zo heeft zij niet alleen het aantal vestigingen verminderd van 575 in 2009 (77) tot 511 in 2012 (78), maar heeft zij ook het personeelsbestand dat betrokken was bij de Griekse bancaire activiteiten teruggebracht van 12 534 in december 2009 (79) tot 11 230 in december 2012 (80).

               (129)

               De Bank is voornemens om het aantal werknemers in Griekenland tussen december 2012 en eind 2017 verder te reduceren (van 13 675 tot […]) (81) ondanks de gevolgen van de overnames van de FB Bank en de Probank die respectievelijk 260 en 1 087 werknemers in dienst hadden (82). Het verschil tussen het personeelsbestand van de Griekse bancaire activiteiten per 31 december 2012 (11 230) en het totale Griekse personeelsbestand aan het eind van 2012 (13 675) is terug te voeren op het aantal werknemers dat betrokken is bij niet-bancaire activiteiten zoals verzekeringen (Ethniki Hellenic General Insurance SA), toerisme (Astir Palace Vouliagmenis SA) of vastgoed (NBG Pangaea Reic).

               (130)

               Van december 2012 tot eind 2017 zal de bank de rationalisering van haar binnenlandse netwerk voortzetten. Het aantal vestigingen zal met […] toenemen van 511 tot […]. In dit verband wordt erop gewezen dat de Bank in 2013 de FB Bank- en Probank-netwerken heeft overgenomen met respectievelijk 19 en 112 vestigingen.

               (131)

               De grotere efficiëntie wat betreft vestigingen en personeel zal bijdragen aan een verlaging van de totale kosten van de Griekse activiteiten van de Bank met […] %, van 1 301 miljoen EUR op een pro forma-basis in 2012 tot […] miljoen EUR in 2017 (83). Daardoor zal de kosten-inkomstenratio van de Griekse bankactiviteiten aan het einde van de herstructureringsperiode naar verwachting minder dan […] % bedragen.

               (132)

               Het herstructureringsplan beschrijft ook hoe de Bank de financieringskosten zal verlagen, wat belangrijk is om weer levensvatbaar te worden. De Bank verwacht dat zij lagere rente over haar deposito's kan betalen vanwege de stabielere omstandigheden en met name vanwege de verwachte stabilisatie en het herstel van de Griekse economie, die naar verwachting vanaf 2014 opnieuw zal groeien. De spreads op deposito's (gemiddelde van termijndeposito's, zichtdeposito's en spaarquote) zullen in Griekenland naar verwachting gaan dalen. Ook zal de afhankelijkheid van de Bank van de door de staat gegarandeerde ELA en de bredere Eurosysteemfinanciering afnemen.

               (133)

               In het herstructureringsplan wordt ervan uitgegaan dat de Bank ook haar balans zal versterken. De nettoverhouding kredieten/deposito's van de Bank in Griekenland zal verder afnemen, terwijl de solvabiliteit zal verbeteren (van een tier 1-kapitaalratio van 8,4 % op groepsniveau op 31 december 2013).

               (134)

               Een andere prioriteit van de Bank is het beheer van de oninbare leningen. De Bank zal haar kredietprocessen verbeteren met betrekking tot zowel het afsluiten van leningen (betere zekerheidsdekking, lagere limieten) en het beheren van oninbare leningen. Het percentage oninbare leningen zal […] tot een verwacht percentage van […] % aan het eind van de herstructureringsperiode (84). De kosten van de risico's (bijzondere waardeverminderingen op leningen) zullen afnemen van 2 miljard EUR in 2012 tot […] miljard EUR in 2018 (85).

               (135)

               De verbetering van de operationele efficiëntie, de toename van de netto rentemarge en de dalende risicokosten zullen de winstgevendheid van de Bank vergroten. De Bank verwacht dat de winst in Griekenland […] miljoen EUR en […] miljoen EUR in respectievelijk 2014 en 2018 zal bedragen. Het rendement op eigen vermogen van de Griekse activiteiten bedraagt in 2017 […] % (86) en dat is toereikend gezien het risicoprofiel van de Bank op die datum. (87)

         2.4.2.   Internationale bankactiviteiten (met uitzondering van Turkije)

               (136)

               De Bank is al begonnen met het afbouwen en herstructureren van haar internationale netwerk. Sinds 2009 is het aantal vestigingen in Zuidoost-Europa met 170 teruggebracht (88).

               (137)

               De Bank zal haar internationale netwerk blijven herstructureren en afbouwen. De Bank zal meer in het bijzonder haar buitenlandse dochterondernemingen in […] verkopen en haar vestigingen in […] afstoten. Deze desinvesteringen vertegenwoordigen […] % van de activa van de Bank buiten Griekenland en Turkije, dat wil zeggen […] miljoen EUR op een totaal van 12 101 miljoen EUR (eind 2012).

               (138)

               Ook de vestigingen in […] en […] evenals de dochteronderneming in […] zullen […].

               (139)

               Als gevolg van deze desinvesteringen zal er aan het eind van de herstructureringsperiode geen sprake meer zijn van nettofinanciering door de moedermaatschappij.

         2.4.3.   Turkije

               (140)

               De Bank is voornemens om haar belang in Finansbank tot 60 %[…] te verlagen.

               (141)

               […] zal de Finansbank […] ter beschikking stellen en zal de inspanningen van de Bank intensiveren om de Finansbank gedurende herstructureringsperiode te voorzien van […].

               (142)

               De Bank streeft naar een aanzienlijke groei van de Finansbank tijdens de herstructureringsperiode. Zij zal daarnaast een plan voor de kostenbeheersing ten uitvoer leggen. De Finansbank is voornemens om in 2014 […] en om […]. In de komende jaren zal de […], hetgeen tot een verlaging van de kosten-inkomstenratio zal leiden van […] tot […] aan het eind van de herstructureringsperiode (89).

               (143)

               Het herstructureringsplan voorziet ook in een streng toezicht op de risico's die door de Finansbank worden genomen. De waardeverminderingen zullen tussen 2014 en 2018 naar verwachting minder dan […] % van de klantenleningen bedragen, met een verwacht rendement op de activa van […] % in 2018. Gedurende die periode zal het rendement op het eigen vermogen van de Finansbank hoog blijven.

               (144)

               De Bank heeft haar Turkse verzekeringsactiviteiten (leven en schade) in 2012 verkocht met een kapitaalwinst van […] miljoen EUR (90).

         2.4.4.   Niet-bancaire activiteiten: verkoop van […] vastgoedactiviteiten

               (145)

               De Bank heeft haar belang in haar vastgoeddochter Pangea tot minder dan 35 % verlaagd met een positief effect op de tier 1-kernkapitaalratio van de Bank (91). De Bank is ook van plan om […] tegen […] te verkopen en om haar private equity-dochteronderneming tegen […] te verkopen.

         2.4.5.   Aantrekken van particulier kapitaal en bijdrage van bestaande aandeelhouders en achtergestelde crediteuren

               (146)

               De Bank is erin geslaagd op de markt aanzienlijke kapitaalbedragen aan te trekken en heeft daardoor de staatssteun die zij nodig had verminderd.

               (147)

               In eerste instantie heeft de Bank in 2009 particulier kapitaal aangetrokken met een claimemissie van 1 247 miljoen EUR. In 2010 heeft de bank wederom particulier kapitaal op de markt aangetrokken voor een bedrag van 1 815 miljoen EUR (92). Zoals vermeld in overweging 109 is de Bank er ook in geslaagd om via de herkapitalisatie van voorjaar 2013 1 079 miljoen EUR in kapitaal van particuliere beleggers aan te trekken. Het belang van de aandeelhouders, waaronder de aandeelhouders die deelgenomen hebben aan de kapitaalverhogingen van 2009 en 2010, is door de herkapitalisatie van voorjaar 2013 sterk verwaterd: het HFSF ontving 84,4 % van de aandelen van de Bank en de nieuwe aandeelhouders 10,5 % waardoor er voor de bestaande aandeelhouders slechts een belang van 5,1 % resteerde. Aan gewone aandeelhouders is sinds 2007 geen dividend meer uitgekeerd; aan Amerikaanse houders van preferente aandelen is sinds 2009 geen dividend meer uitgekeerd (93).

               (148)

               In mei 2014 heeft de Bank 2,5 miljard EUR aan kapitaal op de markt aangetrokken. De Bank is voornemens om […].

               (149)

               Met betrekking tot de bijdrage van houders van hybride instrumenten of achtergestelde schulden, heeft de Bank op 3 januari 2012 aangeboden om preferente effecten terug te kopen tegen vergoedingen variërend van 45 % tot 70 % van de nominale waarde van die effecten. In dat kader heeft de Bank ook gedekte obligaties teruggekocht. De terugkoopprijzen werden vastgesteld op basis van de marktwaarde van de instrumenten en bevatten een premie van niet meer dan tien procentpunten, die werd toegevoegd om beleggers aan te moedigen aan de terugkoop deel te nemen. Het aanbod is uiteindelijk voor 44 % aanvaard en de totale kapitaaltoename bedroeg circa 302 miljoen EUR (94).

               (150)

               Later in 2012 en in 2013 heeft de Bank nieuwe passivabeheerrondes in gang gezet met betrekking tot effecten die aan beleggers zijn uitgegeven, met inbegrip van gedekte obligaties, hybride instrumenten, tier 2-instrumenten en preferente aandelen die in de Verenigde Staten zijn uitgegeven. Deze terugkoopacties hebben voor een bedrag van […] miljoen EUR aan extra kapitaal gegenereerd. Samenvattend heeft de Bank aangegeven dat het totale kapitaalbedrag dat tijdens de passivabeheerrondes in de afgelopen jaren is gegenereerd een omvang heeft van circa […] miljoen EUR (95). Door die terugkoopacties is de hoeveelheid uitstaande achtergestelde en hybride schuld per 31 december 2013 tot 293 miljoen EUR gedaald.

         2.5.   TOEZEGGINGEN VAN DE GRIEKSE AUTORITEITEN

               (151)

               Op 25 juni 2014 heeft Griekenland de toezegging gedaan dat de Bank en aan haar gelieerde ondernemingen het herstructureringsplan dat op 25 juni 2014 is ingediend, zullen uitvoeren en aanvullende toezeggingen gedaan met betrekking tot de uitvoering van het herstructureringsplan (hierna „de toezeggingen” genoemd). Die toezeggingen zijn als bijlage opgenomen en worden in dit deel samengevat.

               (152)

               Allereerst deed Griekenland de toezegging dat de Bank haar commerciële activiteiten in Griekenland zal herstructureren, waarbij een maximumaantal vestigingen en medewerkers en een maximumbedrag aan totale kosten zal worden vastgesteld, waaraan tegen 31 december 2017 moet zijn voldaan (96).

               (153)

               Griekenland heeft ook toegezegd dat de Bank de kosten van deposito's die in Griekenland zijn aangetrokken, zal verlagen en dat de Bank tegen 31 december 2017 aan een maximale nettoverhouding kredieten/deposito's zal voldoen (97)
                   (98).

               (154)

               Met betrekking tot de buitenlandse dochterondernemingen van de Bank heeft Griekenland de toezegging gedaan dat de Bank geen […] zal verstrekken en dat zij een minderheidsaandeel in die dochteronderneming zal afstoten. Griekenland heeft ook toegezegd dat de Bank tegen 30 juni 2018 haar belang in een aantal buitenlandse dochterondernemingen zal afbouwen (99).

               (155)

               Griekenland heeft de toezegging gedaan dat de Bank […], haar private equity-dochteronderneming en een aantal effecten zal afstoten. Bovendien zal de Bank, met beperkte uitzonderingen, geen risicovolle effecten kopen (100).

               (156)

               Griekenland heeft daarnaast een aantal toezeggingen gedaan wat betreft de corporate governance van de Bank. Zo is toegezegd dat de beloning van de werknemers en managers van de Bank zal worden beperkt […] (101).

               (157)

               Griekenland heeft ook de toezegging gedaan dat de Bank haar kredietbeleid zal versterken om te garanderen dat besluiten over de toekenning en herstructurering van leningen gericht zijn op een maximale levensvatbaarheid en winstgevendheid voor de Bank. Griekenland heeft ook toegezegd dat de Bank aan strenge normen zal voldoen met betrekking tot de controle op kredietrisico's en de herstructurering van leningen (102).

               (158)

               Een aantal toezeggingen heeft betrekking op de activiteiten van de Bank met gelieerde kredietnemers. Die toezeggingen beogen te waarborgen dat de Bank niet van de prudentiële bankpraktijken afwijkt bij het verlenen of herstructureren van leningen aan haar werknemers, managers en aandeelhouders, alsook aan overheidsentiteiten, politieke partijen en mediabedrijven (103).

               (159)

               Tot slot heeft Griekenland een toezegging gedaan om een aantal beperkingen aan de activiteiten van de Bank op te leggen, zoals een verbod op coupon- en dividenduitkeringen, een overnameverbod en een verbod op het promoten van staatssteun (104).

               (160)

               Tot 31 december 2018 zal het nakomen van deze toezeggingen gecontroleerd worden door een monitoring trustee.

               (161)

               Daarnaast heeft Griekenland separaat aangegeven dat de voorafgaande goedkeuring van de Commissie gevraagd zal worden voor eventuele terugkoopacties van warrants door de Bank of een overheidsorgaan, met inbegrip van het HFSF (105).

         3.   REDENEN VOOR HET INLEIDEN VAN DE FORMELE ONDERZOEKSPROCEDURE MET BETREKKING TOT DE EERSTE OVERBRUGGINGSHERKAPITALISATIE

               (162)

               Op 27 juli 2012 heeft de Commissie de formele onderzoeksprocedure ingeleid om na te gaan of aan de voorwaarden van de Bankenmededeling van 2008 (106) is voldaan met betrekking tot de geschiktheid, noodzaak en evenredigheid van de eerste overbruggingsherkapitalisatie die door het HFSF is verstrekt ten gunste van de Bank (maatregel B1).

               (163)

               Wat betreft de geschiktheid van de maatregel, gezien het feit dat de steun na eerdere herkapitalisatie- en liquiditeitssteun is verleend en gezien de langdurige reddingsperiode, heeft de Commissie haar twijfels uitgesproken of de Bank wel alle mogelijke stappen heeft ondernomen om de noodzaak van hulp in de toekomst te voorkomen (107). Bovendien was het de Commissie niet duidelijk wie de zeggenschap over de bank zou uitoefenen wanneer de eerste overbruggingsherkapitalisatie werd vervangen door een permanente herkapitalisatie (108) aangezien de Bank onder zeggenschap van de staat of van particuliere minderheidseigenaren zou kunnen komen te staan. De Commissie merkte op dat zij in beide gevallen wilde voorkomen dat het bestuur van de bank, en met name het kredietverleningsproces, aan kwaliteit zou inboeten.

               (164)

               Wat betreft de noodzaak van de eerste overbruggingsherkapitalisatie heeft de Commissie in overweging 67 van het besluit tot inleiding NBG gevraagd of alle mogelijke maatregelen zijn genomen om te voorkomen dat de Bank in de toekomst opnieuw steun nodig zou hebben. Bovendien kon de Commissie, aangezien de duur van de overbruggingsherkapitalisatieperiode onzeker was, niet bepalen of deze herkapitalisatie toereikend was en voldeed aan de beginselen voor vergoedingen en deling in de lasten op basis van de regels inzake staatssteun. Verder kon de Commissie deze herkapitalisatie niet beoordelen aangezien de voorwaarden voor de omzetting van de eerste overbruggingsherkapitalisatie in een permanente herkapitalisatie niet bekend waren op het moment dat het besluit tot inleiding NBG werd vastgesteld.

               (165)

               Wat betreft de evenredigheid van de maatregel heeft de Commissie twijfels geuit over de vraag of de waarborgen (verbod op promotie van staatssteun, verbod op coupon- en dividenduitkeringen, call-optieverbod en verbod op terugkoop, zoals beschreven in overweging 71 van het besluit tot inleiding NBG) voldoende waren met betrekking tot de eerste overbruggingsherkapitalisatie. Bovendien gaf de Commissie in overweging 72 van het besluit tot inleiding NBG aan dat de mededinging zou kunnen worden verstoord door enerzijds het ontbreken van regels om te voorkomen dat het HFSF alle vier de grootste Griekse banken (namelijk de Bank, Alpha Bank, NBG en Piraeus Bank) zou coördineren en door anderzijds het ontbreken van voldoende waarborgen om te vermijden dat zij commercieel gevoelige informatie zouden delen. De Commissie heeft daarom voorgesteld om een monitoring trustee te benoemen, die fysiek in de Bank aanwezig zou zijn.

         4.   OPMERKINGEN VAN BELANGHEBBENDEN OVER DE FORMELE ONDERZOEKSPROCEDURE BETREFFENDE DE EERSTE OVERBRUGGINGSHERKAPITALISATIE

   Opmerkingen van een Griekse bank

               (166)

               Op 3 januari 2013 ontving de Commissie opmerkingen van een Griekse bank over het besluit tot inleiding NBG. Die Griekse bank merkte op dat de herkapitalisatie van Griekse banken door het HFSF in principe een te verwelkomen stap was op weg naar een gezonder en meer levensvatbaar bancair systeem. Zij had dan ook geen bezwaar tegen de herkapitalisatie van de Bank.

               (167)

               Hoewel zij haar volledige steun heeft uitgesproken voor het beginsel van herkapitalisatie van Griekse banken door het HFSF, verduidelijkte die Griekse bank echter dat zij, om de verstoringen van de mededinging te minimaliseren en om discriminatie te vermijden, verwachtte dat de herkapitalisatie via het HFSF beschikbaar zou zijn voor alle banken die in Griekenland onder vergelijkbare omstandigheden actief zijn.

         5.   OPMERKINGEN VAN GRIEKENLAND OVER DE FORMELE ONDERZOEKSPROCEDURE BETREFFENDE DE EERSTE OVERBRUGGINGSHERKAPITALISATIE

               (168)

               Op 5 september 2012 diende Griekenland opmerkingen in die door de Bank van Griekenland en het HFSF waren opgesteld.

         5.1.   OPMERKINGEN VAN DE BANK VAN GRIEKENLAND

               (169)

               Wat betreft de geschiktheid van de eerste overbruggingsherkapitalisatie merkte de Bank van Griekenland op dat het bedrag van 18 miljard EUR van het kapitaal waarmee het HFSF de vier grootste Griekse banken in mei 2012 herkapitaliseerde minder was dan het uiteindelijke bedrag dat die banken nodig hadden om geleidelijk een tier 1-kernkapitaalratio van 10 % en een tier 1-kernkapitaalratio van 7 % in een negatief stressscenario van drie jaar te realiseren en te stabiliseren. Zij merkte ook op dat de eerste overbruggingsherkapitalisatie tijdelijk was, aangezien het herkapitalisatieproces door deze vier banken zou worden uitgevoerd met verhogingen van het aandeelkapitaal.

               (170)

               De Bank van Griekenland merkte ook op dat de herkapitalisatie van de grootste Griekse banken deel uitmaakte van de herstructurering op langere termijn van het Griekse bankwezen. Zij merkte op dat indien een bank in particuliere handen blijft het management waarschijnlijk hetzelfde zal blijven, terwijl als een bank een staatsbedrijf wordt (dat wil zeggen, eigendom van het HFSF), het HFSF een nieuwe directie kan benoemen, die in ieder geval door de Bank van Griekenland zal worden beoordeeld. De Bank van Griekenland wees erop dat zij het kader voor corporate governance, de geschiktheid van het management en het risicoprofiel van iedere bank doorlopend beoordeelt om ervoor te zorgen dat er geen buitensporige risico's worden genomen. Zij wees er ook op dat het HFSF al vertegenwoordigers in de raad van bestuur van de geherkapitaliseerde banken had benoemd.

               (171)

               Wat betreft de noodzaak van de eerste overbruggingsherkapitalisatie constateerde Bank van Griekenland dat de herkapitalisatie van de Bank beperkt was om ervoor te zorgen dat aan de op dat moment geldende minimumkapitaalvereisten (8 %) werd voldaan. Zij gaf ook aan dat de langdurige periode voorafgaand aan de herkapitalisaties te wijten was aan de sterke verslechtering van het ondernemingsklimaat in Griekenland en aan de effecten van het PSI-programma, aan de complexiteit van het hele project en aan de noodzaak om deelname van particuliere beleggers aan de verhogingen van het aandelenkapitaal te maximaliseren.

               (172)

               Wat betreft de evenredigheid van de eerste overbruggingsherkapitalisatie wees de Bank van Griekenland erop dat de volledige uitvoering van het bij de Commissie in te dienen herstructureringsplan wordt gewaarborgd door het feit dat de opschorting van de stemrechten van het HFSF onder andere zal worden opgeheven indien het herstructureringsplan op wezenlijke punten niet wordt uitgevoerd. De Bank van Griekenland merkte tevens op dat de problemen van de Bank niet te wijten waren aan een onderschatting van de risico's door het management van de Bank of aan commercieel agressieve maatregelen.

         5.2.   OPMERKINGEN VAN HET HFSF

               (173)

               Wat betreft de geschiktheid van de eerste overbruggingsherkapitalisatie gaf het HFSF met betrekking tot de kwestie van mogelijke staatsinmenging als de staat hoge bedragen aan staatssteun verleent via het HFSF en het HFSF volledige zeggenschap heeft, aan dat de door het HFSF gefinancierde banken niet beschouwd worden als publieke of door de staat gecontroleerde entiteiten, en dat zij ook niet onder zeggenschap van de staat zouden komen nadat zij permanent door het HFSF zouden zijn geherkapitaliseerd. Het HFSF wees erop dat het Fonds een volledig onafhankelijke privaatrechtelijke entiteit is met zelfstandige beslissingsbevoegdheid. Het staat niet onder zeggenschap van de overheid, overeenkomstig artikel 16C, lid 2, van de HFSF-wet, op grond waarvan de kredietinstellingen waaraan het HFSF kapitaalsteun heeft verstrekt geen deel uitmaken van de publieke sector in ruime zin. Het wees ook op de bestuursstructuur van het HFSF.

               (174)

               Met betrekking tot de inmenging van het HFSF in het management van de Bank, merkte het HFSF op dat het de autonomie van de Bank zou respecteren en zich niet met het dagelijks bestuur zou bemoeien, gezien het feit dat zijn rol beperkt is tot de activiteiten bepaald in de HFSF-wet. Het gaf aan dat er geen inmenging of coördinatie door de staat zou plaatsvinden en dat de beslissingen van de Bank met betrekking tot het kredietverleningsproces (o.a. over zekerheden, prijzen en solvabiliteit van kredietnemers) op basis van commerciële criteria genomen zouden worden.

               (175)

               Het HFSF wees erop dat de HFSF-wet en de voorinschrijvingsovereenkomst toereikende waarborgen bevatten om te voorkomen dat bestaande particuliere aandeelhouders buitensporige risico's nemen. Het Fonds wees daarbij op aspecten als i) de benoeming van vertegenwoordigers van het HFSF als onafhankelijke niet-uitvoerende leden van de raad van bestuur van de Bank en hun aanwezigheid in de commissies, ii) de uitvoering van due diligence bij de Bank door het HFSF, en iii) het feit dat na de laatste herkapitalisatie zijn stemrecht slechts beperkt zou zijn zolang de Bank aan de voorwaarden van het herstructureringsplan voldeed.

               (176)

               Wat betreft de noodzaak van de eerste overbruggingsherkapitalisatie en specifiek met betrekking tot het niveau van de vergoeding van de steun, gaf het HFSF aan dat de vergoeding was overeengekomen met de vertegenwoordigers van de Commissie, de ECB en het IMF. Daarbij is er rekening gehouden mee gehouden dat de eerste overbruggingsherkapitalisatie vóór 30 september 2012 zou worden omgezet in een permanente herkapitalisatie, een termijn die in maart 2012 in het MEFP tussen de Commissie, de ECB, het IMF en Griekenland was vastgesteld.

               (177)

               Wat betreft de evenredigheid van de eerste overbruggingsherkapitalisatie merkte het HFSF op dat de maatregelen die het Fonds heeft genomen, zoals beschreven in overweging 175, voldoende waarborgen bieden gelet op de grote hoeveelheden ontvangen steun en de langdurige reddingsperiode. Bovendien stelde het HFSF dat er adequate maatregelen zijn ingevoerd om ervoor te zorgen dat de banken waarin het HFSF deelneemt geen commercieel gevoelige informatie uitwisselen. Deze maatregelen omvatten de benoeming van verschillende vertegenwoordigers van het HFSF bij deze banken, de mandaten van deze vertegenwoordigers die specifiek de doorgifte van informatie van één vertegenwoordiger aan een ander moeten voorkomen, alsook duidelijke interne instructies aan deze functionarissen om geen commercieel gevoelige informatie van de banken door te geven. Het HFSF stelde bovendien dat het zijn rechten met betrekking tot de banken niet zal uitoefenen op een wijze die een daadwerkelijke mededinging kan voorkomen, beperken, verstoren of aanzienlijk verminderen of belemmeren. Ten slotte wees het HFSF erop dat de leden van zijn raad van bestuur en zijn werknemers niet alleen gebonden zijn aan strenge geheimhoudingsregels en fiduciaire verplichtingen, maar ook aan de bepalingen inzake het beroepsgeheim betreffende hun activiteiten.

         6.   BEOORDELING VAN DE STEUN MET BETREKKING TOT DE OVERGENOMEN ONDERNEMINGEN

   6.1.   BEOORDELING VAN DE STAATSSTEUN MET BETREKKING TOT DE AFWIKKELING VAN DE DRIE COÖPERATIEVE BANKEN
   6.1.1.   Is er sprake van steun en zo ja, voor welk bedrag?

               (178)

               De Commissie moet in de eerste plaats vaststellen of de staatssteun verband houdende met de afwikkeling van de drie coöperatieve banken (dat wil zeggen het dekken van de financieringstekorten waardoor de overdracht van deposito's mogelijk werd), staatssteun vormt in de zin van artikel 107, lid 1, van het Verdrag. Volgens deze bepaling wordt staatssteun gevormd door alle steunmaatregelen van de staten of in welke vorm ook met staatsmiddelen bekostigd, die de mededinging door begunstiging van bepaalde ondernemingen verstoren of dreigen te verstoren, voor zover deze steun het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig beïnvloedt.

               (179)

               De Commissie zal daartoe allereerst beoordelen of er al dan niet sprake is geweest van een voordeel voor een van de volgende potentiële begunstigden: i) de coöperatieve banken en de potentieel overgedragen „activiteiten” aan de Bank; en ii) de Bank.

         i)   Aanwezigheid van steun voor de drie coöperatieve banken en voor de activiteiten die potentieel aan de Bank zijn overgedragen

               (180)

               Met betrekking tot drie coöperatieve banken merkt de Commissie op dat de vergunningen van de bank van Lesvos-Limnos, de bank van Achaia en de bank van Lamia zijn ingetrokken en dat de bijbehorende liquidatieprocedures in gang zijn gezet. Dat betekent dat zij geen economische activiteiten meer verrichten op de bancaire markt.

               (181)

               De staatssteun, dat wil zeggen de dekking van de financieringstekorten, zou uitsluitend als staatssteun voor de overgedragen vorderingen en passiva aangemerkt kunnen worden in de zin van artikel 107, lid 1, van het Verdrag, indien zij samen een onderneming zouden vormen. Het concept van een onderneming omvat elke entiteit die economische activiteiten verricht, ongeacht de rechtspersoonlijkheid en de manier waarop zij gefinancierd wordt. Elke activiteit die bestaat uit het aanbieden van goederen en diensten op een bepaalde markt wordt als een economische activiteit beschouwd. Om vast te kunnen stellen of er van steun aan een onderneming sprake is, dient dan ook beoordeeld te worden of de overdracht van de vorderingen en passiva de overdracht van een economische activiteit met zich brengen.

               (182)

               Zoals eerder al opgemerkt in punt 2.2.1, zijn na de afwikkeling van de drie coöperatieve banken uitsluitend deposito's en de vorderingen op en verplichtingen jegens het HDIGF aan de Bank overgedragen. De drie coöperatieve banken boden in totaal werk aan 187 werknemers en hadden 21 vestigingen. In dit verband dient opgemerkt te worden dat er geen sprake was van een automatische overdracht van vestigingen, of arbeidscontracten of leningen van de drie coöperatieve banken aan de Bank. Het feit dat er geen leningen aan de Bank zijn overgedragen maar dat deze bij de drie coöperatieve banken in liquidatie bleven berusten en er ook geen sprake was van een overdracht van vestigingen of een automatische overdracht van arbeidscontracten (109) ondersteunen de conclusie dat er geen overdracht van een economische activiteit heeft plaatsgevonden. De overgedragen passiva (dat wil zeggen de deposito's) kunnen niet als begunstigde van de staatssteun worden aangemerkt, aangezien zij geen onderneming vormen.

               (183)

               Samengevat is de liquidatie van de drie bestaande rechtspersonen in gang gezet en verrichten zij geen bancaire activiteiten meer. Tegelijkertijd vormen de overgedragen passiva geen economische activiteit.

               (184)

               De conclusie luidt dan ook dat het door het verlenen van EFSF-obligaties door het HFSF aan de Bank ter dekking van het financieringstekort van de overgenomen activa en passiva van de drie coöperatieve banken, niet mogelijk is om de economische activiteiten van die drie banken voort te zetten. Dat betekent dat de HFSF-steun niet als steun voor de geliquideerde activiteiten aangemerkt kan worden en ook niet als steun voor de overgedragen activa en passiva.

         ii)   Aanwezigheid van steun voor de Bank

               (185)

               Met betrekking tot de vraag of de verkoop van de activa en passiva van de drie coöperatieve banken staatssteun voor de Bank vormt, moet de Commissie beoordelen of aan bepaalde eisen is voldaan. Zij moet met name onderzoeken of: i) het verkoopproces open en niet-discriminerend was; ii) de verkoop plaatsvond tegen marktvoorwaarden; en iii) de staat de verkoopprijs voor de betrokken activa en passiva heeft gemaximaliseerd (110).

               (186)

               Zoals eerder al opgemerkt in overweging 64 heeft de Bank van Griekenland alleen contact opgenomen met de vijf grootste kredietinstellingen die toentertijd in Griekenland actief waren. Het beperkte aantal kopers betekent echter niet automatisch dat de aanbesteding niet open was aangezien het de enige kredietinstellingen betrof die naar alle waarschijnlijkheid interesse hadden in het uitbrengen van een bod. Het verkooppakket bestond immers uitsluitend uit deposito's. Om van de synergieën op die deposito's te kunnen profiteren, is het noodzakelijk dat de koper in het betreffende geografische gebied actief is. Een bank die niet in de betreffende regio's zelf gevestigd is, zou geen service aan depositohouders kunnen verlenen. Dat betekent dat er niet veel deposito's vastgehouden zouden kunnen worden en dat de verkrijger dus kosten zou maken voor het overnemen van die deposito's terwijl hij daar geen profijt van zou trekken. De Bank van Griekenland mocht er dan ook, gezien het korte tijdsbestek waarin de drie coöperatieve banken afgewikkeld moesten worden, redelijkerwijs van uitgaan dat alleen kredietinstellingen met een bedrijfsmodel dat de mogelijkheid bood om diensten aan die depositohouders te kunnen verlenen, geïnteresseerd zouden zijn in het overnemen van die activa. De Bank en drie andere banken hebben een bindend bod ingediend. De voorkeur ging uit naar het bod van de Bank vanwege de geboden vergoeding en de tijd die nodig zou zijn om de overdracht af te ronden. De Bank had aangeboden om als vergoeding een bedrag van […] % van de overgedragen deposito's te betalen en gaf aan dat de overdracht naar schatting binnen één werkdag voltooid zou kunnen zijn.

               (187)

               Dientengevolge concludeert de Commissie overeenkomstig punt 20 van de Herstructureringsmededeling en haar eigen beschikkingspraktijk dat uitgesloten kan worden dat er in dit geval sprake van staatssteun aan de Bank is geweest (111).

         iii)   Conclusie inzake het bestaan van steun

               (188)

               De staatssteun die is verleend bij de verkoop van de drie coöperatieve banken vormt geen staatssteun voor de drie coöperatieve banken, voor de overgedragen activa of voor de Bank. Dat betekent dat de maatregel niet als staatssteun aangemerkt wordt in de zin van artikel 107, lid 1, van het Verdrag.

         6.2.   BEOORDELING VAN DE STEUN MET BETREKKING TOT DE FIRST BUSINESS BANK
   6.2.1.   Is er sprake van steun en zo ja, voor welk bedrag?

               (189)

               De Commissie dient vast te stellen of de maatregelen staatssteun vormen in de zin van artikel 107, lid 1, van het Verdrag.

         6.2.1.1.   Aanwezigheid van steun in de maatregelen genomen op grond van de steunregeling voor Griekse banken (maatregelen FB1, FB2 en FB3)

               (190)

               De kapitaalinjectie van 50 miljoen EUR door de Griekse staat in de FB Bank in juli 2009 (maatregel FB1), de Griekse staatseffecten ten bedrage van 60 miljoen EUR in mei 2012 (maatregel FB2) en de staatsgarantie die in maart 2011 aan de FB Bank is verstrekt voor uitgegeven obligaties met een nominale waarde van 50 miljoen EUR (maatregel FB3) zijn toegekend op grond van de steunregeling voor Griekse banken (112). In het besluit tot goedkeuring van die regeling concludeerde de Commissie dat maatregelen op grond van die regeling staatssteun vormen.

               (191)

               De Commissie merkt dan ook op dat de overgedragen activiteiten zonder die maatregelen niet meer bestaan zouden hebben. Deze maatregelen hebben bijgedragen aan de stabilisering en de voortzetting van de economische activiteiten die later aan de Bank zijn overgedragen. De Commissie concludeert dan ook dat die maatregelen aan de economische activiteiten van de FB Bank ten goede zijn gekomen. Die activiteiten zijn later aan de Bank overgedragen en daarom vormen de maatregelen staatssteun in de zin van artikel 107, lid 1, van het Verdrag.

         6.2.1.2.   Aanwezigheid van steun in de maatregelen ten behoeve van de afwikkeling van de FB Bank (maatregelen FB4 en FB5)

               (192)

               De Commissie merkt op dat het HFSF een door Griekenland opgerichte en gefinancierde entiteit ter ondersteuning van banken is en dat de maatregelen FB4 en FB5 derhalve als staatssteun aangemerkt worden. De Commissie merkt daarnaast op dat maatregelen FB4 en FB5 selectief van aard zijn, aangezien zij alleen aan de activiteiten van de FB Bank ten goede komen.

               (193)

               Bovendien is de Commissie van mening dat de maatregelen FB4 en FB5 de activiteiten van de FB Bank een duidelijk voordeel bieden omdat zij door die maatregelen voortgezet kunnen worden. De opdracht tot overdracht is in dat geval ook daadwerkelijk een verkoop „en bloc”. Terwijl het eigen vermogen en de achtergestelde schulden niet worden overgedragen, gebeurt dat wel met de belangrijkste productieve bancaire activa (vestigingen, deposito's en leningen). Maatregel FB4 levert dus een voordeel op voor de overgedragen activiteiten aangezien hierdoor voldoende activa beschikbaar zijn om de bijbehorende deposito's te dekken zodat de overgedragen activiteiten voortgezet kunnen worden als gevolg van de verkoop „en bloc” van de activa van de FB Bank.

               (194)

               Zonder maatregel FB5 zou de verkoop ook niet mogelijk zijn geweest omdat de overdracht een mogelijk negatief effect had kunnen hebben op de solvabiliteitsratio van de verkrijger. Dan zouden de overgedragen activiteiten beëindigd zijn, hetgeen betekent dat de maatregelen FB4 en FB5 derhalve een duidelijk voordeel opleveren voor die activiteiten.

               (195)

               De Commissie is van mening dat de maatregelen FB4 en FB5 niet verenigbaar zijn met het beginsel van de particuliere investeerder in een markteconomie. In feite heeft het HFSF geen enkel vooruitzicht om winst te maken op zijn bijdrage: in ruil voor die bijdrage heeft het namelijk geen vordering op de Bank gekregen, maar uitsluitend een vordering op de entiteit in liquidatie, dat wil zeggen de FB Bank (113). Het HFSF zal dus de bijgedragen financiële middelen waarschijnlijk niet volledig terugkrijgen.

               (196)

               Het selectieve voordeel dat de maatregelen FB4 en FB5 opleveren, leidt tot een verstoring van de mededinging doordat een bankactiviteit kan blijven voortbestaan, op de markt aangeboden kan blijven worden en met andere banken kan blijven concurreren, met inbegrip van dochterondernemingen van buitenlandse banken die in Griekenland actief zijn of mogelijk geïnteresseerd zijn om de Griekse markt te betreden. Daarom hebben de maatregelen FB4 en FB5 een effect op de handel tussen de lidstaten en kunnen zij mogelijk de mededinging verstoren.

               (197)

               De Commissie concludeert derhalve dat de dekking door het HFSF van het financieringstekort van 456,97 miljoen EUR verband houdende met de activa die door de FB Bank aan de Bank zijn overgedragen, evenals de toezegging van het HFSF om de kapitaalbehoeften (die tot 100 miljoen EUR op kunnen lopen) met betrekking tot die activa, te dekken, staatssteun vormen in de zin van artikel 107, lid 1, van het Verdrag.

         Begunstigde van de maatregelen FB4 en FB5

               (198)

               Zoals reeds uiteengezet in overweging 193 beschouwt de Commissie de activiteiten van de FB Bank als de begunstigde van de maatregelen FB4 en FB5, aangezien de steun de voortzetting van deze economische activiteiten binnen de Bank mogelijk heeft gemaakt.

               (199)

               Voor wat betreft de vraag of de verkoop van de activiteiten van de FB Bank staatssteun voor de Bank vormt overeenkomstig punt 49 van de Bankenmededeling uit 2008, moet de Commissie beoordelen of aan bepaalde eisen is voldaan. Zij moet met name onderzoeken of: i) het verkoopproces open en niet-discriminerend was; ii) de verkoop plaatsvond tegen marktvoorwaarden; en iii) de financiële instelling of de regering de verkoopprijs voor de betrokken activa en passiva heeft gemaximaliseerd.

               (200)

               De Bank heeft het pakket activa en passiva van de FB Bank verworven omdat zij het voorkeursbod heeft uitgebracht in het kader van een niet-discriminerende aanbestedingsprocedure die openstond voor andere banken. De Bank van Griekenland besloot om uitsluitend met de vier grootste banken van Griekenland contact op te nemen, waarvan alleen de Bank en één andere bank een niet-bindend bod hebben uitgebracht. Vervolgens heeft de Bank van Griekenland de twee bieders verzocht om een verbeterd bod uit te brengen. De Bank van Griekenland heeft uiteindelijk voor de NBG gekozen omdat dat bod lagere afwikkelingskosten met zich meebracht (114).

               (201)

               De Commissie merkt op dat de Bank van Griekenland slechts met vier banken contact heeft opgenomen (115). Het feit dat er met een beperkt aantal kopers contact is opgenomen, betekent echter niet automatisch dat de aanbesteding niet open was gezien het gebrek aan andere banken die in Griekenland op de markt actief waren met een voldoende omvang om de aangeboden activa te verwerken en met genoeg kapitaal ten tijde van de afwikkeling. Daarnaast bleek er in die periode bij buitenlandse krediet- en financiële instellingen ook weinig belangstelling te bestaan om bankactiviteiten in Griekenland op te zetten. Bovendien had de Bank van Griekenland vooraf al een besluit genomen over de aard van de portefeuille aan activa en passiva die overgedragen zou worden en was ook al het tijdschema vastgelegd waaraan bieders moesten voldoen om voor gunning in aanmerking te komen. De Commissie is van mening dat het aanbestedingsproces open en niet-discriminerend was.

               (202)

               De negatieve prijs (dat wil zeggen, rekening houdend met het financieringstekort en dekking van voornoemde kapitaalbehoeften) voor de activa en passiva van de FB Bank sluit niet uit dat de verkoopprijs de marktwaarde van het bedrijf weergeeft (116). De Commissie heeft geen reden om aan te nemen dat het uitgebrachte bod en de betaalde prijs niet de marktprijs van het bedrijf weergeven. Hierbij dient opgemerkt te worden dat, op grond van de Griekse wetgeving, de reële waarde van de overgedragen activa in eerste instantie door de Bank van Griekenland wordt geschat waarna die waarde gedurende een periode van zes maanden door externe deskundigen wordt geverifieerd en aangepast. De Commissie is derhalve van mening dat de verkoop op marktvoorwaarden heeft plaatsgevonden. Op basis van het bovenstaande concludeert de Commissie overeenkomstig punt 49 van de Bankenmededeling uit 2008, punt 20 van de Herstructureringsmededeling en haar eigen beschikkingspraktijk (117), dat uitgesloten kan worden dat er in dit geval sprake van staatssteun voor de Bank is geweest.

         6.2.1.3.   Conclusie inzake de aanwezigheid en het totaalbedrag van de ontvangen steun

               (203)

               Op basis van overweging 190 tot en met 197 is de Commissie van mening dat de maatregelen FB1, FB2, FB3, FB4 en FB5 allemaal voldoen aan de voorwaarden in artikel 107, lid 1, van het Verdrag en dus als staatssteun aangemerkt moeten worden.

               (204)

               De Commissie concludeert derhalve dat de activiteiten van de FB Bank staatssteun hebben ontvangen in de vorm van kapitaalsteun van 606,97 miljoen EUR (maatregelen FB1, FB4 en FB5), naast Griekse staatseffecten voor een bedrag van 60 miljoen EUR (maatregel FB2) en staatsgaranties ter waarde van 50 miljoen EUR (maatregel FB3), een en ander zoals samengevat in tabel 10.

                  Tabel 10

                  Overzicht van de totale steun voor de activiteiten van de FB Bank

                           Begunstigde van de steun

                           Maatregel

                           Aard van de steun

                           Steunbedrag (in miljoen EUR)

                           Activiteiten van de FB Bank

                           FB1

                           Herkapitalisering

                           50

                           FB4

                           Financiering van het financieringstekort door de overgang van de FB Bank naar de Bank

                           456,97

                           FB5

                           Toezeggingsbrief voor dekking van de kapitaalbehoeften verband houdende met de activa overgedragen van de FB Bank aan de Bank

                           100

                           Totaal verleende kapitaalsteun

                           606,97

                           Totaal uitgekeerde definitieve kapitaalsteun

                           506,97

                           Begunstigde van de steun

                           Maatregel

                           Aard van de steun

                           Activiteiten van de FB Bank

                           FB2

                           Obligatielening

                           60

                           FB3

                           Garantie

                           50

                           Totale liquiditeitssteun die is verleend

                           110

         6.2.2.   Rechtsgrondslag van de verenigbaarheidsbeoordeling

               (205)

               Op grond van artikel 107, lid 3, onder b), van het Verdrag is de Commissie bevoegd om steun als verenigbaar met de interne markt te beschouwen als deze bedoeld is om „een ernstige verstoring in de economie van een lidstaat op te heffen”.

               (206)

               De Commissie heeft erkend dat de wereldwijde financiële crisis een ernstige verstoring in de economie van een lidstaat kan veroorzaken en dat maatregelen ter ondersteuning van banken die verstoring kunnen verhelpen. Dit is bevestigd in de Bankenmededeling uit 2008, de Herkapitalisatiemededeling en de Herstructureringsmededeling. De Commissie is nog steeds van mening dat is voldaan aan de eisen voor goedkeuring van staatssteun overeenkomstig artikel 107, lid 3, onder b), van het Verdrag, gezien de terugkeer van spanningen op de financiële markten. De Commissie heeft dat standpunt bevestigd door het aannemen van de Verlengingsmededeling 2011 (118) en de Bankenmededeling 2013 (119).

               (207)

               Met betrekking tot de Griekse economie heeft de Commissie in haar besluiten ter goedkeuring en verlenging van de steunregeling voor Griekse banken en in haar goedkeuring van de maatregelen voor staatssteun van Griekenland ten gunste van afzonderlijke banken erkend dat er een ernstige verstoring van de Griekse economie dreigt en dat staatssteun voor banken een geschikt middel is om die verstoring te verhelpen. De rechtsgrondslag voor de beoordeling van de steunmaatregelen moet daarom artikel 107, lid 3, onder b), van het Verdrag zijn.

               (208)

               In overeenstemming met punt 15 van de Bankenmededeling 2008 moet de steun voldoen aan de algemene criteria voor verenigbaarheid om verenigbaar te zijn op grond van artikel 107, lid 3, onder b), van het Verdrag:
               a)   Geschiktheid: De steun moet doelgericht zijn, zodat daarmee daadwerkelijk de doelstelling van het opheffen van een ernstige verstoring in de economie kan worden bereikt. Dit is niet het geval indien de maatregel niet geschikt is om deze verstoring op te heffen.
               b)   Noodzaak: De steunmaatregel moet, wat bedrag en vorm betreft, noodzakelijk zijn om de doelstelling te behalen. De maatregel moet dan ook een bedrag vertegenwoordigen dat minimaal vereist is om de doelstelling te verwezenlijken, en in de meest geschikte vorm worden gegoten om de verstoring op te heffen.
               c)   Evenredigheid: De positieve effecten van de maatregel moeten naar behoren worden afgewogen tegen de concurrentieverstoringen, opdat de verstoringen worden beperkt tot het noodzakelijke minimum om de doelstellingen van de maatregel te verwezenlijken.

               (209)

               De Commissie heeft tijdens de financiële crisis verenigbaarheidscriteria voor verschillende soorten steunmaatregelen ontwikkeld. De beginselen voor de beoordeling van steunmaatregelen zijn voor het eerst vastgelegd in de Bankenmededeling 2008.

               (210)

               De Herkapitalisatiemededeling bevat verdere richtsnoeren inzake het niveau van de vergoeding die vereist is voor kapitaalinjectie door de staat.

               (211)

               Tot slot heeft de Commissie in de Herstructureringsmededeling uiteengezet hoe zij de herstructureringsplannen zal beoordelen. Bij haar beoordeling van het herstructureringsplan voor de Bank op basis van de Herstructureringsmededeling zal de Commissie uitgaan van alle maatregelen die in tabel 10 staan vermeld.

         6.2.3.   Verenigbaarheid van de steunmaatregelen met de Bankenmededeling 2008 en de Herkapitalisatiemededeling

   6.2.3.1.   Verenigbaarheid van de maatregelen FB1, FB2 en FB3 met de Bankenmededeling 2008

               (212)

               Maatregelen FB1, FB2 en FB3 zijn genomen op grond van de steunregeling voor Griekse banken. De maatregelen die onder deze regeling vallen zijn in het besluit van de Commissie van 19 november 2008 reeds als verenigbaar met de interne markt aangemerkt.

         6.2.3.2.   Verenigbaarheid van de maatregelen FB4 en FB5 met de Bankenmededeling 2008 en de Herkapitalisatiemededeling

   6.2.3.2.1.   Geschiktheid

               (213)

               Wat betreft de geschiktheid van de maatregelen FB4 en FB5, is de Commissie van mening dat deze maatregelen geschikt zijn omdat zij als waarborg fungeerden voor depositohouders van de FB Bank en daardoor ook een waarborg vormden voor de financiële stabiliteit. Deze activiteiten hadden niet kunnen worden voortgezet zonder de steun van het HFSF, aangezien de FB Bank een negatief eigen vermogen had op het moment van de afwikkeling en in de toenmalige moeilijke marktomstandigheden zou geen enkele bank een portefeuille met activa en passiva met een negatieve waarde hebben overgenomen die haar solvabiliteitspositie alleen maar zou verslechteren. De maatregelen zorgden er derhalve voor dat de financiële stabiliteit in Griekenland werd gehandhaafd. Op grond hiervan beschouwt de Commissie de maatregel geschikt als reddingssteun.

         6.2.3.2.2.   Noodzaak

               (214)

               Volgens de Bankenmededeling 2008 moet de steunmaatregel wat bedrag en vorm betreft noodzakelijk zijn voor het bereiken van de doelstelling van de maatregel. Dit impliceert dat een kapitaalinjectie de minimale omvang moet hebben die nodig is om die doelstelling te bereiken.

               (215)

               Zoals de Bank van Griekenland in haar brief van 8 mei 2013 al aangaf, zou het intrekken van de vergunning zonder de toepassing van afwikkelingsmaatregelen en ondanks de geringe omvang van de FB Bank, een negatief effect kunnen hebben op het vertrouwen van depositohouders in het Griekse bankwezen en dus ook op de financiële stabiliteit. De Bank van Griekenland voegde daar bovendien aan toe dat zij wat de verschillende afwikkelingsopties betreft, de voorkeur gaf aan de afwikkeling van de FB Bank via een Purchase & Assumption-procedure in overeenstemming met het MEFP van december 2012. Zij was van mening dat via die procedure een directe en definitieve oplossing mogelijk was van de problemen waarmee de FB Bank werd geconfronteerd. De Commissie is van mening dat deze financiële stabiliteitsaspecten de noodzaak van maatregelen FB4 en FB5 ondersteunen.

               (216)

               Met betrekking tot de omvang van de steunverlening, merkte de Bank van Griekenland in haar besluit 10/1/10.5.2013 op dat een opdracht tot overdracht van geselecteerde activa en passiva de voorkeursoplossing was aangezien hierdoor de afwikkelingskosten werden geminimaliseerd. Dat besluit was ook in overeenstemming met het MEFP van maart 2012. Daarnaast constateert de Commissie dat de definitieve omvang van het financieringstekort zorgvuldig door de Griekse autoriteiten is vastgesteld waarbij ook rekening is gehouden met het waarderingsrapport van een met de wettelijke controle belaste accountant. De bijdrage kwam exact overeen met het verschil tussen de reële waarde van de overgedragen activa en de waarde van de passiva. Bovendien had het HFSF toegezegd om de kapitaalbehoeften slechts tot 9 % van de overgedragen activa (zoals geschat door de Bank van Griekenland) te dekken. Het feit dat van de twee bieders alleen de Bank heeft ingestemd met het herzien van haar bod vormt een ondersteuning van de conclusie dat de bijdrage niet buitensporig was.

               (217)

               Daarnaast is het eigen vermogen van de FB Bank niet overgedragen, maar is dat vermogen bij de entiteit in liquidatie achtergebleven, dat wil zeggen bij de FB Bank. Dat betekent dat de inbreng van aandeelhouders volledig verloren gaat en dat de bijdrage van het HFSF niet opgezadeld wordt met kosten om die aandeelhouders te redden.

               (218)

               Wat betreft de vergoeding van de steun, zoals ook eerder aangegeven in overweging 195, zal het HFSF zeer waarschijnlijk niet alle geïnjecteerde financiële middelen terugkrijgen (120). Het is derhalve duidelijk dat het HFSF geen vergoeding ontvangt en dat zijn bijdrage te vergelijken is met een subsidie. Zoals aangegeven in punt 44 van de Herkapitalisatiemededeling kan een onvoldoende vergoede herkapitalisatie alleen worden geaccepteerd in het geval van noodlijdende banken die geen vergoeding kunnen betalen. De Commissie is van oordeel dat dit voor de FB Bank het geval is. Door het ontbreken van een vergoeding is een ingrijpende herstructurering noodzakelijk, overeenkomstig de Herkapitalisatiemededeling.

               (219)

               Tot besluit wordt geconstateerd dat de maatregelen FB4 en FB5 wat bedrag en vorm betreft noodzakelijk zijn als reddingssteun om de doelstellingen, te weten een beperking van de verstoring van het Griekse banksysteem en de economie als geheel, te verwezenlijken.

         6.2.3.2.3.   Evenredigheid

               (220)

               De Commissie merkt op dat de FB Bank niet meer bestaat in de hoedanigheid als voorheen. Het feit dat de steun de overgedragen activiteiten heeft gered kan in theorie tot verstoringen van de mededinging leiden. De Commissie wijst in dit verband echter op de geringe omvang van de FB Bank en op de aard van het verkoopproces, waarbij concurrenten de gelegenheid kregen om op geselecteerde activa en passiva van de FB Bank te bieden. Bovendien zijn de economische activiteiten van de FB Bank onmiddellijk na de overdracht volledig opgegaan in de Bank en bestonden zij dus niet langer als afzonderlijke economische activiteit of concurrent. De Commissie concludeert derhalve dat de steun geen overmatige verstoringen van de mededinging met zich meebrengt.

         Conclusie over de verenigbaarheid van de maatregelen FB4 en FB5

               (221)

               Geconcludeerd wordt dat de maatregelen FB4 en FB5 geschikt en noodzakelijk zijn en dat zij, gezien de geringe omvang van de FB Bank en het feit dat zij door de integratie in de Bank zal verdwijnen als een zelfstandige concurrent, evenredig zijn met het beoogde doel in overeenstemming met de Bankenmededeling van 2008 en de Herkapitalisatiemededeling.

         6.2.4.   Verenigbaarheid van de steunmaatregelen met de Herstructureringsmededeling

               (222)

               Met betrekking tot de vergoeding van maatregel FB4 heeft de Commissie in overweging 218 opgemerkt dat het HFSF de 456,97 miljoen EUR die het fonds in de afwikkeling van de FB Bank heeft geïnjecteerd (maatregel FB4), waarschijnlijk niet volledig zal terugkrijgen. Het ontbreken van een vergoeding maakt een ingrijpende herstructurering noodzakelijk, zowel door middel van levensvatbaarheidsmaatregelen als van maatregelen tot beperking van de mededingingsverstoring.

         6.2.4.1.   Levensvatbaarheid van de activiteiten van de FB Bank op lange termijn middels een verkoop

               (223)

               Punt 21 van de Herstructureringsmededeling stelt dat indien de kredietinstelling in moeilijkheden op lange termijn niet op geloofwaardige wijze weer levensvatbaar kan worden, een ordelijke liquidatie of de veiling ervan moet worden overwogen. lidstaten kunnen daarom het uittreden van niet-levensvatbare spelers stimuleren, waarbij mogelijk wordt gemaakt dat het uittredingsproces binnen een geschikt tijdsbestek plaatsvindt, zodat de financiële stabiliteit gehandhaafd blijft.

               (224)

               De FB Bank was echter op een zelfstandige basis niet levensvatbaar en daarom is de liquidatie ervan in gang gezet. In dat opzicht wordt in punt 17 van de Herstructureringsmededeling uiteengezet dat „de verkoop van een noodlijdende bank aan een andere financiële instelling kan bijdragen aan het herstel van de levensvatbaarheid op lange termijn, als de koper levensvatbaar is en de overdracht van de noodlijdende bank kan verwerken, en het vertrouwen in de markt kan helpen herstellen”.

               (225)

               Zoals vermeld in punt 7.5.2 kan de Bank op basis van haar herstructureringsplan worden beschouwd als een levensvatbare entiteit. Derhalve kan, doordat de activiteiten van de FB Bank aan de Bank zijn overgedragen, hun levensvatbaarheid op lange termijn worden hersteld. Bovendien kan het feit dat de activiteiten van de FB Bank volledig zijn geïntegreerd (121) in de Bank en de FB Bank als een zelfstandige concurrent verdwijnt, als een diepgaande herstructurering worden aangemerkt, zoals ook vereist is bij een onvoldoende vergoeding van de staatssteun.

         6.2.4.2.   Eigen bijdrage en deling van de lasten

               (226)

               Zoals nader toegelicht in overweging 216 wordt door de gekozen afwikkeling van de FB Bank gewaarborgd dat de herstructureringskosten tot een minimum beperkt blijven. In de eerste plaats is het financieringstekort zorgvuldig door de Griekse autoriteiten vastgesteld waarbij rekening is gehouden met een verslag van onafhankelijke accountants. Daarnaast heeft het HFSF zich verbonden om de kapitaalbehoeften van de koper in verband met de overgedragen activiteiten slechts tot het wettelijke minimum te dekken. Bovendien leveren de integratie van de economische activiteiten van de FB Bank in een grotere entiteit en de daarmee gepaard gaande synergieën vanwege de rationalisering van het netwerk van vestigingen van de FB Bank, de consolidatie van de IT-infrastructuur en de verlaging van de financieringskosten, een bijdrage aan het beperken van de herstructureringskosten tot het minimum vergeleken met een scenario waarin de staat getracht zou hebben om de levensvatbaarheid van de FB Bank op een zelfstandige basis te herstellen.

               (227)

               Wat het eigen vermogen en de achtergestelde schulden betreft, kan geconstateerd worden dat deze niet aan de Bank zijn overgedragen, maar bij de FB Bank, dat wil zeggen de entiteit in liquidatie, zijn achtergebleven. Daarom is de Commissie van mening dat de aandeelhouders voldoende in de lasten hebben gedeeld aangezien zij pas aanspraak kunnen maken op de opbrengst van de liquidatie indien deze toereikend is om allereerst het HFSF terug te betalen, omdat de vordering van het fonds voorrang heeft boven die van andere crediteuren. Gezien de beperkte hoeveelheid geliquideerde activa is het derhalve onwaarschijnlijk dat de aandeelhouders hun belegging terug zullen krijgen.

         6.2.4.3.   Maatregelen ter beperking van de mededingingsverstoring

               (228)

               Wat betreft maatregelen tot beperking van mededingingsverstoring is in punt 30 van de Herstructureringsmededeling het navolgende bepaald: „De Commissie neemt als uitgangspunt voor de beoordeling van de behoefte aan dergelijke maatregelen de omvang, schaal en reikwijdte van de activiteiten die de bank in kwestie zou hebben na de uitvoering van een geloofwaardig herstructureringsplan […]. De aard en de vorm van dergelijke maatregelen zal afhangen van twee criteria: enerzijds het steunbedrag en de voorwaarden waarop en de omstandigheden waarin die steun is toegekend, en anderzijds de kenmerken van de markt of markten waarop de begunstigde bank actief zal zijn.”.

               (229)

               De totale steun in de vorm van kapitaal bedraagt 606,97 miljoen EUR (maatregelen FB1, FB4 en FB5), naast Griekse staatseffecten voor een bedrag van 60 miljoen EUR (maatregel FB2) en staatsgaranties ter waarde van 50 miljoen EUR (maatregel FB3). Maatregel FB1 komt overeen met 3,25 % van de RWA van de FB Bank op 31 december 2008. Maatregel FB4, de dekking van het financieringstekort in verband met de overdracht van de FB Bank aan de Bank, komt overeen met circa 33,44 % van de RWA van de FB Bank op 31 maart 2013. Maatregel FB5 komt per definitie overeen met 9 % van de overgedragen RWA van de FB Bank aan de Bank. Dergelijke steunbedragen, in combinatie met het feit dat er geen vergoeding is betaald, vereisen een sterke vermindering van de aanwezigheid op de markt van de begunstigde.

               (230)

               Wat betreft de markt waarop de FB Bank actief was, merkt de Commissie op dat de FB Bank een zeer kleine bank was (met een aandeel van minder dan 0,5 % van de totale activa van de Griekse banken en een marktaandeel in leningen en deposito's in Griekenland van minder dan 1 %). Bijgevolg waren de activa en passiva die van de FB Bank aan de Bank zijn overgedragen relatief klein vergeleken met de totale omvang van het Griekse bankwezen.

               (231)

               Bovendien zijn de activiteiten van de FB Bank ook aan concurrenten aangeboden door middel van een openbare veiling. Na de verkoop ervan hield de FB Bank op te bestaan als een zelfstandige concurrent, omdat zij volledig in de Bank was opgegaan.

               (232)

               Geconcludeerd wordt dat, gezien de geringe omvang van de overgedragen activiteiten, het openbare verkoopproces, en het feit dat de activiteiten van de FB Bank volledig in de Bank zijn geïntegreerd, er geen sprake is van overmatige mededingingsverstoringen, ondanks het zeer grote bedrag aan steun en het feit dat er geen vergoeding is betaald.

         6.2.4.4.   Conclusie over de verenigbaarheid met de Herstructureringsmededeling

               (233)

               Op basis van bovenstaande analyse luidt de conclusie dat de verkoop van geselecteerde activa en passiva van de FB Bank en hun integratie in de Bank voor levensvatbaarheid op lange termijn van de activiteiten van de FB Bank zorgen, dat de steun tot het noodzakelijke minimum beperkt is en dat er geen sprake is van overmatige mededingingsverstoringen in overeenstemming met de Herstructureringsmededeling.

         6.2.5.   Conclusie over de verenigbaarheid met de interne markt van de steun verband houdende met de FB Bank

               (234)

               Alle steunmaatregelen zoals weergegeven in tabel 10 zijn derhalve verenigbaar met de interne markt.

         6.3.   BEOORDELING VAN DE STEUN MET BETREKKING TOT DE PROBANK
   6.3.1.   Is er sprake van steun en zo ja, voor welk bedrag?

               (235)

               De Commissie moet allereerst beoordelen of de maatregelen staatssteun vormen in de zin van artikel 107, lid 1, van het Verdrag.

         6.3.1.1.   Aanwezigheid van steun in de maatregelen genomen met het oog op de afwikkeling van de Probank (maatregelen PB1 en PB2)

               (236)

               Het HFSF is een door Griekenland opgerichte en gefinancierde entiteit ter ondersteuning van banken. De maatregelen PB1 en PB2 moeten derhalve als staatssteun aangemerkt worden. De maatregelen PB1 en PB2 zijn daarnaast selectief van aard, aangezien zij alleen aan de activiteiten van de Probank ten goede komen.

               (237)

               Bovendien bieden de maatregelen PB1 en PB2 de activiteiten van de Probank een duidelijk voordeel omdat zij door die maatregelen voortgezet kunnen worden. De opdracht tot overdracht is in dat geval een verkoop „en bloc”, aangezien het eigen vermogen niet wordt overgedragen, maar de belangrijkste productieve bancaire activa wel (vestigingen, deposito's en leningen).

               (238)

               De maatregelen PB1 en PB2 zijn ook niet verenigbaar met beginsel van de particuliere investeerder in een markteconomie. In feite heeft het HFSF geen enkel vooruitzicht om winst te maken op zijn bijdrage: in ruil voor die bijdrage heeft het namelijk geen vordering op de Bank gekregen, maar uitsluitend een vordering op de entiteit in liquidatie, dat wil zeggen de Probank (122). Het HFSF zal dus de bijgedragen financiële middelen waarschijnlijk niet volledig terugkrijgen.

               (239)

               Het selectieve voordeel dat de maatregelen PB1 en PB2 opleveren, leidt tot een verstoring van de mededinging doordat een bankactiviteit kan blijven voortbestaan, op de markt aangeboden kan blijven worden en met andere banken kan blijven concurreren die in Griekenland actief zijn of mogelijk geïnteresseerd zijn om de Griekse markt te betreden. Dat betekent dat de maatregelen PB1 en PB2 een effect op de handel tussen de lidstaten hebben en dat zij mogelijk de mededinging kunnen verstoren.

               (240)

               De conclusie luidt derhalve dat de dekking door het HFSF van het financieringstekort van 562,73 miljoen EUR verband houdende met de activa die door de Probank aan de Bank zijn overgedragen, evenals de toezegging van het HFSF om de kapitaalbehoeften met betrekking tot die activa (die tot [180 tot 280] miljoen EUR kunnen oplopen), staatssteun vormen in de zin van artikel 107, lid 1, van het Verdrag.

         Begunstigde van maatregelen PB1 en PB2

               (241)

               De activiteiten van de Probank worden als de begunstigde van de maatregelen PB1 en PB2 aangemerkt, aangezien de steun de voortzetting van deze economische activiteiten binnen de Bank mogelijk heeft gemaakt.

               (242)

               Voor wat betreft de vraag of de verkoop van de activiteiten van de Probank staatssteun voor de Bank vormt overeenkomstig punt 49 van de Bankenmededeling uit 2008, moet de Commissie beoordelen of aan bepaalde eisen is voldaan. Zij moet met name onderzoeken of: i) het verkoopproces open en niet-discriminerend was; ii) de verkoop plaatsvond tegen marktvoorwaarden; en iii) de financiële instelling of de regering de verkoopprijs voor de betrokken activa en passiva heeft gemaximaliseerd.

               (243)

               De Bank heeft het pakket activa en passiva van de Probank verworven omdat zij het voorkeursbod heeft uitgebracht in het kader van een niet-discriminerende aanbestedingsprocedure, die openstond voor andere banken. De Bank van Griekenland besloot om uitsluitend met de vier grootste banken van Griekenland contact op te nemen, waarvan alleen de Bank en één andere bank een niet-bindend bod hebben uitgebracht. De voorkeur is uiteindelijk uitgegaan naar het bod van de Bank vanwege de geboden vergoeding en de verwachte synergieën.

               (244)

               De Bank van Griekenland heeft slechts met vier banken contact opgenomen. Het feit dat er met een beperkt aantal kopers contact is opgenomen, betekent echter niet automatisch dat de aanbesteding niet open was gezien het gebrek aan andere banken die in Griekenland op de markt actief waren met een voldoende omvang om de aangeboden activa te verwerken en met genoeg kapitaal ten tijde van de afwikkeling. Tot de afwikkeling van de Probank had ook geen enkele buitenlandse krediet- of financiële instelling een geldig bindend voorstel ingediend om de Probank over te nemen ondanks het herhaaldelijk verlengen van de deadline. Daarnaast bleek er in die periode bij buitenlandse krediet- en financiële instellingen ook weinig belangstelling te bestaan om bankactiviteiten in Griekenland op te zetten. Bovendien had de Bank van Griekenland vooraf al een besluit genomen over de aard van de portefeuille aan activa en passiva die overgedragen zou worden en was ook al het tijdschema vastgelegd waaraan bieders moesten voldoen om voor gunning in aanmerking te komen. De Commissie is dan ook van mening dat het aanbestedingsproces open en niet-discriminerend was.

               (245)

               De negatieve prijs (dat wil zeggen, rekening houdend met het financieringstekort en dekking van voornoemde kapitaalbehoeften) van de activa en passiva van de Probank sluit niet uit dat de verkoopprijs de marktwaarde van het bedrijf weergeeft (123). De Commissie heeft geen reden om aan te nemen dat het uitgebrachte bod en de betaalde prijs niet de marktprijs van het bedrijf weergeven. De reële waarde van de activa is immers door de Bank van Griekenland vastgesteld en geverifieerd door externe accountants. De Commissie is derhalve van mening dat de verkoop op marktvoorwaarden heeft plaatsgevonden. Op basis van het bovenstaande concludeert de Commissie overeenkomstig punt 49 van de Bankenmededeling uit 2008, punt 20 van de Herstructureringsmededeling en haar eigen beschikkingspraktijk (124), dat uitgesloten kan worden dat er in dit geval sprake van staatssteun voor de Bank is geweest.

         6.3.1.2.   Conclusie inzake de aanwezigheid en het totaalbedrag van de ontvangen steun

               (246)

               Op basis van overweging 236 tot en met 240 is de Commissie van mening dat de maatregelen PB1 en PB2 voldoen aan de voorwaarden in artikel 107, lid 1, van het Verdrag en dus als staatssteun aangemerkt moeten worden.

               (247)

               Derhalve luidt de conclusie dat de activiteiten van de Probank staatssteun hebben ontvangen in de vorm van kapitaalsteun van [742,7 tot 842,7] miljoen EUR (maatregelen PB1 en PB2), een en ander zoals samengevat in tabel 11.

                  Tabel 11

                  Overzicht van de totale steun voor de activiteiten van de Probank

                           Begunstigde van de steun

                           Maatregel

                           Aard van de steun

                           Steunbedrag (in miljoen EUR)

                           Activiteiten van de Probank

                           PB1

                           Financiering van het financieringstekort door de overgang van de Probank naar de Bank

                           562,7

                           PB2

                           Toezeggingsbrief voor dekking van de kapitaalbehoeften verband houdende met de activa overgedragen van de Probank aan de Bank

                           [180 tot 280]

                           Totaal verleende kapitaalsteun

                           [742,7 tot 842,7]

                           Totaal uitgekeerde kapitaalsteun

                           [742,7 tot 842,7]

         6.3.2.   Rechtsgrondslag van de verenigbaarheidsbeoordeling

               (248)

               Op grond van artikel 107, lid 3, onder b), van het Verdrag heeft de Commissie de bevoegdheid om steun als verenigbaar met de interne markt te beschouwen als deze bedoeld is om „een ernstige verstoring in de economie van een lidstaat op te heffen”.

               (249)

               Zoals nader toegelicht in overweging 206 en 207 vormt artikel 107, lid 3, onder b), van het Verdrag op dit moment de rechtsgrondslag voor het beoordelen van de staatssteunmaatregelen ten behoeve van Griekse banken.

               (250)

               Zoals uiteengezet in overweging 208 moet de steun, in overeenstemming met punt 15 van de Bankenmededeling 2008, voldoen aan de algemene criteria voor verenigbaarheid om verenigbaar te zijn op grond van artikel 107, lid 3, onder b), van het Verdrag, te weten geschiktheid, noodzaak en evenredigheid.

               (251)

               De Herkapitalisatiemededeling bevat verdere richtsnoeren inzake het niveau van de vergoeding die vereist is voor kapitaalinjecties door de staat.

               (252)

               Tot slot heeft de Commissie in de Herstructureringsmededeling toegelicht op welke wijze zij herstructureringsplannen zal beoordelen. Bij haar beoordeling van het herstructureringsplan op basis van de Herstructureringsmededeling zal de Commissie uitgaan van alle maatregelen die in tabel 11 staan vermeld.

         6.3.3.   Verenigbaarheid van de steunmaatregelen met de Bankenmededeling 2008 en met de Herkapitalisatiemededeling

   6.3.3.1.   Geschiktheid

               (253)

               Met betrekking tot de geschiktheid van de maatregelen PB1 en PB2 is de Commissie van mening dat dekking van het financieringstekort en de toezegging om de kapitaalbehoeften van de koper verband houdende met de overgedragen activa geschikt zijn omdat zij niet alleen die verkoop mogelijk maakten, maar ook als waarborg fungeerden voor de depositohouders van de Probank en daardoor ook een waarborg vormden voor de financiële stabiliteit. Deze activiteiten hadden niet kunnen worden voortgezet zonder de steun van het HFSF, aangezien de Probank een negatief eigen vermogen had op het moment van de afwikkeling. In de toenmalige moeilijke marktomstandigheden zou geen enkele bank een portefeuille met activa en passiva met een negatieve waarde hebben overgenomen die haar solvabiliteitspositie alleen maar zou verslechteren. Op 10 mei 2013 benoemde de Bank van Griekenland een commissaris bij de Probank met als taak om ervoor te zorgen dat alle noodzakelijke maatregelen genomen zouden worden voor de verhoging van het aandelenkapitaal van de Probank. Het feit dat geen enkele particuliere belegger een definitief bindend bod heeft uitgebracht op de overname van de Probank tot het moment van de afwikkeling, ondanks de inspanningen van de bij de Probank benoemde commissaris en de herhaalde verlenging van de deadline voor de verhoging van het aandelenkapitaal van de Probank, ondersteunt de conclusie dat deze activiteiten niet voortgezet hadden kunnen worden zonder de ontvangen steun van het HFSF. De maatregelen zorgden er derhalve voor dat de financiële stabiliteit in Griekenland werd gehandhaafd. Op grond hiervan beschouwt de Commissie de maatregel geschikt als reddingssteun.

         6.3.3.2.   Noodzaak

               (254)

               Volgens de Bankenmededeling 2008 moet de steunmaatregel wat bedrag en vorm betreft noodzakelijk zijn voor het bereiken van de doelstelling van de maatregel. Dit impliceert dat een kapitaalinjectie de minimale omvang moet hebben die nodig is om die doelstelling te bereiken.

               (255)

               In het MEFP van mei 2013 is bepaald dat met betrekking tot de niet-kernbanken (125) die niet aan het kapitaalvereiste voldeden, de Bank van Griekenland in overleg met het HFSF de opties zou beoordelen (met inbegrip van Purchase & Assumption- procedures) om de kosten voor de belastingbetalers te minimaliseren en om de inleg van depositohouders te waarborgen.

               (256)

               Zoals de Bank van Griekenland in haar besluit van 26 juli 2013 al aangaf (126), zou het intrekken van de vergunning van de Probank zonder de toepassing van afwikkelingsmaatregelen een negatief effect kunnen hebben op de financiële stabiliteit.

               (257)

               De Commissie is van mening dat deze financiële stabiliteitsaspecten de noodzaak van de maatregelen PB1 en PB2 ondersteunen.

               (258)

               Wat het bedrag van de maatregel betreft, is het financieringstekort zorgvuldig door de Griekse autoriteiten vastgesteld waarbij ook rekening is gehouden met het waarderingsrapport van een met de wettelijke controle belaste accountant. De bijdrage kwam exact overeen met het verschil tussen de reële waarde van de overgedragen activa en de waarde van de passiva. In haar besluit 12/1/26.7.2013 merkte de Bank van Griekenland op dat een opdracht tot overdracht van geselecteerde activa en passiva de voorkeursoplossing was aangezien hierdoor de afwikkelingskosten werden geminimaliseerd. Dat besluit is ook in overeenstemming met het Tweede economische aanpassingsprogramma voor Griekenland van juli 2013. Bovendien had het HFSF toegezegd om de kapitaalbehoeften slechts tot 9 % van de overgedragen activa (zoals geschat door de Bank van Griekenland) te dekken.

               (259)

               Daarnaast is het eigen vermogen niet aan de Bank overgedragen en dat vermogen blijft dus bij de entiteit in liquidatie achter. Dat betekent dat de inbreng van aandeelhouders van de Probank volledig verloren gaat en dat de bijdrage van het HFSF niet opgezadeld wordt met kosten om die aandeelhouders te redden.

               (260)

               Wat de vergoeding van de steun betreft, is eerder in overweging 238 al aangegeven dat het HFSF zeer waarschijnlijk niet alle bijgedragen financiële middelen terug zal krijgen. Het is derhalve duidelijk dat het HFSF geen vergoeding ontvangt en dat zijn bijdrage te vergelijken is met een subsidie. Zoals aangegeven in punt 44 van de Herkapitalisatiemededeling kan een onvoldoende vergoede herkapitalisatie alleen worden geaccepteerd in het geval van noodlijdende banken die geen vergoeding kunnen betalen. De Commissie is van oordeel dat dit voor de Probank het geval is. Door het ontbreken van een vergoeding is een ingrijpende herstructurering noodzakelijk, overeenkomstig de Herkapitalisatiemededeling.

               (261)

               Samenvattend kan geconcludeerd worden dat de maatregelen wat bedrag en vorm betreft noodzakelijk zijn als reddingssteun om de doelstellingen, te weten een beperking van de verstoring van het Griekse banksysteem en de economie als geheel, te verwezenlijken.

         6.3.3.3.   Evenredigheid

               (262)

               Inmiddels bestaat de Probank niet meer in haar voormalige hoedanigheid. Het feit dat de steun de aan de Bank overgedragen activiteiten heeft gered, kan in theorie tot verstoringen van de mededinging leiden. De Commissie wijst in dit verband echter op de geringe omvang van de Probank en op de aard van het verkoopproces, waarbij concurrenten de gelegenheid kregen om op geselecteerde activa en passiva van de Probank te bieden. Bovendien zijn de economische activiteiten van de Probank onmiddellijk na de overdracht volledig opgegaan in de Bank en bestaan zij dus niet langer als afzonderlijke economische activiteit of concurrent. De Commissie concludeert derhalve dat de steun geen overmatige verstoringen van de mededinging met zich meebrengt.

         6.3.3.4.   Conclusie over de verenigbaarheid van de maatregelen PB1 en PB2 met de Bankenmededeling en met de Herkapitalisatiemededeling

               (263)

               Geconcludeerd wordt dat de maatregelen PB1 en PB2 geschikt en noodzakelijk zijn en dat zij, gezien de ingrijpende herstructurering die is voorzien voor de Bank, waaraan de economische activiteiten van de Probank zijn overgedragen, evenredig zijn met het beoogde doel in overeenstemming met de Bankenmededeling van 2008 en de Herkapitalisatiemededeling.

         6.3.4.   Verenigbaarheid van de steunmaatregelen met de Herstructureringsmededeling

               (264)

               In overweging 260 heeft de Commissie met betrekking tot de vergoeding van maatregel PB1 opgemerkt dat het HFSF de 562,73 miljoen EUR die het fonds in de afwikkeling van de Probank heeft geïnjecteerd (maatregel PB1), waarschijnlijk niet volledig zal terugkrijgen. Het ontbreken van een vergoeding maakt een ingrijpende herstructurering noodzakelijk, zowel door middel van levensvatbaarheidsmaatregelen als van maatregelen tot beperking van de mededingingsverstoring.

         6.3.4.1.   Levensvatbaarheid van de activiteiten van de Probank op lange termijn middels een verkoop

               (265)

               Punt 21 van de Herstructureringsmededeling stelt dat indien de kredietinstelling in moeilijkheden op lange termijn niet op geloofwaardige wijze weer levensvatbaar kan worden, een ordelijke liquidatie of de veiling ervan moet worden overwogen. lidstaten kunnen daarom het uittreden van niet-levensvatbare spelers stimuleren, waarbij mogelijk wordt gemaakt dat het uittredingsproces binnen een geschikt tijdsbestek plaatsvindt, zodat de financiële stabiliteit gehandhaafd blijft.

               (266)

               De Probank was echter op een zelfstandige basis niet levensvatbaar en daarom is de liquidatie ervan in gang gezet. In dat opzicht wordt in punt 17 van de Herstructureringsmededeling uiteengezet dat „de verkoop van een noodlijdende bank aan een andere financiële instelling kan bijdragen aan het herstel van de levensvatbaarheid op lange termijn, als de koper levensvatbaar is en de overdracht van de noodlijdende bank kan verwerken, en het vertrouwen in de markt kan helpen herstellen”.

               (267)

               Zoals vermeld in punt 7.5.2 kan de Bank op basis van haar herstructureringsplan worden beschouwd als een levensvatbare entiteit. Derhalve kan, doordat de activiteiten van de Probank aan de Bank zijn overgedragen, de levensvatbaarheid van die activiteiten op lange termijn worden hersteld. Bovendien vormt het feit dat de activiteiten van de Probank volledig zijn geïntegreerd (127) in de Bank en de Probank als een zelfstandige concurrent verdwijnt een diepgaande herstructurering, zoals vereist bij onvoldoende vergoeding van de staatssteun.

         6.3.4.2.   Eigen bijdrage en deling van de lasten

               (268)

               Zoals nader toegelicht in overweging 258 wordt door de gekozen afwikkeling van de Probank gewaarborgd dat de herstructureringskosten tot een minimum beperkt blijven. In de eerste plaats is het financieringstekort zorgvuldig door de Griekse autoriteiten vastgesteld waarbij rekening is gehouden met een verslag van onafhankelijke accountants. Daarnaast heeft het HFSF zich verbonden om de kapitaalbehoeften van de koper als gevolg van de overgedragen activiteiten slechts tot het wettelijke minimum te dekken. Bovendien leveren de integratie van de economische activiteiten van de Probank in een grotere entiteit en de daarmee gepaard gaande synergieën, met name vanwege de rationalisering van het netwerk van vestigingen van de Probank, de consolidatie van de IT-infrastructuur en de verlaging van de financieringskosten, een bijdrage aan het beperken van de herstructureringskosten tot het minimum vergeleken met een scenario waarin de staat getracht zou hebben om de levensvatbaarheid van de Probank op een zelfstandige basis te herstellen.

               (269)

               Wat het eigen vermogen en de achtergestelde schulden betreft, kan geconstateerd worden dat deze niet aan de Bank zijn overgedragen, maar dat zij bij de entiteit in liquidatie zijn achtergebleven. Daarom is de Commissie van mening dat de aandeelhouders voldoende in de lasten hebben gedeeld aangezien zij pas aanspraak kunnen maken op de opbrengst van de liquidatie indien deze toereikend is om allereerst het HFSF terug te betalen omdat de vordering van het fonds voorrang heeft boven die van andere crediteuren. Gezien de beperkte hoeveelheid geliquideerde activa is het derhalve onwaarschijnlijk dat de aandeelhouders hun belegging terug zullen krijgen.

         6.3.4.3.   Maatregelen ter beperking van de mededingingsverstoring

               (270)

               Wat betreft de maatregelen tot beperking van de mededingingsverstoring is in punt 30 van de Herstructureringsmededeling het navolgende bepaald: „De Commissie neemt als uitgangspunt voor de beoordeling van de behoefte aan dergelijke maatregelen de omvang, schaal en reikwijdte van de activiteiten die de bank in kwestie zou hebben na de uitvoering van een geloofwaardig herstructureringsplan […]. De aard en de vorm van dergelijke maatregelen zal afhangen van twee criteria: enerzijds het steunbedrag en de voorwaarden waarop en de omstandigheden waarin die steun is toegekend, en anderzijds de kenmerken van de markt of markten waarop de begunstigde bank actief zal zijn.”.

               (271)

               De totale steun in de vorm van kapitaal bedraagt [742,7 tot 842,7] miljoen EUR (maatregelen PB1 en PB2). Maatregel PB1 komt overeen met circa 21,15 % van de RWA van de Probank op 30 juni 2013. Maatregel PB2 komt per definitie overeen met […] % van de overgedragen activa van de Probank. Dergelijke steunbedragen, in combinatie met het feit dat er geen vergoeding is betaald, vereisen een sterke vermindering van de aanwezigheid op de markt van de begunstigde.

               (272)

               Wat betreft de markt waarop de Probank actief was, merkt de Commissie op dat de Probank een zeer kleine bank was (met een aandeel van circa 1 % van de totale activa van de Griekse banken en een marktaandeel in leningen van circa 1 % en in deposito's van minder dan 2 %). Bijgevolg waren de activa en passiva van de Probank die aan de Bank zijn overgedragen relatief klein vergeleken met de totale omvang van het Griekse bankwezen.

               (273)

               Bovendien zijn de activiteiten van de Probank ook aan concurrenten aangeboden door middel van een openbare veiling. Na de verkoop hield de Probank op te bestaan als een zelfstandige concurrent, omdat zij volledig in de Bank was opgegaan.

               (274)

               Geconcludeerd wordt dat, gezien de geringe omvang van de overgedragen activiteiten, het openbare verkoopproces, en het feit dat de activiteiten van de Probank volledig in de Bank zijn geïntegreerd, er geen sprake is van overmatige mededingingsverstoringen, ondanks het zeer grote bedrag aan steun en het feit dat er geen vergoeding is betaald.

         6.3.4.4.   Conclusie over de verenigbaarheid met de Herstructureringsmededeling

               (275)

               Op basis van bovenstaande analyse luidt de conclusie dat de verkoop van geselecteerde activa en passiva van de Probank en hun integratie in de Bank zorgt voor levensvatbaarheid op lange termijn van de activiteiten van de Probank, dat de steun tot het noodzakelijke minimum beperkt is en dat er geen sprake is van overmatige mededingingsverstoringen in overeenstemming met de Herstructureringsmededeling.

         6.3.5.   Conclusie over de verenigbaarheid met de interne markt van de steun verband houdende met de Probank

               (276)

               Alle steunmaatregelen zoals weergegeven in tabel 11 zijn derhalve verenigbaar met de interne markt.

         7.   BEOORDELING VAN DE STEUN MET BETREKKING TOT DE BANK

   7.1.   IS ER SPRAKE VAN STEUN EN ZO JA, VOOR WELK BEDRAG?

               (277)

               De Commissie moet beoordelen of er sprake is van staatssteun in de zin van artikel 107, lid 1, van het Verdrag.

         7.1.1.   Aanwezigheid van steun in de maatregelen die zijn genomen op grond van de steunregeling voor Griekse banken (maatregelen L1 en A)

   7.1.1.1.   Liquiditeitssteun die door de staat is verleend op grond van de garantiemaatregel en de maatregel voor staatsobligatieleningen (maatregel L1)

               (278)

               De Commissie heeft reeds in de besluiten ter goedkeuring en verlenging van de steunregeling voor Griekse banken (128) vastgesteld dat liquiditeitssteun op grond van de regeling staatssteun vormt. Het uitstaande bedrag aan garanties bedroeg per 15 april 201112 873 miljoen EUR en dat bedrag was op 30 november 2013 opgelopen tot 14 798 miljoen EUR. Op de betreffende data hadden de uitstaande bedragen aan obligatieleningen aan de Bank een omvang van respectievelijk 787 miljoen EUR en 847 miljoen EUR. Eventuele toekomstige liquiditeitssteun die op grond van deze regeling wordt verleend, zou ook staatssteun vormen.

         7.1.1.2.   Herkapitalisatie die door de staat is verstrekt op grond van de herkapitalisatieregeling (maatregel A)

               (279)

               De Commissie stelde al in het besluit van 19 november 2008 betreffende de steunregeling voor Griekse banken vast dat herkapitalisaties die op grond van de herkapitalisatiemaatregel verleend worden in het kader van deze regeling, staatssteun vormen. De Bank heeft 1 350 miljoen EUR ontvangen in de vorm van preferente aandelen, wat overeenkomt met 2,1 % van de RWA van de Bank (129).

               (280)

               In 2010 introduceerde Griekenland diverse wijzigingen met betrekking tot de technische parameters van die preferente aandelen waardoor de coupon elk jaar met 2 % verhoogd zou worden indien de preferente aandelen niet binnen vijf jaar zijn afgelost. Gezien het feit dat de wijzigingen de vergoeding van de staat verhogen indien de preferente aandelen niet binnen vijf jaar afgelost worden, concludeert de Commissie dat de wijzigingen van de technische parameters de Bank geen voordeel opleveren en dus geen aanvullende staatssteun inhouden.

         7.1.2.   Aanwezigheid van steun in de door de staat gegarandeerde ELA (maatregel L2)

               (281)

               De Commissie verduidelijkte in punt 51 van de Bankenmededeling 2008 dat de verstrekking van fondsen van centrale banken aan financiële instellingen geen staatssteun vormt indien aan vier cumulatieve voorwaarden wordt voldaan betreffende de solvabiliteit van de financiële instelling, de zekerheidsstelling voor de voorziening, het rentetarief dat de financiële instelling in rekening wordt gebracht en het ontbreken van een contragarantie van de staat. Aangezien de door de staat gegarandeerde ELA aan de Bank niet aan de vier cumulatieve voorwaarden voldoet, met name omdat zij door de staat wordt gegarandeerd en in combinatie met andere steunmaatregelen wordt verleend, kan niet geconcludeerd worden dat de door de staat gegarandeerde ELA geen staatssteun vormt.

               (282)

               De door de staat gegarandeerde ELA voldoet aan de voorwaarden die in artikel 107, lid 1, van het Verdrag zijn vastgelegd. Ten eerste omdat deze maatregel een staatsgarantie ten gunste van de Bank van Griekenland bevat, waardoor alle verliezen worden gedragen door de staat. De maatregel betreft dus staatsmiddelen. Met de door de staat gegarandeerde ELA kunnen banken financiering krijgen op een moment dat zij geen toegang hebben tot de markt voor wholesalefinanciering en tot de reguliere herfinancieringstransacties van het Eurosysteem. Met de door de staat gegarandeerde ELA heeft de Bank dus een voordeel. Aangezien de ELA zich beperkt tot het bankwezen is de maatregel selectief. Gezien het feit dat de door de staat gegarandeerde ELA het voor de Bank mogelijk maakt om op de markt te blijven opereren en voorkomt dat zij haar verplichtingen niet kan nakomen en de markt moet verlaten, verstoort dit de mededinging. Aangezien de Bank actief is in andere lidstaten en aangezien financiële instellingen uit andere lidstaten in Griekenland actief zijn of wellicht geïnteresseerd zouden kunnen zijn om daar actief te zijn, beïnvloedt het aan de Bank verleende voordeel het handelsverkeer tussen de lidstaten.

               (283)

               Op basis van het bovenstaande concludeert de Commissie dat de door de staat gegarandeerde ELA (maatregel L2) staatssteun vormt. Het bedrag van de door de staat gegarandeerde ELA varieerde in de loop der tijd. Op 31 december 2012 had dat bedrag een omvang van circa 30,9 miljard EUR.

         7.1.3.   Aanwezigheid van steun in de maatregelen die zijn genomen via het HFSF (maatregelen B1, B2 en B3)

   7.1.3.1.   Eerste overbruggingsherkapitalisatie (maatregel B1)

               (284)

               In punt 5.1 van het besluit tot inleiding NBG concludeerde Commissie al dat de eerste overbruggingsherkapitalisatie staatssteun vormt. Het ontvangen kapitaal bedroeg 7 430 miljoen EUR.

         7.1.3.2.   Tweede overbruggingsherkapitalisatie (maatregel B2)

               (285)

               Maatregel B2 werd uitgevoerd met HFSF-middelen, waarbij het, zoals uiteengezet in overweging 49 van het besluit tot inleiding NBG, staatsmiddelen betreft.

               (286)

               Wat betreft het bestaan van een voordeel, deed maatregel B2 de kapitaalratio van de Bank toenemen tot een niveau waarop zij op de markt kon blijven functioneren en toegang kon krijgen tot financiering van het Eurosysteem. Bovendien bestaat de vergoeding van maatregel B2 uit de opgebouwde rente op EFSF-notes en een aanvullend tarief van 1 %. Omdat deze vergoeding duidelijk lager is dan de vergoeding van soortgelijke kapitaalinstrumenten op de markt, zou de Bank zeker niet in staat zijn geweest om op dergelijke voorwaarden op de markt kapitaal aan te trekken. Daarom heeft maatregel B2 aan de Bank een voordeel verleend met gebruik van staatsmiddelen. Aangezien de maatregel alleen voor de Bank beschikbaar was, is deze selectief van aard.

               (287)

               Als gevolg van maatregel B2 werd de positie van de Bank versterkt, aangezien de Bank werd voorzien van de noodzakelijke financiële middelen om te blijven voldoen aan de kapitaalvereisten, hetgeen derhalve leidt tot verstoringen van de mededinging. Aangezien de Bank ook op andere Europese bancaire markten actief is en financiële instellingen uit andere lidstaten in Griekenland actief zijn, met name op de verzekeringsmarkt, beïnvloedt maatregel B2 ook de handel tussen lidstaten.

               (288)

               De Commissie is van mening dat maatregel B2 staatssteun vormt. De maatregel is door de nationale autoriteiten als steun aangemeld. Het ontvangen kapitaal bedroeg 2 326 miljoen EUR.

         7.1.3.3.   De bijdrage van het HFSF aan de herkapitalisatie van voorjaar 2013 (maatregel B3)

               (289)

               De bijdrage van het HFSF aan de herkapitalisatie van voorjaar 2013 (maatregel B3) bestaat uit de gedeeltelijke omzetting van de eerste en tweede overbruggingsherkapitalisaties (maatregelen B1 en B2) in een permanente herkapitalisatie van 8 677 miljoen EUR in gewone aandelen. Aangezien maatregel B3 de omzetting van reeds toegekende steun betreft, gaat het nog steeds om staatsmiddelen, maar wordt het nominale bedrag van de steun niet verhoogd. Voor een bepaald nominaal bedrag van de steun wordt het voordeel van de Bank echter wel vergroot (en daarmee de mededingingsverstoring), omdat het een permanente herkapitalisatie betreft en geen tijdelijke herkapitalisatie, zoals het geval was bij de maatregelen B1 en B2.

               (290)

               Een dergelijke steun is niet aan alle banken verleend die in Griekenland actief zijn. Wat betreft de mededingingsverstoring en het effect op de handel constateert de Commissie bijvoorbeeld dat de steun de Bank in staat heeft gesteld om haar activiteiten in andere lidstaten, zoals Roemenië of Bulgarije, te ontplooien. Een liquidatie van de Bank zou hebben geleid tot de beëindiging van haar activiteiten in het buitenland, door liquidatie van die activiteiten of door de verkoop van de ondernemingen. Daarnaast concurreren de verzekeringsactiviteiten van de Bank in Griekenland met de activiteiten van dochterondernemingen van verzekeringsmaatschappijen uit andere lidstaten. De maatregel verstoort derhalve de mededinging en is van invloed op het handelsverkeer tussen de lidstaten. De Commissie concludeert dan ook dat maatregel B3 als staatssteun aangemerkt moet worden.

         7.1.3.4.   Conclusie over de maatregelen B1, B2 en B3

               (291)

               De maatregelen B1, B2 en B3 vormen staatssteun in de zin van artikel 107, lid 1, van het Verdrag. Het bedrag aan staatssteun dat door de maatregelen B1, B2 en B3 wordt verleend, is 9 756 miljoen EUR. Zoals eerder aangegeven in punt 7.1.3.3 is slechts een deel van de eerste en tweede overbruggingsherkapitalisaties (maatregelen B1 en B2) omgezet in een permanente herkapitalisatie van 8 677 miljoen EUR (maatregel B3), terwijl het saldo zes maanden na toekenning van het bedrag aan het HFSF is terugbetaald (130).

               (292)

               Punt 31 van de Herstructureringsmededeling geeft aan dat de Commissie, naast het absolute bedrag aan steun, ook de steun beoordeelt „ten opzichte van de naar risico gewogen activa van de bank”. De maatregelen B1, B2 en B3 zijn genomen tijdens een periode van één jaar, van april 2012 (131) tot mei 2013. In die periode waren de RWA van de Bank aan verandering onderhevig. Dit roept de vraag op welk niveau van de RWA moet worden gebruikt, meer in het bijzonder de vraag of de staatssteun beoordeeld moet worden aan de hand van de RWA aan het begin van de periode of die aan het einde van de periode. De maatregelen B1, B2 en B3 beogen aan een kapitaalbehoefte te voldoen die door de Bank van Griekenland in maart 2012 is vastgesteld (de stresstest van 2012). Met andere woorden, de kapitaalbehoeften waarin door deze maatregelen werd voorzien, bestonden al in maart 2012. De Commissie is daarom van mening dat het steunbedrag dat deel uitmaakt van de maatregelen B1, B2 en B3 moet worden afgezet tegen de RWA van de Bank op 31 maart 2012. Er wordt ook in herinnering geroepen dat de Bank van Griekenland, na maart 2012 en tot de herkapitalisatie van voorjaar 2013, geen rekening heeft gehouden met overnames door Griekse banken om hun kapitaalbehoeften naar boven of naar beneden bij te stellen. Dit aspect toont eveneens aan dat de maatregelen B1, B2 en B3 steunmaatregelen waren die afgestemd waren op de situatie van de Bank per 31 maart 2012.

               (293)

               De eerste en de tweede overbruggingsherkapitalisatie hadden samen een omvang van EUR 9 756 miljoen EUR. Dat bedrag komt overeen met 15,3 % van de RWA van de Bank op 31 maart 2012.

               (294)

               Aangezien de Bank erin is geslaagd om particulier kapitaal aan te trekken, bedroeg het feitelijke bedrag dat door het HFSF in de Bank is geïnjecteerd slechts 8 677 miljoen EUR, hetgeen overeenkomt met 13,6 % van de RWA van de Bank op 31 maart 2012.

         7.1.4.   Conclusie inzake de aanwezigheid en het totaalbedrag van de ontvangen steun

               (295)

               De maatregelen A, B1, B2, B3, L1 en L2 vormen staatssteun in de zin van artikel 107, lid 1, van het Verdrag. De betreffende maatregelen zijn samengevat in tabel 12.

                  Tabel 12

                  Overzicht van de totale steun die door de Bank is ontvangen

                           Ref.

                           Maatregel

                           Soort maatregel

                           Steunbedrag

                           Steun/RWA

                           A

                           Preferente aandelen

                           Kapitaalsteun

                           1 350 miljoen EUR

                           2,1 %

                           B1
                           B2

                           Eerste overbruggingsherkapitalisatie
                           Tweede overbruggingsherkapitalisatie

                           Kapitaalsteun

                           7 430 miljoen EUR
                           2 326 miljoen EUR

                           15,3 %

                           Totale aan de Bank toegekende kapitaalsteun

                           11 106 miljoen EUR

                           17,3 %

                           B3

                           Herkapitalisatie voorjaar 2013

                           Kapitaalsteun

                           8 677 miljoen EUR

                           Totale aan de Bank toegekende kapitaalsteun (exclusief de steun die binnen zes maanden is terugbetaald)

                           10 027 miljoen EUR

                           15,6 %

                           Ref.

                           Maatregel

                           Soort maatregel

                           Nominaal steunbedrag

                           L1

                           Liquiditeitssteun

                           Garantie
                           Obligatielening

                           Garanties: 14,8 miljard EUR
                           Obligatieleningen: 0,8 miljard EUR

                           Per 30 november 2013

                           L2

                           Door de staat gegarandeerde ELA

                           Financiering en garantie

                           30,9 miljard EUR

                           Per 31 december 2012

                           Totale aan de Bank toegekende liquiditeitssteun

                           46,5 miljard EUR

         7.2.   RECHTSGRONDSLAG VOOR DE VERENIGBAARHEIDSBEOORDELING

               (296)

               Zoals in overweging 207 wordt geconcludeerd, vormt artikel 107, lid 3, onder b), van het Verdrag de rechtsgrondslag voor de beoordeling van de steunmaatregelen (132).

               (297)

               De Commissie heeft tijdens de financiële crisis verenigbaarheidscriteria voor verschillende soorten steunmaatregelen ontwikkeld. De beginselen voor de beoordeling van steunmaatregelen zijn voor het eerst vastgelegd in de Bankenmededeling 2008.

               (298)

               Voor richtsnoeren voor herkapitalisatiemaatregelen wordt verwezen naar de Herkapitalisatiemededeling en naar de Verlengingsmededeling 2011.

               (299)

               De Herstructureringsmededeling stelt de aanpak van de Commissie met betrekking tot de beoordeling van herstructureringsplannen vast, in het bijzonder de noodzaak om de levensvatbaarheid te herstellen, een goede bijdrage van de begunstigde te waarborgen en mededingingsverstoringen te beperken.

               (300)

               Dat kader is aangevuld met de Bankenmededeling 2013, die van toepassing is op steunmaatregelen die op of na 1 augustus 2013 zijn aangemeld of zonder voorafgaande goedkeuring zijn toegekend.

         7.2.1.   Rechtsgrondslag voor de verenigbaarheidsbeoordeling van de liquiditeitssteun aan de Bank (maatregel L1)

               (301)

               De liquiditeitssteun die al door de Bank is ontvangen, is definitief goedgekeurd door de opeenvolgende besluiten ter goedkeuring van de maatregelen op grond van de steunregeling voor Griekse banken en de wijzigingen en verlengingen daarvan (133). Alle toekomstige liquiditeitssteun voor de Bank zal moeten worden verleend op grond van een regeling die naar behoren is goedgekeurd door de Commissie. De voorwaarden voor dergelijke steun moeten door de Commissie worden goedgekeurd voordat deze wordt toegekend en hoeven daarom in dit besluit niet verder te worden beoordeeld.

         7.2.2.   Rechtsgrondslag voor de verenigbaarheidsbeoordeling van de preferente aandelen (maatregel A)

               (302)

               De herkapitalisatie in 2009 in de vorm van preferente aandelen (maatregel A) is toegekend op basis van de herkapitalisatiemaatregel die in 2008 is goedgekeurd als onderdeel van de steunregeling voor Griekse banken op grond van de Bankenmededeling 2008. Deze hoeft daarom niet opnieuw op basis van de Bankenmededeling 2008 te worden beoordeeld, maar moet alleen op grond van de Herstructureringsmededeling worden beoordeeld.

         7.2.3.   Rechtsgrondslag voor de verenigbaarheidsbeoordeling van de door de staat gegarandeerde ELA (maatregel L2)

               (303)

               De verenigbaarheid van de door de staat gegarandeerde ELA (maatregel L2) moet eerst worden beoordeeld op basis van de Bankenmededeling 2008 en de Verlengingsmededeling 2011. Elke door de staat gegarandeerde ELA die na 31 juli 2013 is toegekend, valt onder de Bankenmededeling 2013.

         7.2.4.   Rechtsgrondslag voor de verenigbaarheidsbeoordeling van de herkapitalisaties van het HFSF (maatregelen B1, B2 en B3)

               (304)

               De verenigbaarheid van de herkapitalisaties door het HFSF (maatregelen B1, B2 en B3) moet, vooral ten aanzien van de vergoeding, eerst worden beoordeeld op basis van de Bankenmededeling 2008, de Herkapitalisatiemededeling en de Verlengingsmededeling 2011. In het besluit tot inleiding NBG uitte de Commissie twijfels over de verenigbaarheid van maatregel B1 met deze mededelingen. Aangezien zij vóór 1 augustus 2013 werden uitgevoerd, vallen deze maatregelen niet onder de Bankenmededeling 2013. De verenigbaarheid van de herkapitalisaties van het HFSF (maatregelen B1, B2 en B3) moet ook worden beoordeeld op basis van de Herstructureringsmededeling.

         7.3.   VERENIGBAARHEID VAN MAATREGEL L2 MET DE BANKENMEDEDELING 2008, DE VERLENGINGSMEDEDELING 2011 EN DE BANKENMEDEDELING 2013

               (305)

               Om verenigbaar te zijn op grond van artikel 107, lid 3, onder b), van het Verdrag moet de steun voldoen aan de algemene criteria voor verenigbaarheid: geschiktheid, noodzaak en evenredigheid.

               (306)

               Omdat de Griekse banken waren buitengesloten van de wholesalemarkten en volledig afhankelijk werden van financiering van de centrale bank, zoals aangegeven in overweging 46, en aangezien de Bank niet voldoende financiële middelen via de normale herfinancieringstransacties kon lenen, had de Bank door de staat gegarandeerde ELA nodig om voldoende liquiditeit te verkrijgen en wanbetaling te voorkomen. De Commissie is van mening dat maatregel L2 een geschikt mechanisme is voor het verhelpen van een ernstige verstoring, die door de wanbetaling van de Bank zou zijn veroorzaakt.

               (307)

               Aangezien de door de staat gegarandeerde ELA voor de Bank relatief hoge financieringskosten met zich meebrengt, heeft de Bank voldoende prikkels om voor de ontwikkeling van haar activiteiten niet op die bron van financiering te steunen. De Bank moest een rentevoet betalen die […] basispunten hoger was dan bij de normale herfinancieringstransacties met het Eurosysteem. Bovendien moest de Bank een garantievergoeding van […] basispunten aan de staat betalen. Daardoor zijn de totale kosten van door de staat gegarandeerde ELA voor de Bank veel hoger dan de normale kosten voor herfinanciering door de ECB. Meer in het bijzonder is het verschil tussen de eerste en de laatste financieringsvorm hoger dan de garantievergoeding die op basis van de Verlengingsmededeling 2011 wordt verlangd. Daarom kan de totale vergoeding die door de staat in rekening wordt gebracht als voldoende worden beschouwd. Wat betreft de hoogte van de door de staat gegarandeerde ELA: deze wordt regelmatig herzien door de Bank van Griekenland en de ECB op basis van de werkelijke behoeften van de Bank. Zij houden nauwlettend toezicht op het gebruik ervan en zorgen ervoor dat deze tot het noodzakelijke minimum beperkt blijft. Maatregel L2 voorziet de Bank daarom niet van liquiditeitsoverschotten die gebruikt kunnen worden voor de financiering van activiteiten die de mededinging verstoren. De maatregel blijft derhalve beperkt tot het minimaal noodzakelijke bedrag.

               (308)

               Een dergelijke strikte controle op het gebruik van door de staat gegarandeerde ELA en een regelmatige verificatie dat het gebruik ervan tot het minimum beperkt blijft, zorgt er ook voor dat deze liquiditeit evenredig is en niet tot overmatige mededingingsverstoringen leidt. De Commissie merkt ook op dat Griekenland heeft toegezegd dat de Bank een herstructureringsplan zal uitvoeren om haar afhankelijkheid van financiering door de centrale bank te verminderen en dat de Bank haar activiteiten zal beperken zoals nader geanalyseerd in punt 7.6. Hierdoor wordt tevens gewaarborgd dat het gebruik van liquiditeitssteun zo spoedig mogelijk wordt beëindigd en dat deze steun evenredig is.

               (309)

               Maatregel L2 is derhalve in overeenstemming met de Bankenmededeling 2008 en de Verlengingsmededeling 2011. Aangezien in de Bankenmededeling 2013 geen verdere eisen met betrekking tot garanties zijn voorgeschreven, is maatregel L2 ook in overeenstemming met de Bankenmededeling 2013.

         7.4.   VERENIGBAARHEID VAN DE MAATREGELEN B1, B2 EN B3 MET DE BANKENMEDEDELING 2008, DE HERKAPITALISATIEMEDEDELING EN DE VERLENGINGSMEDEDELING 2011

               (310)

               Zoals aangegeven in overweging 305 moet steun, om verenigbaar te zijn op grond van artikel 107, lid 3, onder b), van het Verdrag, voldoen aan de algemene verenigbaarheidscriteria (134): geschiktheid, noodzaak en evenredigheid

               (311)

               De Herkapitalisatiemededeling en de Verlengingsmededeling 2011 bevatten verdere richtsnoeren betreffende de hoogte van de vereiste vergoeding voor kapitaalinjecties van de staat.

         7.4.1.   Geschiktheid van de maatregelen

               (312)

               De Commissie is van mening dat de herkapitalisaties van het HFSF (maatregelen B1, B2 en B3) geschikt zijn, omdat zij het faillissement van de Bank voorkomen. Zonder deze herkapitalisaties zou de Bank haar activiteiten niet hebben kunnen voortzetten, omdat de Bank eind 2012 een negatief eigen vermogen had (135).

               (313)

               In dat verband merkte de Commissie in het besluit tot inleiding NBG op dat de Bank een van de grootste bankinstellingen in Griekenland is wat betreft kredietverlening en de omvang van deposito's. Als zodanig is de Bank een systeemrelevante bank voor Griekenland. Daarom zou een wanbetaling van de Bank een ernstige verstoring van de Griekse economie teweeg hebben gebracht. Onder de toen heersende omstandigheden hadden financiële instellingen in Griekenland moeilijkheden om toegang te krijgen tot financiering. In dat verband zou de verstoring van de economie zijn verergerd door de wanbetaling van de Bank. Dat gebrek aan financiering beperkte hun vermogen om krediet aan de Griekse economie te verstrekken. Bovendien kwamen maatregelen B1, B2 en B3 voornamelijk voort uit het PSI-programma, een zeer uitzonderlijke en onvoorspelbare gebeurtenis, en niet uit wanbeheer of het nemen van buitensporige risico's door de Bank. De maatregelen houden voornamelijk verband met de resultaten van het PSI-programma en dragen bij aan de handhaving van de financiële stabiliteit in Griekenland.

               (314)

               In het besluit tot inleiding NBG betwijfelde de Commissie of onmiddellijk alle mogelijke stappen waren ondernomen om te voorkomen dat de Bank in de toekomst opnieuw hulp nodig zou hebben Zoals aangegeven in de overwegingen 156, 157 en 158 van dit besluit, heeft Griekenland de toezegging gedaan een aantal acties uit te voeren met betrekking tot de corporate governance en de commerciële activiteiten van de Bank. Zoals beschreven in punt 2.4 is de Bank ook begonnen met de herstructurering van haar activiteiten, onder meer door al uitgevoerde kostenbesparingen. Derhalve zijn de twijfels van de Commissie weggenomen.

               (315)

               In het besluit tot inleiding NBG uitte de Commissie ook twijfels of er voldoende waarborgen bestonden in het geval dat de Bank onder controle van de staat kwam, of ingeval particuliere aandeelhouders de zeggenschap behielden terwijl de meerderheid van de aandelen in handen van de staat bleef. De toezeggingen zoals beschreven in de overwegingen 156, 157 en 158 zorgen ervoor dat de krediettransacties van de Bank op commerciële basis worden uitgevoerd en dat de dagelijkse bedrijfsvoering tegen staatsinmenging wordt beschermd Het kader betreffende de onderlinge verhoudingen dat tussen het HFSF en de Bank is overeengekomen, zorgt er ook voor dat de belangen van de staat als hoofdaandeelhouder worden beschermd tegen buitensporige risico's door het management van de Bank.

               (316)

               De maatregelen B1, B2 en B3 zorgen er daarom voor dat de financiële stabiliteit in Griekenland wordt gehandhaafd. Er zijn belangrijke maatregelen genomen om toekomstige verliezen tot een minimum te beperken en om ervoor te zorgen dat de activiteiten van de Bank niet in gevaar worden gebracht door ongepast beleid. Op grond hiervan is de Commissie van oordeel dat de maatregelen B1, B2 en B3 geschikt zijn.

         7.4.2.   Noodzaak — beperking van de steun tot het minimum

               (317)

               Volgens de Bankenmededeling 2008 moet de steunmaatregel wat bedrag en vorm betreft noodzakelijk zijn voor het bereiken van de doelstelling. Dit betekent dat een kapitaalinjectie het minimumbedrag moet zijn dat noodzakelijk is om de doelstelling te behalen.

               (318)

               Het bedrag aan kapitaalsteun is berekend door de Bank van Griekenland in het kader van de stresstest 2012 om ervoor te zorgen dat het tier 1-kernkapitaal in de periode 2012-2014 boven een bepaald niveau bleef, zoals blijkt uit tabel 3. De maatregelen B1, B2 en B3 leveren de Bank daarom geen kapitaaloverschot op. Zoals uiteengezet in overweging 314 zijn er maatregelen genomen om het risico te beperken dat de Bank in de toekomst wellicht aanvullende steun nodig heeft.

               (319)

               Wat betreft de vergoeding van de eerste en de tweede overbruggingsherkapitalisaties (maatregelen B1 en B2), herinnert de Commissie eraan dat zij in mei 2012 en december 2012 zijn toegekend en in natura werden betaald in de vorm van EFSF-notes. Het HFSF heeft als vergoeding de opgebouwde rente op de EFSF-notes ontvangen, vermeerderd met een vergoeding van 1 %, vanaf het moment van uitbetaling van de EFSF-notes tot het moment van de herkapitalisatie van voorjaar 2013 (136). Zoals benadrukt in het besluit tot inleiding NBG ligt die vergoeding lager dan de bandbreedte van 7 % tot 9 %, zoals bepaald in de Herkapitalisatiemededeling. De periode van lage vergoeding was echter beperkt tot één jaar voor maatregel B1 en vijf maanden voor maatregel B2 (dat wil zeggen tot de omzetting van de overbruggingsherkapitalisatie in een standaardherkapitalisatie in gewone aandelen, te weten maatregel B3). Terwijl de eerste en de tweede overbruggingsherkapitalisatie niet tot een verwatering van het belang van de aandeelhouders hebben geleid, heeft de herkapitalisatie van voorjaar 2013, bestaande in de omzetting van de eerste en de tweede overbruggingsherkapitalisatie, het belang van de aandeelhouders sterk verwaterd, aangezien hun aandeel in het eigen vermogen van de Bank is gedaald tot 5,1 %. De abnormale situatie die vanaf het moment van de eerste overbruggingsherkapitalisatie heerste, werd daarmee beëindigd. Daardoor zijn de in het besluit tot inleiding NBG geformuleerde twijfels weggenomen.

               (320)

               Bovendien kan de Commissie, gezien de atypische oorzaak van de moeilijkheden van de Bank, waar de verliezen voornamelijk voortkwamen uit een kwijtschelding van schulden ten gunste van de staat (het PSI-programma en de terugkoop van schulden, die de staat een aanzienlijk voordeel opleveren, te weten een schuldvermindering) en uit de gevolgen van een langdurige recessie op de binnenlandse markt, akkoord gaan met een dergelijke tijdelijke afwijking van de eisen voor standaardvergoedingen, zoals vastgesteld in de Herkapitalisatiemededeling (137).

               (321)

               Met betrekking tot maatregel B3 moet overeenkomstig punt 8 van de Verlengingsmededeling 2011 op kapitaalinjecties worden ingeschreven met een voldoende korting ten opzichte van de aandelenprijs, na correctie voor het verwateringseffect, zodat er een redelijke zekerheid is dat de staat een toereikende vergoeding ontvangt. Hoewel maatregel B3 niet voorzag in een aanzienlijke korting op de aandelenkoers na correctie voor het verwateringseffect, was het in feite onmogelijk om een aanzienlijke korting toe te passen op de theoretische ex-rechten-prijs (138). Voorafgaand aan de herkapitalisatie van voorjaar 2013 was het kapitaal van de Bank negatief en bedroeg haar marktkapitalisatie slechts een kleine fractie van de te realiseren kapitaalverhoging. In dergelijke omstandigheden rijst de vraag of het belang van de bestaande aandeelhouders niet helemaal verwaterd had moeten worden. De Commissie merkt op dat de uitgifteprijs werd vastgesteld met een korting van 50 % op de gemiddelde marktprijs gedurende vijftig dagen voorafgaand aan de vaststelling van de uitgifteprijs. De Commissie merkt ook op dat de verwatering van het belang van de bestaande aandeelhouders enorm groot was, want na die herkapitalisatie bezaten zij slechts 5,1 % van de aandelen van de Bank. Daardoor zou het toepassen van een verdere korting op de marktprijs een te verwaarlozen effect hebben gehad op de vergoeding van het HFSF. Gezien de specifieke situatie van de Griekse banken, zoals uiteengezet in overweging 320, en gezien het feit dat de noodzaak van steun voortvloeit uit een kwijtschelding van schulden ten gunste van de staat, is de Commissie van mening dat de uitgifteprijs van de aandelen waarop de staat heeft ingeschreven, laag genoeg is.

               (322)

               Het HFSF heeft ook warrants uitgeschreven en kende één warrant toe voor elk nieuw aandeel waarop door een particuliere belegger werd ingeschreven bij de herkapitalisatie van voorjaar 2013. Aan die warrants van het HFSF waren geen kosten verbonden. Zoals uiteengezet in overweging 112, geeft elke warrant het recht om 8,23 aandelen van het HFSF te kopen op van tevoren bepaalde tijdstippen en tegen vaste uitoefenprijzen. De uitoefenprijs is gelijk aan de inschrijfprijs van het HFSF vermeerderd met een jaarlijks en cumulatief rentepercentage (4 % over het eerste jaar, 5 % over het tweede jaar, 6 % over het derde jaar, 7 % over het vierde jaar en tot slot 8 % (op jaarbasis) over de laatste zes maanden). De vergoeding die het HFSF voor de aandelen ontvangt die zij in eigendom heeft, wordt in feite beperkt tot die renteniveaus. Die vergoeding is lager dan de bandbreedte van 7 % tot 9 % zoals die in de Herkapitalisatiemededeling is gedefinieerd. Aangezien die warrants echter van essentieel belang waren bij de claimemissie en de particuliere plaatsing die door de Bank in gang is gezet vóór de herkapitalisatie van voorjaar 2013, is de Commissie van mening dat de Bank dankzij die warrants het steunbedrag met 1 079 miljoen EUR heeft kunnen verlagen. Door de lage kapitaalratio van de Bank vóór de herkapitalisatie en de zeer onzekere situatie op dat moment, bleek zelfs uit de toentertijd beschikbare simulaties dat particuliere beleggers zonder de warrants geen afdoende rendement zouden realiseren en dus van deelname zouden afzien. Vanwege de redenen die in de overwegingen 313 en 320 zijn uiteengezet, kan de Commissie een dergelijke afwijking van de vereisten aan standaardvergoedingen zoals die in de Herkapitalisatiemededeling zijn neergelegd, accepteren omdat het HFSF bij uitoefening van de warrants een minimale positieve vergoeding zou ontvangen en omdat het een van de doelstellingen van het MEFP was om een aantal particuliere beleggers aan te trekken (om sommige banken onder particulier management te houden en situaties te vermijden waarin de zeggenschap over het gehele bankwezen bij het HFSF zou berusten). Die acceptatie is mede gebaseerd op het feit dat de HFSF-wet, als gewijzigd in maart 2014, niet voorziet in een aanpassing van de warrants bij een verhoging van het aandeelkapitaal zonder voorkeursrechten. Daarnaast kan bij een claimemissie uitsluitend de uitoefenprijs van de warrants aangepast worden. Die aanpassing mag pas „ex-post” plaatsvinden en wel voor een bedrag dat niet hoger mag zijn dan de opbrengst uit de verkoop van de voorkeursrechten van het HFSF. Bovendien heeft Griekenland de toezegging gedaan om voorafgaand aan een terugkoop van de warrants die door het HFSF zijn uitgegeven, daarvoor de goedkeuring van de Commissie te verkrijgen. Daardoor kan de Commissie waarborgen dat door eventuele toekomstige terugkoopacties de vergoeding voor het HFSF niet verder wordt verlaagd en de vergoeding voor de houders van de warrants niet verhoogd wordt.

               (323)

               Wat het feit betreft dat er aan de HFSF-aandelen geen stemrecht is verbonden, wijst de Commissie er nogmaals op dat de behoefte aan steun in het algemeen geen gevolg is geweest van buitensporige risico's die er genomen zijn. Daarnaast was een van de doelstellingen van het gezamenlijke programma van de Griekse regering, de Unie, het IMF en de ECB om een aantal banken onder particulier management te houden. Bovendien boden het relatiekader en de automatische herintroductie van stemrechten indien het herstructureringsplan niet uitgevoerd zou worden, de benodigde waarborgen tegen het nemen van buitensporige risico's door particuliere managers. Tot slot vormen het PSI-programma en de terugkoop van december 2012 een soort vergoeding voor de staat aangezien deze aanspraak kon maken op een vermindering van enkele miljarden euro van zijn schuld jegens de Bank. Vanwege bovengenoemde redenen kan de Commissie accepteren dat het HFSF aandelen zonder stemrecht heeft ontvangen. De Commissie concludeert derhalve dat maatregel B3 noodzakelijk was.

               (324)

               Samengevat kan geconcludeerd worden dat de maatregelen B1, B2, en B3 wat bedrag en vorm betreft, noodzakelijk zijn als reddingssteun.

         7.4.3.   Evenredigheid — maatregelen ter beperking van negatieve overloopeffecten

               (325)

               De Bank heeft een zeer groot bedrag aan staatssteun ontvangen. Die situatie kan daarom leiden tot ernstige mededingingsverstoringen. Griekenland heeft echter de toezegging gedaan om een aantal maatregelen uit te voeren die gericht zijn op beperking van negatieve overloopeffecten. De toezeggingen bepalen specifiek dat de activiteiten van de Bank op commerciële basis uitgevoerd blijven worden, zoals uiteengezet in de overwegingen 157 en 158. Griekenland heeft zich ook verbonden tot een overnameverbod, alsmede tot een aantal desinvesteringen in het buitenland en op niet-bancair gebied in Griekenland, zoals uiteengezet in overweging 159. De beperkingen van de mededingingsverstoring zullen verder worden beoordeeld in punt 7.6.

               (326)

               Er is ook een monitoring trustee bij de Bank benoemd om toezicht te houden op de correcte uitvoering van de toezeggingen inzake corporate governance en commerciële activiteiten. Hiermee worden nadelige wijzigingen in de commerciële praktijk van de Bank voorkomen en mogelijke negatieve overloopeffecten verminderd.

               (327)

               Tot slot is er op 25 juni 2014 een nieuw uitgebreid herstructureringsplan bij de Commissie ingediend. Dit herstructureringsplan zal worden beoordeeld in punt 7.6.

               (328)

               De conclusie luidt dan ook dat de twijfels als geformuleerd in het besluit tot inleiding NBG zijn weggenomen. De maatregelen B1, B2 en B3 zijn evenredig gezien punt 15 van de Bankenmededeling 2008

         7.4.4.   Conclusie over de verenigbaarheid van de herkapitalisaties door het HFSF met de Bankenmededeling 2008, de Herkapitalisatiemededeling en de Verlengingsmededeling 2011

               (329)

               Derhalve luidt de conclusie dat de herkapitalisaties door het HFSF (maatregelen B1, B2 en B3) geschikt, noodzakelijk en evenredig zijn gezien punt 15 van de Bankenmededeling 2008, de Herkapitalisatiemededeling en de Verlengingsmededeling 2011. Dat betekent dat de maatregelen B1, B2 en B3 verenigbaar zijn met de Bankenmededeling 2008, de Herkapitalisatiemededeling en de Verlengingsmededeling 2011.

         7.5.   VERENIGBAARHEID VAN DE OVERNAME VAN DE DRIE COÖPERATIEVE BANKEN, DE FB BANK EN DE PROBANK MET DE HERSTRUCTURERINGSMEDEDELING

               (330)

               In punt 23 van de Herstructureringsmededeling wordt uiteengezet dat overnames van ondernemingen door ondersteunde banken niet met overheidsmiddelen gefinancierd mogen worden tenzij dit van essentieel belang is om de levensvatbaarheid van een onderneming te herstellen. Daarnaast is in de punten 40 en 41 van de Herstructureringsmededeling bepaald dat staatssteun niet gebruikt mag worden voor de overnames van concurrerende bedrijven, tenzij zij deel uitmaken van een consolidatieproces dat noodzakelijk is om de financiële stabiliteit te herstellen of een daadwerkelijke mededinging te garanderen. Bovendien kunnen overnames het herstel van de levensvatbaarheid in gevaar brengen of compliceren. De Commissie moet dan ook nagaan of de overnames door de Bank verenigbaar zijn met de Herstructureringsmededeling.

         7.5.1.   Verenigbaarheid van de overname van geselecteerde passiva van de drie coöperatieve banken met de Herstructureringsmededeling

   7.5.1.1.   Effect van de overname op de levensvatbaarheid van de Bank op lange termijn

               (331)

               Door de overname van de geselecteerde activa en passiva van de drie coöperatieve banken is de levensvatbaarheid van de Bank op lange termijn verbeterd.

               (332)

               Meer in het bijzonder hadden de Griekse banken tussen 2010 en medio 2012 al te maken gehad met een aanzienlijke uitstroom van deposito's en waren zij uitgesloten van de internationale financieringsmarkten. Dat is de reden dat vier van de vijf grootste Griekse banken een bod deden op de overname van deposito's van de drie coöperatieve banken. De integratie van deposito's van de drie coöperatieve banken op de balans van de Bank was gunstig voor haar liquiditeitsprofiel. Indien de Bank deposito's van de drie coöperatieve banken niet had overgenomen, zou haar verhouding kredieten/deposito's hoger zijn geweest.

               (333)

               Daarnaast heeft de Bank de overgenomen deposito's snel op haar balans geïntegreerd zonder dat er een dure infrastructuur of een duur vestigingsnetwerk overgenomen hoefde te worden. Bovendien heeft de Bank ook geen leningen overgenomen; dat betekent dat haar risico's of kapitaalvereisten door de overname niet zijn vergroot.

         7.5.1.2.   Effect van de overname op het steunbedrag dat de Bank nodig heeft

               (334)

               In overeenstemming met punt 23 van de Herstructureringsmededeling mag herstructureringssteun niet worden gebruikt voor de overname van andere bedrijven, maar alleen voor dekking van herstructureringskosten die noodzakelijk zijn voor het herstel van de levensvatbaarheid van de Bank. Hoewel de overname positieve gevolgen heeft voor de levensvatbaarheid van de Bank, is dat in dit geval niet van essentieel belang voor haar levensvatbaarheid in de zin van punt 23 van de Herstructureringsmededeling.

               (335)

               De aankoopprijs was echter bijzonder laag. De vergoeding die de Bank voor de overname van de overgedragen passiva van de drie coöperatieve banken moest betalen, was vastgesteld op […] % van de waarde van de overgedragen deposito's hetgeen overeenkwam met minder dan […] miljoen EUR ofwel circa [0 tot 0,02] % van de totale activa van de Bank per december 2011. Die vergoeding kan derhalve als bijzonder laag worden aangemerkt.

               (336)

               De conclusie luidt dan ook dat de overname van de drie coöperatieve banken niet strijdig is geweest met het beginsel dat alleen de minimaal noodzakelijk steun mag worden verleend.

         7.5.1.3.   Verstorend effect van de overname op de mededinging

               (337)

               In overeenstemming met de punten 39 en 40 van de Herstructureringsmededeling mag staatssteun niet ten koste van niet-gesteunde bedrijven voor de overname van concurrerende bedrijven gebruikt worden. Punt 41 van de Herstructureringsmededeling stelt verder dat overnames toegestaan kunnen worden als zij deel uitmaken van een consolidatieproces dat noodzakelijk is om de financiële stabiliteit te herstellen of een daadwerkelijke mededinging te garanderen, dat het overnameproces eerlijk moet zijn en dat de overname de voorwaarden voor een daadwerkelijke mededinging op de betrokken markt dient te verzekeren

               (338)

               De Bank van Griekenland was van mening dat de drie coöperatieve banken niet levensvatbaar waren en dat er met het oog op het handhaven van de financiële stabiliteit afwikkelingsmaatregelen voor die banken noodzakelijk waren. De overname van de drie coöperatieve banken kan daarom worden gezien als onderdeel van een consolidatieproces dat noodzakelijk is voor het herstel van het soort financiële stabiliteit dat beschreven wordt in punt 41 van de Herstructureringsmededeling.

               (339)

               Daarnaast was de aankoopprijs bijzonder laag. Geen enkele niet-gesteunde bieder heeft een geldig bod op de overname van de activa en passiva van de drie coöperatieve banken uitgebracht en het verkoopproces was open en niet-discriminerend. De overname van de geselecteerde activa en passiva van de bank van Achaia door de Bank was ook goedgekeurd (139) door de Griekse mededingingsautoriteit (140). Er kan dan ook van uit worden gegaan dat de resultaten van het verkoopproces geen bedreiging vormen voor een daadwerkelijke mededinging in Griekenland.

               (340)

               De overname valt dus onder de vrijstelling als bedoeld in punt 41 van de Herstructureringsmededeling.

         7.5.1.4.   Conclusie over de overname van de geselecteerde activa en passiva van de drie coöperatieve banken

               (341)

               Geconcludeerd wordt dat, gezien de unieke situatie van Griekse banken (141) en de specifieke kenmerken van de overname van de drie coöperatieve banken, die overname verenigbaar is met de vereisten als vastgesteld in de Herstructureringsmededeling.

         7.5.2.   Verenigbaarheid van de overname van de FB Bank met de Herstructureringsmededeling

   7.5.2.1.   Effect van de overname van de FB Bank op de levensvatbaarheid van de Bank op lange termijn

               (342)

               Voor wat betreft de operationele winstgevendheid zal de overname van de FB Bank het herstel van de levensvatbaarheid van de Bank op lange termijn bevorderen, aangezien het samenvoegen van twee bedrijven op dezelfde geografische markt mogelijkheden tot synergieën biedt. Ten tijde van de overname verwachtte de Bank met name synergieën tot stand te kunnen brengen door het rationaliseren van het netwerk van vestigingen, het afstemmen van het productaanbod en het kredietbeleid en het stroomlijnen en consolideren van het IT-platform. In haar definitieve bod was de verwachting van de Bank dat zij de meeste operationele kosten van de FB Bank kon elimineren en dat zij de kosten van de overgedragen deposito's zou kunnen stroomlijnen met het rentebeleid van de Bank, dat wil zeggen dat zij in staat zou zijn om het rentetarief dat op deposito's van de FB Bank werd betaald, te verlagen tot de rente die de Bank over haar deposito's betaalde, terwijl tegelijkertijd de bestaande klanten van de FB Bank behouden zouden blijven.

               (343)

               Wat de toekomstige verliezen op leningen betreft, neemt de Bank de leningen van de FB Bank tegen een reële waarde over en niet tegen de boekwaarde. Daardoor wordt het risico op bijzondere waardeverminderingen in de toekomst beperkt.

               (344)

               Met betrekking tot de liquiditeitspositie heeft de overname een positief effect op de Bank aangezien zij meer deposito's dan nettoleningen heeft overgenomen.

               (345)

               Wat de kapitaalvereisten betreft, wordt in herinnering gebracht dat in het bod van de Bank de voorwaarde was opgenomen dat het HFSF de kapitaalbehoeften zou dekken voortvloeiende uit de overname van de activa van de FB Bank. Uiteindelijk heeft de Bank geen gebruikgemaakt van die mogelijkheid omdat zij in staat bleek om in mei 2014 voldoende particulier kapitaal op de markt aan te trekken.

               (346)

               De Commissie concludeert derhalve dat de overname een positief effect heeft op het herstellen van de levensvatbaarheid van de Bank op lange termijn.

         7.5.2.2.   Effect van de overnames op het steunbedrag dat de Bank nodig heeft

               (347)

               In overeenstemming met punt 23 van de Herstructureringsmededeling mag herstructureringssteun niet worden gebruikt voor de overname van andere bedrijven, maar alleen voor dekking van herstructureringskosten die noodzakelijk zijn voor het herstel van de levensvatbaarheid van de Bank. Hoewel de overname positieve gevolgen heeft voor de levensvatbaarheid van de Bank, is dat in dit geval niet van essentieel belang voor haar levensvatbaarheid in de zin van punt 23 van de Herstructureringsmededeling.

               (348)

               De Bank heeft geen vergoeding betaald voor de aankoop van de geselecteerde activa en passiva van de FB Bank. Daarnaast was in het bod van de Bank de voorwaarde opgenomen dat het HFSF de kapitaalbehoeften zou dekken voortvloeiende uit de overname van de activa van de FB Bank. Daardoor had de verkrijger als gevolg van de overname geen aanvullende staatssteun nodig. Wat de toekomstige potentiële kapitaalbehoeften als gevolg van de overname betreft, wordt opgemerkt dat de activa tegen een reële waarde zijn overgenomen, hetgeen het risico op extra verliezen in de toekomst beperkt.

               (349)

               De conclusie luidt dan ook dat de Bank de steun niet heeft gebruikt ter financiering van de overname van de FB Bank en dat de overname ook niet strijdig is met het beginsel dat de steun tot het noodzakelijke minimum beperkt moet zijn.

         7.5.2.3.   Verstorend effect van de overnames op de mededinging

               (350)

               In overeenstemming met de punten 39 en 40 van de Herstructureringsmededeling mag staatssteun niet ten koste van niet-gesteunde bedrijven voor de overname van concurrerende bedrijven gebruikt worden. Punt 41 van de Herstructureringsmededeling stelt verder dat overnames toegestaan kunnen worden als zij deel uitmaken van een consolidatieproces dat noodzakelijk is om de financiële stabiliteit te herstellen of een daadwerkelijke mededinging te garanderen, dat het overnameproces eerlijk moet zijn en dat de overname de voorwaarden voor een daadwerkelijke mededinging op de betrokken markt dient te verzekeren.

               (351)

               Zoals eerder al opgemerkt in overweging 76 was de FB Bank op een zelfstandige basis geen levensvatbare bank. In het MEFP van december 2012 is de afwikkeling van de ondergekapitaliseerde banken voorzien middels een Purchase & Assumption-procedure of, middels de op één na beste optie, te weten de oprichting van een overbruggingsbank. Zoals eerder vermeld in overweging 77, en in overeenstemming met het MEFP, heeft de Bank van Griekenland opgemerkt dat het nemen van afwikkelingsmaatregelen cruciaal was om het vertrouwen van depositohouders in het Griekse bankwezen in stand te houden. De transactie kan daarom worden gezien als onderdeel van een consolidatieproces dat noodzakelijk is voor het herstel van het soort financiële stabiliteit zoals beschreven in punt 41 van de Herstructureringsmededeling.

               (352)

               Geen enkele niet-gesteunde bieder heeft een geldig bod op de overname van de activa en passiva van de drie coöperatieve banken gedaan en het verkoopproces was open en niet-discriminerend. Dat betekent dat er geen sprake was van het buitensluiten van niet-gesteunde bieders door de Bank. De overname van de FB Bank was ook goedgekeurd door de Griekse mededingingsautoriteit (142). Er kan dan ook van uit worden gegaan dat de resultaten van het verkoopproces geen bedreiging vormen voor een daadwerkelijke mededinging in Griekenland.

               (353)

               Gezien bovenstaande overwegingen kan geconcludeerd worden dat de overname van de FB Bank dus onder de vrijstelling als bedoeld in punt 41 van de Herstructureringsmededeling valt.

         7.5.2.4.   Conclusie over de overname van de FB Bank

               (354)

               Geconcludeerd kan worden dat, gezien de specifieke kenmerken van de overname van de FB Bank, de overname in overeenstemming is met de vereisten van de Herstructureringsmededeling.

         7.5.3.   Verenigbaarheid van de overname van de Probank met de Herstructureringsmededeling

   7.5.3.1.   Effect van de overname van de Probank op de levensvatbaarheid van de Bank op lange termijn

               (355)

               Voor wat betreft de operationele winstgevendheid, zal de overname van de Probank het herstel van de levensvatbaarheid van de Bank op lange termijn bevorderen door de synergieën die de Bank tot stand kan brengen. Ten tijde van de overname verwachtte de Bank aan het einde van 2015 synergieën te kunnen realiseren voor een bedrag van […] miljoen EUR per jaar (143). De Bank verwachtte die synergieën met name tot stand te kunnen brengen door het rationaliseren van het netwerk van vestigingen en door het reduceren van het personeelsbestand van de gecombineerde entiteit, door het samenvoegen van de bedrijfsfuncties en het consolideren van de IT-systemen en van gecentraliseerde activiteiten. Bovendien verwachtte de Bank dat zij een aanzienlijk deel van de synergieën zou kunnen realiseren door het stroomlijnen van de kosten van de overgedragen deposito's met het rentebeleid van de Bank, dat wil zeggen dat zij in staat zou zijn om het rentetarief dat op deposito's van de Probank werd betaald, te verlagen tot de rente die over deposito's van de Bank werden betaald.

               (356)

               Wat de toekomstige verliezen op leningen betreft, heeft de Bank de leningen van de Probank tegen een reële waarde overgenomen en niet tegen de boekwaarde. Daardoor wordt het risico op bijzondere waardeverminderingen in de toekomst beperkt.

               (357)

               Met betrekking tot de liquiditeitspositie heeft de overname een positief effect op de Bank aangezien zij meer deposito's dan nettoleningen heeft overgenomen. De overname levert daardoor een bijdrage aan het verbeteren van de verhouding kredieten/deposito's van de Bank.

               (358)

               Wat de kapitaalvereisten betreft, wordt in herinnering gebracht dat in het bod van de Bank de voorwaarde was opgenomen dat het HFSF de kapitaalbehoeften zou dekken voortvloeiende uit de overname van de activa van de Probank. Uiteindelijk heeft de Bank geen gebruikgemaakt van die mogelijkheid omdat zij in staat bleek om in mei 2014 voldoende particulier kapitaal op de markt aan te trekken.

               (359)

               De Commissie concludeert derhalve dat de overname een positief effect heeft op het herstellen van de levensvatbaarheid van de Bank op lange termijn.

         7.5.3.2.   Effect van de overnames op het steunbedrag dat de Bank nodig heeft

               (360)

               In overeenstemming met punt 23 van de Herstructureringsmededeling mag herstructureringssteun niet worden gebruikt voor de overname van andere bedrijven, maar alleen voor dekking van herstructureringskosten die noodzakelijk zijn voor het herstel van de levensvatbaarheid van de Bank. Hoewel de overname positieve gevolgen heeft voor de levensvatbaarheid van de Bank, is dat in dit geval niet van essentieel belang voor haar levensvatbaarheid in de zin van punt 23 van de Herstructureringsmededeling.

               (361)

               De Bank heeft geen vergoeding betaald voor de aankoop van de geselecteerde activa en passiva van de Probank. Daarnaast was in het bod van de Bank de voorwaarde opgenomen dat het HFSF de kapitaalbehoeften zou dekken voortvloeiende uit de overname van de activa van de Probank. Daardoor had de verkrijger als gevolg van de overname geen aanvullende staatssteun nodig. Wat de toekomstige potentiële kapitaalbehoeften als gevolg van de overname betreft, wordt opgemerkt dat de activa tegen een reële waarde zijn overgenomen, hetgeen het risico op extra verliezen in de toekomst beperkt.

               (362)

               De conclusie luidt dan ook dat de Bank de steun niet heeft gebruikt ter financiering van de overname van de Probank en dat de overname ook niet strijdig is met het beginsel dat de steun tot het noodzakelijke minimum beperkt moet zijn.

         7.5.3.3.   Verstorend effect van de overname op de mededinging

               (363)

               In overeenstemming met de punten 39 en 40 van de Herstructureringsmededeling mag staatssteun niet ten koste van niet-gesteunde bedrijven voor de overname van concurrerende bedrijven gebruikt worden. Punt 41 van de Herstructureringsmededeling stelt verder dat overnames toegestaan kunnen worden als zij deel uitmaken van een consolidatieproces dat noodzakelijk is om de financiële stabiliteit te herstellen of een daadwerkelijke mededinging te garanderen, dat het overnameproces eerlijk moet zijn en dat de overname de voorwaarden voor een daadwerkelijke mededinging op de betrokken markt dient te verzekeren

               (364)

               Zoals eerder al opgemerkt in overweging 86 was de Probank op een zelfstandige basis geen levensvatbare bank. In het MEFP van mei 2013 is de afwikkeling van de ondergekapitaliseerde banken voorzien middels een Purchase & Assumption-procedure. Zoals eerder vermeld in overweging 87 heeft de Bank van Griekenland opgemerkt dat het nemen van afwikkelingsmaatregelen cruciaal was om het vertrouwen van de depositohouders in het Griekse bankwezen in stand te houden. De overname kan daarom worden gezien als onderdeel van een consolidatieproces dat noodzakelijk is voor het herstel van het soort financiële stabiliteit zoals beschreven in punt 41 van de Herstructureringsmededeling.

               (365)

               Geen enkele niet-gesteunde bieder heeft een geldig bod op de overname van de Probank uitgebracht en het verkoopproces was open en niet-discriminerend. Dat betekent dat er geen sprake was van het buitensluiten van niet-gesteunde bieders door de Bank. De overname van de Probank was ook goedgekeurd door de Griekse mededingingsautoriteit. Er kan dan ook van uit worden gegaan dat de resultaten van het verkoopproces geen bedreiging vormen voor een daadwerkelijke mededinging in Griekenland.

               (366)

               Gezien bovenstaande overwegingen kan geconcludeerd worden dat de overname van de Probank dus onder de vrijstelling als bedoeld in punt 41 van de Herstructureringsmededeling valt.

         7.5.3.4.   Conclusie over de overname van de Probank

               (367)

               Geconcludeerd kan worden dat, gezien de specifieke kenmerken van de overname van de Probank, de overname in overeenstemming is met de vereisten van de Herstructureringsmededeling.

         7.6.   VERENIGBAARHEID VAN DE MAATREGELEN A, B1, B2 EN B3 MET DE HERSTRUCTURERINGSMEDEDELING
   7.6.1.   Mogelijke problemen en gevolgen voor de beoordeling op grond van de Herstructureringsmededeling

               (368)

               Zoals aangegeven in de punten 2.1.1 en 2.1.2 komen de moeilijkheden die de Bank het hoofd moet bieden hoofdzakelijk voort uit de Griekse staatsschuldencrisis en de zware recessie in Griekenland en Zuid-Europa. Wat betreft de eerste factor, raakte de Griekse regering de toegang tot de financiële markten kwijt en moest zij uiteindelijk een akkoord met haar binnenlandse en buitenlandse crediteuren afsluiten, het PSI-programma, wat resulteerde in een afwaardering van de vorderingen op de staat met 53,3 %. Bovendien werd 31,5 % van de vorderingen omgeruild voor nieuwe GGB's met lagere rentes en langere looptijden. Die nieuwe GGB's werden in december 2012 door de staat van de Griekse banken teruggekocht voor een prijs die lag tussen 30,2 % en 40,1 % van hun nominale waarde, wat resulteerde in een verder verlies voor de Griekse banken. Naast de gevolgen van het PSI-programma en van de terugkoop van schulden voor haar kapitaalpositie kende de Bank tussen 2010 en medio 2012 ook enorme deposito-uitstromen vanwege het risico dat Griekenland uit de eurozone zou stappen als gevolg van een onhoudbare staatsschuld en de economische recessie.

               (369)

               De omvang van de maatregelen B1, B2 en B3 bedraagt 9 756 miljoen EUR, minder dan het bedrag van het geboekte verlies na het PSI-programma (11 735 miljoen EUR). In een dergelijk geval, en indien de problemen niet hoofdzakelijk uit het nemen van buitensporige risico's voortkomen, bepaalt punt 14 van de Verlengingsmededeling 2011 dat de Commissie haar eisen zal versoepelen.

               (370)

               De Commissie erkent dat een deel van de kapitaalbehoeften voortvloeit uit regelmatige blootstelling van een financiële instelling aan het overheidsrisico van het land zelf ervan. In de overwegingen 60 en 71 van het besluit tot inleiding NBG wordt eveneens op dit feit gewezen. Dat betekent dat de Bank in haar herstructureringsplan minder aandacht hoeft te besteden aan de aanpak van morele risico's dan andere gesteunde financiële instellingen, die mogelijk buitensporige risico's hebben genomen. Aangezien de steunmaatregelen minder verstorend zijn, moeten de genomen maatregelen ter beperking van de mededingingsverstoring derhalve proportioneel worden afgezwakt. Aangezien het PSI-programma en de terugkoop van schuld een kwijtschelding van schulden ten gunste van de staat vormen, mag de vergoeding van de staat bij een herkapitalisering van banken lager zijn. De Commissie wijst er echter op dat de blootstelling van de Bank aan het Griekse overheidsrisico groter was dan de blootstelling van een aantal andere grote banken in Griekenland. Daardoor kunnen niet alle verliezen op GGB's aan de reguliere blootstelling van een financiële instelling aan het overheidsrisico van het land zelf worden toegeschreven.

               (371)

               De tweede bron van verliezen voor de Bank zijn de verliezen op haar kredieten aan Griekse huishoudens en ondernemingen. De Commissie is van mening dat deze verliezen voornamelijk aan de uitzonderlijk sterke en langdurige inkrimping van het bbp van circa 25 % gedurende vijf jaar, en niet aan riskante kredietpraktijken van de Bank toe te schrijven zijn. Daarom creëert de steun die is verleend ter dekking van deze verliezen geen moreel risico, wat wel het geval is wanneer steun een bank beschermt tegen de gevolgen van risicogedrag uit het verleden. De steun is daarom minder verstorend (144).

               (372)

               Een deel van de kapitaalbehoeften en kredietverliezen van de Bank is echter afkomstig van een aantal internationale dochterondernemingen. Zo werd in 2012 verlies geleden op activiteiten in bijvoorbeeld Roemenië en Bulgarije. De buitenlandse activa trokken ook een zware wissel op de liquiditeit aangezien de intra-groep-financiering op 31 december 2012 een omvang had van circa […] miljard EUR.

               (373)

               Samengevat is punt 14 van de Verlengingsmededeling 2011 van toepassing op een aanzienlijk deel van de verliezen en de daaruit voortvloeiende noodzaak voor steun, zodat de Commissie haar eisen kan versoepelen. Een deel van de behoefte aan steun is ook een gevolg van de Griekse kredietverliezen door de uitzonderlijk zware en lange recessie en niet van riskante kredietverstrekking. Steun die onder dergelijke omstandigheden is verleend, schept geen moreel risico en is daarom minder verstorend.

               (374)

               Tot slot is een beperkt deel van de behoefte een gevolg van risico's die de Bank zelf heeft genomen.

               (375)

               Aangezien de Griekse economie echter sinds 2008 met ongeveer 25 % is gekrompen, moet de Bank haar organisatie, kostenstructuur en commerciële netwerk aan deze nieuwe context aanpassen om weer een afdoende winstgevendheid te creëren. Ondanks het feit dat de steun geen gevolg is van het nemen van buitensporige risico's, moet de Bank haar activiteiten herstructureren om haar levensvatbaarheid op lange termijn veilig te stellen.

         7.6.2.   Levensvatbaarheid

               (376)

               Een herstructureringsplan moet ervoor zorgen dat de financiële instelling in staat is om tegen het einde van de herstructureringsperiode haar levensvatbaarheid op lange termijn te herstellen (punt 2 van de Herstructureringsmededeling). In het onderhavige geval geldt als herstructureringsperiode de periode tussen de datum van aanneming van dit besluit en 31 december 2018.

               (377)

               In overeenstemming met de punten 9 tot en met 11 van de Herstructureringsmededeling heeft Griekenland een uitgebreid en gedetailleerd herstructureringsplan ingediend dat volledige informatie geeft over het ondernemingsmodel van de Bank. Het plan stelt ook de oorzaken vast van de problemen waarmee de Bank te kampen heeft en de maatregelen die zijn genomen om alle levensvatbaarheidskwesties waarmee zij werd geconfronteerd aan te pakken. Het herstructureringsplan beschrijft vooral de strategie die is gekozen voor het behoud van de operationele efficiëntie van de Bank en het aanpakken van het hoge niveau van oninbare leningen, haar kwetsbare liquiditeits- en kapitaalpositie en haar buitenlandse bedrijven, die voor hun financiering en kapitaal afhankelijk waren van het moederbedrijf.

         7.6.2.1.   Griekse bancaire activiteiten

               (378)

               Wat betreft de liquiditeit en de afhankelijkheid van de Bank van Eurosysteem-financiering voorziet het herstructureringsplan in een beperkte groei van de balans in Griekenland, terwijl de depositobasis weer zou moeten gaan groeien. De afhankelijkheid van de noodliquiditeitssteun, die al is gedaald, zal blijven dalen (145), hetgeen ook een bijdrage zal leveren aan het verlagen van de financieringskosten van de Bank.

               (379)

               De toezegging betreffende de verhouding kredieten/deposito's zoals beschreven in overweging 153 zorgt ervoor dat de balansstructuur van de Bank aan het einde van de herstructureringsperiode adequaat zal zijn. Door de verkoop van effecten en andere niet-kernactiviteiten wordt daarnaast de liquiditeitspositie van de Bank versterkt. Als gevolg van de fragiele situatie waarin de Griekse bancaire sector nog steeds verkeert, kan de Commissie het verzoek van de Griekse autoriteiten accepteren om liquiditeit aan de Bank te mogen verschaffen op grond van de garantiemaatregel en de maatregel voor staatsobligatieleningen in het kader van de steunregeling voor Griekse banken.

               (380)

               Om haar financieringskosten te verlagen, heeft Griekenland ook een toezegging gedaan dat de Bank de rentes die zij op deposito's in Griekenland betaalt, zal blijven verlagen, zoals beschreven in overweging 153. Een dergelijke daling van de kosten van deposito's vormt een zeer belangrijke bijdrage aan de verbetering van de winstgevendheid van de Bank vóór voorzieningen.

               (381)

               Sinds het begin van de crisis heeft de Bank haar commerciële netwerk in Griekenland aanzienlijk gerationaliseerd door vermindering van het aantal vestigingen en medewerkers. Per 31 december 2017 zullen de totale kosten van de Bank verder omlaag zijn gebracht. Te dien einde heeft Griekenland toegezegd dat de Bank uiterlijk per 31 december 2017 haar vestigingen en medewerkers in Griekenland zal verminderen tot respectievelijk […] en […], waarbij de maximale totale kosten in Griekenland […] miljoen EUR zullen bedragen. De verwachte kosten-inkomstenratio zal aan het einde van de herstructureringsperiode minder dan […] % bedragen. De Commissie is van mening dat het herstructureringsplan een waarborg vormt voor de efficiëntie van de Bank in de nieuwe marktomgeving.

               (382)

               Een andere belangrijke factor is het beheer van oninbare leningen. De Bank is voornemens om haar aanpak op dit gebied te verbeteren om de verliezen te minimaliseren. In het nieuwe bedrijfsvoeringsmodel is een speciale afdeling binnen de Bank verantwoordelijk voor die oninbare leningen met als prioriteit om zoveel mogelijk uitstaande schulden te verhalen en om de hoeveelheid oninbare leningen te verminderen door structurele veranderingen in de aanpak ervan. Griekenland heeft bovendien de toezegging gedaan dat de Bank strikte normen zal hanteren voor haar kredietbeleid, teneinde de waarde voor de Bank in elk stadium van het kredietproces te maximaliseren, zoals beschreven in overweging 157.

         7.6.2.2.   Corporate governance

               (383)

               Een ander punt van aandacht is de governance van de Bank, gezien het feit dat het HFSF de meerderheid van de aandelen van de Bank bezit sinds de verhoging van het aandelenkapitaal in 2014, zij het met beperkte stemrechten. Daarnaast houden sommige particuliere aandeelhouders warrants. Die aandeelhouders zouden dus maximaal profijt trekken wanneer de aandelenkoers tijdens de herstructureringsperiode sterk zou stijgen. Omdat een dergelijke situatie tot een moreel dilemma zou kunnen leiden, is er in 2013 een specifiek relatiekader afgesproken tussen de Bank en het HFSF. Dat akkoord beschermt de dagelijkse bedrijfsvoering van de Bank tegen overmatige inmenging van haar belangrijkste aandeelhouders en garandeert door middel van adequate overlegprocedures dat het HFSF kan toezien op de uitvoering van het herstructureringsplan en kan voorkomen dat het management van de Bank buitensporige risico's neemt. De Bank heeft ook toegezegd om de blootstelling van aan haar gelieerde kredietnemers nauwlettend te controleren. De Commissie staat tot slot positief tegenover het feit dat het HFSF automatisch weer zijn volledige stemrechten zal terugkrijgen als de Bank stopt met de uitvoering van haar herstructureringsplan.

         7.6.2.3.   Internationale activiteiten

               (384)

               Sommige internationale activiteiten van de Bank hebben haar kapitaal, liquiditeit en winstgevendheid in het verleden uitgeput, zoals eerder uiteengezet in overweging 372.

               (385)

               In het herstructureringsplan is een verschuiving van de activiteiten van de Bank voorzien naar de binnenlandse markt en Turkije. De Bank is reeds begonnen met het rationaliseren van de buitenlandse dochterondernemingen om het kredietverleningsproces te versterken en het financieringstekort bij de dochterondernemingen te verkleinen. Griekenland heeft toegezegd dat de Bank haar […] en haar buitenlandse dochterondernemingen in […] zal afstoten.

               (386)

               Dat betekent dat de totale hoeveelheid activa buiten Griekenland en Turkije van 31 december 2012 tot 31 december 2017 met […] % zal afnemen.

               (387)

               Griekenland heeft daarnaast toegezegd dat de Bank haar belang in de Turkse dochteronderneming Finansbank zal afbouwen middels […]. […] is positief aangezien de kapitaalpositie van de Bank hierdoor verbeterd wordt. Met betrekking tot het feit dat de Bank voornemens is om haar meerderheidsbelang in de Finansbank te handhaven, merkt de Commissie op dat de Finansbank in de afgelopen jaren telkens winstgevend is geweest. De Commissie merkt eveneens op dat de Bank voornemens is om de kosten van de Finansbank en de risico's die door die onderneming worden genomen, nauwlettend in de gaten te houden. Door de toezegging dat de Bank geen […] aan de Finansbank zal verstrekken wordt gewaarborgd dat de Finansbank […]. Gezien bovenstaande overwegingen is de Commissie van mening dat het in stand houden van een meerderheidsbelang in de Finansbank geen bedreiging vormt voor het herstel van de winstgevendheid.

               (388)

               Derhalve luidt de conclusie dat de Bank haar buitenlandse activiteiten in voldoende mate zal herstructureren en dat zij haar blootstelling aan de minder levensvatbare buitenlandse activiteiten zal verminderen.

         7.6.2.4.   Conclusie inzake de levensvatbaarheid

               (389)

               Uit het herstructureringsplan blijkt dat de Bank een redelijke hoeveelheid stress kan weerstaan, aangezien de Bank bij het ongunstige scenario aan het einde van de herstructureringsperiode winstgevend blijft met een tier 1-kernkapitaalratio die hoog genoeg is (146).

               (390)

               Het bedrag aan aanvullend kapitaal dat in 2014 is aangetrokken, te weten 2 500 miljoen EUR, volstaat om levensvatbaar te zijn in het basisscenario van de stresstest van 2013. Bij de beoordeling van de kapitaalbehoeften op grond van het basisscenario heeft de Bank van Griekenland al een aantal aanpassingen doorgevoerd die resulteerden in een toename van de geschatte kapitaalbehoeften in vergelijking met de kapitaalbehoeften zoals die door de Bank in haar eigen basisscenario waren geschat. Bij de basiskapitaalbehoeften die door de Bank van Griekenland zijn voorzien, wordt derhalve een bepaald stressniveau verondersteld. Om te concluderen dat de Bank levensvatbaar is, eist de Commissie niet dat de Bank vooraf voldoende kapitaal heeft om ook de kapitaalbehoeften in het ongunstige scenario te dekken die door de Bank van Griekenland werden vastgesteld, aangezien die laatste schattingen een hoog stressniveau impliceren.

               (391)

               Bovendien is het positief dat de Bank geen aanvullende beleggingen in risicovolle effecten zal doen, wat zal bijdragen aan het behoud van haar kapitaal- en liquiditeitspositie.

               (392)

               De Commissie concludeert derhalve dat de herstructureringsmaatregelen zoals die in het herstructureringsplan zijn voorzien, adequaat zijn om de levensvatbaarheid van de Bank te herstellen.

         7.6.3.   Eigen bijdrage en deling in de lasten

               (393)

               Zoals vermeld in deel 3 van de Herstructureringsmededeling is het nodig dat banken en hun belanghebbenden zo veel mogelijk bijdragen aan de herstructurering om ervoor te zorgen dat de steun tot het noodzakelijke minimum beperkt blijft. Banken moeten derhalve hun eigen middelen voor de financiering van de herstructurering gebruiken, bijvoorbeeld door de verkoop van activa, terwijl de belanghebbenden de verliezen van de bank daar waar mogelijk op moeten vangen. De door Griekenland gedane toezeggingen moeten ervoor zorgen dat eigen middelen worden gebruikt en dat de oorspronkelijke aandeelhouders en particuliere beleggers die hybride kapitaal van de Bank in bezit hebben, aan de herstructurering bijdragen

         7.6.3.1.   Eigen bijdrage van de Bank: desinvestering en kostenbeperking

               (394)

               De Bank heeft reeds een aantal kleine bedrijfsonderdelen afgestoten zoals de verzekeringsactiviteiten in Turkije en een meerderheidsbelang in haar vastgoeddochteronderneming.

               (395)

               In het herstructureringsplan is de verkoop van een minderheidsbelang in de Finansbank voorzien zoals beschreven in overweging 387. Hierdoor is de Bank in staan om intern kapitaal te genereren. Daarnaast zal de Bank niet alleen […] verkopen, maar ook haar private equity-dochteronderneming en andere effecten. Door de al uitgevoerde schuldenafbouw en de desinvesteringen en na een verdere vermindering van de schulden en de afstoting van buitenlandse bedrijven, zal de Bank een aanzienlijk bedrag aan kapitaal genereren. Door de inkrimping van de internationale activa van de Bank wordt ook het risico aanzienlijk gereduceerd dat er in de toekomst meer steun nodig zal zijn. Hierdoor wordt tevens een bijdrage geleverd aan het beperken van het steunbedrag tot het noodzakelijke minimum.

               (396)

               Ter beperking van haar kapitaalbehoeften heeft de Bank de toezegging gedaan dat zij geen […] zal gebruiken zoals beschreven in overweging 154. Daarnaast heeft Griekenland de toezegging gedaan dat de Bank geen dure overnames zal doen.

               (397)

               De Bank heeft ook een ingrijpend kostenbesparingsprogramma in gang gezet zoals aangegeven in punt 2.4.2. De kosten van de Bank zullen tot 2017 verder afnemen. Bovendien wordt het personeelsbestand gereduceerd en worden de meeste salarissen naar beneden bijgesteld.

         7.6.3.2.   Deling in de lasten door de historische aandeelhouders en op de markt aangetrokken nieuw kapitaal

               (398)

               Het belang van de bestaande aandeelhouders van de Bank is sterk verwaterd door de claimemissies in 2009 en 2010 (147) en door de daaropvolgende herkapitalisatie door het HFSF (maatregel B3). Het belang dat door de aandeelhouders van de Bank werd gehouden, is daardoor afgenomen van 100 % voorafgaand aan de herkapitalisatie van voorjaar 2013 tot slechts 5,1 % daarna. Daarnaast is er sinds 2007 geen dividend uitgekeerd aan gewone aandeelhouders en sinds 2009 ook niet aan Amerikaanse houders van preferente aandelen. Naast de deling van de lasten door de historische aandeelhouders heeft de Bank sinds het begin van de crisis eind 2008 een aanzienlijke hoeveelheid kapitaal aangetrokken, te weten 1 247 miljoen EUR in 2009, 1 815 miljoen EUR in 2010, 1 079 miljoen EUR in 2013 en 2 500 miljoen EUR in 2014. Dankzij dat aangetrokken kapitaal is de omvang van de kapitaalbehoeften gereduceerd die met staatssteun gedekt had moeten worden.

         7.6.3.3.   Deling in de lasten door de houders van achtergestelde schuld

               (399)

               De houders van achtergestelde schuld van de Bank hebben bijgedragen aan de herstructureringskosten van de Bank. De Bank heeft verscheidene maatregelen voor passivabeheer uitgevoerd om kapitaal te genereren zoals beschreven in de overwegingen 149 en 150.

               (400)

               De nog uitstaande instrumenten zijn onderworpen aan het couponverbod beschreven in overweging 159. Daarom is de Commissie van oordeel dat voor een gepaste deling in de lasten door de particuliere hybride beleggers van de bank is gezorgd en dat in dat opzicht aan de eisen van de Herstructureringsmededeling is voldaan.

         7.6.3.4.   Conclusie over de eigen bijdrage en de deling in de lasten

               (401)

               De Commissie merkt op dat, in vergelijking met de totale van de staat ontvangen herkapitalisatie, de eigen bijdrage en de deling in de lasten door de verkoop van activa veel lager is dan wat de Commissie normaal gesproken toereikend zou achten. Zo is in het herstructureringsplan geen inkrimping van de Griekse bankactiviteiten voorzien en wordt het meerderheidsbelang in de Finansbank niet van de hand gedaan. Gezien de aspecten die in punt 7.6.1 uiteen zijn gezet, op grond waarvan de Commissie een lagere eigen bijdrage en deling in de lasten kan accepteren, luidt de conclusie echter dat het herstructureringsplan voldoende maatregelen bevat betreffende de eigen bijdrage en de deling in de lasten.

         7.6.4.   Maatregelen ter beperking van de mededingingsverstoring

               (402)

               De Herstructureringsmededeling vereist een herstructureringsplan met maatregelen ter beperking van de mededingingsverstoring en ter waarborging van een concurrerend bankwezen. Bovendien moeten deze maatregelen ook kwesties op het gebied van de morele risico's aanpakken en ervoor zorgen dat staatssteun niet wordt gebruikt voor de financiering van concurrentiebeperkend gedrag.

               (403)

               Punt 31 van de Herstructureringsmededeling stelt dat de Commissie bij de beoordeling van het steunbedrag en de daaruit voortvloeiende mededingingsverstoringen rekening dient te houden met het absolute en relatieve bedrag van de ontvangen staatssteun en met de mate van deling in de lasten en de positie van de financiële instelling op de markt na de herstructurering. In dat opzicht herinnert de Commissie eraan dat de Bank kapitaal van de staat ter hoogte van 17,3 % van haar RWA heeft ontvangen (148). Daarnaast heeft de Bank liquiditeitsgaranties gekregen voor een bedrag van 12 900 miljoen EUR (per 15 april 2011) oplopend tot 14 798 miljoen EUR (per 31 december 2013). De Bank heeft per die datum ook staatsobligatieleningen ontvangen ter hoogte van 847 miljoen EUR, evenals een door de staat gegarandeerde ELA voor een bedrag van 30,9 miljard EUR per 31 december 2012. De noodzaak tot het uitvoeren van maatregelen ter beperking van mogelijke mededingingsverstoring is dus gerechtvaardigd gezien het grote steunbedrag. Bovendien is het marktaandeel van de Bank in Griekenland groot, met een marktaandeel van 22 % voor kredieten en 25 % voor deposito's op 31 december 2013 (149).

               (404)

               De Commissie herinnert eraan dat de moeilijkheden van de Bank voornamelijk door externe schokken zijn veroorzaakt, zoals de Griekse staatsschuldencrisis en de langdurige recessie die de Griekse economie sinds 2008 heeft ontwricht. Dit is ook als zodanig geconstateerd in overweging 68 van het besluit tot inleiding NBG. De noodzaak om kwesties op het gebied van de morele risico's aan te pakken, is daardoor kleiner geworden. Zoals besproken in punt 7.6.1 is het verstorende effect van de steunmaatregelen gezien deze factoren lager en is dus de noodzaak voor maatregelen tot beperking van concurrentieverstoringen ook minder. Om die redenen kan de Commissie bij wijze van uitzondering aanvaarden dat het herstructureringsplan, ondanks het hoge steunbedrag, niet voorziet in een verlaging van de balans en de kredieten in Griekenland.

               (405)

               De Commissie merkt echter op dat de Bank door de herkapitalisaties door de staat haar bancaire activiteiten op buitenlandse markten voort heeft kunnen zetten.

               (406)

               In dat verband wijst de Commissie op de toezegging om uiterlijk 30 juni 2018, naast de al uitgevoerde schuldenafbouw en herstructurering, ook de buitenlandse activa […] af te stoten (150). De steun wordt dan ook niet gebruikt om de mededinging op die buitenlandse markten te verstoren.

               (407)

               Griekenland heeft toegezegd dat de Bank geen overnames zal doen waardoor gewaarborgd wordt dat de Bank de ontvangen staatssteun niet zal gebruiken voor de overname van nieuwe activiteiten. Die toezegging draagt ertoe bij dat de steun strikt wordt gebruikt ter ondersteuning van het herstel van de levensvatbaarheid van de Griekse bancaire activiteiten en niet, bijvoorbeeld, voor groei op buitenlandse markten.

               (408)

               De toezegging om de niet-rendabele hoge rente te verlagen die werd betaald op Griekse deposito's zorgt er ook voor dat de steun niet zal worden gebruikt voor de financiering van strategieën voor het aantrekken van deposito's die de concurrentie op de Griekse markt verstoren. Ook door de toezegging om strikte richtsnoeren te hanteren met betrekking tot de prijsstelling van nieuwe kredieten (151) op basis van een goede kredietrisicobeoordeling, wordt voorkomen dat de Bank de mededinging op de Griekse markt verstoort met ongepaste prijsstellingsstrategieën voor leningen aan klanten.

               (409)

               De toezegging om […] te desinvesteren waarborgt eveneens dat de steun niet gebruikt zal worden om op die markt te groeien ten koste van niet-gesteunde concurrenten.

               (410)

               Rekening houdend met de specifieke situatie die wordt beschreven in punt 7.6.1 en de maatregelen in het herstructureringsplan, is de Commissie van mening dat er voldoende waarborgen zijn voor een beperking van de mededingingsverstoring.

         7.6.5.   Voortgangsrapportage

               (411)

               Overeenkomstig punt 5 van de Herstructureringsmededeling zijn er periodieke verslagen vereist, zodat de Commissie kan verifiëren of het herstructureringsplan naar behoren wordt uitgevoerd. Zoals aangegeven in de toezeggingen (152) draagt Griekenland er zorg voor dat de monitoring trustee, die al door de Bank is benoemd met goedkeuring van de Commissie, toezicht zal houden op de door Griekenland gedane toezeggingen betreffende de herstructurering van de activiteiten in Griekenland en in het buitenland, alsook betreffende de corporate governance en de commerciële activiteiten, een en ander tot aan het eind van de herstructureringsperiode, te weten 31 december 2018. De Commissie is daarom van mening dat een passend toezicht op de uitvoering van het herstructureringsplan is gewaarborgd.

         7.6.6.   Conclusie over de verenigbaarheid van de maatregelen A, B1, B2 en B3 met de Herstructureringsmededeling

               (412)

               De Commissie is van mening dat het herstructureringsplan, in samenhang met de toezeggingen in de bijlage bij dit besluit, niet alleen zorgt voor het herstel van de levensvatbaarheid op lange termijn van de Bank, maar ook volstaat met betrekking tot de deling in de lasten en de eigen bijdrage en tevens voldoende maatregelen bevat om verstoringen van de mededinging te beperken. Het herstructureringsplan en de ingediende toezeggingen voldoen aan de criteria van de Herstructureringsmededeling.

         8.   CONCLUSIE

               (413)

               De Commissie betreurt dat Griekenland de steunmaatregelen B1, B2, B3, FB4, FB5, PB1 en PB2 op onrechtmatige wijze en in strijd met artikel 108, lid 3, van het Verdrag heeft uitgevoerd aangezien zij al vóór de formele kennisgeving zijn uitgevoerd. De betreffende maatregelen kunnen echter, evenals de andere maatregelen die in het onderhavige besluit zijn geanalyseerd, als verenigbaar met de interne markt worden aangemerkt,

         HEEFT HET VOLGENDE BESLUIT VASTGESTELD:
   Artikel 1
   1.   De volgende door Griekenland uitgevoerde of geplande maatregelen vormen staatssteun in de zin van artikel 107, lid 1, van het Verdrag:

               a)

               de noodliquiditeitssteun verstrekt aan de Nationale Bank van Griekenland SA (hierna „de NBG” genoemd) door de Bank van Griekenland en gegarandeerd door Griekenland (maatregel L2);

               b)

               de tweede overbruggingsherkapitalisatie van 2 326 miljoen EUR die door het Griekse fonds voor financiële stabiliteit (hierna „het HFSF” genoemd) in december 2012 aan de NBG is toegekend (maatregel B2);

               c)

               de herkapitalisatie van 8 677 miljoen EUR die in het voorjaar van 2013 door het HFSF aan de NBG is toegekend (maatregel B3);

               d)

               de financiering van het totale financieringstekort van 456,97 miljoen EUR door het HFSF verband houdende met de activiteiten die in juni en oktober 2013 van de First Business Bank SA (hierna „de FB Bank” genoemd) aan de NBG zijn overgedragen (maatregel FB4);

               e)

               de toezegging om de kapitaalbehoeften van de NBG te dekken verband houdende met de overname van de activa die in mei 2013 voor een bedrag van 100 miljoen EUR van de FB Bank aan de NBG zijn overgedragen (maatregel FB5);

               f)

               de financiering van het totale financieringstekort van 562,73 miljoen EUR door het HFSF verband houdende met de activiteiten die in augustus en december 2013 van de Probank SA aan de NBG zijn overgedragen (maatregel PB1), en

               g)

               de toezegging om de kapitaalbehoeften van de NBG te dekken verband houdende met de overname van de activa die in juli 2013 voor een bedrag van [180 tot 280] miljoen EUR van de Probank aan de NBG zijn overgedragen (maatregel PB2).

         2.   De financiering door het HFSF van het totale financieringstekort van 325,8 miljoen EUR in het kader van de overdracht aan de NBG van geselecteerde activa en passiva van de coöperatieve bank van Lesvos-Limnos, de coöperatieve bank van Achaia en de coöperatieve bank van Lamia in maart 2013 vormt geen staatssteun in de zin van artikel 107, lid 1, van het Verdrag.
   3.   Gezien het herstructureringsplan betreffende de groep NBG, waartoe ook de Nationale Bank van Griekenland behoort, evenals al haar dochterondernemingen (Griekse en niet-Griekse bancaire en niet-bancaire dochterondernemingen en vestigingen), dat op 25 juni 2014 is ingediend en de toezeggingen van Griekenland van diezelfde datum, is de volgende staatssteun verenigbaar met de interne markt:

               a)

               de kapitaalinjectie van 1 350 miljoen EUR die in mei 2009 en december 2011 door Griekenland in de vorm van preferente aandelen aan de NBG is toegekend op grond van de herkapitalisatieregeling (maatregel A);

               b)

               de door Griekenland gegarandeerde noodliquiditeitssteun die sinds juli 2011 door de Bank van Griekenland aan de NBG is verstrekt voor een bedrag per 31 december 2012 van 30,9 miljard EUR (maatregel L2);

               c)

               de eerste overbruggingsherkapitalisatie van 7 430 miljoen EUR die door het HFSF in mei 2012 aan de NBG is toegekend (maatregel B1);

               d)

               de tweede overbruggingsherkapitalisatie van 2 326 miljoen EUR die door het HFSF in december 2012 aan de NBG is toegekend (maatregel B2);

               e)

               de herkapitalisatie van 8 677 miljoen EUR die in het voorjaar van 2013 door het HFSF aan de NBG is toegekend (maatregel B3);

               f)

               de kapitaalinjectie van 50 miljoen EUR die in juli 2009 door Griekenland aan de FB Bank is toegekend (maatregel FB1);

               g)

               de financiering van het totale financieringstekort van 456,97 miljoen EUR door het HFSF verband houdende met de activiteiten die in juni en oktober 2013 van de FB Bank aan de NBG zijn overgedragen (maatregel FB4);

               h)

               de toezegging om de kapitaalbehoeften van de NBG te dekken verband houdende met de overname van de activa die in mei 2013 voor een bedrag van 100 miljoen EUR van de FB Bank aan de NBG zijn overgedragen (maatregel FB5);

               i)

               de financiering van het totale financieringstekort van 562,7 miljoen EUR door het HFSF verband houdende met de activiteiten die in augustus en december 2013 van de Probank aan de NBG zijn overgedragen (maatregel PB1); en

               j)

               de toezegging om de kapitaalbehoeften van de NBG te dekken verband houdende met de overname van de activa die in juli 2013 voor een bedrag van [180 tot 280] miljoen EUR van de Probank aan de NBG zijn overgedragen (maatregel PB2).

         Artikel 2
   Het onderhavige besluit is gericht tot de Helleense Republiek.

      Gedaan te Brussel, 23 juli 2014.

            Voor de Commissie

         Joaquín ALMUNIA

            Vicevoorzitter

      (1)  De Nationale Bank van Griekenland SA en alle dochterondernemingen.

      (2)  Besluit van de Commissie van 19 november 2008 betreffende staatssteunmaatregel N 560/08 „Support Measures for the Credit Institutions in Greece” (PB C 125 van 5.6.2009, blz. 6). Het nummer van de regeling was SA.26678 (N 560/08). De regeling is vervolgens verlengd en gewijzigd zoals nader beschreven in voetnoot 4.

      (3)  Zie het Besluit van de Commissie van 22 december 2011 betreffende steunmaatregel SA.34064 (11/N) „Second rescue recapitalisation of NBG under the Greek recapitalisation scheme” (PB C 99 van 3.4.2012, blz. 4).

      (4)  Op 2 september 2009 heeft Griekenland een aantal wijzigingen van de steunmaatregelen en een verlenging tot en met 31 december 2009 aangemeld, die op 18 september 2009 werden goedgekeurd (zie het Besluit van de Commissie van 18 september 2009 betreffende steunmaatregel N 504/09 „Prolongation and amendment of the Support Measures for the Credit Institutions in Greece” (PB C 264 van 6.11.2009, blz. 5)). Op 25 januari 2010 keurde de Commissie een tweede verlenging van de steunmaatregelen tot 30 juni 2010 goed (zie het Besluit van de Commissie van 25 januari 2010 betreffende steunmaatregel N 690/09 „Prolongation of the Support Measures for the Credit Institutions in Greece” (PB C 57 van 9.3.2010, blz. 6)). Op 30 juni 2010 keurde de Commissie een aantal wijzigingen van de steunmaatregelen en een verlenging tot 31 december 2010 goed (zie het Besluit van de Commissie van 30 juni 2010 betreffende steunmaatregel N 260/10 „Extension of the Support Measures for the Credit Institutions in Greece” (PB C 238 van 3.9.2010, blz. 3)). Op 21 december 2010 keurde de Commissie een vierde verlenging van de steunmaatregelen tot 30 juni 2011 goed (zie het Besluit van de Commissie van 21 december 2010 betreffende steunmaatregel SA.31998 (2010/N) „Fourth extension of the Support Measures for the Credit Institutions in Greece” (PB C 53 van 19.2.2011, blz. 2)). Op 4 april 2011 keurde de Commissie een wijziging goed (zie het Besluit van de Commissie van 4 april 2011 betreffende steunmaatregel SA.32767 (11/N) „Amendment to the Support Measures for the Credit Institutions in Greece” (PB C 164 van 2.6.2011, blz. 8)). Op 27 juni 2011 keurde de Commissie een vijfde verlenging van de steunmaatregelen tot 31 december 2011 goed (zie het Besluit van de Commissie van 27 juni 2011 betreffende steunmaatregel SA.33153 (11/N) „Fifth prolongation of the Support Measures for the Credit Institutions in Greece” (PB C 274 van 17.9.2011, blz. 6)). Op 6 februari 2012 keurde de Commissie een zesde verlenging van de steunmaatregelen tot 30 juni 2012 goed (zie het Besluit van de Commissie van 6 februari 2012 betreffende steunmaatregel SA.34149 (11/N) „Sixth prolongation of the Support Measures for the Credit Institutions in Greece” (PB C 101 van 4.4.2012, blz. 2)). Op 6 juli 2012 keurde de Commissie een verlenging van de steunmaatregelen tot 31 december 2012 goed (zie het Besluit van de Commissie van 6 juli 2012 betreffende steunmaatregel nummer SA.35002 (12/N) „Prolongation of the Support Scheme for Credit Institutions in Greece” (PB C 77 van 15.3.2013, blz. 14)). Op 22 januari 2013 keurde de Commissie een verlenging van de garantieregeling en de obligatieleningregeling tot 30 juni 2013 goed (zie het Besluit van de Commissie van 22 januari 2013 betreffende steunmaatregel SA.35999 (12/N) — Griekenland „Prolongation of the Guarantee Scheme and the Bond Loan Scheme for Credit Institutions in Greece” (PB C 162 van 7.6.2013, blz. 6)). Op 25 juli 2013 keurde de Commissie een verlenging van de garantieregeling en de obligatieleningregeling tot 31 december 2013 goed (zie het Besluit van de Commissie van 25 juli 2013 betreffende steunmaatregel SA.36956 (2013/N) — Griekenland „Prolongation of the Guarantee Scheme and the Bond Loan Scheme for Credit Institutions in Greece” (PB C 141 van 9.5.2014, blz. 3)). Op 14 januari 2014 keurde de Commissie een verlenging van de garantieregeling en de obligatieleningregeling tot 30 juni 2014 goed (zie het Besluit van de Commissie van 14 januari 2014 betreffende steunmaatregel SA. 37958 (2013/N) — Griekenland „Prolongation of the Guarantee Scheme and the Bond Loan Scheme for Credit Institutions in Greece” (nog niet bekendgemaakt).

      (5)  De term „financieringstekort” verwijst naar het verschil tussen de waarde van de activa en die van de passiva die aan de Bank zijn overgedragen.

      (6)  Wet 4051/2012 betreffende de regels met betrekking tot pensioenen en andere relevante regels met betrekking tot de toepassing van het Memorandum of Understanding van Wet 4046/2012.

      (7)  Zie het Besluit van de Commissie van 27 juli 2012 betreffende steunmaatregel SA. 34824 (2012/C), „Herkapitalisatie van de Nationale Bank van Griekenland door het Griekse fonds voor financiële stabiliteit” (PB C 359 van 21.11.2012, blz. 4).

      (8)  Persbericht HFSF van 24 december 2012, online beschikbaar via: http://www.hfsf.gr/files/press_release_20121224_en.pdf

      (9)  Tussentijds financieel verslag van de Bank van 30 juni 2013, augustus 2013, blz. 9, online beschikbaar via: https://www.nbg.gr/english/the-group/investor-relations/financial-information/annual-interim-financial-statements/Documents/Annual%20and%20interim%20financial%20statements/Financial%20Report%20NBG%20GROUP-BANK%2030%2006%202013_EN%20FINAL.pdf

      (10)  Zie voetnoot 2.

      (11)  Een Purchase & Assumption-procedure is een afwikkelingsprocedure om bij een rechtspersoon in liquidatie de activa en passiva van hoge kwaliteit in kaart te brengen en deze vervolgens te veilen om ze aan een levensvatbare onderneming over te dragen.

      (12)  HFSF, Annual Financial Report for the year ended 31 december 2013 (Jaarverslag voor het jaar eindigend op 31 december 2013), juni 2014, blz. 8.

      (13)  Europese Commissie — Directoraat-generaal Economische en Financiële Zaken. The Second Economic Adjustment Programme for Greece (het Tweede economische aanpassingsprogramma voor Griekenland) — maart 2012, blz. 17, online beschikbaar via: http://ec.europa.eu/economy_finance/publications/occasional_paper/2012/pdf/ocp94_en.pdf

      (14)  Zie deel II „The restructuring of the Greek Sovereign Debt” (De herstructurering van de Griekse staatsschuld) van het Report on the Recapitalisation and Restructuring of the Greek Banking Sector (Rapport over de herkapitalisatie en herstructurering van het Griekse bankwezen), Bank van Griekenland, december 2012, online beschikbaar via: http://www.bankofgreece.gr/BogEkdoseis/Report_on_the_herkapitalisatie_and_restructuring.pdf

      (15)  Persbericht van het ministerie van Financiën van 9 maart 2012, online beschikbaar via: http://www.pdma.gr/attachments/article/80/9%20MARCH%202012%20-%20RESULTS.pdf

      (16)  De tier 1-kernkapitaalratio van een bank is één van de kapitaalratio's die door de toezichthouder in het kader van de kapitaalvereistenrichtlijn worden gecontroleerd.

      (17)  Zie voetnoot 13, blz. 106.

      (18)  Zie voetnoot 14.

      (19)  Zie voetnoot 13, blz. 104.

      (20)  Zie voetnoot 14.

      (21)  De Europese Centrale Bank en de nationale centrale banken vormen samen het Eurosysteem, het centrale banksysteem van de eurozone.

      (22)  Persbericht van het ministerie van Financiën van 3 december 2012, online beschikbaar via: http://www.pdma.gr/attachments/article/248/Press%20Release%20-%20December%2003.pdf. Die terugkoop van haar eigen schuld tegen een prijs fors onder pari heeft tot een aanzienlijke schuldvermindering voor Griekenland geleid.

      (23)  Als een dergelijke terugkoop niet had plaatsgevonden, zou de marktwaarde van deze obligaties gestegen zijn, een en ander afhankelijk van de ontwikkeling van de marktparameters, zoals de rentetarieven en de kans dat Griekenland in gebreke zou blijven.

      (24)  Inclusief het verwachte verlies van de nieuw af te sluiten kredieten in Griekenland over de periode juni 2013 tot december 2016.

      (25)  Het effect van de CLP's voor buitenlandse risico's is berekend na buitenlandse belastingen en rekening houdend met de voorgestelde toezeggingen inzake desinvesteringen zoals die op dat moment met het DG Concurrentie waren besproken.

      (26)  Reserves voor de kredietverliezen van de NBG per 30 juni 2013, pro forma voor de voorzieningen van de FB Bank en de Probank.

      (27)  Reserves voor de kredietverliezen van de Eurobank per 30 juni 2013, pro forma voor de voorzieningen van New Hellenic Postbank en New Proton Bank, die de Bank in augustus 2013 heeft overgenomen.

      (28)  http://www.nbg.gr/wps/wcm/connect/91c0c238-1219-4f87-b0d6-0a3e9c62f4c3/Summary+financial+data+30+09+2013_EN.pdf?MOD=AJPERES&CONVERT_TO=url&CACHEID=91c0c238-1219-4f87-b0d6-0a3e9c62f4c3

      (29)  Zie tabel 2.

      (30)

      Bronnen:

   2012 en 2013: Financiële resultaten 2013 — geconsolideerde jaarrekening, blz. 42-43.
   2011: Financiële resultaten 2012 — geconsolideerde jaarrekening, blz. 44-45.
   2010: Financiële resultaten 2010 — geconsolideerde jaarrekening, blz. 42-43.

      (31)  Het eigen vermogen omvat:

               —

               voor 2010, 350 miljoen EUR aan preferente aandelen die in 2009 door Griekenland zijn toegekend;

               —

               voor 2011, 2012 en 2013, 1 350 miljoen EUR aan preferente aandelen die in 2009 en 2011 zijn toegekend;

         Deze bedragen zijn exclusief de twee overbruggingsherkapitalisaties die de Bank in 2012 heeft ontvangen voor een bedrag van 9 756 miljoen EUR.

      (32)  Zie tabel 2.

      (33)  Geconsolideerde jaarrekening over 2012.

      (34)  Bij een orderboekprocedure wordt contact opgenomen met potentiële beleggers om hun aankooporders in het orderboek te registreren om de benodigde kapitaalverhoging te kunnen realiseren.

      (35)  https://www.nbg.gr/english/the-group/press-office/press-releases/Documents/Launch_press_release.06.05.2014.pdf

      (36)  https://www.nbg.gr/english/the-group/press-office/press-releases/Documents/20140509%20Pricing%20Press%20Release_%ce%95%ce%9d.pdf

      (37)  https://www.nbg.gr/en/the-group/press-office/press-releases/update-regarding-the-egm-10-5-14

      (38)  http://www.hfsf.gr/files/press_release_20140509_en.pdf

      (39)  Vertrouwelijk.

      (40)  Besluit 1/4/23.3.2012 van de Commissie afwikkelingsmaatregelen van de Bank van Griekenland.

      (41)  Besluit 1/6/23.3.2012 van de Commissie afwikkelingsmaatregelen van de Bank van Griekenland.

      (42)  Besluit 1/5/23.3.2012 van de Commissie afwikkelingsmaatregelen van de Bank van Griekenland.

      (43)  Besluit 1/1/23.3.2012 van de Commissie afwikkelingsmaatregelen van de Bank van Griekenland.

      (44)  Besluit 1/3/23.3.2012 van de Commissie afwikkelingsmaatregelen van de Bank van Griekenland.

      (45)  Besluit 1/2/23.3.2012 van de Commissie afwikkelingsmaatregelen van de Bank van Griekenland.

      (46)  Besluit 1/7/23.3.2012 van de Commissie afwikkelingsmaatregelen van de Bank van Griekenland.

      (47)  Besluit 1/8/23.3.2012 van de Commissie afwikkelingsmaatregelen van de Bank van Griekenland.

      (48)  De FB Bank heeft in januari 2009 Griekse staatsobligaties ontvangen die in december 2011 zijn vervallen.

      (49)  E-mail: van 11 mei 2013 van de Bank van Griekenland aan de Commissie.

      (50)  Besluit 10/2/10.5.2013 van de Commissie afwikkelingsmaatregelen van de Bank van Griekenland.

      (51)  Besluit 13/1/7.11.2013 van de Commissie afwikkelingsmaatregelen van de Bank van Griekenland.

      (52)  Report of the Hellenic Financial Stability Fund's Activities for the period July — December 2013 (Activiteitenverslag van het Griekse fonds voor financiële stabiliteit betreffende de periode juli-december 2013), online beschikbaar via: http://www.hfsf.gr/files/HFSF_activities_Jul_2013_Dec_2013_en.pdf

      (53)  Bod van de Bank van 25 juli 2013 op basis van de gegevens per 31 maart 2013 zoals verstrekt door de Bank van Griekenland.

      (54)  Gegevens zoals die op 2 april 2014 door de Bank van Griekenland zijn overgelegd.

      (55)  Besluit 85/1/26.7.2013 van de Commissie voor kredieten en verzekeringen van de Bank van Griekenland.

      (56)  HFSF, Probank — Review of submitted offers (Probank — Overzicht van ontvangen biedingen), 25 juli 2013.

      (57)  Besluit 12/2/26.7.2013 van de Commissie afwikkelingsmaatregelen van de Bank van Griekenland.

      (58)  Het verschil wordt voornamelijk veroorzaakt doordat de feitelijke omvang van de overgedragen brutoleningen 197 miljoen EUR lager was dan het aanvankelijk geschatte bedrag en door het feit dat de voorzieningen voor leningen ook nog eens met 141 miljoen EUR waren toegenomen, gecombineerd met een afname van de waarde van de vermogens- en obligatieportefeuille en van de waarde van de passiva en met name van deposito's.

      (59)  Report of the Hellenic Financial Stability Fund's Activities for the period July — December 2013, online beschikbaar via: http://www.hfsf.gr/files/HFSF_activities_Jul_2013_Dec_2013_en.pdf.

      (60)  Volgens het rapport over het gebruik van de garantiemaatregel en de maatregel voor obligatieleningen dat door Griekenland op 13 december 2013 is ingediend.

      (61)  Volgens de brief van de Bank van Griekenland van 7 november 2011 zijn er „garanties van toepassing op het totale bedrag van de noodliquiditeitssteun (ELA)”.

      (62)  Informatie overgelegd in de kennisgeving van 25 juni 2014.

      (63)  Herstructureringsplan dat op 25 juni 2014 is ingediend, bijlage I, blz. 24.

      (64)  Zoals uiteengezet in de overweging 101 en 102 is de toezegging in april 2012 gedaan, terwijl de feitelijke herkapitalisatie in mei 2012 heeft plaatsgevonden.

      (65)  In de voorinschrijvingsovereenkomst is het navolgende bepaald: „Het daadwerkelijke aan de Bank te betalen risico omvat mede EFSF-obligaties en alle couponbetalingen en lopende rente op de EFSF-obligaties voor de periode vanaf de uitgifte van de obligaties tot de omzetting van het voorschot in aandelenkapitaal en andere converteerbare financiële instrumenten, zoals voorgeschreven in deze overeenkomst”.

      (66)  Zie tabel 3.

      (67)  http://www.nbg.gr/wps/wcm/connect/71b1f08a-2c84-4cfe-a368-f985c93d2da9/20130523_Announcement_Cut+Off+Date+and+Subscription+Period_final+clean+...%283%29_EN.pdf?MOD=AJPERES

      (68)  http://www.nbg.gr/wps/portal/en/the-group/Press-Office/Press-Releases/content/Press-Releases/anakoinosi-21-6-2013

      (69)  http://www.hfsf.gr/files/HFSF_activities_Jan_2013_Jun_2013_en.pdf

      (70)  http://www.nbg.gr/wps/portal/en/the-group/Press-Office/Press-Releases/content/Press-Releases/reverse-split

      (71)  http://www.hfsf.gr/files/HFSF_activities_Jan_2013_Jun_2013_en.pdf

      (72)  http://www.nbg.gr/wps/wcm/connect/af79cd67-5fd6-4811-bd70-2b493cf5c205/Announcement+Commencement+of+Trading_EN.pdf?MOD=AJPERES

      (73)  Ter illustratie: de uitoefenprijs op 26 december 2013 was 4,3758 EUR, op 26 juni 2014 was die prijs opgelopen tot 4,4616 EUR, op 26 december 2014 tot 4,5689 EUR, op 26 juni 2015 zal die 4,6761 EUR zijn, enz.

      (74)  Dat bedrag van 60 miljoen EUR aan Griekse staatsobligaties werd in september 2013 aan de Bank toegewezen en verstrekt op grond van besluit 73/1/10/05.2013 van de Commissie voor kredieten en verzekeringen van de Bank van Griekenland en Besluit 10/1/10.5.2003 van de Commissie afwikkelingsmaatregelen van de Bank van Griekenland.

      (75)  Dat betekent dat de naam „financieringstekort” misleidend kan zijn omdat het een aanduiding is voor een kapitaalsteunmaatregel en niet voor liquiditeitssteun.

      (76)  HFSF, Report of the Hellenic Financial Stability Fund's Activities for the period July- December 2013, maart 2014, blz. 4, online beschikbaar via: http://www.hfsf.gr/files/HFSF_activities_Jul_2013_Dec_2013_en.pdf.

      (77)  Jaarverslag 2010, https://www.nbg.gr/english/the-group/investor-relations/annual-report-offerring-circular/Documents/73301T05_CNB.pdf

      (78)  Jaarverslag 2012, https://www.nbg.gr/english/the-group/investor-relations/annual-report-offerring-circular/Documents/NBG%20Form%2020-F.PDF

      (79)  Jaarverslag 2010, https://www.nbg.gr/english/the-group/investor-relations/annual-report-offerring-circular/Documents/73301T05_CNB.pdf

      (80)  Jaarverslag 2012, https://www.nbg.gr/english/the-group/investor-relations/annual-report-offerring-circular/Documents/NBG%20Form%2020-F.PDF

      (81)  Herstructureringsplan dat op 25 juni 2014 is ingediend, blz. 30 (de cijfers verwijzen naar de binnenlandse activiteiten, met inbegrip van dochterondernemingen die bijvoorbeeld actief zijn op het gebied van verzekeringen, vastgoed en toerisme).

      (82)  Zie overweging 72 en 82.

      (83)  Herstructureringsplan dat op 25 juni 2014 is ingediend, blz. 30.

      (84)  Herstructureringsplan dat op 25 juni 2014 is ingediend, bijlage I, blz. 11.

      (85)  Herstructureringsplan dat op 25 juni 2014 is ingediend, bijlage I, blz. 9.

      (86)  Het rendement op de RWA, dat overigens niet negatief wordt beïnvloed door de hoge solvabiliteit van de Bank, bedraagt […] % aan het einde van de herstructureringsperiode.

      (87)  Herstructureringsplan dat op 25 juni 2014 is ingediend, bijlage I, blz. 11.

      (88)  Herstructureringsplan dat op 25 juni 2014 is ingediend, blz. 13.

      (89)  Herstructureringsplan dat op 25 juni 2014 is ingediend, blz. 34.

      (90)  Herstructureringsplan dat op 25 juni 2014 is ingediend, blz. 12.

      (91)  De winst van de tier 1-kernkapitaalratio wordt voor 2013 geschat op 35 bps volgens informatie die de Griekse autoriteiten op 21 november 2013 hebben overgelegd.

      (92)  Jaarverslag 2010, blz. 44.

      (93)  Herstructureringsplan dat op 25 juni 2014 is ingediend, blz. 12.

      (94)  http://www.barchart.com/plmodules/?module=secFilings&filingid=8338505&type=HTML&popup=1&override=1&symbol=NBG

      (95)  Herstructureringsplan dat op 25 juni 2014 is ingediend, blz. 11.

      (96)  Zie de toezeggingen in de bijlage, hoofdstuk II.

      (97)  De renteswaps die met de Helleense Republiek overeen zijn gekomen in het kader van een ISDA-overeenkomst, met inbegrip van de swaps waarvoor via Titos plc zekerheden zijn gesteld, worden van de nettoleningen uitgesloten bij de berekening van de nettoverhouding kredieten/deposito's.

      (98)  Zie de toezegging in de bijlage, hoofdstuk II.

      (99)  Zie de toezeggingen in de bijlage, hoofdstuk II.

      (100)  Zie de toezeggingen in de bijlage, hoofdstuk II.

      (101)  Zie de toezeggingen in de bijlage, hoofdstuk III, afdeling A.

      (102)  Zie de toezeggingen in de bijlage, hoofdstuk III, afdeling A.

      (103)  Zie de toezeggingen in de bijlage, hoofdstuk III, afdeling A.

      (104)  Zie de toezeggingen in de bijlage, hoofdstuk III, afdeling C.

      (105)  Brief van Griekenland aan de Commissie van 25 juni 2014: „Tot slot dient met betrekking tot de warrants die door het HFSF zijn uitgegeven nog toegelicht te worden dat de Helleense Republiek de Europese Commissie om toestemming zal verzoeken voorafgaand aan de eventuele terugkoop van warrants door de NBG of een overheidsorgaan (met inbegrip van het HFSF) om de Europese Commissie in de gelegenheid te stellen om te controleren of de voorgenomen terugkoop van de warrants niet strijdig is met de vereisten waaraan staatsvergoedingen moeten voldoen op grond van de staatssteunregels.”.

      (106)  Mededeling van de Commissie — De toepassing van de staatssteunregels op maatregelen in het kader van de huidige wereldwijde financiële crisis genomen met betrekking tot financiële instellingen (PB C 270 van 25.10.2008, blz. 8).

      (107)  Overweging 59 van het besluit tot inleiding NBG.

      (108)  Overweging 63 van het besluit tot inleiding NBG.

      (109)  Zie overweging 146 van het besluit van de Commissie van 12 november 2008 betreffende steunmaatregel SA. 510/2008 — Italia „Vendita dei beni della compagnia aerea ALITALIA” (PB C 46 van 25.2.2009, blz. 6).

      (110)  Zie punt 49 van de Bankenmededeling van 2008 en punt 20 van de Herstructureringsmededeling.

      (111)  Zie het besluit van de Commissie van 25 januari 2010 betreffende steunmaatregel NN 19/09 — Rescue and restructuring of Dunfermline Building Society, overweging 47 (PB C 101 van 20.4.2010, blz. 7). Besluit van de Commissie van 25 oktober 2010 betreffende steunmaatregel N 560/09 — Aid for the liquidation of Fionia Bank, overweging 55 (PB C 76 van 10.3.2011, blz. 3). Besluit van de Commissie van 8 november 2010 betreffende steunmaatregel N 392/10 — Reestructuración de Cajasur, overweging 52 (PB C 357 van 30.12.2010, blz. 12).

      (112)  Zie voetnoten 2 en 4.

      (113)  Zie artikel 9, lid 15, van Wet 4051/2012 en artikel 13A, lid 4, van Wet 3746/2009.

      (114)  Brief van 14 mei 2013 van de Bank van Griekenland aan de Europese Commissie.

      (115)  In tegenstelling tot de afwikkeling van de drie coöperatieve banken, is er geen contact opgenomen met Emporiki Bank aangezien die bank in de tussentijd door Alpha Bank was overgenomen.

      (116)  Zie ook overweging 82 van het besluit van de Commissie van 28 november 2012 betreffende steunmaatregel SA. 34053 (12/N) — Spain Recapitalisation and Restructuring of Banco de Valencia SA — Spain (PB C 75 van 14.3.2013, blz. 3).

      (117)  Zie voetnoot 103.

      (118)  Mededeling van de Commissie betreffende de toepassing vanaf 1 januari 2012 van de staatssteunregels op maatregelen ter ondersteuning van banken in het kader van de financiële crisis (hierna „de Verlengingsmededeling 2011” genoemd) (PB C 356 van 6.12.2011, blz. 7).

      (119)  Mededeling van de Commissie betreffende de toepassing vanaf 1 augustus 2013 van de staatssteunregels op maatregelen ter ondersteuning van banken in het kader van de financiële crisis (hierna „de Bankenmededeling 2013” genoemd) (PB C 216 van 30.7.2013, blz. 1).

      (120)  Wat maatregel FB4 betreft heeft het HFSF een vordering van 457 miljoen EUR op de entiteit in liquidatie. Per 31 december 2013 bedroegen de bijzondere waardeverminderingen op die vordering 377 miljoen EUR in de jaarrekening van het HFSF.

      (121)  Herstructureringsplan dat op 25 juni 2014 is ingediend, blz. 17.

      (122)  Zie artikel 9, lid 15, van Wet 4051/2012 en artikel 13A, lid 4, van Wet 3746/2009.

      (123)  Zie voetnoot 109.

      (124)  Zie voetnoot 103.

      (125)  In het kader van haar levensvatbaarheidanalyse van 2012 kwam de Bank van Griekenland tot de conclusie dat de vier grootste banken van Griekenland geschikte kandidaten waren voor een herkapitalisatie door het HFSF, terwijl de andere banken (de „niet-kernbanken”), niet in aanmerking kwamen voor een herkapitalisatie door het HFSF.

      (126)  Besluit 12/1/26.7.2013 van de Commissie afwikkelingsmaatregelen van de Bank van Griekenland.

      (127)  Herstructureringsplan dat op 25 juni 2014 is ingediend, blz. 15.

      (128)  Zie voetnoten 1 en 3.

      (129)  Zie het besluit tot inleiding NBG, overweging 38.

      (130)  HFSF, Financieel jaarverslag voor het jaar dat op 31 december 2013 is afgesloten, juni 2014, blz. 6.

      (131)  Zie voetnoot 56.

      (132)  Ook wordt opgemerkt dat Griekenland de steun aan de Bank heeft verleend op grond van de steunregeling voor Griekse banken, die door de Commissie is goedgekeurd op basis van artikel 107, lid 3, onder b), van het Verdrag, alsook via het HFSF waarvan de oprichting ook is goedgekeurd bij besluit van de Commissie.

      (133)  Zie voetnoten 2 en 3.

      (134)  Zie overweging 41 van het besluit van de Commissie betreffende steunmaatregel NN 51/08, Garantieregeling voor banken in Denemarken (PB C 273 van 28.10.2008, blz. 2).

      (135)  Zie de jaarrekening 2013, blz. 42.

      (136)  Zie overweging 104: de opgebouwde rente telt mee als aanvullende bijdrage door het HFSF en verhoogde derhalve het bedrag dat het HFSF ontving na de herkapitalisatie van voorjaar 2013.

      (137)  Zie ook punt 7.6.1.

      (138)  De theoretische ex-rechten-prijs (hierna „TERP” genoemd) is een algemeen aanvaarde marktmethode om het verwateringseffect van de verhoging van het aandelenkapitaal te kwantificeren.

      (139)  Besluit 542/VII/19.6.2012 van de Griekse mededingingsautoriteit bekendgemaakt in het Griekse staatsblad (FEK B' 238/8.2.2013), online beschikbaar via: http://www.epant.gr/img/x2/apofaseis/apofaseis696_1_1362562606.pdf

      (140)  De overnames van de overgedragen activa en passiva van de bank van Lamia en van de bank van Lesvos-Limnos zijn niet bij de Griekse mededingingsautoriteit aangemeld omdat de omzet van het overgedragen gedeelte van elke coöperatieve bank de drempel van 15 miljoen EUR niet overschreed zoals die is neergelegd in artikel 6, lid 1, van Wet 3959/2011 juncto artikel 10, lid 3, onder (a), van diezelfde wet.

      (141)  Zie ook punt 7.5.1.

      (142)  Besluit 568/VII/15.7.2013 van de Griekse mededingingsautoriteit bekendgemaakt in het Griekse staatsblad (FEK B' 2460/1.10.2013), online beschikbaar via: http://www.epant.gr/img/x2/apofaseis/apofaseis707_1_1381133065.pdf

      (143)  Zie de presentatie van de Bank „NBG-Probank, Creating Value” van 24 april 2013, blz. 8.

      (144)  Zie punt 28 van de Herstructureringsmededeling en overweging 320 van Besluit 2011/823/EU van de Commissie van 5 april 2011 betreffende maatregelen C 11/09 (ex NN 53b/08, NN 2/10 en N 19/10) die door de Nederlandse staat zijn uitgevoerd ten gunste van ABN AMRO Groep nv (opgericht naar aanleiding van de fusie tussen Fortis Bank Nederland en ABN AMRO N) (PB L 333 van 15.12.2011, blz. 1).

      (145)  De Commissie merkt ook op dat een deel van de liquiditeitsbehoeften van de Bank een gevolg is van de atypische vorm is van de bijdrage van het HFSF aan de eerste en tweede overbruggingsherkapitalisatie en aan de herkapitalisatie van voorjaar 2013. Als vergoeding voor die bijdrage heeft het HFSF immers EFSF-notes aan de bank verstrekt in plaats van liquide middelen. De Bank houdt daardoor een grote hoeveelheid EFSF-notes voor de middellange en lange termijn die haar financieringsbehoeften vergroten in vergelijking met een situatie waarin de herkapitalisatie in liquide middelen had plaatsgevonden. Dat gedeelte van de liquiditeitsbehoeften is dus geen gevolg van een inadequaat bedrijfsmodel of verkeerde structuur van de balans. Zodra de EFSF-notes vervallen, verdwijnt automatisch ook dit gedeelte van de liquiditeitsbehoeften.

      (146)  De financiële prognoses in het herstructureringsplan wijken af van het resultaat van de stresstest die in 2013 door de Bank van Griekenland is uitgevoerd, aangezien de laatste niet is gebaseerd op de dezelfde reeks veronderstellingen en er rekening is gehouden met aanvullende aanpassingen door de Bank van Griekenland.

      (147)  Zie overweging 147.

      (148)  Wanneer de steun die binnen zes maanden is terugbetaald niet wordt meegeteld, is dat percentage lager, namelijk 15,6 % van de RWA van de Bank.

      (149)  Jaarverslag NBG over 2013.

      (150)  Zie de zevende toezegging in hoofdstuk II van het overzicht met toezeggingen zoals opgenomen in de bijlage.

      (151)  Zie de vierde toezegging in hoofdstuk II van het overzicht met toezeggingen zoals opgenomen in de bijlage.

      (152)  Zie de elfde toezegging in hoofdstuk III van het overzicht met toezeggingen zoals opgenomen in de bijlage.

      BIJLAGE

         HELLEENSE REPUBLIEK

         MINISTERIE VAN FINANCIËN

         BUREAU VAN DE SECRETARIS-GENERAAL

      Athene, juni 2014

         Nationale Bank van Griekenland — Toezeggingen van de Helleense Republiek

      De Helleense Republiek zal waarborgen dat de Bank het op 24 juni 2014 ingediende herstructureringsplan ten uitvoer legt. Het herstructureringsplan is gebaseerd op macro-economische aannames, zoals verstrekt door de Europese Commissie (hierna de „Commissie” genoemd) in aanhangsel I, alsmede op aannames op basis van de regelgeving.
      De Helleense Republiek doet hierbij de volgende toezeggingen (hierna de „toezeggingen” genoemd), die integraal deel uitmaken van het herstructureringsplan. De toezeggingen omvatten de toezeggingen met betrekking tot de uitvoering van het herstructureringsplan (hierna de „herstructureringstoezeggingen” genoemd) en de toezeggingen betreffende de corporate governance en commerciële activiteiten.
      De toezeggingen treden in werking op de datum van vaststelling van het besluit van de Commissie tot goedkeuring van het herstructureringsplan (hierna het „besluit” genoemd).
      De herstructureringsperiode eindigt op 31 december 2018. De toezeggingen zijn van toepassing gedurende de gehele herstructureringsperiode, tenzij in een afzonderlijke toezegging anders is vermeld.
      Deze tekst wordt geïnterpreteerd in het licht van het besluit in het algemene kader van de wetgeving van de Europese Unie en onder verwijzing naar Verordening (EG) nr. 659/99 van de Raad (1).
      HOOFDSTUK I.   DEFINITIES
      Voor de toepassing van de onderhavige toezeggingen wordt verstaan onder:
      1.
            Bank
         : de Nationale Bank van Griekenland SA met inbegrip van alle dochterondernemingen. Dit omvat derhalve de gehele groep Nationale Bank van Griekenland met al haar Griekse en niet-Griekse bancaire en niet-bancaire dochterondernemingen en vestigingen.
      2.
            Kapitaal verhogend bod in het bankwezen
         : een bod dat leidt tot een toename van de wettelijk vereiste kapitaalratio van de Bank, rekening houdend met alle relevante elementen, in het bijzonder de winst/het verlies dat met de transactie wordt geboekt en de RWA-vermindering die voortvloeit uit de verkoop (indien noodzakelijk gecorrigeerd voor de toename van de RWA die voortvloeit uit de resterende financieringskoppelingen).
      3.
            Kapitaal verhogend bod in […]
         : een bod dat leidt tot een toename van de wettelijk vereiste kapitaalratio van de Bank. Elk bod boven een boekwaarde van […] in de rekeningen van de Bank wordt automatisch als kapitaalverhoging beschouwd.
      4.
            Sluiting
         : de datum van overdracht van het wettelijk eigendomsrecht van de afgestoten activiteiten aan de koper.
      5.
            Afgestoten activiteiten
         : alle activiteiten en activa die de Bank toezegt te verkopen.
      6.
            Ingangsdatum
         : de datum waarop het besluit wordt aangenomen.
      7.
            Einde van de herstructureringsperiode
         : 31 december 2018.
      8.
            Buitenlandse activa of niet-Griekse activa
         : activa die verband houden met de activiteiten van klanten buiten Griekenland, onafhankelijk van het land waar de activa worden geboekt. Activa die bijvoorbeeld in Luxemburg worden geboekt, maar die verband houden met activiteiten van klanten in Griekenland, vallen buiten deze definitie. Omgekeerd geldt dat in Luxemburg of Griekenland geboekte activa die verband houden met de activiteiten van klanten in andere Zuidoost-Europese landen worden beschouwd als buitenlandse activa en onder deze definitie vallen.
      9.
            Buitenlandse bedrijven
         : buitenlandse bancaire en niet-bancaire dochterondernemingen en vestigingen van de bank.
      10.
            Buitenlandse dochterondernemingen
         : alle bancaire en niet-bancaire dochterondernemingen van de bank buiten Griekenland.
      11.
            Griekse bancaire activiteiten
         : de Griekse bankactiviteiten van de bank, onafhankelijk van waar de activa worden geboekt.
      12.
            Griekse niet-bancaire activiteiten
         : de Griekse niet-bancaire activiteiten van de bank, onafhankelijk van waar de activa worden geboekt.
      13.
            Griekse dochterondernemingen
         : alle Griekse bancaire en niet-bancaire dochterondernemingen van de Bank.
      14.
            Monitoring Trustee
         : één of meer natuurlijke of rechtspersonen, onafhankelijk van de Bank, goedgekeurd door de Commissie en benoemd door de Bank; de monitoring trustee heeft als taak toezicht te houden op de naleving van de toezeggingen door de Bank.
      15.
            Koper
         : één of meer natuurlijke of rechtspersonen die afgestoten activiteiten geheel of gedeeltelijk overnemen.
      16.
            Verkoop
         : de verkoop van 100 % van de door de bank gehouden aandelen, tenzij in de afzonderlijke toezegging anders wordt vermeld.
      Ten behoeve van de toezeggingen omvat het enkelvoud van deze termen tevens het meervoud (en andersom), tenzij in de toezeggingen anders wordt vermeld.
      HOOFDSTUK II.   HERSTRUCTURERINGSTOEZEGGINGEN

                  1.

                     Aantal vestigingen in Griekenland: Het aantal vestigingen in Griekenland bedraagt op 31 december 2017 ten hoogste […].

                  2.

                     Aantal werknemers in Griekenland: Het aantal voltijdsequivalenten (hierna „FTE” genoemd) in Griekenland (bankactiviteiten en niet-bancaire activiteiten) bedraagt op 31 december 2017 ten hoogste […].

                  3.

                     Totale kosten in Griekenland: De totale kosten in Griekenland (Griekse bankactiviteiten en niet-bancaire activiteiten) bedragen op 31 december 2017 ten hoogste […] miljoen EUR. (2)

                  4.

                     Kosten van deposito's in Griekenland: Om de winstgevendheid op de Griekse markt vóór voorzieningen te herstellen, verlaagt de Bank de financieringskosten door middel van de verlaging van de kosten van deposito's die in Griekenland zijn aangetrokken (met inbegrip van spaartegoeden, zicht- en termijndeposito's en andere soortgelijke producten die worden aangeboden aan klanten en waarvan de kosten worden gedragen door de Bank) […].

                  5.

                     Nettoverhouding kredieten/deposito's in Griekenland: Voor de Griekse bankactiviteiten bedraagt de nettoverhouding kredieten/deposito's op 31 december 2017 maximaal 115 %. […]

                  6.

                     Ondersteuning van activiteiten in Turkije: Tot 30 juni 2018 zal de bank geen aanvullende […] verstrekken.
                  De Bank zal de Finansbank niet indirect ondersteunen bij het overdragen van kredieten of andere activa aan een andere entiteit van de Bank.

                  7.

                     Afstoten van […] van […] buitenlandse activiteiten […] van de Finansbank tegen 30 juni 2018: De Bank dient tegen 30 juni 2018 haar buitenlandse dochterondernemingen in […] en haar vestiging in […] te verkopen (d.w.z. dat die verkoop op die datum afgesloten moet zijn) teneinde haar internationale activiteiten te verminderen.

                              (7.1)

                              […]

                              (7.2)

                              […]

                              (7.3)

                              […]

                  8.

                     Verkoop van […]: […]

                  9.

                     Verkoop van effecten: De portefeuille met beursgenoteerde effecten (zoals hierna nader gedefinieerd) moet per […] afgestoten zijn, terwijl de portefeuille met niet-beursgenoteerde effecten per […] afgestoten moet zijn: de betreffende portefeuilles omvatten alle vermogensbeleggingen met een waarde van meer dan […] miljoen EUR, evenals alle beleggingen in achtergestelde en hybride obligaties met uitzondering van […].

                  10.

                     Afstoting van de private equity-dochteronderneming: De Bank zorgt ervoor dat NBG Private Equity Funds per […] afgestoten is. […]

                  11.

                  Voor iedere verkoop voortvloeiende uit de onderhavige toezeggingen doet de Helleense Republiek de toezegging dat:

                              a)

                              de koper onafhankelijk van en niet gelieerd aan de Bank is;

                              b)

                              de koper voor de overname van de af te stoten activiteiten niet direct of indirect gefinancierd wordt door de Bank (3);

                              c)

                              de Bank gedurende een periode van vijf jaar na het sluiten van de verkoop geen directe of indirecte invloed krijgt op het geheel of een deel van de af te stoten activiteiten zonder voorafgaande goedkeuring van de Commissie.

                  12.

                     Beleggingsbeleid: De Bank koopt tot 30 juni 2017 geen risicovolle effecten.
                  Deze toezegging is niet van toepassing op de volgende effecten (hierna „de vrijgestelde effecten” genoemd):

                              i)

                              […]

                              ii)

                              […]

                              iii)

                              […]

                              iv)

                              […]

                              v)

                              […]

                  13.

                     Salarisplafond: Tot […] betaalt de Bank aan geen enkele werknemer of manager een totale jaarlijkse vergoeding (loon, pensioenbijdrage, bonus) van meer dan […]. In het geval van een kapitaalinjectie van het HFSF wordt de beloningslimiet opnieuw beoordeeld volgens de Europese Bankenmededeling van 1 augustus 2013. […]

            HOOFDSTUK III.   TOEZEGGINGEN BETREFFENDE DE CORPORATE GOVERNANCE EN COMMERCIËLE ACTIVITEITEN — VERLENGING EN WIJZIGINGEN

                  1.

                  De Bank zal tot en met 30 juni 2018 doorgaan met de uitvoering van de toezeggingen betreffende de corporate governance en commerciële activiteiten, zoals op 20 november 2012 ingediend door Griekenland, met inbegrip van de latere wijzigingen als bedoeld in hoofdstuk III van de toezeggingen. […]

                  2.

                  Indien een afzonderlijke toezegging niet van toepassing is op het niveau van de Bank, zal de Bank geen dochterondernemingen of vestigingen gebruiken die niet onder deze toezegging vallen, om de desbetreffende toezegging te omzeilen.

         Afdeling A.   Opzetten van een efficiënte en adequate interne organisatie

                  3.

                  De Bank, met uitzondering van haar buitenlandse dochterondernemingen, zal te allen tijde voldoen aan alle bepalingen van Wet 3016/2002 betreffende corporate governance en Wet 2190/1920 betreffende naamloze vennootschappen en in het bijzonder de bepalingen in verband met de functies van bedrijfsorganen, zoals de aandeelhoudersvergadering en de raad van bestuur, om een duidelijke verdeling van de verantwoordelijkheden en transparantie te waarborgen. De bevoegdheden van de aandeelhoudersvergadering worden beperkt tot de taken van een algemene vergadering overeenkomstig het ondernemingsrecht, met name voor wat betreft de rechten die verband houden met informatie. Uitgebreidere bevoegdheden, die een ongepaste invloed op het bestuur mogelijk zouden maken, worden ingetrokken. De verantwoordelijkheid voor het dagelijks operationeel beheer rust eenduidig bij de uitvoerende directeuren van de Bank.

                  4.

                  De Bank, met uitzondering van haar buitenlandse dochterondernemingen, zal te allen tijde voldoen aan het kader voor onderlinge betrekkingen van het Griekse fonds voor financiële stabiliteit (hierna het „HFSF” genoemd).

                  5.

                  De Bank zal de geldende bepalingen van de Bestuurderswet 2577/9.3.2006 naleven om op individuele of groepsbasis een doeltreffende organisatiestructuur en een adequaat intern controlesysteem te behouden, waaronder de drie sleutelpilaren, namelijk de functies betreffende de interne audit, risicobeheer en naleving en de beste internationale praktijken betreffende de corporate governance.

                  6.

                  De Bank richt een efficiënte organisatiestructuur in om te waarborgen dat de afdelingen interne audit en risicobeheer volledig onafhankelijk zijn van de commerciële netwerken en direct verslag uitbrengen aan de raad van bestuur. Een auditcomité en een risicocomité, die direct binnen de raad van bestuur worden opgericht, beoordelen alle kwesties die door de respectieve afdelingen aan de orde worden gesteld. In een adequaat handvest voor interne audits en een handvest voor risicobeheer worden de rollen, verantwoordelijkheden en middelen van deze afdelingen gespecificeerd. Deze handvesten voldoen aan internationale normen en waarborgen een volledige onafhankelijkheid van de afdelingen. In een specifiek kredietbeleid worden richtsnoeren en instructies vastgelegd met betrekking tot het verstrekken van leningen, waaronder de prijsstelling van leningen en het herstructureren van leningen.

                  7.

                  De Bank overlegt aan de bevoegde autoriteiten een overzicht van aandeelhouders die minstens 1 % aan gewone aandelen bezitten.

         Afdeling B.   Commerciële praktijken en toezicht op risico's

         Algemene beginselen

                  8.

                  In het kredietbeleid wordt gespecificeerd dat alle klanten billijk worden behandeld door middel van non-discriminatoire procedures anders dan die welke verband houden met kredietrisico en betalingsmogelijkheden. In het kredietbeleid wordt de drempel vastgesteld waarboven het verstrekken van een lening moet worden goedgekeurd door een hoger managementniveau. Er worden soortgelijke drempels vastgesteld met betrekking tot de herstructurering van leningen en het afhandelen van vorderingen en gerechtelijke procedures. Het kredietbeleid centraliseert het besluitvormingsproces op nationaal niveau in geselecteerde centra en verstrekt duidelijke garanties om een consistente uitvoering van de instructies te waarborgen binnen alle Griekse bankactiviteiten.

                  9.

                  De Bank integreert voor alle Griekse bankactiviteiten de bepalingen van het kredietbeleid volledig in de bedrijfsvoeringspraktijken voor de verstrekking en de herfinanciering van leningen en de uitbetalingssystemen.

         Specifieke bepalingen

                  10.

                  De in de paragrafen 8 tot en met 18 van hoofdstuk III vermelde toezeggingen zijn van toepassing op de Griekse bankactiviteiten, tenzij uitdrukkelijk anders vermeld.

                  11.

                  In het kredietbeleid wordt vereist dat de prijsstelling van leningen en hypotheken voldoet aan strikte richtsnoeren. Deze richtsnoeren omvatten de verplichting om de in het kredietbeleid opgenomen standaardtabellen voor rentetarieven (bandbreedtes) strikt na te leven, afhankelijk van de looptijd van de lening, de kredietrisicobeoordeling van de klant, de verwachte inbaarheid van gestelde zekerheden (waaronder het tijdsschema voor een mogelijke liquidatie), de algemene relatie met de Bank (bijv. de hoogte en stabiliteit van deposito's, vergoedingenstructuur en andere verkoopoverschrijdende activiteiten) en de financieringskosten van de Bank. Er worden specifieke kredietactivaklassen ontwikkeld (bijv. commerciële lening, hypotheek, gedekt/ongedekt enz.) en het bijbehorende kader voor de prijsstelling wordt in een adequate kredietbeleidtabel opgenomen die regelmatig door het kredietcomité wordt bijgewerkt. Uitzonderingen moeten naar behoren worden goedgekeurd door het kredietcomité of op een lager autoriteitsniveau, indien dat in het kredietbeleid is toegestaan. Bij maatwerktransacties, zoals syndicaatleningen of projectfinanciering, zullen dezelfde beginselen in acht worden genomen, rekening houdende met het feit dat ze mogelijk niet passen binnen gestandaardiseerde kredietbeleidstabellen. Inbreuken op het prijsstellingsbeleid worden gerapporteerd aan de monitoring trustee.

                  12.

                  De afdeling risicobeheer is verantwoordelijk voor de beoordeling van het kredietrisico en de waardering van het onderpand. Bij het beoordelen van de leningkwaliteit handelt de afdeling risicobeheer onafhankelijk, en verstrekt zij een schriftelijk advies, zodat wordt gewaarborgd dat de in de beoordeling gebruikte criteria altijd en voor alle klanten consistent worden toegepast met inachtneming van het kredietbeleid van de Bank.

                  13.

                  Met betrekking tot leningen aan natuurlijke en rechtspersonen past de Bank voor alle Griekse bankactiviteiten en op basis van de beste internationale praktijken strikte individuele en geaggregeerde limieten toe betreffende het maximale leningbedrag dat kan worden toegekend aan één kredietrisico (indien dat überhaupt is toegestaan overeenkomstig de Griekse en EU-wetgeving). Bij deze limieten wordt rekening gehouden met de looptijd van de lening en de kwaliteit van de eventueel verstrekte onderpanden/zekerheden en dit zal worden bepaald op basis van belangrijke benchmarks, waaronder kapitaal.

                  14.

                  Het verstrekken van leningen (4) om kredietnemers in staat te stellen aandelen of hybride instrumenten van de Bank en andere banken te kopen (5), wordt verboden, ongeacht wie deze kredietnemers zijn. Deze bepaling is van toepassing op het niveau van de Bank en ook het toezicht vindt plaats op dit niveau (6).

                  15.

                  Alle leningverzoeken door niet-gelieerde kredietnemers van meer dan [[…] % van de RWA van de Bank] of elke lening die voor de risicopositie voor één groep (gedefinieerd als een groep gelieerde kredietnemers die één kredietrisico vormen) meer bedraagt dan [[…] % van de RWA van de Bank], zullen worden gerapporteerd bij de monitoring trustee die, indien de voorwaarden niet at arm's length zijn vastgesteld of indien er onvoldoende informatie aan de monitoring trustee is verstrekt, het verlenen van de kredietlijn of de lening kan uitstellen met […] werkdagen. In noodgevallen kan die periode worden teruggebracht tot […] werkdagen, mits er voldoende informatie is verstrekt aan de monitoring trustee. Deze periode stelt de monitoring trustee in staat het verzoek bij de Commissie en het HFSF te rapporteren voordat er een definitief besluit wordt genomen door de Bank.

                  16.

                  In het kredietbeleid worden duidelijke instructies gegeven voor de herstructurering van leningen. Hierin wordt duidelijk gedefinieerd welke leningen onder welke omstandigheden in aanmerking komen en worden de voorwaarden vermeld die aan in aanmerking komende klanten kunnen worden voorgesteld. De Bank waarborgt voor alle Griekse bankactiviteiten dat alle herstructureringen gericht zijn op het verbeteren van de toekomstige terugvorderingen, waardoor het belang van de Bank wordt gewaarborgd. In geen geval mag het herstructureringsbeleid de toekomstige winstgevendheid van de Bank in gevaar brengen. Ten behoeve hiervan is de afdeling risicobeheer verantwoordelijk voor het ontwikkelen en uitrollen van adequate rapportagemechanismen voor de doeltreffendheid van de herstructurering, voor het uitvoeren van diepgaande analyses van interne en/of externe beste praktijken, voor het minstens één keer per kwartaal rapporteren van zijn bevindingen aan het kredietcomité en het risicocomité van de raad van bestuur, voor het voorstellen van uitvoerbare verbeteringen voor desbetreffende processen en desbetreffend beleid en voor het toezicht houden op en het verslag doen over de uitvoering daarvan bij het kredietcomité en het risicocomité van de raad van bestuur.

                  17.

                  De Bank stelt voor alle Griekse bankactiviteiten een vorderingen- en geschillenbeleid in dat is gericht op het maximaliseren van de terugvordering en het voorkomen van discriminatie of voorkeursbehandelingen bij het voeren van gerechtelijke procedures. De Bank waarborgt dat alle noodzakelijke stappen worden genomen om de terugvorderingen voor de Bank te maximaliseren en haar financiële positie op de lange termijn te beschermen. Inbreuken op de uitvoering van dat beleid worden gerapporteerd aan de monitoring trustee.

                  18.

                  De Bank houdt toezicht op het kredietrisico door middel van een naar behoren ontwikkelde reeks waarschuwingen en verslagen, die de afdeling risicobeheer in staat stelt: i) vroegtijdige signalen van bijzondere waardeverminderingen op leningen en wanbetalingen vast te stellen; ii) de inbaarheid te beoordelen van de leningenportefeuille (inclusief maar niet beperkt tot alternatieve terugbetalingsbronnen zoals medeschuldenaars en garantiegevers, alsook beleende of beschikbare maar niet beleende zekerheden); iii) de totale blootstelling van de Bank aan een individuele klant of portefeuille te beoordelen; en iv) indien nodig de raad van bestuur voorstellen te doen voor corrigerende en verbeteringsmaatregelen. De monitoring trustee moet toegang krijgen tot die informatie.

         Bepalingen die van toepassing zijn op gelieerde kredietnemers

                  19.

                  Alle bepalingen die van toepassing zijn op gelieerde kredietnemers, worden toegepast op het niveau van de Bank.

                  20.

                  Binnen het kredietbeleid wordt een specifieke afdeling gewijd aan de regels betreffende de relaties met gelieerde kredietnemers. Gelieerde kredietnemers omvatten werknemers, aandeelhouders, directeuren, managers, evenals hun echtgenoten, kinderen en broers/zussen en rechtspersonen die direct of indirect worden bestuurd door werknemers met een sleutelpositie (d.w.z. werknemers die betrokken zijn bij het besluitvormingsproces van het kredietbeleid), aandeelhouders, directeuren of managers of hun echtgenoten, kinderen of broers/zussen. Bovendien wordt elke openbare instelling of door de overheid gecontroleerde organisatie, elk openbaar bedrijf of elke overheidsinstantie beschouwd als een gelieerde kredietnemer. Politieke partijen worden in het kredietbeleid ook behandeld als een gelieerde kredietnemer. Er wordt bijzondere aandacht besteed aan besluiten betreffende de herstructurering en afwikkeling van leningen aan huidige of voormalige werknemers, directeuren, aandeelhouders, managers en hun familieleden, evenals aan beleid op het gebied van geschiktheid, waardering, registratie van pandrechten en executie van zekerheden bij leningen. De definitie van gelieerde kredietnemers is nader gespecificeerd in een afzonderlijk document.

                  21.

                  De afdeling risicobeheer is verantwoordelijk voor het in kaart brengen van alle gelieerde groepen kredietnemers die één kredietrisico vormen met het oog op een behoorlijk toezicht op de kredietrisicoconcentratie.

                  22.

                  Met betrekking tot leningen aan natuurlijke en rechtspersonen past de Bank op basis van de beste internationale praktijken strikte individuele en geaggregeerde limieten toe voor het maximale leningbedrag dat kan worden toegekend aan één blootstelling aan gelieerde kredietnemers (indien dat überhaupt is toegestaan overeenkomstig de Griekse en EU-wetgeving).

                  23.

                  De Bank houdt afzonderlijk toezicht op gelieerde kredietnemers, waaronder publiekrechtelijke entiteiten en politieke partijen. De verstrekking van nieuwe leningen (7) aan gelieerde kredietnemers (jaarlijks % van Y — 1-leningportefeuilles (8)) mag niet hoger zijn dan de omvang van de totale portefeuille met nieuwe leningen in Griekenland (jaarlijks % van Y — 1-leningportefeuilles). Deze toezegging geldt specifiek ook voor elk type gelieerde kredietnemer (werknemers, aandeelhouders, managers, publieke entiteiten, politieke partij). De kredietbeoordeling van de gelieerde kredietnemers evenals de voorwaarden voor prijsstelling en de mogelijke aangeboden herstructurering is niet gunstiger in vergelijking met de voorwaarden die worden geboden aan soortgelijke maar niet-gelieerde kredietnemers, om zo gelijke omstandigheden te waarborgen in de Griekse economie. Deze verplichting is niet van toepassing op bestaande algemene regelingen ten gunste van werknemers, waarin gesubsidieerde leningen worden aangeboden. De Bank doet maandelijks verslag over de ontwikkeling van deze blootstelling, de hoogte van de omvang van nieuwe kredieten en de recente verzoeken voor een bedrag hoger dan [[…] % van de RWA van de Bank] die aan het kredietcomité moeten worden gericht.

                  24.

                  De kredietcriteria die worden toegepast op werknemers/managers/aandeelhouders zijn niet minder strikt dan die welke worden toegepast op andere, niet-gelieerde kredietnemers. Indien de totale kredietblootstelling aan één werknemer/manager/aandeelhouder meer bedraagt dan een bedrag dat gelijk is aan [[…]] vast salaris voor leningen met zekerheid en een bedrag dat gelijk is aan [[…]] voor leningen zonder zekerheid, wordt de risicopositie direct gerapporteerd aan de monitoring trustee, die kan ingrijpen en het verstrekken van de lening kan opschorten overeenkomstig de in punt 25 van hoofdstuk III van de toezeggingen beschreven procedure.

                  25.

                  Alle leningverzoeken door niet-gelieerde kredietnemers van meer dan [[…] % van de RWA van de Bank] of elke lening die voor de risicopositie voor één groep (gedefinieerd als een groep gelieerde kredietnemers die één kredietrisico vormen) meer bedraagt dan [[…] % van de RWA van de Bank], zullen worden gerapporteerd bij de monitoring trustee die, indien de voorwaarden niet at arm's length zijn vastgesteld of indien er onvoldoende informatie aan de monitoring trustee is verstrekt, het verlenen van de kredietlijn of de lening kan uitstellen met […] werkdagen. In noodgevallen kan die periode worden teruggebracht tot […] werkdagen, mits er voldoende informatie is verstrekt aan de monitoring trustee. Deze periode stelt de monitoring trustee in staat het verzoek bij de Commissie en het HFSF te rapporteren voordat er een definitief besluit wordt genomen door de Bank.

                  26.

                  De herstructurering van leningen die betrekking hebben op gelieerde kredietnemers voldoet aan dezelfde vereisten als voor niet-gelieerde kredietnemers. Bovendien wordt het bestaande kader en beleid met betrekking tot probleemactiva beoordeeld en indien nodig verbeterd. Naar verwachting zullen geherstructureerde leningen van gelieerde kredietnemers afzonderlijk worden gerapporteerd, ten minste per klasse leningactiva en type gelieerde kredietnemer.

         Afdeling C:   Overige beperkingen

      27.
            Verbod op dividend, coupon, wederinkoop, call en terugkoop
         : Tenzij de Commissie anderszins instemt met een vrijstelling, zegt Griekenland toe dat:

                  a)

                  de Bank geen coupons zal betalen voor hybride kapitaalinstrumenten (of andere instrumenten waarvoor de couponbetaling discretionair is) of dividenden voor eigenvermogensinstrumenten en achtergestelde schuldinstrumenten, tenzij hiervoor een wettelijke verplichting bestaat. […] De Bank zal geen reserves vrijmaken om zichzelf in een dergelijke positie te brengen. In geval van twijfel of indien voor de toepassing van deze toezegging een wettelijke verplichting bestaat, legt de Bank aan de Commissie een voorgestelde coupon- of dividendbetaling ter goedkeuring voor;

                  b)

                  de Bank geen eigen aandelen zal terugkopen of een call-optie zal uitoefenen met betrekking tot deze eigenvermogensinstrumenten en achtergestelde schuldinstrumenten;

                  c)

                  de Bank geen hybride kapitaalinstrumenten zal terugkopen.

            28.
            Verbod op overnames
         : Griekenland zegt toe dat de Bank geen belang (activa of aandelenoverdracht) zal verwerven in een onderneming. Dit overnameverbod is zowel van toepassing op ondernemingen die de rechtsvorm van een vennootschap hebben, als op activapakketten die een activiteit vormen (9).
      i)
            Vrijstelling waarvoor voorafgaande toestemming van de Commissie vereist is
         : Niettegenstaande dat verbod kan de Bank na goedkeuring van de Commissie en indien nodig op voorstel van het HFSF activiteiten en ondernemingen overnemen indien dit in uitzonderlijke omstandigheden noodzakelijk is om de financiële stabiliteit te herstellen of een daadwerkelijke mededinging te garanderen.
      ii)
            Vrijstelling waarvoor geen voorafgaande toestemming van de Commissie vereist is
         : De Bank kan aandelen in ondernemingen verwerven indien:

                  a)

                  de door de Bank betaalde aankoopprijs voor een overname lager is dan [[…]] % van de balansomvang (10) van de Bank op de datum van inwerkingtreding van de toezeggingen (11); en

                  b)

                  de door de Bank voor dergelijke overnames betaalde cumulatieve aankoopprijzen vanaf de datum van inwerkingtreding van de toezeggingen tot het einde van de herstructureringsperiode minder bedragen dan [[…] %] van de balansomvang van de Bank op de datum van inwerkingtreding van de toezeggingen.

            iii)
            Activiteiten die niet onder het overnameverbod vallen
         : Het overnameverbod is niet van toepassing op overnames die plaatsvinden in het kader van een normale bedrijfsvoering in de banksector bij het beheer van bestaande vorderingen ten aanzien van noodlijdende bedrijven.
      29.
            Advertentieverbod
         : Griekenland zegt toe dat de Bank zich zal onthouden van het promoten van staatssteun en geen agressieve commerciële strategieën zal gebruiken die zonder de steun van Griekenland niet zouden plaatsvinden.
      HOOFDSTUK IV.   MONITORING TRUSTEE

                  1.

                  Griekenland zegt toe dat de Bank het mandaat van de door de Commissie goedgekeurde en door de Bank benoemde monitoring trustee op 16 januari 2013 zal wijzigen en verlengen tot het einde van de herstructureringsperiode. De Bank zal tevens het toepassingsgebied van dat mandaat verruimen tot het toezicht op i) het herstructureringsplan en ii) alle in dit document uiteengezette toezeggingen.

                  2.

                  Griekenland zal vier weken na de datum van inwerkingtreding van de toezeggingen bij de Commissie de volledige voorwaarden van het gewijzigde mandaat indienen, met vermelding van alle bepalingen die nodig zijn om de monitoring trustee in staat te stellen zijn taken overeenkomstig deze toezeggingen te vervullen.

                  3.

                  Aanvullende bepalingen betreffende de monitoring trustee worden in een afzonderlijk document gespecificeerd.

         De secretaris-generaal

      Christina PAPAKONSTANTINOU

         (1)  Verordening (EG) nr. 659/1999 van de Raad van 22 maart 1999 tot vaststelling van nadere bepalingen voor de toepassing van artikel 108 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (PB L 83 van 27.3.1999, blz. 1).

         (2)  Dit bedrag is exclusief de kosten in verband met TEKE/Skelos Exygiansis (bankafwikkelingsregeling).

         (3)  Dit is niet van toepassing op de verkoop van vastgoed. In dergelijke gevallen kan de Bank krediet aan de verkoper verstrekken indien dat in overeenstemming met prudentiële kredietpraktijken gebeurt. Met het oog op het verifiëren van de toezegging om de niet-Griekse activa af te bouwen, worden alle nieuwe kredieten die onder de definitie van niet-Griekse activa vallen, in aanmerking genomen.

         (4)  Voor de toepassing van deze toezegging wordt het begrip „leningen” in brede zin geïnterpreteerd als elk soort financiering, bijv. een kredietfaciliteit, garantie enz.

         (5)  Ter verduidelijking, onder „andere banken” wordt verstaan: elke bank of financiële instelling ter wereld.

         (6)  Ter verduidelijking, voor de toepassing van deze toezegging worden onder „alle kredietnemers” ook de „private banking”-klanten van de Bank verstaan.

         (7)  Ter verduidelijking, de verstrekking van nieuwe leningen omvat tevens de roll-over van leningen en de herstructurering van bestaande leningen.

         (8)  Ter verduidelijking, onder „jaarlijks % van Y — 1-leningportefeuiles” wordt verstaan de omvang van de nieuwe leningen als percentage van de portefeuilles aan het einde van het voorgaande jaar. De hoogte van de RWA is de hoogte aan het einde van het jaar.

         (9)  Ter verduidelijking, de activiteiten van de Bank op het gebied van private equity/durfkapitaal zijn uitgesloten van de toepassing van deze toezegging. In dit verband dient de Bank bij de Commissie een formeel verzoek in dat tevens een bedrijfsplan omvat voor die rechtspersoon.

         (10)  Ter verduidelijking, voor de toepassing van deze toezegging is de balansomvang gelijk aan de totale activa van de Bank.

         (11)  Ter verduidelijking, indien overeenkomstig punt i., paragraaf 28, van hoofdstuk III van de toezeggingen van de Commissie toestemming wordt verkregen voor het opheffen van het verbod, wordt de balans van de Bank op de datum van inwerkingtreding van de toezeggingen zo berekend dat deze tevens de activa van de overgenomen activiteiten of overgenomen activa op de datum van de overname omvat.

      Aanhangsel I

         MACRO-ECONOMISCHE PROGNOSES VOOR DE GRIEKSE BINNENLANDSE ACTIVITEITEN

                  % jaarlijkse groei (tenzij anders vermeld)

                  2012

                  2013

                  2014

                  2015

                  2016

                  2017

                  Cumulatief groeipercentage in 2013-2017

                  Reëel bbp

                  – 6,4

                  – 4,2

                  0,6

                  2,9

                  3,7

                  3,5

                  6,4

                  Nominale groei van leningen in Griekenland

                  – 6,4

                  – 4,2

                  0,6

                  2,9

                  3,7

                  3,5

                  6,4

                  Bbp-deflator

                  – 0,8

                  – 1,1

                  – 0,4

                  0,4

                  1,1

                  1,3

                  1,3

                  Vastgoedprijzen

                  – 11,7

                  – 10

                  – 5

                  0

                  2

                  3,5

                  Nominaal besteedbaar gezinsinkomen

                  – 8,8

                  – 9,5

                  – 0,3

                  – 0,4

                  2,6

                  3,6

                  – 4,5

                  Deposito's van de particuliere sector

                  – 7

                  1,3

                  1

                  3,4

                  5

                  5

                  16,6

                  Werkloosheid (%)

                  24,2

                  27

                  26

                  24

                  21

                  18,6

                  Herfinancieringspercentage van de ECB (%)

                  0,75

                  0,5

                  0,5

                  1

                  1,5

                  1,75

                  NPL-vormingspiek

                  2H2014

                  Euribor, drie maanden (gemiddeld, %)

                  0,24

                  0,43

                  0,75

                  1,25

                  1,80

                  Toegang tot kapitaalmarkten — repo's

                  JA-Neen maximum

                  Toegang tot kapitaalmarkt — gedekt/preferent niet gedekt

                  JA — tot 500 miljoen EUR elk

                  JA — tot 1 miljard EUR elk

                  JA-Neen maximum