title: Besluit (EU) 2016/2394 van de Commissie van 26 mei 2014 betreffende de door Hongarije toegekende staatssteun ten gunste van ValDeal Innovációs Szolgáltató Zártkörűen Működő Részvénytársaság (steunmaatregel SA.33186 (2012/C) (ex 2011/NN)) (Kennisgeving geschied onder nummer C(2014) 3193) (Voor de EER relevante tekst )

text:
               30.12.2016

               NL

               Publicatieblad van de Europese Unie

               L 359/1

         BESLUIT (EU) 2016/2394 VAN DE COMMISSIE
   van 26 mei 2014
   betreffende de door Hongarije toegekende staatssteun ten gunste van ValDeal Innovációs Szolgáltató Zártkörűen Működő Részvénytársaság (steunmaatregel SA.33186 (2012/C) (ex 2011/NN))

         (Kennisgeving geschied onder nummer C(2014) 3193)

   (Slechts de tekst in de Hongaarse taal is authentiek)
   (Voor de EER relevante tekst)
   DE EUROPESE COMMISSIE,
   Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, en met name artikel 108, lid 2, eerste alinea,
   Gezien de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte, en met name artikel 62, lid 1, onder a),
   Na de belanghebbenden overeenkomstig de genoemde artikelen te hebben aangemaand hun opmerkingen te maken (1), en gezien deze opmerkingen,
   Overwegende hetgeen volgt:
   1.   PROCEDURE

               (1)

               Op 12 augustus 2008 stelde de Commissie een onderzoek in met betrekking tot de Hongaarse steunregeling „Het gebruik en de toepassing van het Fonds voor onderzoek en technologische innovatie” HU 21/2004 (SA.15588 (MX 23/2008)) (hierna „de regeling” genoemd), die bij de toetreding van Hongarije als bestaande staatssteun werd beschouwd (2). Dit onderzoek betrof staatssteun die in het kader van de regeling in de periode 2004-2006 was toegekend.

               (2)

               Er werden drie begunstigden geselecteerd voor een diepgaande analyse (3), waaronder ValDeal Innovációs Szolgáltató Zártkörűen Működő Részvénytársaság (ValDeal Innovatiediensten, een besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid) (hierna „ValDeal” genoemd). In alle drie de gevallen werden onregelmatigheden vastgesteld.

               (3)

               Een van de onderzochte bedrijven betaalde tijdens de onderzoeksfase vrijwillig de steun met interest terug. De Commissie zette bijgevolg het onderzoek naar die begunstigde stop.

               (4)

               In het kader van de onderzoeksprocedure (SA.15588) vroeg de Commissie op 12 juni 2009, 21 januari 2010, 30 augustus 2010, 22 december 2010 en 17 februari 2011 informatie over ValDeal. De Hongaarse autoriteiten dienden op 17 september 2009, 30 maart 2010, 26 oktober 2010, 6 december 2010, 8 december 2010, 2 februari 2011, 24 februari 2011 en 1 april 2011 informatie in.

               (5)

               Omdat de bezwaren van de Commissie met betrekking tot de twee overige begunstigden, waaronder ValDeal, door de Hongaarse autoriteiten niet volledig waren weggenomen, werd de zaak op 16 juni 2011 als niet-aangemelde steun geregistreerd onder nummer SA.33186 (2011/NN).

               (6)

               In oktober 2011 betaalde de andere begunstigde (niet ValDeal) vrijwillig de steun met interest terug. De Commissie zette bijgevolg het onderzoek naar die begunstigde stop (4).

               (7)

               Bijgevolg heeft onderhavig besluit uitsluitend betrekking op de aan ValDeal toegekende staatssteun (hierna „de maatregel” genoemd).

               (8)

               De Commissie vroeg op 9 februari 2012 en 18 april 2012 informatie over ValDeal. De Hongaarse autoriteiten dienden op 1 september 2011, 19 oktober 2011, 29 februari 2012, 12 maart 2012, 18 juni 2012, 26 juni 2012, 4 juli 2012 en 12 september 2012 informatie in.

               (9)

               Op 6 september 2011 vond in de kantoren van de diensten van de Commissie in Brussel een bijeenkomst plaats met de Hongaarse autoriteiten en de vertegenwoordigers van de begunstigde.

               (10)

               Bij schrijven van 18 april 2012 stelden de diensten van de Commissie de Hongaarse autoriteiten ervan in kennis dat, op basis van de toen beschikbare informatie, de steun aan ValDeal niet kon worden aangemerkt als steun voor een O&O-project. De diensten van de Commissie waren echter van mening dat de steun aan ValDeal voorlopig verenigbaar kon worden verklaard op grond van artikel 4 van Verordening (EG) nr. 70/2001 van de Commissie (5) (hierna „de groepsvrijstellingsverordening voor kmo's” genoemd). Om die reden werd de Hongaarse autoriteiten verzocht om na te gaan of de maatregel voldoet aan alle eisen van die verordening en om de ondersteunende informatie in te dienen. De diensten van de Commissie deelden de Hongaarse autoriteiten ten slotte mee dat, indien het werkelijke door ValDeal ontvangen steunbedrag hoger was dan het krachtens de groepsvrijstellingsverordening voor kmo's toegelaten steunbedrag, het verschil zou moeten worden teruggevorderd, samen met de toepasselijke interest, die moest worden berekend volgens de regels inzake de berekeningsmethode voor het referentiepercentage in terugvorderingsprocedures (6).

               (11)

               Bij schrijven van 18 juni 2012 deelden de Hongaarse autoriteiten de diensten van de Commissie mee dat de steun aan ValDeal niet mag worden beoordeeld op grond van artikel 4 van de groepsvrijstellingsverordening voor kmo's, zonder enige verdere uitleg.

               (12)

               Op 19 december 2012 besliste de Commissie om een formele onderzoeksprocedure in te leiden. Het besluit van de Commissie om de procedure in te leiden (hierna „het besluit tot inleiding van de procedure” genoemd) is in het Publicatieblad van de Europese Unie
                   (7) bekendgemaakt. De Commissie nodigde de belanghebbenden uit hun opmerkingen te maken.

               (13)

               Op 22 februari 2013 dienden de Hongaarse autoriteiten naar aanleiding van het besluit tot inleiding van de procedure hun opmerkingen in. Twee belanghebbenden, met name ValDeal en het European Business & Innovation Centre Network (EBN) (8) dienden respectievelijk op 13 maart 2013 en 14 maart 2013 hun opmerkingen in.

               (14)

               Op 5 april 2013 werden de opmerkingen van de belanghebbenden aan de Hongaarse autoriteiten overgemaakt, die bij schrijven van 8 mei 2013 bevestigden dat ze geen verdere opmerkingen wensten te maken.

               (15)

               Bij e-mail van 18 juni 2013 werd de Hongaarse autoriteiten verzocht om een termijn te specificeren voor de terugvordering van de steun. Zij stuurden hun antwoord dezelfde dag nog. Op 26 juni 2013 dienden de Hongaarse autoriteiten een tabel in met de kosten die aanmerking komen. Aangezien deze nieuwe informatie onduidelijke elementen bevatte ten aanzien van eerder ingediende informatie, werd op 5 juli 2013 een verzoek om inlichtingen verstuurd. Na twee verzoeken voor een verlenging van de termijn, dienden de Hongaarse autoriteiten op 7 oktober 2013 hun antwoord in.

               (16)

               Nadat de diensten van de Commissie informele verzoeken om verduidelijking hadden verstuurd, gaven de Hongaarse autoriteiten bij e-mail van 12 februari 2014 te kennen dat ValDeal een deel van de steun heeft doorgegeven aan bepaalde klanten in overeenstemming met de de-minimisdrempels en de cumuleringsregels.

         2.   BESCHRIJVING VAN DE REGELING EN VAN VALDEAL

   2.1.   Beschrijving van de regeling

               (17)

               De rechtsgrondslag van de regeling is Wet XC van 2003 betreffende het Fonds voor onderzoek en technologische innovatie (a Kutatási és Technológiai Innovációs Alapról) en Regeringsbesluit nr. 133/2004 van 29 april 2004 betreffende het beheer en de toepassing van het Fonds voor onderzoek en technologische innovatie.

               (18)

               De begroting van de regeling bedroeg 7 909 784 000 HUF (ongeveer 31,25 miljoen EUR (9)) voor 2006. De regeling werd uitsluitend gefinancierd met overheidsmiddelen (10).

               (19)

               De doelstelling van de regeling was de ondersteuning van onder andere O&O-activiteiten in Hongarije, zonder voorrang te geven aan bepaalde sectoren of de omvang van de begunstigde ondernemingen te beperken. De steun werd verleend in de vorm van subsidies, zachte leningen en rentesubsidies. Overeenkomstig de rechtsgrondslag van de regeling kon niet alleen steun beschikbaar worden gesteld voor O&O, maar ook voor risicokapitaal, opleiding, werkgelegenheid, investeringen (regionale steun) en de-minimismaatregelen.

               (20)

               Een van de begunstigden die uit hoofde van de regeling steun kregen, was ValDeal. De onderneming ontving O&O-staatssteun uit de begroting van 2006 van de regeling voor het O&O-project „Ontwikkeling van het Hongaarse model van geïntegreerd innovatiebeheer” (hierna „het project” genoemd). Het project zou voor 11 % bestaan uit industrieel onderzoek en voor 89 % uit experimentele ontwikkeling.

         2.2.   Beschrijving van ValDeal en het uitgevoerde project

   2.2.1.   De activiteiten van ValDeal in het kader van het gesteunde project

               (21)

               ValDeal, een kleine onderneming die in 2006 werd opgericht (11), ontving een niet-terugvorderbare subsidie van 472 508 090 HUF (ongeveer 1,86 miljoen EUR) voor het project. Het project kostte in totaal 1 001 134 111 HUF (ongeveer 3,95 miljoen EUR) en de eigen bijdrage van ValDeal bedroeg 528 626 021 HUF (ongeveer 2,08 miljoen EUR) (12). De uitvoeringsperiode van het project liep van 1 december 2006 tot en met 30 november 2010 (13) en de steun werd in termijnen uitgekeerd.

               (22)

               De doelstelling van het project was de ontwikkeling van een specifiek innovatiebeheersysteem voor Hongarije en Midden- en Oost-Europa „op basis waarvan systematisch toezicht kan worden gehouden op wetenschappelijke/technologische projecten, uitvindingen en startende bedrijven om vast te stellen welke het hoogste commercialiseringspotentieel hebben, en op basis waarvan ze kunnen worden geholpen bij het opstellen van businesscases en het samenstellen van vergunningsportefeuilles om mogelijke investeerders aan te trekken, of het rendement van deze projecten kan worden vergroot door nieuwe markten aan te spreken, nieuwe productlijnen in te voeren of gewoon nieuwe ideeën om te zetten in ondernemingen” (14).

               (23)

               In de eerste fase van het project werd onder licentie staande knowhow op het gebied van innovatiebeheer gekocht van het IC2 Institute van de University of Texas en de Duitse INNO AG, die een jarenlange ervaring hebben op het gebied van starterscentra, innovatiebeheer en commercialisering van intellectuele eigendom. ValDeal kocht ook opleidingsmateriaal op het gebied van innovatiebeheer van de University of Texas voor haar personeel.

               (24)

               Op grond van de regeling was ValDeal verplicht verschillende diensten kosteloos aan haar klanten te verlenen. Bepaling 1.1 van de subsidieovereenkomst bepaalt het volgende:
               „De begunstigde (ValDeal) belooft om […] tijdens de uitvoeringstermijn van het project kosteloos en zonder tegenprestatie, minstens honderd innovatieve technologieën of producten te zoeken, te identificeren en te analyseren en de meest bruikbare te selecteren.”

               (25)

               ValDeal beweerde dat haar O&O-project erin bestond de aangekochte knowhow aan te passen aan de Hongaarse en Midden- en Oost-Europese bedrijfsomgeving. Op basis van dit aangepaste model verleende ValDeal kosteloos diensten op het gebied van innovatiebeheer met betrekking tot 60 „ideeën” (waarvan 18 van ondernemingen en de rest van individuele onderzoekers) die door middel van een door ValDeal georganiseerde wedstrijd uit een totaal van 600 ideeën waren geselecteerd.

               (26)

               ValDeal vatte haar activiteiten in het kader van het project als volgt samen: „de taken kunnen als volgt worden ingedeeld: het overnemen van de Amerikaanse en Europese knowhow op het gebied van innovatiebeheer; verzamelen, screenen en beoordelen van onderzoeksresultaten en ideeën met betrekking tot producten, technologie en diensten, selectie van projecten met een groot potentieel; bedrijfsontwikkeling, licentiëring, commercialisering van knowhow; ontwikkeling van geïntegreerde innovatiebeheerdiensten; opleiding; verspreiding en mededeling van de resultaten; duurzaamheid van de resultaten” (15).

               (27)

               De diensten die ValDeal verleende aan de uitvinders of bedrijven, bestonden doorgaans uit „het ontwikkelen van een startpagina; het ontwikkelen van creativiteit; het genereren van ideeën; open innovatie; het identificeren van ideeën met betrekking tot producten, technologie en diensten; het controleren van onderzoeksresultaten; het identificeren van innoverende ondernemingen of bedrijven met innovatiepotentieel; het schrijven en beheren van offertes/subsidieaanvragen; het geven van opleidingen; bescherming van intellectuele eigendom; bemiddeling; het afstemmen van O&O-capaciteiten; tussentijds beheer; marketing en marktonderzoek; communicatie; het opstellen van bedrijfsplannen; het uitvoeren van haalbaarheidsstudies; nationale en internationale netwerkvorming; netwerkvorming met business angels en investeerders; zoektocht naar investeerders; het beheren van investeringsprocedures; het verzamelen en verspreiden van goede/beste praktijken” (16).

               (28)

               Volgens ValDeal diende het originele model te worden aangepast om rekening te houden met de verschillen tussen de Hongaarse context en die van de meer ontwikkelde Europese landen of de VS. Volgens ValDeal waren dit de grootste verschillen: in Hongarije „is er geen innovatiegunstige maatschappelijke en economische omgeving; is er geen institutioneel beginkapitaal; is het nationale innovatiesysteem niet doeltreffend; is er geen beleidsvormende instelling verantwoordelijk voor de strategische organisatie en doeltreffende werking van innovatie; is er geen personeel opgeleid voor innovatiebeheer; is er in de kenniscentra niemand gekwalificeerd en bekwaam/bevoegd op het gebied van technologieoverdracht en innovatiebeheer; zijn er zeer weinig internationale samenwerkingen op het gebied van innovatie” (17). ValDeal zegt ook dat de innovatiecultuur in Hongarije anders is. Zo „beschikken projectbeheerders niet over de nodige informatie over de betreffende markt en concurrenten”; „zijn projectbeheerders in de meeste gevallen niet geschikt om het bedrijf te leiden […], aanvaarden zij vaak niet dat het wetenschappelijke beheer van het project moet worden losgekoppeld van het algemene beheer en het bedrijfsbeheer”; is het beheer van intellectuele-eigendomsrechten niet zoals het hoort te zijn; of is er, in bepaalde gevallen, een „bijna volledig gebrek aan bedrijfsethiek” (18).

         2.2.2.   Bescherming van intellectuele-eigendomsrechten

               (29)

               Een argument dat ValDeal aanhaalde om aan te tonen dat het project een O&O-project was, is dat de onderneming bescherming van intellectuele-eigendomsrechten voor haar onderzoeksresultaten heeft gevraagd (19). ValDeal maakte melding van twee soorten bescherming van intellectuele-eigendomsrechten die zij had ontvangen:

                           —

                           ten eerste vermeldde ValDeal dat zij twee handelsmerken had geregistreerd bij het Hongaars Octrooibureau: een voor haar logo (registratienr. 191345) en een voor de titel „ValDeal Integrált Innováció-menedzsment Modell” (Model van ValDeal voor geïntegreerd innovatiebeheer) (registratienr. 206941);

                           —

                           ten tweede heeft ValDeal haar model van geïntegreerd innovatiebeheer vrijwillig bij het Hongaars Octrooibureau geregistreerd (20). Volgens de website van het Hongaars Octrooibureau brengt de vrijwillige registratie van werken niet dezelfde mate van rechtsbescherming teweeg als auteursrecht of een andere vorm van intellectueel eigendomsrecht. Dergelijke registratie dient gewoon als bewijs dat, op datum van registratie bij het Hongaars Octrooibureau, het werk of de juridische verwezenlijking waarvan de aanvrager claimt de eigenaar te zijn, bestond met de geregistreerde inhoud (21).

         2.2.3.   Gelijksoortige door de EU gefinancierde projecten

               (30)

               In later ingediend bewijsmateriaal om aan te tonen dat het project een O&O-project was, haalde ValDeal voorbeelden aan van door de EU gefinancierde projecten (zie hieronder) en voerde zij aan dat dit gelijksoortige O&O-projecten waren die werden gefinancierd uit hoofde van het vijfde kaderprogramma (hierna „KP5” genoemd) of het zesde kaderprogramma (hierna „KP6” genoemd) (22), en dat het project van ValDeal bijgevolg als een O&O-project moest worden aangemerkt. Dit zijn de projecten die ValDeal als voorbeeld aanhaalde:

                           —

                           „Creative trainer” — Dit project beoogde de ontwikkeling van een cursus creativiteits- en innovatiebeheer en werd ondersteund door het programma „Een leven lang leren” van de Commissie. De doelstelling van dit programma was het bevorderen van leerervaringen en het ontwikkelen van de onderwijs- en opleidingssector in heel Europa (23). Op basis van deze informatie blijkt „Creative Trainer” geen O&O-project te zijn;

                           —

                           „Womentor” — Het project beoogde de ondersteuning van de deelname van vrouwelijke ondernemers aan Europese onderzoeksprojecten en werd ook gefinancierd in het kader van het programma „Een leven lang leren”. Daarom blijkt ook dit geen O&O-project te zijn;

                           —

                           „ImMediaTe” — Het project beoogde de totstandbrenging van een sectoraal platform voor kmo's in de digitalemediasector en de creatieve sectoren om hen te voorzien van coaching en opleiding over het ontwikkelen en financieren van digitale ondernemingen. Het project werd gefinancierd in het kader van het kaderprogramma voor concurrentievermogen en innovatie (24). De doelstellingen van dit programma zijn het bevorderen van het mededingingsvermogen van Europese bedrijven in het algemeen, en meer specifiek het bevorderen van een betere toepassing en een beter gebruik van ICT, het bevorderen van het gebruik van hernieuwbare energie en van energie-efficiëntie, het ondersteunen van innovatieactiviteiten, het zorgen voor een betere toegang tot financiering en het verlenen van bedrijfsondersteuningsdiensten. Op basis van deze informatie blijkt het ImMediaTe-project ook hoofdzakelijk een opleidingsproject te zijn;

                           —

                           „NIM-Cube” — Het project beoogde de ontwikkeling van geavanceerde IT-oplossingen voor het meten, beheren en optimaliseren van het hergebruik van kennis en innovatie door bedrijven. Dit project werd inderdaad gefinancierd in het kader van KP5. In tegenstelling tot het project van ValDeal, beoogde het NIM-Cube-project echter de ontwikkeling van nieuwe technische oplossingen, met name software.

         3.   BESLUIT TOT INLEIDING VAN DE FORMELE ONDERZOEKSPROCEDURE

               (31)

               De Commissie besliste op 19 december 2012 de formele onderzoeksprocedure in te leiden. De voorlopige conclusie van de Commissie luidde dat de maatregel een vorm van steun was in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU om de hierna genoemde redenen.

               (32)

               Ten eerste ontving ValDeal een subsidie uit de begroting voor 2006 van staatssteunregeling HU 21/2004. Bijgevolg werd de maatregel aangemerkt als zijnde gefinancierd met overheidsmiddelen.

               (33)

               Ten tweede ontving ValDeal staatssteun om activiteiten uit te voeren die andere marktdeelnemers volledig zelf moesten bekostigen. Het feit dat ValDeal in het kader van de maatregel haar diensten kosteloos verleende, verandert hier niets aan. Bijgevolg dreigt de maatregel de mededinging te vervalsen door ValDeal een selectief voordeel te verlenen.

               (34)

               Ten derde heeft de maatregel duidelijk een ongunstige invloed op de handel tussen lidstaten. ValDeal kocht knowhow op het gebied van innovatiebeheer van de Amerikaanse University of Texas en de Duitse INNO AG aan. Bijgevolg kon de maatregel de handel tussen lidstaten ongunstig beïnvloeden. Bovendien probeerde ValDeal de diensten ook te verlenen aan bedrijven in andere Midden- en Oost-Europese landen.

               (35)

               De Commissie had twijfels over de verenigbaarheid van de steun met de interne markt. Ze twijfelde met name of de steun aan ValDeal kon worden aangemerkt als verenigbaar met de interne markt op grond van de O&O&I-kaderregeling van 1996, of op grond van andere instrumenten.

         3.1.   Verenigbaarheid op grond van de O&O&I-kaderregeling

   3.1.1.   O&O-gehalte

               (36)

               De Commissie concludeerde dat geen enkele van de hierboven vermelde diensten van ValDeal kon worden aangemerkt als innovatie omdat ze al werden verleend door IT-dienstverleners, advocaten, octrooiagenten, consultants, „business angels” enz. en reeds in verschillende vormen op de markt aanwezig waren. Het blijkt eigenlijk dat het project bestond uit het testen van de doeltreffendheid van knowhow op het gebied van innovatiebeheer of van een dergelijk model dat door derde partijen werd geleverd en het gewoon aanpassen van deze knowhow/dit model aan de Hongaarse bedrijfsomgeving (door bijvoorbeeld in het Hongaars te vertalen).

               (37)

               Bovendien beweert ValDeal dat bij de aanpassing van de aangekochte knowhow op het gebied van innovatiebeheer of van een dergelijk aangekocht model bepaalde beheerdiensten, zoals persoonlijke coaching van uitvinders, extra werden benadrukt ten opzichte van wat in een meer ontwikkelde bedrijfscultuur wordt gedaan. De Commissie meende echter dat ValDeal in hoofdzaak exact dezelfde diensten verleende als de diensten in het aangekochte innovatiebeheermodel.

               (38)

               ValDeal voerde geen echte, authentieke O&O-activiteiten uit, maar verleende eerder diensten om de O&O&I-activiteiten van andere entiteiten, met name haar klanten, te stimuleren. ValDeal liet zelf weten dat „60 tot 80 intensieve O&O-banen werden gecreëerd” (25) in de ondernemingen waaraan zij haar diensten heeft verleend.

         3.1.2.   Registratie van intellectuele-eigendomsrechten

               (39)

               De verordening inzake het Gemeenschapsmerk bepaalt het volgende: „Gemeenschapsmerken kunnen worden gevormd door alle tekens die vatbaar zijn voor grafische voorstelling, met name woorden, met inbegrip van namen van personen, tekeningen, letters, cijfers, vormen van waren of van verpakking, mits deze de waren of diensten van een onderneming kunnen onderscheiden” (26). Het belangrijkste doel van een handelsmerk is met andere woorden niet het beschermen van O&O-resultaten van een onderneming, maar het onderscheiden van de onderneming van andere entiteiten. Een handelsmerk kan dus op zich niet dienen als bewijs dat de onderneming die het handelsmerk bezit, een O&O-activiteit heeft uitgevoerd in de zin van de O&O&I-kaderregeling van 1996.

               (40)

               De Commissie stelde ook dat het feit dat ValDeal voor haar werkresultaten geen octrooien of andere intellectuele-eigendomsrechten heeft geregistreerd of kon registreren dan een handelsmerk, een sterke aanwijzing is dat het project niet tot de nodige onderzoeksresultaten leidde om bescherming door middel van een octrooi te krijgen.

               (41)

               Hoewel het waar is dat een onderneming kan beslissen haar octrooieerbare kennis of uitvinding als knowhow of een bedrijfsgeheim te beschermen in plaats van er formeel een patent voor te registreren, is de algemene bewering van ValDeal dat ze haar eigen knowhow zou ontwikkelen door de uitvoering van het project, niet voldoende om te bewijzen dat dergelijk project gepaard ging met echte O&O in de zin van de O&O&I-kaderregeling.

         3.1.3.   Gelijksoortige EU-projecten

               (42)

               Ten eerste onderzocht de Commissie de projecten in kwestie en stelde zij vast dat, op één na, geen enkel project werd gefinancierd uit hoofde van KP5 of KP6, maar in het kader van ruimere programma's voor opleiding, onderwijs en mededingingsvermogen, die, volgens de Hongaarse autoriteiten, bepaalde gelijkenissen vertoonden met het project van ValDeal.

               (43)

               Ten tweede beoogde het NIM-Cube-project, waarmee O&O gepaard zou zijn gegaan, de ontwikkeling van nieuwe IT-oplossingen, waardoor het niet vergelijkbaar was met dat van ValDeal. De Commissie was bijgevolg van mening dat elke gelijkenis tussen de hiervoor genoemde projecten en dat van ValDeal geen bewijs was dat de activiteiten van ValDeal O&O-projecten in de zin van de O&O&I-kaderregeling zouden vormen.

         3.2.   Verenigbaarheid op grond van andere instrumenten

               (44)

               De Commissie verzocht in het besluit tot inleiding van de procedure opmerkingen te maken over mogelijke alternatieve verenigbaarheidsgronden.

         3.2.1.   Verenigbaarheid met Verordening (EG) nr. 1628/2006 van de Commissie
       (27)
      (hierna „groepsvrijstellingsverordening regionale steun” genoemd)

               (45)

               De Commissie herinnerde in het besluit tot inleiding van de procedure eraan dat, overeenkomstig artikel 4 van de groepsvrijstellingsverordening regionale steun, steun voor initiële investeringen van de aanmeldingsverplichting is vrijgesteld als de steun voldoet aan de volgende algemene en specifieke voorwaarden.

               (46)

               De eerste algemene voorwaarde is dat de steun wordt verleend in voor regionale steun in aanmerking komende gebieden. Het hele Hongaarse grondgebied was en is een steungebied dat in aanmerking komt voor regionale steun. De hoofdzetel van ValDeal is in Budaörs, een stad in het comitaat Pest in Centraal-Hongarije (Közép-Magyarország). Het comitaat Pest was tot en met 31 december 2006 een steungebied op grond van artikel 87, lid 3, onder a), VEG (28). Bijgevolg lijkt aan de eerste algemene voorwaarde te zijn voldaan.

               (47)

               De tweede algemene voorwaarde is dat de steunintensiteit het regionalesteunplafond, dat geldt op het tijdstip dat de steun wordt toegekend, niet overschrijdt. ValDeal beweerde een steunintensiteit te hebben ontvangen van 47,03 %. Het steunplafond voor het comitaat Pest in 2006 was 40 %. Dit plafond kon worden verhoogd met nog eens 20 % voor begunstigden die werden aangemerkt als kleine ondernemingen (29), waardoor de maximale steunintensiteit opliep tot 60 %. Volgens de Hongaarse autoriteiten was ValDeal een micro-onderneming in 2006, het jaar waarin het werd opgericht, en een kleine onderneming in 2007 (30). Voor de beoordeling van deze voorwaarde moeten de in aanmerking komende kosten opnieuw worden berekend in het licht van de hieronder genoemde specifieke voorwaarden.

               (48)

               Voor wat de specifieke verenigbaarheidsvoorwaarden voor steun voor initiële investeringen betreft, bepaalt artikel 4, lid 2, onder b), van de groepsvrijstellingsverordening regionale steun dat, als immateriële activa in aanmerking worden genomen voor de berekening van de in aanmerking komende kosten, ze i) uitsluitend in de vestiging die de regionale steun ontvangt, worden geëxploiteerd; ii) als afschrijfbare activa worden beschouwd; iii) van derden tegen marktvoorwaarden worden verworven; iv) deel uitmaken van de activa van de onderneming en gedurende ten minste vijf jaar of, in het geval van kmo's, zoals ValDeal, drie jaar, in de regionale steun genietende vestiging behouden blijven. Terwijl er bewijzen waren dat ValDeal de knowhow heeft gekocht tegen marktvoorwaarden, had de Commissie geen informatie om te oordelen of aan voorwaarden i), iii) en iv) werd voldaan. Bijgevolg nodigde zij de belanghebbende partijen uit om de betreffende informatie te verstrekken.

               (49)

               Daarnaast bepaalt artikel 4, lid 2, onder a), van de groepsvrijstellingsverordening regionale steun dat de investering ten minste vijf jaar (drie in het geval van kmo's) in de ontvangende regio behouden moet blijven nadat de investering volledig is uitgevoerd. Het project was voltooid op 30 november 2010 en ValDeal bleef haar activiteiten in Centraal-Hongarije tot en met 30 november 2013 uitoefenen. Bijgevolg blijkt aan deze specifieke voorwaarde te zijn voldaan.

               (50)

               Tot slot moet de begunstigde, overeenkomstig artikel 4, lid 2, onder c), van de groepsvrijstellingsverordening regionale steun, wanneer de steun op basis van materiële of immateriële investeringskosten wordt berekend, een financiële bijdrage verstrekken van ten minste 25 %. ValDeal droeg 52,97 % van de totale projectkosten bij. Bijgevolg blijkt aan deze specifieke voorwaarde te zijn voldaan.

               (51)

               De Commissie nodigde derhalve de belanghebbenden uit om informatie te verstrekken zodat kon worden nagegaan, of i) de steun aan ValDeal kon worden beoordeeld op grond van de groepsvrijstellingsverordening regionale steun en, met name, ii) de intensiteit van dergelijke steun voldeed aan de toepasselijke steunintensiteiten, rekening houdend met de in aanmerking komende kosten die relevant zijn op grond van voornoemde verordening.

         3.2.2.   Verenigbaarheid met Verordening (EG) nr. 70/2001 (hierna „groepsvrijstellingsverordening voor kmo's” genoemd)

               (52)

               Overeenkomstig artikel 4 van de groepsvrijstellingsverordening voor kmo's is steun voor investeringen in materiële en immateriële activa verenigbaar met de interne markt en vrijgesteld van de aanmeldingsverplichting indien hij aan de voorwaarde voldoet dat de investering plaatsvindt in een gebied dat op het tijdstip dat de steun wordt verleend, voor regionale steun in aanmerking komt en de steunintensiteit het plafond dat voor regionale-investeringssteun is vastgesteld op de goedgekeurde regionalesteunkaart niet overschrijdt met meer dan 15 procentpunten in gebieden waarop artikel 107, lid 3, onder a), VEU van toepassing is, mits de totale nettosteunintensiteit niet meer dan 75 % bedraagt. De hogere regionalesteunplafonds zĳn slechts van toepassing, indien de steun wordt verleend op voorwaarde dat de investering ten minste gedurende vĳf jaar behouden blĳft in het gebied waar de steun wordt verleend, en op voorwaarde dat de begunstigde onderneming ten minste voor 25 % in de kosten van de investering bĳdraagt.

               (53)

               Zoals hiervoor gezegd, was en is het hele Hongaarse grondgebied een steungebied dat in aanmerking komt voor regionale steun. Het comitaat Pest, waar de hoofdzetel van ValDeal is gevestigd, was tot en met 31 december 2006 een gebied onder artikel 107, lid 3, onder a), met een steunplafond van 40 %. Daarom mocht in december 2006 overeenkomstig de groepsvrijstellingsverordening voor kmo's een maximale steunintensiteit van 40 % + 15 % = 55 % worden toegepast in het comitaat Pest, op voorwaarde dat de investering ten minste gedurende vijf jaar behouden bleef in het gebied waar de steun werd verleend.

               (54)

               De Commissie nodigde derhalve de belanghebbenden uit om informatie te verstrekken zodat kon worden nagegaan of i) de staatssteun aan ValDeal verenigbaar kon worden verklaard met de groepsvrijstellingsverordening voor kmo's en ii) de intensiteit van de steun aan ValDeal de steunplafonds voor de eventuele betreffende steun voor initiële investeringen niet overschreed, in het bijzonder rekening houdend met de berekening van de betreffende in aanmerking komende kosten.

               (55)

               De Commissie stelde ook dat ValDeal geen misbruik maakte van de ontvangen steun, aangezien zij dezelfde activiteiten uitvoerde als de in de aanbestedingsstukken beschreven activiteiten.

         4.   STANDPUNT VAN DE HONGAARSE AUTORITEITEN
       (31)

   4.1.   Verenigbaarheid met de O&O&I-kaderregeling

               (56)

               De Hongaarse autoriteiten hielden in hun antwoord op het besluit tot inleiding van de procedure vol dat de activiteiten van ValDeal een O&O-project vormden omdat ze konden worden ingedeeld onder experimentele ontwikkeling, en dat de steun rechtmatig was omdat de volgende vermeende O&O-taken ermee gepaard gingen:

                           —

                           voorbereiding van analyses van Europese praktijken;

                           —

                           een beoordeling van de manier waarop de projectbeheerder kan worden gemotiveerd om samen te werken (menselijk-onderzoekscomponent);

                           —

                           methodologisch onderzoek naar manieren om ondernemers goed voor te bereiden (onderwijs- en onderzoekstaak);

                           —

                           de ontwikkeling van methoden en instrumenten om projecten te verzamelen, beoordelen en screenen, wat nog niet beschikbaar was in de toolkit van innovatiediensten in Hongarije;

                           —

                           de identificatie van de diensten die nodig zijn voor innovatiebeheer, de studie van beste praktijken en de ontwikkeling van diensten voor het Hongaarse dienstenmodel.

               (57)

               De Hongaarse autoriteiten voerden aan dat ValDeal zich ertoe had verbonden om 1) de ontwikkelde methode te testen, 2) de experimentele ontwikkeling van het model van geïntegreerd innovatiebeheer uit te voeren (d.w.z. verzameling, beoordeling en screening van projecten op testniveau op basis van de verworven knowhow) en 3) de uitvoerbaarheid van de nieuwe diensten te bevestigen door de geselecteerde projecten te testen.

               (58)

               De Hongaarse autoriteiten voerden ook aan dat de O&O-aard van het project zou zijn bevestigd door het feit dat het project volledig in overeenstemming was met de criteria in deel 149 van de Frascati Manual (32).

               (59)

               Tot slot voerden de Hongaarse autoriteiten aan dat ValDeal tijdens de looptijd van het project innovatiediensten verleende aan kleine en middelgrote ondernemingen en particulieren. Zoals het programma vereist, werden deze diensten kosteloos verleend. Op basis van de verklaring van ValDeal had de gangbare marktprijs voor deze diensten een waarde van in totaal 323 797 000 HUF (33).

               (60)

               Volgens de Hongaarse autoriteiten vormt het voordeel in de vorm van diensten die kosteloos worden verleend, geen economisch voordeel voor ValDeal. Dit zou het bedrag van de staatssteun aan ValDeal verminderen tot 148 711 090 HUF, met name het verschil tussen de totale overheidsdeelname en de steun die de klanten van ValDeal ten goede kwam.

         4.2.   Verenigbaarheid met Verordening (EG) nr. 1628/2006 (groepsvrijstellingsverordening regionale steun)

               (61)

               De Hongaarse autoriteiten waren subsidiair akkoord met de conclusie van het besluit tot inleiding van de procedure dat de steun verenigbare investeringssteun had kunnen zijn op grond van de groepsvrijstellingsverordening regionale steun (Verordening (EG) nr. 1628/2006).

               (62)

               Op grond van de groepsvrijstellingsverordening regionale steun worden de steunintensiteiten berekend in verhouding tot de materiële en immateriële kosten of, indien het investeringsproject rechtstreeks werkgelegenheid creëert, in verhouding tot de loonkosten van de tewerkgestelde persoon over twee jaar, of op basis van een combinatie van de twee genoemde methoden op voorwaarde dat het subsidiebedrag niet meer bedraagt dan de meest gunstige waarde die op basis van deze twee methoden wordt bekomen.

               (63)

               De Hongaarse autoriteiten beweerden dat het project in totaal 842 027 000 HUF kostte en dat de steun aan ValDeal 148 711 090 HUF bedroeg, wat dus overeenstemt met een steunintensiteit van 17,66 % (34) (onder het in voornoemde verordening vastgestelde plafond van 60 %). De Hongaarse autoriteiten lieten echter in hun brief van 7 oktober 2013 aan de Commissie weten dat de projectkosten opliepen tot 823 320 683 HUF (in plaats van 842 028 250 HUF) (35). Daarom zal de Commissie haar besluit baseren op de laatste informatie.

               (64)

               De Hongaarse autoriteiten voerden aan dat aan zowel de algemene als de specifieke voorwaarden in artikel 4 van de groepsvrijstellingsverordening regionale steun is voldaan.

         4.3.   Verenigbaarheid met Verordening (EG) nr. 70/2001 (groepsvrijstellingsverordening voor kmo's)

               (65)

               De Hongaarse autoriteiten gaven geen duidelijke uitleg over hoe Verordening (EG) nr. 70/2001 in dit geval kon worden toegepast. De Commissie begrijpt dat, aangezien de maximale steunintensiteiten lager zijn dan wat op grond van Verordening (EG) nr. 1628/2006 is toegelaten, de Hongaarse autoriteiten het niet nodig vonden om aanvullend bewijsmateriaal te verstrekken.

         4.4.   Verenigbaarheid op grond van het Verdrag

               (66)

               De Hongaarse autoriteiten beweerden ook dat de verleende steun verenigbaar kan zijn met artikel 107, lid 3, onder c), van het Verdrag, aangezien ValDeal met haar project een kloof in de markt wou dichten, maar dit niet kon doen met fondsen aan marktprijzen. In dit opzicht was het steunbedrag beperkt tot, en bedroeg het niet meer dan, wat nodig was om deze doelstelling te verwezenlijken.

               (67)

               De O&O&I-kaderregeling van 2006, die werd aangenomen op 22 november 2006 en in werking trad op 1 januari 2007, bevatte een nieuwe steuncategorie voor innovatieadviesdiensten en voor diensten inzake innovatieondersteuning in lijn met artikel 107, lid 3, onder c), van het Verdrag. Aangezien de verbintenis van de steunverlener dateert van 19 december 2006 en het nieuwe kader was bedoeld om te erkennen dat innovatieadviesdiensten in aanmerking komen, kon, volgens de Hongaarse autoriteiten, de verenigbaarheid van de steun rechtstreeks op grond van het Verdrag worden beoordeeld.

               (68)

               De Hongaarse autoriteiten merkten op dit gebied op dat voor de ontwikkeling van een innovatiebeheermodel in overeenstemming met de Hongaarse wetgeving, de EU-verordeningen en de sociaal-culturele context van Oost- en Midden-Europa, een geschikt bedrijfsmodel en -praktijk moeten worden ontwikkeld, waarin innovatie door de marktvraag en klantenrelaties wordt gestuurd. ValDeal heeft met haar project een aantal methoden en instrumenten ontwikkeld voor het verzamelen, beoordelen en screenen van projecten, die in de toekomst consequent moeten worden gebruikt. Hongarije beschikte op het moment van de toekenning van de subsidie nog niet over dergelijke diensten.

         5.   STANDPUNT VAN BELANGHEBBENDEN

   5.1.   Standpunt van ValDeal

               (69)

               ValDeal bleef bij haar standpunt dat er in het kader van het project echte O&O-activiteiten werden uitgevoerd, die in aanmerking komen op grond van de O&O&I-kaderregeling van 1996. ValDeal voerde aan dat de activiteit kon worden aangemerkt als experimentele ontwikkeling aangezien de taken van het project, die afzonderlijk niet zouden worden aangemerkt als een O&O-project, samen een O&O-doel konden dienen.

               (70)

               ValDeal benadrukte met name dat zij een bestaande methode toepaste op plaatselijke ondernemingen en projecten en aan experimentele ontwikkeling deed op een nieuw geïntegreerd innovatiebeheermodel. ValDeal verzamelde, beoordeelde en screende als testoefening een hele reeks Hongaarse projecten en ging na of ze uitvoerbaar waren. Op basis hiervan beweert ValDeal dat zij een unieke activiteit op de Hongaarse markt uitvoerde. Het grootste verschil tussen de diensten van ValDeal en die van haar concurrenten, was dat de concurrenten actief waren in slechts één segment van de activiteiten van ValDeal.

               (71)

               ValDeal beweerde dat zij op basis van de verworven knowhow een nieuw innovatiebeheermodel en -methode had ontworpen die consequent konden worden toegepast en afgestemd op het Hongaarse juridische kader en de sociaal-culturele omstandigheden. Met name de methode voor het verzamelen van projecten moest aan de Hongaarse realiteit worden aangepast, aangezien door de verschillen tussen de Amerikaanse en de Hongaarse markt startprojecten in Hongarije minder in aanmerking kwamen. Ook de projectscreeningsmethoden moesten verder worden verbeterd, aangezien het Amerikaanse model gericht was op verhandelbaarheid (markttoepassing), terwijl in Oost- en Midden-Europa, waar de sociaal-culturele context anders was, meer belang werd gehecht aan de ondernemingsgeest en de persoonlijkheid van de projectbeheerders. Door de sociaal-culturele verschillen en economische context moesten ook de opleiding en de informatie over het model grondig worden aangepast.

               (72)

               Wat de invloed op de mededinging betreft, benadrukte ValDeal dat zij met het project niet tot doel had algemene beheerdiensten te verlenen, maar eerder streefde naar het creëren van iets werkelijk unieks, met name een geïntegreerd Hongaars model van innovatiebeheer en de daarmee verbonden innovatieadviesdiensten. ValDeal beweerde dat er op het moment van de toekenning van de subsidie geen markt was voor dergelijke diensten. Bovendien bestond er begin 2013 in Hongarije nog steeds geen gelijksoortig model, met name diensten die gericht waren op het starten van innovatieactiviteiten in kleine en middelgrote ondernemingen.

               (73)

               ValDeal voerde ook aan dat er in de overeenkomst met de subsidieverlenende autoriteit geen wettelijke plicht was opgenomen om bescherming door middel van een octrooi aan te vragen. Bovendien was een octrooiverslag voor het bedrijf onbetaalbaar en mocht de steun niet worden gebruikt voor dergelijke doeleinden.

         5.2.   Standpunt van het European Business & Innovation Centre Network (EBN)

               (74)

               EBN is een Europees netwerk van bedrijven- en innovatiecentra en gelijksoortige organisaties zoals starterscentra. ValDeal is lid van EBN.

               (75)

               EBN voerde aan (36) dat ValDeal een in de Verenigde Staten ontwikkeld model in Hongarije op experimentele basis toepaste en dat zij hiervoor projecten moest verzamelen, beoordelen en selecteren op basis van de originele knowhow.

               (76)

               Daarnaast voerde ValDeal, volgens EBN, een methodische analyse uit van Europese innovatiebeheerpraktijken, waaronder een diepgaand onderzoek naar hoe projectbeheerders kunnen worden gemotiveerd om samen te werken. ValDeal deed ook aan onderzoek en opleiding en ontwikkelde doeltreffende, innovatieve methoden en instrumenten voor het verzamelen, beoordelen en selecteren van projecten. Een dergelijk innovatiebeheerinstrument ontbrak nog in de reeks van beschikbare innovatiediensten in Hongarije.

               (77)

               EBN voerde aan dat het sinds 2008 de prestaties van ValDeal jaarlijks heeft beoordeeld en dat het in 2008 en 2010 twee grondige audits in het bedrijf zelf heeft uitgevoerd. Op basis van deze beoordelingen en audits kon worden geconcludeerd dat ValDeal volledig in overeenstemming was met de criteria van bedrijven- en innovatiecentra.

         6.   BEOORDELING

   6.1.   De vraag of er sprake is van staatssteun

               (78)

               Om een maatregel te kunnen aanmerken als staatssteun op grond van artikel 107, lid 1, VWEU, moet deze maatregel aan de volgende vier cumulatieve voorwaarden voldoen:

                           a)

                           de maatregel is met staatsmiddelen bekostigd;

                           b)

                           de maatregel vervalste de mededinging of dreigt deze te vervalsen;

                           c)

                           de maatregel biedt bepaalde ondernemingen een selectief voordeel;

                           d)

                           de maatregel beïnvloedt het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig.

         6.1.1.   Steun ten gunste van ValDeal

               (79)

               Ten eerste ontving ValDeal een subsidie uit de begroting van 2006 van staatssteunregeling nr. HU 21/2004. Bijgevolg besluit de Commissie dat de maatregel met staatsmiddelen werd bekostigd en aan de staat kon worden toegerekend.

               (80)

               Ten tweede ontving ValDeal staatssteun om activiteiten uit te voeren die andere marktdeelnemers volledig zelf dienden te bekostigen. ValDeal werd geselecteerd op basis van een oproep tot indiening van inschrijvingen die door het Fonds voor onderzoek en technologische innovatie werd georganiseerd en ontving financiële middelen om, naast de aanvullende diensten van consultants, octrooiagenten, „business angels” en advocaten, een reeks innovatieadviesdiensten te ontwikkelen en verlenen. Bijgevolg biedt de maatregel ValDeal een selectief voordeel.

               (81)

               Ten derde kan de maatregel de mededinging vervalsen en de handel tussen lidstaten ongunstig beïnvloeden, aangezien de markt waarin ValDeal haar activiteiten ontplooit, een markt is die openstaat voor concurrentie van ondernemingen die in andere lidstaten zijn gevestigd. ValDeal kocht bovendien knowhow op het gebied van innovatiebeheer van de Amerikaanse University of Texas en de Duitse INNO AG aan, en trachtte ook haar diensten te verlenen aan ondernemingen in andere landen in Midden- en Oost-Europa.

         6.1.2.   Steun ten gunste van de klanten van ValDeal

               (82)

               Als gevolg van de maatregel konden de klanten van ValDeal gratis adviesdiensten genieten. Deze klanten kregen dus niet rechtstreeks staatsmiddelen, maar een onrechtstreeks voordeel in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU, aangezien het werkelijke doel van de maatregel het kosteloos verlenen van adviesdiensten aan uitvinders en ondernemingen was.

               (83)

               De maatregel kan duidelijk aan de staat worden toegerekend, wordt met staatsmiddelen bekostigd en kent een rechtstreeks voordeel toe aan zowel ValDeal als haar klanten.

               (84)

               Ten tweede paste ValDeal een procedure toe op basis waarvan de meest verdienstelijke en veelbelovende ondernemingen werden geselecteerd als begunstigden van de gratis adviesdiensten. Bijgevolg verleende het project een selectief voordeel aan de geselecteerde begunstigden en kon het dus ook, door het geven van dit selectief voordeel, de mededinging verstoren op de downstreammarkten waar de klanten van ValDeal hun activiteiten uitvoerden.

               (85)

               Ten derde heeft de maatregel waarschijnlijk een ongunstige invloed op de handel tussen lidstaten. Bovendien, zoals eerder vermeld, probeerde ValDeal ook de diensten te verlenen aan ondernemingen in andere Midden- en Oost-Europese landen. Daarnaast had het project als doel het verbeteren van het mededingingsvermogen van de klanten van ValDeal op zowel nationaal als Europees niveau. Bijgevolg had de maatregel duidelijk een ongunstige invloed op de handel tussen lidstaten.

         6.1.3.   Conclusie

               (86)

               De Commissie concludeert dat de maatregel staatssteun vormt in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU ten gunste van ValDeal en haar klanten.

         6.2.   Beoordeling van de verenigbaarheid

   6.2.1.   Steun aan ValDeal

   —   Kwalificatie van de activiteiten van ValDeal als O&O-projecten

               (87)

               De O&O&I-kaderregeling van 1996 stelt definities vast voor het soort onderzoek dat verenigbaar kan worden geacht met de staatssteunregels:
               „2.2. […] Om de afstand tussen het gesteunde O&O-project en de commerciële toepassing vast te stellen maakt de Commissie onderscheid tussen fundamenteel onderzoek, industrieel onderzoek en preconcurrentiële ontwikkeling (37).”.

               (88)

               De Commissie begrijpt dat het project van ValDeal „de ontwikkeling [van een] volledig proces, de totstandbrenging van het model” tot doel had. Terwijl ValDeal gebruikmaakte van de contacten met haar klanten om de Hongaarse markt te begrijpen en om het aangekochte adviesmodel aan te passen aan de specifieke kenmerken van de markt, was het resultaat van een dergelijke activiteit de introductie op deze markt van een bestaand adviesmodel dat bestond uit geïntegreerde verschillende diensten die tot op dat moment afzonderlijk werden verleend door verschillende dienstverleners. Wat ValDeal eigenlijk deed, was het integreren van diensten op basis van de behoeften van haar klanten. Daarom blijken de zogezegde aanpassingen aan de „sociaal-culturele verschillen en economische effecten” op de Hongaarse markt niet relevant voor de vraag of de activiteiten van ValDeal al dan niet O&O-projecten vormden.

               (89)

               Het uitgevoerde model was bedoeld om onderzoek en ontwikkeling en innovatie tot stand te brengen en te bevorderen bij andere entiteiten, en niet bij ValDeal zelf. De aanpassing van het model aan de eisen van een specifieke markt, is niet iets specifieks dat ValDeal deed, maar is normaal economisch gedrag van elke economische speler die tot een markt wil toetreden. Het hierboven vermelde model lijkt een eenvoudige, gewone aanpassing door een economische speler die op een specifieke markt zijn activiteiten wil ontplooien. Het zogezegde „realistische beeld van de marktwaarde van de resultaten van innovatieve projecten en hun verhandelbaarheid” dat ValDeal aan haar begunstigden kon geven, was in se niet verschillend van de diensten die gelijksoortige adviesverleners verstrekten, en kan in geen enkel geval worden beschouwd als O&O.

               (90)

               Ook al zou het waar zijn dat, op het moment dat de steun werd toegekend, het Hongaarse economische landschap enigszins anders was dan dat van een ander land, volstaat dit argument niet om te beweren dat de activiteiten O&O-elementen bevatten. Indien ValDeal actief zou zijn geweest in een ander land, had ze haar waardepropositie sowieso moeten aanpassen, zoals ook andere economische spelers moeten doen. In dit opzicht handelde ValDeal niet anders dan andere dienstverleners of leveranciers van goederen. Het unieke van ValDeal is dat zij verschillende diensten waarnaar de begunstigden op zoek waren of diensten die de begunstigden zonder het project niet zouden hebben aangekocht, kon integreren en coördineren.

               (91)

               Hoewel ValDeal naar de Frascati Manual verwijst, was haar activiteit geen vorm van onderzoek om een innovatief product vast te stellen, maar een aanpassing van een bestaand product, in combinatie met systematisch analytisch werk dat voor haar dienstverlening nodig was. ValDeal kocht met name knowhow van derde partijen aan en paste deze slechts aan de Hongaarse markt aan.

               (92)

               In het licht van het bovenstaande concludeert de Commissie dat de betreffende activiteiten weliswaar innovatie bevorderden bij de eindgebruikers van de diensten van ValDeal, maar dat ze niet konden worden gekwalificeerd als O&O-projecten in de zin van de O&O&I-kaderregeling van 1996. Bijgevolg zal de Commissie beoordelen of de staatssteun kan worden aangemerkt als verenigbaar met de interne markt op grond van andere beleidsdoelstellingen in overeenstemming met artikel 107 VWEU.

               (93)

               Om een dergelijke beoordeling uit te voeren, erkent de Commissie de argumenten van de Hongaarse autoriteiten dat de betreffende steun op twee niveaus moet worden geanalyseerd. Ten eerste zal de Commissie op het niveau van ValDeal de steun analyseren die diende om de kosten te dekken van haar investeringen in materiële en immateriële activa, met name de aankoop en het gebruik (in aangepaste versie) van het betreffende model voor het verlenen van innovatieadvies- en -consultancydiensten aan kmo's. Ten tweede zal op het niveau van de klanten van ValDeal de analyse worden gericht op de steun aan de ondernemingen en particulieren die kosteloos hebben gebruikgemaakt van de innovatieadvies- en -consultancydiensten van ValDeal.

         —   Verenigbaarheid op grond van verschillende instrumenten

               (94)

               De door ValDeal uitgevoerde activiteiten voldeden aan de materiële eisen van artikel 4 (zowel de algemene als de specifieke eisen) van Verordening (EG) nr. 1628/2006 (groepsvrijstellingsverordening regionale steun). Artikel 4 van de groepsvrijstellingsverordening regionale steun bevat de volgende algemene en specifieke voorwaarden met betrekking tot de verenigbaarheid van steun voor initiële investeringen:

                           1.

                           algemene voorwaarden:

                                       a)

                                       „een steunaanvraag indienen vóór aanvang van de activiteiten”: ValDeal diende bij de nationale autoriteiten haar steunaanvraag in vóór aanvang van het investeringsproject;

                                       b)

                                       „de steun wordt verleend in een gebied dat in aanmerking komt voor regionale steun”: de steun werd verleend in een gebied dat in aanmerking kwam voor regionale steun, want de Centraal-Hongaarse regio, waar de kantoren van ValDeal zijn gevestigd, was op het moment dat de steun werd verleend een gebied dat in aanmerking kwam voor steun op grond van artikel 107, lid 3, onder a), VWEU;

                                       c)

                                       „de steunintensiteit uitgedrukt als brutosubsidie-equivalent [overschrijdt] het regionalesteunplafond […], dat geldt op het tijdstip dat de steun wordt toegekend, voor het gebied waarin de investering plaatsvindt[, niet]. Dit kan worden verhoogd met 20 % voor kleine ondernemingen”: het steunplafond bedroeg 40 % in de Centraal-Hongaarse regio, dat, met de verhoging voor kleine ondernemingen, voor ValDeal opliep tot een steunintensiteit van 60 %. ValDeal was in 2006 een micro-onderneming. In 2007 werd ValDeal een kleine onderneming. De Hongaarse autoriteiten bevestigden dat op het moment van de toekenning van de steun, ValDeal een kleine of middelgrote onderneming was. Zoals hieronder aangetoond (overwegingen 96-97), was de steunintensiteit van het door ValDeal uitgevoerde project lager dan het plafond in de groepsvrijstellingsverordening regionale steun;

                           2.

                           specifieke voorwaarden:

                                       a)

                                       „de investering wordt gedurende ten minste […] drie jaar in het geval van kmo's […] in het ontvangende gebied gehandhaafd”: een aantal bedrijven heeft baat gehad bij de resultaten van de investering; het geïntegreerde Hongaarse innovatiebeheermodel is voortdurend beschikbaar. ValDeal verbond zich ertoe actief te blijven tot en met 30 november 2013;

                                       b)

                                       „om in aanmerking te komen, moeten de immateriële activa:

                                                   i)

                                                   uitsluitend in de vestiging die de regionale steun ontvangt, worden geëxploiteerd;

                                                   ii)

                                                   als afschrijfbare activa worden beschouwd;

                                                   iii)

                                                   van derden tegen marktvoorwaarden worden verworven;

                                                   iv)

                                                   deel uitmaken van de activa van de onderneming en[, in het geval van kmo's,] gedurende ten minste […] drie jaar, in de regionale steun genietende vestiging behouden blijven”.

                                             De knowhow die ValDeal heeft verworven, voldeed aan de criteria van immateriële activa in de groepsvrijstellingsverordening regionale steun. De knowhow werd verworven van een derde partij en tegen de marktprijs. Bovendien werden de verworven knowhow en de gekapitaliseerde experimentele ontwikkelingen uitsluitend door ValDeal gebruikt en uitsluitend in de voor de uitvoering van het investeringsproject opgerichte vestiging;

                                       c)

                                       „wanneer de steun op de grondslag van materiële of immateriële investeringskosten wordt berekend, of van verwervingskosten in het geval van overnamen, verstrekt de begunstigde een financiële bijdrage van ten minste 25 % van de in aanmerking komende kosten hetzij uit eigen vermogen, hetzij door externe financiering, in een vorm die vrij is van alle overheidssteun”: de berekeningen van de steunintensiteit bevestigen dat ook aan de eis voor eigen middelen is voldaan.

               (95)

               Na de inleiding van de procedure kon de Commissie met name op basis van de verworven informatie de relevante in aanmerking komende kosten vaststellen en berekenen en nagaan of de intensiteit van de steun aan ValDeal de toegekende steunintensiteiten heeft overschreden.

               (96)

               De Commissie merkt ten eerste op dat Hongarije de projectkosten opnieuw heeft berekend op basis van de bepalingen in de voornoemde Verordening (met name door de materiële en immateriële investeringskosten in rekening te nemen) en de totale projectkosten heeft vastgelegd op 823 320 683 HUF. Hoewel de Hongaarse autoriteiten ervan uitgingen dat alle hierboven vermelde kosten in aanmerking kwamen, is de Commissie van mening dat sommige kosten, met name die met betrekking tot „de aanpassing van de knowhow” eerder bedrijfskosten zijn en dus niet in aanmerking komen. Bijgevolg heeft de Commissie de totale kosten verminderd met de kosten voor „de aanpassing van de knowhow” ten bedrage van 531 300 170 HUF. Hieruit volgt dat de in aanmerking komende kosten als bepaald door de Commissie 292 020 513 HUF in nominale waarde bedragen, d.w.z. 267 015 826 HUF in netto actuele waarde.

               (97)

               Ten tweede merkt de Commissie op dat de steun waarvan ValDeal genoot, 148 711 090 HUF in nominale waarde bedroeg, d.w.z. 118 431 978 HUF in netto actuele waarde. Bijgevolg bedraagt de intensiteit van de steun die rechtstreeks aan ValDeal werd toegekend, 44 % van de in aanmerking komende kosten (netto actuele waarde), wat aanzienlijk lager is dat de maximale toegestane steunintensiteit op grond van voornoemde verordening, met name 60 % (38).

               (98)

               Bijgevolg concludeert de Commissie, op basis van de hiervoor genoemde argumenten, dat de steun op het niveau van ValDeal voldeed aan alle voorwaarden in Verordening (EG) nr. 1628/2006 van de Commissie.

         6.2.2.   Steun aan de klanten van ValDeal

               (99)

               De Commissie merkt op dat, overeenkomstig het subsidiebesluit van de Hongaarse autoriteiten, de klanten van ValDeal diensten genoten die kunnen worden aangemerkt als innovatieadviesdiensten en die kosteloos door ValDeal werden verleend. De Hongaarse autoriteiten raamden de waarde van dergelijke steun op basis van een tarief van 15 000 HUF per dag, wat overeenkomt met de gangbare prijsvoorwaarden op de Hongaarse markt, en gaven op basis hiervan aan dat de betreffende steun 323 797 000 HUF bedroeg.

               (100)

               Hoewel op het moment van de toekenning de steun voor dergelijke diensten niet was geregeld door de toepasselijke O&O-kaderregeling, viel dergelijke steun toch onder de nieuwe O&O&I-kaderregeling van 2006, die in werking trad op 1 januari 2007, een paar dagen na de toekenning van de steun (39).

               (101)

               Op basis van het voorgaande zal de Commissie de verenigbaarheid van de steun verder beoordelen op grond van het Verdrag en met in achtneming van de specifieke criteria in de O&O&-I-kaderregeling van 2006.

      Doel van gemeenschappelijk belang

               (103)

               De Commissie begrijpt dat, op het moment dat de subsidie werd toegekend, er geen coördinatie was tussen de verleners van innovatieadviesdiensten en hierdoor dergelijke diensten niet op een geïntegreerde manier werden verleend en de vraag zich niet ontwikkelde.

               (104)

               Bovendien beoogde het project de ontwikkeling van methoden en instrumenten om projecten te verzamelen, beoordelen en screenen, wat nog niet beschikbaar was in de toolkit van innovatiediensten in Hongarije. Het project dat ValDeal uitvoerde, stimuleerde dus een markt voor geïntegreerde consultancydiensten in een gefragmenteerde sector en verbeterde het vermogen van ondernemingen om op middellange en lange termijn te innoveren.

               (105)

               Daarnaast bevorderde het project kennisoverdracht in Hongarije, wat aansluit bij het vlaggenschipinitiatief „Innovatie-Unie” van het lopende „Europa 2020”-programma van de Commissie (40).

               (106)

               Bovendien kwam het soort steun dat de klanten van ValDeal genoten, overeen met de categorie van innovatieadviesdiensten als erkend en specifiek geregeld in punt 5.6 van de O&O&I-kaderregeling van 2006, die op 1 januari 2007, d.w.z. een paar dagen na de toekenning van de steun, in werking trad.

               (107)

               Aangezien de bevordering van innovatie een belangrijke beleidsdoelstelling is om duurzame groei binnen de EU te stimuleren, was de steun in kwestie bedoeld om een doel van gemeenschappelijk belang te verwezenlijken.

      Marktfalen

               (108)

               Na de economische overgang in de jaren negentig, was het Hongaarse netwerk van openbare onderzoeksinstellingen uiteengevallen en werd een aantal instellingen gesloten. Bovendien waren door de privatisering en herstructurering van de Hongaarse industrie alleen de multinationals in staat om de aankoop van relevante nieuwe kennis met interne middelen te financieren en de resultaten van hun eigen O&O-resultaten op de markt te exploiteren.

               (109)

               Volgens de Hongaarse autoriteiten waren „te hoge innovatiekosten” en „te weinig eigen middelen” enkele redenen waarom nationale ondernemingen, voornamelijk kmo's, weinig aan innovatie deden. Daarnaast hebben de Hongaarse autoriteiten het ook over gebrekkige werkrelaties en samenwerking tussen Hongaarse eigenaars van innovatieve projecten en investeerders. De belangrijkste reden hiervoor was dat er te weinig werd geïnvesteerd in technologieën in een vroeg stadium, aangezien op dat moment durfkapitaalinvesteerders vooral geïnteresseerd waren in meer mature bedrijven met een lager risiconiveau. Zo waren er in de periode 2000-2005 op jaarbasis slechts gemiddeld 35 investeringen in innoverende bedrijven.

               (110)

               Er werd een nationaal innovatiesysteem ingesteld om bovenstaand probleem aan te pakken. Hoewel de meeste onderdelen van het systeem werkelijk bestonden en afzonderlijk in het algemeen goed werkten, waren de prestaties van het systeem als geheel allesbehalve toereikend. Een aantal delen werkte niet goed en de onderlinge samenwerking was eerder slecht. Aangezien de algehele prestaties van het systeem afhankelijk waren van de kwaliteit van de onderlinge verbanden en samenwerking tussen deze onderdelen, was de uitkomst van het systeem ruim onvoldoende.

               (111)

               Een van de oplossingen om de ontwikkeling van innovatie in Hongarije te bevorderen, bleek de oprichting van starterscentra te zijn. De eerste starterscentra werden opgericht in het begin van de jaren negentig en tegen 2009 telde Hongarije er ongeveer 40. De meeste starterscentra haalden hun financiële middelen uit de verhuur van kantoorruimte en het verlenen van kantoor-, faciliteitsbeheer- en IT-diensten. De starterscentra ontvingen bedrijven op hun sites in ruil voor de huur van kantoorruimte en de bedrijven genoten de schaalvoordelen van dergelijke centra, waardoor ze hun vaste kosten konden rationaliseren. De bestaande starterscentra verleenden echter geen bedrijfsdiensten op het gebied van advies over de registratie van intellectuele-eigendomsrechten, internationale handel, innovatiebeheer en technologisch advies. Hongarije beschikte niet over een netwerk van business angels (41), beginkapitaalfondsen (42) of durfkapitaalbedrijven die het risico willen nemen om te investeren in startende bedrijven. Tot slot verleenden de starterscentra geen diensten aan bedrijven die hun activiteiten op internationaal niveau wilden ontplooien en/of uitbreiden (43).

               (112)

               In 2006 waren er 14 bedrijven die innovatiebeheerdiensten in Hongarije verleenden. Zij verleenden diensten op de volgende gebieden: screenen, controleren en beoordelen van uitvindingen, vaststellen van innovatieve projecten, diensten om durfkapitaalfinanciering aan te trekken, subsidiebeheer, opstellen van bedrijfsplannen, oprichten van spin-offbedrijven, licentiëring en registratie van intellectuele eigendom, beheeradvies, proces- en projectbeheer, bemiddelen tussen bedrijfspartners, opleiding en onderwijs, organiseren van innovatienetwerken, zorgen voor kantoorruimte en uitvoeren van onderzoeken en studies.

               (113)

               Terwijl de concurrenten van ValDeal minstens één van de hiervoor genoemde activiteiten uitvoerden, wou ValDeal met haar project al deze diensten op een geïntegreerde manier verlenen. Het blijkt dus dat de inspanningen en de kosten voor de ontwikkeling van een geïntegreerd dienstverleningsmodel te groot waren, aangezien, door een gebrekkige coördinatie tussen de bestaande spelers, het model het tekort op de markt niet kon aanvullen. Als bijvoorbeeld een onderneming alle diensten die ValDeal op een geïntegreerde basis verleende, ook wou verlenen, moest die onderneming minstens vier concurrenten van ValDeal overtuigen om partner te worden.

               (114)

               De Commissie begrijpt daarom dat, als gevolg van een coördinatieprobleem, er in Hongarije geen onderneming of overbruggingsinstelling bestond die systematisch het commerciële potentieel van innoverende producten en/of technologieën kon beoordelen via een onestopshopdienst. Het blijkt dus dat er een groot coördinatieprobleem was op de markt van innovatiebeheerdiensten in Hongarije.

               (115)

               In het licht van het bovenstaande concludeert de Commissie dat de steun in kwestie noodzakelijk was, aangezien, op het moment dat de steun werd verleend, er een marktfalen was in de vorm van een coördinatieprobleem dat een ongunstige invloed had op zowel de vraag naar als het aanbod van geïntegreerde innovatieadviesdiensten in Hongarije.

      Geschiktheid van de steun

               (116)

               De Hongaarse autoriteiten trachtten een oplossing te bieden voor de moeilijke toegang van startende ondernemingen in Hongarije tot geïntegreerde innovatiebeheerdiensten door de oprichting van het nationaal innovatiesysteem. Hoewel het systeem was bedoeld om het innovatievermogen en, meer algemeen, het mededingingsvermogen van ondernemingen te verbeteren, bracht de regelgevende benadering niet het verwachte resultaat teweeg (zie overweging 110). Bijgevolg kan de steun die aan de klanten van ValDeal werd verleend in de vorm van gratis geïntegreerde adviesdiensten worden beschouwd als een geschikte oplossing voor voornoemd marktfalen. Er moet ook worden opgemerkt dat ValDeal er met haar procedure voor het selecteren van de uiteindelijke begunstigden voor zorgde dat de meest verdienstelijke en veelbelovende ondernemingen werden gekozen.

      Stimulerend effect

               (117)

               Ten eerste werd het door ValDeal uitgevoerde project gefinancierd met zowel overheidsmiddelen als eigen middelen, die 528 626 021 HUF bedroegen.

               (118)

               Ten tweede merkt de Commissie op dat ValDeal geen misbruik maakte van de steun, aangezien zij dezelfde activiteiten uitvoerde als de in de aanbestedingsstukken beschreven activiteiten.

               (119)

               Uit de bewijsstukken van de Hongaarse autoriteiten blijkt dat ValDeal zonder de steun geen gratis innovatiediensten op basis van een geïntegreerd model had kunnen verlenen, noch de vraag naar dergelijke diensten had kunnen stimuleren, aangezien door de fragmentering van de Hongaarse markt de vraag zich niet kon ontwikkelen en geen schaalvoordelen konden worden behaald. Daarom concludeert de Commissie dat de injectie van overheidsmiddelen in het project was bedoeld om het gedrag van zowel ValDeal als dat van haar klanten te veranderen.

      Evenredigheid en invloed op de mededinging

               (120)

               Dankzij het project kon ValDeal een doeltreffender model toepassen, dat verschillende onderdelen van innovatiebeheerdiensten integreerde, en konden de klanten van ValDeal hun commerciële en beheervaardigheden verbeteren.

               (121)

               De Hongaarse autoriteiten dienden bewijsmateriaal in waaruit blijkt dat het bedrag van de steun dat overeenkomt met de door ValDeal kosteloos verleende diensten meer bedroeg dan 200 000 EUR. Zij hebben de cumuleringsregels gecontroleerd en bevestigd dat deze op bedrijfsniveau werden nageleefd.

               (122)

               De Commissie stelt vast dat het voordeel voor de klanten van ValDeal die steun ontvingen, overeenkomt met de maximale steunbedragen die van toepassing zijn op innovatieadviesdiensten op grond van de O&O&I-kaderregeling van 2006, die in werking trad op 1 januari 2007, d.w.z. tien dagen na aanvang van het project. Bijgevolg concludeert de Commissie dat de voornoemde steun rechtstreeks op grond van het Verdrag moet worden beoordeeld en dat de conclusie van deze beoordeling is dat de steunbedragen aan de klanten van ValDeal evenredig waren in het licht van de criteria die de Commissie in de O&O&I-kaderregeling van 2006 heeft vastgesteld.

               (123)

               De Commissie merkt ook op dat, op het moment dat het project werd uitgevoerd, de concurrenten van ValDeal slechts specifieke onderdelen van de door de maatregel ondersteunde innovatieadviesdiensten verleenden. Door de fragmentering aan de aanbodzijde en het gebrek aan coördinatie tussen de spelers, verleende ValDeal haar geïntegreerde diensten op een markt waar geen enkele andere concurrent in staat was volledig fungibele diensten te verlenen. Bijgevolg had het door ValDeal uitgevoerde project slechts een beperkte invloed op de mededinging.

         7.   CONCLUSIE

               (124)

               In het licht van het voorgaande is de steun aan ValDeal verenigbaar met de interne markt op grond van Verordening (EG) nr. 1628/2006 van de Commissie en de steun aan de klanten van ValDeal op grond van artikel 107, lid 3, onder c), VWEU,

         HEEFT HET VOLGENDE BESLUIT VASTGESTELD:
   Artikel 1
   De staatssteun die Hongarije heeft toegekend aan ValDeal Innovációs Szolgáltató Zártkörűen Működő Részvénytársaság en haar klanten tijdens de uitvoeringsperiode van het steunontvangende project onder de steunregeling „Het gebruik en de toepassing van het Fonds voor onderzoek en technologische innovatie”, is verenigbaar met de interne markt op grond van artikel 107, lid 3, onder c), van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie.
   Artikel 2
   Dit besluit is gericht tot Hongarije.

      Gedaan te Brussel, 26 mei 2014.

            Voor de Commissie

         Joaquin ALMUNIA

            Vicevoorzitter

      (1)  PB C 40 van 12.2.2013, blz. 53.

      (2)  Besluit C(2004) 3568/2 van de Commissie van 20 september 2004, „Maatregelen die zullen worden aangemerkt als bestaande steun in de zin van artikel 88, lid 1, van het EG-Verdrag — Republiek Hongarije”.

      (3)  Hongarije werd bij schrijven van 12 juni 2009 op de hoogte gebracht van de selectie van de drie ondernemingen, waaronder ValDeal, voor een diepgaande analyse.

      (4)  De Commissie bracht de Hongaarse autoriteiten op 19 december 2011 op de hoogte van de stopzetting van het onderzoek naar de begunstigde in kwestie.

      (5)  Verordening (EG) nr. 70/2001 van de Commissie van 12 januari 2001 betreffende de toepassing van de artikelen 87 en 88 van het EG-Verdrag op staatssteun voor kleine en middelgrote ondernemingen (PB L 10 van 13.1.2001, blz. 33).

      (6)  Artikelen 9 en 11 van Verordening (EG) nr. 794/2004 van de Commissie van 21 april 2004 tot uitvoering van Verordening (EU) 2015/1589 van de Raad tot vaststelling van nadere bepalingen voor de toepassing van artikel 108 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (PB L 140 van 30.4.2004, blz. 1).

      (7)  PB C 40 van 12.2.2013, blz. 53.

      (8)  Het European Business & Innovation Centre Network is een Europese ondernemersorganisatie waarvan ValDeal lid is.

      (9)  De Commissie gebruikte voor haar besluit de wisselkoers van 253,13 HUF/EUR van 19 december 2006.

      (10)  De Hongaarse autoriteiten bevestigden dat er geen structuurfondsen werden gebruikt om de steunregeling te financieren.

      (11)  Volgens de Hongaarse autoriteiten was ValDeal in 2006, het jaar van oprichting, een micro-onderneming, en in 2007 een kleine onderneming (door Hongarije ingediende informatie van 12 maart 2012).

      (12)  De oorspronkelijke subsidieovereenkomst voorzag in een niet-terugbetaalbare subsidie van 550 miljoen HUF (ongeveer 2,17 miljoen EUR) voor de totale oorspronkelijk geraamde projectkosten van 1 169 467 000 HUF (ongeveer 4,62 miljoen EUR). Er is dus een verschil van 168 332 889 HUF tussen de totale geplande projectkosten en de totale werkelijke projectkosten.

      (13)  De in de subsidieovereenkomst geplande oorspronkelijke uitvoeringsperiode liep van 1 december 2006 tot en met 31 januari 2009. De subsidieovereenkomst werd echter meermaals gewijzigd om de uitvoeringsperiode te verlengen tot en met 30 november 2010.

      (14)  Door Hongarije ingediende informatie van 4 juli 2012, „Achtergrondinformatie — Innovatiebeheerprogramma van ValDeal”, blz. 1.

      (15)  Door Hongarije ingediende informatie van 24 februari 2011, „Ontwikkeling van het Hongaarse model van geïntegreerd innovatiebeheer — Eindverslag”, blz. 8.

      (16)  Door Hongarije ingediende informatie van 24 februari 2011, „Ontwikkeling van het Hongaarse model van geïntegreerd innovatiebeheer — Eindverslag”, blz. 19.

      (17)  Door Hongarije ingediende informatie van 24 februari 2011, „Ontwikkeling van het Hongaarse model van geïntegreerd innovatiebeheer — Eindverslag”, blz. 3.

      (18)  Door Hongarije ingediende informatie van 24 februari 2011, „Ontwikkeling van het Hongaarse model van geïntegreerd innovatiebeheer — Eindverslag”, blz. 20-21.

      (19)  Door Hongarije ingediende informatie van 4 juli 2012, stuk over „Antwoorden op de vragen van de Europese Commissie — ValDeal-project”, blz. 2.

      (20)  Op de vrijwillige registratie van werken is Verordening (EU) nr. 26/2010 van 28 december 2010 van de Hongaarse minister van Openbaar Bestuur en Justitie van toepassing.

      (21)  http://www.sztnh.gov.hu/kerdesek/gyik/onkentes.html

      (22)  Door Hongarije ingediende informatie van 19 oktober 2011, blz. 17-18, en van 12 september 2012.

      (23)  http://ec.europa.eu/education/lifelong-learning-programme/doc78_en.htm

      (24)  http://ec.europa.eu/cip

      (25)  Door Hongarije ingediende informatie van 4 juli 2012, deel over „Achtergrondinformatie — Innovatiebeheerprogramma van ValDeal”, blz. 2.

      (26)  Artikel 4 van Verordening (EG) nr. 207/2009 van de Raad van 26 februari 2009 inzake het Gemeenschapsmerk (PB L 78 van 24.3.2009, blz. 1).

      (27)  Verordening (EG) nr. 1628/2006 van de Commissie van 24 oktober 2006 betreffende de toepassing van de artikelen 87 en 88 van het Verdrag op nationale regionale investeringssteun (PB L 302 van 1.11.2006, blz. 29).

      (28)  Zie voor de periode van 1 mei 2004 tot en met 31 december 2006 de brief van de Commissie van 7 juli 2004 aan Hongarije, waarin ze de Hongaarse regionalesteunkaart erkent als bestaande steun: http://ec.europa.eu/competition/state_aid/regional_aid/2004/hungary_en.pdf, en de bijgevoegde regionalesteunkaart voor die periode: http://ec.europa.eu/competition/state_aid/regional_aid/2004/hungary.gif. Voor de periode 2007-2013, zie staatssteun nr. 487/06 — Hongarije — Regionalesteunkaart 2007-2013, C(2006) 4009 definitief van 13 september 2006 (PB C 256, 24.10.2006, blz. 7).

      (29)  Artikel 4, lid 1, onder b), van de groepsvrijstellingsverordening regionale steun.

      (30)  Door Hongarije ingediende informatie van 12 maart 2012.

      (31)  Door Hongarije ingediende informatie van 13 maart 2013.

      (32)  Frascati Manual: Proposed Standard Practice for Surveys on Research and Experimental Development FRASCATI MANUAL 2002, ISBN 92-64-19903-9, © OECD 2002. Enkele criteria om de aanwezigheid van O&O in diensten vast te stellen, zijn:

               1.

               „verbanden met openbare onderzoekslaboratoria”: aan dit criterium kan zijn voldaan aangezien ValDeal samenwerkte met de Universiteit voor technologie en economie van Boedapest en de Corvinus Universiteit van Boedapest;

               2.

               „de betrokkenheid van personeel met een doctorsgraad of doctoraatsstudenten”: aan dit criterium kan zijn voldaan aangezien meerdere personeelsleden met een doctorsgraad aan de uitvoering van het project deelnamen;

               3.

               „de bekendmaking van onderzoeksresultaten in wetenschappelijke tijdschriften, de organisatie van wetenschappelijke conferenties of de betrokkenheid bij wetenschappelijke evaluaties”: aan dit criterium kan zijn voldaan aangezien ValDeal twintig tot dertig lezingen op verschillende conferenties gaf over het onderwerp van het project;

               4.

               „de constructie van prototypes of proefinstallaties […]”: dat aan dit criterium is voldaan, kan worden ondersteund door het feit dat ValDeal tussen 2007 en 2010 het model consequent ontwikkelde en testte op meer dan 500 projecten.

      (33)  De marktprijs van de diensten die ValDeal kosteloos verleende, werd berekend op basis van een tarief van 15 000 HUF/uur (ongeveer 60 EUR/uur).

      (34)  De Hongaarse autoriteiten gingen ervan uit dat alle projectkosten in aanmerking kwamen.

      (35)  De oorspronkelijke ingediende informatie bevatte andere elementen ten bedrage van 18 507 567 HUF die niet rechtstreeks betrekking hadden op het project, maar in aanmerking zouden komen als experimentele ontwikkeling.

      (36)  Door het European Business & Innovation Centre Network ingediende informatie van 14 maart 2013.

      (37)  Publicatieblad C 45 van 17.2.1996, blz. 5-16 (bijlage I):

               —

               […] fundamenteel onderzoek [is] een uitbreiding van de algemene wetenschappelijke en technische kennis zonder industriële of commerciële doelstellingen.

               —

               […] industrieel onderzoek [is] geprogrammeerd of kritisch onderzoek dat gericht is op het opdoen van nieuwe kennis met het doel deze kennis bij de ontwikkeling van nieuwe producten, processen of diensten te gebruiken, of om bestaande producten, processen of diensten aanmerkelijk te verbeteren.

               —

               […] preconcurrentiële ontwikkeling [is] de omzetting van de resultaten van industrieel onderzoek in plannen, schema's of ontwerpen voor nieuwe, gewijzigde of verbeterde producten, processen of diensten, of deze nu voor verkoop of gebruik zijn bestemd, met inbegrip van de fabricage van een eerste prototype dat niet voor commerciële doeleinden kan worden aangewend. Voorts kan daaronder de conceptuele formulering en het ontwerp van alternatieve producten, processen of diensten worden verstaan en eerste demonstratie- of modelprojecten, voor zover deze projecten niet voor industriële toepassing of commerciële exploitatie kunnen worden gebruikt of geschikt gemaakt. Daaronder wordt niet verstaan routinematige of periodieke wijzigingen van bestaande producten, productielijnen, fabricageprocessen of diensten en andere courante werkzaamheden, zelfs indien deze wijzigingen verbeteringen kunnen zijn.

      (38)  De door de Hongaarse autoriteiten ingediende argumenten over de overeenstemming van het project van ValDeal met de verenigbaarheidsvoorwaarden van Verordening (EG) nr. 70/2001 waren niet voldoende onderbouwd om de Commissie in staat te stellen een grondige beoordeling te maken.

      (39)  In deel 5.6 van de O&O&I-kaderregeling van 2006 wordt het volgende bepaald: „Steun voor innovatieadviesdiensten en voor diensten inzake innovatieondersteuning is uit hoofde van artikel 87, lid 3, onder c), van het EG-Verdrag verenigbaar met de gemeenschappelijke markt, mits deze aan elk van de volgende voorwaarden voldoet:

               1.

               de begunstigde is een kmo;

               2.

               de steun bedraagt maximaal 200 000 EUR per begunstigde over een periode van drie jaar;

               3.

               de dienstverlener is nationaal of Europees gecertificeerd. Is dat niet het geval, dan mag de steun niet meer dan 75 % van de in aanmerking komende kosten dekken;

               4.

               de begunstigde gebruikt de staatssteun om tegen de marktprijs (of indien de dienstverlener een non-profitentiteit is, tegen een prijs die de volledige kosten plus een redelijke marge weergeeft) de diensten in te kopen.”

      (40)  http://ec.europa.eu/prelex/detail_dossier_real.cfm?CL=nl&DosId=199719

      (41)  Risicokapitaalrichtsnoeren 2006/C-194/02: „Business angels”: vermogende particulieren die rechtstreeks in jonge, nieuwe en snelgroeiende niet-beursgenoteerde bedrijven investeren (beginfinanciering) en hen adviseren, doorgaans in ruil voor een belang in het aandelenkapitaal van de onderneming, maar die ook andere vormen van langetermijnfinanciering kunnen verschaffen.

      (42)  Risicokapitaalrichtsnoeren 2006/C-194/02: „Beginkapitaal”: financiële middelen om een initieel concept te bestuderen, te beoordelen en te ontwikkelen. Gaat vooraf aan de aanloopfase.

      (43)  Bronnen: Bundik, 2008.


title: 2014/34/EU: Besluit van de Europese Centrale Bank van 31 december 2013 inzake de storting van kapitaal, de overdracht van externe reserves en de bijdrage aan de reserves en voorzieningen van de Europese Centrale Bank door Latvijas Banka (ECB/2013/53)

text:
               21.1.2014

               NL

               Publicatieblad van de Europese Unie

               L 16/65

      BESLUIT VAN DE EUROPESE CENTRALE BANK

   van 31 december 2013
   inzake de storting van kapitaal, de overdracht van externe reserves en de bijdrage aan de reserves en voorzieningen van de Europese Centrale Bank door Latvijas Banka
   (ECB/2013/53)
   (2014/34/EU)
   DE RAAD VAN BESTUUR VAN DE EUROPESE CENTRALE BANK,
   Gezien de statuten van het Europees Stelsel van centrale banken en van de Europese Centrale Bank, inzonderheid op artikel 30.1, artikel 30.3, artikel 48.1 en artikel 48.2,
   Overwegende hetgeen volgt:

               (1)

               Ingevolge artikel 1 van Besluit 2013/387/EU van de Raad van 9 juli 2013 betreffende de aanneming van de euro door Letland op 1 januari 2014 (1), overeenkomstig artikel 140, lid 2, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, voldoet Letland aan de noodzakelijke voorwaarden voor de aanneming van de euro en zal de ingevolge artikel 4 van het Toetredingsverdrag van 2003 verleende derogatie (2) met ingang van 1 januari 2014 worden ingetrokken.

               (2)

               Artikel 48.1 van de statuten van het Europees Stelsel van centrale banken en van de Europese Centrale Bank (hierna de „ESCB-statuten” genoemd) bepaalt dat de nationale centrale bank (NCB) van een lidstaat waarvan de derogatie is ingetrokken, haar aandeel in het kapitaal van de Europese Centrale Bank (ECB) moet storten ten belope van hetzelfde percentage als de NCB’s van andere lidstaten die de euro als munt hebben. Ingevolge artikel 2 van Besluit ECB/2013/28 van 29 augustus 2013 inzake het procentuele aandeel van de nationale centrale banken in de verdeelsleutel voor de inschrijving op het kapitaal van de Europese Centrale Bank (3), is de weging van Latvijas Banka in de kapitaalverdeelsleutel van de ECB 0,2821 %. Ingevolge artikel 1 van Besluit ECB/2013/20 van 21 juni 2013 betreffende de volstorting van het kapitaal van de Europese Centrale Bank door de nationale centrale banken van buiten het eurogebied (4) heeft Latvijas Banka al een deel van haar aandeel in het geplaatste kapitaal van de ECB gestort. Het uitstaande bedrag bedraagt derhalve 29 424 263,59 EUR, welk bedrag resulteert uit het vermenigvuldigen van het geplaatste kapitaal van de ECB (10 825 007 069,61 EUR) met de weging in de kapitaalverdeelsleutel van Latvijas Banka (0,2821 %), waarop haar reeds gestorte aandeel in het geplaatste kapitaal van de ECB in mindering wordt gebracht.

               (3)

               Artikel 48.1, in samenhang met artikel 30.1 van de ESCB-statuten, bepaalt dat de NCB van een lidstaat waarvan de derogatie is ingetrokken ook externe reserves aan de ECB moet overdragen. Ingevolge artikel 48.1 van de ESCB-statuten wordt het over te dragen bedrag bepaald door de Euro-waarde tegen lopende wisselkoersen van de reeds overeenkomstig artikel 30.1 van de ESCB-statuten aan de ECB overgedragen externe reserves te vermenigvuldigen met de ratio tussen het aantal aandelen waarop de betrokken NCB heeft ingeschreven en het aantal aandelen dat de NCB’s van de andere lidstaten die de euro als munt hebben al hebben volgestort. Bij de vaststelling van de „reeds overeenkomstig artikel 30.1 aan de ECB overgedragen externe reserves” dient rekening te worden gehouden met de vorige aanpassingen van de kapitaalverdeelsleutel (5) ingevolge artikel 29.3 van de ESCB-statuten en de uitbreidingen van de kapitaalverdeelsleutel ingevolge artikel 48.3 van de ESCB-statuten (6). Ingevolge Besluit ECB/2013/26 van 29 augustus 2013 betreffende de maatregelen die nodig zijn voor de bijdrage aan het geaccumuleerde eigen vermogen van de Europese Centrale Bank en voor de aanpassing van de vorderingen van de nationale centrale banken ter grootte van de overgedragen externe reserves (7), bedraagt dientengevolge de waarde van externe reserves in euro die al aan de ECB zijn overgedragen krachtens artikel 30.1 van de ESCB-statuten 50 715 061 570,77 EUR.

               (4)

               Latvijas Banka draagt de externe reserves over in Japanse yen en goud of deze luiden in Japanse yen en goud.

               (5)

               Artikel 30.3 van de ESCB-statuten bepaalt dat de ECB aan elke NCB van een lidstaat die de euro als munt heeft, een vordering toekent ter grootte van de externe reserves die zij aan de ECB heeft overgedragen. De bepalingen betreffende de denominatie en rentevergoeding van de vorderingen die al gecrediteerd werden aan de NCB’s van de lidstaten die de euro als munt hebben (8) dienen ook te gelden voor de denominatie en rentevergoeding van de vorderingen van Latvijas Banka.

               (6)

               Artikel 48.2 van de ESCB-statuten bepaalt dat de NCB van een lidstaat wiens derogatie is ingetrokken, bijdraagt tot de reserves van de ECB, tot de voorzieningen die met reserves zijn gelijkgesteld en tot het bedrag dat nog moet worden toegerekend aan de reserves en voorzieningen overeenkomstig het saldo van de winst- en verliesrekening per 31 december van het jaar voorafgaand aan de intrekking van de derogatie. De hoogte van deze bijdrage wordt bepaald in overeenstemming met artikel 48.2 van de ESCB-statuten.

               (7)

               Analoog met artikel 3.5 van het reglement van orde van de Europese Centrale Bank (9), is de president van Latvijas Banka in de gelegenheid gesteld opmerkingen te maken bij dit besluit voorafgaande aan de vaststelling daarvan,

         HEEFT HET VOLGENDE BESLUIT VASTGESTELD:
   Artikel 1
   Definities
   In dit besluit wordt bedoeld met:
   a)   „externe reserves”: goud of liquiditeiten;
   b)   „goud”: troy ounces fijn goud in de vorm van London Good Delivery bars, zoals gespecificeerd door de London Bullion Market Association;
   c)   „liquiditeiten”: het wettig betaalmiddel van Japan (Japanse yen).
   Artikel 2
   Mate en vorm van het gestorte kapitaal
   1.   Met ingang van 1 januari 2014 stort Latvijas Banka het resterende deel van haar aandeel in het geplaatste kapitaal van de ECB, overeenkomend met 29 424 263,59 EUR.
   2.   Latvijas Banka betaalt op 2 januari 2014 het in lid 1 aangegeven bedrag aan de ECB middels een aparte overboeking via het geautomatiseerde trans-Europese realtime-brutovereveningssysteem (TARGET2).
   3.   Latvijas Banka betaalt aan de ECB op 2 januari 2014, middels een aparte overboeking via TARGET2, de op 1 januari 2014 lopende rente op het krachtens lid 2 aan de ECB verschuldigde bedrag. Deze rente wordt dagelijks berekend middels de werkelijk aantal dagen/360-dagtellingsconventie tegen een percentage dat gelijk is aan de marginale rentevoet die het Eurosysteem voor zijn meest recente basis-herfinancieringstransactie hanteerde.
   Artikel 3
   Overdracht van externe reserves
   1.   Met ingang van 1 januari 2014, zulks overeenkomstig dit artikel en de regelingen die op grond van dit artikel zijn getroffen, draagt Latvijas Banka aan de ECB een bedrag aan externe reserves over luidende in Japanse yen en goud ten belope van 205 272 581,13 EUR, en wel als volgt:

               Bedrag Japanse yen in contanten in euro

               Bedrag aan goud in euro

               Totaalbedrag in euro

               174 481 693,96

               30 790 887,17

               205 272 581,13

         2.   Het in euro uitgedrukte bedrag aan externe reserves dat ingevolge lid 1 door Latvijas Banka overgedragen moet worden, wordt berekend op basis van de wisselkoersen tussen de euro en de Japanse yen, zoals vastgelegd in de dagelijkse schriftelijke overlegprocedure op 31 december 2013 tussen het Eurosysteem en Latvijas Banka en, in het geval van goud, op basis van de prijs in US dollar per troy ounce fijn goud, vastgesteld bij de London gold fixing op 31 december 2013, 10.30 uur ’s morgens Londense tijd.
   3.   De ECB zal de overeenkomstig lid 2 berekende bedragen zo snel mogelijk aan Latvijas Banka bevestigen.
   4.   Latvijas Banka draagt Japanse yen in contanten over aan de ECB.
   5.   De overdracht van liquiditeiten geschiedt naar de door de ECB aangegeven rekeningen. De afwikkelingsdatum voor de aan de ECB over te dragen liquiditeiten is 6 januari 2014. Latvijas Banka geeft opdracht tot uitvoering van die overdracht aan de ECB.
   6.   De waarde van het goud dat Latvijas Banka overeenkomstig lid 1 aan de ECB overdraagt, sluit zo dicht mogelijk aan bij 30 790 887,17 EUR, zonder dit bedrag te boven te gaan.
   7.   Latvijas Banka draagt het in lid 1 genoemde goud in niet-geïnvesteerde vorm over naar de door de ECB aangewezen bankrekeningen en plaatsen. De afwikkelingsdatum voor het aan de ECB over te dragen goud is 3 januari 2014. Latvijas Banka geeft opdracht tot uitvoering van die overdracht aan de ECB.
   8.   Als Latvijas Banka goud aan de ECB overdraagt met een lagere waarde dan in lid 1 bedoeld, maakt zij op 6 januari 2014 een bedrag, ten belope van het tekort, in Japanse yen over naar een door de ECB te bepalen bankrekening van de ECB. Een dergelijk bedrag in contanten in Japanse yen maakt geen deel uit van de in Japanse yen luidende externe reserves die Latvijas Banka aan de ECB overdraagt overeenkomstig de linkerkolom van de tabel in lid 1.
   9.   Een eventueel verschil tussen het totaalbedragen in euro vermeld in lid 1 en het bedrag vermeld in artikel 4, lid 1 wordt verevend overeenkomstig de Overeenkomst van 31 december 2013 tussen Latvijas Banka en de Europese Centrale Bank houdende de vordering toegekend aan Latvijas Banka door de Europese Centrale Bank krachtens artikel 30.3 van de statuten van het Europees Stelsel van centrale banken en van de Europese Centrale Bank (10).
   Artikel 4
   Denominatie, rentevergoeding en vervaldatum van de vordering ter grootte van de bijdrage
   1.   Met ingang van 1 januari 2014 en met inachtneming van de specificaties in artikel 3 betreffende de afwikkelingsdata van de overdracht van externe reserves, crediteert de ECB Latvijas Banka met een in euro luidende vordering gelijk aan het totaalbedrag in euro van haar bijdrage aan externe reserves. Deze vordering bedraagt 163 479 892,24 EUR.
   2.   Op de vordering waarmee de ECB Latvijas Banka crediteert, wordt rente vergoed vanaf de afwikkelingsdatum. De lopende rente wordt dagelijks berekend middels de werkelijk aantal dagen/360-dagtellingsconventie tegen een percentage dat gelijk is aan 85 % van de marginale rentevoet die het Eurosysteem voor diens meest recente basis-herfinancieringstransactie heeft gehanteerd.
   3.   De lopende rente die wordt berekend op basis van lid 2 wordt aan het einde van ieder boekjaar aan Latvijas Banka betaald. De ECB stelt Latvijas Banka elk kwartaal in kennis van het cumulatieve bedrag.
   4.   De vordering is niet aflosbaar.
   Artikel 5
   Bijdragen aan de reserves en de voorzieningen van de ECB
   1.   Met ingang van 1 januari 2014 en overeenkomstig artikel 3, leden 5 en 6, draagt Latvijas Banka bij tot de reserves van de ECB, tot de voorzieningen die met reserves zijn gelijkgesteld, en tot het bedrag dat nog moet worden toegerekend aan de reserves en voorzieningen overeenkomstig het saldo van de winst-en-verliesrekening per 31 december 2013.
   2.   De bedragen die Latvijas Banka moet bijdragen, worden overeenkomstig artikel 48.2 van de ESCB-statuten bepaald. De verwijzingen in artikel 48.2 naar „het aantal aandelen waarop de betrokken centrale bank heeft ingeschreven” en „het aantal aandelen dat de andere centrale banken al hebben volgestort” verwijzen naar de weging van Latvijas Banka, respectievelijk de NCB’s van de overige lidstaten die de euro als munt hebben, in de kapitaalverdeelsleutel van de ECB, krachtens Besluit ECB/2013/26.
   3.   Voor de toepassing van lid 1 omvatten de „reserves van de ECB” en de „voorzieningen die met reserves zijn gelijkgesteld”, het algemeen reservefonds van de ECB, tegoeden op herwaarderingsrekeningen en voorzieningen voor wisselkoers-, rente-, krediet-, marktprijs- en goudprijsrisico’s.
   4.   Ten laatste op de eerste werkdag na de goedkeuring door de Raad van bestuur van de jaarrekening van de ECB voor 2013, berekent de ECB het bedrag dat door Latvijas Banka moet worden bijgedragen krachtens lid 1 en bevestigt dit aan Latvijas Banka.
   5.   Op de tweede werkdag na de goedkeuring door de Raad van bestuur van de jaarrekening van de ECB voor 2013 betaalt Latvijas Banka via TARGET2 aan de ECB:

               a)

               Het op basis van lid 4 aan de ECB verschuldigde bedrag, minus enig bedrag dat ten opzichte van de in artikel 4, lid 1 genoemde vordering teveel is overgemaakt op de in artikel 3, lid 5 en artikel 3, lid 7 genoemde afwikkelingsdata (voorschot op de bijdrage), en

               b)

               de lopende rente over de periode van 1 januari 2014 tot de betaaldatum op het aan de ECB krachtens lid 4 verschuldigde bedrag, minus enig voorschot op de bijdrage.

         6.   Eventuele lopende rente ingevolge lid 5, onder b) wordt dagelijks berekend middels de werkelijk aantal dagen/360-dagtellingsconventie tegen een percentage dat gelijk is aan de marginale rentevoet die het Eurosysteem voor diens meest recente basis-herfinancieringstransactie hanteerde.
   Artikel 6
   Bevoegdheden
   1.   Voor zover nodig geeft de ECB-directie instructies aan Latvijas Banka voor de verdere specificatie en de toepassing van de bepalingen van dit besluit en om passende oplossingen voor eventuele problemen aan te reiken.
   2.   Eventuele door de directie krachtens lid 1 uitgevaardigde instructies worden onmiddellijk meegedeeld aan de Raad van bestuur en de ECB-directie leeft de besluiten van de Raad van bestuur dienaangaande na.
   Artikel 7
   Slotbepaling
   Dit besluit treedt in werking op 1 januari 2014.

      Gedaan te Frankfurt am Main, 31 december 2013.

            De president van de ECB

         Mario DRAGHI

      (1)  PB L 195 van 18.7.2013, blz. 24.

      (2)  Akte betreffende de toetredingsvoorwaarden voor de Tsjechische Republiek, de Republiek Estland, de Republiek Cyprus, de Republiek Letland, de Republiek Litouwen, de Republiek Hongarije, de Republiek Malta, de Republiek Polen, de Republiek Slovenië en de Slowaakse Republiek en de aanpassing van de Verdragen waarop de Europese Unie is gegrond (PB L 236 van 23.9.2003, blz. 33).

      (3)  Zie bladzijde 53 van dit Publicatieblad.

      (4)  PB L 187 van 6.7.2013, blz. 25.

      (5)  Besluit ECB/2008/23 van 12 december 2008 inzake het procentuele aandeel van de nationale centrale banken in de verdeelsleutel voor de inschrijving op het kapitaal van de Europese Centrale Bank (PB L 21 van 24.1.2009, blz. 66).

      (6)  Besluit ECB/2013/17 van 21 juni 2013 inzake het procentuele aandeel van de nationale centrale banken in de verdeelsleutel voor de inschrijving op het kapitaal van de Europese Centrale Bank (PB L 187 van 6.7.2013, blz. 15).

      (7)  Zie bladzijde 47 van dit Publicatieblad.

      (8)  Ingevolge Richtsnoer ECB/2000/15 van 3 november 1998 gewĳzigd bĳ het richtsnoer van 16 november 2000 inzake de samenstelling, waardering en modaliteiten betreffende de eerste overdracht van externe reserves, alsmede de denominatie en rentevergoeding ter grootte van de eigen bijdrage (PB L 336 van 30.12.2000, blz. 114).

      (9)  Besluit ECB/2004/2 van 19 februari 2004 houdende goedkeuring van het reglement van orde van de Europese Centrale Bank (PB L 80 van 18.3.2004, blz. 33).

      (10)  Nog niet bekendgemaakt in het Publicatieblad.