title: Decyzja Rady z dnia 16 grudnia 1991 r. przyjmująca ogólne przepisy, ogólne warunki oraz procedury pojednawcze i arbitrażowe odnoszące się do zamówień na wykonanie robót, realizację dostaw i świadczenie usług finansowanych przez Europejski Fundusz Rozwoju (EFR) i dotyczące ich stosowania w ramach stowarzyszenia krajów i terytoriów zamorskich z Europejską Wspólnotą Gospodarczą

text:
Ważna informacja prawna

|

31992D0097

Dziennik Urzędowy L 040 , 15/02/1992 P. 0001 - 0107 Specjalne wydanie fińskie: Rozdział 11 Tom 19 P. 0044  Specjalne wydanie szwedzkie: Rozdział 11 Tom 19 P. 0044

		Decyzja Radyz dnia 16 grudnia 1991 r.przyjmująca ogólne przepisy, ogólne warunki oraz procedury pojednawcze i arbitrażowe odnoszące się do zamówień na wykonanie robót, realizację dostaw i świadczenie usług finansowanych przez Europejski Fundusz Rozwoju (EFR) i dotyczące ich stosowania w ramach stowarzyszenia krajów i terytoriów zamorskich z Europejską Wspólnotą Gospodarczą(92/97/EWG)RADA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH,uwzględniając Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską, w szczególności jego art. 136,uwzględniając decyzję Rady 91/482/EWG z dnia 25 lipca 1991 r. w sprawie stowarzyszenia krajów i terytoriów zamorskich z Europejską Wspólnotą Gospodarczą [1], w szczególności jej art. 211, 212 i 213,uwzględniając wniosek Komisji,a także mając na uwadze, co następuje:konieczne jest przyjęcie ogólnych przepisów oraz ogólnych warunków regulujących zamówienia dotyczące wykonania robót, realizacji dostaw i świadczenia usług finansowanych ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju (EFR), zarządzanych przez Komisję, zwanych dalej "środkami Funduszu";konieczne jest przyjęcie procedur pojednawczych i arbitrażowych dotyczących zamówień finansowanych ze środków Funduszu;przyjmując niniejszą decyzję, Rada w szczególności uwzględnia podobne dokumenty przyjęte w celu wykorzystania środków z EFR w państwach Afryki, Karaibów i Pacyfiku,STANOWI, CO NASTĘPUJE:Artykuł 1Ogólne przepisy dla zamówień dotyczących wykonania robót, realizacji dostaw i świadczenia usług finansowanych ze środków Funduszu w krajach i na terytoriach zamorskich (KTZ), przedstawione w załączniku I, stosuje się do przygotowania i udzielania zamówień finansowanych przez EFR.Z zastrzeżeniem przepisów art. 212 lit. b) decyzji 91/482/EWG, wykonanie zamówień finansowanych ze środków Funduszu odbywa się zgodnie z:- ogólnymi warunkami zamówień na wykonanie robót finansowanych przez EFR w KTZ, przedstawionymi w załączniku II,- ogólnymi warunkami zamówień na realizację dostaw finansowanych przez EFR w KTZ, przedstawionymi w załączniku III,- ogólnymi warunkami zamówień na świadczenie usług finansowanych przez EFR w KTZ, przedstawionymi w załączniku IV.Spory dotyczące zamówień finansowanych ze środków Funduszu, które zgodnie z ogólnymi warunkami oraz szczególnymi warunkami mającymi zastosowanie do takiego zamówienia mają być rozstrzygane na drodze pojednawczej lub arbitrażowej, mają być rozstrzygane zgodnie z procedurami pojednawczymi i arbitrażowymi dla zamówień finansowanych przez EFR w krajach i na terytoriach zamorskich (KTZ), przedstawionych w załączniku V.Artykuł 2Niniejsza decyzja dotyczy wszystkich zamówień finansowanych przez EFR w krajach i na terytoriach zamorskich (KTZ), które zostały udzielone po dniu 1 czerwca 1991 r.Artykuł 3Niniejsza decyzja zostaje opublikowana w Dzienniku Urzędowym Wspólnot Europejskich.Sporządzono w Brukseli, dnia 16 grudnia 1991 r.W imieniu RadyH. Van Den BroekPrzewodniczący[1] Dz.U. L 263 z 19.9.1991, str. 1.--------------------------------------------------ZAŁĄCZNIK IOGÓLNE PRZEPISY DOTYCZĄCE ZAMÓWIEŃ NA WYKONANIE ROBÓT, REALIZACJĘ DOSTAW I ŚWIADCZENIE USŁUG FINANSOWANYCH PRZEZ EUROPEJSKI FUNDUSZ ROZWOJU W KRAJACH I NA TERYTORIACH ZAMORSKICH (KTZ)SPIS TREŚCIWSTĘPArtykuł 1 – WarunkiArtykuł 2 – Prawo krajoweArtykuł 3 – DefinicjeArtykuł 4 – Uprawnienie do uczestnictwaArtykuł 5 – Równość uczestnictwaArtykuł 6 – OdstępstwaArtykuł 7 – KonkurencjaArtykuł 8 – Konkurs na projektArtykuł 9 – PreferencjeArtykuł 10 – Rodzaje zamówieńArtykuł 11 – Specyfikacje techniczne i normyArtykuł 12 – Zawiadomienia i korespondencja na piśmieArtykuł 13 – Ogłoszenie o przetarguArtykuł 14 – Wstępna kwalifikacjaArtykuł 15 – Zamówienia z wolnej rękiArtykuł 16 – Zawartość dokumentacji przetargowejArtykuł 17 – Wyjaśnianie informacji przetargowejArtykuł 18 – Zmiany w dokumentacji przetargowejArtykuł 19 – JęzykArtykuł 20 – Zawartość oferty przetargowejArtykuł 21 – Części projektuArtykuł 22 – Współpraca z osobami trzecimiArtykuł 23 – Niezależność oferentówArtykuł 24 – Ustalanie cen w ofertach przetargowychArtykuł 25 – Okres związaniaArtykuł 26 – WadiumArtykuł 27 – Oferty wariantoweArtykuł 28 – Wizyta przed złożeniem oferty przetargowejArtykuł 29 – Podpisanie ofert przetargowychArtykuł 30 – TerminyArtykuł 31 – Pieczętowanie i oznaczanie kopertArtykuł 32 – Wycofanie i zmianyArtykuł 33 – Otwarcie ofert przetargowychArtykuł 34 – Ocena ofert przetargowychArtykuł 35 – Unieważnienie procedury przetargowejArtykuł 36 – WybórArtykuł 37 – Zawiadomienie o udzieleniu zamówieniaArtykuł 38 – Przygotowanie dokumentu umowyArtykuł 39 – Podpisanie umowyArtykuł 40 – Zabezpieczenie naleźytego wykonania zamówieniaArtykuł 41 – Przepisy ogólne i końcoweWSTĘPArtykuł 1Warunki1.1. Udzielanie zamówień na wykonanie robót, realizację dostaw i świadczenie usług finansowanych ze źródeł Europejskiego Funduszu Rozwoju (EFR) regulowane jest przez niniejsze ogólne przepisy.1.2. Wykonanie zamówień na wykonanie robót, realizację dostaw i świadczenie usług finansowanych ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju (EFR) regulowane jest przez:a) ogólne warunki mające zastosowanie do wszystkich kategorii zamówień finansowanych przez EFR; lubb) w przypadku projektów współfinansowanych oraz programów lub gdy udzielono odstępstwa na rzecz osób trzecich, albo w przypadku procedur przyspieszonych bądź też w innych stosownych przypadkach, przez takie inne ogólne warunki, które mogą zostać uzgodnione przez dany kraj lub terytorium oraz Europejską Wspólnotę Gospodarczą (EWG); tzn.:i) ogólne warunki określone prawem krajowym danego kraju lub terytorium lub zgodnie z obowiązującą w nim praktyką dotyczącą zamówień międzynarodowych; lubii) jakiekolwiek inne międzynarodowe ogólne warunki dotyczące zamówień; orazc) warunki szczególne.1.3. Niniejsze ogólne przepisy obejmują zasady i warunki uczestniczenia w postępowaniu o zamówienia, wskazówki dla oferentów oraz zasady i warunki udzielania zamówień.1.4. Warunki ogólne regulujące szczególne rodzaje zamówień obejmują klauzule umowne mające charakter administracyjny, finansowy, prawny i techniczny w odniesieniu do wykonania zamówienia.1.5. Warunki szczególne mające zastosowanie do każdego zamówienia obejmują:a) zmiany warunków ogólnych;b) specjalne klauzule umowne;c) specyfikacje techniczne; orazd) wszelkie inne kwestie dotyczące zamówienia.Artykuł 2Prawo krajoweWe wszystkich sprawach, które nie są objęte niniejszymi ogólnymi przepisami, stosowane jest prawo krajowe państwa instytucji zamawiającej.DEFINICJE I ZASADYArtykuł 3Definicje3.1. Do niniejszych ogólnych przepisów stosuje się następujące definicje:EWG: Europejska Wspólnota Gospodarcza,EFR: Europejski Fundusz Rozwoju,Decyzja Rady: decyzja Rady 91/482/EWG z dnia 25 lipca 1991 r. w sprawie stowarzyszenia krajów i terytoriów zamorskich z EWG,KTZ: kraje i terytoria zamorskie stowarzyszone z EWG na mocy decyzji Rady,Państwa AKP: państwa Afryki, Karaibów i Pacyfiku, które są sygnatariuszami Konwencji,Komisja: Komisja Wspólnot Europejskich,delegat: przedstawiciel Komisji w KTZ,Państwa Członkowskie: Państwa Członkowskie Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej,Konwencja: odpowiednia Konwencja zawarta między państwami AKP a EWG,instytucja zamawiająca: państwo lub osoba prawna podlegająca przepisom prawa publicznego lub prywatnego, które udzielają zamówienia lub w imieniu których zamówienie zostaje udzielone,państwo instytucji zamawiającej: KTZ, na terytorium którego ma być zrealizowane zamówienie na roboty, realizację dostaw lub świadczenie usług,oferent: każda osoba fizyczna lub prawna bądź też grupa takich osób składająca ofertę przetargową w celu zawarcia umowy na zamówienie,oferent, którego ofertę przyjęto: oferent, który został wybrany po przeprowadzeniu procedury przetargowej lub, w przypadku zamówień z wolnej ręki, oferent, który podpisze umowę,osoba nadzorująca: służby rządowe, osoba prawna podlegająca przepisom prawa publicznego bądź osoba fizyczna lub prawna wskazana przez instytucję zamawiającą, zgodnie z prawem państwa instytucji zamawiającej, które są odpowiedzialne za kierowanie i/lub monitorowanie wykonania zamówienia, i którym instytucja zamawiająca może delegować uprawnienia i/lub kompetencje wynikające z zamówienia,przedstawiciel osoby nadzorującej: każda osoba fizyczna lub prawna, wskazana w zamówieniu jako taka przez osobę nadzorującą i upoważniona do reprezentowania osoby nadzorującej w związku z pełnieniem przez nią funkcji oraz do wykonywania takich uprawnień i/lub kompetencji, jakie zostały jej delegowane. Odpowiednio, jeśli funkcje, uprawnienia i/lub kompetencje osoby nadzorującej są delegowane przedstawicielowi osoby nadzorującej, odniesienia do osoby nadzorującej obejmują przedstawiciela osoby nadzorującej.roboty: roboty tymczasowe lub stałe, które mają być wykonane na podstawie zamówienia,dostawy: wszelkie przedmioty, które dostawca ma dostarczyć instytucji zamawiającej, w tym, o ile jest to konieczne, usługi takie jak: instalacja, sprawdzanie, oddanie do użytku, przedstawienie ekspertyzy, sprawowanie nadzoru, utrzymanie, naprawy, szkolenia oraz inne podobne zobowiązania związane z przedmiotami, które mają być dostarczone na podstawie zamówienia,usługi: zadania, które mają być wykonane przez usługodawcę na podstawie zamówienia na świadczenie usług, takie jak: przeprowadzanie badań, sporządzanie projektów, zapewnienie pomocy technicznej i szkolenia,urządzenia: maszyny, aparatura i komponenty oraz wszystkie przedmioty, które mają być dostarczone w celu ich włączenia do wykonanych robót,instalacje: urządzenia i inne maszyny oraz, stosownie do prawa i/lub praktyki państwa instytucji zamawiającej, tymczasowe struktury na terenie budowy, które są niezbędne do wykonania zamówienia, z wyłączeniem urządzeń lub innych obiektów mających tworzyć część stałych robót,zestawienie ilościowe: dokument zawierający wymienione pozycje w rozbiciu na zadania, które mają być zrealizowane w ramach zamówienia z ceną jednostkową z określeniem ilości dla każdej pozycji oraz odpowiadającej jej ceny jednostkowej,cennik: pełne zestawienie cen, w tym rozbicie ceny łącznej, przedstawione przez oferenta wraz jego ofertą przetargową, zmienione, o ile jest to konieczne, i stanowiące część zamówienia z ceną jednostkową,rozbicie ceny łącznej: wykaz zawierający wymienione pozycje stawek i cen, pokazujący składniki ceny w zamówieniu ryczałtowym, lecz niestanowiący części zamówienia,cena w ofercie przetargowej: suma podana przez oferenta w jego ofercie przetargowej za wykonanie zamówienia,wartość zamówienia: suma podana w zamówieniu, stanowiąca wstępny szacunek kwoty należnej za wykonanie robót, realizację dostaw czy świadczenie usług, lub taka inna suma, jaka została określona w końcowym rozliczeniu zamówienia jako należna na jego podstawie,rysunki: rysunki dostarczone przez instytucję zamawiającą i/lub oferenta w związku z ofertą przetargową,dzień: dzień kalendarzowy,terminy: okresy podane w zamówieniu, które rozpoczynają się od dnia następującego po czynności lub zdarzeniu uznanym za punkt rozpoczęcia dla takich okresów. Jeśli ostatni dzień danego okresu przypada na dzień wolny od pracy, to okres ten kończy się w pierwszym dniu roboczym przypadającym po ostatnim dniu okresu,pisma: wszelka sporządzona odręcznie, na maszynie lub wydrukowana korespondencja, w tym przekazy teleksowe, telegraficzne czy telefaksowe,korespondencja: świadectwa, zawiadomienia, polecenia oraz wskazówki wydane na podstawie zamówienia,waluta krajowa: waluta państwa instytucji zamawiającej,ecu: europejska jednostka walutowa,waluta obca: jakakolwiek dozwolona waluta, w rozumieniu niniejszych ogólnych przepisów, która nie jest walutą krajową, a która została podana w ofercie przetargowej,zakres wymagań: oświadczenie wydane przez instytucję zamawiającą, zawierające określenie jej wymagań i/lub przeznaczenia usług, w tym, o ile jest to stosowne, metody i środki, które mają być wykorzystane i/lub rezultaty, które mają być osiągnięte,spółki i przedsiębiorstwa: spółki i przedsiębiorstwa prawa cywilnego lub handlowego, włączając w to przedsiębiorstwa publiczne i inne, a także spółdzielnie, oraz inne osoby prawne lub stowarzyszenia prawa publicznego lub prywatnego, z wyjątkiem tych, które nie zmierzają do osiągnięcia zysku, założone zgodnie z prawem danego Państwa Członkowskiego bądź KTZ, których statutowa siedziba, zarząd lub główne przedsiębiorstwo znajduje się w Państwie Członkowskim bądź danym KTZ; jednakże spółka mająca tylko swoją statutową siedzibę w danym Państwie Członkowskim bądź KTZ musi prowadzić działalność, która ma rzeczywiste i stałe powiązanie z gospodarką danego Państwa Członkowskiego bądź danego KTZ.3.2. Nagłówki oraz tytuły zawarte w niniejszych ogólnych przepisach nie są uznawane za ich część, ani też nie są brane pod uwagę przy interpretowaniu tychże przepisów.3.3. Jeśli kontekst na to pozwala, słowa oznaczające liczbę pojedynczą rozumiane są jako obejmujące liczbę mnogą i vice versa, a słowa oznaczające rodzaj męski rozumiane są jako obejmujące rodzaj żeński i vice versa.3.4. Słowa oznaczające osoby lub strony obejmują przedsiębiorstwa i spółki oraz każdą organizację mającą osobowość prawną.Artykuł 4Uprawnienie do uczestnictwa4.1. Z wyjątkiem odstępstw udzielonych zgodnie z decyzją Rady i/lub art. 6:a) uczestniczenie w procedurze przetargowej oraz w udzielaniu zamówień finansowanych przez EFR jest otwarte na równych zasadach dla:i) osób fizycznych, spółek lub przedsiębiorstw bądź publicznych lub parapublicznych agencji z KTZ, państw AKP oraz EWG;ii) spółdzielni oraz innych osób prawnych podlegających przepisom prawa publicznego lub prywatnego, z wyjątkiem tych, które nie zmierzają do osiągnięcia zysku w EWG, KTZ i/lub państwach AKP;iii) przedsięwzięć typu joint venture bądź grup spółek lub przedsiębiorstw pochodzących z KTZ, państw AKP i/lub EWG;b) dostawy muszą pochodzić z EWG, KTZ i/lub państw AKP.4.2. Osoby fizyczne, spółki lub przedsiębiorstwa są wykluczone z ubiegania się o udzielenie im zamówień w przypadku gdy:a) znajdują się w stanie upadłości;b) płatności na ich rzecz zostały zawieszone zgodnie z orzeczeniem sądu, innym niż orzeczenie ogłaszające upadłość i, zgodnie z ich prawem krajowym, skutkującym całkowitą lub częściową utratą prawa do zarządzania bądź dysponowania ich majątkiem;c) wszczęte zostało przeciwko nim postępowanie sądowe związane z wydaniem orzeczenia o wstrzymaniu płatności i które, zgodnie z ich prawem krajowym, może skutkować ogłoszeniem upadłości lub jakąkolwiek inną sytuacją prowadzącą do całkowitej lub częściowej utraty prawa do zarządzania bądź dysponowania ich majątkiem;d) zostały prawomocnym orzeczeniem skazane za przestępstwo lub wykroczenie przeciwko etyce zawodowej;e) pociągnięto je do odpowiedzialności za składanie fałszywych oświadczeń dotyczących uczestnictwa w składaniu ofert przetargowych;f) naruszają zobowiązania wynikające z innej umowy łączącej z ich instytucją zamawiającą.4.3. Aby być uprawnionymi do uczestniczenia w procedurze przetargowej i udzielania zamówień, oferenci dostarczają instytucji zamawiającej wystarczające dowody świadczące o ich uprawnieniu wynikającym z art. 4, dowód spełnienia niezbędnych prawnych, technicznych i finansowych wymagań oraz o ich zdolności i adekwatności posiadanych przez nich środków do skutecznego wykonania zamówienia. W tym celu wszystkie przedłożone oferty przetargowe zawierają następujące informacje:a) dokument, datowany nie później niż 90 dni wcześniej, sporządzony zgodnie z prawem krajowym lub praktyką przyjętą w kraju oferenta, poświadczający, że- spełnia on warunki przedstawione w ust. 4.1,- nie dotyczy go żadna z okoliczności określonych w ust. 4.2;b) kopie oryginalnych dokumentów określających strukturę i/lub status prawny oraz podających miejsce zarejestrowania i/lub statutową siedzibę oraz, jeżeli jest ona inna, siedzibę zarządu spółki, przedsiębiorstwa lub stowarzyszenia albo, jeżeli jest to przedsięwzięcie typu joint venture, każdej strony tego przedsięwzięcia, które składają się na oferenta;c) szczegóły dotyczące doświadczenia oraz wykonywania przez oferenta (lub każdej strony przedsięwzięcia typu joint venture) w przeszłości zamówień podobnego rodzaju w ciągu ostatnich pięciu lat oraz szczegóły innych zamówień wykonywanych na bieżąco, w tym szczegóły rzeczywistego i skutecznego uczestnictwa w każdym takim zamówieniu;d) o ile jest to stosowne, ważniejsze elementy instalacji, których wykorzystanie jest proponowane przy wykonywaniu zamówienia;e) kwalifikacje i doświadczenie personelu kierowniczego zaproponowanego do zarządzania i wykonania zamówienia, zarówno w jak i poza miejscem wykonania zamówienia;f) propozycje dotyczące rodzaju, warunków i sposobów podzlecania w przypadku, gdy przewiduje się podzlecanie wykonania któregokolwiek elementu zamówienia, który stanowi ponad 10 % ceny wskazanej w ofercie przetargowej;g) sprawozdania dotyczące pozycji księgowej i finansowej oferenta (lub każdej strony przedsięwzięcia typu joint venture), takie jak rachunki zysków i strat, bilanse oraz sprawozdania biegłych rewidentów za ostatnie pięć lat, szacunkowe założenia finansowe na najbliższe dwa lata oraz upoważnienie od oferenta (lub upoważnionego przedstawiciela przedsięwzięcia typu joint venture) do otrzymania referencji od banku oferenta; orazh) informacje dotyczące wszelkich toczących się postępowań sądowych lub arbitrażowych albo sporów, w które oferent jest zaangażowany. Informacje te są ograniczone do spraw bezpośrednio związanych z udzieleniem lub wykonaniem zamówienia.Artykuł 5Równość uczestnictwa5.1. Kraje i terytoria zamorskie (KTZ) oraz Komisja przyjmują niezbędne środki w celu zapewnienia możliwie najbardziej powszechnego uczestnictwa na równych zasadach w procedurach przetargowych dotyczących zamówień na wykonanie robót, realizację dostaw oraz świadczenie usług, w tym, o ile jest to stosowne, środki mające:a) zapewnić ogłoszenie o organizacji przetargu w Dzienniku Urzędowym Wspólnot Europejskich, dzienniku urzędowym danego KTZ oraz w jakichkolwiek innych stosownych środkach przekazu, w szczególności w KTZ i państwach AKP w danym regionie;b) wyeliminować dyskryminujące praktyki lub specyfikacje techniczne, które mogą stanowić przeszkodę dla powszechnego uczestnictwa na równych warunkach;c) zachęcać do współpracy między spółkami i przedsiębiorstwami z Państw Członkowskich, KTZ oraz państw AKP; na przykład dzięki wstępnej kwalifikacji przedsięwzięć typu joint venture i konsorcjów tworzonych przez spółki i przedsiębiorstwa z Państw Członkowskich, KTZ oraz państw AKP;d) zapewnić, iż wszystkie kryteria wyboru są określone w dokumentacji przetargowej; oraze) zapewnić, iż wybrana oferta przetargowa spełnia wymagania dokumentacji przetargowej i kryteria wyboru w niej zawarte.Artykuł 6Odstępstwa6.1. W celu zapewnienia optymalnej efektywności systemu pod względem kosztów, na wniosek danego KTZ, osoby fizyczne lub prawne pochodzące z krajów rozwijających się spoza państw AKP mogą być uprawnione do uczestniczenia w zamówieniach finansowanych przez EWG.6.2. W każdym przypadku dany KTZ przekazuje delegatowi informacje niezbędne dla EWG w celu podjęcia decyzji o dokonaniu takiego odstępstwa, przy czym szczególną uwagę należy zwrócić na:a) położenie geograficzne danego KTZ;b) konkurencyjność wykonawców, dostawców i usługodawców pochodzących z EWG, KTZ i państw AKP;c) potrzebę unikania nadmiernego wzrostu kosztów wykonania zamówień;d) trudności związane z transportem lub opóźnienia wynikające z terminów dostaw lub innych podobnych przeszkód;e) technologię, która jest najbardziej odpowiednia i najlepiej pasuje do lokalnych warunków.6.3. W zamówieniach finansowanych przez EWG dopuszcza się również uczestnictwo państw trzecich, które nie są stronami Konwencji:a) w przypadku gdy EWG uczestniczy w finansowaniu regionalnych lub międzyregionalnych programów obejmujących te kraje;b) w przypadku współfinansowanych projektów i programów;c) w przypadku pomocy w sytuacjach krytycznych.6.4. W wyjątkowych przypadkach oraz po uzgodnieniu z Komisją przedsiębiorstwa doradcze lub eksperci, którzy są obywatelami państw trzecich, określonych w ust. 6.3, mogą uczestniczyć w zamówieniach na świadczenie usług.Artykuł 7Konkurencja7.1. Z zastrzeżeniem odmiennych przepisów art. 7, zamówienia na wykonanie robót i realizację dostaw finansowanych z EFR są udzielane po przeprowadzeniu przetargu nieograniczonego, a zamówienia na świadczenie usług po przeprowadzeniu przetargu ograniczonego.7.2. Zgodnie z przepisami ust. 7.3, 7.4 oraz 7.7, KTZ może w porozumieniu z Komisją:a) udzielać zamówień w trybie przetargu ograniczonego po przeprowadzeniu, o ile jest to stosowne, wstępnej kwalifikacji;b) udzielać zamówień z wolnej ręki;c) wykonywać zamówienia za pośrednictwem publicznych lub parapublicznych służb KTZ.7.3. Przetarg ograniczony może być stosowany:a) w przypadku zaistnienia sytuacji niecierpiących zwłoki lub gdy rodzaj bądź też pewne szczególne cechy zamówień je uzasadniają;b) w przypadku wysoce specjalistycznych projektów lub programów;c) w przypadku projektów realizowanych na wielką skalę po wstępnej kwalifikacji.7.4. Zamówienia z wolnej ręki mogą być udzielane w następujących przypadkach:a) działania na niewielką skalę, sytuacje niecierpiące zwłoki lub w ramach krótkoterminowych programów współpracy technicznej;b) pomoc w sytuacjach krytycznych;c) działania powierzone indywidualnym ekspertom;d) działania, które stanowią uzupełnienie lub są niezbędne dla dokończenia innych, już rozpoczętych;e) gdy wykonanie zamówienia jest zastrzeżone wyłącznie dla posiadaczy patentów lub pozwoleń regulujących wykorzystanie, przetwarzanie czy przywożenie określonych artykułów;f) po przeprowadzeniu nierozstrzygniętego przetargu.7.5. W stosunku do przetargów ograniczonych oraz zamówień z wolnej ręki stosuje się następującą procedurę:a) w przypadku zamówień na wykonanie robót lub realizację dostaw instytucja zamawiająca, w porozumieniu z delegatem, sporządza krótki wykaz potencjalnych oferentów po przeprowadzeniu, o ile jest to stosowne, wstępnej kwalifikacji ofert przetargowych;b) w przypadku zamówień na świadczenie usług instytucja zamawiająca, w porozumieniu z Komisją, sporządza krótki wykaz potencjalnych oferentów na podstawie wniosków zgłoszonych przez instytucję zamawiającą oraz wniosków przedstawionych przez Komisję;c) w przypadku zamówień z wolnej ręki instytucja zamawiająca, według własnego uznania, rozpoczyna rozmowy z potencjalnymi oferentami, których umieściła w krótkim wykazie, zgodnie z ust. 7.5 lit. a) i b), i udziela zamówienia oferentowi, którego wybierze.7.6. W przypadku zamówień na świadczenie usług należy uwzględnić dostępność odpowiednich kandydatów mających miejsce zamieszkania lub siedzibę w danym KTZ.Roboty pod bezpośrednim zarządem7.7. Zamówienia są realizowane pod bezpośrednim zarządem publicznych lub parapublicznych agencji lub służb danego KTZ, jeśli państwo to posiada wykwalifikowaną kadrę zarządzającą w swoich służbach krajowych, w przypadku pomocy w sytuacjach krytycznych, zamówień na świadczenie usług oraz wszelkich innych działań, których szacunkowe koszty nie przekraczają 5 milionów ECU.7.8. Wspólnota uczestniczy w kosztach zaangażowanych służb poprzez dostarczanie instalacji i/lub materiałów, których one nie posiadają i/lub zasobów pozwalających na zatrudnienie dodatkowych niezbędnych pracowników, takich jak eksperci z przedmiotowego KTZ lub innego KTZ bądź państw AKP. Udział Wspólnoty pokrywa jedynie koszty poniesione w ramach dodatkowych środków oraz jednorazowych wydatków związanych z realizacją i ściśle ograniczonych do wymagań danego projektu.Zamówienia związane z pomocą w sytuacjach krytycznych7.9. Zamówienia realizowane w ramach pomocy w sytuacjach krytycznych są wykonywane w taki sposób, aby odpowiadały pilności sytuacji. W tym celu w przypadku wszystkich działań odnoszących się do pomocy w sytuacjach krytycznych instytucja zamawiająca, w porozumieniu z delegatem, może zezwolić na:a) udzielenie zamówień z wolnej ręki;b) wykonanie zamówień pod bezpośrednim zarządem;c) wykonanie za pośrednictwem wyspecjalizowanych agencji;d) bezpośrednią realizację dokonaną przez Komisję.Procedura przyspieszona7.10. W celu zapewnienia szybkiej i skutecznej realizacji projektów i programów stosuje się przyspieszoną procedurę przetargową, chyba że inaczej zadecydują dane KTZ lub Komisja, w formie wniosku do uzgodnienia z danym KTZ. Przyspieszona procedura ogłaszania przetargów obejmuje krótsze terminy na składanie ofert przetargowych, a wezwanie do składania ofert ograniczone jest do danego KTZ oraz sąsiadujących KTZ i państw AKP, zgodnie z obowiązującymi w danym KTZ zasadami. Przyspieszoną procedurę stosuje się w następujących przypadkach:a) zamówienia na wykonanie robót, których szacunkowy koszt nie przekracza 5 milionów ECU;b) pomoc w sytuacjach krytycznych, niezależnie od wartości zamówienia.7.11. Na zasadzie odstępstwa urzędnik zatwierdzający danego KTZ, w porozumieniu z delegatem, może dokonać zamówienia na dostawy i/lub usługi do ograniczonej kwoty w przypadku, gdy są one dostępne w tym KTZ, sąsiadującym KTZ lub czy państwach AKP.7.12. W celu przyspieszenia procedury KTZ może zwrócić się do Komisji z wnioskiem o negocjowanie, sporządzenie i udzielenie zamówień na wykonanie usług w ich imieniu, bezpośrednio lub poprzez jej stosowną agencję.Artykuł 8Konkurs na projekt8.1. Jeśli instytucja zamawiająca uzna to za właściwe ze względów technicznych, estetycznych lub finansowych, przetarg może zostać ogłoszony w celu zaproszenia do udziału w konkursie na projekt. Konkurs na projekt odbywa się na podstawie programu i kryteriów określonych przez instytucję zamawiającą. Ponadto stosuje się następujące zasady:a) program może przewidywać nagrody, które mogą być przyznane dla najlepszych propozycji. Nagrody te są określane w programie i przyznawane twórcom tych propozycji, zgodnie z kolejnością ustaloną przez instytucję zamawiającą. Instytucja zamawiająca może wstrzymać przyznawanie nagród, jeżeli propozycje nie zostaną ocenione jako zadowalające;b) o ile w ogłoszeniu o przetargu nie określono inaczej, prawa autorskie związane z przedłożonymi propozycjami należą do uczestników konkursu. Instytucja zamawiająca może jednak, za zgodą uczestników konkursu, dokonać dalszego opracowania propozycji.8.2. Instytucja zamawiająca może wezwać do składania ofert w celu poddania projektu dalszemu badaniu, sprawdzeniu i rozwinięciu, o ile jest to konieczne, w celu jego dalszego opracowania.8.3. Z zastrzeżeniem ust. 8.1 lit. b) oraz ust. 8.2 instytucja zamawiająca może wezwać do składania ofert w celu szczegółowego opracowania projektu uczestnika konkursu oraz przygotowania dokumentów do tego stopnia, by można zgłaszać oferty na realizację dostaw lub wykonanie robót.8.4. Instytucja zamawiająca może wezwać do składania ofert zawierających propozycje projektu i budowy "pod klucz". Takie oferty przetargowe mają charakter ryczałtowy i są oceniane na podstawie ich walorów estetycznych, praktycznych, technicznych i ekonomicznych. Nie są przyznawane nagrody.Artykuł 9Preferencje9.1. Przyjmuje się środki w celu zachęcenia do możliwie najbardziej powszechnego udziału osób fizycznych i prawnych z KTZ w wykonaniu zamówień finansowanych przez EFR, pozwalając tym samym na optymalizację wykorzystania fizycznych i ludzkich zasobów tych krajów i terytoriów. W tym celu:a) w przypadku zamówień na wykonanie robót o wartości nieprzekraczającej 5 milionów ECU, pod warunkiem że przynajmniej jedna czwarta kapitału akcyjnego oraz kadry kierowniczej pochodzi z jednego lub kilku KTZ, wobec oferentów z KTZ stosowana jest 10-procentowa preferencja cenowa w trakcie porównywania ofert przetargowych o podobnej wartości ekonomicznej i technicznej;b) w przypadku zamówień na realizację dostaw, niezależnie od wartości tych dostaw, wobec oferentów z KTZ oferujących dostawy, których przynajmniej 50 % wartości pochodzi z KTZ, stosuje się 15-procentową preferencję cenową w trakcie porównywania ofert przetargowych o podobnej wartości ekonomicznej i technicznej;c) w odniesieniu do zamówień na świadczenie usług, zakładając istnienie wymaganych kompetencji, eksperci, instytucje lub firmy doradcze bądź firmy pochodzące z KTZ korzystają z preferencji w trakcie porównywania ofert przetargowych o podobnej wartości ekonomicznej i technicznejd) jeśli przewidywane jest podzlecanie, oferent, którego ofertę przyjęto, stosuje preferencję wobec osób fizycznych, spółek lub przedsiębiorstw z KTZ, które są w stanie wykonać daną umowę na podobnych warunkach.9.2. Próg oraz procent określone w ust. 9.1 mogą zostać zmienione na podstawie stosownej decyzji Rady.Artykuł 10Rodzaje zamówień10.1. Zamówienia mogą być następujące:a) zamówienia ryczałtowe, w przypadku których kwoty ujęte w cenie obejmują całość robót, dostaw i usług, które są przedmiotem zamówienia;b) zamówienia z ceną jednostkową, w przypadku których roboty, dostawy i usługi rozbija się na podstawie zestawienia ilościowego oraz podaje proponowane ceny jednostkowe;c) zamówienia na podstawie poniesionych kosztów własnych plus zysk, w przypadku których roboty, dostawy i usługi są wyceniane na podstawie kosztów rzeczywistych powiększonych o koszty ogólne zarządu i zysk;d) zamówienia łączone, w przypadku których ceny zostają ustalone na podstawie przynajmniej dwóch metod przedstawionych w ust. 10.1;e) zamówienia z ceną wstępną, w przypadkach wyjątkowych przewidzianych w ust. 10.2, zamówienia bez uprzednio ustalonych cen są udzielane po konsultacjach i uzgodnieniach między instytucją zamawiającą a oferentem i spłacane w uzgodniony sposób.10.2. Zamówienia z ceną wstępną udziela się wyłącznie:a) w przypadku zamówienia o złożonym charakterze lub wiążącego się wykorzystaniem nowych technologii, które wprowadzają znaczne ryzyko techniczne i wymagają rozpoczęcia wykonania zamówienia zanim wszystkie warunki jego realizacji mogą zostać określone;b) w przypadku wyjątkowych lub nieprzewidywalnych okoliczności, takich gdy zamówienie jest niecierpiące zwłoki lub jego charakter i środki wykonania są trudne do określenia.10.3. Z wyjątkiem zamówień z ceną wstępną zamówienia są udzielane na podstawie cen uprzednio ustalonych. Ceny te mogą być ryczałtowe lub jednostkowe.10.4. Wskazówki dla oferentów:a) podają rodzaj zamówienia;b) w przypadku zamówień na podstawie poniesionych kosztów własnych plus zysk podają zasady obliczania kosztów rzeczywistych, kosztów ogólnych zarządu i zysku;c) w przypadku zamówień łączonych podają metody, które mają być stosowane do obliczania kwot uiszczanych na podstawie zamówienia.Artykuł 11Specyfikacje techniczne i normy11.1. Specyfikacje techniczne i metody badania, sprawdzania, odbioru i kalkulacji stosowane dla każdego zamówienia mogą być określane na zasadzie pierwszeństwa poprzez odniesienie do wspólnych norm przyjętych przez EWG i dany KTZ bądź też norm danego KTZ albo Państwa Członkowskiego, bądź jakichkolwiek innych norm, w tym międzynarodowych.11.2. O ile nie jest to uzasadnione przedmiotem zamówienia, niedozwolone są specyfikacje techniczne wskazujące produkty określonej marki czy pochodzące z określonego źródła lub powstające w wyniku określonego procesu, a które tym samym faworyzują lub też eliminują niektóre produkty. Taki zakaz obejmuje znaki towarowe, patenty lub typy, albo szczególne pochodzenie czy rodzaj produkcji. Jednak w przypadku gdy produkty czy procesy nie mogą być opisane w sposób wystarczająco precyzyjny i zrozumiały, mogą być one wymienione z nazwy, pod warunkiem że dodane zostaną słowa "lub równoważne".Artykuł 12Zawiadomienia i korespondencja na piśmie12.1. O ile warunki szczególne nie stanowią inaczej, korespondencja między instytucją zamawiającą i/lub osobą nadzorującą z jednej strony a oferentami lub oferentem, którego ofertę przyjęto, z drugiej, przekazywana jest za pośrednictwem poczty, telegrafu, teleksu, telefaksu lub osobiście, na właściwy adres wskazany w tym celu przez strony.12.2. Jeżeli nadawca żąda potwierdzenia odbioru, wskazuje takie wymaganie w swojej korespondencji. Powinien żądać takiego potwierdzenia odbioru zawsze, gdy wskazany jest nieprzekraczalny termin otrzymania korespondencji. W każdym przypadku nadawca przyjmuje wszelkie niezbędne środki w celu zapewnienia doręczenia jego korespondencji.PRZETARGArtykuł 13Ogłoszenie o przetargu13.1. Instytucja zamawiająca, zamierzająca udzielić zamówienia w trybie przetargu nieograniczonego lub przetargu ograniczonego przy zastosowaniu wstępnej kwalifikacji, ogłasza swój zamiar w formie ogłoszenia opublikowanego przez Komisję w Dzienniku Urzędowym Wspólnot Europejskich, dzienniku urzędowym danego KTZ oraz w jakichkolwiek innych stosownych środkach przekazu, w szczególności w KTZ i państwach AKP w danym regionie.13.2. Przed ogłoszeniem zaproszeń do składania ofert przetargowych instytucja zamawiająca przedkłada dokumentację przetargową delegatowi.13.3. Delegat:a) w przypadku procedur przyspieszonych, zamówień z wolnej ręki oraz zamówień w ramach pomocy w sytuacjach krytycznych, przed ich rozpoczęciem przez instytucję zamawiającą, zatwierdza dokumentację przetargową w ciągu 30 dni od przedłożenia mu jej przez instytucję zamawiającą;b) we wszystkich pozostałych przypadkach, innych niż określone w art. 13.3 lit. a) powyżej, przekazuje dokumentację przetargową Komisji w celu jej zatwierdzenia w ciągu 30 dni od przedłożenia mu jej przez instytucję zamawiającą.13.4. W przypadku procedury przetargu nieograniczonego ogłoszenie o przetargu zawiera:a) przedmiot, cel oraz zakres zamówienia; jeżeli zamówienie jest podzielone na kilka części, rząd wielkości poszczególnych części oraz możliwość składania oferty na jedną część, kilka lub wszystkie; możliwość złożenia ofert wariantowych w przypadku, gdy jest to dozwolone; jeżeli ogłoszenie dotyczy zaproszenia do udziału w konkursie na prace projektowe i budowlane, kryteria projektu oraz inne wymagania niezbędne oferentom do oceny zakresu zamówienia i złożenia odpowiedniej oferty;b) kryteria uprawniające do uczestnictwa oraz wszelkie ważne lub nietypowe kryteria oceny oferty przetargowej (np. margines preferencji);c) lokalizację projektu, źródła finansowania, okres realizacji, a w przypadku zamówień na realizację dostaw miejsce dostawy i/lub instalacji;d) określenie instytucji zamawiającej oraz nazwę i adres służb udzielających zamówienia;e) rodzaj przetargu, miejsce, gdzie dokumentacja przetargowa jest udostępniona do wglądu, oraz warunki, na jakich może być ona uzyskana;f) okres, liczony od ostatecznego terminu przyjęcia ofert przetargowych, w ciągu którego oferenci pozostają związani złożonymi przez siebie ofertami przetargowymi;g) ostateczny termin oraz godzinę określone dla składania ofert przetargowych, adres, na który mają być przesłane, liczbę wymaganych egzemplarzy oraz język, w jakim muszą być sporządzone;h) o ile jest to stosowne, miejsce, termin i czas otwarcia ofert przetargowych;i) różne rodzaje wadium, których instytucja zamawiająca wymaga, kwota wadium, o ile jest to stosowne, wyrażona jako procent kwoty przetargu, oraz czas, w jakim wadia te muszą być złożone;j) adresy służb, w których oferenci mogą otrzymać wszelkie dodatkowe informacje.13.5. W przypadku procedury przetargu ograniczonego ogłoszenie o przetargu zawiera w szczególności:a) rodzaj przetargu oraz informacje określone w art. 13.4 lit. a)–d) oraz g);b) warunki, na jakich można uzyskać dokumentację przetargową;c) o ile jest to stosowne, ostateczny termin wysłania przez instytucję zamawiającą zaproszenia do składania ofert przetargowych;d) informacje, jakie mają być podane we wniosku o dopuszczenie do udziału, w formie oświadczeń i dokumentów dotyczących kondycji wnioskodawcy oraz jego wypłacalności, których zgodnie z art. 4 wymaga instytucja zamawiająca, wraz z ekonomicznymi i technicznymi warunkami, które każdy wnioskodawca musi spełniać, jeżeli chce być wzięty pod uwagę przy dokonywaniu wyboru.Artykuł 14Wstępna kwalifikacja14.1. W przypadku przetargu ograniczonego ze wstępną kwalifikacją sporządza się krótki wykaz potencjalnych oferentów zgodnie z ust. 14.2, jeśli jest to stosowne, po wezwaniu do wstępnej kwalifikacji dokonanej po opublikowaniu ogłoszenia określonego w art. 13.1.14.2. Krótki wykaz sporządza się, między innymi, zgodnie z przepisami art. 7.5 oraz kwalifikacjami niezbędnymi do realizacji zamierzonego projektu, w szczególności określonymi w art. 4.14.3. Instytucja zamawiająca dokonuje wyboru potencjalnych oferentów na podstawie informacji przedstawionych przez nich we wniosku złożonym zgodnie z art. 13.5 lit. d). Wybrani potencjalni oferenci otrzymują zaproszenie do składania ofert przetargowych, w szczególności zawierające, co następuje:a) informacje przedstawione w art. 13.4 lit. e)–j);b) odniesienie do ogłoszenia wspomnianego w art. 13.5;c) wszelkie zmiany, określone w art. 18.Artykuł 15Zamówienia z wolnej ręki15.1. W przypadku zamówień z wolnej ręki na roboty, dostawy czy usługi, które mają być przedmiotem zamówienia, są one definiowane po negocjacjach przeprowadzonych między instytucją zamawiającą a oferentem.15.2. W przypadku zastosowania procedury zamówienia z wolnej ręki kandydat jest wybierany przez dany KTZ z krótkiego wykazu sporządzonego zgodnie z art. 4 i 7.5.15.3. Po zakończeniu negocjacji instytucja zamawiająca sporządza tekst zamówienia i powiadamia o nim, zgodnie z art. 38.15.4. Instytucja zamawiająca i oferent uzgadniają termin, który uznaje się za datę udzielenia zamówienia. Termin ten jest zamieszczany w treści zamówienia.DOKUMENTACJA PRZETARGOWAArtykuł 16Zawartość dokumentacji przetargowej16.1. Dokumentacja przetargowa zawiera szczegóły dotyczące sposobu, w jaki oferty mają być przedstawiane, oraz kryteria wyboru oferenta, którego oferta zostanie przyjęta. Ponadto, oprócz wezwania do składania ofert przetargowych, dokumentacja przetargowa może zawierać wszystkie lub niektóre spośród poniższych elementów:a) wskazówki dla oferentów;b) ogólne warunki stosowane do danego rodzaju zamówienia;c) warunki szczególne określonego zamówienia;d) specyfikacje techniczne i/lub zakres wymagań;e) formularz dla przedstawienia w rozbiciu ceny łącznej w przypadku zamówień ryczałtowych lub formularz dla wykazów cen jednostkowych i/lub zestawienie ilościowe w przypadku zamówień na cenę jednostkową;f) wykaz zawierający wymagania lub dodatkowe informacje;g) rysunki;h) formularz przetargu;i) formularz wadium;j) formularz zamówienia;k) formularz zabezpieczenia należytego wykonania zamówienia; orazl) opis systemu oceny ofert przetargowych przedstawiający kryteria oceny wraz z wagą przypisaną poszczególnym kryteriom.16.2. Ponadto, w zależności o rodzaju zamówienia, do dokumentacji przetargowej dołączana jest "Nota o ogólnych informacjach". Nota ta jest przygotowana przez delegata po konsultacjach z danym KTZ i podlega przez nie zatwierdzeniu. Jest ona dołączana wyłącznie w celach informacyjnych i nie stanowi części zamówienia. Zawiera wszystkie lub niektóre spośród poniższych informacji:a) informacje geograficzne dotyczące regionu, w którym znajduje się miejsce realizacji zamówienia, w tym informacje o klimacie;b) lokalizacja miejsca wykonania zamówienia, drogi dojazdowe oraz inne elementy infrastruktury, które mogą być wykorzystywane podczas wykonywania zamówienia;c) informacje dotyczące przepisów ustawowych i wykonawczych z zakresu ceł, podatków i cen;d) skale płac oraz ustawowe lub umowne obciążenia przypadające do zapłaty pracodawcom, w tym określenie minimalnych lub normalnych poziomów płac określonych prawem państwa instytucji zamawiającej bądź też przyjętych w miejscu, gdzie zamówienie ma być wykonane, odpowiadające podstawowym lokalnym kategoriom siły roboczej niezbędnej do wykonania zamówienia;e) informacje dotyczące przepisów ustawowych i wykonawczych z zakresu prawa dewizowego oraz systemu monetarnego i bankowego w państwie instytucji zamawiającej;f) wszelkie inne informacje dotyczące przepisów ustawowych i wykonawczych państwa instytucji zamawiającej regulujące wykonywanie zamówień, w tym szczegóły dotyczące służb, do których należy adresować wnioski w celu uzyskania tekstów tychże przepisów ustawowych i wykonawczych.16.3. Zakres wymagań dla zamówień na świadczenie usług zawiera w szczególności:a) opis przedmiotu zamówienia, jak najbardziej szczegółowy;b) praktyczne szczegóły, takie jak dane znajdujące się w posiadaniu instytucji zamawiającej, ograniczenia, którymi jest związana instytucja zamawiająca a wiążące się z przestrzeganiem niektórych technicznych lub innych przepisów, oraz zobowiązania określone przez instytucję zamawiającą;c) w zależności od rodzaju zamówienia wstępne projekty studiów lub programów wykonania oraz, jeżeli jest dostępny, projekt zamówienia;d) ogólną dokumentację, w szczególności obejmującą przepisy ustawowe i wykonawcze dotyczące strony technicznej zamówienia lub jakiekolwiek inne odniesienia umożliwiające dostęp do takich przepisów ustawowych i wykonawczych.16.4. Oferent uważnie zapoznaje się ze wszystkimi wskazówkami, warunkami, formularzami, terminami, wymogami i rysunkami znajdującymi się w dokumentacji przetargowej. Oferent ponosi wyłączną odpowiedzialność za informacje, które dostarcza zgodnie z wymaganiami zawartymi w dokumentacji przetargowej, oraz za wszelkie uchybienia lub błędy w nich zawarte. Na oferencie spoczywa ryzyko związane z niedostarczeniem wszystkich informacji wymaganych w dokumentacji przetargowej lub przedłożenie oferty przetargowej, która nie odpowiada dokumentacji przetargowej pod jakimkolwiek względem, co może spowodować odrzucenie jego oferty.Artykuł 17Wyjaśnianie informacji przetargowejJeśli w odpowiedzi na zapytania oferenta lub inne, informacje dotyczące zamówienia, które ma być wykonane, lub inne informacje mogące mieć wpływ na cenę w ofercie przetargowej zostały przesłane do oferenta, to informacje takie instytucja zamawiająca przekazuje również na piśmie innym oferentom, jeśli są oni znani i pod warunkiem, że informacje o charakterze handlowym dotyczące przyjęcia ofert wariantowych nie będą przekazane innym oferentom. Instytucja zamawiająca odpowiada tylko na te zapytania lub prośby o wyjaśnienie, które otrzyma przynajmniej 30 dni przed ostatecznym terminem składania ofert przetargowych.Artykuł 18Zmiany w dokumentacji przetargowejWszystkich potencjalnych oferentów, którzy otrzymali dokumenty przetargowe, niezwłocznie informuje się na piśmie o wszelkich zmianach dokonanych przez instytucję zamawiającą w dokumentacji przetargowej w czasie przeprowadzania przetargu oraz przekazuje się im zawiadomienie o przedłużeniu przetargu, które instytucja zamawiająca może uznać za konieczne w celu umożliwienia oferentom uwzględnienia takiej zmiany.WSKAZÓWKI DLA OFERENTÓWArtykuł 19JęzykOferta przetargowa, dokumenty umowy oraz cała korespondencja i dokumentacja z nimi związana są sporządzane w języku określonym we wskazówkach dla oferentów.Artykuł 20Zawartość oferty przetargowej20.1. Oferta przetargowa, która ma być przygotowana i złożona przez oferenta zgodnie z wymaganiami przedstawionymi w dokumentacji przetargowej, zawiera:a) wypełniony formularz przetargowy wraz z dodatkami do niego;b) wadium przetargowe;c) rozbicie ceny łącznej w przypadku zamówień ryczałtowych lub wykaz cen jednostkowych i/lub zestawienie ilościowe w przypadku zamówień z ceną jednostkową;d) zestawienia zawierające dodatkowe informacje;e) dokumenty potwierdzające kondycję i wypłacalność oferenta określone w art. 4, z wyjątkiem procedury przetargu ograniczonego ze wstępną kwalifikacją;f) dopuszczalne oferty wariantowe oraz wszelkie inne elementy, które muszą być przekazane zgodnie ze wskazówkami dla oferentów zawartymi w dokumentacji przetargowej;g) wszelkie informacje niezbędne do oceny ofert przetargowych;h) notę określającą środki, za pomocą których oferent ma wywiązywać się ze zobowiązań do świadczenia usług posprzedażnych, jeżeli wskazówki dla oferentów przewidują takie usługi;i) o ile jest to stosowne, dodatkowe zabezpieczenia zaproponowane przez oferenta dotyczące między innymi terminu wykonania oraz zakresu prac;j) wszelkie informacje o jakimkolwiek przewidywanym podzlecaniu wykonania zamówienia;k) cenę oraz sposób i walutę dokonywania płatności.20.2. Usługi posprzedażne są wymagane w przypadku zamówień na realizację dostaw, chyba że charakter dostaw nie wymaga takich usług. W przypadku gdy instytucja zamawiająca wymaga usług posprzedażnych:a) warunki szczególne określają sposoby realizacji takich usług oraz czas ich trwania;b) o ile charakter dostaw czy inne warunki tego nie uzasadniają, oferent, którego ofertę przyjęto, uruchamia w państwie instytucji zamawiającej wymagane usługi posprzedażne.Artykuł 21Części projektu21.1. Rozważając sposób, w jaki projekt może być realizowany, należy, z punktu widzenia ekonomicznego i technicznego, uwzględnić korzyści wynikające z dokonania podziału projektu na jednorodne części, które będą jak największe.21.2. Jeśli projekt został podzielony na części, wskazówki dla oferentów określają:a) liczbę części;b) rodzaj, lokalizację oraz wielkość każdej części; orazc) o ile jest to stosowne, minimalną i maksymalną liczbę części, dla których oferent może złożyć ofertę przetargową.21.3. Procedura składania oferty przetargowej jest następująca:a) oferent może złożyć ofertę przetargową odnoszącą się do każdej części;b) o ile wskazówki dla oferentów nie stanowią inaczej, oferent może podać w swojej ofercie przetargowej całościową zniżkę, jakiej udzieliłby w przypadku połączenia kilku bądź wszystkich części, dla których złożył indywidualne oferty przetargowe;c) o ile wskazówki dla oferentów nie określają, że części które zostały przyznane temu samemu oferentowi stanowią pojedyncze zamówienie, każda część stanowi przedmiot odrębnego zamówienia;d) w przypadku gdy realizacja części ma być powierzona różnym oferentom, dokumentacja przetargowa lub wskazówki dla oferentów mogą stanowić, że oferent składający ofertę dotyczącą określonej części zapewni koordynację realizacji wszystkich części.Artykuł 22Współpraca z osobami trzecimi22.1. W celu zwiększenia zdolności KTZ do rozwijania ich technicznych możliwości oraz w celu ulepszenia know-how ich konsultantów wspiera się zawieranie układów o partnerstwie i współpracy między przedsiębiorstwami doradczymi, doradcami technicznymi, ekspertami i instytucjami EWG a podobnymi osobami z KTZ. W tym celu Komisja oraz KTZ dokładają wszelkich starań, aby:a) wspierać, poprzez przedsięwzięcia typu joint venture, podzlecanie lub wykorzystanie ekspertów, którzy są obywatelami KTZ, w zespołach zatrudnianych przez przedsiębiorstwa doradcze, doradców technicznych czy instytucje w EWG;b) w dokumentacji przetargowej informować oferentów o kryteriach wyboru i preferencjach przewidzianych w ogólnych przepisach, szczególnie tych, które dotyczą wspierania wykorzystania zasobów ludzkich KTZ.22.2. W ogłoszeniu o przetargu lub w trakcie negocjowania zamówienia instytucja zamawiająca może zaproponować potencjalnym oferentom pomoc innych spółek lub przedsiębiorstw lub krajowych ekspertów lub usługodawców pochodzących z KTZ bądź państw AKP, aby zostali wybrani na mocy obustronnego porozumienia. Ta współpraca może przybrać formę przedsięwzięcia typu joint venture, podzlecenia lub szkolenia stażystów w trakcie zatrudnienia.22.3. W przypadku gdy współpraca przybiera formę:a) przedsięwzięcia typu joint venture, stosuje się art. 4.3 lit. b);b) podzlecenia, stosuje się art. 4.3 lit. f);c) szkolenia stażystów w trakcie zatrudnienia, stażyści zgłoszeni przez instytucję zamawiającą muszą mieć podstawowe umiejętności, aby w sposób efektywny uczestniczyć w realizacji zadań wykonywanych podczas szkolenia w trakcie zatrudnienia. Maksymalna liczba stażystów jest określana w warunkach szczególnych. Przy obliczaniu wynagrodzenia lub ceny w ofercie przetargowej należy uwzględnić wszelkie koszty ponoszone przez oferenta w związku z zapewnianiem szkolenia stażystów w trakcie zatrudnienia. W żadnym wypadku szkolenie stażystów w trakcie zatrudnienia nie ogranicza zobowiązań oferenta, którego ofertę przyjęto i któremu udzielono zamówienia, jak również nie nakłada żadnej odpowiedzialności na instytucję zamawiającą lub osoby nadzorujące.22.4. Zaangażowane strony zobowiązują się do obustronnej współpracy i uzgadniają procedurę takiej współpracy, w szczególności obowiązki z niej wynikające.Artykuł 23Niezależność oferentów23.1. Jeżeli w przypadku zamówień na świadczenie usług oferent nawiązał stosunek prawny z osobami fizycznymi lub prawnymi mogącymi uczestniczyć w wykonywaniu robót lub realizacji dostaw, które to usługi mają określać lub przygotować, albo jeżeli w inny sposób utrzymuje z nimi szczególne stosunki mogące ograniczać jego niezależność, informuje o tym instytucję zamawiającą w swojej ofercie przetargowej albo w czasie negocjowania zamówienia, lub też w chwili zaistnienia takich okoliczności przed udzieleniem zamówienia.23.2. Jeżeli niezależnie od takich informacji oferentowi zostanie udzielone zamówienie, instytucja zamawiająca zastrzega sobie prawo do wyłączenia takich osób fizycznych lub prawnych z uczestnictwa przy wykonywaniu określonych robót lub realizacji określonych dostaw.Artykuł 24Ustalanie cen ofert przetargowych24.1. Oferent dostarcza informacje wymagane w dokumentacji przetargowej dotyczące ceny, dokonuje niezbędnych wyliczeń arytmetycznych, podpisuje formularz przetargu i załącza go do swojej oferty przetargowej.24.2. Łączna kwota w ofercie przetargowej jest wpisywana cyframi i słownie. We wszystkich przypadkach, w których istnieje rozbieżność między ceną podaną cyframi a ceną podaną słownie, obowiązuje cena podana słownie. W przypadku gdy wymagają tego wskazówki dla oferentów, następujące informacje są również podawane cyframi i słownie:a) rozbicie ceny łącznej, w przypadku zamówień ryczałtowych;b) ceny jednostkowe dla każdej pozycji w zestawieniu ilościowym i/lub wykazie cen jednostkowych, w przypadku zamówień z ceną jednostkową;c) w przypadku zamówienia łączonego rozbicie części ceny łącznej jak również zestawienie ilościowe i/lub części wykazu cen jednostkowych.24.3. Ceny muszą odpowiadać względnej wartości każdej pozycji w odniesieniu do łącznej kwoty w ofercie przetargowej. Ceny nie powinny mieć charakteru uniemożliwiającego porównanie ofert przetargowych ani też nie powinny powodować dokonywania cząstkowych płatności, które nie są proporcjonalne do wartości wykonanych robót.24.4. Ceny w ofertach przetargowych są wyrażane w walucie krajowej państwa instytucji zamawiającej.24.5. W swojej ofercie przetargowej oferent może zażądać, aby uzasadniona część, wyrażona jako procent ceny w ofercie przetargowej, była mu zapłacona bezpośrednio w walucie obcej. Wymagane uzasadnienie jest oceniane w świetle sprawdzalnych faktów, w odniesieniu do prawdziwego pochodzenia robót, dostaw lub usług, które mają być wykonane, oraz kosztów z nimi związanych. Kurs wymiany, który ma być przyjęty dla dokonania płatności w walucie obcej, to kurs obowiązujący 30 dni przed końcowym terminem składania ofert przetargowych.24.6. Cena zaoferowana przez oferenta uwzględnia stosowane przepisy podatkowe, jak zostało to określone w Konwencji.Artykuł 25Okres związania25.1. Oferenci pozostają związani swymi ofertami w okresie ustalonym przez instytucję zamawiającą, zgodnie z art. 13. Jakakolwiek oferta przetargowa wiążąca przez okres krótszy może zostać odrzucona przez instytucję zamawiającą. Okres ustalony przez instytucję zamawiającą powinien być wystarczający dla dokonania oceny i porównania ofert przetargowych w celu uzyskania wszelkich niezbędnych zezwoleń i zatwierdzeń oraz dla powiadomienia o udzieleniu zamówienia. Okres związania zazwyczaj nie powinien przekraczać 120 dni od daty ostatecznego terminu ustalonego dla składania ofert przetargowych, lecz może on zmieniać się w zależności od rodzaju i złożoności zamówienia.25.2. W wyjątkowych okolicznościach, przed wygaśnięciem pierwotnego okresu zawiązania ofertą, instytucja zamawiająca może zwrócić się do oferenta z wnioskiem o specjalne przedłużenie okresu związania. Oferenci, którzy zgodzą się na taki wniosek, nie będą musieli ani też nie będzie im wolno dokonać zmian ich ofert przetargowych, lecz będą musieli odpowiednio przedłużyć okres ważności złożonych przez nich wadiów. Przepisy art. 26 dotyczące zwolnienia z i przepadku wadium obowiązują przez cały przedłużony okres związania ofertą.25.3. Oferent, którego ofertę przyjęto, pozostaje związany swoją ofertą przez dodatkowy okres 60 dni po otrzymaniu pisma zawiadamiającego go o jego wyborze.Artykuł 26Wadium26.1. O ile wskazówki dla oferentów nie stanowią inaczej oferenci ubiegający się o zamówienia na wykonanie robót i realizację dostaw dokonują wpłaty wadium jako gwarancji podtrzymania oferty. Dokumentacja przetargowa określa kwotę takiego wadium, która w żadnym wypadku nie może przekraczać 2 % wartości oferty.26.2. Wadium ma formę gwarancji bankowej, czeku bankierskiego, czeku potwierdzonego, kaucji złożonej przez towarzystwo ubezpieczeniowe lub przez przedsiębiorstwo ubezpieczające kaucje, nieodwołalnej akredytywy lub depozytu gotówkowego złożonego w instytucji zamawiającej. Jeżeli wadium ustanawiane jest w formie gwarancji bankowej, czeku bankierskiego, czeku potwierdzonego lub listu zastawnego, jest on wystawiony przez bank, towarzystwo ubezpieczeniowe lub przedsiębiorstwo ubezpieczające kaucje zatwierdzone przez instytucję zamawiającą a działające w KTZ, państwie AKP bądź Państwie Członkowskim. Gwarancja bankowa lub kaucja dokładnie odpowiada formularzowi wadium przetargowego dołączonemu do dokumentacji przetargowej lub, w przypadku zamówienia z wolnej ręki, podlega warunkom szczególnym. Niezależnie od formy, jaką przyjmie, wadium jest niezależne i płatne na pierwsze wezwanie i ważne przez okres przynajmniej 60 dni po upływie okresu związania ofertą.26.3. Każda oferta, której nie towarzyszy dające się zaakceptować wadium, może zostać odrzucona przez instytucję zamawiającą.26.4. Wadia oferentów, którzy nie zostali wybrani, są zwalniane nie później niż 60 dni po upływie okresu związania ofertami, który, tam gdzie to stosowne, został przedłużony zgodnie z art. 25.2, lub po udzieleniu zamówienia, w zależności od tego, który termin przypada wcześniej.26.5. Wadium oferenta, którego ofertę przyjęto, jest zwalniane, gdy oferent podpisze umowę i dostarczy wymagane zabezpieczenie należytego wykonania zamówienia, satysfakcjonujące instytucję zamawiającą.26.6. Uiszczenia wadium można wymagać bez wezwania:a) jeżeli oferent wycofa swoją ofertę przetargową w okresie związania ofertą;b) w przypadku oferenta, którego ofertę przyjęto, jeżeli w określonym czasie nie podpisze umowy czy też nie dostarczy wymaganego zabezpieczenia należytego wykonania zamówienia.Artykuł 27Oferty wariantowe27.1. O ile wskazówki dla oferentów nie stanowią inaczej, oferenci mogą składać ofertę przetargową zawierającą oferty wariantowe. Wskazówki dla oferentów muszą określać wszelkie ograniczenia, kryteria przygotowania oraz inne wymagania dotyczące oferty wariantowej. O ile wskazówki dla oferentów nie stanowią inaczej złożenie oferty przetargowej zawierającej oferty wariantowe jest uwarunkowane złożeniem oferty przetargowej zawierającej ofertę zgodną z przedstawionymi wymaganiami.27.2. Oferty wariantowe nie mogą odbiegać od wymagań zawartych w niniejszych warunkach ogólnych. Oferty przetargowe przygotowane w oparciu o dokumentację przetargową oraz te, które zawierają oferty wariantowe, są oceniane równocześnie.27.3. Wskazówki dla oferentów muszą określać, czy oferent przedkładający ofertę wariantową ma ponosić odpowiedzialność za projekt oferty wariantowej, a w takim przypadku muszą określać procedury w szczególności dotyczące kontroli, zmian i zatwierdzania.27.4. Przedłożenie jakiejkolwiek oferty wariantowej obejmuje:a) indywidualną ofertę przetargową dla oferty wariantowej;b) wykazanie przewagi oferty wariantowej nad ofertą zgodną z przedstawionymi wymaganiami, w tym wyrażone liczbowo uzasadnienie każdej korzyści ekonomicznej;c) projekt zmian przepisów technicznych zawartych w warunkach szczególnych koniecznych dla oferty wariantowej;d) rysunki i specyfikacje przewidziane dla oferty zgodnej z przedstawionymi wymaganiami, lecz na które oferta wariantowa nie ma wpływu;e) rysunki i specyfikacje, na które ma wpływ oferta wariantowa;f) notę techniczną dotyczącą opracowania oferty wariantowej i, o ile to konieczne, rysunki oraz wyliczenia;g) w przypadku zamówień ryczałtowych rozbicie ceny łącznej na poszczególne pozycje, zmienione przez ofertę wariantową;h) w przypadku zamówień z ceną jednostkową zestawienie ilościowe i/lub cennik zmieniony przez ofertę wariantową.Artykuł 28Wizyta przed złożeniem oferty przetargowej28.1. Zaleca się, aby oferent złożył wizytę i zbadał miejsce, w którym zamówienie ma być realizowane, oraz jego otoczenie i uzyskał dla siebie, na własną odpowiedzialność, wszelkie informacje, które mogą być niezbędne do przygotowania oferty przetargowej i uzyskania zamówienia. Koszty związane z wizytacją miejsca, w którym zamówienie ma być realizowane, są ponoszone przez oferenta.28.2. Oferentowi oraz jakiejkolwiek osobie z jego personelu czy jego przedstawicielom, na ile jest to możliwe, instytucja zamawiająca udziela pozwolenia na wejście na miejsce, w którym ma być zrealizowane zamówienie, w celu dokonania takiego badania, pod warunkiem że oferent, jego personel lub przedstawiciele zwolnią instytucję zamawiającą oraz jej personel lub przedstawicieli z wynikającej w związku z tym odpowiedzialności. W konsekwencji oferent ponosi odpowiedzialność za jakąkolwiek szkodę na osobie, pociągającą za sobą śmierć lub nie, stratę lub szkodę, która, gdyby nie działanie na podstawie takiego zezwolenia, nie miałaby miejsca.28.3. Bez uszczerbku dla przepisów ustawowych i wykonawczych w sprawie imigracji do państwa instytucji zamawiającej, dany KTZ udziela zezwolenia na wjazd każdej osobie, która udowodni swoje uprawnienie, w rozumieniu art. 4, jako uczestnika przetargu, albo jakiemukolwiek przedstawicielowi takiej osoby w celu przeprowadzenia wizyt umożliwiających mu przygotowanie swojej oferty przetargowej. Zezwolenie to wygasa w dniu następującym po dniu, w którym oferta przestaje być wiążąca.Artykuł 29Podpisanie ofert przetargowych29.1. Oferta przetargowa jest podpisywana przez oferenta lub jego należycie upoważnionego przedstawiciela, zgodnie z wymogami wskazówek dla oferentów. Jest ona sporządzona w jednym oryginalnym egzemplarzu, który oznaczany jest słowem "oryginał". Liczba kopii, które mają być dostarczone przez oferenta, jest określona we wskazówkach dla oferentów. Kopie są podpisywane w ten sam sposób jak oryginał i opatrywane słowem "kopia".29.2. Oferta przetargowa złożona przez przedstawiciela musi zawierać nazwę zleceniodawcy, w imieniu którego on działa. Przedstawiciel nie może reprezentować więcej niż jednego oferenta. Przedstawiciele dołączają do oferty przetargowej sporządzony w formie pisemnej lub w formie aktu notarialnego dokument, który upoważnia ich do działania w imieniu oferentów. Podpis pod dokumentem musi być poświadczony zgodnie z prawem krajowym państwa, z którego pochodzi zleceniodawca.29.3. Jeżeli oferent ma formę przedsięwzięcia typu joint venture lub konsorcjum utworzonego przez dwie osoby lub więcej, oferta przetargowa musi być pojedyncza i dotyczyć jednego zamówienia, każda z tych osób musi podpisać ofertę przetargową i wszystkie są solidarnie związane ofertą przetargową oraz każdą zawartą na jej podstawie umową, zgodnie z prawem państwa instytucji zamawiającej; osoby te wskazują jedną spośród nich jako głównego reprezentanta mającego uprawnienia do zaciągania zobowiązań wiążących przedsięwzięcie typu joint venture lub konsorcjum. Skład bądź struktura przedsięwzięcia typu joint venture lub konsorcjum nie mogą być zmieniane bez uprzedniej pisemnej zgody instytucji zamawiającej.29.4. Oferta przetargowa może być podpisana przez reprezentanta przedsięwzięcia typu joint venture lub konsorcjum tylko wówczas, jeżeli został jednoznacznie do tego upoważniony na piśmie przez członków joint venture lub konsorcjum, a sporządzone w formie pisemnej lub aktu notarialnego pełnomocnictwo jest dołączone do oferty przetargowej. Wszystkie podpisy na pełnomocnictwie muszą być poświadczone zgodnie z krajowymi przepisami ustawowymi i wykonawczymi każdej ze stron tworzących joint venture czy konsorcjum, podobnie jak pisemne pełnomocnictwo potwierdzające, że sygnatariusze oferty przetargowej są uprawnieni do zaciągania zobowiązań w imieniu członków joint venture lub konsorcjum. Każdy członek takiego joint venture lub konsorcjum musi dostarczyć dowód, wymagany zgodnie z art. 4, jak gdyby on sam był oferentem.29.5. W kompletnej ofercie przetargowej nie można nanosić poprawek, dopisków czy skreśleń, z wyjątkiem tych, które są zgodne ze wskazówkami wydanymi przez instytucję zamawiającą lub konieczne dla usunięcia błędów popełnionych przez oferenta. Poprawki i korekty są parafowane przez osobę lub osoby podpisujące ofertę przetargową.29.6. Z wyjątkiem przypadków dotyczących podziału na części, zgodnie z art. 21, oraz ofert wariantowych, zgodnie z art. 27, każdy oferent może złożyć tylko jedną ofertę przetargową. Żaden oferent nie może, w żadnym charakterze, uczestniczyć w ofercie przetargowej innego oferenta dla tego samego zamówienia.SKŁADANIE OFERT PRZETARGOWYCHArtykuł 30Terminy30.1. Oferty przetargowe muszą być doręczone instytucji zamawiającej na wskazany adres i nie później niż w dniu i o godzinie określonych zgodnie z art. 13. Ustalając ten termin, instytucja zamawiająca musi zapewnić wystarczający czas, biorąc pod uwagę charakter, rozmiary, złożoność oraz lokalizację zamierzonego projektu jak również inne, odpowiednie czynniki. Jednakże w przypadku przetargu otwartego taki okres nie może wynosić mniej niż 90 dni.30.2. Według własnego uznania instytucja zamawiająca może przedłużyć ostateczny termin składania ofert przetargowych określony w art. 30.1, zmieniając dokumentację przetargową zgodnie z art. 18, w którym to przypadku wszystkie uprzednie prawa i obowiązki instytucji zamawiającej i oferentów związane poprzednim ostatecznym terminem odnoszą się do terminu przedłużonego. W przypadku gdy oferent wykona swoje prawo do wycofania się po otrzymaniu zawiadomienia o przedłużeniu, jego oferta przetargowa jest mu zwracana a jego wadium przetargowe jest uwalniane po otwarciu ofert przetargowych.30.3. Wszelkie oferty przetargowe otrzymane przez instytucję zamawiającą po upłynięciu ostatecznego terminu składania ofert, ustalonego przez instytucję zamawiającą zgodnie z art. 13.4 lit. g) oraz art. 18, są odrzucane i zwracane oferentowi po otwarciu ofert przetargowych.Artykuł 31Pieczętowanie i oznaczanie kopert31.1. Oferta przetargowa, załączniki dołączone do niej zgodnie ze wskazówkami dla oferentów oraz dokumenty uzupełniające określone w art. 4 wkłada się do zapieczętowanej, nieoznaczonej koperty, na której widnieje jedynie:a) adres dla składania ofert przetargowych wskazany w ogłoszeniu o przetargu lub w przetargu;b) odesłanie do ogłoszenia o przetargu, w odpowiedzi na które składana jest oferta przetargowa;c) o ile jest to stosowne, oznaczenie numeru części, do której odnosi się oferta przetargowa; orazd) wyrażenie "nie otwierać przed rozpoczęciem przetargu" napisane w języku dokumentacji przetargowej.31.2. Wskazówki dla oferentów w każdym przypadku określają, czy dokumenty dotyczące propozycji cenowej mają być składane razem z propozycją techniczną w jednej kopercie, czy też w osobnych kopertach. W ostatnim przypadku propozycja cenowa jest składana w osobnej oznaczonej kopercie, na której widnieją słowa "cena w ofercie przetargowej" i która jest zapieczętowana i złożona razem z propozycją techniczną w kopercie określonej w art. 31.1.Artykuł 32Wycofanie i zmiany32.1. Każdy oferent może dokonać zmian lub wycofać swoją ofertę przetargową przed upływem ostatecznego terminu składania ofert określonego w art. 30.3, pod warunkiem że instytucji zamawiającej zostanie przed upływem tego terminu doręczone pisemne zawiadomienie o takiej zmianie.32.2. Zawiadomienie oferenta o zmianach czy wycofaniu jest sporządzane, pieczętowane, oznaczane i wysyłane zgodnie z przepisami art. 31. Zawiadomienie o wycofaniu może być również przekazane osobiście lub teleksem, telegraficznie czy telefaksem, o ile później zostanie dosłane pisemne potwierdzenie; data i godzina oznaczone przez pocztę na znaczku nie mogą być późniejsze niż ostateczny termin składania ofert przetargowych. Wycofanie jest bezwarunkowe i kończy dalsze uczestnictwo w procedurze przetargowej.32.3. Żadna oferta przetargowa nie może być zmieniona po upłynięciu ostatecznego terminu określonego w art. 30.3, chyba że zgodnie z art. 34.1.32.4. Żadna oferta przetargowa nie może być wycofana w okresie między ostatecznym terminem określonym w art. 30.3 a upłynięciem terminu związania ofertą. Wycofanie oferty przetargowej w czasie tego okresu może spowodować przepadek wadium.SPRAWDZANIE OFERT PRZETARGOWYCHArtykuł 33Otwarcie ofert przetargowych33.1. Po otrzymaniu ofert przetargowych koperty są wprowadzane do specjalnego rejestru w kolejności ich napływania. Numer rejestracyjny oraz data i czas nadejścia są odnotowywane na kopercie. Koperty pozostają zapieczętowane i są przechowywane w sejfie do czasu, gdy zostaną otwarte zgodnie z warunkami wskazanymi w ust. 33.2 oraz 33.3.33.2. W chwili publicznego otwarcia ofert przetargowych ogłaszane są nazwiska oferentów, ceny w ofertach przetargowych, pisemne zawiadomienia o zmianach i wycofaniu ofert przetargowych, istnienie wymaganych wadiów przetargowych oraz pozostałe inne szczegóły, jakie instytucja zamawiająca uzna za stosowne. W przypadku zastosowania systemu "dwóch kopert", wspomnianego w art. 31.2, ogłoszenie zawiera stwierdzenie, że żadna koperta z ceną nie została otwarta.33.3. Otwarcie i sprawdzanie ofert przetargowych odbywa się zgodnie z przepisami danego KTZ i ma na celu zbadanie, czy oferty przetargowe są kompletne, czy złożone zostało wymagane wadium, czy dokumenty zostały prawidłowo podpisane i czy oferty przetargowe w sposób ogólny odpowiadają wymaganiom.33.4. Kopert, na których widnieją słowa "cena w ofercie przetargowej", zgodnie z art. 31 nie otwiera się do chwili ukończenia oceny ofert przetargowych ze względów innych niż cena.33.5. Tylko oferty przetargowe zawarte w kopertach, które zostały doręczone przed upłynięciem ostatecznego terminu określonego w art. 30.3 są brane pod uwagę przy dokonywaniu oceny.33.6. Instytucja zamawiająca dla własnych celów sporządza protokół z procedury otwarcia ofert przetargowych zawierający informacje ujawnione osobom obecnym, zgodnie z art. 33.2.33.7. Po dokonaniu publicznego otwarcia ofert przetargowych informacji dotyczących sprawdzania, wyjaśniania, oceny i porównywania ofert przetargowych oraz rekomendacji dotyczących udzielenia zamówienia nie ujawnia się oferentom ani innym osobom, które nie uczestniczą w tych czynnościach w sposób oficjalny.33.8. Wszelkie próby podejmowane przez oferenta w celu wpłynięcia na instytucję zamawiającą w trakcie sprawdzania, wyjaśniania, oceniania i porównywania ofert przetargowych oraz podczas podejmowania decyzji odnośnie do udzielenia zamówienia powodują odrzucenie jego oferty przetargowej.33.9. Delegat jest obecny przy otwarciu ofert przetargowych i otrzymuje egzemplarz każdej oferty przetargowej.Artykuł 34Ocena ofert przetargowych34.1. W celu usprawnienia sprawdzania, oceny i porównywania ofert przetargowych instytucja zamawiająca może poprosić każdego oferenta indywidualnie o przedstawienie wyjaśnień dotyczących jego oferty przetargowej, w tym rozbicia cen jednostkowych. Prośba o wyjaśnienie i odpowiedź sporządzane są na piśmie i przekazywane na jeden ze sposobów określonych w art. 12, przy czym nie jest możliwe ubieganie się, proponowanie czy pozwolenie na dokonanie zmian w cenie bądź treści oferty przetargowej, wyjąwszy jedynie potwierdzenie poprawek arytmetycznych błędów stwierdzonych przez instytucję zamawiającą podczas dokonywania oceny ofert przetargowych zgodnie z ust. 34.7.34.2. Przed przystąpieniem do szczegółowej oceny ofert przetargowych instytucja zamawiająca ustala, czy każda oferta przetargowa odpowiada co do zasady wymaganiom zawartym w dokumentacji przetargowej.34.3. Do celów art. 34 oferta przetargowa odpowiada wymaganiom, jeżeli spełnia wszystkie zasady, warunki i specyfikacje zawarte w dokumentacji przetargowej bez znaczących odstępstw czy zastrzeżeń. Znaczące odstępstwo czy zastrzeżenie to takie, które ma wpływ na zakres, jakość czy wykonanie zamówienia lub które w istotny sposób odbiega od dokumentacji przetargowej lub ogranicza prawa instytucji zamawiającej bądź zobowiązania oferenta wynikające z zamówienia oraz w sposób nieuczciwy wpływa na konkurencyjność oferentów, którzy złożyli oferty odpowiadające wymaganiom.34.4. Jeżeli oferta przetargowa nie odpowiada wymaganiom zawartym w dokumentacji przetargowej, jest odrzucana przez instytucję zamawiającą i nie może być następnie zmieniona poprzez wprowadzenie poprawek czy usunięcie odstępstwa bądź wycofanie zastrzeżenia, tak aby odpowiadała wymaganiom.34.5. Oferty przetargowe uznane za odpowiadające wymaganiom podlegają ocenie technicznej pod względem ich zgodności z dokumentacją przetargową oraz przepisami art. 36, a następnie uszeregowane na podstawie ich jakości technicznej. Warunki szczególne określają, o ile jest to stosowne, szczegółowe kryteria oceny technicznej.34.6. Po zakończeniu oceny technicznej oferty przetargowe, które na podstawie ust. 34.5 odpowiadają wymaganiom technicznym, są oceniane pod względem finansowym. Oferty przetargowe są oceniane w walucie krajowej.34.7. Oferty przetargowe, które uznano za odpowiadające wymaganiom, są badane przez instytucję zamawiającą w celu wykrycia błędów arytmetycznych powstałych przy dokonywaniu obliczeń i podsumowań. Błędy są poprawiane przez instytucję zamawiającą następujący w sposób:a) w przypadku istnienia rozbieżności między kwotami wyrażonymi cyframi i słownie, obowiązuje kwota wyrażona słownie; orazb) z wyjątkiem zamówień ryczałtowych, w przypadku istnienia rozbieżności między ceną jednostkową a łączną kwotą wynikającą z pomnożenia ceny jednostkowej przez ilość obowiązuje cena jednostkowa, chyba że w opinii instytucji zamawiającej występuje oczywisty błąd w podanej cenie jednostkowej, w którym to przypadku obowiązuje łączna kwota, tak jak została podana, a cena jednostkowa jest poprawiana przez instytucję zamawiającą.34.8. Kwota podana w ofercie przetargowej, w razie konieczności poprawiona przez instytucję zamawiającą, zgodnie z ust. 34.7, uznana jest za wiążącą oferenta. Jeżeli oferent nie zaakceptuje poprawionej kwoty oferty przetargowej, jego oferta jest odrzucana.34.9. Po dokonaniu pełnej oceny ofert przetargowych zgodnie z przepisami art. 34 oferty przetargowe odpowiadające wymaganiom dzieli się na oferty zgłoszone przez oferentów uprawnionych do skorzystania z preferencji na podstawie art. 9 oraz oferty zgłoszone przez pozostałych oferentów. Wyłącznie do celów dalszej oceny i porównania ofert przetargowych ceny w ofertach przetargowych, w razie konieczności poprawione i podane przez oferentów, którzy nie są uprawnieni do skorzystania preferencji, są zwiększane o procent marży preferencji. Dalsze szczegóły dotyczące procedur, które mają być użyte w celu zastosowania przepisów art. 9 o marży preferencji ustalane są przez instytucję zamawiającą w dokumentacji przetargowej.34.10. Przebieg postępowania związanego z dokonywaniem oceny jest rejestrowany w prawidłowo podpisanym protokole, który nie jest publikowany ani też podawany do wiadomości któregokolwiek z oferentów. Kopia tego protokołu jest przesyłana delegatowi.Artykuł 35Unieważnienie procedury przetargowej35.1. Przed udzieleniem zamówienia instytucja zamawiająca, bez ponoszenia żadnej odpowiedzialności wobec oferentów i niezależnie od postępu prac prowadzących do udzielenia zamówienia, może:a) podjąć decyzję o unieważnieniu procedury przetargowej, zgodnie z art. 35.2, lub zarządzić ponowne rozpoczęcie procedury przetargowej, w razie konieczności przy zastosowaniu innego trybu; albob) w przypadku gdy projekt jest podzielony na części, udzielić zamówienia jedynie w stosunku do niektórych części oraz, ewentualnie, podjąć decyzję, aby pozostałe części były przedmiotem innego przetargu lub przetargów, w razie konieczności przy zastosowaniu innego trybu.35.2. Unieważnienie procedury przetargowej przez instytucję zamawiającą może mieć miejsce w następujących przypadkach:a) żadna oferta przetargowa nie odpowiada wymaganiom dokumentacji przetargowej;b) żadna oferta przetargowa nie spełnia kryteriów udzielania zamówienia, jak to zostało określone w art. 36;c) zmienione zostały dane ekonomiczne lub techniczne projektu;d) wyjątkowe okoliczności sprawiają, że normalne wykonanie zamówienia jest niemożliwe;e) każda z otrzymanych ofert przetargowych przekracza środki finansowe przeznaczone na zamówienie;f) otrzymane oferty przetargowe zawierają poważne nieprawidłowości zakłócające normalne działanie sił rynkowych; lubg) nikt nie ubiegał się o udzielenie zamówienia.35.3. W przypadku unieważnienia jakiejkolwiek procedury przetargowej oferenci, którzy nadal są związani ich ofertami przetargowymi, są o tym powiadamiani przez instytucję zamawiającą. Tacy oferenci nie są uprawnieni do otrzymania odszkodowania; są oni uprawnieni do natychmiastowego zwrotu wadium.35.4. W przypadku gdy unieważnienie procedury przetargowej jest spowodowane okolicznościami, które nie wymagają otwarcia ofert przetargowych, zamknięte i zapieczętowane koperty zawierające, o ile jest to stosowne, propozycje cenowe oraz, w pozostałych przypadkach, inne elementy oferty przetargowej, są zwracane oferentom na ich koszt.UDZIELENIE ZAMÓWIENIAArtykuł 36Wybór36.1. Instytucja zamawiająca udziela zamówienia oferentowi:a) którego oferta przetargowa odpowiada wymaganiom zawartym w dokumentacji przetargowej; orazb) w przypadku zamówień na roboty oraz na realizację dostaw, który zaoferował najbardziej korzystną ofertę przetargową, co ocenia się między innymi na podstawie:i) ceny, kosztów operacyjnych i kosztów utrzymania;ii) kwalifikacji i zabezpieczeń zaproponowanych przez oferentów, jak również jakości technicznej oferty przetargowej, w tym oferty usług posprzedażnych w danym KTZ;iii) rodzaju, warunków i ograniczeń czasowych dla wykonania zamówienia oraz dostosowania do lokalnych warunków;c) w przypadku zamówień na świadczenie usług, temu, który zaoferował najbardziej korzystną ofertę przetargową, biorąc pod uwagę między innymi cenę, wartość techniczną oferty przetargowej, zaproponowaną organizację i metodologię świadczenia usług, jak również kompetencje, niezależność oraz dostępność zaproponowanego personelu.36.2. W przypadku dwóch ofert przetargowych uznanych na podstawie kryteriów podanych powyżej za równorzędne, preferowany jest:a) oferent z KTZ albo państwa AKP; lubb) jeżeli nie ma takiej oferty przetargowej, oferent, który zapewnia najlepsze wykorzystanie fizycznych i ludzkich zasobów KTZ.36.3. Instytucja zamawiająca:a) kończy ocenę ofert przetargowych w ciągu okresu związania ofertami, uwzględniając okres wymagany dla zatwierdzenia zamówień;b) przekazuje delegatowi wyniki sprawdzenia ofert przetargowych i propozycję udzielenia zamówienia.36.4. Delegat:a) zatwierdza w ciągu 30 dni propozycję instytucji zamawiającej dotyczącą udzielenia zamówienia w przypadku wszystkich:i) zamówień z wolnej ręki;ii) zamówień na świadczenie usług;iii) zamówień dotyczących pomocy udzielanej w sytuacjach krytycznych; oraziv) zamówień zawieranych na podstawie przyspieszonej procedury na wykonanie robót, których wartość nie przekracza 5 milionów ECU oraz zamówień na świadczenie usług wartych mniej niż 1 milion ECU;b) zatwierdza w ciągu 30 dni propozycję instytucji zamawiającej dotyczącą udzielenia zamówienia niewymienionego w ust. 36.4 lit. a) w przypadku, gdy spełnione są następujące warunki: wybrana oferta przetargowa jest najniższa spośród tych, które spełniają wymagania zawarte w dokumentacji przetargowej, spełnia kryteria wyboru w niej podane oraz nie przekracza sumy przeznaczonej na zamówienie;c) w przypadku gdy warunki wskazane w ust. 36.4 lit. b) nie są spełnione, przekazuje propozycję udzielenia zamówienia do Komisji, która podejmuje w tej sprawie decyzję w ciągu 60 dni od otrzymania propozycji delegata. W przypadku gdy cena wybranej oferty przetargowej przekracza sumę przeznaczoną na zamówienie, po zatwierdzeniu udzielenia zamówienia Komisja podejmuje niezbędne zobowiązanie finansowe.Artykuł 37Zawiadomienie o udzieleniu zamówienia37.1. Przed wygaśnięciem okresu związania ofertami instytucja zamawiająca zawiadamia wybranego oferenta na piśmie, że jego oferta przetargowa została przyjęta.37.2. O ile dokumentacja przetargowa nie stanowi inaczej, w przypadku zamówień na wykonanie robót i zamówień na realizację dostaw po przekazaniu przez wybranego oferenta zabezpieczenia należytego wykonania zamówienia, zgodnie z przepisami art. 40, instytucja zamawiająca niezwłocznie zawiadamia pozostałych oferentów, że ich oferty przetargowe nie zostały wybrane, i zwraca im wadia.37.3. Instytucja zamawiająca nie jest zobowiązana do podania przyczyn swojego wyboru ani też do podjęcia jakichkolwiek dyskusji czy korespondencji z oferentami na temat wyników przetargu ofertowego.37.4. Wyniki publicznych przetargów są publikowane w Dzienniku Urzędowym Wspólnot Europejskich i zgodnie z praktyką w KTZ w dzienniku urzędowym takiego kraju i/lub w jakichkolwiek innych stosownych środkach przekazu.Artykuł 38Przygotowanie dokumentu umowy38.1. Po zawiadomieniu o wyniku przetargu, zgodnie z art. 37, umowa w sprawie zamówienia jest przygotowywana przez instytucję zamawiającą do przedstawienia jej oferentowi, którego ofertę przyjęto do podpisu. Dokument ten zawiera przynajmniej co następuje:a) wykaz dokumentów zawierających zamówienie w porządku określającym hierarchię dokumentów;b) wszelkie uzgodnione dodatki do oraz odstępstwa od tychże dokumentów;c) wartość zamówienia;d) wszelkie decyzje podjęte przez instytucję zamawiającą zgodnie z art. 34.7;e) nazwiska osoby nadzorującej oraz przedstawiciela osoby nadzorującej, jeżeli nie są one podane w warunkach szczególnych.38.2. Dokument umowy jest przedstawiany wybranemu oferentowi do podpisu.Artykuł 39Podpisanie umowy39.1. O ile dokumentacja przetargowa nie stanowi inaczej, w ciągu 30 dni od otrzymania dokumentu umowy wybrany oferent podpisuje umowę. Po jej podpisaniu przez wybranego oferenta dokument umowy jest zwracany zamawiającemu lub jego upoważnionemu przedstawicielowi, bądź też właściwemu organowi danego KTZ w celu zatwierdzenia, jeżeli jest to konieczne, i podpisania.39.2. O ile dokumentacja przetargowa nie stanowi inaczej instytucja zamawiająca nie podpisuje zamówienia, dopóki zgodnie z art. 40 nie zostało ustanowione zabezpieczenie należytego wykonania zamówienia.39.3. Po podpisaniu przez instytucję zamawiającą zamówienie staje się wiążące wobec obu stron i oferent, którego ofertę przyjęto, jest powiadamiany o fakcie złożenia takiego podpisu.39.4. Bez względu na przepisy ust. 39.1–3, w zależności od rodzaju zamówienia, instytucja zamawiająca może podjąć decyzję o udzieleniu zamówienia na podstawie procedury przyjęcia oferty, w której powiadomienie o udzieleniu zamówienia stanowi zawarcie umowy. W takim wypadku pozycje wymienione w art. 38.1 są dołączane do listu.39.5. W przypadku wycofania się wybranego oferenta instytucja zamawiająca może zażądać od niego zapłaty wadium przetargowego. Ponadto może zwrócić się do pozostałych oferentów według porządku, w jakim sklasyfikowane zostały ich oferty przetargowe, lub może wszcząć nową procedurę przetargową. Jeżeli jest to konieczne, może być negocjowane zamówienie z wolnej ręki.Artykuł 40Zabezpieczenie należytego wykonania zamówienia40.1. O ile dokumentacja przetargowa nie stanowi inaczej w ciągu 30 dni od otrzymania od instytucji zamawiającej zawiadomienia o udzieleniu zamówienia na wykonanie robót lub realizację dostaw oferent, którego ofertę przyjęto, dostarcza instytucji zamawiającej zabezpieczenie należytego wykonania zamówienia w formie określonej w warunkach ogólnych.40.2. Niedopełnienie wymagań zawartych w ust. 40.1 przez oferenta, którego ofertę przyjęto, stanowi wystarczającą podstawę do unieważnienia umowy i przepadku wadium, w którym to przypadku instytucja zamawiająca może postąpić zgodnie z art. 39.5.PRZEPISY OGÓLNE I KOŃCOWEArtykuł 41Przepisy ogólne i końcowe41.1. Wszystkie dokumenty i propozycje przedstawione Komisji lub delegatowi przez instytucję zamawiającą w celu uzyskania ich zgody lub zatwierdzenia zgodnie z niniejszymi warunkami ogólnymi są zatwierdzane lub uznane za zatwierdzone w terminie określonym w niniejszych warunkach ogólnych lub, jeżeli takiego terminu nie podano, w ciągu 30 dni.41.2. Roszczenia uznane, wynikające z tytułu spóźnionych płatności, są zaspokajane przez dany kraj lub terytorium zamorskie (KTZ) oraz przez Komisję, odpowiednio z ich własnych środków za tę część opóźnienia, za którą są odpowiedzialne.--------------------------------------------------ZAŁĄCZNIK IIOGÓLNE WARUNKI DOTYCZĄCE ZAMÓWIEŃ NA WYKONANIE ROBÓT FINANSOWANYCH PRZEZ EUROPEJSKI FUNDUSZ ROZWOJU W KRAJACH I NA TERYTORIACH ZAMORSKICH (KTZ)SPIS TREŚCIPRZEPISY WSTĘPNEArtykuł 1 – DefinicjeArtykuł 2 – Prawo i język zamówieniaArtykuł 3 – Porządek określający hierarchię dokumentów umowyArtykuł 4 – Zawiadomienia i korespondencja na piśmieArtykuł 5 – Osoba nadzorująca i przedstawiciel osoby nadzorującejArtykuł 6 – CesjaArtykuł 7 – PodzlecanieArtykuł 8 – Dostarczenie dokumentówArtykuł 9 – Wstęp na teren budowyArtykuł 10 – Pomoc w sprawie przepisów lokalnychArtykuł 11 – Opóźnienia w płatnościach na rzecz personelu wykonawcyArtykuł 12 – Obowiązki ogólneArtykuł 13 – Nadzór nad robotamiArtykuł 14 – PersonelArtykuł 15 – Zabezpieczenie należytego wykonania zamówieniaArtykuł 16 – UbezpieczenieArtykuł 17 – Program wykonania zamówieniaArtykuł 18 – Szczegółowe rozbicie cenArtykuł 19 – Rysunki wykonawcyArtykuł 20 – Dostateczność cen w ofertach przetargowychArtykuł 21 – Ryzyko nadzwyczajneArtykuł 22 – Bezpieczeństwo terenów budowyArtykuł 23 – Ochrona przyległych nieruchomościArtykuł 24 – Zakłócenia w ruchuArtykuł 25 – Kable i przewodyArtykuł 26 – Rozmieszczenie robótArtykuł 27 – Materiały pochodzące z wyburzeńArtykuł 28 – OdkryciaArtykuł 29 – Roboty tymczasoweArtykuł 30 – Badania glebyArtykuł 31 – Nakładające się zamówieniaArtykuł 32 – Patenty i pozwoleniaArtykuł 33 – Polecenie rozpoczęcia wykonywania robótArtykuł 34 – Termin wykonaniaArtykuł 35 – Przedłużenie terminu wykonaniaArtykuł 36 – Opóźnienia w wykonaniuArtykuł 37 – ZmianyArtykuł 38 – ZawieszenieArtykuł 39 – Dziennik robótArtykuł 40 – Jakość robót i materiałówArtykuł 41 – Kontrola i badaniaArtykuł 42 – OdrzucenieArtykuł 43 – Własność urządzeń i materiałówArtykuł 44 – Przepisy ogólneArtykuł 45 – Zamówienia z ceną wstępnąArtykuł 46 – ZaliczkiArtykuł 47 – Kwota wstrzymanaArtykuł 48 – Zmiana cenArtykuł 49 – PomiaryArtykuł 50 – Płatności wstępneArtykuł 51 – Końcowe rozliczenieArtykuł 52 – Bezpośrednie płatności na rzecz podwykonawcówArtykuł 53 – Płatności opóźnioneArtykuł 54 – Płatności na rzecz osób trzecichArtykuł 55 – Roszczenia o dokonanie dodatkowej płatnościArtykuł 56 – Płatności w walucie obcejArtykuł 57 – Przepisy ogólneArtykuł 58 – Weryfikacja po ukończeniu robótArtykuł 59 – Częściowy odbiór technicznyArtykuł 60 – Wstępny odbiór technicznyArtykuł 61 – Zobowiązania z tytułu rękojmiArtykuł 62 – Końcowy odbiór technicznyArtykuł 63 – Naruszenie umowy w sprawie zamówieniaArtykuł 64 – Wypowiedzenie przez instytucję zamawiającąArtykuł 65 – Wypowiedzenie przez wykonawcęArtykuł 66 – Siła wyższaArtykuł 67 – Śmierć wykonawcyArtykuł 68 – Rozstrzyganie sporówPRZEPISY WSTĘPNEArtykuł 1Definicje1.1. Poniżej przedstawione definicje stosuje się do niniejszych ogólnych przepisów i do zamówienia:EWG: Europejska Wspólnota Gospodarcza,KTZ: kraje i terytoria zamorskie stowarzyszone w EWG,zamówienie: podpisane porozumienie zawarte przez strony o wykonaniu robót, obejmujące wszystkie jego załączniki oraz wszelkie dokumenty do niego dołączone,wykonawca: strona, której instytucja udziela zamówienia,instytucja zamawiająca: państwo lub osoba prawna podlegająca przepisom prawa publicznego lub prywatnego, które udzielają zamówienia lub w imieniu których zamówienie zostaje udzielone wykonawcy,państwo instytucji zamawiającej: KTZ, na terytorium którego ma być wykonane zamówienie na roboty,osoba nadzorująca: służby rządowe, osoba prawna podlegająca przepisom prawa publicznego bądź osoba fizyczna lub prawna wskazana przez instytucję zamawiającą, zgodnie z prawem państwa instytucji zamawiającej, które są odpowiedzialne za kierowanie i/lub monitorowanie realizacji zamówienia na wykonanie robót i którym instytucja zamawiająca może delegować uprawnienia i/lub kompetencje wynikające z zamówienia,przedstawiciel osoby nadzorującej: każda osoba fizyczna lub prawna wskazana w zamówieniu jako taka przez osobę nadzorującą i upoważniona do reprezentowania osoby nadzorującej w związku z pełnieniem przez nią funkcji oraz do wykonywania takich uprawnień i/lub kompetencji, jakie zostały jej delegowane. Odpowiednio jeśli funkcje, prawa i/lub kompetencje osoby nadzorującej są delegowane przedstawicielowi osoby nadzorującej, odniesienia do osoby nadzorującej obejmują przedstawiciela osoby nadzorującej.roboty: roboty tymczasowe lub stałe, które mają być wykonane na podstawie zamówienia,urządzenia: maszyny, aparatura i komponenty oraz wszystkie przedmioty, które mają być dostarczone w celu ich włączenia do wykonanych robót,instalacje: urządzenia i inne maszyny oraz, stosownie do prawa i/lub praktyki państwa instytucji zamawiającej, tymczasowe konstrukcje na terenie budowy, które są niezbędne dla wykonania robót, z wyłączeniem urządzeń lub innych obiektów mających tworzyć część stałych robót,zestawienie ilościowe: dokument zawierający wymienione pozycje w rozbiciu na roboty, które mają być realizowane w ramach zamówienia z ceną jednostkową z określeniem ilości dla każdej pozycji oraz odpowiadającej jej ceny jednostkowej,cennik: pełne zestawienie cen, w tym rozbicie ceny łącznej, przedstawione przez oferenta wraz z jego ofertą, zmienione, o ile jest to konieczne, i stanowiące część zamówienia z ceną jednostkową,rozbicie ceny łącznej: wykaz zawierający wymienione pozycje stawek i cen, pokazujący składniki ceny w zamówieniu ryczałtowym, lecz niestanowiący części zamówienia,wartość zamówienia: suma podana w zamówieniu, stanowiąca wstępny szacunek kwoty należnej za realizację robót lub taka inna suma, jaka została określona w końcowym rozliczeniu zamówienia jako należna wykonawcy na jego podstawie,wstępna suma: suma ujęta w zamówieniu i przeznaczona na realizację robót lub dostaw towarów, materiałów, urządzeń lub usług lub przeznaczona do wykorzystania w sytuacjach nieprzewidzianych, która to suma może być wykorzystana w całości lub części, albo niewykorzystana w ogóle, zgodnie ze wskazówkami osoby nadzorującej;rysunki: rysunki dostarczone przez instytucję zamawiającą i/lub osobę nadzorującą i/lub rysunki dostarczone przez wykonawcę i zatwierdzone przez osobę nadzorującą dla przeprowadzenia robót,teren budowy: miejsca udostępnione przez instytucję zamawiającą, gdzie roboty mają być przeprowadzone, oraz inne lokalizacje podane w zamówieniu jako stanowiące część terenu budowy,okres rękojmi: okres podany w zamówieniu, bezpośrednio następujący po terminie wstępnego odbioru technicznego, w czasie którego wykonawca jest zobowiązany do zakończenia robót oraz do usunięcia wad lub błędów, zgodnie ze wskazówkami przekazanymi przez osobę nadzorującą,świadectwo końcowego odbioru technicznego: świadectwo(-a) wystawione na rzecz wykonawcy przez osobę nadzorującą na zakończenie okresu rękojmi stwierdzające, że wykonawca wywiązał się ze swoich zobowiązań dotyczących wykonania, wykończenia i utrzymania przedmiotowych robót,dzień: dzień kalendarzowy,terminy: okresy podane w umowie, które rozpoczynają się od dnia następującego po czynności lub zdarzeniu uznanym za punkt rozpoczęcia dla takich okresów. W przypadku gdyby ostatni dzień danego okresu przypadał na dzień wolny od pracy, to okres ten zakończy się w pierwszym dniu roboczym przypadającym po ostatnim dniu okresu,pisma: wszelka sporządzona odręcznie, na maszynie lub wydrukowana korespondencja, w tym przekazy teleksowe, telegraficzne czy telefaksowe,korespondencja: świadectwa, zawiadomienia, polecenia oraz instrukcje wydane na podstawie zamówienia,polecenie administracyjne: wszelkie wskazówki lub polecenia wydane wykonawcy przez osobę nadzorującą na piśmie i dotyczące wykonania robót,waluta krajowa: waluta państwa instytucji zamawiającej,waluta obca: jakakolwiek dozwolona waluta, w rozumieniu niniejszych ogólnych przepisów, która nie jest walutą krajową, a która została podana w zamówieniu,odszkodowanie ogólne: suma, która nie została uprzednio podana w zamówieniu, a która jest zasądzona przez sąd lub sąd arbitrażowy, bądź też która została uzgodniona przez strony jako naprawienie szkody przypadające do zapłaty na rzecz strony poszkodowanej z tytułu naruszenia zobowiązań przez drugą stronę,kara umowna: suma podana w zamówieniu jako wynagrodzenie szkód przypadające do zapłaty ze strony wykonawcy na rzecz instytucji zamawiającej z tytułu niewykonania robót lub ich części w terminach określonych zamówieniem bądź jako należna od którejkolwiek strony na rzecz drugiej za jakiekolwiek inne naruszenie wskazane w zamówieniu,warunki szczególne: warunki szczególne wydane przez instytucję zamawiającą jako część przetargu, zmienione w razie konieczności i dołączone do zamówienia, obejmujące:a) zmiany niniejszych warunków ogólnych;b) specjalne klauzule umowne;c) specyfikacje techniczne; orazd) wszelkie inne kwestie dotyczące zamówienia.1.2. Nagłówki i tytuły zawarte w niniejszych ogólnych warunkach nie są uznawane za ich część ani też nie są brane pod uwagę przy interpretowaniu zamówienia.1.3. Jeśli kontekst na to pozwala, słowa oznaczające liczbę pojedynczą są rozumiane jako obejmujące liczbę mnogą i vice versa, a słowa oznaczające rodzaj męski są rozumiane jako obejmujące rodzaj żeński i vice versa.1.4. Słowa oznaczające osoby lub strony obejmują przedsiębiorstwa i spółki oraz każdą organizację mającą osobowość prawną.Artykuł 2Prawo i język zamówienia2.1. Prawem właściwym dla zamówienia jest prawo państwa instytucji zamawiającej, o ile warunki szczególne nie stanowią inaczej.2.2. We wszystkich sprawach, które nie są objęte niniejszymi ogólnymi warunkami, stosuje się prawo właściwe dla zamówienia.2.3. Językiem zamówienia obowiązującym w całej korespondencji między wykonawcą, instytucją zamawiającą i osobą nadzorującą lub ich przedstawicielami jest język, który został wskazany w warunkach szczególnych.Artykuł 3Porządek określający hierarchię dokumentów umowyO ile zamówienie nie stanowi inaczej, porządek określający hierarchię dokumentów umowy jest podawany w warunkach szczególnych.Artykuł 4Zawiadomienia i korespondencja na piśmie4.1. O ile warunki szczególne nie stanowią inaczej, korespondencja między instytucją zamawiającą i/lub osobą nadzorującą, z jednej strony, a wykonawcą, z drugiej, przekazywana jest za pośrednictwem poczty, telegrafu, teleksu, telefaksu lub osobiście, na właściwe adresy wskazane w tym celu przez strony.4.2. Jeżeli nadawca żąda potwierdzenia odbioru, wskazuje takie wymaganie w swojej korespondencji. Powinien żądać takiego potwierdzenia odbioru zawsze, gdy wskazany jest nieprzekraczalny termin otrzymania korespondencji. W każdym przypadku nadawca przyjmuje wszelkie niezbędne środki w celu zapewnienia doręczenia jego korespondencji.4.3. Gdy tylko w zamówieniu zawarte jest postanowienie o przekazywaniu lub wydawaniu jakiegokolwiek zawiadomienia, zgody, zatwierdzenia, świadectwa czy decyzji przez którąkolwiek osobę, to, o ile nie określono inaczej, takie zawiadomienie, zgoda, zatwierdzenie, świadectwo czy decyzja są sporządzane na piśmie, a słowa "zawiadomić", "poświadczyć", "zatwierdzić" lub "zdecydować" są rozumiane w ten sposób. Wstrzymanie lub opóźnienie wydania takiej zgody, zatwierdzenia, świadectwa lub decyzji nie może być dokonane bez uzasadnienia.Artykuł 5Osoba nadzorująca i przedstawiciel osoby nadzorującej5.1. Osoba nadzorująca wykonuje swoje obowiązki określone w zamówieniu. Z wyjątkiem jednoznacznego wskazania w zamówieniu, osoba nadzorująca nie ma uprawnienia do zwolnienia wykonawcy z któregokolwiek spośród jego zobowiązań wynikających z zamówienia.5.2. Zachowując ostateczną odpowiedzialność, osoba nadzorująca może każdorazowo delegować przedstawicielowi osoby nadzorującej którykolwiek z obowiązków i uprawnień nadanych osobie nadzorującej i w każdym momencie może cofnąć taką delegację bądź zmienić takiego przedstawiciela. Każda taka delegacja, cofnięcie czy zmiana są dokonywane na piśmie i nie są skuteczn,e dopóki ich kopia nie zostanie doręczona wykonawcy.5.3. Wszelka korespondencja przekazywana wykonawcy przez przedstawiciela osoby nadzorującej, zgodnie z warunkami takiej delegacji, jest tak samo skuteczna, jak gdyby została przekazana przez osobę nadzorującą, pod warunkiem że:a) uchybienia przedstawiciela osoby nadzorującej dotyczące odrzucenia robót, materiałów czy urządzeń nie naruszają uprawnienia osoby nadzorującej do odrzucenia takich robót, materiałów lub urządzeń oraz do przekazania wskazówek niezbędnych do ich naprawienia;b) osoba nadzorująca zachowuje prawo do swobodnego cofnięcia lub zmiany treści takiej korespondencji.5.4. Wskazówki i/lub polecenia wydawane są przez osobę nadzorującą w formie poleceń administracyjnych. Polecenia takie są datowane, numerowane i wprowadzone przez osobę nadzorującą do rejestru, a ich kopie są osobiście doręczane, o ile jest to stosowne, przedstawicielowi wykonawcy.Artykuł 6Cesja6.1. Cesja jest ważna tylko wówczas, gdy ma formę pisemnego porozumienia, na mocy którego wykonawca przenosi część lub całość swoich uprawnień i obowiązków wynikających z umowy w sprawie zamówienia na rzecz osoby trzeciej.6.2. Wykonawca nie może dokonać cesji całości lub części swoich uprawnień i obowiązków wynikających z umowy w sprawie zamówienia ani jakichkolwiek korzyści lub odsetek wynikających z niej bez uprzedniej pisemnej zgody instytucji zamawiającej, z wyjątkiem następujących przypadków:a) ustanowienia zabezpieczenia na rzecz banków wykonawcy na kwotach należnych lub które będą należne z tytułu zamówienia; lubb) cesji na rzecz ubezpieczycieli wykonawcy, prawa wykonawcy do otrzymania odszkodowania od jakiejkolwiek innej osoby ponoszącej odpowiedzialność w przypadkach, gdy ubezpieczyciele pokryli szkodę, którą wykonawca poniósł lub za którą ponosi odpowiedzialność.6.3. Do celów ust. 6.2 zatwierdzenie cesji przez instytucję zamawiającą nie zwalnia wykonawcy z jego zobowiązań odnoszących się do części zamówienia, która została już wykonana, bądź części nieobjętej cesją.6.4. Jeżeli wykonawca dokonał cesji swoich uprawnień lub obowiązków wynikających z umowy w sprawie zamówienia bez upoważnienia, instytucja zamawiająca może natychmiast zastosować sankcje z tytułu naruszenia umowy określone w art. 63 i 64, bez konieczności przekazania formalnego zawiadomienia.6.5. Cesjonariusze muszą spełniać kryteria uprawniające do uczestnictwa stosowane przy udzielaniu zamówienia.Artykuł 7Podzlecanie7.1. Podzlecenie jest ważne tylko wówczas, gdy ma formę pisemnego porozumienia, na mocy którego wykonawca powierza osobie trzeciej wykonanie części swojego zamówienia.7.2. Wykonawca nie może dokonać podzlecenia bez uprzedniego pisemnego upoważnienia instytucji zamawiającej. O pracach, które mają być podzlecane oraz o tożsamości podwykonawców powiadamia się instytucję zamawiającą. Uwzględniając przepisy art. 4.3; instytucja zamawiająca w ciągu 30 dni od otrzymania zawiadomienia powiadamia wykonawcę o swojej decyzji, podając uzasadnienie w przypadku odmowy takiego upoważnienia.7.3. Przy wyborze podwykonawców wykonawca preferuje osoby fizyczne, spółki lub przedsiębiorstwa z państwa instytucji zamawiającej, które są w stanie wykonać wymagane roboty na podobnych warunkach.7.4. Podwykonawcy muszą spełniać kryteria uprawniające do uczestnictwa, stosowane przy udzielaniu zamówienia.7.5. Z zastrzeżeniem art. 52, instytucji zamawiającej nie wiąże z podwykonawcami żaden stosunek umowny.7.6. Wykonawca ponosi odpowiedzialność za czynności, uchybienia i zaniedbania swoich podwykonawców i ich przedstawicieli lub pracowników, tak jak za czynności uchybienia lub zaniedbania jego samego, jego przedstawicieli czy pracowników. Zatwierdzenie przez instytucję zamawiającą podzlecenia jakiejkolwiek części zamówienia lub podwykonawcy wykonującego jakąkolwiek część robót nie zwalnia wykonawcy z żadnego z jego obowiązków wynikających z zamówienia.7.7. Jeżeli podwykonawca zaciągnął wobec wykonawcy, w odniesieniu do wykonanych robót czy towarów, materiałów, urządzeń bądź usług dostarczonych przez podwykonawcę, jakiekolwiek zobowiązania o charakterze ciągłym, które wygasają po upłynięciu okresu rękojmi wynikającego z zamówienia, wówczas, w jakimkolwiek momencie po wygaśnięciu rękojmi, wykonawca niezwłocznie na żądanie i koszt instytucji zamawiającej przenosi na rzecz instytucji zamawiającej korzyści wynikające z takiego zobowiązania za pozostały okres jego trwania.7.8. Jeżeli wykonawca zawarł umowę podzlecenia bez uprzedniego zatwierdzenia, instytucja zamawiająca może natychmiast zastosować sankcje z tytułu naruszenia umowy określone w art. 63 i 64, bez konieczności przekazania formalnego zawiadomienia.OBOWIĄZKI INSTYTUCJI ZAMAWIAJĄCEJArtykuł 8Dostarczenie dokumentów8.1. W ciągu 30 dni od ustanowienia zabezpieczenia należytego wykonania zamówienia, przewidzianego w art. 15, osoba nadzorująca dostarcza wykonawcy bezpłatnie egzemplarz rysunków sporządzonych dla wykonania zamówienia jak również dwa egzemplarze specyfikacji oraz innych dokumentów umowy. Wykonawca może nabyć dodatkowe egzemplarze tych rysunków, specyfikacji oraz innych dokumentów umowy, o ile są one dostępne. Po wystawieniu świadectwa rękojmi lub po końcowym odbiorze technicznym wykonawca zwraca osobie nadzorującej wszystkie rysunki, specyfikacje oraz inne dokumenty umowy.8.2. Jeżeli nie jest to konieczne do celów zamówienia, rysunki, specyfikacje oraz inne dokumenty dostarczone przez instytucję zamawiającą nie są, bez uprzedniej zgody osoby nadzorującej, wykorzystywane ani też przekazywane przez wykonawcę osobom trzecim.8.3. Osoba nadzorująca jest upoważniona do wydawania wykonawcy poleceń administracyjnych obejmujących takie dodatkowe dokumenty i wskazówki, które są niezbędne do właściwego i odpowiedniego wykonania robót oraz usunięcia jakichkolwiek istniejących w nich wad.Artykuł 9Wstęp na teren budowy9.1. W odpowiednim czasie i zgodnie z postępem robót instytucja zamawiająca pozostawia teren budowy oraz drogi dojazdowe do niego do dyspozycji wykonawcy, zgodnie z programem wykonania zamówienia określonym w niniejszych warunkach ogólnych. Wykonawca umożliwia innym właściwym osobom prowadzenie przez nie robót, jak zostało to określone w warunkach szczególnych lub wymagane jest na podstawie poleceń administracyjnych.9.2. Grunty nabyte udostępnione przez instytucję zamawiającą wykonawcy nie mogą być wykorzystywane przez wykonawcę do celów innych niż związane z wykonaniem zamówienia.9.3. Wykonawca zachowuje wszelkie pomieszczenia oddane mu do dyspozycji w dobrym stanie przez czas ich wykorzystywania oraz, jeżeli instytucja zamawiająca lub osoba nadzorująca tego zażąda, po zakończeniu wykonania zamówienia przywraca je do ich pierwotnego stanu, uwzględniając ich normalne zużycie.9.4. Wykonawca nie jest uprawniony do jakiejkolwiek zapłaty z tytułu nakładów poniesionych w wyniku prac prowadzonych przez niego z własnej inicjatywy.Artykuł 10Pomoc w sprawie przepisów lokalnych10.1. Wykonawca może zwrócić się o pomoc do instytucji zamawiającej w uzyskaniu tekstów ustaw, rozporządzeń oraz informacji dotyczących lokalnych zwyczajów i przepisów administracyjnych w kraju, w którym prowadzone są roboty, mogące mieć wpływ na wykonawcę w związku z wykonywaniem jego obowiązków wynikających z zamówienia. Instytucja zamawiająca może zapewnić wykonawcy żądaną pomoc na jego koszt.10.2. Z zastrzeżeniem przepisów ustawowych i wykonawczych w sprawie zagranicznej siły roboczej państwa, w którym mają być wykonywane roboty, instytucja zamawiająca podejmuje niezbędne działania w celu umożliwienia uzyskania przez wykonawcę wszelkich wymaganych wiz i zezwoleń, w tym zezwoleń na pracę i pobyt dla personelu, którego usługi zarówno wykonawca jak i instytucja zamawiająca uważają za niezbędne, jak również zezwolenia na pobyt dla ich rodzin.Artykuł 11Opóźnienia w płatnościach na rzecz personelu wykonawcyW przypadku wystąpienia opóźnień w płatnościach należnych na rzecz personelu wykonawcy płac, wynagrodzeń oraz świadczeń i składek ustanowionych prawem państwa, w którym prowadzone są roboty, instytucja zamawiająca może przekazać wykonawcy zawiadomienie, że w ciągu 15 dni od daty zawiadomienia zamierza bezpośrednio zapłacić takie płace, wynagrodzenia, świadczenia i składki. Jeśli wykonawca kwestionuje fakt, iż płatności te są należne, składa on wobec instytucji zamawiającej w ciągu tego 15-dniowego okresu oświadczenie podając uzasadnienie. Jeżeli instytucja zamawiająca, po zapoznaniu się z oświadczeniem, jest zdania, że wypłata płac, wynagrodzeń powinna być dokonana, może on dokonać płatności takich płac, wynagrodzeń, świadczeń oraz należności z kwot należnych wykonawcy. W przypadku niemożności ich dokonania może ona uzyskać środki z tytułu któregokolwiek z zabezpieczeń ustanowionych na mocy ogólnych warunków. Wszelkie działania podejmowane przez instytucję zamawiającą na mocy niniejszego artykułu nie zwalniają wykonawcy z jego zobowiązań w stosunku do swoich pracowników, chyba że prowadzą do zaspokojenia którekolwiek ze zobowiązań. Podejmując takie działania instytucja zamawiająca nie ponosi żadnej odpowiedzialności wobec pracowników wykonawcy.OBOWIĄZKI WYKONAWCYArtykuł 12Obowiązki ogólne12.1. Dochowując należytej staranności i zgodnie z postanowieniami umowy w sprawie zamówienia wykonawca projektuje roboty w zakresie, w jakim określone to zostało w umowie, oraz wykonuje je, wykańcza i usuwa wszelkie wady w wykonanych robotach. Wykonawca zapewnia nadzór nad robotami, personel, materiały, urządzenia i instalacje, elementy mające charakter tymczasowy czy też trwały wymagane do sporządzenia takiego projektu, wykonania, wykończenia robót i usunięcia ich wszelkich wad, o tyle, o ile zostało to określone w treści umowy lub może być z niej rozsądnie wywiedzione.12.2. Wykonawca ponosi pełną odpowiedzialność za adekwatność, stabilność i bezpieczeństwo wszystkich prac i technologii robót objętych zamówieniem.12.3. Wykonawca przestrzega wszelkich poleceń administracyjnych przekazanych przez osobę nadzorującą. W przypadku gdy wykonawca uzna, że wymagania polecenia administracyjnego wykraczają poza uprawnienia osoby nadzorującej lub zakres zamówienia, w terminie 30 dni od otrzymania takiego polecenia przekazuje osobie nadzorującej stosowne zawiadomienie wraz z uzasadnieniem. Takie zawiadomienie nie powoduje zawieszenia wykonania polecenia administracyjnego.12.4. Wykonawca przestrzega i postępuje zgodnie z wszelkimi przepisami ustawowymi i wykonawczymi obowiązującymi w państwie instytucji zamawiającej oraz zapewnia, że jego personel, osoby będące na jego utrzymaniu oraz jego lokalni pracownicy będą również przestrzegać i postępować zgodnie z wszelkimi takimi przepisami. Wykonawca zaspokaja wszelkie roszczenia kierowane przeciwko instytucji zamawiającej i występuje w postępowaniach prowadzonych przeciwko niej, wynikających z naruszenia przez niego samego, jego pracowników oraz osoby będące na ich utrzymaniu takich przepisów ustawowych i wykonawczych.12.5. Jeżeli wykonawca lub którykolwiek z jego podwykonawców, przedstawicieli czy pracowników zaoferuje lub też zgodzi się zaoferować bądź też wręczyć którejkolwiek osobie jakąkolwiek korzyść majątkową, prezent, gratyfikację czy prowizję jako zachętę lub wynagrodzenie za podjęcie lub zaprzestanie podejmowania jakichkolwiek działań w związku z zamówieniem lub inną umową zawartą z instytucją zamawiającą lub za poparcie czy odmowę poparcia dla jakiejkolwiek osoby w związku z zamówieniem lub inną umową zawartą z instytucja zamawiającą, instytucja zamawiająca bez naruszania uprawnień nabytych przez wykonawcę z tytułu zamówienia może wypowiedzieć umowę w sprawie zamówienia, stosując przepisy art. 63 i 64.12.6. Wykonawca traktuje wszystkie dokumenty i informacje, które otrzymuje w związku z zamówieniem, jako prywatne i poufne. Nie może ogłosić ani ujawnić żadnych szczegółów zamówienia bez uprzedniej pisemnej zgody instytucji zamawiającej lub osoby nadzorującej, uzyskanej po konsultacjach z instytucją zamawiającą, chyba że jest to konieczne dla realizacji zamówienia. W przypadku braku zgody w sprawie ogłoszenia czy ujawnienia danych do celów zamówienia, decyzja instytucji zamawiającej jest ostateczna.12.7. Jeżeli wykonawca jest przedsięwzięciem typu joint venture lub konsorcjum utworzonym przez dwie osoby lub więcej, wszystkie takie osoby są solidarnie odpowiedzialne za spełnienie warunków zamówienia, zgodnie z prawem państwa instytucji zamawiającej, oraz, na żądanie instytucji zamawiającej, wskazują jedną spośród takich osób jako głównego przedstawiciela upoważnionego do zaciągania zobowiązań wiążących przedsięwzięcie typu joint venture lub konsorcjum. Skład lub struktura przedsięwzięcia typu joint venture lub konsorcjum nie mogą być zmienione bez uprzedniej pisemnej zgody instytucji zamawiającej.Artykuł 13Nadzór nad robotami13.1. Wykonawca sam nadzoruje roboty lub wyznacza w tym celu przedstawiciela. Wyznaczony przedstawiciel jest zatwierdzany przez osobę nadzorująca. Zatwierdzenie może zostać w każdym momencie cofnięte. Jeśli osoba nadzorująca odmawia zatwierdzenia wyznaczonego przedstawiciela lub wycofuje zatwierdzenie, przedstawia uzasadnienie swojej decyzji, a wykonawca niezwłocznie wysuwa alternatywną kandydaturę.13.2. Jeżeli osoba nadzorująca wycofa swoje zatwierdzenie dla przedstawiciela wykonawcy, wykonawca jak najszybciej po otrzymaniu takiego wycofania odwołuje przedstawiciela z terenu budowy i zastępuje go innym przedstawicielem zatwierdzonym przez osobę nadzorującą.13.3. Przedstawiciel wykonawcy ma pełne uprawnienia do podejmowania niezbędnych decyzji w celu realizacji robót, otrzymywania i wykonywania poleceń administracyjnych i do podpisywania dziennika robót określonego w art. 39 lub, jeśli jest to stosowne, w załączniku. W każdym przypadku wykonawca ponosi odpowiedzialność za należyte prowadzenie robót, w tym za zapewnienie przestrzegania przez jego własnych pracowników i przez jego podwykonawców i ich pracowników specyfikacji i poleceń administracyjnych.Artykuł 14Personel14.1. Liczba osób zatrudnionych przez wykonawcę musi być wystarczająca i pozwalać na optymalne wykorzystanie zasobów ludzkich kraju, w którym prowadzone są roboty. Pracownicy ci muszą mieć kwalifikacje i doświadczenie niezbędne w celu zapewnienia właściwego postępu i należytego wykonania robót. Wykonawca bezzwłocznie zastępuje pracowników, których wskaże osoba nadzorująca jako mogących zagrażać należytemu wykonaniu robót.14.2. Stawki wynagrodzenia i ogólne warunki pracy, ustanowione prawem państwa instytucji zamawiającej, stosowane są jako wymagania minimalne wobec pracowników pracujących na terenie budowy.Artykuł 15Zabezpieczenie należytego wykonania zamówienia15.1. W ciągu 30 dni od otrzymania zawiadomienia o udzieleniu zamówienia wykonawca dostarcza instytucji zamawiającej zabezpieczenie pełnego i należytego wykonania umowy. Kwota zabezpieczenia jest określana w warunkach szczególnych i nie przekracza 10 % wartości zamówienia, w tym wszelkich kwot wskazanych w dodatkowych klauzulach do umowy, z wyjątkiem przypadku, gdy warunki szczególne stanowią inaczej. W żadnym jednak przypadku nie może przekroczyć 20 % takiej kwoty.15.2. Zabezpieczenie należytego wykonania umowy stanowi zabezpieczenie dokonania płatności na rzecz instytucji zamawiającej z tytułu jakiejkolwiek szkody powstałej w wyniku niewywiązania się przez wykonawcę w pełni i należycie z jego zobowiązań wynikających z zamówienia.15.3. Zabezpieczenie należytego wykonania umowy ustanowione jest według modelu podanego w warunkach szczególnych i może mieć formę gwarancji bankowej, czeku bankierskiego, czeku potwierdzonego, kaucji złożonej przez towarzystwo ubezpieczeniowe lub przedsiębiorstwo ubezpieczające kaucje, nieodwołalnej akredytywy lub depozytu gotówkowego złożonego w instytucji zamawiającej. Jeżeli zabezpieczenie należytego wykonania zamówienia ma być ustanowione w formie gwarancji bankowej, czeku bankierskiego, czeku potwierdzonego lub kaucji, są one wystawiane przez bank, towarzystwo ubezpieczeniowe i/lub przedsiębiorstwo ubezpieczające kaucje zatwierdzone przez instytucję zamawiającą zgodnie z kryteriami uprawniającymi do uczestnictwa stosowanymi przy udzielaniu zamówienia.15.4. O ile warunki szczególne nie stanowią inaczej, zabezpieczenie należytego wykonania zobowiązania jest wyrażone proporcjonalnie w walutach płatności zamówienia.15.5. Przed ustanowieniem zabezpieczenia nie dokonuje się żadnych płatności na rzecz wykonawcy. Zabezpieczenie pozostaje ważne do czasu pełnego i właściwego wykonania zamówienia.15.6. Jeżeli podczas wykonywania zamówienia osoba fizyczna lub prawna dająca zabezpieczenie nie jest w stanie wypełnić swoich zobowiązań, zabezpieczenie wygasa. Instytucja zamawiająca przekazuje wykonawcy formalne zawiadomienie, aby przedstawił nowe zabezpieczenie na tych samych warunkach co poprzednie. Jeśli wykonawca nie przedstawi nowego zabezpieczenia, instytucja zamawiająca może wypowiedzieć umowę w sprawie zamówienia.15.7. Instytucja zamawiająca żąda płatności na mocy zabezpieczenia wszystkich sum, jakie poręczyciel jest zobowiązany zapłacić z tytułu uchybienia warunkom zamówienia przez wykonawcę, zgodnie z warunkami zabezpieczenia i do jego wysokości. Poręczyciel niezwłocznie dokonuje płatności tych sum na żądanie instytucji zamawiającej i nie może wnosić sprzeciwu z jakiegokolwiek powodu. Przed zgłoszeniem roszczenia z tytułu zabezpieczenia należytego wykonania umowy instytucja zamawiająca powiadamia wykonawcę podając rodzaj uchybień, w związku z którymi zgłaszane są roszczenia.15.8. Jeżeli zamówienie nie przewiduje inaczej, zabezpieczenie należytego wykonania zamówienia jest uwalniane w ciągu 30 dni od podpisania końcowego rozliczenia określonego w art. 51.Artykuł 16Ubezpieczenie16.1. Wykonawca ubezpiecza wspólnie instytucję zamawiającą i siebie od strat lub szkód, za które ponosi odpowiedzialność z tytułu umowy w sprawie zamówienia. O ile warunki szczególne nie stanowią inaczej, ubezpieczenie takie obejmuje:a) roboty wraz z dołączonymi do nich materiałami i urządzeniami do pełnej wysokości kosztów odtworzenia z tytułu wszelkich strat czy szkód powstałych z jakiejkolwiek przyczyny poza działaniem siły wyższej bądź ryzykiem, które zgodnie z umową ponosi instytucja zamawiająca;b) dodatkową sumę w wysokości 15 % kosztów odtworzenia lub w wysokości, która może zostać określona w warunkach szczególnych, stanowiącą pokrycie wszelkich pobocznych i dodatkowych kosztów związanych z usunięciem straty czy szkody, w tym honorariów oraz kosztów wyburzenia i usunięcia jakiejkolwiek części robót, jak również usunięcia wszelkiego rodzaju gruzu;c) instalacje wykonawcy oraz inne rzeczy wniesione na teren budowy przez wykonawcę na sumę wystarczającą na ich zastąpienie na terenie budowy.16.2. Wykonawca może zastąpić ubezpieczenie przewidziane w ust. 16.1 globalną polisą ubezpieczeniową, która obejmuje między innymi elementy zawarte w ust. 16.1 lit. a), b) i c). W takim przypadku wykonawca powiadamia ubezpieczyciela o uprawnieniach instytucji zamawiającej.16.3. Wykonawca ubezpiecza się od odpowiedzialności za szkody wynikłe z wypadków przy pracy oraz odpowiedzialności cywilnej wobec jakiejkolwiek osoby zatrudnionej przez niego przy robotach, wobec instytucji zamawiającej i któregokolwiek pracownika takiej instytucji zamawiającej, za szkodę wynikającą z prowadzenia robót. Odpowiedzialność ta jest nieograniczona w przypadku obrażeń osobistych.16.4. Wykonawca ubezpiecza się od odpowiedzialności cywilnej w odniesieniu do ryzyka i odpowiedzialności cywilnej za szkody powstałe w wyniku działania lub zaniechania przypisanego jemu, jego następcom prawnym lub przedstawicielom. Kwota ubezpieczenia nie może być niższa od podanej w warunkach szczególnych. Ponadto zapewnia on, że wszyscy jego podwykonawcy podobne się ubezpieczą.16.5. Wszystkie umowy ubezpieczenia określone w niniejszym artykule są zawierane w ciągu 30 dni od powiadomienia o udzieleniu zamówienia i podlegają zatwierdzeniu przez instytucję zamawiającą. Ubezpieczenia takie są skuteczne od rozpoczęcia robót i pozostają w mocy do końcowego odbioru technicznego robót. Wykonawca przedstawia instytucji zamawiającej polisę ubezpieczeniową i niezwłocznie dostarcza dowód regularnego uiszczania składek ubezpieczeniowych na każde żądanie ze strony instytucji zamawiającej lub osoby nadzorującej.16.6. Niezależnie od obowiązków wykonawcy dotyczących ubezpieczenia, zgodnie z art. 16, wykonawca ponosi wyłączną odpowiedzialność i zaspakaja wszelkie roszczenia wysuwane przeciwko instytucji zamawiającej i osobie nadzorującej ze strony osób trzecich z tytułu szkód majątkowych lub szkód na osobie powstałych w związku z realizacją robót przez wykonawcę, jego podwykonawców oraz pracowników.Artykuł 17Program wykonania zamówienia17.1. Zgodnie z warunkami szczególnymi wykonawca sporządza i przedstawia do zatwierdzenia przez osobę nadzorującą program wykonania zamówienia. Program zawiera przynajmniej:a) porządek, w jakim wykonawca zamierza wykonywać roboty;b) terminy, w jakich wymagane jest przedłożenie i zatwierdzenie rysunków;c) ogólny opis technologii, jakie wykonawca proponuje przyjąć dla przeprowadzania robót; orazd) takie dalsze szczegóły oraz informacje, jakich osoba nadzorująca może rozsądnie wymagać.17.2. Zatwierdzenie programu przez osobę nadzorującą nie zwalnia wykonawcy z żadnego z jego zobowiązań wynikających z zamówienia.17.3. Nie dokonuje się żadnych istotnych zmian w programie bez zatwierdzenia przez osobę nadzorującą. Jeżeli jednak postęp robót nie jest zgodny z programem, osoba nadzorująca może nakazać wykonawcy, aby dokonał zmiany programu i przedłożył mu taki zmieniony program do zatwierdzenia.Artykuł 18Szczegółowe rozbicie cen18.1. O ile jest to stosowne i w ciągu okresu nieprzekraczającego 20 dni od uzasadnionego żądania ze strony osoby nadzorującej, wykonawca dostarcza szczegółowe rozbicie swoich stawek i cen, w przypadku gdy takie rozbicie jest wymagane do celów zamówienia.18.2. Po zawiadomieniu o udzieleniu zamówienia, w terminie określonym w warunkach szczególnych, wykonawca przekazuje tylko do wiadomości osoby nadzorującej szczegółową prognozę przepływu środków pieniężnych, w okresach kwartalnych, dla wszystkich płatności, jakie mogą być należne wykonawcy z tytułu zamówienia. Wykonawca następnie przekazuje uaktualnione prognozy przepływu środków pieniężnych, co kwartał, jeżeli osoba nadzorująca tego zażąda. Korespondencja ta nie nakłada żadnych zobowiązań na instytucję zamawiającą czy osobę nadzorującą.Artykuł 19Rysunki wykonawcy19.1. Wykonawca przedkłada osobie nadzorującej w celu zatwierdzenia:a) rysunki, dokumenty, próbki i/lub modele określone w zamówieniu, w terminie ustalonym w zamówieniu bądź w programie wykonania zamówienia;b) rysunki, jakich osoba nadzorująca może rozsądnie zażądać dla wykonania zamówienia.19.2. Jeżeli osoba nadzorująca nie powiadomi o swojej decyzji o zatwierdzeniu, określonej w ust. 19.1, w terminie ustalonym w zamówieniu lub w zatwierdzonym programie wykonania zamówienia, rysunki, dokumenty, próbki lub modele uznaje się po upłynięciu tego terminu za zatwierdzone. Jeżeli żaden termin nie zostanie określony, uznaje się je za zatwierdzone 30 dni po ich otrzymaniu.19.3. Zatwierdzone rysunki, dokumenty, próbki i modele są podpisywane lub w inny sposób oznaczane przez osobę nadzorującą i, o ile wskazówki osoby nadzorującej nie stanowią inaczej, nie są dopuszczalne żadne odstępstwa od nich. Wszelkie rysunki, dokumenty, próbki czy modele wykonawcy niezatwierdzone przez osobę nadzorującą są niezwłocznie zmieniane, tak aby spełniać wymagania osoby nadzorującej, i są ponownie przedstawiane przez wykonawcę w celu zatwierdzenia.19.4. Wykonawca dostarcza dodatkowe kopie zatwierdzonych rysunków w formie i liczbie podanej w zamówieniu lub w kolejnych poleceniach administracyjnych.19.5. Zatwierdzenie rysunków, dokumentów, próbek czy modeli przez osobę nadzorującą nie zwalnia wykonawcy z żadnego z jego zobowiązań wynikających z zamówienia.19.6. Osoba nadzorująca ma prawo wglądu do wszystkich rysunków, dokumentów, próbek lub modeli w pomieszczeniach wykonawcy, w dowolnym rozsądnym momencie.19.7. Przed wstępnym odbiorem technicznym robót wykonawca dostarcza wskazówki dotyczące korzystania i utrzymania wraz z rysunkami, które są na tyle szczegółowe, aby umożliwić zamawiającemu korzystanie z, utrzymanie, zmiany i naprawę wszystkich części robót. Jeżeli warunki szczególne nie stanowią inaczej, instrukcje oraz rysunki techniczne są sporządzone w języku zamówienia oraz w formie i liczbie ustalonej w zamówieniu. Robót nie uznaje się za zakończone do celów wstępnego odbioru technicznego, dopóki takie instrukcje i rysunki techniczne nie zostaną dostarczone zamawiającemu.Artykuł 20Dostateczność cen w ofertach przetargowych20.1. Uznaje się, że wykonawca zbadał i sprawdził teren budowy wraz z jego otoczeniem i że przed złożeniem swojej oferty przetargowej upewnił się co do rodzaju gruntu i podglebia oraz że uwzględnił formę i rodzaj terenu budowy, zakres i rodzaj robót oraz materiałów koniecznych do wykonania robót, środki komunikacji i dostępu na teren budowy, odpowiadające mu zakwaterowanie i że uzyskał wszystkie niezbędne informacje ogólne dotyczące ryzyka, awarii i wszelkich innych okoliczności mogących mieć wpływ na jego ofertę przetargową.20.2. Uznaje się, że wykonawca przed złożeniem swojej oferty przetargowej upewnił się co do poprawności i dostateczności oferty przetargowej oraz stawek i cen podanych w zestawieniu ilościowym lub w cenniku, które, z wyjątkiem gdy zamówienie stanowi inaczej, obejmują wszystkie jego zobowiązania wynikające z umowy.20.3. Ponieważ uznaje się, że wykonawca określił swoje ceny na podstawie swoich własnych obliczeń, operacji i szacunków, wykonuje on bez dodatkowych opłat wszelkie prace, które są przedmiotem każdej pozycji zawartej w jego ofercie przetargowej, dla której nie wskazał ani ceny jednostkowej ani stałej.Artykuł 21Ryzyko nadzwyczajne21.1. Jeżeli w trakcie wykonywania robót wykonawca natrafi na sztuczne przeszkody lub uwarunkowania fizyczne, niedające się rozsądnie przewidzieć przez doświadczonego wykonawcę, i jeżeli uzna, iż taka sytuacja wymaga poniesienia dodatkowych kosztów i/lub koniecznego przedłużenia terminu wykonania zamówienia, wówczas, zgodnie z art. 35 i/lub art. 55, zawiadamia osobę nadzorującą. W zawiadomieniu wykonawca wymienia sztuczne przeszkody i/lub uwarunkowania fizyczne, podając szczegóły przewidywanych skutków, środki, jakie przyjmuje lub zamierza przyjąć i zakres przewidywanego opóźnienia lub zakłóceń w wykonaniu robót.21.2. Po otrzymaniu zawiadomienia osoba nadzorująca może między innymi:a) zażądać od wykonawcy przedstawienia szacunkowych kosztów środków, które on przyjmuje lub zamierza przyjąć;b) zatwierdzić środki określone w ust. 21.2 lit. a) ze zmianami lub bez;c) przekazać pisemne wskazówki, w jaki sposób należy postępować ze sztucznymi przeszkodami lub uwarunkowaniami fizycznymi;d) nakazać dokonanie zmiany, zawieszenie lub wypowiedzenie umowy w sprawie zamówienia.21.3. W zakresie, w jakim osoba nadzorująca stwierdzi, iż doświadczony wykonawca nie mógł w sposób rozsądny przewidzieć wystąpienia całości lub części sztucznych przeszkód bądź uwarunkowań fizycznych, osoba nadzorująca:a) uwzględnia opóźnienie wykonawcy wynikające z istnienia takich przeszkód czy uwarunkowań przy określaniu przedłużenia terminu wykonania zamówienia, do którego wykonawca jest uprawniony, zgodnie z art. 35; i/lubb) w przypadku sztucznych przeszkód czy fizycznych uwarunkowań innych niż warunki pogodowe ustala płatności dodatkowe należne wykonawcy, zgodnie z art. 55.21.4. Warunki pogodowe nie stanowią podstawy do wysuwania roszczeń z tytułu art. 55.21.5. Jeżeli osoba nadzorująca stwierdzi, że doświadczony wykonawca mógł w sposób rozsądny przewidzieć w całości lub częściowo sztuczne przeszkody lub uwarunkowania fizyczne, jak najszybciej powiadamia o tym wykonawcę.Artykuł 22Bezpieczeństwo terenów budowy22.1. Wykonawca ma prawo zabronić wstępu na teren budowy jakiejkolwiek osobie postronnej niezwiązanej z wykonywaniem zamówienia, z wyjątkiem osób upoważnionych przez osobę nadzorującą.22.2. Wykonawca zapewnia bezpieczeństwo terenów budowy przez cały okres realizacji robót i ponosi odpowiedzialność za podjęcie niezbędnych kroków w interesie jego pracowników, przedstawicieli instytucji zamawiającej oraz osób trzecich, w celu zapobieżenia powstaniu szkody lub wypadkowi, który może zaistnieć w związku z wykonywaniem robót.22.3. Na własną odpowiedzialność i na swój koszt wykonawca podejmuje wszelkie niezbędne kroki zmierzające do zapewnienia ochrony, konserwacji i utrzymania istniejących konstrukcji i instalacji. Ponosi odpowiedzialność za zapewnienie i utrzymanie na swój własny koszt pełnego oświetlenia, ochrony, ogrodzenia i systemu bezpieczeństwa, które okażą się niezbędne dla właściwego wykonania robót lub które mogą być rozsądnie wymagane przez osobę nadzorującą.22.4. Jeżeli w trakcie wykonywania zamówienia niezbędne jest przyjęcie pilnych środków w celu uniknięcia ryzyka wypadku czy szkody lub w celu zapewnienia bezpieczeństwa po wystąpieniu wypadku lub szkody, osoba nadzorująca przekazuje wykonawcy formalne zawiadomienie o koniecznych działaniach. Jeżeli wykonawca nie chce lub nie może podjąć niezbędnych kroków, osoba nadzorująca może przeprowadzić prace na koszt wykonawcy w zakresie, w jakim wykonawca ponosi odpowiedzialność.Artykuł 23Ochrona przyległych nieruchomości23.1. Na własną odpowiedzialność i na swój własny koszt wykonawca przyjmuje wszelkie środki bezpieczeństwa wymagane przez dobre praktyki budowlane i istniejące okoliczności w celu ochrony przyległych nieruchomości i uniknięcia spowodowania nietypowych zakłóceń.23.2. Wykonawca zwalnia instytucję zamawiającą ze wszystkich finansowych konsekwencji roszczeń wysuwanych wobec niej przez sąsiadujących właścicieli nieruchomości lub mieszkańców do wysokości, w jakiej wykonawca ponosi odpowiedzialność, o ile szkody wyrządzone w przyległych nieruchomościach nie wynikają z niebezpieczeństwa spowodowanego przez projekt lub technologię robót narzuconą wykonawcy przez instytucję zamawiającą lub osobę nadzorującą.Artykuł 24Zakłócenia w ruchu24.1. Wykonawca czuwa nad tym, by roboty i instalacje nie powodowały szkód lub utrudnień w ruchu na szlakach komunikacyjnych takich jak drogi, szlaki kolejowe, szlaki wodne i lądowiska, z wyjątkiem tych, które są dozwolone na mocy szczególnych warunków. Przy wyborze dróg i pojazdów bierze się pod uwagę w szczególności ograniczenia dotyczące ciężaru.24.2. Wszelkie specjalne środki, jakie wykonawca uzna za niezbędne lub które są określone w warunkach szczególnych, bądź są wymagane przez instytucję zamawiającą w celu ochrony lub wzmocnienia odcinków dróg, szlaków lub mostów, są ponoszone przez wykonawcę niezależnie od tego, czy są realizowane przez niego, czy też nie. Przed ich przyjęciem wykonawca powiadamia osobę nadzorującą o wszelkich specjalnych środkach, jakie zamierza przyjąć. Naprawa wszelkich szkód spowodowanych na drogach, szlakach lub mostach przez transport materiałów, instalacji bądź urządzeń odbywa się na koszt wykonawcy.Artykuł 25Kable i przewody25.1. Jeśli podczas wykonywania robót wykonawca napotka na punkty niwelacyjne wskazujące na istnienie podziemnych kabli, przewodów oraz instalacji, pozostawia je w tym samym miejscu lub usuwa, jeśli wykonanie robót wymaga ich czasowego usunięcia. Takie działania wymagają upoważnienia ze strony osoby nadzorującej.25.2. Wykonawca ponosi odpowiedzialność za konserwację, usunięcie i za ponowne zainstalowanie, w zależności od przypadku, kabli, przewodów oraz instalacji określonych przez instytucję zamawiającą w zamówieniu i za związane z tym koszty.25.3. W przypadku gdy obecność kabli, przewodów oraz instalacji nie została określona w zamówieniu, lecz została ujawniona dzięki punktom niwelacyjnym lub odniesieniom, na wykonawcy ciąży ogólny obowiązek należytej staranności oraz podobne zobowiązania dotyczące ochrony, usunięcia oraz wymiany jak wspomniane powyżej. W takim przypadku instytucja zamawiająca rekompensuje wykonawcy wydatki wynikające z prac do wysokości, w jakiej takie prace są konieczne dla wykonania zamówienia.25.4. Jednakże obowiązek usunięcia i ponownego zainstalowania kabli, przewodów oraz instalacji i wydatki z tym związane nie obciążają wykonawcy, jeżeli instytucja zamawiająca zdecyduje się przejąć taką odpowiedzialność. To samo dotyczy przypadku, w którym taki obowiązek i związane z tym wydatki przejdą na inną wyspecjalizowaną jednostkę administracyjną czy przedstawiciela.25.5. W przypadku gdy jakiekolwiek roboty na terenie budowy mogą powodować zakłócenia lub szkody w usługach użyteczności publicznej, wykonawca natychmiast powiadamia osobę nadzorującą na piśmie, podając stosowny okres, tak aby na czas mogły zostać podjęte odpowiednie kroki pozwalające na normalne kontynuowanie prac.Artykuł 26Rozmieszczenie robót26.1. Wykonawca ponosi odpowiedzialność za:a) dokładne rozmieszczenie robót według punktów wyjściowych, linii i innych poziomów odniesienia podanych przez osobę nadzorującą;b) poprawność pozycji, poziomów, wymiarów oraz osiowania wszystkich części robót; orazc) dostarczenie wszystkich niezbędnych instrumentów, urządzeń i pracowników w związku z powyższymi obowiązkami.26.2. Jeżeli w trakcie wykonywania robót wystąpi jakikolwiek błąd w pozycji, poziomach, wymiarach lub osiowaniu którejkolwiek części robót, na żądanie osoby nadzorującej wykonawca na swój koszt naprawia taki błąd zgodnie z żądaniem osoby nadzorującej, chyba że taki błąd wynika z niepoprawnych danych dostarczonych przez osobę nadzorującą, w którym to przypadku instytucja zamawiająca ponosi koszty jego usunięcia.26.3. Sprawdzenie rozmieszczenia którejkolwiek linii lub poziomu przez osobę nadzorującą w żaden sposób nie zwalnia wykonawcy z odpowiedzialności za ich poprawność; wykonawca należycie chroni i konserwuje wszystkie punkty niwelacyjne, deski celownicze, paliki oraz inne przedmioty wykorzystywane do wytyczania robót.Artykuł 27Materiały pochodzące z wyburzeń27.1. W przypadku gdy zamówienie obejmuje prace wyburzeniowe, materiały i przedmioty z nich uzyskane, o ile warunki szczególne i/lub prawo państwa instytucji zamawiającej nie stanowią inaczej oraz z zastrzeżeniem przepisów art. 28, stanowią własność wykonawcy.27.2. Jeśli warunki szczególne zastrzegają dla instytucji zamawiającej prawo własności materiałów albo całości lub części przedmiotów uzyskanych z prac wyburzeniowych, wykonawca przyjmuje wszelkie niezbędne środki bezpieczeństwa w celu zapewnienia ich konserwacji. Wykonawca ponosi odpowiedzialność za jakiekolwiek zniszczenia lub szkody wyrządzone w materiałach lub przedmiotach, spowodowane przez niego lub jego przedstawicieli.27.3. Niezależnie od sposobu, w jaki instytucja zamawiająca zamierza wykorzystać materiały lub przedmioty, w odniesieniu do których zastrzegła sobie prawo własności, wszystkie koszty poniesione w związku z ich transportem oraz przechowywaniem oraz wszelkie opłaty za ich składowanie w miejscu wskazanym przez osobę nadzorującą ponosi wykonawca, jeśli odległość przewozu nie przekracza 100 metrów.27.4. Jeżeli warunki szczególne nie stanowią inaczej, wykonawca na swój koszt stopniowo usuwa gruz, śmieci oraz inne materiały pochodzące z wyburzeń z terenu budowy.Artykuł 28Odkrycia28.1. Osobę nadzorującą niezwłocznie powiadamia się o wszelkich odkryciach dokonanych podczas prac wykopaliskowych lub wyburzeniowych. Osoba nadzorująca podejmuje decyzję dotyczącą postępowania z odkryciami, uwzględniając prawo państwa instytucji zamawiającej.28.2. Instytucja zamawiająca zastrzega sobie prawo własności materiałów znalezionych podczas prac wykopaliskowych i wyburzeniowych prowadzonych na terenie należącym do niej, z zastrzeżeniem kompensaty należnej wykonawcy z tytułu podjęcia wszelkich specjalnych działań.28.3. Przedmioty kultury materialnej, znaleziska, przedmioty naturalne, numizmatyczne lub inne, które mają wartość naukową, jak również przedmioty rzadkie bądź wykonane z metali szlachetnych znalezione podczas prac wykopaliskowych czy wyburzeniowych stanowią własność instytucji zamawiającej.28.4. W przypadku braku zgody instytucja zamawiająca ma wyłączne uprawnienie do decydowania o kwalifikacji określonej w ust. 28.1 i 28.3.Artykuł 29Roboty tymczasowe29.1. W celu umożliwienia wykonania robót wykonawca na swój koszt realizuje wszelkie roboty tymczasowe. Osobie nadzorującej przedstawia rysunki robót tymczasowych, które zamierza wykorzystać, takie jak grodzie, rusztowania, konstrukcje kratowe oraz szalowanie. Uwzględnia wszelkie spostrzeżenia przekazane mu przez osobę nadzorującą, zachowując odpowiedzialność za rysunki.29.2. Jeśli według warunków szczególnych projekt określonych tymczasowych robót sporządzany jest przez instytucję zamawiającą, osoba nadzorująca w stosownym czasie przekazuje wykonawcy wszystkie niezbędne rysunki w celu umożliwienia wykonawcy wykonania tymczasowych robót zgodnie z jego programem. W takich przypadkach instytucja zamawiająca ponosi wyłączną odpowiedzialność za bezpieczeństwo i prawidłowość projektu. Wykonawca ponosi jednak odpowiedzialność za właściwą konstrukcję.Artykuł 30Badania glebyZ zastrzeżeniem warunków szczególnych oraz specyfikacji technicznych wykonawca udostępnia osobie nadzorującej personel oraz urządzenia konieczne do przeprowadzenia wszelkich badań gleby, które osoba nadzorująca rozsądnie uzna za niezbędne. Rzeczywiste koszty siły roboczej oraz urządzeń wykorzystanych lub udostępnionych do takich prac są zwracane wykonawcy, jeżeli nie zostały już ujęte w zamówieniu.Artykuł 31Nakładające się zamówienia31.1. Zgodnie z wymaganiami osoby nadzorującej wykonawca wykorzystuje możliwości dla wykonania prac zleconych jakimkolwiek innym wykonawcom zatrudnionym przez instytucję zamawiającą oraz ich pracownikom, pracownikom instytucji zamawiającej lub jakichkolwiek innych organów publicznych, którzy mogą być zatrudnieni na terenie budowy lub w pobliżu przy wykonywaniu jakichkolwiek prac, które nie są objęte zamówieniem bądź jakąkolwiek inną umową, którą instytucja zamawiająca może zawrzeć w związku z wykonywanymi robotami lub jako pomocniczą dla wykonywanych robót.31.2. Jeżeli jednak wykonawca na pisemne żądanie osoby nadzorującej udostępni takiemu wykonawcy lub organowi publicznemu albo instytucji zamawiającej jakiekolwiek drogi czy szlaki, za utrzymanie których odpowiedzialny jest wykonawca, bądź też zezwoli na korzystanie przez jakąkolwiek inną osobę z tymczasowych robót, rusztowań lub innych urządzeń wykonawcy znajdujących się na terenie budowy, albo wykona jakąkolwiek usługę innego rodzaju, która nie była ujęta w zamówieniu, wówczas instytucja zamawiająca z tytułu takiego wykorzystania lub usługi wypłaci na rzecz wykonawcy takie sumy i/lub przedłuży termin w taki sposób, jaki w opinii osoby nadzorującej jest rozsądny.31.3. Artykuł 31 nie zwalnia wykonawcy z żadnego z jego obowiązków wynikających z umowy w sprawie zamówienia, jak również nie uprawnia go do żadnych innych roszczeń niż tych przewidzianych w ust. 31.2.Artykuł 32Patenty i pozwoleniaZ zastrzeżeniem przepisów zawartych w warunkach szczególnych wykonawca zaspokaja wszelkie roszczenia kierowane przeciwko instytucji zamawiającej oraz osobie nadzorującej wynikające z określonego w zamówieniu wykorzystania patentów, pozwoleń, rysunków, projektów, modeli lub znaków towarowych, chyba że naruszenie wynika ze ścisłego przestrzegania projektu czy specyfikacji określonych przez instytucję zamawiającą i/lub osobę nadzorującą.ROZPOCZĘCIE I OPÓŹNIENIAArtykuł 33Polecenie rozpoczęcia wykonywania robót33.1. Instytucja zamawiająca ustala dzień, w którym ma się rozpocząć wykonanie zamówienia i powiadamia o tym wykonawcę albo w zawiadomieniu o udzieleniu zamówienia, albo w poleceniu administracyjnym wydanym przez osobę nadzorującą.33.2. Dzień rozpoczęcia wykonania przypada nie później niż 180 dni po zawiadomieniu o udzieleniu zamówienia, chyba że strony uzgodniły inaczej.Artykuł 34Termin wykonaniaTermin wykonania określany jest w zamówieniu i biegnie od dnia ustalonego zgodnie z art. 33.1, bez uszczerbku dla możliwości przedłużenia terminu na mocy art. 35.Artykuł 35Przedłużenie terminu wykonania35.1. Wykonawca może zwrócić się o przedłużenie terminu wykonania, jeżeli zaistniałe lub przewidywane opóźnienie w wykonaniu zamówienia nastąpiło z jednej z następujących przyczyn:a) wyjątkowych warunków pogodowych w państwie instytucji zamawiającej;b) sztucznych przeszkód lub uwarunkowań fizycznych, które nie mogły być rozsądnie przewidziane przez doświadczonego wykonawcę;c) poleceń administracyjnych mających wpływ na termin zakończenia innych niż te, które wynikają z uchybień wykonawcy;d) naruszenia przez instytucję zamawiającą jej zobowiązań wynikających z zamówienia;e) zawieszenia wykonywania robót, które nie jest spowodowane uchybieniem wykonawcy;f) siły wyższej;g) jakichkolwiek innych przyczyn, określonych w niniejszych warunkach ogólnych, które nie są spowodowane uchybieniem wykonawcy.35.2. W ciągu 30 dni od stwierdzenia, że możliwe jest opóźnienie, wykonawca powiadamia osobę nadzorującą o swoim zamiarze wystąpienia z wnioskiem o przedłużenie terminu wykonania, które w jego opinii mu przysługuje, oraz jak najszybciej przekazuje osobie nadzorującej pełne i dokładne informacje o wniosku, aby mógł być wtedy zbadany.35.3. Osoba nadzorująca, przekazując wykonawcy pisemne zawiadomienie po odbyciu stosownych konsultacji z instytucją zamawiającą i, o ile jest to stosowne, z wykonawcą, jeżeli jest to uzasadnione, dokonuje przedłużenia terminu wykonania na przyszłość lub ze skutkiem wstecznym lub też powiadamia wykonawcę, że nie jest on uprawniony do przedłużenia.Artykuł 36Opóźnienia w wykonaniu36.1. Jeżeli wykonawca nie wykonuje robót w terminie(-ach) ustalonym(-ych) w zamówieniu, instytucja zamawiająca bez formalnego zawiadomienia i bez uszczerbku dla innych dostępnych jej środków zaradczych wynikających z zamówienia jest uprawniona do kary umownej za każdy dzień lub jego część, jaka upłynie między końcem ustalonego terminu lub terminu wykonania przedłużonego zgodnie z art. 35 a rzeczywistą datą zakończenia, według stawki i do maksymalnej wysokości kwoty określonej w warunkach szczególnych. Jeżeli roboty podlegają częściowemu odbiorowi technicznemu, zgodnie z art. 59, kary umowne ustalone w warunkach szczególnych mogą być zmniejszone proporcjonalnie do wartości części, która została odebrana, odniesionej do wartości całości robót.36.2. Jeżeli instytucja zamawiająca jest uprawniona do otrzymania maksymalnej kwoty z tytułu ust. 36.1, po przekazaniu wykonawcy zawiadomienia może ona:a) przejąć zabezpieczenia należytego wykonania zamówienia; i/lubb) wypowiedzieć umowę w sprawie zamówienia; orazc) zawrzeć na koszt wykonawcy umowę ze stroną trzecią na wykonanie pozostałych robót.Artykuł 37Zmiany37.1. Osoba nadzorująca ma prawo do nakazania wszelkich zmian w jakiejkolwiek części robót, niezbędnych do właściwego ukończenia i/lub funkcjonowania robót. Takie zmiany mogą obejmować rozbudowę, pominięcie, zastąpienie, zmiany w jakości, ilości, formie, charakterze, rodzaju, położeniu, wymiarach, poziomie lub liniach oraz zmiany w określonym porządku, technologii czy harmonogramie wykonania robót. Polecenie dokonania zmiany nie unieważnia skutecznie zamówienia, ale ewentualny finansowy skutek takich zmian jest wyceniany zgodnie z ust. 37.5 i 37.7.37.2. Z zastrzeżeniem poniższych przypadków zmian można dokonać jedynie na mocy polecenia administracyjnego:a) jeżeli z jakiegokolwiek powodu osoba nadzorująca uzna za konieczne wydanie ustnego polecenia, następnie jak najszybciej potwierdza je poleceniem administracyjnym;b) jeżeli wykonawca potwierdzi na piśmie polecenie ustne wydane zgodnie z ust. 37.2 lit. a) i potwierdzeniu temu osoba nadzorująca nie zaprzeczy niezwłocznie na piśmie, polecenie administracyjne, o ile warunki szczególne nie stanowią inaczej, jest uznawane za wydane w celu dokonania zmiany;c) polecenie administracyjne dokonania zmiany nie jest wymagane dla zwiększenia czy zmniejszenia ilości jakichkolwiek robót w przypadku, gdy takie zwiększenie lub zmniejszenie wynika z ilości przekraczającej lub stanowiącej mniej niż ta, która została podana w zestawieniu ilościowym lub wykazie cen.37.3. O ile nie przewidziano inaczej w ust. 37.2, przed wydaniem polecenia administracyjnego dokonania zmian osoba nadzorująca powiadamia wykonawcę o charakterze i formie takiej zmiany. Jak najszybciej po otrzymaniu takiego zawiadomienia wykonawca przedkłada osobie nadzorującej wniosek zawierający:a) opis zadań, które mają być wykonane, lub środki, jakie mają być przyjęte, i program realizacji; orazb) konieczne zmiany programu wykonania zamówienia lub któregokolwiek obowiązku wykonawcy wynikającego z zamówienia; orazc) korekty wartości zamówienia, zgodnie z zasadami określonymi w art. 37.37.4. Po otrzymaniu wniosku wykonawcy określonego w ust. 37.3 i po przeprowadzeniu stosownych konsultacji z instytucją zamawiającą oraz, o ile jest to stosowne, z wykonawcą, osoba nadzorująca jak najszybciej podejmuje decyzję o dokonaniu zmian. Jeżeli osoba nadzorująca podejmie decyzję, że zmiana ma być dokonana, wydaje polecenie administracyjne nakazujące dokonanie zmiany według cen i zgodnie z warunkami przedstawionymi we wniosku wykonawcy określonym w ust. 37.3 lub jak zostały one zmienione przez osobę nadzorującą zgodnie z ust. 37.5.37.5. Osoba nadzorująca ustala ceny za wszystkie zmiany nakazane przez nią, zgodnie z ust. 37.2 i 37.4, według następujących zasad:a) w przypadku gdy roboty mają podobny charakter i są realizowane w podobnych warunkach co roboty, które zostały wycenione w zestawieniu ilościowym lub cenniku, są one wyceniane według stawek i cen w nich podanych;b) w przypadku gdy roboty nie mają podobnego charakteru lub nie są realizowane w podobnych warunkach, stawki i ceny w zamówieniu są wykorzystane jako podstawa dla dokonania wyceny, o ile da się to uzasadnić; w przeciwnym wypadku osoba nadzorująca dokonuje słusznej wyceny;c) jeżeli charakter lub kwota jakiejkolwiek zmiany, odniesione do charakteru czy kwoty całości zamówienia bądź też do jakiejkolwiek jego części są takie, że w opinii osoby nadzorującej którakolwiek stawka czy cena zawarta w zamówieniu dla jakiejkolwiek pozycji robót z uwagi na taką zmianę wydaje się być nieuzasadniona, osoba nadzorująca ustala taką stawkę lub cenę jaką w danych okolicznościach uzna za rozsądną i właściwą;d) w przypadku gdy zmiana wynika z uchybienia lub naruszenia umowy w sprawie zamówienia przez wykonawcę, wykonawca ponosi wszystkie dodatkowe koszty wynikające ze zmiany.37.6. Po otrzymaniu polecenia administracyjnego z żądaniem zmiany wykonawca wprowadza ją i pozostaje przy tym związany niniejszymi warunkami ogólnymi, tak jak gdyby taka zmiana została ujęta w zamówieniu. Robót nie opóźnia się z powodu oczekiwania na jakiekolwiek przedłużenie terminu ukończenia lub korekty wartości zamówienia. Jeśli polecenie dokonania zmiany poprzedza korektę wartości zamówienia, wykonawca zachowuje dowody kosztów wprowadzenia zmiany i czasu poświęconego na jej dokonanie. Dowody te są udostępniane osobie nadzorującej do kontroli w każdym rozsądnym czasie.37.7. W przypadku gdy przy wstępnym odbiorze technicznym zwiększenie lub zmniejszenie łącznej wartości robót wynikające z polecenia administracyjnego lub z innych okoliczności, które nie zostały spowodowane uchybieniem wykonawcy, przekracza 15 % wartości zamówienia, po przeprowadzeniu konsultacji z instytucją zamawiającą i wykonawcą, osoba nadzorująca ustala wszelkie dodatki lub redukcje kwoty wartości zamówienia jako konsekwencję zastosowania ust. 37.5. Ustalona w ten sposób suma opiera się na kwocie, o jaką zwiększenie lub zmniejszenie wartości robót przekracza 15 %. Instytucja zamawiająca i wykonawca są powiadamiani przez osobę nadzorującą o tej sumie, a wartość zamówienia jest odpowiednio korygowana.Artykuł 38Zawieszenie38.1. Na polecenie osoby nadzorującej wykonawca zawiesza wykonywanie robót lub jakąkolwiek ich część na taki okres lub okresy oraz w taki sposób, jakie osoba nadzorująca uzna za konieczne.38.2. W okresie zawieszenia wykonawca przyjmuje wszystkie środki bezpieczeństwa, które okażą się niezbędne w celu ochrony wykonanych robót, urządzeń, instalacji oraz terenu budowy przed zniszczeniem, stratą czy powstaniem szkód. Wartość zamówienia jest zwiększana o takie dodatkowe koszty poniesione w związku ze środkami bezpieczeństwa, chyba że zawieszenie:a) jest inaczej uregulowane w zamówieniu; lubb) jest konieczne ze względu na uchybienie wykonawcy; lubc) jest konieczne ze względu na normalne warunki klimatyczne panujące na terenie budowy; lubd) jest konieczne ze względów bezpieczeństwa lub właściwej realizacji robót lub jakiejkolwiek ich części o tyle, o ile konieczność ta nie wynika z jakiejkolwiek czynności lub uchybienia osoby nadzorującej lub instytucji zamawiającej albo z jakiegokolwiek nadzwyczajnego ryzyka określonego w art. 21.38.3. Wykonawca nie jest uprawniony do uzyskania takiego zwiększenia wartości zamówienia, o ile w ciągu 30 dni od otrzymania zawiadomienia o zawieszeniu robót nie powiadomi osoby nadzorującej o swoim zamiarze wystąpienia z takim roszczeniem.38.4. Po przeprowadzeniu konsultacji z instytucją zamawiającą i wykonawcą osoba nadzorująca ustala taką dodatkową płatność i/lub przedłużenie terminu wykonania na rzecz wykonawcy w odniesieniu do jego roszczenia, jaką uważa za słuszną i rozsądną.38.5. Jeżeli okres zawieszenia przekracza 180 dni i zawieszenie nie wynika z uchybienia wykonawcy, wykonawca może w drodze zawiadomienia skierowanego do osoby nadzorującej zwrócić się o zezwolenie na kontynuowanie robót w ciągu 30 dni lub wypowiedzieć umowę w sprawie zamówienia.MATERIAŁY I JAKOŚĆ WYKONANIAArtykuł 39Dziennik robót39.1. O ile warunki szczególne nie stanowią inaczej, dziennik robót jest prowadzony na terenie budowy przez osobę nadzorującą, która wprowadza do niego co najmniej informacje:a) o warunkach pogodowych, przerwach w robotach wywołanych niesprzyjającą pogodą, czasie pracy, liczbie i rodzaju pracowników zatrudnionych na terenie budowy, dostarczonych materiałach, wykorzystywanych urządzeniach, zepsutych urządzeniach, testach przeprowadzonych in situ, wysłanych próbkach, nieprzewidzianych okolicznościach, jak również poleceniach wydanych wykonawcy;b) o szczegółowych zestawieniach o wszystkich ilościowych i jakościowych elementach wykonanych robót oraz przyjętych i wykorzystanych dostawach, które mogły być sprawdzone na terenie budowy, a które mają znaczenie przy obliczaniu płatności, jakie mają być dokonane na rzecz wykonawcy.39.2. Zestawienia stanowią integralną część dziennika robót, ale, o ile jest to stosowne, zapisywane są w osobnych dokumentach. Techniczne zasady sporządzania zestawień są przedstawione w warunkach szczególnych.39.3. Wykonawca zapewnia terminowe i zgodne z warunkami szczególnymi sporządzanie zastawień w odniesieniu do usług i dostaw, które nie mogą być następnie mierzone lub weryfikowane; w przypadku ich braku akceptuje decyzje osoby nadzorującej, chyba że na własny koszt przedstawi przeciwne dowody.39.4. Wpisy wprowadzane do dziennika robót w miarę postępu robót są podpisywane przez osobę nadzorującą i kontrasygnowane przez wykonawcę lub jego przedstawiciela. W razie sprzeciwu wykonawcy, przedstawia on swoje stanowisko osobie nadzorującej w ciągu 15 dni po dniu, w którym kwestionowany wpis lub zestawienia zostały zarejestrowane. W przypadku gdy nie dokona on kontrasygnaty lub nie przedstawi swojego stanowiska w udzielonym terminie, uznaje się, że wykonawca wyraża zgodę na wpisy wprowadzone do dziennika. Wykonawca może sprawdzać dziennik robót w każdym czasie i bez przemieszczania tego dokumentu, może otrzymać lub sporządzić kopie wpisów, które uzna za niezbędne dla swoich celów.39.5. Na żądanie wykonawca dostarcza osobie nadzorującej informacje niezbędne do właściwego prowadzenia dziennika robót.Artykuł 40Jakość robót i materiałów40.1. Roboty, komponenty i materiały powinny być zgodne ze specyfikacjami, rysunkami, pomiarami, modelami, próbkami, wzorami oraz innymi wymaganiami zawartymi w zamówieniu, które udostępniane są instytucji zamawiającej lub osobie nadzorującej w celu dokonywania porównania przez cały okres wykonania.40.2. Każdy wstępny odbiór techniczny określony w warunkach szczególnych jest przedmiotem wniosku przesyłanego przez wykonawcę do osoby nadzorującej. Wniosek zawiera odniesienie do zamówienia, numer części oraz miejsce, gdzie taki odbiór ma się odbyć. Komponenty i materiały wymienione we wniosku muszą być poświadczone przez osobę nadzorującą jako spełniające wymagania dla takiego odbioru technicznego przed ich włączeniem do robót.40.3. Nawet jeżeli materiały lub przedmioty, które mają być włączone do robót lub do produkcji komponentów zostały w ten sposób technicznie przyjęte, mogą być odrzucone i muszą zostać natychmiast zastąpione przez wykonawcę, jeżeli dalsze badanie ujawni ich wady czy usterki. Wykonawcy daje się możliwość dokonania naprawy i remontu materiałów i przedmiotów, które zostały odrzucone, lecz takie materiały i przedmioty są dopuszczane do włączenia ich do robót tylko wówczas, gdy zostały naprawione i wyremontowane w sposób określony jako zadowalający przez osobę nadzorującą.Artykuł 41Kontrola i badania41.1. Wykonawca zapewnia dostarczenie na czas na teren budowy komponentów i materiałów w celu umożliwienia osobie nadzorującej przeprowadzenia ich odbioru technicznego. Uznaje się, że wykonawca w pełni ocenił związane z tym trudności i nie może w żadnym wypadku usprawiedliwiać opóźnienia w wywiązywaniu się ze swoich zobowiązań.41.2. Osoba nadzorująca jest uprawniona samodzielnie lub przez swojego przedstawiciela do kontroli, sprawdzenia, pomiaru i badania komponentów, materiałów i jakości wykonania oraz sprawdzenia postępu przygotowań, produkcji lub budowy każdej rzeczy, która jest przygotowana, produkowana lub budowana dla potrzeb zamówienia, w celu ustalenia czy komponenty, materiały i wykonanie są dostarczone w wymaganej jakości i ilości. Odbywa się to w miejscu produkcji, przygotowania lub na terenie budowy, bądź też w innych miejscach określonych w zamówieniu.41.3. Do celów takich badań i kontroli, wykonawca:a) zapewnia osobie nadzorującej, tymczasowo i nieodpłatnie, taką pomoc, próbki, części, maszyny, urządzenia, narzędzia lub materiały oraz pracowników, jakie są zazwyczaj konieczne do przeprowadzenia kontroli i badań;b) uzgadnia z osobą nadzorująca czas i miejsce przeprowadzenia badań;c) zapewnia osobie nadzorującej przez cały czas dostęp do miejsca, gdzie mają być przeprowadzone badania.41.4. Jeżeli osoba nadzorująca nie stawi się w terminie uzgodnionym dla przeprowadzenia testów, wykonawca, o ile nie otrzyma innych wskazówek od osoby nadzorującej, przeprowadza badania, które uznaje się za przeprowadzone w obecności osoby nadzorującej. Wykonawca niezwłocznie przekazuje należycie poświadczone kopie wyników badań osobie nadzorującej, dla której, jeżeli nie uczestniczyła w badaniu, wyniki badań są wiążące.41.5. W przypadku gdy komponenty i materiały pomyślnie przeszły badania określone w art. 41, osoba nadzorująca powiadamia wykonawcę lub w tym celu podpisuje świadectwo przeprowadzonej procedury.41.6. Jeżeli osoba nadzorująca i wykonawca nie zgadzają się z wynikami badań, każdy z nich w ciągu 15 dni od powstania takiej rozbieżności oświadcza drugiej stronie swoje stanowisko. Osoba nadzorująca lub wykonawca mogą zażądać, aby takie badania zostały powtórzone na tych samych zasadach i w tych samych warunkach lub, jeżeli którakolwiek ze stron tego zażąda, przez eksperta, który zostanie wspólnie uzgodniony. Wszystkie sprawozdania z przeprowadzonych badań są przekazywane osobie nadzorującej, która bezzwłocznie przekazuje wyniki tych badań wykonawcy. Wyniki ponownych badań są ostateczne. Koszty ponownego przeprowadzenia badań są ponoszone przez stronę, której stanowisko w wyniku ponownie przeprowadzonych badań okazało się błędne.41.7. Przy wykonywaniu swoich obowiązków osoba nadzorująca oraz osoby przez nią upoważnione ujawniają informacje uzyskane w trakcie wykonywania kontroli i badań sprawdzających technologie produkcji i działania przedsiębiorstwa tylko tym osobom, które są uprawnione do ich poznania.Artykuł 42Odrzucenie42.1. Komponenty i materiały, które nie mają określonej jakości, są odrzucane. Odrzucone komponenty i materiały mogą zostać oznaczone specjalnym znakiem. Nie powinno to ich zmieniać ani wpływać na ich wartość handlową. Odrzucone komponenty i materiały są usuwane przez wykonawcę z terenu budowy w terminie określonym przez osobę nadzorującą, a w przypadku niewykonania tego przez wykonawcę są natychmiast usuwane przez osobę nadzorującą na koszt i ryzyko wykonawcy. Wszelkie roboty wykonane przy użyciu odrzuconych komponentów czy materiałów są odrzucane.42.2. W trakcie realizacji robót i przed odbiorem prac osoba nadzorująca ma prawo polecić lub podjąć decyzję:a) o usunięciu z terenu budowy w takim terminie, jaki może być podany w poleceniu, wszelkich komponentów lub materiałów, które w opinii osoby nadzorującej nie są zgodne z zamówieniem;b) o zastąpieniu właściwymi i odpowiednimi komponentami bądź materiałami; lubc) o wyburzeniu i ponownym wybudowaniu albo dokonaniu zadowalającej naprawy przez wykonawcę, niezależnie od wszelkich poprzednich testów lub dokonanych wstępnych płatności, każdej części robót, która jest w opinii osoby nadzorującej niezgodna z zamówieniem, w odniesieniu do komponentów, materiałów, wykonania lub projektu, za którego opracowanie odpowiada wykonawca.42.3. Osoba nadzorująca jak najszybciej przekazuje wykonawcy zawiadomienie na piśmie o swojej decyzji, podając szczegóły dotyczące zarzucanych wad.42.4. Wykonawca jak najszybciej i na swój koszt usuwa wskazane w ten sposób wady. Jeżeli wykonawca nie wykona takiego polecenia, instytucja zamawiająca jest uprawniona do zatrudnienia innych osób w celu ich usunięcia, a wszystkie koszty z tym związane wynikające i koszty dodatkowe mogą być potrącone przez instytucję zamawiającą z wszelkich świadczeń pieniężnych należnych lub które będą należne wykonawcy.42.5. Przepisy art. 42 nie naruszają prawa instytucji zamawiającej do wysuwania roszczeń na podstawie art. 36 i 63.Artykuł 43Własność urządzeń i materiałów43.1. Wszystkie instalacje, roboty tymczasowe, urządzenia i materiały dostarczone przez wykonawcę po przywiezieniu na teren budowy, są uznane za przeznaczone wyłącznie do wykonania robót a wykonawca bez zgody osoby nadzorującej nie może usunąć ich ani jakiejkolwiek ich części, wyjąwszy w celu przesunięcia ich z jednej części terenu budowy na drugi. Zgoda taka nie jest wymagana w przypadku pojazdów wykorzystywanych do transportu pracowników, robotników, instalacji, robót tymczasowych, urządzeń lub materiałów do i z terenu budowy.43.2. Warunki szczególne mogą stanowić, iż wszystkie instalacje, roboty tymczasowe, urządzenia i materiały znajdujące się na terenie budowy, będące własnością wykonawcy lub jakiegokolwiek przedsiębiorstwa, w którym wykonawca posiada udział kontrolny, na czas wykonywania robót są:a) przekazane instytucji zamawiającej; lubb) przedmiotem zastawu ustanowionego na rzecz instytucji zamawiającej; alboc) przedmiotem innego porozumienia dotyczącego pierwszeństwa interesów lub zabezpieczenia.43.3. W przypadku wypowiedzenia umowy w sprawie zamówienia, zgodnie z art. 63, z powodu naruszenia umowy przez wykonawcę, instytucja zamawiająca jest uprawniona do wykorzystania instalacji, robót tymczasowych, urządzeń i materiałów znajdujących się na terenie budowy, w celu dokończenia robót.43.4. Każda zawarta przez wykonawcę umowa najmu instalacji, robót tymczasowych, urządzeń i materiałów dostarczonych na teren budowy zawiera postanowienie, iż na pisemne żądanie instytucji zamawiającej wysunięte w ciągu siedmiu dni od dnia, w którym wypowiedzenie na mocy art. 64 staje się skuteczne i w związku ze zobowiązaniem instytucji zamawiającej do zapłaty wszelkich opłat za ich wynajem, począwszy od tej daty, ich właściciel wynajmie instytucji zamawiającej te instalacje, roboty tymczasowe, urządzenia lub materiały na tych samych warunkach, na jakich były wynajęte wykonawcy, z zastrzeżeniem na rzecz instytucji zamawiającej prawa do zezwolenia na ich wykorzystanie przez innego wykonawcę zatrudnionego przez nią w celu dokończenia robót, zgodnie z przepisami art. 64.3.43.5. W przypadku wypowiedzenia umowy w sprawie zamówienia przed zakończeniem robót wykonawca przekazuje instytucji zamawiającej wszelkie urządzenia, roboty tymczasowe, instalacje lub materiały, do których prawo własności zostało przekazane instytucji zamawiającej lub jest przedmiotem zastawu na mocy ust. 43.2. Jeżeli tego nie zrobi, instytucja zamawiająca może podjąć takie stosowne działania, jakie uzna za stosowne w celu wejścia w posiadanie tych urządzeń, robót tymczasowych, instalacji i materiałów oraz odzyskać od wykonawcy koszty z tym związane.PŁATNOŚCIArtykuł 44Przepisy ogólne44.1. Płatności są dokonywane w walucie krajowej, chyba że zamówienie stanowi inaczej.44.2. Warunki administracyjne lub techniczne, którym podlegają płatności zaliczek, płatności wstępne i/lub końcowe dokonywane zgodnie z art. 45–56, są określone w warunkach szczególnych.Artykuł 45Zamówienia z ceną wstępną45.1. W wyjątkowych przypadkach, gdy udzielono zamówienia z ceną wstępną, kwoty przypadające do zapłaty z tytułu zamówienia są obliczane w następujący sposób:a) tak jak w art. 49.1 lit. c) dla zamówień na podstawie poniesionych kosztów własnych plus zysk; lubb) początkowo na podstawie cen wstępnych a po poznaniu warunków realizacji zamówienia tak jak odpowiednio w art. 49.1 lit. a) i b) dla zamówień ryczałtowych lub zamówień z ceną jednostkową lub jak w przypadku zamówień łączonych.45.2. Wykonawca dostarcza takich informacji, jakich instytucja zamawiająca lub osoba nadzorująca może rozsądnie zażądać w odniesieniu do jakiejkolwiek kwestii dotyczącej zamówienia w celu dokonania obliczeń. W przypadku gdy nie można osiągnąć porozumienia co do wyceny robót, kwoty przypadające do zapłaty są ustalane przez osobę nadzorującą.Artykuł 46Zaliczki46.1. Jeżeli warunki szczególne tak stanowią, zaliczki są przyznawane wykonawcy na jego wniosek za czynności związane z wykonywaniem robót w wymienionych poniżej przypadkach:a) jako ryczałtowa zaliczka umożliwiająca mu pokrycie wydatków związanych z rozpoczęciem zamówienia;b) jeżeli przedstawi dowód zawarcia umowy kupna lub dostawy materiałów, urządzeń, instalacji, maszyn i narzędzi niezbędnych do wykonania zamówienia, a także jakichkolwiek innych poniesionych uprzednio zasadniczych wydatków, takich jak nabycie praw do korzystania z patentów czy koszty badań.46.2. Warunki szczególne określają kwotę zaliczek, która nie przekracza 10 % pierwotnej wartości zamówienia w przypadku ryczałtowej zaliczki określonej w art. 46.1 lit. a) oraz 20 % tej wartości w przypadku pozostałych zaliczek określonych w art. 46.1 lit. b).46.3. Zaliczki nie przyznaje się przed:a) udzieleniem zamówienia;b) ustanowieniem przez wykonawcę zabezpieczenia należytego wykonania zamówienia, zgodnie z art. 15; orazc) ustanowieniem na rzecz instytucji zamawiającej przez wykonawcę solidarnie z instytucjami określonymi w art. 15.3 osobnego zabezpieczenia obejmującego całość zaliczki, które jest uwalniane w chwili całkowitego spłacenia zaliczki przez wykonawcę ze wstępnych płatności wynikających z zamówienia.46.4. Wykonawca przeznacza zaliczkę wyłącznie na działalność związaną z wykonaniem robót. W razie wykorzystania zaliczki przez wykonawcę do innych celów podlega ona zwrotowi i staje się natychmiast wymagalna; wykonawcy nie wypłaca się żadnych dalszych zaliczek.46.5. Jeśli zabezpieczenie zaliczek traci ważność, a wykonawca go nie przedłuży, instytucja zamawiająca może albo potrącić kwotę równą kwocie zaliczki z płatności należnych w przyszłości na rzecz wykonawcy z tytułu zamówienia, albo zastosować przepisy art. 15.6.46.6. Jeżeli umowa w sprawie zamówienia ulega rozwiązaniu z jakiegokolwiek powodu, zabezpieczenia zaliczek mogą być natychmiast cofnięte w celu spłaty salda udzielonych zaliczek należnego ze strony wykonawcy, a gwarant nie może zwlekać z dokonaniem płatności ani wnosić sprzeciwu z jakiegokolwiek powodu.46.7. Zabezpieczenie zaliczek ustanowione na mocy art. 46 jest uwalniane w miarę zwracania zaliczek.46.8. Dalsze warunki i procedury dotyczące udzielania i zwrotu zaliczek są określane w warunkach szczególnych.Artykuł 47Kwota wstrzymana47.1. Warunki szczególne określają kwotę wstępnych płatności, której wypłata jest wstrzymywana jako zabezpieczenie wykonania zobowiązań wykonawcy podczas okresu rękojmi, a także szczegółowe przepisy regulujące to zabezpieczenie, przy czym kwota ta w żadnym wypadku nie może przekroczyć 10 % wartości zamówienia.47.2. Z zastrzeżeniem zatwierdzenia przez instytucję zamawiającą wykonawca może, nie później niż w terminie ustalonym dla rozpoczęcia robót, zastąpić kwoty wstrzymane zabezpieczeniem wstrzymanym, ustanowionym zgodnie z art. 15.3.47.3. Kwota wstrzymana lub zabezpieczenie wstrzymane są uwalniane w ciągu 90 dni od daty końcowego odbioru technicznego.Artykuł 48Zmiana cen48.1. O ile warunki szczególne nie stanowią inaczej i z zastrzeżeniem przepisów ust. 48.4 ceny określone w zamówieniu są stałe i nie podlegają zmianom.48.2. Jeśli ceny mogą być zmienione na mocy zamówienia, taka zmiana uwzględnia zmiany w cenach dotyczących istotnych lokalnych lub zewnętrznych czynników, które stanowiły podstawę do obliczenia ceny w ofercie przetargowej, takich jak siła robocza, usługi, materiały i dostawy, jak również opłaty określone przepisami ustawowymi lub wykonawczymi. Szczegółowe zasady dotyczące zmian są przedstawione w warunkach szczególnych.48.3. Ceny zawarte w ofercie przetargowej wykonawcy są uznawane:a) za ustalone na podstawie warunków obowiązujących 30 dni przed ostatecznym terminem składania ofert przetargowych; lub w przypadku zamówień z wolnej ręki w dniu udzielenia zamówienia;b) za uwzględniające przepisy prawa i odpowiednie regulacje podatkowe mające zastosowanie w dacie odniesienia ustalonej w ust. 48.3 lit. a).48.4. W przypadku zmiany lub wprowadzenia po dacie podanej w ust. 48.3 ustawy, rozporządzenia, dekretu lub jakichkolwiek innych przepisów ustawowych, wykonawczych lub administracyjnych jakichkolwiek lokalnych lub publicznych władz, które powodują zmianę w stosunku umownym między stronami zamówienia, instytucja zamawiająca i wykonawca uzgadniają ze sobą sposób dalszego postępowania i w wyniku tych uzgodnień podejmują decyzję o:a) zmianie zamówienia; lubb) wypłacie odszkodowania przez jedną stronę drugiej w celu skompensowania nierówności; lubc) o rozwiązaniu umowy na mocy porozumienia stron.48.5. W przypadku opóźnienia w realizacji robót, za które odpowiedzialność ponosi wykonawca, lub pod koniec terminu wykonania zmienionego w razie konieczności zgodnie z zamówieniem, nie dokonuje się nowych zmian cen w ciągu 30 dni przed wstępnym odbiorem technicznym, z wyjątkiem zastosowania nowej indeksacji cen, jeżeli jest ona korzystna dla instytucji zamawiającej.Artykuł 49Pomiary49.1. Przy wycenie zamówień na wykonanie robót stosuje się następujące metody:a) w przypadku zamówień ryczałtowych kwota należna z tytułu zamówienia jest ustalana na podstawie rozbicia łącznej wartości zamówienia lub na podstawie rozbicia wartości wyrażonej jako procent wartości zamówienia odpowiadającej zakończonym etapom robót. W przypadku gdy przy poszczególnych pozycjach podano ilości, są to stałe ilości, na które wykonawca przedstawił łączną cenę i za które otrzymuje wynagrodzenie niezależnie od ilości robót, które zostały rzeczywiście przeprowadzone;b) w przypadku zamówień z ceną jednostkową:i) kwota należna z tytułu zamówienia jest obliczana poprzez zastosowanie stawek jednostkowych do ilości rzeczywiście zrealizowanych dla danej pozycji zgodnie z zamówieniem;ii) ilości przedstawione w zestawieniu ilościowym są ilościami szacunkowymi robót, które nie są traktowane jako rzeczywiste i poprawne ilości robót, które mają być zrealizowane przez wykonawcę w wykonaniu jego zobowiązań wynikających z zamówienia;iii) za pomocą pomiarów osoba nadzorująca określa rzeczywistą ilość prac wykonanych przez wykonawcę i za nie jest wypłacane wynagrodzenie, zgodnie z art. 50. O ile warunki szczególne nie stanowią inaczej, pozycje zawarte w zestawieniu ilościowym nie są zwiększane o żadne dodatki, wyjąwszy w wyniku zmiany dokonanej zgodnie z art. 37 lub innego postanowienia zamówienia, uprawniającego wykonawcę do dodatkowej płatności;iv) w przypadku gdy osoba nadzorująca zażąda dokonania pomiaru jakiejkolwiek części robót, przekazuje ona wykonawcy stosowne zawiadomienie, aby uczestniczył osobiście lub przysłał wykwalifikowanego przedstawiciela, by go reprezentował. Wykonawca lub jego przedstawiciel towarzyszą osobie nadzorującej przy dokonywaniu pomiarów i przekazują wszelkie szczegóły, jakich może ona zażądać. Jeśli wykonawca nie uczestniczy w pomiarach lub nie przyśle takiego przedstawiciela, pomiary dokonane przez osobę nadzorującą lub zatwierdzone przez nią wiążą wykonawcę;v) roboty są wyceniane netto, niezależnie od jakichkolwiek ogólnie przyjętych czy lokalnych zwyczajów, chyba że w zamówieniu przewidziano inaczej;c) w przypadku zamówień na podstawie poniesionych kosztów własnych plus zysk kwota należna z tytułu zamówienia jest ustalana na podstawie rzeczywistych kosztów wraz z uzgodnioną dodatkową płatnością z tytułu kosztów stałych zarządu i marży. Warunki szczególne określają informacje, jakie wykonawca musi przedstawić osobie nadzorującej do celów określonych w ust. 49.1 lit. c), oraz sposób, w jaki mają być przedstawione.49.2. W przypadku gdy pozycja w zamówieniu jest wskazana jako "wstępna", wstępna suma przydzielona na tę pozycję nie jest uwzględniana przy obliczaniu procentów określonych w art. 37.Artykuł 50Płatności wstępne50.1. O ile warunki szczególne nie stanowią inaczej, pod koniec każdego okresu określonego w ust. 50.7 wykonawca przedkłada osobie nadzorującej wniosek o wstępną płatność w formie zatwierdzonej przez osobę nadzorującą. Wniosek obejmuje odpowiednio następujące pozycje:a) szacunkową wartość zamówienia dla stałych robót wykonanych do końca danego okresu;b) kwotę odzwierciedlającą każdą zmianę cen, zgodnie z art. 48;c) kwotę, która ma być potrącona jako kwota wstrzymana, zgodnie z art. 47;d) jakiekolwiek uznanie i/lub obciążenie za dany okres w odniesieniu do urządzeń oraz materiałów na terenie budowy przeznaczonych, lecz jeszcze niewłączonych do stałych robót na kwotę i zgodnie z warunkami określonymi w ust. 50.2;e) kwotę, która ma być potrącona z tytułu spłaty zaliczki zgodnie z przepisami art. 46; orazf) jakąkolwiek inną sumę, którą wykonawca jest uprawniony otrzymać z tytułu zamówienia.50.2. Wykonawca jest uprawniony do otrzymania takich sum, jakie osoba nadzorująca uzna za stosowne za urządzenia i materiały przeznaczone, lecz niewłączone do stałych robót, pod warunkiem że:a) urządzenia i materiały odpowiadają specyfikacjom dla stałych robót i są podzielone na partie w taki sposób, że mogą być zidentyfikowane przez osobę nadzorującą;b) takie urządzenia i materiały zostały dostarczone na teren budowy i są właściwie składowane i chronione przed utratą, szkodą lub pogorszeniem w sposób zadawalający osobę nadzorującą;c) rejestry dotyczące zapotrzebowania, zamówień, otrzymania i wykorzystania urządzeń i materiałów w ramach zamówienia prowadzone są przez wykonawcę w formie zatwierdzonej przez osobę nadzorującą i udostępniane do wglądu osobie nadzorującej;d) wykonawca przedkłada wraz ze swoimi zestawieniami oszacowaną wartość urządzeń i materiałów znajdujących się na terenie budowy wraz z dokumentami, których może zażądać osoba nadzorująca w celu dokonania wyceny urządzeń i materiałów oraz dostarczenia dowodu własności i płatności z ich tytułu; oraze) w przypadku gdy warunki szczególne tak stanowią, uznaje się, że prawo własności urządzeń i materiałów określonych w art. 43 przysługuje instytucji zamawiającej.50.3. Zatwierdzenie przez osobę nadzorującą jakiejkolwiek wstępnej płatności poświadczonej przez nią w odniesieniu do urządzeń i materiałów, zgodnie z art. 50, nie narusza wynikającego z zamówienia uprawnienia osoby nadzorującej do odrzucenia urządzeń lub materiałów, które nie są zgodne z postanowieniami zamówienia.50.4. Wykonawca ponosi odpowiedzialność za jakąkolwiek stratę lub szkodę oraz ponosi koszty składowania i obsługi urządzeń i materiałów znajdujących się na terenie budowy oraz zapewnia w razie konieczności dodatkowe ubezpieczenie, aby pokryć ryzyko straty lub szkody powstałej z jakiejkolwiek przyczyny.50.5. W ciągu 30 dni od otrzymania wniosku o dokonanie wstępnej płatności jest on zatwierdzany lub zmieniany, tak aby w opinii osoby nadzorującej odzwierciedlał kwotę należną wykonawcy zgodnie z zamówieniem. W przypadku różnicy stanowisk co do wartości któregoś z przedmiotów wiążące jest stanowisko osoby nadzorującej. Przy ustalaniu kwoty należnej wykonawcy osoba nadzorująca wystawia instytucji zamawiającej i wykonawcy świadectwo wstępnej płatności na kwotę należną wykonawcy oraz powiadamia wykonawcę, za jakie roboty dokonywana jest płatność.50.6. Na podstawie świadectwa wstępnej płatności osoba nadzorująca może dokonać wszelkich korekt lub zmian każdego uprzedniego świadectwa wystawionego przez nią i ma prawo do zmiany wyceny lub wstrzymania wystawienia jakiegokolwiek świadectwa wstępnej płatności, jeżeli roboty lub jakakolwiek ich część nie zostaną wykonane w sposób ją zadawalający.50.7. O ile warunki szczególne nie stanowią inaczej, wstępne płatności są dokonywane w odstępach miesięcznych.Artykuł 51Końcowe rozliczenie51.1. Nie później niż 90 dni od wydania świadectwa końcowego odbioru technicznego, określonego w art. 62, wykonawca przedstawia osobie nadzorującej projekt końcowego rozliczenia wraz z dokumentami uzupełniającymi ukazującymi w szczegółach wartość wykonanych prac, zgodnie z zamówieniem, wraz ze wszystkimi innymi sumami, które wykonawca uważa na należne mu z tytułu zamówienia, tak aby osoba nadzorująca mogła przygotować końcowe rozliczenie. Warunki szczególne mogą jednak stanowić, zgodnie z ust. 51.6, że projekt końcowego rozliczenia i dalsze postępowanie z nim związane muszą zostać załatwione przed wydaniem świadectwa wstępnego odbioru technicznego.51.2. W ciągu 90 dni od otrzymania projektu końcowego rozliczenia oraz wszystkich informacji niezbędnych do jego weryfikacji osoba nadzorująca przygotowuje końcowe rozliczenie, które określa:a) kwotę, jaka w jej opinii jest ostatecznie należna z tytułu zamówienia; orazb) po ustaleniu uprzednio zapłaconych przez instytucję zamawiającą kwot i wszystkich sum do jakich jest ona uprawniona z tytułu zamówienia, saldo należne od instytucji zamawiającej na rzecz wykonawcy lub, w zależności przypadku, od wykonawcy na rzecz instytucji zamawiającej.51.3. Osoba nadzorująca wystawia instytucji zamawiającej lub jej należycie upoważnionemu przedstawicielowi oraz wykonawcy końcowe rozliczenie ukazujące końcową kwotę, do jakiej wykonawca jest uprawniony z tytułu zamówienia. Instytucja zamawiająca lub jej należycie upoważniony przedstawiciel oraz wykonawca podpisują końcowe rozlicznie jako potwierdzenie pełnej i ostatecznej wartości robót wykonanych w ramach zamówienia oraz niezwłocznie przedstawią osobie nadzorującej podpisaną kopię takiego rozliczenia. Końcowe rozliczenie nie zawiera spornych kwot, które są przedmiotem negocjacji, ugody, arbitrażu lub postępowania sądowego.51.4. Końcowe rozliczenie podpisane przez wykonawcę stanowi pisemne skwitowanie instytucji zamawiającej potwierdzające, że łączna kwota podana w końcowym rozliczeniu stanowi pełne i ostateczne rozliczenie wszystkich należności pieniężnych należnych wykonawcy z tytułu zamówienia, poza kwotami, które są przedmiotem ugody, arbitrażu lub sporu sądowego. Takie skwitowanie staje się skuteczne dopiero po dokonaniu wszystkich płatności należnych wykonawcy zgodnie z końcowym rozliczeniem i po zwróceniu wykonawcy zabezpieczenia należytego wykonania zamówienia określonego w art. 15.51.5. Instytucja zamawiająca nie ponosi odpowiedzialności wobec wykonawcy za jakąkolwiek sprawę lub przedmiot związane bezpośrednio lub pośrednio z zamówieniem lub wykonaniem robót, chyba że wykonawca w swoim projekcie końcowego rozliczenia wystąpił w związku z tym z roszczeniem.51.6. Warunki szczególne mogą wprowadzać zmiany w przepisach art. 51 uwzględniające praktykę stosowaną w państwie instytucji zamawiającej.Artykuł 52Bezpośrednie płatności na rzecz podwykonawców52.1. Jeśli podwykonawca wystąpi z należycie zatwierdzonym na mocy art. 7 roszczeniem przeciwko osobie nadzorującej, z którego wynika, że wykonawca nie wywiązał się z jego finansowych zobowiązań w stosunku do podwykonawcy, osoba nadzorująca wzywa wykonawcę do dokonania płatności na rzecz podwykonawcy lub o podanie przyczyn odmowy dokonania płatności. Jeśli płatność nie zostanie dokonana lub przyczyny nie zostaną przedstawione w terminie określonym w wezwaniu, po upewnieniu się, że roboty zostały wykonane, osoba nadzorująca może poświadczyć, a instytucja zamawiająca spłaca dług, którego uregulowania domaga się podwykonawca z pozostałych sum należnych wykonawcy. Wykonawca ponosi wyłączną odpowiedzialność za roboty, za które dokonano bezpośrednich płatności.52.2. Jeżeli wykonawca przedstawi wystarczające przyczyny odmowy uregulowania całości lub części długu, którego domaga się podwykonawca, instytucja zamawiająca dokonuje na rzecz podwykonawcy wypłaty tylko takich sum, które nie są sporne. Sumy będące przedmiotem roszczenia wysuwanego przez podwykonawcę, co do których wykonawca przedstawił wystarczające przyczyny odmowy dokonania zapłaty, są wypłacane przez instytucję zamawiającą tylko w przypadku zawarcia ugody przez strony lub wydania decyzji sądu arbitrażowego, albo orzeczenia sądu, o których osoba nadzorująca zostanie należycie powiadomiona.52.3. Bezpośrednie płatności na rzecz podwykonawców nie mogą przekroczyć wartości usług wykonanych przez podwykonawców, za które żądają zapłaty, obliczonej według cen zamówienia; wartość według cen zamówienia jest obliczana lub szacowana na podstawie zestawienia ilościowego, cennika lub rozbicia ceny ryczałtowej.52.4. Bezpośrednie płatności na rzecz podwykonawców są dokonywane w całości w krajowej walucie kraju, w którym wykonywane jest zamówienie lub częściowo w tej walucie krajowej i częściowo w walucie obcej, zgodnie z zamówieniem.52.5. Jeśli bezpośrednie płatności na rzecz podwykonawców są dokonywane w walucie obcej, obliczane są zgodnie z art. 56. Nie mogą skutkować żadnym zwiększeniem łącznej kwoty przypadającej do zapłaty w walucie obcej, jaka została określona w zamówieniu.52.6. Przepisy art. 52 stosuje się z zastrzeżeniem wymagań przepisów stosowanych na mocy art. 54 w odniesieniu do prawa do spłaty wierzycieli, którzy są beneficjantami cesji wierzytelności lub cesji zabezpieczenia.Artykuł 53Płatności opóźnione53.1. Płatność na rzecz wykonawcy kwot należnych z tytułu każdego świadectwa wstępnej płatności oraz końcowego rozliczenia wystawionego przez osobę nadzorującą jest dokonywana przez instytucję zamawiającą w ciągu dziewięćdziesięciu dni od dnia dostarczenia zamawiającemu takiego świadectwa lub rozliczenia. W razie przekroczenia wskazanego terminu na dokonanie płatności wykonawca jest uprawniony do odsetek za opóźnienie obliczanych na zasadzie pro rata na podstawie liczby dni opóźnienia, według stawki określonej w warunkach szczególnych, z zastrzeżeniem maksymalnego terminu również w nich określonego. Wykonawca jest uprawniony do takiej płatności bez naruszania jakichkolwiek innych praw lub środków odwoławczych wynikających z zamówienia. W przypadku końcowego rozliczenia odsetki za opóźnienie są obliczane dziennie, według stawki określonej w warunkach szczególnych.53.2. Jakiekolwiek uchybienie warunkom płatności wynoszące ponad sto dwadzieścia dni od chwili upłynięcia terminu ustanowionego w art. 53.1 uprawnia wykonawcę do niewykonania zamówienia lub wypowiedzenia umowy w sprawie.Artykuł 54Płatności na rzecz osób trzecich54.1. Wszystkie polecenia wypłaty na rzecz osób trzecich mogą być realizowane jedynie po dokonaniu cesji, zgodnie z art. 6. Instytucję zamawiającą powiadamia się o cesji.54.2. Wykonawca ponosi wyłączną odpowiedzialność za ujawnienie tożsamości cesjonariuszy.54.3. W przypadku dokonania wiążącego zajęcia majątku wykonawcy mającego wpływ na płatności należne mu z tytułu zamówienia, bez naruszania terminu określonego w art. 53, instytucja zamawiająca ma 30 dni, licząc od dnia, w którym otrzyma zawiadomienie o ostatecznym usunięciu przeszkody dla dokonania płatności, na rozpoczęcie dokonywania płatności na rzecz wykonawcy.Artykuł 55Roszczenia o dokonanie dodatkowej płatności55.1. Wykonawca, jeśli uzna, że zaistniały okoliczności, które uprawniają do dodatkowej płatności z tytułu zamówienia:a) jeżeli zamierza wystąpić z jakimkolwiek roszczeniem o dodatkową płatność, przekazuje osobie nadzorującej zawiadomienie o swoim zamiarze lub występuje z takim roszczeniem w ciągu 15 dni po powzięciu wiadomości o tych okolicznościach, podając podstawę swojego roszczenia; orazb) jak najszybciej po dacie takiego zawiadomienia, lecz nie później niż 60 dni od jego dokonania, o ile osoba nadzorująca nie ustaliła inaczej, przekazuje osobie nadzorującej pełne i szczegółowe informacje dotyczące swojego roszczenia. W każdym przypadku takie informacje są przekazywane nie później niż data przedłożenia projektu końcowego rozliczenia. Wykonawca następnie przekazuje takie dalsze informacje, jakich osoba nadzorująca może rozsądnie zażądać, aby ocenić zasadność roszczenia.55.2. Po otrzymaniu przez osobę nadzorującą pełnych i szczegółowych informacji o roszczeniu wykonawcy, bez uszczerbku dla art. 21.4, po przeprowadzeniu należytych konsultacji z instytucją zamawiającą oraz, jeżeli jest to stosowne, z wykonawcą, ustala czy wykonawca jest uprawniony do dodatkowej płatności i odpowiednio powiadamia strony.55.3. Osoba nadzorująca może odrzucić każde roszczenie o dodatkową płatność, które nie spełnia wymagań zawartych w art. 55.Artykuł 56Płatności w walucie obcejJeżeli z tytułu zamówienia wykonawca jest uprawniony do płatności w walucie obcej, kursami wymiany stosowanymi do obliczenia płatności są kursy banku centralnego państwa instytucji zamawiającej obowiązujące na 30 dni przed ostatnim terminem ustalonym dla składania ofert przetargowych. Kursy te nie ulegają zmianie.ODBIÓR TECHNICZNY I UTRZYMANIEArtykuł 57Przepisy ogólne57.1. Weryfikacja robót przez osobę nadzorującą do celów wstępnego lub końcowego odbioru technicznego jest przeprowadzana w obecności wykonawcy. Nieobecność wykonawcy nie uniemożliwia przeprowadzenia weryfikacji, pod warunkiem że wykonawca został w należytej formie zawiadomiony przynajmniej na 30 dni przed terminem weryfikacji.57.2. Jeśli nadzwyczajne okoliczności uniemożliwiają ustalenie stanu robót bądź też przystąpienie do ich odbioru w terminie ustalonym dla wstępnego lub końcowego odbioru technicznego, osoba nadzorująca, po przeprowadzeniu, o ile jest to możliwe, konsultacji z wykonawcą, sporządza oświadczenie poświadczające taką niemożność. Weryfikacja odbywa się, a oświadczenie o odbiorze technicznym lub jego braku jest sporządzane przez osobę nadzorującą w ciągu 30 dni od dnia, w którym taka niemożność ustała. Wykonawca nie może powoływać się na te okoliczności w celu uchylenia się od obowiązku przedstawienia prac w stanie nadającym się do odbioru technicznego.Artykuł 58Weryfikacja po ukończeniu robót58.1. Robót nie odbiera się, dopóki nakazana weryfikacja oraz testy nie zostaną przeprowadzone na koszt wykonawcy. Wykonawca powiadamia osobę nadzorującą o terminie, w którym taka weryfikacja i testy mogą się rozpocząć.58.2. Roboty, które nie spełniają postanowień i warunków zamówienia lub które, w przypadku braku takich postanowień i warunków, nie są wykonywanie zgodnie z praktyką zawodową w kraju, w którym są prowadzone, jeżeli jest to wymagane, zostają wyburzone i przebudowane przez wykonawcę lub naprawione w sposób zadawalający osobę nadzorującą; w przeciwnym wypadku zostanie to wykonane z urzędu na polecenie osoby nadzorującej i na koszt wykonawcy, po jego stosownym zawiadomieniu. Osoba nadzorująca może również żądać wyburzenia lub odbudowania przez wykonawcę lub dokonania naprawy w sposób ją zadowalający, w tych samych warunkach robót, w których zastosowane zostały niezaakceptowane materiały lub które były przeprowadzane w okresach zawieszenia określonych w art. 38.Artykuł 59Częściowy odbiór techniczny59.1. Instytucja zamawiająca może korzystać z różnych robót, części robót lub odcinków robót stanowiących część zamówienia wówczas, gdy zostaną one ukończone. Każde przejęcie robót, części robót lub odcinków robót przez instytucję zamawiającą jest poprzedzone częściowym odbiorem technicznym. Roboty w nagłych przypadkach mogą być jednak przejmowane przed odbiorem technicznym, pod warunkiem że osoba nadzorująca uprzednio sporządzi i uzgodni z wykonawcą spis nieukończonych robót. Po przejęciu przez instytucję zamawiającą danych robót, ich części lub odcinka robót wykonawca nie jest już zobowiązany do naprawienia szkody powstałej z innych przyczyn niż błąd konstrukcyjny lub wada wykonania.59.2. Na żądanie wykonawcy oraz jeżeli charakter robót na to pozwala osoba nadzorująca może przystąpić do częściowego wstępnego odbioru technicznego, pod warunkiem że roboty, części robót lub odcinki robót zostały ukończone i odpowiadają przeznaczeniu określonemu w zamówieniu.59.3. W przypadkach częściowego wstępnego odbioru technicznego określonego w ust. 59.1 i 59.2 okres rękojmi określony w art. 62 biegnie, o ile warunki szczególne nie stanowią inaczej, począwszy od daty częściowego wstępnego odbioru technicznego.Artykuł 60Wstępny odbiór techniczny60.1. Roboty są przejmowane przez instytucję zamawiającą, gdy w sposób zadowalający przeszły testy po ich ukończeniu oraz gdy świadectwo wstępnego odbioru technicznego zostało wystawione lub jest uznane za wystawione.60.2. Przekazując zawiadomienie osobie nadzorującej wykonawca może wystąpić o świadectwo wstępnego odbioru technicznego nie wcześniej niż 15 dni przed przewidywanym przez wykonawcę zakończeniem i przygotowaniem robót do wstępnego odbioru technicznego. W ciągu trzydziestu dni od otrzymania wniosku wykonawcy osoba nadzorująca:a) wystawia wykonawcy świadectwo wstępnego odbioru technicznego z kopią dla instytucji zamawiającej, wskazując, jeżeli jest to stosowne, swoje zastrzeżenia oraz, między innymi, termin, w którym, w jej opinii, roboty były ukończone zgodnie z zamówieniem i gotowe do wstępnego odbioru technicznego; lubb) odrzuca wniosek uzasadniając swoją decyzję i określając działania, których podjęcie jest w jej opinii wymagane, aby można było wystawić świadectwo.60.3. Jeżeli osoba nadzorująca w ciągu 30 dni nie wystawi świadectwa wstępnego odbioru technicznego ani też nie odrzuci wniosku wykonawcy, uznaje się, że wystawiła świadectwo w ostatnim dniu tego okresu. Świadectwo wstępnego odbioru technicznego nie stanowi całkowitego uznania zakończenia robót. Jeżeli zamówienie przewiduje podział robót na odcinki, wykonawca jest uprawniony do wystąpienia o osobne świadectwa dla każdego odcinka.60.4. Po wstępnym odbiorze technicznym robót wykonawca dokonuje rozbiórki i usunięcia robót tymczasowych jak również materiałów, które nie są już potrzebne do wykonania zamówienia. Usuwa on również wszelkie śmieci lub przeszkody oraz, zgodnie z zamówieniem, przywraca teren budowy do pierwotnego stanu.60.5. Po wstępnym odbiorze technicznym instytucja zamawiająca może korzystać ze wszystkich ukończonych robót.Artykuł 61Zobowiązania z tytułu rękojmi61.1. Wykonawca jest odpowiedzialny za usunięcie wszelkich wad lub szkód wyrządzonych w części lub całości robót, jakie mogą się ujawnić lub wystąpić podczas okresu rękojmi lub w ciągu 30 dni od jego wygaśnięcia, a które wynikają z:a) zastosowania wadliwych urządzeń lub materiałów albo wadliwego wykonania lub projektu wykonawcy; i/lubb) jakiegokolwiek działania lub zaniechania ze strony wykonawcy w okresie rękojmi.61.2. Jak najszybciej wykonawca na własny koszt usuwa wadę lub szkodę. Okres rękojmi dla wszystkich wymienionych lub naprawionych pozycji zaczyna biec ponownie od daty dokonania wymiany lub naprawy zadawalających osobę nadzorującą. Jeżeli zamówienie przewiduje częściowy odbiór techniczny, okres rękojmi jest przedłużany tylko w stosunku do tej części robót, których dotyczy wymiana lub naprawa.61.3. W przypadku ujawnienia wady lub wystąpienia szkody w okresie określonym w ust. 61.1 instytucja zamawiająca lub osoba nadzorująca powiadamiają o tym wykonawcę. Jeżeli wykonawca nie usunie wady lub nie naprawi szkody w terminie określonym w zawiadomieniu, instytucja zamawiająca może:a) sama wykonać prace lub zatrudnić kogoś innego do ich wykonania na ryzyko i koszt wykonawcy, w którym to przypadku koszty poniesione przez instytucję zamawiającą są potrącane ze świadczeń pieniężnych należnych wykonawcy lub ustanowionych zabezpieczeń, albo też z obu tych źródeł; lubb) wypowiedzieć umowę w sprawie zamówienia.61.4. Jeżeli wada lub szkoda są takie, że instytucja zamawiająca została w sposób istotny pozbawiona całości lub części możliwości korzystania z robót, bez uszczerbku dla jakiegokolwiek innego środka odwoławczego, instytucja zamawiająca jest uprawniona do odzyskania wszystkich kwot zapłaconych za części tychże robót wraz z kosztami ich rozebrania i oczyszczenia terenu budowy.61.5. W przypadkach nadzwyczajnych, gdy nie można natychmiast skontaktować się z wykonawcą lub po skontaktowaniu się z nim nie jest on w stanie przyjąć wymaganych środków, instytucja zamawiająca lub osoba nadzorująca mogą zlecić wykonanie robót na koszt wykonawcy. Jak najszybciej instytucja zamawiająca lub osoba nadzorująca powiadamiają wykonawcę o podjętych działaniach.61.6. W przypadku gdy warunki szczególne stanowią, że prace związane z utrzymaniem wynikające z normalnego zużycia mają być wykonywane przez wykonawcę, należność za nie jest uiszczana z sumy wstępnej. Uszkodzenia wynikające z okoliczności przewidzianych w art. 21 lub z nieprawidłowego użytkowania są wyłączone z tego zobowiązania, chyba że ujawnią wadę lub usterkę usprawiedliwiającą żądanie dokonania naprawy lub wymiany na mocy art. 61.61.7. Zobowiązania dotyczące utrzymania są określone w warunkach szczególnych oraz specyfikacjach technicznych. Jeżeli okres rękojmi nie został określony, wynosi on 365 dni. Okres rękojmi zaczyna biec od dnia wstępnego odbioru technicznego.61.8. Po dokonaniu wstępnego odbioru technicznego i bez naruszania zobowiązań dotyczących utrzymania określonych w art. 61, wykonawca nie ponosi odpowiedzialności za ryzyko, na które mogą być narażone roboty i wynikające z przyczyn niedających się przypisać wykonawcy. Od dnia wstępnego obioru technicznego wykonawca ponosi jednak odpowiedzialność za solidność konstrukcji, ustaloną w warunkach szczególnych lub przez prawo państwa instytucji zamawiającej.Artykuł 62Końcowy odbiór techniczny62.1. Po upłynięciu okresu rękojmi lub, jeśli jest więcej niż jeden taki okres, po upłynięciu ostatniego okresu i po usunięciu wszystkich usterek lub szkód, osoba nadzorująca wystawia wykonawcy świadectwo końcowego odbioru technicznego, a jego kopię dostarcza instytucji zamawiającej, podając w nim termin, w jakim wykonawca w sposób zadowalający osobę nadzorującą wywiązał się ze swoich zobowiązań wynikających z zamówienia. Świadectwo końcowego odbioru technicznego jest wydawane przez osobę nadzorującą w ciągu 30 dni po upłynięciu wspomnianego powyżej okresu rękojmi lub bezpośrednio po zakończeniu w sposób zadowalający osobę nadzorującą prac zleconych zgodnie z art. 61.62.2. Robót nie uznaje się za zakończone do czasu podpisania świadectwa końcowego odbioru technicznego przez osobę nadzorującą i przekazania go instytucji zamawiającej, z kopią dla wykonawcy.62.3. Niezależnie od wystawienia świadectwa końcowego odbioru technicznego, wykonawca i instytucja zamawiająca, przed wydaniem świadectwa końcowego odbioru technicznego, ponoszą nadal odpowiedzialność za wywiązywanie się ze zobowiązań wynikających z zamówienia, które w chwili wystawienia świadectwa końcowego odbioru technicznego nie były jeszcze wykonane. Charakter i zakres takich zobowiązań ustalany jest przez odniesienie do postanowień zamówienia.NARUSZENIE I WYPOWIEDZENIE UMOWY W SPRAWIE ZAMÓWIENIAArtykuł 63Naruszenie umowy w sprawie zamówienia63.1. Każda ze stron narusza umowę w sprawie zamówienia, jeżeli nie wywiązuje się z któregokolwiek ze zobowiązań z niej wynikających.63.2. W przypadku naruszenia umowy w sprawie zamówienia, strona poszkodowana z powodu naruszenia jest uprawniona do następujących środków:a) żądania naprawienia szkody; i/lubb) wypowiedzenia umowy w sprawie zamówienia.63.3. Naprawienie szkody może mieć formę:a) odszkodowania ogólnego; lubb) kary umownej.63.4. Jeśli instytucja zamawiająca jest uprawniona do uzyskania naprawienia szkody, może potrącić takie sumy z jakichkolwiek sum należnych wykonawcy lub z właściwego zabezpieczenia.Artykuł 64Wypowiedzenie przez instytucję zamawiającą64.1. Instytucja zamawiająca w każdej chwili i ze skutkiem natychmiastowym może wypowiedzieć umowę w sprawie zamówienia, z zastrzeżeniem ust. 64.2.64.2. O ile niniejsze warunki ogólne nie stanowią inaczej, instytucja zamawiająca może wypowiedzieć umowę w sprawie zamówienia z zachowaniem siedmiodniowego terminu wypowiedzenia i usunąć wykonawcę z terenu budowy w poniższych przypadkach:a) wykonawca nie wykonuje robót w sposób zasadniczo zgodny z postanowieniami zamówienia;b) wykonawca w rozsądnym terminie nie zastosuje się do wezwania osoby nadzorującej nakazującego usunięcie zaniedbania lub należyte wywiązywanie się ze zobowiązań wynikających z zamówienia, co ma poważny wpływ na właściwe i terminowe wykonanie robót;c) wykonawca odmawia wykonania poleceń administracyjnych wydawanych przez osobę nadzorującą lub je zaniedbuje;d) wykonawca dokonuje cesji uprawnień i obowiązków wynikających z umowy w sprawie zamówienia lub zleca jej wykonanie podwykonawcy bez zgody instytucji zamawiającej;e) wykonawca znajduje się w stanie upadłości lub jest niewypłacalny, ustanowiono syndyka masy upadłości albo wykonawca jest w trakcie zawierania ugody z wierzycielami, albo jego działalność jest prowadzona przez powiernika, syndyka lub zarządcę na rzecz jego wierzycieli, bądź też jest postawiony w stan likwidacji;f) wydany został niekorzystny prawomocny wyrok w związku z naruszeniem przez wykonawcę zasad etyki zawodowej;g) wystąpienie jakiejkolwiek innej przeszkody prawnej uniemożliwiającej wykonanie zamówienia;h) wystąpienie zmiany organizacyjnej prowadzącej do zmiany osobowości i charakteru prawnego lub kontroli wykonawcy, chyba że taka zmiana jest odnotowana w zamówieniu;i) wykonawca nie dokonuje wymaganego zabezpieczenia lub ubezpieczenia lub osoba zapewniająca wcześniejsze zabezpieczenie lub ubezpieczenie nie jest w stanie wywiązać się ze swoich zobowiązań.64.3. Wypowiedzenie nie narusza żadnych innych uprawnień i kompetencji instytucji zamawiającej lub wykonawcy wynikających z zamówienia. Instytucja zamawiająca może następnie sama dokończyć roboty lub zawrzeć inną umowę ze stroną trzecią na koszt wykonawcy. Odpowiedzialność wykonawcy za opóźnienie w ukończeniu prac wygasa, gdy instytucja zamawiająca usunie go z terenu budowy, bez uszczerbku dla jakiegokolwiek zobowiązania, które w związku z tym powstało wcześniej.64.4. Po wydaniu zawiadomienia o wypowiedzeniu umowy w sprawie zamówienia osoba nadzorująca poleca wykonawcy podjęcie natychmiastowych kroków w celu niezwłocznego i prawidłowego zakończenia robót i zmniejszenia kosztów do minimum.64.5. Jak najszybciej po wypowiedzeniu umowy w sprawie zamówienia osoba nadzorująca poświadcza wartość wykonanych robót oraz wysokość sum należnych wykonawcy, według stanu na dzień wypowiedzenia.64.6. W przypadku wypowiedzenia:a) jak najszybciej po przeprowadzeniu kontroli robót osoba nadzorująca sporządza sprawozdanie z wykonanych przez wykonawcę robót, inwentarz tymczasowych konstrukcji, materiałów, urządzeń i instalacji. Wykonawcę wzywa się do uczestniczenia w kontroli i sporządzaniu inwentarza. Osoba nadzorująca sporządza również zestawienie wynagrodzenia wciąż należnego ze strony wykonawcy na rzecz zatrudnionych przez niego pracowników w związku z zamówieniem oraz sum należnych ze strony wykonawcy na rzecz instytucji zamawiającej;b) instytucja zamawiająca ma możliwość nabycia w całości lub części tymczasowych konstrukcji, które zostały zatwierdzone przez osobę nadzorującą, urządzeń oraz materiałów w szczególności dostarczonych i wyprodukowanych w związku z wykonywaniem prac w ramach zamówienia;c) tymczasowe konstrukcje, instalacje, urządzenia oraz materiały określone powyżej są nabywane po cenie nieprzekraczającej niezapłaconej części kosztów poniesionych przez wykonawcę; koszty te są ograniczone do wymaganych w normalnych warunkach w związku z wykonywaniem zamówienia;d) instytucja zamawiająca może zakupić po cenach rynkowych materiały oraz przedmioty dostarczone lub zamówione przez wykonawcę, za które instytucja zamawiająca jeszcze nie zapłaciła, na takich warunkach, jakie osoba nadzorująca uzna za właściwe.64.7. Instytucja zamawiająca nie jest zobowiązana do dokonania jakichkolwiek dalszych płatności na rzecz wykonawcy do czasu ukończenia robót; po ich ukończeniu instytucja zamawiająca jest uprawniona do uzyskania od wykonawcy zwrotu dodatkowych kosztów związanych z dokończeniem robót lub zapłaty salda należnego wykonawcy przed wypowiedzeniem umowy w sprawie zamówienia.64.8. Jeżeli instytucja zamawiająca wypowie umowę w sprawie zamówienia, jest uprawniona do uzyskania od wykonawcy naprawienia jakiejkolwiek szkody poniesionej przez nią do maksymalnej wysokości podanej w zamówieniu. Jeżeli żadna maksymalna kwota nie została podana, instytucja zamawiająca nie może uzyskać więcej niż część wartości zamówienia odpowiadająca wartości tej części robót, która z powodu niedopełnienia obowiązków przez wykonawcę nie nadaje się do zamierzonego użytku.64.9. Jeśli wypowiedzenie nie jest spowodowane działaniem lub zaniechaniem wykonawcy, oprócz kwoty należnej mu za roboty, które już zostały wykonane, jest on uprawniony do wystąpienia z roszczeniem wyrównania poniesionych strat.Artykuł 65Wypowiedzenie przez wykonawcę65.1. Wykonawca może wypowiedzieć umowę w sprawie zamówienia z zachowaniem 14-dniowego terminu wypowiedzenia, jeżeli instytucja zamawiająca:a) nie dokonuje płatności kwot należnych na podstawie jakiegokolwiek świadectwa wystawionego przez osobę nadzorującą po wygaśnięciu terminu podanego w art. 53.2; lubb) pomimo ponawianych monitów uporczywie nie wywiązuje się ze swoich zobowiązań; lubc) wstrzymuje postęp prowadzonych robót lub jakiejkolwiek ich części przez ponad 180 dni z przyczyn, które nie są wyszczególnione w zamówieniu lub nie obciążają wykonawcy.65.2. Wypowiedzenie nie narusza innych praw instytucji zamawiającej lub wykonawcy wynikających z zamówienia. Po wypowiedzeniu, z zastrzeżeniem prawa państwa instytucji zamawiającej, wykonawca jest uprawniony do natychmiastowego usunięcia swoich urządzeń z terenu budowy.65.3. W przypadku wypowiedzenia tego rodzaju instytucja zamawiająca pokrywa wszelkie straty lub szkody, których wykonawca mógłby doznać. Taka dodatkowa płatność nie może przekraczać limitu, który musi być określony w zamówieniu.Artykuł 66Siła wyższa66.1. Żadnej ze stron nie uznaje się za niedotrzymującą warunków zamówienia lub naruszającą jej zobowiązania, które wynikają z zamówienia, jeżeli okoliczności mające charakter siły wyższej powstałe po dniu zawiadomienia o udzieleniu zamówienia lub dniu, w którym zamówienie staje się skuteczne, w zależności od tego, która data przypadnie wcześniej, uniemożliwią wywiązanie się z takich zobowiązań.66.2. Do celów niniejszego artykułu pojęcie "siły wyższej" oznacza strajki, lokauty bądź inne formy konfliktów pracowniczych, akty wrogie skierowane przeciwko państwu, wojny, wypowiedziane lub nie, blokady, powstania, bunty, epidemie, obsunięcia się ziemi, trzęsienia ziemi, burze, pioruny, powodzie, podmycia, niepokoje społeczne, wybuchy oraz wszelkie inne, podobne nieprzewidziane zdarzenia, które są poza kontrolą którejkolwiek ze stron, a których mimo należytej staranności którejkolwiek ze stron nie da się pokonać.66.3. Nie naruszając przepisów art. 36 i 64, zabezpieczenie należytego wykonania zamówienia nie ulega przepadkowi, wykonawca nie jest zobowiązany do wypłaty kary umownej, nie ma też podstaw do wypowiedzenia z powodu uchybień, jeżeli, i w takim też zakresie, w jakim opóźnienie w realizacji zamówienia lub inne naruszenie zobowiązań wynikających z zamówienia jest spowodowane siłą wyższą. Podobnie instytucja zamawiająca, nie naruszając przepisów art. 53 i 65, nie jest zobowiązana do zapłaty odsetek za opóźnienie w płatnościach, za niewykonanie lub za wypowiedzenie przez wykonawcę z powodu uchybień, jeżeli, i w takim też zakresie, opóźnienie ze strony instytucji zamawiającej lub inne naruszenia jej zobowiązań są spowodowane siłą wyższą.66.4. Jeżeli którakolwiek ze stron uzna, że wystąpiły okoliczności mające charakter siły wyższej, które mogą wpływać na wywiązanie się przez nią z jej zobowiązań, niezwłocznie powiadamia drugą stronę oraz osobę nadzorującą, przekazując szczegóły dotyczące charakteru, prawdopodobnego czasu trwania oraz spodziewanego efektu tych okoliczności. O ile osoba nadzorująca nie przekaże innych pisemnych instrukcji, wykonawca kontynuuje wykonywanie zobowiązań wynikających z zamówienia, o tyle, o ile jest to praktycznie możliwe oraz szuka rozsądnych alternatywnych sposobów wywiązania się ze swoich zobowiązań, którym nie przeszkodziło zdarzenie mające charakter siły wyższej. Wykonawca nie stosuje alternatywnych sposobów, o ile osoba nadzorująca mu tego nie nakaże.66.5. Jeżeli w związku z przestrzeganiem wskazówek osoby nadzorującej lub zastosowaniem alternatywnych sposobów na mocy art. 66.4 wykonawca ponosi dodatkowe koszty, ich wysokość jest poświadczana przez osobę nadzorującą.66.6. Jeżeli wystąpiły i przez okres 180 dni utrzymują się okoliczności mające charakter siły wyższej, niezależnie od przedłużenia terminu ukończenia robót, które wykonawca mógłby z tego powodu otrzymać, każda ze stron jest uprawniona do wypowiedzenia umowy w sprawie zamówienia z zachowaniem 30-dniowego okresu wypowiedzenia. Jeżeli po upłynięciu trzydziestu dni zdarzenie o charakterze siły wyższej nadal trwa, umowa ulega rozwiązaniu i w konsekwencji tego, zgodnie z prawem właściwym dla danego zamówienia, strony są zwalniane z dalszego wykonywania zamówienia.Artykuł 67Śmierć wykonawcy67.1. Jeśli wykonawca jest osobą fizyczną, umowa w sprawie zamówienia wygasa z mocy prawa w razie jego śmierci. Instytucja zamawiająca bada jednak każdą propozycję złożoną przez spadkobierców i osoby uprawnione, jeżeli powiadomią oni o swojej woli kontynuowania zamówienia. Decyzja instytucji zamawiającej jest przekazywana do wiadomości zainteresowanych w ciągu 30 dni od otrzymania takiej propozycji.67.2. W razie śmierci jednej lub kilku osób tworzących wykonawcę, strony przyjmują między sobą sprawozdanie na temat postępu robót, a instytucja zamawiająca podejmuje decyzję, czy wypowiedzieć, czy też kontynuować umowę w sprawie zamówienia, zgodnie ze zobowiązaniem poczynionym przez osoby pozostające przy życiu, jak i spadkobierców lub osoby uprawnione, w zależności od przypadku.67.3. W przypadkach przewidzianych w ust. 67.1 i 67.2 osoby chcące kontynuować wykonywanie zamówienia powiadamiają o tym instytucję zamawiającą w ciągu 15 dni od daty śmierci.67.4. Z zastrzeżeniem odmiennych postanowień warunków szczególnych osoby te ponoszą solidarną odpowiedzialność za należyte wykonanie zamówienia w takim samym zakresie, co zmarły wykonawca. Kontynuacja zamówienia podlega przepisom dotyczącym ustanowienia zabezpieczenia przewidzianego w art. 15.ROZSTRZYGANIE SPORÓWArtykuł 68Rozstrzyganie sporów68.1. Instytucja zamawiająca oraz wykonawca dokładają wszelkich starań w celu ugodowego rozstrzygnięcia sporów dotyczących zamówienia, jakie mogą powstać między nimi lub między osobą nadzorującą a wykonawcą.68.2. Warunki szczególne określają:a) procedurę ugodowego rozstrzygania sporów;b) terminy, w których procedura ugodowego rozstrzygnięcia sporu może być wszczęta po przekazaniu drugiej stronie zawiadomienia o sporze oraz maksymalny czas na osiągnięcie ugody, który nie może przekroczyć 120 dni od rozpoczęcia postępowania;c) terminy dla udzielenia pisemnej odpowiedzi na wniosek o rozstrzygnięcie sporu w drodze ugody lub na inne wnioski dopuszczone w trakcie stosowania tej procedury oraz konsekwencje nieprzestrzegania tych terminów.68.3. Jeśli procedura ugodowego rozstrzygnięcia sporu nie powiedzie się, strony mogą uzgodnić rozstrzygnięcie sporu przez osobę trzecią w drodze postępowania pojednawczego w określonym terminie.68.4. Przyjęta procedura ugodowego lub pojednawczego rozstrzygnięcia sporu we wszystkich przypadkach obejmuje procedurę, w której druga strona jest powiadamiana o skargach i odpowiedziach.68.5. W przypadku braku ugodowego lub pojednawczego rozstrzygnięcia sporu w maksymalnych określonych terminach, spór jest:a) rozstrzygany zgodnie z ustawodawstwem krajowym państwa instytucji zamawiającej, w przypadku zamówienia krajowego; orazb) rozstrzygany przez arbitraż, zgodnie z procedurą przyjętą przez Radę EWG, w przypadku zamówienia międzynarodowego.--------------------------------------------------ZAŁĄCZNIK IIIOGÓLNE WARUNKI DOTYCZĄCE ZAMÓWIEŃ NA REALIZACJĘ DOSTAW FINANSOWANYCH PRZEZ EUROPEJSKI FUNDUSZ ROZWOJU W KRAJACH I NA TERYTORIACH ZAMORSKICH (KTZ)SPIS TREŚCIPRZEPISY WSTĘPNEArtykuł 1 – DefinicjeArtykuł 2 – Prawo i język zamówieniaArtykuł 3 – Porządek określający hierarchię dokumentów umowyArtykuł 4 – Zawiadomienia i korespondencja na piśmieArtykuł 5 – Osoba nadzorująca i przedstawiciel osoby nadzorującejArtykuł 6 – CesjaArtykuł 7 – PodzlecanieArtykuł 8 – Dostarczenie dokumentówArtykuł 9 – Pomoc w sprawie przepisów lokalnychArtykuł 10 – Obowiązki ogólneArtykuł 11 – Zabezpieczenie należytego wykonania zamówieniaArtykuł 12 – UbezpieczenieArtykuł 13 – Program wykonania zamówieniaArtykuł 14 – Szczegółowe rozbicie cenArtykuł 15 – Rysunki dostawcyArtykuł 16 – Dostateczność cen w ofertach przetargowychArtykuł 17 – Patenty i pozwoleniaArtykuł 18 – Polecenie rozpoczęcia dostawArtykuł 19 – Termin wykonaniaArtykuł 20 – Przedłużenie terminu wykonaniaArtykuł 21 – Opóźnienia w wykonaniuArtykuł 22 – ZmianyArtykuł 23 – ZawieszenieArtykuł 24 – Jakość dostawArtykuł 25 – Kontrola i badaniaArtykuł 26 – Własność dostawArtykuł 27 – Przepisy ogólneArtykuł 28 – Zamówienia z ceną wstępnąArtykuł 29 – ZaliczkiArtykuł 30 – Kwota wstrzymanaArtykuł 31 – Zmiana cenArtykuł 32 – Płatności wstępneArtykuł 33 – Końcowe rozliczenieArtykuł 34 – Płatności na rzecz osób trzecichArtykuł 35 – Płatności opóźnioneArtykuł 36 – Płatności w walucie obcejArtykuł 37 – DostawaArtykuł 38 – WeryfikacjaArtykuł 39 – Wstępny odbiórArtykuł 40 – Zobowiązania z tytułu rękojmiArtykuł 41 – Usługi posprzedażneArtykuł 42 – Końcowy odbiór technicznyArtykuł 43 – Naruszenie umowy w sprawie zamówieniaArtykuł 44 – Wypowiedzenie przez instytucję zamawiającąArtykuł 45 – Wypowiedzenie przez dostawcęArtykuł 46 – Siła wyższaArtykuł 47 – Śmierć dostawcyArtykuł 48 – Rozstrzyganie sporówPRZEPISY WSTĘPNEArtykuł 1Definicje1.1. Do niniejszych ogólnych przepisów i do zamówienia mają zastosowanie poniższe definicje:EWG: Europejska Wspólnota Gospodarcza,KTZ: kraje i terytoria zamorskie stowarzyszone z EWG,zamówienie: podpisane porozumienie zawarte przez strony o realizacji dostaw, obejmujące wszystkie jego załączniki oraz wszelkie dokumenty do niego dołączone,dostawca: strona, której instytucja zamawiająca udziela zamówienia,instytucja zamawiająca: państwo lub osoba prawna podlegająca przepisom prawa publicznego lub prywatnego, które udzielają zamówienia lub w imieniu których zamówienie zostaje udzielone dostawcy,państwo instytucji zamawiającej: KTZ, na którego terytorium ma być wykonane zamówienie na realizację dostaw,osoba nadzorująca: służby rządowe, osoba prawna podlegająca przepisom prawa publicznego bądź osoba fizyczna lub prawna wskazana przez instytucję zamawiającą, zgodnie z prawem państwa instytucji zamawiającej, które są odpowiedzialne za kierowanie i/lub monitorowanie realizacji zamówienia na dostawy, i którym instytucja zamawiająca może delegować prawa i/lub pełnomocnictwa wynikające z zamówienia,przedstawiciel osoby nadzorującej: każda osoba fizyczna lub prawna, wskazana w umowie jako taka przez osobę nadzorującą i upoważniona do reprezentowania osoby nadzorującej w związku z pełnieniem przez nią funkcji oraz do wykonywania takich uprawnień i/lub kompetencji, jakie zostały jej delegowane. Odpowiednio jeśli funkcje, uprawnienia i/lub kompetencje osoby nadzorującej są delegowane przedstawicielowi osoby nadzorującej, odniesienia do osoby nadzorującej obejmują przedstawiciela osoby nadzorującej,dostawy: wszelkie przedmioty, które dostawca jest zobowiązany dostarczyć zamawiającemu, w tym, o ile jest to konieczne, usługi takie jak instalacja, sprawdzenie, oddanie do użytku, przedstawienie ekspertyzy, sprawowanie nadzoru, utrzymanie, naprawy, szkolenie oraz inne takie zobowiązania związane z przedmiotami, które mają być dostarczone na podstawie zamówienia,zestawienie ilościowe: dokument zawierający wymienione pozycje w rozbiciu na dostawy, które mają być zrealizowane w ramach zamówienia z ceną jednostkową, z określeniem ilości dla każdej pozycji oraz odpowiadającej jej ceny jednostkowej,cennik: pełne zestawienie cen, w tym rozbicie łącznej ceny, przedstawione przez oferenta wraz z jego ofertą, zmienione, o ile jest to konieczne, i stanowiące część zamówienia z ceną jednostkową,rozbicie ceny łącznej: wykaz zawierający wymienione pozycje stawek i cen, pokazujący składniki ceny w zamówieniu ryczałtowym, lecz niestanowiący części zamówienia,wartość zamówienia: suma podana w zamówieniu, stanowiąca wstępny szacunek kwoty należnej za realizowanie dostaw lub taka inna suma jaka została określona w końcowym rozliczeniu zamówienia jako należna dostawcy na jego podstawie,rysunki: rysunki dostarczone przez instytucję zamawiającą i/lub osobę nadzorującą i/lub rysunki dostarczone przez dostawcę i zatwierdzone przez osobę nadzorującą dla zrealizowania dostaw,korespondencja: świadectwa, zawiadomienia, polecenia oraz wskazówki wydane na podstawie zamówienia,pisma: wszelka sporządzona odręcznie, na maszynie lub wydrukowana korespondencja, w tym przekazy teleksowe, telegraficzne lub telefaksowe,okres rękojmi: okres podany w zamówieniu, następujący bezpośrednio po terminie wstępnego odbioru, w czasie którego dostawca jest zobowiązany do zakończenia wykonywania zamówienia oraz do usunięcia wad lub błędów, zgodnie ze wskazówkami przekazanymi przez osobę nadzorującą,świadectwo końcowego odbioru technicznego: świadectwo(-a) wystawione dostawcy przez osobę nadzorującą na koniec okresu rękojmi stwierdzające, że dostawca wywiązał się ze swoich zobowiązań wynikających z zamówienia,dzień: dzień kalendarzowy,terminy: okresy podane w umowie, które rozpoczynają się od dnia następującego po czynności lub zdarzeniu uznanym za punkt rozpoczęcia dla takich okresów. W przypadku gdyby ostatni dzień danego okresu przypadał na dzień nieroboczy, to okres ten kończy się w pierwszym dniu roboczym przypadającym po ostatnim dniu okresu,polecenie administracyjne: wszelkie instrukcje lub polecenia na piśmie wydane dostawcy przez osobę nadzorującą i dotyczące realizacji dostaw,waluta krajowa: waluta państwa instytucji zamawiającej,waluta obca: jakakolwiek dozwolona waluta, w rozumieniu niniejszych ogólnych przepisów, która nie jest walutą krajową, a która została podana w zamówieniu,wstępna suma: suma ujęta w zamówieniu i przeznaczona na realizację dostaw towarów, materiałów, urządzeń lub usług bądź też do wykorzystania w sytuacjach nieprzewidzianych, która to suma może być wykorzystana w całości lub części, albo w ogóle, zgodnie ze wskazówkami osoby nadzorującej,kara umowna: suma podana w zamówieniu jako naprawienie szkód przypadająca do zapłaty ze strony dostawcy na rzecz instytucji zamawiającej z tytułu niewykonania zamówienia lub jego części, w terminach określonych zamówieniem, lub jako należna od którejkolwiek strony na rzecz drugiej za jakiekolwiek inne naruszenie wskazane w zamówieniu,odszkodowanie ogólne: suma, która nie została uprzednio podana w zamówieniu, która jest zasądzana przez sąd lub sąd arbitrażowy, bądź też która została uzgodniona przez strony jako naprawienie szkody przypadające do zapłaty na rzecz strony poszkodowanej z tytułu naruszenia zobowiązań przez drugą stronę,warunki szczególne: warunki szczególne wydane przez instytucję zamawiającą jako część przetargu ofertowego, zmienione, o ile konieczne, i dołączone do zamówienia, obejmujące:a) zmiany niniejszych warunków ogólnych;b) specjalne klauzule umowne;c) specyfikacje techniczne; orazd) wszelkie inne kwestie dotyczące zamówienia.1.2. Nagłówki oraz tytuły zawarte w niniejszych ogólnych warunkach nie są uznawane za ich część ani też nie są brane pod uwagę przy interpretowaniu zamówienia.1.3. Jeśli kontekst na to pozwala, słowa oznaczające liczbę pojedynczą są rozumiane jako obejmujące liczbę mnogą i vice versa, a słowa oznaczające rodzaj męski są rozumiane jako obejmujące rodzaj żeński i vice versa.1.4. Słowa oznaczające osoby lub strony obejmują przedsiębiorstwa i spółki oraz każdą organizację mającą osobowość prawną.Artykuł 2Prawo i język zamówienia2.1. Prawem właściwym dla zamówienia jest prawo państwa instytucji zamawiającej, o ile warunki szczególne nie stanowią inaczej.2.2. We wszystkich sprawach, które nie są objęte niniejszymi ogólnymi warunkami, stosuje się prawo właściwe dla zamówienia.2.3. Językiem zamówienia obowiązującym dla całej korespondencji między dostawcą, instytucją zamawiającą i osobą nadzorującą lub ich przedstawicielami jest język wskazany w warunkach szczególnych.Artykuł 3Porządek określający hierarchię dokumentów umowyO ile zamówienie nie stanowi inaczej, porządek określający hierarchię dokumentów umowy jest podawany w warunkach szczególnych.Artykuł 4Zawiadomienia i korespondencja na piśmie4.1. O ile warunki szczególne nie stanowią inaczej, korespondencja między instytucją zamawiającą i/lub osobą nadzorującą, z jednej strony, a dostawcą, z drugiej strony, jest przekazywana za pośrednictwem poczty, telegrafu, teleksu, telefaksu lub osobiście, na właściwe adresy wskazane w tym celu przez strony.4.2. Jeżeli nadawca żąda potwierdzenia odbioru, wskazuje takie wymaganie w swojej korespondencji. Powinien żądać takiego potwierdzenia odbioru zawsze, gdy wskazany jest nieprzekraczalny termin otrzymania korespondencji. W każdym przypadku nadawca przyjmuje wszelkie niezbędne środki w celu zapewnienia doręczenia jego korespondencji.4.3. Gdy tylko w umowie zawarte jest postanowienie o przekazaniu lub wydaniu jakiegokolwiek zawiadomienia, zgody, zatwierdzenia, świadectwa lub decyzji przez którąkolwiek osobę, to, o ile nie określono inaczej, takie zawiadomienie, zgoda, zatwierdzenie, świadectwo lub decyzja zostaną sporządzone na piśmie, a słowa "zawiadomić", "poświadczyć", "zgodzić się" lub "zdecydować" są rozumiane w ten sposób. Wstrzymanie lub opóźnienie wydania takiej zgody, zatwierdzenia, świadectwa lub decyzji nie może być dokonane bez uzasadnienia.Artykuł 5Osoba nadzorująca i przedstawiciel osoby nadzorującej5.1. Osoba nadzorująca wykonuje swoje obowiązki określone w zamówieniu. Z wyjątkiem jednoznacznego wskazania w zamówieniu, osoba nadzorująca nie ma uprawnienia do zwolnienia dostawcy z któregokolwiek spośród jego zobowiązań wynikających z zamówienia.5.2. Zachowując ostateczną odpowiedzialność, osoba nadzorująca może każdorazowo delegować przedstawicielowi osoby nadzorującej którykolwiek z obowiązków i uprawnień nadanych osobie nadzorującej i w każdym momencie może cofnąć taką delegację bądź zmienić takiego przedstawiciela. Każda taka delegacja, cofnięcie lub zmiana są dokonywane na piśmie i nie są skuteczne, dopóki jej kopia nie zostanie doręczona dostawcy.5.3. Wszelka korespondencja przekazywana dostawcy przez przedstawiciela osoby nadzorującej, zgodnie z warunkami takiej delegacji, jest tak samo skuteczna, jak gdyby została przekazana przez osobę nadzorującą, pod warunkiem że:a) uchybienia przedstawiciela osoby nadzorującej dotyczące dostaw nie naruszają uprawnienia osoby nadzorującej do odrzucenia takich dostaw oraz do przekazania wskazówek niezbędnych do ich naprawienia;b) osoba nadzorująca zachowuje prawo swobodnego cofnięcia lub zmiany treści takiej korespondencji.5.4. Wskazówki i/lub polecenia wydawane są przez osobę nadzorującą w formie poleceń administracyjnych. Polecenia takie są datowane, numerowane i wprowadzane przez osobę nadzorującą do rejestru, a ich kopie są osobiście doręczane, o ile jest to stosowne, przedstawicielowi dostawcy.Artykuł 6Cesja6.1. Cesja jest ważna tylko wówczas, gdy ma formę pisemnego porozumienia, na mocy którego dostawca przenosi część lub całość swoich uprawnień i obowiązków wynikających z umowy w sprawie zamówienia na rzecz osoby trzeciej.6.2. Dostawca nie może dokonać cesji całości lub części swoich uprawnień i obowiązków wynikających z umowy w sprawie zamówienia czy też jakichkolwiek korzyści lub odsetek wynikających z niej bez uprzedniej pisemnej zgody instytucji zamawiającej, z wyjątkiem następujących przypadków:a) ustanowienia zabezpieczenia na rzecz banków wykonawcy, na kwotach należnych lub które będą należne z tytułu zamówienia; lubb) cesji na rzecz ubezpieczycieli dostawcy, prawa dostawcy do otrzymania odszkodowania od jakiejkolwiek innej osoby ponoszącej odpowiedzialność w przypadkach, gdy ubezpieczyciele pokryli szkodę, którą dostawca poniósł lub za którą ponosił odpowiedzialność.6.3. Do celów ust. 6.2 zatwierdzenie cesji przez instytucję zamawiającą nie zwalnia dostawcy z jego obowiązków odnoszących się do części zamówienia, która została już wykonana, bądź części nieobjętej cesją.6.4. Jeżeli dostawca dokonał cesji swoich uprawnień lub obowiązków wynikających z umowy w sprawie zamówienia bez upoważnienia, instytucja zamawiająca może natychmiast zastosować sankcje z tytułu naruszenia umowy określone w art. 43 i 44, bez konieczności przekazania formalnego zawiadomienia.6.5. Cesjonariusze muszą spełniać kryteria uprawniające do uczestnictwa, stosowane przy udzielaniu zamówień.Artykuł 7Podzlecanie7.1. Podzlecenie jest ważne tylko wówczas, gdy ma formę pisemnego porozumienia, na mocy którego dostawca powierza osobie trzeciej wykonanie części swojego zamówienia.7.2. Dostawca nie może dokonać podzlecenia bez uprzedniego pisemnego upoważnienia instytucji zamawiającej. O elementach zamówienia, które mają być podzlecane, oraz o tożsamości podwykonawców powiadamia się instytucję zamawiającą. Mając na uwadze przepisy art. 4.3, instytucja zamawiająca w ciągu trzydziestu dni od otrzymania zawiadomienia powiadamia dostawcę o swojej decyzji, podając uzasadnienie w przypadku odmowy takiego upoważnienia.7.3. Przy wyborze podwykonawców dostawca preferuje osoby fizyczne, spółki lub przedsiębiorstwa z państwa instytucji zamawiającej, które są w stanie wykonać wymagane roboty na podobnych warunkach.7.4. Podwykonawcy muszą spełniać kryteria uprawniające do uczestnictwa, stosowane przy udzielaniu zamówienia.7.5. Instytucji zamawiającej nie wiążą z podwykonawcami żadne stosunki umowne.7.6. Dostawca ponosi odpowiedzialność za czynności, uchybienia oraz zaniedbania swoich podwykonawców i ich przedstawicieli lub pracowników, jak gdyby były to czynności, uchybienia lub zaniedbania jego samego, jego przedstawicieli lub pracowników. Zatwierdzenie przez instytucję zamawiającą podwykonawcy lub podzlecenia jakiejkolwiek części zamówienia nie zwalnia dostawcy z żadnego z jego obowiązków wynikających z zamówienia.7.7. Jeżeli podwykonawca zaciągnął wobec dostawcy, w odniesieniu do dostaw realizowanych przez podwykonawcę, jakiekolwiek zobowiązanie o charakterze ciągłym, które wykracza poza okres rękojmi wynikający z zamówienia, wówczas, w jakimkolwiek momencie po wygaśnięciu okresu gwarancji, dostawca niezwłocznie na żądanie i koszt instytucji zamawiającej przenosi na instytucję zamawiającą korzyści wynikające z takiego zobowiązania za pozostały okres jego trwania.7.8. Jeżeli dostawca zawiera umowę podzlecenia bez uprzedniego zatwierdzenia, instytucja zamawiająca może natychmiast zastosować sankcje z tytułu naruszenia umowy określone w art. 43 i 44.OBOWIĄZKI INSTYTUCJI ZAMAWIAJĄCEJArtykuł 8Dostarczenie dokumentów8.1. W ciągu trzydziestu dni od ustanowienia zabezpieczenia należytego wykonania zamówienia, przewidzianego w art. 11, osoba nadzorująca dostarcza dostawcy bezpłatnie egzemplarz rysunków sporządzonych dla wykonania zamówienia, jak również dwa egzemplarze specyfikacji oraz innych dokumentów umowy. Dostawca może nabyć dodatkowe egzemplarze tych rysunków, specyfikacji oraz innych dokumentów, o ile są one dostępne. Po wystawieniu świadectwa rękojmi lub po końcowym odbiorze technicznym dostawca zwraca osobie nadzorującej wszystkie rysunki, specyfikacje oraz inne dokumenty umowy.8.2. Jeżeli nie jest to konieczne do celów zamówienia, rysunki, specyfikacje oraz inne dokumenty dostarczone przez instytucję zamawiającą nie są, bez uprzedniej zgody osoby nadzorującej, wykorzystywane ani też przekazywane przez dostawcę osobom trzecim.8.3. Osoba nadzorująca jest upoważniona do wydawania dostawcy poleceń administracyjnych obejmujących takie dodatkowe dokumenty i wskazówki, jakie będą niezbędne dla właściwego i odpowiedniego wykonania zamówienia oraz usunięcia jakichkolwiek istniejących w nich wad.Artykuł 9Pomoc w sprawie przepisów lokalnych9.1. Dostawca może zwrócić się o pomoc do instytucji zamawiającej przy uzyskaniu tekstów ustaw, rozporządzeń oraz informacji dotyczących lokalnych zwyczajów, przepisów administracyjnych w kraju, do którego realizowane są dostawy, które mogą mieć wpływ na dostawcę w związku z wykonywaniem jego obowiązków wynikających z zamówienia. Instytucja zamawiająca może zapewnić dostawcy żądaną pomoc na jego koszt.9.2. W odpowiednim czasie dostawca przedstawia instytucji zamawiającej szczegóły dotyczące dostaw, tak aby umożliwić instytucji zamawiającej uzyskanie wszystkich niezbędnych pozwoleń przywozowych.9.3. W rozsądnym czasie, mając na uwadze czas realizacji dostaw i wykonania zamówienia, instytucja zamawiająca uzyskuje wszelkie wymagane zezwolenia przywozowe dla dostaw lub jakiejkolwiek ich partii.9.4. Z zastrzeżeniem przepisów ustawowych i wykonawczych w sprawie zagranicznej siły roboczej państwa, w którym mają być realizowane dostawy, instytucja zamawiająca podejmuje niezbędne działania w celu umożliwienia uzyskania przez dostawcę wszelkich wymaganych wiz i zezwoleń, w tym zezwoleń na pracę i pobyt dla personelu, którego usługi zarówno dostawca jak i instytucja zamawiająca uważają za niezbędne, jak również zezwolenia na pobyt dla ich rodzin.OBOWIĄZKI DOSTAWCYArtykuł 10Obowiązki ogólne10.1. Dochowując należytej staranności i zgodnie z postanowieniami umowy w sprawie zamówienia, dostawca projektuje, produkuje i dostarcza na miejsce, montuje, bada i oddaje do użytku dostawy oraz wykonuje wszelkie inne prace, w tym usuwa i naprawia wszelkie wady występujące w dostawach. Dostawca zapewnia wszelkie niezbędne urządzenia, nadzór, siłę roboczą, materiały i inne narzędzia wymagane w związku z wykonaniem zamówienia.10.2. Dostawca przestrzega wszelkich poleceń administracyjnych przekazanych przez osobę nadzorującą. Jeśli dostawca uzna, że wymagania polecenia administracyjnego wykraczają poza uprawnienia osoby nadzorującej lub zakres zamówienia, w terminie trzydziestu dni od otrzymania takiego polecenia przekazuje osobie nadzorującej stosowne zawiadomienie wraz z uzasadnieniem. Takie zawiadomienie nie powoduje zawieszenia wykonania polecenia administracyjnego.10.3. Dostawca przestrzega wszelkich przepisów ustawowych i wykonawczych obowiązujących w państwie instytucji zamawiającej i postępuje zgodnie z nimi oraz zapewnia, że jego personel, osoby będące na jego utrzymaniu oraz jego lokalni pracownicy również postępują zgodnie z wszelkimi takimi przepisami i przestrzegają ich. Dostawca zaspokaja wszelkie roszczenia kierowane przeciwko instytucji zamawiającej i występuje w postępowaniach prowadzonych przeciwko niej wynikających z naruszenia przez niego samego, jego pracowników oraz osoby będące na ich utrzymaniu takich przepisów ustawowych i wykonawczych.10.4. Jeżeli dostawca lub którykolwiek z jego podwykonawców, przedstawicieli czy pracowników zaoferuje lub też zgodzi się zaoferować bądź też wręczyć którejkolwiek osobie jakąkolwiek korzyść majątkową, prezent, gratyfikację czy prowizję jako zachętę lub wynagrodzenie za podjęcie lub zaprzestanie podejmowania jakichkolwiek działań w związku z zamówieniem lub inną umową zawartą z instytucją zamawiającą, lub za poparcie czy odmowę poparcia dla jakiejkolwiek osoby w związku z zamówieniem lub inną umową zawartą z instytucją zamawiającą, instytucja zamawiająca, bez naruszania uprawnień nabytych przez dostawcę z tytułu zamówienia, może wypowiedzieć umowę w sprawie zamówienia, stosując przepisy art. 43 i 44.10.5. Dostawca traktuje wszystkie dokumenty i informacje, które otrzymuje w związku z zamówieniem, jako prywatne i poufne. Nie może ogłosić ani ujawnić żadnych szczegółów zamówienia bez uprzedniej pisemnej zgody instytucji zamawiającej lub osoby nadzorującej, uzyskanej po konsultacjach z instytucją zamawiającą, chyba że jest to konieczne dla wykonania zamówienia. W przypadku braku zgody w sprawie ogłoszenia czy ujawnienia danych do celów zamówienia, decyzja instytucji zamawiającej jest ostateczna.10.6. Jeżeli dostawca jest przedsięwzięciem typu joint venture lub konsorcjum utworzonym przez dwie osoby lub więcej, wszystkie takie osoby są solidarnie odpowiedzialne za wykonanie zamówienia, zgodnie z prawem państwa instytucji zamawiającej, oraz, na żądanie instytucji zamawiającej, wskazują jedną spośród takich osób jako głównego przedstawiciela upoważnionego do zaciągania zobowiązań wiążących przedsięwzięcie typu joint venture lub konsorcjum. Skład lub struktura przedsięwzięcia typu joint venture lub konsorcjum nie mogą być zmienione bez uprzedniej pisemnej zgody instytucji zamawiającej.Artykuł 11Zabezpieczenie należytego wykonania zamówienia11.1. W ciągu 30 dni od otrzymania zawiadomienia o udzieleniu zamówienia dostawca dostarcza instytucji zamawiającej zabezpieczenie pełnego i należytego wykonania umowy. Kwota zabezpieczenia jest określana w warunkach szczególnych i nie przekracza 10 % wartości zamówienia, w tym wszelkich kwot wskazanych w dodatkowych klauzulach do umowy, z wyjątkiem przypadku, gdy warunki szczególne stanowią inaczej. W żadnym jednak przypadku nie może ona przekroczyć 20 % takiej kwoty.11.2. Zabezpieczenie należytego wykonania umowy stanowi zabezpieczenie dokonania płatności na rzecz instytucji zamawiającej z tytułu jakiejkolwiek szkody powstałej wskutek niewywiązania się przez dostawcę w pełni i należycie z jego zobowiązań wynikających z zamówienia.11.3. Zabezpieczenie należytego wykonania umowy ustanowione jest według modelu podanego w warunkach szczególnych i może mieć formę gwarancji bankowej, czeku bankierskiego, czeku potwierdzonego, kaucji złożonej przez towarzystwo ubezpieczeniowe lub przedsiębiorstwo ubezpieczające kaucje, nieodwołalnej akredytywy lub depozytu gotówkowego złożonego u instytucji zamawiającej. Jeżeli zabezpieczenie należytego wykonania zamówienia ma być ustanowione w formie gwarancji bankowej, czeku bankierskiego, czeku potwierdzonego lub kaucji są one wystawiane przez bank, towarzystwo ubezpieczeniowe i/lub przedsiębiorstwo ubezpieczające kaucje zatwierdzone przez instytucję zamawiającą, zgodnie z kryteriami uprawniającymi do uczestnictwa stosowanymi przy udzielaniu zamówienia.11.4. O ile warunki szczególne nie stanowią inaczej, zabezpieczenie należytego wykonania zamówienia jest wyrażone proporcjonalnie i w walutach płatności zamówienia.11.5. Przed ustanowieniem zabezpieczenia nie dokonuje się żadnych płatności na rzecz dostawcy. Zabezpieczenie pozostaje ważne do czasu pełnego i właściwego wykonania zamówienia.11.6. Jeżeli podczas wykonywania zamówienia osoba fizyczna lub prawna dająca zabezpieczenie nie jest w stanie wypełnić swoich zobowiązań, zabezpieczenie wygasa. Instytucja zamawiająca przekazuje wykonawcy formalne zawiadomienie, aby przedstawił nowe zabezpieczenie na tych samych warunkach, co poprzednie. Jeśli dostawca nie przedstawi nowego zabezpieczenia, instytucja zamawiająca może wypowiedzieć umowę w sprawie zamówienia.11.7. Instytucja zamawiająca żąda płatności na mocy zabezpieczenia wszystkich sum, jakie poręczyciel jest zobowiązany zapłacić z tytułu naruszenia zamówienia przez dostawcę, zgodnie z warunkami zabezpieczenia i do jego wysokości. Poręczyciel niezwłocznie dokonuje płatności tych sum na żądanie instytucji zamawiającej i nie może wnosić sprzeciwu z jakiegokolwiek powodu. Przed zgłoszeniem roszczenia z tytułu zabezpieczenia należytego wykonania umowy instytucja zamawiająca powiadamia wykonawcę, podając rodzaj uchybień warunkom zamówienia, w związku z którymi zgłaszane są roszczenia.11.8. Z wyjątkiem takiej części, jaka może być określona w warunkach szczególnych w odniesieniu do usług posprzedażnych, zabezpieczenie należytego wykonania umowy jest uwalniane w ciągu trzydziestu dni od podpisania końcowego rozliczenia, określonego w art. 33.Artykuł 12Ubezpieczenie12.1. Bez uszczerbku dla art. 37, warunki szczególne mogą zawierać wymóg objęcia przewozu dostaw polisą ubezpieczeniową, której warunki mogą być w nich podane. Warunki szczególne mogą również określać inne rodzaje ubezpieczenia, którym podlegać ma dostawca.12.2. Niezależnie od obowiązków dostawcy dotyczących ubezpieczenia, zgodnie z ust. 12.1, dostawca ponosi wyłączną odpowiedzialność oraz zaspakaja wszelkie roszczenia wysuwane przeciwko instytucji zamawiającej i osobie nadzorującej ze strony osób trzecich z tytułu szkód majątkowych lub szkód na osobie powstałych w związku z realizacją zamówienia przez dostawcę, jego podwykonawców oraz pracowników.Artykuł 13Program wykonania zamówienia13.1. Dostawca przedstawia do zatwierdzenia przez osobę nadzorującą program wykonania zamówienia, zgodnie z warunkami szczególnymi. Program zawiera przynajmniej:a) porządek, w jakim dostawca zamierza zrealizować zamówienie, w tym projektowanie, produkcję, dostarczenie do miejsca odbioru, instalację, badanie i oddanie do użytku;b) terminy, w jakich wymagane jest przedłożenie i zatwierdzenie rysunków;c) ogólny opis technologii, jakie dostawca proponuje przyjąć dla realizacji zamówienia; orazd) takie dalsze szczegóły oraz informacje, jakich osoba nadzorująca może rozsądnie wymagać.13.2. Zatwierdzenie programu przez osobę nadzorującą nie zwalnia dostawcy z żadnego z jego zobowiązań wynikających z zamówienia.13.3. Nie dokonuje się żadnych istotnych zmian w programie bez zatwierdzenia ich przez osobę nadzorującą. Jeżeli jednak postęp w wykonaniu zamówienia nie jest zgodny z programem, osoba nadzorująca może nakazać dostawcy, aby dokonał zmiany programu i przedłożył jej taki zmieniony program do zatwierdzenia.Artykuł 14Szczegółowe rozbicie cen14.1. O ile jest to stosowne i w ciągu okresu nieprzekraczającego 20 dni od uzasadnionego żądania ze strony osoby nadzorującej, dostawca dostarcza szczegółowe rozbicie swoich stawek i cen, w przypadku gdy takie rozbicie jest wymagane do celów zamówienia.14.2. Po zawiadomieniu o udzieleniu zamówienia, w terminie określonym w warunkach szczególnych, dostawca przekazuje tylko do wiadomości osoby nadzorującej szczegółową prognozę przepływu środków pieniężnych, w okresach kwartalnych, dla wszystkich płatności, jakie mogą być należne dostawcy z tytułu zamówienia. Dostawca następnie przekazuje uaktualnione prognozy przepływu środków pieniężnych co kwartał, jeżeli osoba nadzorująca tego zażąda. Korespondencja ta nie nakłada żadnych zobowiązań na instytucję zamawiającą czy osobę nadzorującą.Artykuł 15Rysunki dostawcy15.1. Jeżeli zostało to przewidziane w warunkach szczególnych, dostawca przedkłada osobie nadzorującej w celu zatwierdzenia:a) rysunki, dokumenty, próbki i/lub modele określone w zamówieniu, w terminie ustalonym w zamówieniu bądź w programie wykonania zamówienia;b) rysunki techniczne, jakich osoba nadzorująca może rozsądnie zażądać dla wykonania zamówienia.15.2. Jeżeli osoba nadzorująca nie powiadomi o swojej decyzji o zatwierdzeniu, określonej w art. 15.1, w terminie ustalonym w zamówieniu czy w zatwierdzonym programie wykonania zamówienia, rysunki, dokumenty, próbki lub modele uznaje się po upłynięciu tego terminu za zatwierdzone. Jeżeli żaden termin nie zostanie określony, uznaje się je za zatwierdzone 30 dni po ich otrzymaniu.15.3. Zatwierdzone rysunki, dokumenty, próbki i modele są podpisywane lub w inny sposób oznaczane przez osobę nadzorującą i, o ile wskazówki osoby nadzorującej nie stanowią inaczej, nie są dopuszczalne żadne odstępstwa od nich. Wszelkie rysunki, dokumenty, próbki czy modele wykonawcy niezatwierdzone przez osobę nadzorującą są niezwłocznie zmieniane, tak aby spełniać wymagania osoby nadzorującej i są ponownie przedstawiane przez dostawcę w celu zatwierdzenia.15.4. Dostawca dostarcza dodatkowe kopie zatwierdzonych rysunków w formie i liczbie podanej w zamówieniu lub w kolejnych poleceniach administracyjnych.15.5. Zatwierdzenie rysunków, dokumentów, próbek czy modeli przez osobę nadzorującą nie zwalnia dostawcy z żadnego z jego zobowiązań wynikających z zamówienia.15.6. Osoba nadzorująca ma prawo wglądu do wszystkich rysunków, dokumentów, próbek lub modeli w pomieszczeniach dostawcy, w dowolnym rozsądnym czasie.15.7. Przed wstępnym odbiorem dostaw dostawca przekazuje wskazówki dotyczące korzystania i utrzymania wraz z rysunkami, które są na tyle szczegółowe, aby umożliwić zamawiającemu korzystanie z, utrzymanie, zmianę i naprawę wszystkich części dostaw. Jeżeli warunki szczególne nie stanowią inaczej, instrukcje oraz rysunki techniczne są sporządzone w języku zamówienia oraz w formie i liczbie ustalonej w zamówieniu. Dostaw nie uznaje się za zakończone do celów wstępnego odbioru, dopóki takie instrukcje i rysunki techniczne nie zostaną dostarczone zamawiającemu.Artykuł 16Dostateczność cen w ofertach przetargowych16.1. Z zastrzeżeniem dodatkowych przepisów, które mogą być zawarte w warunkach szczególnych, uznaje się, że dostawca przed złożeniem swojej oferty przetargowej upewnił się co do jej poprawności i dostateczności, uwzględniając wszystkie elementy wymagane do pełnego i należytego wykonania zamówienia oraz że w swoich stawkach i cenach zawarł wszystkie koszty związane z dostawami, w szczególności:a) koszty transportu;b) koszty obsługi, pakowania, załadunku, rozładunku, tranzytu, dostawy, rozpakowania, sprawdzenia, ubezpieczenia oraz inne koszty administracyjne związane z dostawami. Opakowanie stanowi własność instytucji zamawiającej, chyba że warunki szczególne stanowią inaczej;c) koszty dokumentów odnoszących się do dostaw, w przypadku gdy takie dokumenty są wymagane przez instytucję zamawiającą;d) wykonanie i nadzór nad montażem na miejscu i/lub oddania do użytku zrealizowanych dostaw;e) zapewnienie narzędzi wymaganych do montażu i/lub utrzymania zrealizowanych dostaw;f) dostarczenie szczegółowych instrukcji działania i utrzymania dla każdej jednostki zrealizowanych dostaw, jak zostało to określone w zamówieniu;g) nadzór i utrzymanie i/lub naprawa dostaw, przez okres wskazany w zamówieniu, pod warunkiem że serwis ten nie zwolni dostawcy z jakichkolwiek zobowiązań z tytułu rękojmi wynikających z zamówienia; orazh) koszty szkolenia personelu instytucji zamawiającej, prowadzonego w zakładzie produkcyjnym dostawcy i/lub w innym miejscu, jak zostało to określone w zamówieniu.16.2. Ponieważ uznaje się, że dostawca określił swoje ceny na podstawie swoich własnych obliczeń, operacji i szacunków, wykonuje on bez dodatkowych opłat wszelkie prace, które są przedmiotem każdej pozycji zawartej w jego ofercie przetargowej, dla której nie wskazał ani ceny jednostkowej, ani stałej.Artykuł 17Patenty i pozwoleniaZ zastrzeżeniem przepisów zawartych w warunkach szczególnych dostawca zaspokaja wszelkie roszczenia kierowane przeciwko instytucji zamawiającej oraz osobie nadzorującej wynikające z określonego w umowie wykorzystania patentów, pozwoleń, rysunków, projektów, modeli lub znaków towarowych, chyba że naruszenie wynika ze ścisłego przestrzegania projektu lub specyfikacji określonych przez instytucję zamawiającą i/lub osobę nadzorującą.ROZPOCZĘCIE DOSTAW I OPÓŹNIENIAArtykuł 18Polecenie rozpoczęcia dostaw18.1. Instytucja zamawiająca ustala dzień, w którym ma się rozpocząć wykonanie zamówienia, i powiadamia o tym dostawcę albo w zawiadomieniu o udzieleniu zamówienia, albo w poleceniu administracyjnym wydanym przez osobę nadzorującą.18.2. Dzień rozpoczęcia wykonania przypada nie później niż 180 dni od zawiadomienia o udzieleniu zamówienia, chyba że strony uzgodniły inaczej.Artykuł 19Termin wykonania19.1. Termin wykonania określany jest w zamówieniu i biegnie od dnia ustalonego zgodnie z art. 18.1, bez uszczerbku dla możliwości przedłużenia terminu na mocy art. 20.19.2. Jeżeli zamówienie zawiera postanowienia dotyczące osobnych terminów wykonania w odniesieniu do osobnych partii dostaw, a jednemu dostawcy przyznano realizację więcej niż jednej partii, terminów takich nie łączy się.Artykuł 20Przedłużenie terminu wykonania20.1. Dostawca może zwrócić się o przedłużenie terminu wykonania, jeżeli zaistniałe lub przewidywane opóźnienie w wykonaniu zamówienia nastąpiło z jednej z następujących przyczyn:a) dodatkowych lub uzupełniających dostaw zamówionych przez instytucję zamawiającą;b) wyjątkowych warunków pogodowych w państwie instytucji zamawiającej, które mogą mieć wpływ na instalację i montaż dostaw;c) sztucznych przeszkód lub uwarunkowań fizycznych, które nie mogły być rozsądnie przewidziane przez doświadczonego wykonawcę;d) poleceń administracyjnych mających wpływ na termin zakończenia innych niż te, które wynikają z uchybień dostawcy;e) naruszenia przez instytucję zamawiającą jej zobowiązań wynikających z zamówienia;f) zawieszenia dostaw i/lub instalacji dostaw, które nie jest spowodowane uchybieniem dostawcy;g) siły wyższej;h) jakichkolwiek innych przyczyn określonych w niniejszych warunkach ogólnych, które nie są spowodowane uchybieniem dostawcy.20.2. W ciągu 15 dni od powzięcia wiadomości o możliwym opóźnieniu dostawca powiadamia osobę nadzorującą o swoim zamiarze wystąpienia z wnioskiem o przedłużenie terminu wykonania, które w jego opinii mu przysługuje, i w ciągu następnych 60 dni, o ile dostawca i osoba nadzorująca nie uzgodnią inaczej, przekazuje osobie nadzorującej pełne i dokładne szczegóły wniosku, tak aby taki wniosek mógł być następnie zbadany.20.3. Osoba nadzorująca, przekazując dostawcy pisemne zawiadomienie po odbyciu stosownych konsultacji z instytucją zamawiającą, i, o ile jest to stosowne, z dostawcą, jeżeli jest to uzasadnione, dokonuje przedłużenia terminu wykonania, na przyszłość lub ze skutkiem wstecznym, lub też powiadamia dostawcę, że nie jest on uprawniony do przedłużenia.Artykuł 21Opóźnienia w wykonaniu21.1. Jeżeli dostawca nie dostarcza niektórych lub wszystkich towarów albo nie wykonuje usług w terminie(-ach) określonym(-ych) w zamówieniu, instytucja zamawiająca, bez formalnego zawiadomienia i bez uszczerbku dla innych dostępnych jej środków zaradczych wynikających z zamówienia, jest uprawniona do uzyskania kary umownej za każdy dzień lub jego część, jaki upłynie między końcem ustalonego terminu lub terminu wykonania przedłużonego zgodnie z art. 20, a rzeczywistą datą zakończenia, według stawki i do maksymalnej wysokości kwoty określonej w warunkach szczególnych.21.2. Jeżeli instytucja zamawiająca jest uprawniona do otrzymania maksymalnej kwoty z tytułu ust. 21.1, po przekazaniu dostawcy zawiadomienia może ona:a) przejąć zabezpieczenia należytego wykonania zamówienia; i/lubb) wypowiedzieć umowę w sprawie zamówienia; orazc) zawrzeć na koszt dostawcy umowę z osobą trzecią o realizację pozostałych dostaw.Artykuł 22Zmiany22.1. Osoba nadzorująca ma prawo do nakazania wszelkich zmian w którejkolwiek części dostaw niezbędnych do właściwego ukończenia i/lub funkcjonowania dostaw. Zmiany mogą obejmować rozbudowę, usunięcie, zastąpienie, zmiany w jakości, ilości, formie, charakterze, jak również rysunkach, projektach lub specyfikacjach w przypadku, gdy dostawy mają być wyprodukowane w szczególny sposób dla instytucji zamawiającej, sposobie załadunku lub pakowania, miejscu realizacji dostawy oraz w określonym porządku, sposobie lub rozkładzie realizacji dostaw. Polecenie dokonania zmiany nie powoduje unieważnienia zamówienia, lecz finansowy skutek, o ile wystąpi, wszystkich takich zmian jest wyceniony zgodnie z ust. 22.5 i 22.7.22.2. Z zastrzeżeniem poniższych przypadków, zmian można dokonać jedynie na mocy polecenia administracyjnego:a) jeżeli z jakiegokolwiek powodu osoba nadzorująca uzna za konieczne wydanie ustnego polecenia, następnie jak najszybciej potwierdza je poleceniem administracyjnym;b) jeżeli dostawca potwierdzi na piśmie polecenie ustne wydane zgodnie z art. 22.2 lit. a) i potwierdzeniu temu osoba nadzorująca nie zaprzeczy niezwłocznie na piśmie, polecenie administracyjne, o ile warunki szczególne nie stanowią inaczej, jest uznawane za wydane w celu dokonania zmiany;c) polecenie administracyjne dokonania zmiany nie jest wymagane dla zwiększenia czy zmniejszenia ilości jakichkolwiek robót w przypadku, gdy takie zwiększenie lub zmniejszenie wynika z ilości przekraczającej lub stanowiącej mniej niż ta, która została podana w zestawieniu ilościowym lub wykazie cen.22.3. Z zastrzeżeniem innych przepisów art. 22.2, przed wydaniem polecenia administracyjnego dokonania zmian osoba nadzorująca powiadamia dostawcę o charakterze i formie takiej zmiany. Jak najszybciej po otrzymaniu takiego zawiadomienia dostawca przedkłada osobie nadzorującej wniosek zawierający:a) opis zadań, które mają być wykonane, lub środki, jakie mają być przyjęte i program realizacji; orazb) konieczne zmiany programu wykonania zamówienia lub któregokolwiek zobowiązania dostawcy wynikającego z zamówienia; orazc) korekty wartości zamówienia, zgodnie z zasadami określonymi w art. 22.22.4. Po otrzymaniu wniosku dostawcy określonego w ust. 22.3 i po przeprowadzeniu stosownych konsultacji z instytucją zamawiającą oraz, o ile jest to stosowne, z wykonawcą, osoba nadzorująca jak najszybciej podejmuje decyzję o dokonaniu zmian. Jeżeli osoba nadzorująca podejmie decyzję, że zmiana ma być dokonana, wydaje polecenie administracyjne nakazujące dokonanie zmiany według cen i zgodnie z warunkami przedstawionymi we wniosku wykonawcy określonym w ust. 22.3 lub jak zostały one zmienione przez osobę nadzorującą zgodnie z ust. 22.5.22.5. Osoba nadzorująca ustala ceny za wszystkie zmiany nakazane przez nią zgodnie z ust. 22.2 i 22.4 i według następujących zasad:a) w przypadku gdy zadania mają podobny charakter i są realizowane w podobnych warunkach co pozycje, które zostały wycenione w zestawieniu ilościowym lub cenniku, są one wyceniane według stawek i cen w nich podanych;b) w przypadku gdy prace nie mają podobnego charakteru lub nie są realizowane w podobnych warunkach stawki i ceny w zamówieniu są wykorzystane jako podstawa do dokonania wyceny, o ile da się to uzasadnić; w przeciwnym wypadku osoba nadzorująca dokonuje słusznej wyceny;c) jeżeli charakter lub kwota jakiejkolwiek zmiany, odniesiona do charakteru czy kwoty całości zamówienia bądź też do jakiejkolwiek jego części jest taka, że w opinii osoby nadzorującej którakolwiek stawka czy cena zawarta w zamówieniu dla jakiejkolwiek pozycji prac, z uwagi na taką zmianę, wydaje się być nieuzasadniona, osoba nadzorująca ustala taką stawkę lub cenę jaką w danych okolicznościach uzna za rozsądną i właściwą;d) jeśli zmiana wynika z uchybienia lub naruszenia umowy w sprawie zamówienia przez dostawcę, dostawca ponosi wszystkie dodatkowe koszty wynikające ze zmiany.22.6. Po otrzymaniu polecenia administracyjnego z żądaniem zmiany dostawca wprowadza ją i pozostaje przy tym związany niniejszymi warunkami ogólnymi, jak gdyby taka zmiana została ujęta w zamówieniu. Dostaw nie opóźnia się z powodu oczekiwania na jakiekolwiek przedłużenie terminu ukończenia lub korekty wartości zamówienia. Jeśli polecenie dokonania zmiany poprzedza korektę wartości zamówienia, dostawca zachowuje dowody poniesionych kosztów wprowadzenia zmiany i czasu poświęconego na jej dokonanie. Dowody te są udostępniane osobie nadzorującej do kontroli w każdym rozsądnym czasie.22.7. Jeśli przy wstępnym odbiorze technicznym zwiększenie lub zmniejszenie łącznej wartości dostaw wynikające z polecenia administracyjnego lub z innych okoliczności, które nie zostały spowodowane uchybieniem dostawcy, przekracza 15 % wartości zamówienia, po przeprowadzeniu konsultacji z instytucją zamawiającą i dostawcą osoba nadzorująca ustala wszelkie dodatki lub redukcje kwoty wartości zamówienia jako konsekwencję zastosowania ust. 22.5. Ustalona w ten sposób suma opiera się na kwocie, o jaką zwiększenie lub zmniejszenie wartości robót przekracza 15 %. Instytucja zamawiająca i dostawca są powiadamiani przez osobę nadzorującą o tej sumie, a wartość zamówienia jest odpowiednio korygowana.Artykuł 23Zawieszenie23.1. W drodze polecenia administracyjnego osoba nadzorująca może w każdym momencie nakazać dostawcy zawieszenie:a) produkcji dostaw; lubb) realizacji dostaw na miejsce odbioru w terminie określonym dla dostawy w programie wykonania zamówienia lub, jeżeli żaden termin nie został określony, w terminie właściwym dla ich realizacji; lubc) instalacji dostaw, które zostały dostarczone do miejsca odbioru.23.2 W okresie zawieszenia dostawca chroni i zabezpiecza dostawy złożone w jego magazynie lub innym miejscu przed pogorszeniem, stratą lub szkodą w takim zakresie, w jakim jest to możliwe i w sposób wskazany przez osobę nadzorującą, nawet jeżeli dostawy zostały dostarczone na miejsce odbioru, zgodnie z zamówieniem, a zawieszenie dotyczy tylko ich instalacji.23.3. Wartość zamówienia jest zwiększana o dodatkowe koszty poniesione w związku ze środkami bezpieczeństwa. Dostawca nie jest uprawniony do wyrównania dodatkowych kosztów, jeżeli zawieszenie:a) jest inaczej uregulowane w zamówieniu; lubb) jest konieczne ze względu na normalne warunki klimatyczne panujące w miejscu odbioru; lubc) jest konieczne ze względu na uchybienie dostawcy; lubd) jest konieczne ze względów bezpieczeństwa lub właściwej realizacji zamówienia lub jakiejkolwiek jego części, o tyle, o ile konieczność ta nie wynika z jakiejkolwiek czynności lub uchybienia osoby nadzorującej lub instytucji zamawiającej.23.4. Dostawca nie jest uprawniony do uzyskania takiego zwiększenia wartości zamówienia, jeśli w ciągu 30 dni od otrzymania zawiadomienia o zawieszeniu dostaw nie powiadomi osoby nadzorującej o swoim zamiarze wystąpienia z takim roszczeniem.23.5. Po przeprowadzeniu konsultacji z instytucją zamawiającą i dostawcą osoba nadzorująca ustala taką dodatkową płatność i/lub przedłużenie terminu wykonania na rzecz dostawcy w odniesieniu do jego roszczenia, jaką uzna za słuszną i rozsądną.23.6. Jeżeli okres zawieszenia przekracza 180 dni i zawieszenie nie wynika z uchybienia wykonawcy, wykonawca może w drodze zawiadomienia skierowanego do osoby nadzorującej zwrócić się o zezwolenie na kontynuowanie robót w ciągu 30 dni lub wypowiedzieć umowę w sprawie zamówienia.MATERIAŁY I JAKOŚĆ WYKONANIAArtykuł 24Jakość dostaw24.1. Dostawy muszą pod każdym względem spełniać specyfikacje techniczne określone w warunkach szczególnych oraz pod każdym względem odpowiadać rysunkom, pomiarom, modelom, próbkom, wzorom oraz innym wymaganiom zamówienia, które udostępniane są instytucji zamawiającej lub osobie nadzorującej w celu dokonywania porównania przez cały okres realizacji.24.2. Każdy wstępny odbiór techniczny określony w warunkach szczególnych jest przedmiotem wniosku przesyłanego przez dostawcę do osoby nadzorującej. Wniosek zawiera specyfikację materiałów, przedmiotów oraz próbek przedstawionych do takiego odbioru zgodnie z zamówieniem, numer partii oraz, o ile jest to stosowne, miejsce, gdzie taki odbiór ma się odbyć. Materiały, przedmioty oraz próbki wymienione we wniosku muszą być poświadczone przez osobę nadzorującą jako spełniające wymagania dla takiego odbioru, przed ich włączeniem do dostaw.24.3. Nawet jeżeli materiały lub przedmioty, które mają być włączone do dostaw lub do produkcji komponentów, które mają być przedmiotem dostaw, zostały w ten sposób technicznie przyjęte, mogą być odrzucone i muszą zostać natychmiast zastąpione przez dostawcę, jeżeli dalsze badanie ujawni ich wady czy usterki. Dostawcy daje się możliwość dokonania naprawy i remontu materiałów i przedmiotów, które zostały odrzucone, lecz takie materiały i przedmioty są dopuszczane do włączenia ich do dostaw tylko wówczas, gdy zostały naprawione i wyremontowane w sposób określony jako zadowalający przez osobę nadzorującą.Artykuł 25Kontrola i badania25.1. Dostawca zapewnia realizację dostaw na czas w miejscu odbioru w celu umożliwienia przeprowadzenia ich odbioru osobie nadzorującej. Uznaje się, że dostawca w pełni ocenił związane z tym trudności i nie może w żadnym wypadku usprawiedliwić opóźnienia w wywiązywaniu się ze swoich zobowiązań.25.2. Osoba nadzorująca jest uprawniona samodzielnie lub przez swojego przedstawiciela do kontroli, sprawdzenia, pomiaru i badania komponentów, materiałów i jakości wykonania oraz sprawdzenia postępu przygotowań, produkcji lub budowy każdej rzeczy, która jest przygotowana, produkowana lub budowana do celów zamówienia w celu ustalenia, czy komponenty, materiały i wykonanie są dostarczone w wymaganej jakości i ilości. Odbywa się to w miejscu produkcji, przygotowania lub odbioru bądź też w innych miejscach określonych w zamówieniu.25.3. Do celów takich badań i kontroli, dostawca:a) zapewnia osobie nadzorującej, tymczasowo i nieodpłatnie, taką pomoc, próbki, części, maszyny, urządzenia, narzędzia lub materiały oraz pracowników, jakie są zazwyczaj konieczne do przeprowadzenia kontroli i badań;b) uzgadnia z osobą nadzorującą czas i miejsce przeprowadzenia badań;c) zapewnia osobie nadzorującej przez cały czas dostęp do miejsca, gdzie mają być przeprowadzone badania.25.4. Jeżeli osoba nadzorująca nie stawi się w terminie uzgodnionym dla przeprowadzenia badań, dostawca, o ile nie otrzyma innych wskazówek od osoby nadzorującej, przeprowadza badania, które uznaje się za przeprowadzone w obecności osoby nadzorującej. Dostawca niezwłocznie przekazuje należycie poświadczone kopie wyników badań osobie nadzorującej, dla której, jeżeli nie uczestniczyła w badaniu, wyniki badań są wiążące.25.5. W przypadku gdy komponenty i materiały pomyślnie przeszły badania określone w art. 25, osoba nadzorująca powiadamia dostawcę lub w tym celu podpisuje świadectwo dostawcy.25.6. Jeżeli osoba nadzorująca i dostawca nie zgadzają się z wynikami badań, każdy z nich w ciągu 15 dni od powstania takiej rozbieżności oświadcza drugiej stronie swoje stanowisko. Osoba nadzorująca lub dostawca mogą zażądać, aby takie badania zostały powtórzone na tych samych zasadach i w tych samych warunkach lub, jeżeli którakolwiek ze stron tego zażąda, przez eksperta, który zostanie wspólnie uzgodniony. Wszystkie sprawozdania z przeprowadzonych badań są przekazywane osobie nadzorującej, która bezzwłocznie przekazuje wyniki tych badań dostawcy. Wyniki ponownych badań są ostateczne. Koszty ponownego przeprowadzenia badań są ponoszone przez stronę, której stanowisko w wyniku ponownie przeprowadzonych badań okazało się błędne.25.7. Przy wykonywaniu swoich obowiązków osoba nadzorująca oraz osoby przez nią upoważnione ujawniają informacje uzyskane w trakcie wykonywania kontroli i badań sprawdzających technologie produkcji i działania przedsiębiorstwa tylko tym osobom, które są uprawnione do ich poznania.Artykuł 26Własność dostaw26.1. Warunki szczególne mogą stanowić, iż dostawca w celu zabezpieczenia płatności wskazanych art. 32 odnoszących się do jakiejkolwiek partii dostaw przed ich dostarczeniem na miejsce odbioru:a) przenosi prawo własności do tej partii dostaw na rzecz instytucji zamawiającej; lubb) ustanawia zastaw na tej partii dostaw na rzecz instytucji zamawiającej; lubc) czyni tę partię dostaw przedmiotem innego porozumienia dotyczącego pierwszeństwa interesów lub zabezpieczenia.26.2. W przypadku wypowiedzenia umowy w sprawie zamówienia przed zakończeniem dostawca przekazuje instytucji zamawiającej partię dostaw, której własność została przeniesiona na instytucję zamawiającą lub jest przedmiotem zastawu na mocy art. 26.1. Jeżeli tego nie zrobi, instytucja zamawiająca może podjąć działania, jakie uzna za właściwe, w celu uzyskania takich dostaw i odzyskać od dostawcy koszty z tym związane.PŁATNOŚCIArtykuł 27Przepisy ogólne27.1. Płatności są dokonywane w walucie krajowej, chyba że zamówienie stanowi inaczej.27.2. Warunki administracyjne lub techniczne, którym podlegają płatności zaliczek, płatności wstępne i/lub końcowe dokonywane zgodnie z art. 28–36, są określone w warunkach szczególnych.Artykuł 28Zamówienia z ceną wstępną28.1. W wyjątkowych przypadkach, kiedy wszystkie ceny nie mogą być uprzednio ustalone, po konsultacjach i uzgodnieniach między instytucją zamawiającą a dostawcą może zostać udzielone zamówienie z cena wstępną. Kwota zamówienia jest najpierw ustalana na podstawie wstępnych cen, a kiedy warunki wykonania zamówienia są znane, na podstawie procedury określonej w warunkach szczególnych.28.2. Dostawca dostarcza takich informacji, jakich instytucja zamawiająca lub osoba nadzorująca może rozsądnie zażądać w odniesieniu do jakiejkolwiek kwestii dotyczącej zamówienia, w celu dokonania wyliczenia. W przypadku gdy nie można osiągnąć porozumienia co do wyceny dostaw, kwoty przypadające do zapłaty są ustalane przez osobę nadzorującą.Artykuł 29Zaliczki29.1. Jeżeli warunki szczególne nie stanowią inaczej, zaliczki są przyznawane dostawcy na jego wniosek za czynności związane z realizacją dostaw w postaci zaliczek ryczałtowych.29.2. Z zastrzeżeniem warunków szczególnych, łączna kwota zaliczek nie może przekroczyć 60 % wartości zamówienia.29.3. Zaliczki nie przyznaje się przed:a) udzieleniem zamówienia;b) ustanowieniem przez dostawcę na rzecz instytucji zamawiającej zabezpieczenia należytego wykonania zamówienia, zgodnie z art. 11; orazc) ustanowieniem przez dostawcę na rzecz instytucji zamawiającej solidarnie z instytucjami określonymi w art. 11.3 osobnego zabezpieczenia obejmującego całość zaliczki, które pozostaje skuteczne przynajmniej przez 60 dni od wstępnego odbioru dostaw.29.4. Dostawca przeznacza zaliczkę wyłącznie na działalność związaną z realizacją dostaw. W razie wykorzystania zaliczki przez dostawcę do innych celów, podlega ona zwrotowi i staje się natychmiast wymagalna; dostawcy nie wypłaca się żadnych dalszych zaliczek.29.5. Jeśli zabezpieczenie zaliczek traci ważność, a dostawca go nie przedłuży, instytucja zamawiająca może albo potrącić kwotę równą kwocie zaliczki z płatności należnych w przyszłości na rzecz dostawcy z tytułu zamówienia, albo zastosować przepisy art. 11.6.29.6. Jeżeli umowa w sprawie zamówienia ulega rozwiązaniu z jakiegokolwiek powodu, zabezpieczenia zaliczek mogą być natychmiast cofnięte w celu spłaty salda udzielonych zaliczek należnego ze strony dostawcy, a gwarant nie może zwlekać z dokonaniem płatności ani wnosić sprzeciwu z jakiegokolwiek powodu.29.7. Zabezpieczenie zaliczek przewidziane w art. 29 nie może być uwolnione przed wstępnym odbiorem dostaw, ale jest uwalniane w ciągu 60 dni następujących po wstępnym odbiorze.29.8. Dalsze warunki i procedury dotyczące udzielania i zwrotu zaliczek są określane w warunkach szczególnych.Artykuł 30Kwota wstrzymana30.1. Warunki szczególne określają kwotę wstępnych płatności, której wypłata jest wstrzymywana jako zabezpieczenie wykonania zobowiązań dostawcy podczas okresu rękojmi, a także szczegółowe przepisy regulujące to zabezpieczenie, przy czym kwota ta w żadnym wypadku nie może przekroczyć 10 % wartości zamówienia.30.2. Z zastrzeżeniem zatwierdzenia przez instytucję zamawiającą dostawca może, nie później niż w terminie ustalonym dla rozpoczęcia robót, zastąpić kwoty wstrzymane wstrzymanym zabezpieczeniem ustanowionym zgodnie z art. 11.3.30.3. Kwoty wstrzymane lub wstrzymane zabezpieczenie są uwalniane w ciągu 90 dni od daty końcowego odbioru dostaw.Artykuł 31Zmiana cen31.1. O ile warunki szczególne nie stanowią inaczej i z zastrzeżeniem przepisów ust. 31.4, ceny określone w zamówieniu są stałe i nie podlegają zmianom.31.2. Jeśli ceny mogą być zmienione na mocy zamówienia, taka zmiana uwzględnia zmiany w cenach dotyczących istotnych lokalnych lub zewnętrznych czynników, które stanowiły podstawę do obliczenia ceny w ofercie przetargowej, takich jak siła robocza, usługi, materiały i dostawy, jak również opłaty określone przepisami ustawowymi lub wykonawczymi. Szczegółowe zasady dotyczące zmian są przedstawione w warunkach szczególnych.31.3. Ceny zawarte w ofercie przetargowej dostawcy są uznawane:a) za ustalone na podstawie warunków obowiązujących na 30 dni przed ostatecznym terminem składania ofert przetargowych; lub w przypadku zamówień z wolnej ręki, w dniu zawarcia umowy;b) za uwzględniające przepisy prawa i odpowiednie regulacje podatkowe mające zastosowanie w dniu odniesienia ustalonym w ust. 31.3 lit. a).31.4. W przypadku zmiany lub wprowadzenia po dacie podanej w ust. 31.3 ustawy, rozporządzenia, dekretu lub jakichkolwiek innych przepisów ustawowych, wykonawczych lub administracyjnych jakichkolwiek lokalnych lub publicznych władz, które powodują zmianę w stosunku umownym między stronami zamówienia, instytucja zamawiająca i dostawca uzgadniają ze sobą sposób dalszego postępowania i w wyniku tych uzgodnień podejmują decyzję o:a) zmianie zamówienia; lubb) wypłacie odszkodowania przez jedną stronę drugiej w celu skompensowania nierówności; lubc) o rozwiązaniu umowy na mocy porozumienia stron.31.5. W przypadku opóźnienia w realizacji robót, za które odpowiedzialność ponosi dostawca, lub pod koniec terminu wykonania zmienionego w razie konieczności zgodnie z zamówieniem nie dokonuje się nowych zmian cen w ciągu 30 dni przed wstępnym odbiorem, z wyjątkiem zastosowania nowej indeksacji cen, jeżeli jest ona korzystna dla instytucji zamawiającej.Artykuł 32Płatności wstępne32.1. O ile warunki szczególne nie stanowią inaczej, pod koniec każdego okresu określonego w ust. 32.7 dostawca przedkłada osobie nadzorującej wniosek o wstępną płatność w formie zatwierdzonej przez osobę nadzorującą. Wniosek obejmuje odpowiednio następujące pozycje:a) szacunkową wartość zamówienia dla dostaw zrealizowanych do końca danego okresu;b) kwotę odzwierciedlającą każdą zmianę cen, zgodnie z art. 31;c) kwotę, która ma być potrącona jako kwota wstrzymana, zgodnie z art. 30;d) jakiekolwiek uznanie i/lub obciążenie za dany okres w odniesieniu do dostaw zrealizowanych na podstawie zamówienia, lecz jeszcze niezainstalowanych lub nieoddanych do użytku na kwotę i zgodnie z warunkami określonymi w ust. 32.2;e) jakąkolwiek inną sumę, którą dostawca jest uprawniony otrzymać z tytułu zamówienia.32.2. Dostawca jest uprawniony do otrzymania takich sum, jakie osoba nadzorująca uzna za stosowne z tytułu dostaw realizowanych w ramach zamówienia, lecz niezainstalowanych lub nieoddanych do użytku, pod warunkiem że:a) dostawy odpowiadają specyfikacjom zamówienia i są podzielone na partie w taki sposób, że mogą być zidentyfikowane przez osobę nadzorującą;b) takie dostawy zostały zrealizowane w miejscu odbioru i są właściwie składowane i chronione przed utratą, szkodą lub pogorszeniem w sposób zadawalający osobę nadzorującą;c) rejestry dotyczące zapotrzebowania, zamówień, otrzymania i wykorzystania towarów i materiałów w ramach zamówienia prowadzone są przez dostawcę w formie zatwierdzonej przez osobę nadzorująca i takie zapisy są udostępniane do wglądu osobie nadzorującej;d) dostawca przedkłada wraz ze swoimi sprawozdaniami szacunkową wartość dostaw znajdujących się w miejscu odbioru wraz z dokumentami, których może zażądać osoba nadzorująca w celu dokonania wyceny dostaw oraz dostarczenia dowodu własności i płatności z ich tytułu; oraze) w przypadku gdy warunki szczególne tak stanowią, uznaje się, że własność dostaw przysługuje zamawiającemu.32.3. Zatwierdzenie przez osobę nadzorującą jakiejkolwiek wstępnej płatności poświadczonej przez nią w odniesieniu do towarów i materiałów zgodnie z art. 32 nie narusza wynikającego z zamówienia uprawnienia osoby nadzorującej do odrzucenia towarów i materiałów, które nie są zgodne z postanowieniami zamówienia. Jeśli warunki szczególne tak przewidują, po odrzuceniu prawo własności do odrzuconych towarów i materiałów natychmiast powraca do dostawcy.32.4. Dostawca ponosi odpowiedzialność za jakąkolwiek stratę lub szkodę oraz ponosi koszty składowania i obsługi oraz usunięcia z miejsca odbioru towarów i materiałów, które zostały odrzucone oraz zapewnia w razie konieczności dodatkowe ubezpieczenie, aby pokryć ryzyko straty lub szkody powstałej z jakiejkolwiek przyczyny.32.5. W ciągu 30 dni od otrzymania wniosku o dokonanie wstępnej płatności jest on zatwierdzany lub zmieniany w taki sposób, aby, w opinii osoby nadzorującej, odzwierciedlał kwotę należną dostawcy zgodnie z zamówieniem. W przypadku różnicy stanowisk co do wartości któregoś z przedmiotów, wiążące jest stanowisko osoby nadzorującej. Przy ustalaniu kwoty należnej dostawcy osoba nadzorująca wystawia zamawiającemu i dostawcy świadectwo wstępnej płatności na kwotę należną dostawcy oraz powiadamia dostawcę za jakie dostawy dokonywana jest płatność.32.6. Na podstawie świadectwa wstępnej płatności, osoba nadzorująca może dokonać wszelkich korekt lub zmian każdego uprzedniego świadectwa wystawionego przez nią i ma prawo do zmiany wyceny lub wstrzymania wystawienia jakiegokolwiek świadectwa wstępnej płatności, jeżeli zamówienie lub jakakolwiek jego część nie została wykonana w sposób ją zadawalający.32.7. Częstotliwość dokonywania wstępnych płatności jest określana w warunkach szczególnych, zgodnie z charakterystyką dostaw.32.8. Warunki szczególne mogą zawierać wymóg, aby wstępne płatności były w pełni zabezpieczone gwarancją zatwierdzoną zgodnie z art. 11.Artykuł 33Końcowe rozliczenie33.1. Nie później niż 60 dni od wydania świadectwa końcowego odbioru technicznego, określonego w art. 41, dostawca przedstawia osobie nadzorującej projekt końcowego rozliczenia wraz z dokumentami uzupełniającymi ukazującymi w szczegółach wartość dostaw zrealizowanych zgodnie z zamówieniem, wraz z wszystkimi innymi sumami, które dostawca uważa na należne mu z tytułu zamówienia, tak aby osoba nadzorująca mogła przygotować końcowe rozliczenie. Warunki szczególne mogą jednak zgodnie z ust. 33.6 stanowić, że projekt końcowego rozliczenia i dalsze postępowanie z nim związane muszą zostać załatwione przed wydaniem świadectwa wstępnego odbioru technicznego.33.2. W ciągu 60 dni od otrzymania projektu końcowego rozliczenia oraz wszystkich informacji niezbędnych dla jego weryfikacji osoba nadzorująca przygotowuje końcowe rozliczenie, które określa:a) kwotę, jaka w jej opinii jest ostatecznie należna z tytułu zamówienia; orazb) po ustaleniu uprzednio zapłaconych przez instytucję zamawiającą kwot i wszystkich sum, do jakich jest ona uprawniona z tytułu zamówienia, saldo należne od instytucji zamawiającej na rzecz wykonawcy lub, w zależności od przypadku, od wykonawcy na rzecz instytucji zamawiającej.33.3. Osoba nadzorująca wystawia instytucji zamawiającej lub jej należycie upoważnionemu przedstawicielowi oraz dostawcy końcowe rozliczenie ukazujące końcową kwotę, do jakiej dostawca jest uprawniony z tytułu zamówienia. Instytucja zamawiająca lub jego należycie upoważniony przedstawiciel oraz dostawca podpisują końcowe rozliczenie jako potwierdzenie pełnej i ostatecznej wartości dostaw zrealizowanych w ramach zamówienia oraz niezwłocznie przedstawiają osobie nadzorującej podpisaną kopię takiego rozliczenia. Końcowe rozliczenie nie zawiera jednak spornych kwot, które są przedmiotem negocjacji, ugody, arbitrażu lub sporu.33.4. Końcowe rozliczenie podpisane przez dostawcę stanowi pisemne skwitowanie instytucji zamawiającej potwierdzające, że łączna kwota podana w końcowym rozliczeniu stanowi pełne i ostateczne rozliczenie wszystkich należności pieniężnych należnych dostawcy z tytułu zamówienia poza kwotami, które są przedmiotem ugody, arbitrażu lub sporu sądowego. Takie skwitowanie jest skuteczne dopiero po dokonaniu wszystkich płatności należnych dostawcy zgodnie z końcowym rozliczeniem i po zwróceniu dostawcy zabezpieczenia należytego wykonania zamówienia określonego w art. 11.33.5. Instytucja zamawiająca nie ponosi odpowiedzialności wobec dostawcy za jakąkolwiek sprawę lub przedmiot związane bezpośrednio lub pośrednio z zamówieniem lub realizacją dostaw, chyba że dostawca w swoim projekcie końcowego rozliczenia wystąpił w związku z tym z roszczeniem.33.6. Warunki szczególne mogą wprowadzać zmiany w przepisach art. 33 uwzględniające praktykę stosowaną w państwie instytucji zamawiającej.Artykuł 34Płatności na rzecz osób trzecich34.1. Wszystkie zlecenia dokonania płatności na rzecz osób trzecich mogą być realizowane jedynie po dokonaniu cesji, zgodnie z art. 6. Instytucja zamawiająca jest informowana o cesji.34.2. Dostawca ponosi wyłączną odpowiedzialność za ujawnienie cesjonariuszy.34.3. W przypadku dokonania prawnie wiążącego zajęcia majątku dostawcy mającego wpływ na płatności należne mu z tytułu zamówienia, bez naruszania terminu określonego w art. 35, instytucja zamawiająca ma 30 dni, licząc od dnia, w którym otrzyma zawiadomienie o ostatecznym usunięciu przeszkody dla dokonania płatności, na rozpoczęcie dokonywania płatności na rzecz dostawcy.Artykuł 35Płatności opóźnione35.1. Płatność na rzecz dostawcy kwot należnych z tytułu każdego świadectwa wstępnej płatności oraz końcowego rozliczenia wystawionego przez osobę nadzorującą jest dokonywana przez instytucję zamawiającą w ciągu dziewięćdziesięciu dni od dnia dostarczenia zamawiającemu takiego świadectwa lub rozliczenia. W razie przekroczenia wskazanego terminu na dokonanie płatności, dostawca jest uprawniony do odsetek za opóźnienie obliczanych na zasadzie pro rata na podstawie liczby dni opóźnienia według stawki określonej w warunkach szczególnych, z zastrzeżeniem maksymalnego terminu również w nich określonego. Dostawca jest uprawniony do takiej płatności bez naruszania jakichkolwiek innych praw lub środków odwoławczych wynikających z zamówienia. W przypadku końcowego rozliczenia odsetki za opóźnienie są obliczane dziennie według stawki określonej w warunkach szczególnych.35.2. Jakiekolwiek niedotrzymanie warunków płatności wynoszące ponad 120 dni od daty wygaśnięcia okresu podanego w ust. 35.1 uprawnia dostawcę do niewykonania zamówienia lub do wypowiedzenia umowy w sprawie zamówienia.Artykuł 36Płatności w walucie obcejJeżeli z tytułu zamówienia dostawca jest uprawniony do płatności w walucie obcej, kursami wymiany stosowanymi do obliczania płatności są kursy banku centralnego państwa instytucji zamawiającej obowiązujące na 30 dni przed ostatnim terminem ustalonym dla składania ofert przetargowych na umowę. Kursy te nie ulegają zmianie.ODBIÓR TECHNICZNY I UTRZYMANIEArtykuł 37Dostawa37.1. Dostawca realizuje dostawy zgodnie z warunkami określonymi w zamówieniu i do czasu wstępnego odbioru technicznego ponosi ryzyko związane z dostawami.37.2. Dostawca zapewnia takie opakowanie dostaw, jakie jest wymagane w celu zabezpieczenia ich przed uszkodzeniem lub pogorszeniem podczas transportu do ich miejsca przeznaczenia, jakie zostało określone w zamówieniu. Opakowanie powinno być wystarczające, aby między innymi wytrzymać nieostrożne obchodzenie się z dostawami, działanie wysokich temperatur, soli i opadów podczas transportu i składowania na otwartej przestrzeni. Wielkość i waga opakowania uwzględniają, o ile jest to stosowne, odległość miejsca przeznaczenia dostaw i możliwy brak we wszystkich punktach transportu urządzeń do przeładunku towarów.37.3. Opakowanie, oznakowanie i dokumentacja wewnątrz i na zewnątrz opakowań powinny być zgodne ze specjalnymi wymaganiami jednoznacznie określonymi w zamówieniu, z zastrzeżeniem wszelkich zmian nakazanych później przez osobę nadzorującą.37.4. Dostaw nie załadowuje się ani nie dostarcza na miejsce odbioru do czasu otrzymania przez dostawcę pisemnego potwierdzenia od osoby nadzorującej, że dostawy mogą być dostarczone. Dostawca ponosi odpowiedzialność za dostarczenie do miejsca odbioru wszystkich dostaw oraz urządzeń dostawcy wymaganych w ramach zamówienia.37.5. Każdej dostawie musi towarzyszyć oświadczenie sporządzone przez dostawcę. Oświadczenie to, którego model jest określany w warunkach szczególnych, zawiera w szczególności:- termin dostawy,- numer referencyjny zamówienia,- identyfikację dostawcy,- szczegóły dotyczące dostarczonych towarów oraz, o ile jest to stosowne, wskazanie sposobu, w jaki zostały one podzielone w celu zapakowania.37.6. Każda paczka musi być wyraźnie oznaczona numerem porządkowym, jaki widnieje w oświadczeniu określonym w ust. 37.5; jeśli nie udzielono innych wskazówek, oświadczenie to zawiera spis treści.37.7. Dostawę uznaje się za zrealizowaną, jeśli istnieje pisemny dowód dostępny dla obu stron, że realizacja dostaw odbyła się zgodnie z warunkami zamówienia, a faktura(-y) oraz wszelka inna dokumentacja wyszczególniona w warunkach szczególnych została(-y) przedłożona(-e) instytucji zamawiającej. W przypadku gdy dostawy są dostarczane do siedziby instytucji zamawiającej, przez czas, jaki upływa między dostawą w celu składowania a odbiorem, ponosi ona odpowiedzialność jak przechowawca, zgodnie z wymaganiami przepisów prawa właściwego dla zamówienia.37.8. Wszystkie materiały i towary dostarczone w ramach zamówienia są w pełni ubezpieczane od strat lub szkód powstałych przy produkcji lub zakupie, transporcie, składowaniu i dostawie w sposób określony w warunkach szczególnych, a instytucja zamawiająca jest tego ubezpieczenia beneficjantem.Artykuł 38Weryfikacja38.1. Dostawy nie są odbierane, dopóki określona weryfikacja i testy nie zostaną przeprowadzone na koszt dostawcy. Kontrole oraz testy mogą być przeprowadzone w punkcie dostawy i/lub w miejscu przeznaczenia towarów.38.2. W trakcie realizacji dostaw i przed ich przejęciem osoba nadzorująca ma prawo do nakazania lub podjęcia decyzji:a) o usunięciu z miejsca odbioru, w terminie lub terminach określonych w poleceniu, wszystkich dostaw, które w opinii osoby nadzorującej nie są zgodne z zamówieniem;b) o zastąpieniu ich właściwymi i odpowiednimi dostawami;c) o usunięciu i właściwym, ponownym zainstalowaniu, niezależnie od jakichkolwiek wcześniejszych testów i dokonanych wstępnych płatności, wszelkich instalacji związanych odnoszących się do materiałów, wykonania lub projektu przygotowanego przez dostawcę, za które ponosi on odpowiedzialność, a które w opinii osoby nadzorującej nie są zgodne z zamówieniem;d) stwierdzającej, że wszelkie wykonane prace lub dostarczone towary lub materiały wykorzystane przez dostawcę są lub nie są zgodne z zamówieniem lub że dostawy albo jakakolwiek ich partia nie spełniają wymagań zamówienia.38.3. Jak najszybciej dostawca na własny koszt usuwa wskazane wady. W przypadku uchybień dostawcy przy wykonywaniu takiego polecenia instytucja zamawiająca jest uprawniona do zatrudnienia innych osób do wykonania tych poleceń, a wszystkie związane z nimi lub uboczne koszty są ściągane przez instytucję zamawiającą od dostawcy lub mogą być potrącone przez instytucję zamawiającą z jakichkolwiek kwot należnych dostawcy w tym czasie lub w przyszłości.38.4. Dostawy, które nie mają wymaganej jakości, są odrzucane. Odrzucone dostawy mogą zostać oznaczone specjalnym znakiem. Nie powinno to ich zmieniać ani wpływać na ich wartość handlową. Odrzucone dostawy są usuwane przez dostawcę z miejsca odbioru, jeżeli żąda tego osoba nadzorująca, w terminie, jaki zostanie przez nią określony, a w przypadku niewykonania tego przez dostawcę są natychmiast usuwane przez osobę nadzorującą na koszt i ryzyko dostawcy. Wszelkie roboty zawierające odrzucone dostawy są odrzucane.38.5. Przepisy art. 38 nie naruszają prawa instytucji zamawiającej do wystąpienia z roszczeniem na mocy art. 21, jak również w żaden sposób nie zwalniają dostawcy z rękojmi lub innych zobowiązań wynikających z zamówienia.Artykuł 39Wstępny odbiór39.1. Dostawy są przejmowane przez instytucję zamawiającą, gdy zostały dostarczone zgodnie z zamówieniem, w sposób zadawalający przeszły wymagane testy, lub gdy zostały oddane do użytku, w zależności od przypadku, oraz gdy świadectwo wstępnego odbioru zostało wystawione lub jest uznane za wystawione.39.2. Przekazując zawiadomienie osobie nadzorującej dostawca może wystąpić o świadectwo wstępnego odbioru technicznego nie wcześniej niż 15 dni przed przewidywanym przez dostawcę zakończeniem dostaw i przygotowaniem ich do wstępnego odbioru. W ciągu 30 dni od otrzymania wniosku dostawcy osoba nadzorująca:a) wystawia dostawcy świadectwo wstępnego odbioru z kopią dla instytucji zamawiającej, wskazując, jeżeli jest to stosowne, swoje zastrzeżenia oraz między innymi termin, w którym, w jego opinii, dostawy były ukończone zgodnie z zamówieniem i gotowe do wstępnego odbioru; albob) odrzuca wniosek, uzasadniając swoją decyzję i określając działania, których podjęcie jest w jej opinii wymagane, aby można było wystawić świadectwo.39.3. Jeżeli nadzwyczajne okoliczności uniemożliwią dokonanie odbioru dostaw bądź też przystąpienia do niego w terminie ustalonym dla wstępnego lub końcowego odbioru, osoba nadzorująca, po przeprowadzeniu, o ile jest to możliwe, konsultacji z dostawcą, sporządza oświadczenie potwierdzające taką niemożność. Świadectwo odbioru lub odrzucenia jest sporządzane przez osobę nadzorującą w ciągu 30 dni od chwili, kiedy taka niemożność ustała. Dostawca nie może powoływać się na te okoliczności w celu uchylenia się od obowiązku zaprezentowania dostaw w stanie nadającym się do odbioru technicznego.39.4. Jeżeli osoba nadzorująca w ciągu 30 dni nie wystawi świadectwa wstępnego odbioru ani nie odrzuci dostaw, uznaje się, że wystawiła świadectwo w ostatnim dniu tego okresu. Świadectwo wstępnego odbioru nie stanowi uznania całkowitego ukończenia dostaw. Jeżeli zamówienie przewiduje podział dostaw na partie, dostawca jest uprawniony do wystąpienia o osobne świadectwa dla każdej partii.39.5. Po wstępnym odbiorze dostaw dostawca dokonuje rozbiórki i usunięcia tymczasowych konstrukcji jak również materiałów, które nie są już potrzebne do realizacji zamówienia. Usuwa również wszelkie śmieci lub przeszkody oraz zgodnie z zamówieniem przywraca miejsce odbioru do pierwotnego stanu.Artykuł 40Zobowiązania z tytułu rękojmi40.1. Dostawca zapewnia, że dostawy są nowe, nieużywane, że są to ostatnie modele i obejmują wszystkie ostatnie usprawnienia w projekcie i materiałach, chyba że zamówienie stanowi inaczej. Ponadto dostawca zapewnia, że wszystkie dostawy są wolne od wad, które mogą rozwinąć się podczas korzystania z dostaw w warunkach istniejących w państwie instytucji zamawiającej a wynikających z projektu, materiałów lub wykonania, chyba że projekt lub materiały są narzucone przez specyfikacje lub też wynikających z jakiegokolwiek działania lub zaniechania instytucji zamawiającej.40.2. O ile warunki szczególne nie stanowią inaczej, niniejsza rękojmia jest ważna przez 360 dni, od kiedy całość lub część dostaw, w zależności od przypadku, została dostarczona i oddana do użytku w miejscu przeznaczenia określonym w zamówieniu, albo przez 540 dni od daty załadunku w porcie załadunku w kraju pochodzenia, w zależności od tego, który termin przypada wcześniej. Obowiązek utrzymania dostaw podlega wszelkim klauzulom zawartym w warunkach szczególnych i specyfikacjach, które określą jego okres i warunki.40.3. Dostawca ponosi odpowiedzialność za usunięcie wszelkich wad lub szkód w jakiejkolwiek partii dostaw, które mogą ujawnić się lub wystąpić w ciągu okresu rękojmi lub w ciągu 30 dni po jego wygaśnięciu oraz które wynikają:a) z zastosowania wadliwych materiałów, wadliwego wykonania lub projektu dostawcy; albob) z jakiegokolwiek działania lub zaniechania dostawcy w ciągu okresu rękojmi; lubc) w trakcie kontroli przeprowadzanej przez instytucję zamawiającą lub w jej imieniu.40.4. Dostawca jak najszybciej na własny koszt usuwa wadę lub szkodę. Okres rękojmii dla wszystkich wymienionych lub naprawionych pozycji zaczyna biec ponownie od daty dokonania wymiany lub naprawy zadowalających osobę nadzorującą. Jeżeli zamówienie przewiduje częściowy odbiór techniczny, okres rękojmi jest przedłużany tylko w stosunku do tych części dostaw, które zostały wymienione lub naprawione.40.5. W przypadku ujawnienia się wady lub wystąpienia szkody w okresie określonym w art. 40.3, instytucja zamawiająca lub osoba nadzorująca powiadamia o tym dostawcę. Jeżeli dostawca nie usunie wady lub nie naprawi szkody w terminie określonym w zawiadomieniu, instytucja zamawiająca może:a) sama usunąć wadę lub szkodę lub zatrudnić kogoś innego do wykonania prac na ryzyko i koszt dostawcy, w którym to przypadku koszty poniesione przez instytucję zamawiającą są potrącane ze świadczeń pieniężnych należnych dostawcy lub z ustanowionych zabezpieczeń, albo z obu tych źródeł; lubb) wypowiedzieć umowę w sprawie zamówienia.40.6. W przypadkach nadzwyczajnych, gdy nie można natychmiast skontaktować się z dostawcą lub po skontaktowaniu się z nim nie jest on w stanie przyjąć wymaganych środków, instytucja zamawiająca lub osoba nadzorująca mogą zlecić wykonanie prac na koszt dostawcy. Instytucja zamawiająca lub osoba nadzorująca jak najszybciej powiadamia dostawcę o podjętych działaniach.Artykuł 41Usługi posprzedażneUsługi posprzedażne, jeżeli są wymagane przez zamówienie, są świadczone zgodnie ze szczegółami określonymi w warunkach szczególnych. Dostawca zobowiązuje się dokonywać samemu lub zlecić utrzymanie oraz naprawy dostaw, jak również zapewnić szybką dostawę części zapasowych. Warunki szczególne mogą przewidywać, że dostawca zobowiązany jest dostarczyć niektóre lub wszystkie spośród następujących materiałów, zawiadomień oraz dokumentów dotyczących części zapasowych wyprodukowanych lub rozprowadzanych przez niego:a) części zamienne jakie instytucja zamawiająca może wybrać i zakupić od dostawcy, pod warunkiem że decyzja ta nie zwolni dostawcy z jakichkolwiek zobowiązań z tytułu rękojmi wynikających z zamówienia; orazb) w przypadku zaprzestania produkcji części zapasowych przekazania instytucji zamawiającej zawiadomienia w celu podjęcia wymaganych działań; po zaprzestaniu produkcji dostarczenia instytucji zamawiającej nieodpłatnie schematów, rysunków oraz specyfikacji części zamiennych, jeżeli są wymagane.Artykuł 42Końcowy odbiór techniczny42.1. Po wygaśnięciu okresu rękojmi lub, jeśli jest więcej niż jeden taki okres, po wygaśnięciu ostatniego okresu i po usunięciu wszystkich usterek lub szkód osoba nadzorująca wystawia dostawcy świadectwo końcowego odbioru, a jego kopię dostarcza instytucji zamawiającej, podając w nim termin, w jakim dostawca w sposób zadowalający osobę nadzorującą wywiązał się ze swoich zobowiązań wynikających z zamówienia. Świadectwo końcowego odbioru jest wydawane przez osobę nadzorującą w ciągu 30 dni od wygaśnięcia wspomnianego powyżej okresu rękojmi lub bezpośrednio po zakończeniu w sposób zadowalający osobę nadzorującą prac zleconych, zgodnie z art. 40.42.2. Dostaw nie uznaje się za w pełni zrealizowane do czasu podpisania świadectwa końcowego odbioru przez osobę nadzorującą i przekazania go instytucji zamawiającej, z kopią dla wykonawcy.42.3. Niezależnie od wystawienia świadectwa końcowego odbioru technicznego, dostawca i instytucja zamawiająca przed wydaniem świadectwa końcowego odbioru technicznego ponoszą nadal odpowiedzialność za wywiązywanie się ze zobowiązań wynikających z zamówienia, które w chwili wystawienia świadectwa końcowego odbioru technicznego nie były jeszcze wykonane. Charakter i zakres takich zobowiązań ustalany jest przez odniesienie do postanowień zamówienia.NARUSZENIE I WYPOWIEDZENIE UMOWY W SPRAWIE ZAMÓWIENIAArtykuł 43Naruszenie umowy w sprawie zamówienia43.1. Każda ze stron narusza umowę w sprawie zamówienia, jeżeli nie wywiązuje się z któregokolwiek ze zobowiązań z niej wynikających.43.2. W przypadku naruszenia umowy w sprawie zamówienia strona poszkodowana z powodu naruszenia jest uprawniona do następujących środków:a) żądania naprawienia szkody; i/lubb) wypowiedzenia umowy o zamówienie.43.3. Naprawienie szkody może mieć formę:a) odszkodowania ogólnego; lubb) kary umownej.43.4. Jeśli instytucja zamawiająca jest uprawniona do uzyskania naprawienia szkody, może potrącić takie sumy z jakichkolwiek sum należnych dostawcy lub z właściwego zabezpieczenia.Artykuł 44Wypowiedzenie przez instytucję zamawiającą44.1. Instytucja zamawiająca w każdej chwili i ze skutkiem natychmiastowym może wypowiedzieć umowę w sprawie zamówienia, z zastrzeżeniem ust. 44.2.44.2. O ile niniejsze warunki ogólne nie stanowią inaczej, instytucja zamawiająca może wypowiedzieć umowę w sprawie zamówienia z zachowaniem siedmiodniowego terminu wypowiedzenia w poniższych przypadkach:a) dostawca nie realizuje dostaw w sposób zasadniczo zgodny z zamówieniem;b) dostawca w rozsądnym terminie nie zastosuje się do wezwania osoby nadzorującej nakazującego usunięcie zaniedbania lub należyte wywiązywanie się ze zobowiązań wynikających z zamówienia, co ma poważny wpływ na właściwe i terminowe wykonanie zamówienia;c) dostawca odmawia lub zaniedbuje wykonanie poleceń administracyjnych wydawanych przez osobę nadzorującą;d) dostawca dokonuje cesji uprawnień i obowiązków wynikających z umowy w sprawie zamówienia lub zleca jej wykonanie podwykonawcy bez zgody instytucji zamawiającej;e) dostawca znajduje się w stanie upadłości lub jest niewypłacalny, ustanowiono syndyka masy upadłości albo wykonawca jest w trakcie zawierania ugody z wierzycielami, albo jego działalność jest prowadzona przez powiernika, syndyka lub zarządcę na rzecz jego wierzycieli, bądź też jest postawiony w stan likwidacji;f) wydany został niekorzystny prawomocny wyrok w związku z naruszeniem przez dostawcę zasad etyki zawodowej;g) wystąpienie jakiejkolwiek innej przeszkody prawnej uniemożliwiającej wykonanie zamówienia;h) wystąpienie zmiany organizacyjnej prowadzącej do zmiany osobowości i charakteru prawnego lub kontroli dostawcy, chyba że taka zmiana jest odnotowana w zamówieniu;i) dostawca nie dokonuje wymaganego zabezpieczenia lub ubezpieczenia lub osoba zapewniająca wcześniejsze zabezpieczenie lub ubezpieczenie nie jest w stanie wywiązać się ze swoich zobowiązań.44.3. Wypowiedzenie nie narusza żadnych innych uprawnień i kompetencji instytucji zamawiającej lub dostawcy wynikających z zamówienia. Instytucja zamawiająca może następnie zawrzeć inną umowę ze stroną trzecią na koszt dostawcy. Odpowiedzialność dostawcy za opóźnienie w zakończeniu realizacji dostaw wygasa natychmiast po wypowiedzeniu, bez uszczerbku dla jakiegokolwiek istniejącego zobowiązania, które w związku z tym powstało wcześniej.44.4. Po wydaniu zawiadomienia o wypowiedzeniu umowy w sprawie zamówienia osoba nadzorująca poleca dostawcy podjęcie natychmiastowych kroków w celu niezwłocznego i prawidłowego zakończenia dostaw i zmniejszenia kosztów do minimum44.5. Jak najszybciej po wypowiedzeniu umowy w sprawie zamówienia osoba nadzorująca poświadcza wartość dostaw oraz wysokość sum należnych dostawcy, według stanu na dzień wypowiedzenia.44.6. W przypadku wypowiedzenia:a) jak najszybciej po sporządzeniu inwentarza dostarczonych i nieużytych materiałów osoba nadzorująca sporządza sprawozdanie ze zrealizowanych dostaw i wykonanych prac, przy którego sporządzaniu dostawca lub jego przedstawiciele są obecni lub o którym są należycie powiadomieni. Sporządzane jest również zestawienie sum należnych ze strony dostawcy na rzecz instytucji zamawiającej;b) instytucja zamawiająca może zakupić po cenach rynkowych materiały oraz przedmioty dostarczone lub zamówione przez dostawcę, za które instytucja zamawiającą jeszcze nie zapłaciła, na takich warunkach, jakie osoba nadzorująca uzna za właściwe.44.7. Instytucja zamawiająca nie jest zobowiązana do dokonania jakichkolwiek dalszych płatności na rzecz dostawcy do czasu ukończenia realizacji dostaw; po ich ukończeniu instytucja zamawiająca jest uprawniona do uzyskania od dostawcy zwrotu dodatkowych kosztów związanych z realizacją dostaw lub zapłaty salda należnego dostawcy przed rozwiązaniem umowy.44.8. Jeżeli instytucja zamawiająca wypowie umowę w sprawie zamówienia, jest uprawniona do uzyskania od dostawcy naprawienia jakiejkolwiek szkody poniesionej przez nią do maksymalnej wysokości podanej w zamówieniu. Jeżeli żadna maksymalna kwota nie została podana, instytucja zamawiająca nie może uzyskać więcej niż część wartości zamówienia odpowiadająca wartości tej partii dostaw, która z powodu niedopełnienia obowiązków przez dostawcę nie nadaje się do zamierzonego użytku.44.9. Jeśli wypowiedzenie nie jest spowodowane działaniem lub zaniechaniem dostawcy, oprócz kwoty należnej mu za prace, które już zostały wykonane, jest on uprawniony do wystąpienia z roszczeniem wyrównania poniesionych strat.Artykuł 45Wypowiedzenie przez dostawcę45.1. Dostawca może wypowiedzieć umowę z zachowaniem 14-dniowego terminu wypowiedzenia, jeżeli instytucja zamawiająca:a) nie dokonuje płatności kwot należnych na podstawie jakiegokolwiek świadectwa wystawionego przez osobę nadzorującą po upłynięciu terminu podanego w art. 35.2; lubb) pomimo ponawianych monitów uporczywie nie wywiązuje się ze swoich zobowiązań; lubc) wstrzymuje postęp realizowanych dostaw lub jakiejkolwiek ich partii przez ponad 180 dni z przyczyn, które nie są wyszczególnione w zamówieniu lub nie obciążają dostawcy.45.2. Wypowiedzenie nie narusza innych praw instytucji zamawiającej lub dostawcy wynikających z zamówienia.45.3. W przypadku wypowiedzenia tego rodzaju instytucja zamawiająca pokrywa wszelkie straty lub szkody, których dostawca mógł był doznać. Taka dodatkowa płatność nie może przekroczyć limitu, który musi być określony w zamówieniu.Artykuł 46Siła wyższa46.1. Żadnej ze stron nie uznaje się za niedotrzymującą warunków zamówienia lub naruszającą jej zobowiązania wynikające z zamówienia, jeżeli okoliczności mające charakter siły wyższej powstałe po dniu zawiadomienia o udzieleniu zamówienia lub dniu, gdy zamówienie stanie się skuteczne, w zależności od tego, która data przypadnie wcześniej, uniemożliwią wywiązanie się z takich zobowiązań.46.2. Do celów niniejszego artykułu pojęcie "siły wyższej" oznacza strajki, lokauty bądź inne formy konfliktów pracowniczych, akty wrogie skierowane przeciwko państwu, wojny, wypowiedziane lub nie, blokady, powstania, bunty, epidemie, obsunięcia się ziemi, trzęsienia ziemi, burze, pioruny, powodzie, podmycia, niepokoje społeczne, wybuchy oraz wszelkie inne, podobne nieprzewidziane zdarzenia, które są poza kontrolą którejkolwiek ze stron, a których mimo należytej staranności którejkolwiek ze stron nie da się pokonać.46.3. Nie naruszając przepisów art. 21 i 44, zabezpieczenie należytego wykonania zamówienia nie ulega przepadkowi, dostawca nie jest zobowiązany do wypłaty kary umownej, nie ma też podstaw do wypowiedzenia z powodu uchybień, jeżeli, i w takim zakresie, w jakim opóźnienie w realizacji zamówienia lub inne naruszenie zobowiązań wynikających z zamówienia jest spowodowane siłą wyższą. Podobnie instytucja zamawiająca, nie naruszając przepisów art. 35 i 45, nie jest zobowiązana do zapłaty odsetek za opóźnienie w płatnościach, za niewykonanie lub za wypowiedzenie przez dostawcę z powodu uchybień, jeżeli, i w takim zakresie, opóźnienie ze strony instytucji zamawiającej lub inne naruszenia jej zobowiązań jest spowodowane siłą wyższą.46.4. Jeżeli którakolwiek ze stron uzna, że wystąpiły okoliczności mające charakter siły wyższej, które mogą wpływać na wywiązanie się przez nią z jej zobowiązań, niezwłocznie powiadamia drugą stronę oraz osobę nadzorującą, przekazując szczegóły dotyczące charakteru, prawdopodobnego czasu trwania oraz spodziewanego efektu tych okoliczności. O ile osoba nadzorująca nie przekaże innych pisemnych instrukcji, dostawca kontynuuje wykonywanie zobowiązań wynikających z zamówienia, o tyle, o ile jest to praktycznie możliwe, oraz szuka rozsądnych alternatywnych sposobów wywiązania się ze swoich zobowiązań, którym nie przeszkodziło zdarzenie mające charakter siły wyższej. Dostawca nie stosuje alternatywnych sposobów, o ile osoba nadzorująca mu tego nie nakaże.46.5 Jeżeli w związku z przestrzeganiem wskazówek osoby nadzorującej lub zastosowaniem alternatywnych sposobów w trybie art. 46.4 dostawca ponosi dodatkowe koszty, ich wysokość jest poświadczana przez osobę nadzorującą.46.6. Jeżeli wystąpiły i nadal przez okres 180 dni utrzymują się okoliczności mające charakter siły wyższej, niezależnie od przedłużenia terminu wykonania zamówienia, które dostawca mógł był z tego powodu otrzymać, każda ze stron jest uprawniona do wypowiedzenia umowy z zachowaniem 30-dniowego okresu wypowiedzenia. Jeżeli po upłynięciu 30 dni zdarzenie o charakterze siły wyższej nadal trwa, umowa ulega rozwiązaniu i w konsekwencji tego, zgodnie z prawem właściwym dla danego zamówienia, strony są zwolnione z dalszego wykonywania zamówienia.Artykuł 47Śmierć dostawcy47.1. Jeśli dostawca jest osobą fizyczną, umowa wygasa z mocy prawa w razie jego śmierci. Instytucja zamawiająca bada jednak każdą propozycję złożoną przez spadkobierców i osoby uprawnione, jeżeli powiadomią oni o swojej woli kontynuowania zamówienia. Decyzja instytucji zamawiającej jest podawana do wiadomości zainteresowanych w ciągu 30 dni od otrzymania takiej propozycji.47.2. W razie śmierci jednej lub kilku osób tworzących dostawcę, strony przyjmują między sobą sprawozdanie na temat postępów w realizacji dostaw, a instytucja zamawiająca podejmuje decyzję, czy wypowiedzieć, czy też kontynuować umowę w sprawie zamówienia, zgodnie ze zobowiązaniem poczynionym przez osoby pozostające przy życiu, jak i spadkobierców lub osoby uprawnione, w zależności od przypadku.47.3. W przypadkach przewidzianych w ust. 47.1 i 47.2 osoby chcące kontynuować wykonywanie zamówienia powiadamiają o tym instytucję zamawiającą w ciągu 15 dni od daty śmierci.47.4. Z zastrzeżeniem odmiennych warunków szczególnych osoby te ponoszą solidarną odpowiedzialność za należyte wykonanie zamówienia w takim samym zakresie, jak zmarły dostawca. Kontynuacja zamówienia podlega przepisom dotyczącym ustanowienia zabezpieczenia przewidzianego w art. 11.ROZSTRZYGANIE SPORÓWArtykuł 48Rozstrzyganie sporów48.1. Instytucja zamawiająca oraz dostawca dokładają wszelkich starań w celu ugodowego rozstrzygnięcia sporów dotyczących zamówienia, jakie mogą powstać między nimi lub między osobą nadzorującą a dostawcą.48.2. Warunki szczególne określają:a) procedurę ugodowego rozstrzygania sporów;b) terminy, w których procedura ugodowego rozstrzygnięcia sporu może być wszczęta po przekazaniu drugiej stronie zawiadomienia o sporze, oraz maksymalny czas na osiągnięcie ugody, który nie może przekroczyć 120 dni od rozpoczęcia postępowania;c) terminy dla udzielenia pisemnej odpowiedzi na wniosek o rozstrzygnięcie sporu w drodze ugody lub na inne wnioski dopuszczone w trakcie stosowania tej procedury oraz konsekwencje nieprzestrzegania tych terminów.48.3. Jeśli procedura ugodowego rozstrzygnięcia sporu się nie powiedzie, strony mogą uzgodnić rozstrzygnięcie sporu przez osobę trzecią w drodze postępowania pojednawczego, w określonym terminie.48.4. Przyjęta procedura ugodowego lub pojednawczego rozstrzygnięcia sporu we wszystkich przypadkach obejmuje procedurę, w której druga strona jest powiadamiana o skargach i odpowiedziach.48.5. W przypadku braku ugodowego lub pojednawczego rozstrzygnięcia sporu w maksymalnych określonych terminach spór jest:a) rozstrzygany zgodnie z ustawodawstwem krajowym państwa instytucji zamawiającej, w przypadku zamówienia krajowego; orazb) rozstrzygany przez arbitraż, zgodnie z procedurą przyjętą przez Radę EWG, w przypadku zamówienia międzynarodowego.--------------------------------------------------ZAŁĄCZNIK IVOGÓLNE WARUNKI DOTYCZĄCE ZAMÓWIEŃ NA ŚWIADCZENIE USŁUG FINANSOWANYCH PRZEZ EUROPEJSKI FUNDUSZ ROZWOJU W KRAJACH I NA TERYTORIACH ZAMORSKICH (KTZ)SPIS TREŚCIPRZEPISY WSTĘPNEArtykuł 1 – DefinicjeArtykuł 2 – Prawo i język zamówieniaArtykuł 3 – Porządek określający hierarchię dokumentów umowyArtykuł 4 – Zawiadomienia i korespondencja na piśmieArtykuł 5 – Osoba nadzorująca i przedstawiciel osoby nadzorującejArtykuł 6 – CesjaArtykuł 7 – PodzlecanieArtykuł 8 – Dostarczenie informacjiArtykuł 9 – Pomoc w sprawie przepisów lokalnychArtykuł 10 – Obowiązki ogólneArtykuł 11 – Kodeks postępowaniaArtykuł 12 – NiezależnośćArtykuł 13 – Specyfikacje i projektyArtykuł 14 – Przejęcie świadczeńArtykuł 15 – Ustalenia dotyczące ochrony medycznej i ubezpieczeńArtykuł 16 – Własność sprawozdań i dokumentówArtykuł 17 – Zakres usługArtykuł 18 – Dostarczanie personeluArtykuł 19 – Pracownicy i sprzętArtykuł 20 – StażyściArtykuł 21 – Polecenie rozpoczęcia wykonywania zamówieniaArtykuł 22 – Termin wykonaniaArtykuł 23 – Przedłużenie terminu wykonaniaArtykuł 24 – Opóźnienia w realizacjiArtykuł 25 – ZawieszenieArtykuł 26 – ZmianyArtykuł 27 – Godziny pracyArtykuł 28 – Prawo do urlopuArtykuł 29 – InformacjeArtykuł 30 – RejestryArtykuł 31 – Przedkładanie sprawozdańArtykuł 32 – Zatwierdzenie sprawozdań i dokumentówArtykuł 33 – Przepisy ogólneArtykuł 34 – ZaliczkiArtykuł 35 – Procedura dokonywania płatnościArtykuł 36 – Podróże i transportArtykuł 37 – Zmiana cenArtykuł 38 – Płatności opóźnioneArtykuł 39 – Płatności na rzecz osób trzecichArtykuł 40 – Naruszenie umowy w sprawie zamówieniaArtykuł 41 – Wypowiedzenie przez instytucję zamawiającąArtykuł 42 – Wypowiedzenie przez usługodawcęArtykuł 43 – Siła wyższaArtykuł 44 – Śmierć usługodawcyArtykuł 45 – Rozstrzyganie sporówPRZEPISY WSTĘPNEArtykuł 1Definicje1.1. Poniżej przedstawione definicje stosuje się do niniejszych ogólnych przepisów i do zamówienia:EWG: Europejska Wspólnota Gospodarcza,KTZ: kraje i terytoria zamorskie stowarzyszone z EWG,zamówienie: podpisane porozumienie zawarte przez strony o świadczeniu usług, obejmujące wszystkie jego załączniki oraz wszelkie dokumenty do niego dołączone,usługodawca: strona, z którą instytucja zamawiająca zawiera umowę,instytucja zamawiająca: kraj lub osoba prawna podlegająca przepisom prawa publicznego lub prywatnego, które udzielają zamówienia lub w imieniu których zamówienie zostaje udzielone usługodawcy,państwo instytucji zamawiającej: KTZ, na którego terytorium ma być wykonane zamówienie na świadczenie usług,osoba nadzorująca: służby rządowe, osoba prawna podlegająca przepisom prawa publicznego bądź osoba fizyczna lub prawna wskazana przez instytucję zamawiającą, zgodnie z przepisami prawa państwa instytucji zamawiającej, które są odpowiedzialne za kierowanie i/lub monitorowanie realizacji zamówienia na świadczenie usług i którym instytucja zamawiająca może delegować prawa i/lub pełnomocnictwa wynikające z zamówienia,przedstawiciel osoby nadzorującej: każda osoba fizyczna lub prawna wskazana w umowie jako taka przez osobę nadzorującą i upoważniona do reprezentowania osoby nadzorującej w związku z pełnieniem przez nią funkcji oraz do wykonywania takich uprawnień i/lub kompetencji, jakie zostały jej delegowane. Odpowiednio jeśli funkcje, uprawnienia i/lub kompetencje osoby nadzorującej są delegowane przedstawicielowi osoby nadzorującej, odniesienia do osoby nadzorującej obejmują przedstawiciela osoby nadzorującej.usługi: zadania, które mają być wykonane przez usługodawcę na podstawie zamówienia, takie jak przeprowadzenie badań, sporządzanie projektów, zapewnienie pomocy technicznej i szkolenia,zakres wymagań: oświadczenie wydane przez instytucję zamawiającą zawierające określenie jej wymagań odnośnie do i/lub przeznaczenia usług, w tym, o ile jest to stosowne, metody i środki, które mają być wykorzystane przez usługodawcę i/lub rezultaty, które mają być przez niego osiągnięte,dzień: dzień kalendarzowy,terminy: okresy podane w zamówieniu, które zaczynają biec od dnia następującego po czynności lub zdarzeniu uznanym za punkt rozpoczęcia dla takich okresów. W przypadku gdyby ostatni dzień danego okresu przypadał na dzień wolny od racy, to okres ten zakończy się w pierwszym dniu roboczym przypadającym po ostatnim dniu okresu,wartość zamówienia: suma podana w umowie, stanowiąca wstępny szacunek kwoty należnej za świadczenie usług lub taka inna suma, jaka została określona w końcowym rozliczeniu zamówienia jako należna usługodawcy na jego podstawie,projekt: projekt, w związku z którym usługi mają być świadczone na podstawie zamówienia,cennik: pełne zestawienie cen, w tym rozbicie ceny łącznej, przedstawione przez usługodawcę wraz z jego ofertą przetargową, zmienione, o ile jest to konieczne, i stanowiące część zamówienia z ceną jednostkową,rozbicie ceny łącznej: wykaz zawierający wymienione pozycje stawek i cen, pokazujący składniki ceny w zamówieniu ryczałtowym, lecz niestanowiący części zamówienia,rysunki: rysunki dostarczone przez instytucję zamawiającą i/lub osobę nadzorującą i/lub rysunki dostarczone przez usługodawcę i zatwierdzone przez osobę nadzorującą dla świadczenia usług,pisma: wszelka sporządzona odręcznie, na maszynie lub wydrukowana korespondencja, w tym przekazy teleksowe, telegraficzne lub telefaksowe,polecenie administracyjne: wszelkie instrukcje lub polecenia wydane usługodawcy przez osobę nadzorującą na piśmie dotyczące świadczenia usług,korespondencja: certyfikaty, zawiadomienia, polecenia oraz instrukcje wydane na podstawie zamówienia,waluta krajowa: waluta państwa instytucji zamawiającej,waluta obca: jakakolwiek dozwolona waluta, w rozumieniu niniejszych ogólnych przepisów, która nie jest walutą krajową, a która została podana w zamówieniu,odszkodowanie ogólne: suma, która nie została uprzednio podana w zamówieniu, która jest zasądzona przez sąd lub sąd arbitrażowy, bądź też która została uzgodniona przez strony jako naprawienie szkody przypadające do zapłaty na rzecz strony poszkodowanej z tytułu naruszenia zobowiązań przez drugą stronę,kara umowna: suma podana w zamówieniu jako naprawienie szkód przypadające do zapłaty ze strony usługodawcy na rzecz instytucji zamawiającej z tytułu niewykonania zamówienia lub jego części, w terminach określonych zamówieniem, lub jako należna od którejkolwiek strony na rzecz drugiej za jakiekolwiek inne naruszenie wskazane w zamówieniu,warunki szczególne: warunki szczególne wydane przez instytucję zamawiającą jako część przetargu, zmienione w razie konieczności i dołączone do zamówienia, obejmujące:a) zmiany niniejszych warunków ogólnych;b) specjalne klauzule umowne;c) specyfikacje techniczne; orazd) wszelkie inne kwestie dotyczące zamówienia.1.2. Nagłówki oraz tytuły zawarte w niniejszych ogólnych warunkach nie są uznawane za ich część ani też nie są brane pod uwagę przy interpretowaniu zamówienia.1.3. Jeśli kontekst na to pozwala, słowa oznaczające liczbę pojedynczą są rozumiane jako obejmujące liczbę mnogą i vice versa, a słowa oznaczające rodzaj męski są rozumiane jako obejmujące rodzaj żeński i vice versa.1.4. Słowa oznaczające osoby lub strony obejmują przedsiębiorstwa i spółki oraz każdą organizację mającą osobowość prawną.Artykuł 2Prawo i język zamówienia2.1. Prawem właściwym dla zamówienia jest prawo państwa instytucji zamawiającej, o ile warunki szczególne nie stanowią inaczej.2.2. We wszystkich sprawach, które nie są objęte niniejszymi ogólnymi warunkami, stosuje się prawo właściwe dla zamówienia.2.3. Językiem zamówienia obowiązującym dla całej korespondencji między usługodawcą, instytucją zamawiającą i osobą nadzorującą lub ich przedstawicielami jest język wskazany w warunkach szczególnych.Artykuł 3Porządek określający hierarchię dokumentów umowyO ile zamówienie nie stanowi inaczej, porządek określający hierarchię dokumentów umowy jest podawany w warunkach szczególnych.Artykuł 4Zawiadomienia i korespondencja na piśmie4.1. O ile warunki szczególne nie stanowią inaczej, korespondencja między instytucją zamawiającą i/lub osobą nadzorującą, z jednej strony, a usługodawcą, z drugiej, przekazywana jest za pośrednictwem poczty, telegrafu, teleksu, telefaksu lub osobiście, na właściwe adresy wskazane w tym celu przez strony.4.2. Jeżeli nadawca żąda potwierdzenia odbioru, wskazuje takie wymaganie w swojej korespondencji. Powinien żądać takiego potwierdzenia odbioru zawsze, gdy wskazany jest nieprzekraczalny termin otrzymania korespondencji. W każdym przypadku nadawca przyjmuje wszelkie niezbędne środki w celu zapewnienia doręczenia jego korespondencji.4.3. Gdy tylko w zamówieniu zawarte jest postanowienie o przekazywaniu lub wydawaniu jakiegokolwiek zawiadomienia, zgody, zatwierdzenia, świadectwa czy decyzji przez którąkolwiek osobę, to, o ile nie określono inaczej, takie zawiadomienie, zgoda, zatwierdzenie, świadectwo czy decyzja są sporządzane na piśmie, a słowa "zawiadomić", "poświadczyć", "zatwierdzić" lub "zdecydować" są rozumiane w ten sposób. Wstrzymanie lub opóźnienie wydania takiej zgody, zatwierdzenia, świadectwa lub decyzji nie może być dokonane bez uzasadnienia.Artykuł 5Osoba nadzorująca i przedstawiciel osoby nadzorującej5.1. Osoba nadzorująca wykonuje swoje obowiązki określone w zamówieniu. Z wyjątkiem jednoznacznego wskazania w zamówieniu, osoba nadzorująca nie ma uprawnienia do zwolnienia usługodawcy z któregokolwiek spośród jego zobowiązań wynikających z zamówienia.5.2. Zachowując ostateczną odpowiedzialność, osoba nadzorująca może każdorazowo delegować przedstawicielowi osoby nadzorującej którykolwiek z obowiązków i uprawnień nadanych osobie nadzorującej i w każdym momencie może cofnąć taką delegację bądź zmienić takiego przedstawiciela. Każda taka delegacja, cofnięcie czy zmiana są dokonywane na piśmie i nie są skuteczne, dopóki ich kopia nie zostanie doręczona wykonawcy.5.3. Wszelka korespondencja przekazywana usługodawcy przez przedstawiciela osoby nadzorującej, zgodnie z warunkami takiej delegacji, jest tak samo skuteczna, jak gdyby została przekazana przez osobę nadzorującą, pod warunkiem że:a) uchybienia ze strony przedstawiciela osoby nadzorującej dotyczące odrzucenia sprawozdania lub części usług nie naruszają uprawnienia osoby nadzorującej do odrzucenia takiego sprawozdania lub usług oraz do przekazania wskazówek niezbędnych do ich naprawienia;b) osoba nadzorująca zachowuje prawo do swobodnego cofnięcia lub zmiany treści takiej korespondencji.5.4. Wskazówki i/lub polecenia wydawane są przez osobę nadzorującą w formie poleceń administracyjnych. Polecenia takie są datowane, numerowane i wprowadzane przez osobę nadzorującą do rejestru, a ich kopie są osobiście doręczane, o ile jest to stosowne, przedstawicielowi usługodawcy.Artykuł 6Cesja6.1. Cesja jest ważna tylko wówczas, gdy ma formę pisemnego porozumienia, na mocy którego usługodawca przenosi część lub całość swoich uprawnień i obowiązków wynikających z umowy w sprawie zamówienia na rzecz osoby trzeciej.6.2. Usługodawca nie może dokonać cesji całości lub części swoich uprawnień i obowiązków wynikających z umowy w sprawie zamówienia ani jakichkolwiek korzyści lub odsetek wynikających z niej bez uprzedniej pisemnej zgody instytucji zamawiającej, z wyjątkiem następujących przypadków:a) ustanowienia zabezpieczenia na rzecz banków usługodawcy, na kwotach należnych lub które będą należne z tytułu zamówienia; lubb) cesji na rzecz ubezpieczycieli usługodawcy, prawa usługodawcy do otrzymania odszkodowania od jakiejkolwiek innej osoby ponoszącej odpowiedzialność w przypadkach gdy ubezpieczyciele pokryli szkodę, którą usługodawca poniósł lub za którą ponosi odpowiedzialność.6.3. Do celów ust. 6.2 zatwierdzenie cesji przez instytucję zamawiającą nie zwalnia usługodawcy z jego zobowiązań odnoszących się do części zamówienia, która została już wykonana, bądź części nieobjętej cesją.6.4. Jeżeli usługodawca dokonał cesji swoich uprawnień lub obowiązków wynikających z umowy w sprawie zamówienia bez upoważnienia, instytucja zamawiająca może natychmiast zastosować sankcje z tytułu naruszenia umowy, określone w art. 40 i 41, bez konieczności przekazania formalnego zawiadomienia.6.5. Cesjonariusze muszą spełniać kryteria uprawniające do uczestnictwa stosowane przy udzielaniu zamówienia.Artykuł 7Podzlecanie7.1. Podzlecenie jest ważne tylko wówczas, gdy ma formę pisemnego porozumienia, na mocy którego usługodawca powierza osobie trzeciej wykonanie części swojego zamówienia.7.2. Usługodawca nie może dokonać podzlecenia ani zatrudnić innego niezależnego usługodawcy w celu wykonania jakiejkolwiek części zamówienia bez uprzedniego pisemnego upoważnienia instytucji zamawiającej. O usługach, które mają być podzlecane, oraz o tożsamości niezależnych usługodawców powiadamia się instytucję zamawiającą. Mając na uwadze przepisy art. 4.3, instytucja zamawiająca w ciągu 30 dni od otrzymania zawiadomienia powiadamia wykonawcę o swojej decyzji, podając jej uzasadnienie w przypadku odmowy takiego upoważnienia.7.3. Przy wyborze podwykonawców i/lub niezależnych usługodawców usługodawca preferuje osoby fizyczne, spółki lub przedsiębiorstwa z państwa instytucji zamawiającej, które są w stanie świadczyć wymagane usługi na podobnych warunkach.7.4. Podwykonawcy i/lub niezależni usługodawcy muszą spełniać kryteria uprawniające do uczestnictwa, stosowane przy udzielaniu zamówienia.7.5. Instytucji zamawiającej nie wiąże z podwykonawcami i/lub niezależnymi usługodawcami żaden stosunek umowny.7.6. Usługodawca ponosi odpowiedzialność za czynności, uchybienia oraz zaniedbania swoich podwykonawców i/lub niezależnych usługodawców i ich przedstawicieli lub pracowników, tak jak gdyby były to czynności, uchybienia lub zaniedbanie jego samego, jego przedstawicieli lub pracowników. Zatwierdzenie przez instytucję zamawiającą podzlecenia jakiejkolwiek części zamówienia lub zatrudnienia przez usługodawcę innych niezależnych usługodawców lub podwykonawców do świadczenia jakiejkolwiek części usług nie zwalnia usługodawcy z żadnego z jego obowiązków wynikających z zamówienia.7.7. Jeżeli podwykonawca lub niezależny usługodawca uznany zostanie przez instytucję zamawiającą lub osobę nadzorującą za niekompetentnego przy wykonywaniu swoich obowiązków, instytucja zamawiająca lub osoba nadzorująca mogą zażądać, aby usługodawca niezwłocznie zapewnił niezależnego usługodawcę lub podwykonawcę mającego kwalifikacje i doświadczenie wystarczające dla instytucji zamawiającej, lub aby sam podjął świadczenie usług.7.8. Jeżeli usługodawca zawiera umowę podzlecenia lub zatrudnia niezależnego usługodawcę bez uprzedniego zatwierdzenia, instytucja zamawiająca może natychmiast zastosować sankcje z tytułu naruszenia umowy w sprawie zamówienia, określone w art. 40 i 41, bez konieczności przekazania formalnego zawiadomienia,OBOWIĄZKI INSTYTUCJI ZAMAWIAJĄCEJArtykuł 8Dostarczenie informacji8.1. Instytucja zamawiająca jak najszybciej dostarcza usługodawcy wszelkie informacje i/lub dokumenty, które mogą dotyczyć wykonania zamówienia. Po zakończeniu świadczenia usług dokumenty te są zwracane instytucji zamawiającej.8.2. O ile jest to możliwe, instytucja zamawiająca zapewnia usługodawcy wszelką pomoc przy uzyskiwaniu informacji dotyczących zamówienia, których usługodawca może rozsądnie zażądać w celu wykonania zamówienia.Artykuł 9Pomoc w sprawie przepisów lokalnych9.1. Usługodawca może zwrócić się do instytucji zamawiającej o pomoc przy uzyskaniu teksów ustaw, rozporządzeń oraz informacji dotyczących lokalnych zwyczajów oraz przepisów administracyjnych w kraju, w którym mają być świadczone usługi mogące mieć wpływ na usługodawcę w związku z wykonywaniem jego obowiązków wynikających z zamówienia. Instytucja zamawiająca może zapewnić usługodawcy żądaną pomoc na jego koszt.9.2. Z zastrzeżeniem przepisów ustawowych i wykonawczych w sprawie zagranicznej siły roboczej państwa, w którym mają być świadczone usługi, instytucja zamawiająca podejmuje niezbędne działania w celu umożliwienia uzyskania przez usługodawcę wszelkich wymaganych wiz i zezwoleń, w tym zezwoleń na pracę i pobyt dla personelu, którego usługi zarówno usługodawca jak i instytucja zamawiająca uważają za niezbędne, jak również zezwolenia na pobyt dla ich rodzin.9.3. Instytucja zamawiająca wydaje swoim urzędnikom, agentom oraz przedstawicielom wszelkie takie wskazówki, jakie mogą być niezbędne lub właściwe dla ułatwienia szybkiej i skutecznej realizacji usług.OBOWIĄZKI USŁUGODAWCYArtykuł 10Obowiązki ogólne10.1. Usługodawca przestrzega wszelkich przepisów ustawowych i wykonawczych obowiązujących w państwie instytucji zamawiającej i postępuje zgodnie z nimi oraz czuwa nad tym, aby jego personel, osoby pozostające na jego utrzymaniu oraz jego lokalni pracownicy również przestrzegali takich przepisów i postępowali zgodnie z nimi. Usługodawca zwalnia instytucję zamawiającą z wszelkich roszeń kierowanych przeciwko niej i występuje w postępowaniach prowadzonych przeciwko niej, wynikających z naruszenia przez niego samego, jego pracowników oraz osoby będące na jego utrzymaniu takich przepisów ustawowych i wykonawczych.10.2. Usługodawca wykonuje usługi dochowując należytej staranności, skutecznie i z dbałością oraz zgodnie z najlepszą praktyką zawodową i niniejszymi warunkami ogólnymi, zakresem wymagań i wskazówkami osoby nadzorującej.10.3. Usługodawca przestrzega wszelkich poleceń administracyjnych przekazanych przez osobę nadzorującą. W przypadku gdy usługodawca uzna, że wymagania polecenia administracyjnego wykraczają poza uprawnienia osoby nadzorującej lub zakres zamówienia, w terminie zawitym 30 dni od otrzymania takiego polecenia przekazuje osobie nadzorującej stosowne zawiadomienie wraz z uzasadnieniem. Takie zawiadomienie nie powoduje zawieszenia wykonania polecenia administracyjnego.10.4. Jeżeli usługodawca lub którykolwiek z jego podwykonawców, niezależnych usługodawców lub pracowników zaoferuje lub też zgodzi się zaoferować bądź wręczyć którejkolwiek osobie jakąkolwiek korzyść majątkową, prezent, gratyfikację lub prowizję jako zachętę lub wynagrodzenie za podjęcie lub zaprzestanie podejmowania jakichkolwiek działań w związku z zamówieniem lub inną umową zawartą z instytucją zamawiającą, lub za poparcie lub odmowę poparcia dla jakiejkolwiek osoby w związku z zamówieniem lub jakąkolwiek inną umową zawartą z instytucją zamawiającą, instytucja zamawiająca, bez naruszania uprawnień nabytych przez usługodawcę z tytułu zamówienia, może wypowiedzieć umowę w sprawie zamówienia, stosując art. 40 i 41.10.5. Usługodawca traktuje wszystkie dokumenty i informacje otrzymane w związku z zamówieniem jako prywatne i poufne. Nie może ogłosić ani ujawnić żadnych szczegółów zamówienia bez uprzedniej pisemnej zgody instytucji zamawiającej lub osoby nadzorującej, uzyskanej po konsultacjach z instytucją zamawiającą, chyba że jest to konieczne do wykonania zamówienia. W przypadku braku zgody w sprawie ogłoszenia czy ujawnienia danych do celów zamówienia, decyzja instytucji zamawiającej jest ostateczna.10.6. Jeżeli usługodawca jest przedsięwzięciem typu joint venture lub konsorcjum utworzonym przez dwie osoby lub więcej, wszystkie takie osoby są solidarnie odpowiedzialne za wykonanie zamówienia, zgodnie z prawem państwa instytucji zamawiającej oraz, na żądanie instytucji zamawiającej, wskazują jedną spośród takich osób jako głównego przedstawiciela upoważnionego do zaciągania zobowiązań wiążących przedsięwzięcie typu joint venture lub konsorcjum. Skład lub struktura przedsięwzięcia typu joint venture lub konsorcjum nie mogą być zmienione bez uprzedniej pisemnej zgody instytucji zamawiającej.Artykuł 11Kodeks postępowania11.1. Usługodawca przez cały czas postępuje lojalnie i bezstronnie jako zaufany doradca instytucji zamawiającej, zgodnie z zasadami i/lub kodeksem postępowania przyjętymi w jego zawodzie, jak również z zachowaniem dyskrecji. W szczególności powstrzymuje się od składania publicznych oświadczeń dotyczących projektu lub usług, bez uprzedniej zgody instytucji zamawiającej i od angażowania się w działalność sprzeczną z jego zobowiązaniami wobec instytucji zamawiającej, wynikającymi z zamówienia. W żadnym wypadku usługodawca bez uprzedniej pisemnej zgody instytucji zamawiającej nie może zaciągać w jej imieniu zobowiązań i powinien, o ile jest to stosowne, poinformować o tym osoby trzecie.11.2. W trakcie wykonywania zamówienia usługodawca oraz jego pracownicy respektują zwyczaje polityczne, kulturowe i religijne obowiązujące w państwie instytucji zamawiającej.11.3. Wynagrodzenie usługodawcy wynikające z zamówienia stanowi jego jedyne wynagrodzenie w związku z zamówieniem i ani on, ani jego personel nie mogą przyjmować żadnych prowizji, upustów, świadczeń, płatności pośrednich lub innej zapłaty w związku z lub w odniesieniu do, lub w wykonywaniu przez nich obowiązków wynikających z zamówienia.11.4. Usługodawca nie czerpie korzyści, czy to bezpośrednio czy pośrednio, z jakichkolwiek tantiem, gratyfikacji lub prowizji z tytułu korzystania z lub w związku z zamówieniem lub projektem, z jakiegokolwiek opatentowanego lub chronionego przedmiotu lub procesu, chyba że instytucja zamawiająca upoważni go do tego na piśmie.11.5. W trakcie wykonywania zamówienia oraz po jego zakończeniu usługodawca oraz jego pracownicy dochowują tajemnicy zawodowej. W związku z tym ani usługodawca, ani personel zatrudniony przez niego, z wyjątkiem uzyskania uprzedniej pisemnej zgody instytucji zamawiającej, nie mogą nigdy przekazać jakiejkolwiek osobie lub podmiotowi jakichkolwiek poufnych informacji, które zostały im ujawnione lub które odkryli, ani też ujawniać publicznie informacji dotyczących zaleceń określonych w trakcie lub w wyniku świadczenia usług. Ponadto nie mogą wykorzystywać na szkodę instytucji zamawiającej przekazanych im informacji ani wyników badań, testów lub prac badawczych prowadzonych w trakcie i w celu wykonania zamówienia.Artykuł 12Niezależność12.1. Usługodawca powstrzymuje się od nawiązywania jakichkolwiek stosunków, które mogłyby podważać jego niezależność bądź niezależność jego personelu. Jeżeli usługodawca nie zachowa takiej niezależności, instytucja zamawiająca, bez uszczerbku dla odszkodowania za wszelką szkodę, której mogła doznać z tego tytułu, może natychmiast wypowiedzieć umowę w sprawie zamówienia bez przekazywania formalnego zawiadomienia.12.2. Po zawarciu lub rozwiązaniu umowy w sprawie zamówienia usługodawca ogranicza swoją rolę w związku z projektem do świadczenia usług. Bez pisemnego zezwolenia instytucji zamawiającej usługodawca lub każdy inny wykonawca, usługodawca bądź dostawca, z którym usługodawca jest powiązany lub stowarzyszony, są wykluczeni z realizacji prac, dostaw lub innych usług na rzecz projektu w jakimkolwiek charakterze, w tym ze składania oferty przetargowej dotyczącej jakiejkolwiek części projektu.Artykuł 13Specyfikacje i projekty13.1. Usługodawca przygotowuje wszystkie specyfikacje i projekty wykorzystując przyjęte i powszechnie stosowane systemy uznane przez instytucję zamawiającą oraz biorąc pod uwagę najnowsze kryteria projektowania.13.2. Usługodawca zapewnia przygotowanie specyfikacji i projektów oraz wszelkiej dokumentacji dotyczącej dostarczenia towarów i usług dla projektu w sposób bezstronny, tak aby wspomagać konkurencyjność ofert przetargowych.Artykuł 14Przejęcie świadczeń14.1. Usługodawca zwalnia z oraz chroni instytucję zamawiającą, jej przedstawicieli i pracowników przed wszelkimi postępowaniami sądowymi, roszczeniami, stratami lub szkodami powstałymi z powodu jakiegokolwiek działania lub zaniechania ze strony usługodawcy przy świadczeniu usług, w tym jakiegokolwiek naruszenia wszelkich przepisów prawa lub praw osób trzecich, związanych z patentami, znakami towarowymi lub innymi formami własności intelektualnej, takimi jak prawa autorskie.14.2. Usługodawca zwalnia z oraz chroni instytucję zamawiającą, jej przedstawicieli i pracowników przed wszelkimi postępowaniami sądowymi, roszczeniami, stratami lub szkodami powstałymi z powodu jakichkolwiek uchybień usługodawcy w wykonywaniu przez niego jego obowiązków wynikających z art. 10, pod warunkiem że:a) instytucja zamawiająca powiadomi usługodawcę o takich postępowaniach sądowych, roszczeniach, stratach lub szkodach w ciągu 30 dni od powzięcia o nich wiadomości;b) odpowiedzialność usługodawcy wynikająca z art. 14 jest ograniczona do kwoty podanej w warunkach szczególnych; ograniczenia tego nie stosuje się w odniesieniu do postępowań sądowych, roszczeń, strat lub szkód wywołanych z winy umyślnej usługodawcy;c) odpowiedzialność usługodawcy wynikająca z art. 14 jest ograniczona do postępowań sądowych, roszczeń, strat lub szkód bezpośrednio wynikających z niewypełnienia obowiązków wynikających z zamówienia i nie obejmuje odpowiedzialności za nieprzewidziane okoliczności, bezpośrednio lub pośrednio związane z takim niewypełnieniem obowiązków.14.3. W przypadku niewypełnienia jego zobowiązań wynikających z zamówienia, dostawca, na żądanie instytucji zamawiającej i na własny koszt, usuwa każdą wadę dotyczącą świadczonych usług.14.4. Niezależnie od innych przepisów art. 14, usługodawca nie ponosi odpowiedzialności za jakiekolwiek postępowanie sądowe, roszczenia, straty lub szkody, spowodowane przez:a) instytucję zamawiającą, która nie podjęła działań w odpowiedzi na zalecenia usługodawcy, pominęła jakikolwiek akt, decyzję lub zalecenie usługodawcy lub wymagała od usługodawcy wykonania decyzji lub zalecenia, z którym usługodawca się nie zgadzał lub co do którego wyrażał poważane zastrzeżenia; lubb) niewłaściwą realizację wskazówek usługodawcy przez przedstawicieli, pracowników lub niezależnych wykonawców instytucji zamawiającej.14.5. Usługodawca ponosi odpowiedzialność za jakiekolwiek naruszenie jego zobowiązań wynikających z zamówienia przez taki okres po zakończeniu świadczenia usług, jaki może zostać określony na mocy prawa właściwego dla zamówienia.Artykuł 15Ustalenia dotyczące ochrony medycznej i ubezpieczeń15.1. Zatrudnienie usługodawcy przez instytucję zamawiającą jest uzależnione od dostarczenia instytucji zamawiającej zadawalających ją dowodów na to, że usługodawca i/lub jego personel są w dobrym stanie zdrowia i nie cierpią z powodu jakiejkolwiek niezdolności, która mogłaby uniemożliwić świadczenie usług. Instytucja zamawiająca może zażądać, aby przed wyjazdem ze swojego miejsca zwykłego pobytu usługodawca i/lub jego personel świadczący usługi przeszli badania lekarskie przeprowadzone przez kwalifikowanego lekarza oraz aby jak najszybciej dostarczyli zamawiającemu świadectwa lekarskie przeprowadzenia takich badań.15.2. Na czas trwania zamówienia usługodawca uzyskuje dla siebie oraz innych osób zatrudnionych przez niego w ramach zamówienia ubezpieczenie medyczne. Z wyjątkiem ustaleń zawartych w zamówieniu, instytucja zamawiająca nie ponosi żadnej odpowiedzialności z tytułu kosztów leczenia poniesionych przez usługodawcę.15.3. Instytucja zamawiająca nie przyjmuje na siebie żadnej odpowiedzialności z tytułu jakichkolwiek ubezpieczeń na wypadek śmierci, zdrowotnych, wypadkowych, podróżnych oraz innych ubezpieczeń, które mogą być konieczne lub pożądane dla personelu usługodawcy lub jego podwykonawców, bądź też innych niezależnych usługodawców w związku ze świadczonymi usługami, ani też z tytułu ubezpieczeń członków rodzin takich osób.15.4. W ciągu 20 dni od powiadomienia o zatwierdzeniu zamówienia usługodawca wykupuje i utrzymuje pełną polisę ubezpieczeniową od odpowiedzialności cywilnej na sumę do limitu podanego w warunkach szczególnych, obejmującą, od początku wykonywania zamówienia i przez cały czas jego trwania, następujące elementy:a) odpowiedzialność usługodawcy z tytułu choroby lub wypadku przy pracy jego pracowników, w tym koszty powrotu do kraju z powodu złego stanu zdrowia;b) straty lub szkody w sprzęcie instytucji zamawiającej wykorzystywanym do realizacji zamówienia;c) odpowiedzialność cywilną za spowodowanie wypadku w związku z realizacją zamówienia, którego ofiarami są osoby trzecie lub instytucja zamawiająca oraz pracownik instytucji zamawiającej;d) przypadkową śmierć lub trwałą niezdolność spowodowaną obrażeniami ciała doznanymi w trakcie realizacji zamówienia; oraze) takie inne ubezpieczenie, jakie może być określone w warunkach szczególnych jako wymagane przez ustawodawstwo kraju instytucji zamawiającej.15.5. Warunki szczególne mogą również zawierać wymóg, aby usługodawca ubezpieczył się od straty lub szkody w rzeczach osobistego użytku należących do jego pracowników oraz ich rodzin znajdujących się w państwie instytucji zamawiającej.15.6. Na każde żądanie instytucji zamawiającej lub osoby nadzorującej usługodawca dostarcza dowód potwierdzający ubezpieczenie oraz dokonywanie regularnych płatności składek ubezpieczeniowych.Artykuł 16Własność sprawozdań i dokumentów16.1. Wszystkie sprawozdania oraz dane takie jak mapy, diagramy, rysunki, specyfikacje, plany, dane statystyczne, obliczenia oraz dokumentacja uzupełniająca lub materiały nabyte, skompilowane lub przygotowane przez usługodawcę w związku z wykonaniem zamówienia są poufne i stanowią wyłączną własność instytucji zamawiającej. Usługodawca przekazuje instytucji zamawiającej wszystkie takie dokumenty i dane po ukończeniu wykonywania zamówienia. Usługodawca może zatrzymać kopie takich dokumentów i danych, lecz bez uprzedniej pisemnej zgody instytucji zamawiającej nie może wykorzystać ich do celów niezwiązanych z jego zamówieniem.16.2. Świadcząc usługi na rzecz innych bez uprzedniej pisemnej zgody instytucji zamawiającej, usługodawca nie publikuje artykułów dotyczących usług ani też nie nawiązuje do nich, jak również nie wyjawia informacji uzyskanych od instytucji zamawiającej.CHARAKTER USŁUGArtykuł 17Zakres usług17.1. Usługodawca świadczy usługi na podstawie zamówienia zgodnie z zakresem wymagań.17.2. Zamówienie może obejmować jedno lub więcej spośród następujących zadań:- określenie projektu i studium celu,- badania ekonomiczne lub rynkowe,- wstępne badanie wykonalności i/lub badanie wykonalności projektu,- badanie realizacji projektu (wstępny lub szczegółowy projekt i, o ile jest to stosowne, ostateczny projekt realizacji, przygotowanie dokumentacji przetargowej),- nadzór nad projektem,- zarządzanie realizacją projektu,- dostarczenie personelu,- inne formy pomocy technicznej.17.3. Warunki szczególne określają zakres wymagań, które obejmują między innymi:a) przedmiot i zakres zamówienia;b) stopień dokładności, który ma zostać osiągnięty, oraz poszczególne etapy lub części usług; orazc) rodzaj i treść sprawozdań, zestawień, planów, obliczeń, pomiarów, specyfikacji, szacunków oraz jakichkolwiek innych dokumentów, które usługodawca ma sporządzić po zakończeniu każdej fazy lub części badań oraz po zakończeniu całego badania.17.4. W przypadku gdy zamówienie dotyczy pomocy technicznej świadczonej na rzecz instytucji zamawiającej i/lub osoby nadzorującej, usługodawca pełni funkcję doradczą na rzecz instytucji zamawiającej i/lub osoby nadzorującej w odniesieniu do wszystkich technicznych aspektów projektu, jakie mogą pojawić się w trakcie jego realizacji. Usługodawca nie jest upoważniony do podejmowania decyzji.17.5. W przypadku gdy zamówienie dotyczy zarządzania realizacją projektu, zgodnie z ustawodawstwem państwa instytucji zamawiającej oraz z zastrzeżeniem uprawnień osoby nadzorującej, usługodawca przyjmuje na siebie wszystkie zadania związane z nadzorem nad realizacją projektu.17.6. Jeżeli zgodnie z warunkami szczególnymi wymaga się, aby usługodawca przygotował dokumentację przetargową, dokumentacja ta zawiera wszystkie dokumenty niezbędne do przeprowadzenia konsultacji z odpowiednimi wykonawcami, producentami i dostawcami oraz dla przygotowania oferty przetargowej w celu wykonania robót lub realizacji dostaw lub świadczenia usług objętych przetargiem. Instytucja zamawiająca dostarcza usługodawcy informacje niezbędne do sporządzenia części administracyjnej dokumentacji przetargowej.17.7. W przypadku gdy zamówienie dotyczy nadzoru nad projektem, usługodawcy powierza się kierowanie etapem realizacji projektu.17.8. Bez względu na art. 12.2, usługodawcy odpowiedzialnemu za etap badań i/lub opracowywania projektu można powierzyć świadczenie dalszych usług związanych z zarządzaniem i nadzorem nad projektem, w tym zapewnienie pomocników technicznych.Artykuł 18Dostarczanie personelu18.1. W przypadku gdy zamówienie dotyczy dostarczenia personelu dla realizacji projektu, usługodawca dostarcza, w formie pomocy technicznej w roli doradców i/lub zarządzających, taki personel w określonych obszarach związanych z realizacją projektu. Personel ten podlega bezpośrednio osobie nadzorującej.18.2. Usługi są świadczone przez personel wskazany w zamówieniu i w okresach w nim określonych. Po uzyskaniu uprzedniej zgody instytucji zamawiającej, usługodawca może dokonywać drobnych korekt w takich okresach, jakie mogą być stosowne dla zapewnienia skutecznego świadczenia usług, pod warunkiem że takie korekty nie skutkują płatnościami dokonywanymi w ramach zamówienia zwiększającymi jego wartość.18.3. Usługodawca ponosi odpowiedzialność za jakość personelu, który oddaje do dyspozycji instytucji zamawiającej.18.4. Usługodawca nie dokonuje zmian w personelu bez uprzedniej zgody instytucji zamawiającej. Usługodawca zapewnia jednak zastępstwo osoby o przynajmniej równorzędnych kwalifikacjach i doświadczeniu i która może być zaakceptowana przez instytucję zamawiającą, jeżeli:a) pracownik z powodu choroby lub wypadku nie jest w stanie dalej świadczyć usług;b) instytucja zamawiająca uzna osobę wskazaną w umowie za niekompetentną lub nieodpowiednią do wykonywania obowiązków wynikających z zamówienia;c) z jakichkolwiek innych powodów będących poza kontrolą usługodawcy konieczne jest zastąpienie którejkolwiek osoby z jego personelu.18.5. Wynagrodzenie, które ma być wypłacane danej osobie, która zastępuje inną, nie przekracza wynagrodzenia, jakie przypadałoby do zapłaty osobie zastąpionej.18.6. Z wyjątkiem zastępstwa spowodowanego śmiercią lub w przypadku, gdy instytucja zamawiająca zażąda zastępstwa nieprzewidzianego w zamówieniu, usługodawca ponosi wszystkie dodatkowe koszty związane z lub koszty uboczne wynikające z takiego zastępstwa. Koszty te obejmują koszty podróży powrotnej zastąpionego pracownika i jego rodziny oraz, jeżeli jest to konieczne, wydatki wynikające z potrzeby jednoczesnego utrzymania w miejscu pracy pracownika, który ma być zastąpiony i jego zastępcy.Artykuł 19Pracownicy i sprzęt19.1. Pracownicy, których usługodawca wykorzystuje w celu wykonania zamówienia, są zatwierdzani przez instytucję zamawiającą. Warunki szczególne określają minimalny poziom przeszkolenia, kwalifikacji oraz doświadczenia personelu usługodawcy i, o ile jest to stosowne, wymagane specjalizacje.19.2. Referencje i/lub życiorysy każdego z członków personelu usługodawcy, który ma być zatrudniony w ramach zamówienia, są przedkładane instytucji zamawiającej do zatwierdzenia wraz z ofertą przetargową usługodawcy w przypadku przeprowadzenia procedury przetargowej albo, w innych przypadkach, przed udzieleniem zamówienia.19.3. W ciągu 30 dni od wyznaczenia usługodawcy lub złożenia dokumentu, w trybie ust. 19.2, w zależności od przypadku, instytucja zamawiająca powiadamia o swoim zatwierdzeniu lub jego odmowie.19.4. Personel zatwierdzony przez instytucję zamawiającą rozpoczyna wykonywanie swoich obowiązków w dniu lub w okresie ustanowionym w warunkach szczególnych lub, w innym przypadku, w dniu lub w okresach, o których instytucja zamawiająca powiadamia usługodawcę.19.5. O ile warunki szczególne nie stanowią inaczej, personel usługodawcy mieszka w pobliżu miejsca pracy. W przypadku gdy część usług ma być świadczona poza państwem instytucji zamawiającej, usługodawca przekazuje osobie nadzorującej imiona i nazwiska oraz kwalifikacje personelu oddelegowanego do świadczenia tej części usług oraz powiadamia ją o używanym sprzęcie.19.6. Usługodawca:a) w ciągu 15 dni od udzielenia zamówienia przekazuje osobie nadzorującej proponowany harmonogram oddelegowania personelu, wykaz ich obowiązków oraz wykaz sprzętu, z którego zamierza korzystać w celu świadczenia usług;b) w odpowiednim czasie powiadamia osobę nadzorującą o terminie przyjazdu i odjazdu każdego z członków personelu;c) odpowiednio wcześnie przedkłada osobie nadzorującej do zatwierdzenia wniosek o jakąkolwiek zmianę personelu oraz o jakiekolwiek zmiany w pierwotnym harmonogramie lub zmianie sprzętu.19.7. Usługodawca stosuje wszelkie niezbędne środki w celu nieprzerwanego zapewnienia swojemu personelowi wymaganego sprzętu umożliwiającego mu wykonywanie określonych obowiązków, w warunkach, które najbardziej sprzyjają wydajnej pracy.Artykuł 20Stażyści20.1. W trakcie wykonywania zamówienia usługodawca zapewnia szkolenia dla stażystów przypisanych mu przez instytucję zamawiającą na podstawie zamówienia.20.2. Szkolenia prowadzone przez usługodawcę dla takich stażystów nie nadają im statusu pracowników usługodawcy. Muszą oni jednak stosować się do poleceń wydawanych przez usługodawcę oraz przepisów art. 11, tak jak gdyby byli jego pracownikami. Na podstawie uzasadnionego wniosku złożonego na piśmie usługodawca może uzyskać zastępstwo któregokolwiek spośród stażystów, którego praca lub postępowanie nie są zadowalające.20.3. O ile zamówienie nie stanowi inaczej, wynagrodzenie stażystów oraz koszty podróży i zakwaterowania, a także wszystkie inne wydatki poniesione przez stażystów są pokrywane przez instytucję zamawiającą.20.4. W odstępach kwartalnych usługodawca przekazuje instytucji zamawiającej sprawozdanie na temat szkolenia. Bezpośrednio przed zakończeniem świadczenia usług usługodawca sporządza sprawozdanie o rezultatach szkolenia oraz ocenę kwalifikacji uzyskanych przez stażystów mając na uwadze ich przyszłe zatrudnienie. Forma takich sprawozdań oraz procedura ich przedstawiania są określane w warunkach szczególnych.WYKONANIE ZAMÓWIENIAArtykuł 21Polecenie rozpoczęcia wykonywania zamówienia21.1. Instytucja zamawiająca ustala dzień, w którym ma się rozpocząć wykonanie zamówienia, i powiadamia o tym usługodawcę albo w zawiadomieniu o udzieleniu zamówienia, albo w poleceniu administracyjnym wydanym przez osobę nadzorującą.21.2. Dzień rozpoczęcia wykonania przypada nie później niż 180 dni po zawiadomieniu o udzieleniu zamówienia, chyba że strony uzgodniły inaczej.21.3. W przypadku gdy przygotowano usługi, które mają być świadczone poza państwem instytucji zamawiającej, w odniesieniu do takich usług wykonywanie zamówienia rozpoczyna się w terminie rzeczywistego rozpoczęcia ich świadczenia, który nie może poprzedzać dnia ustalonego przez instytucję zamawiającą.Artykuł 22Termin wykonania22.1. Termin wykonania jest określany w zamówieniu i biegnie od dnia ustalonego zgodnie z art. 21.1, bez uszczerbku dla możliwości przedłużenia terminu na mocy art. 23.22.2. Jeżeli poczyniono przygotowania dotyczące osobnych terminów wykonania odnoszących się do osobnych partii usług, terminów takich nie łączy się w przypadkach, gdy jednemu usługodawcy przyznano więcej niż jedną partię.22.3. Jeżeli w przypadku projektów dotyczących współpracy technicznej obejmujących wiele lat warunki szczególne określają kilka okresów umownych, termin wykonania jest ustalany przy uwzględnieniu przepisów art. 31, a strony są związane tylko pierwszym terminem. Z wyjątkiem sytuacji, w których jedna ze stron chce wypowiedzieć umowę w sprawie zamówienia po upłynięciu danego okresu umownego, umowa w sprawie zamówienia jest odnawiana poprzez klauzule dodatkowe uzgadniane na końcu każdego okresu i określające środki, które mają być przyjęte przez usługodawcę. Wynagrodzenie za nowy okres jest ustalane na podstawie zasad określonych w zamówieniu.22.4. Strona niezamierzająca odnawiać umowy na dalszy okres umowny musi zawiadomić o tym drugą stronę nie później niż 90 dni przed wygaśnięciem bieżącego okresu umownego.Artykuł 23Przedłużenie terminu wykonania23.1. Usługodawca może zwrócić się o przedłużenie terminu wykonania, jeżeli zaistniałe lub przewidywane opóźnienie w wykonaniu zamówienia nastąpiło z jednej z następujących przyczyn:a) dodatkowych lub uzupełniających usług zamówionych przez osobę nadzorującą;b) poleceń administracyjnych mających wpływ na termin zakończenia, innych niż te, które wynikają z uchybień usługodawcy;c) niewypełnienia przez instytucję zamawiającą jej zobowiązań wynikających z zamówienia;d) zawieszenia świadczenia usług, które nie jest spowodowane uchybieniem usługodawcy;e) siły wyższej;f) jakichkolwiek innych przyczyn określonych w niniejszych warunkach ogólnych, które nie są spowodowane uchybieniem usługodawcy.23.2. W ciągu 15 dni od powzięcia wiadomości o możliwym opóźnieniu usługodawca powiadamia osobę nadzorującą o swoim zamiarze wystąpienia z wnioskiem o przedłużenie terminu wykonania, które w jego opinii mu przysługuje, i w ciągu następnych sześćdziesięciu dni, o ile usługodawca i osoba nadzorująca nie uzgodnią inaczej, przekazuje osobie nadzorującej pełne i dokładne szczegóły wniosku, tak aby taki wniosek mógł być następnie zbadany.23.3. Osoba nadzorująca, przekazując usługodawcy pisemne zawiadomienie po odbyciu stosownych konsultacji z instytucją zamawiającą i, o ile to jest stosowne, z usługodawcą, jeżeli jest to uzasadnione, dokonuje przedłużenia terminu wykonania, na przyszłość lub ze skutkiem wstecznym, lub też powiadamia usługodawcę, że nie jest on uprawniony do przedłużenia.Artykuł 24Opóźnienia w wykonaniu24.1. Jeżeli usługodawca nie wykonuje usług w terminie(-ach) ustalonym(-ch) w zamówieniu, instytucja zamawiająca, bez formalnego zawiadomienia i bez uszczerbku dla innych dostępnych jej środków zaradczych wynikających z zamówienia, jest uprawniona do uzyskania kary umownej za każdy dzień lub jego część, jaka upłynie między końcem ustalonego terminu lub terminu wykonania przedłużonego na mocy z art. 23 a rzeczywistą datą zakończenia, według stawki i do maksymalnej wysokości kwoty określonej w warunkach szczególnych.24.2. Jeżeli instytucja zamawiająca jest uprawniona do otrzymania maksymalnej kwoty z tytułu ust. 24.1, po przekazaniu usługodawcy zawiadomienia może ona:a) wypowiedzieć umowę w sprawie zamówienia; orazb) zakończyć świadczenie usług na koszt usługodawcy.Artykuł 25Zawieszenie25.1. Osoba nadzorująca może nakazać usługodawcy zawieszenie świadczenia usług bądź ich części na taki okres lub okresy oraz w taki sposób, jaki osoba nadzorująca uzna za konieczny.25.2. Po przeprowadzeniu konsultacji z instytucją zamawiającą i usługodawcą osoba nadzorująca ustala takie przedłużenie terminu wykonania na rzecz usługodawcy, jakie uzna za słuszne i rozsądne w odniesieniu do jego żądania.25.3. Jeżeli okres zawieszenia przekracza sto osiemdziesiąt dni i zawieszenie nie wynika z uchybienia usługodawcy, usługodawca może w drodze zawiadomienia skierowanego do osoby nadzorującej zwrócić się o kontynuowanie świadczenia usług w ciągu trzydziestu dni lub wypowiedzieć umowę w sprawie zamówienia.Artykuł 26Zmiany26.1. Osoba nadzorująca ma prawo, bez dokonywania zmiany przedmiotu lub zakresu zamówienia, do nakazania wszelkich zmian w którejkolwiek części usług niezbędnych do właściwego zakończenia usług. Takie zmiany mogą obejmować rozbudowę, pominięcie, zastąpienie, zmiany w jakości, ilości, jak również określonej kolejności, metodzie lub harmonogramie świadczenia usług. Polecenie dokonania zmiany nie unieważnia zamówienia, lecz ewentualny finansowy skutek takich zmian jest wyceniany zgodnie z ust. 26.5 i 26.7.26.2. Z zastrzeżeniem poniższych przypadków zmian można dokonać jedynie na mocy polecenia administracyjnego:a) jeżeli z jakiegokolwiek powodu osoba nadzorująca uzna za konieczne wydanie ustnego polecenia, następnie jak najszybciej potwierdza je poleceniem administracyjnym;b) jeżeli usługodawca potwierdzi na piśmie polecenie ustne wydane zgodnie z ust. 26.2 lit. a) i potwierdzeniu temu osoba nadzorująca nie zaprzeczy niezwłocznie na piśmie, polecenie administracyjne jest uznawane za wydane w celu dokonania zmiany.26.3. Z zastrzeżeniem odmiennych przepisów ust. 26.2, przed wydaniem polecenia administracyjnego dokonania zmian osoba nadzorująca powiadamia usługodawcę o charakterze i formie takiej zmiany. Jak najszybciej po otrzymaniu takiego zawiadomienia usługodawca przedkłada osobie nadzorującej wniosek zawierający:a) opis usług, które mają być wykonane, lub kroki, jakie mają być podjęte oraz program realizacji; orazb) konieczne zmiany programu wykonania lub któregokolwiek zobowiązania usługodawcy wynikającego z zamówienia; orazc) korektę wartości zamówienia, zgodnie z zasadami określonymi w art. 26.26.4. Po otrzymaniu wniosku usługodawcy określonego w ust. 26.3 i po przeprowadzeniu stosownych konsultacji z instytucją zamawiającą oraz, o ile jest to stosowne, z usługodawcą, osoba nadzorująca jak najszybciej podejmuje decyzję o dokonaniu zmian. Jeżeli osoba nadzorująca zadecyduje, że zmiana ma być dokonana, wydaje polecenie administracyjne nakazujące dokonanie zmiany według cen i zgodnie z warunkami przedstawionymi we wniosku usługodawcy, określonym w ust. 26.3, lub tak jak zostały one zmienione przez osobę nadzorującą, zgodnie z ust. 26.5.26.5. Osoba nadzorująca ustala ceny za wszystkie zmiany nakazane przez nią, zgodnie z ust. 26.2 i 26.4 i według następujących zasad:a) w przypadku gdy zadanie ma podobny charakter i jest realizowane w podobnych warunkach jak to, które zostało wycenione w zestawieniu ilościowym lub cenniku, jest ono wyceniane według stawek i cen w nich podanych;b) w przypadku gdy zadanie nie ma podobnego charakteru lub nie jest realizowane w podobnych warunkach, stawki i ceny w zamówieniu wykorzystuje się jako podstawę do dokonania wyceny, o ile da się to uzasadnić; w przeciwnym wypadku osoba nadzorująca dokonuje słusznej wyceny;c) jeżeli charakter lub kwota jakiejkolwiek zmiany, odniesiona do charakteru lub kwoty całości zamówienia bądź też do jakiejkolwiek jego części, jest taka, że w opinii osoby nadzorującej jakakolwiek stawka lub cena zawarta w umowie dla jakiejkolwiek pozycji prac z uwagi na taką zmianę wydaje się być nieuzasadniona, osoba nadzorująca ustala taką stawkę lub cenę, jaką w danych okolicznościach uzna za rozsądną i właściwą;d) w przypadku gdy zmiana wynika z uchybienia lub naruszenia umowy w sprawie zamówienia przez usługodawcę, usługodawca ponosi wszystkie dodatkowe koszty wynikające z takiej zmiany.26.6. Po otrzymaniu polecenia administracyjnego z żądaniem dokonania zmiany usługodawca wprowadza ją i pozostaje przy tym związany niniejszymi warunkami ogólnymi, tak jak gdyby taka zmiana była ujęta w zamówieniu. Świadczenia usług nie opóźnia się z powodu oczekiwania na jakiekolwiek przedłużenie terminu ukończenia lub korekty wartości zamówienia. W przypadku gdy polecenie dokonania zmiany poprzedza korektę wartości zamówienia, usługodawca zachowuje dowody kosztów wprowadzenia zmiany i czasu poświęconego na jej dokonanie. Dowody te są udostępniane osobie nadzorującej do kontroli w każdym rozsądnym czasie.26.7. W przypadku gdy przy wstępnym odbiorze zwiększenie lub zmniejszenie łącznej wartości usług wynikające z polecenia administracyjnego lub z innych okoliczności, które nie zostało spowodowane uchybieniem usługodawcy, przekracza 15 % wartości zamówienia, po przeprowadzeniu konsultacji z instytucją zamawiającą i usługodawcą osoba nadzorująca ustala wszelkie dodatki lub redukcje kwoty wartości zamówienia jako konsekwencję zastosowania ust. 26.5. Ustalona w ten sposób suma opiera się na kwocie, o jaką zwiększenie lub zmniejszenie wartości usług przekracza 15 %. Instytucja zamawiająca i usługodawca są powiadamiani przez osobę nadzorującą o tej sumie, a wartość zamówienia jest odpowiednio korygowana.Artykuł 27Godziny pracyDni oraz godziny pracy usługodawcy w kraju instytucji zamawiającej są ustalane na podstawie przepisów ustawowych i wykonawczych oraz zwyczajów panujących w państwie instytucji zamawiającej oraz wymagań związanych ze świadczeniem usług.Artykuł 28Prawo do urlopu28.1. W przypadku gdy umowa przewiduje coroczny urlop, w okresie wykonywania zamówienia usługodawca jest uprawniony do corocznego urlopu na warunkach przedstawionych w art. 28.28.2. Wymiar corocznego urlopu wypoczynkowego ustalany jest w zamówieniu. Taki urlop jest przyznawany za każdy pełny okres sześciu miesięcy oraz za jakąkolwiek część kolejnego miesiąca, w ciągu którego usługodawca świadczy usługi. Coroczny urlop wypoczynkowy jest wykorzystywany w ciągu wykonywania zamówienia w czasie zatwierdzonym przez osobę nadzorującą.28.3. Uprawnienia do corocznego urlopu wypoczynkowego nie zamienia się na świadczenie pieniężne, chyba że, w opinii osoby nadzorującej, wymagania dotyczące świadczenia usług są takie, że coroczny urlop wypoczynkowy nie może być wykorzystany w okresie wykonywania zamówienia.28.4. Usługodawca nie jest uprawniony ani do urlopu zdrowotnego, ani okolicznościowego pod warunkiem jednak, że osoba nadzorująca zezwoli mu według swojego własnego uznania, ze względów okolicznościowych lub innych, na bezpłatny urlop w okresie wykonywania zamówienia.Artykuł 29InformacjeW każdym momencie na żądanie osoby nadzorującej usługodawca dostarcza jej informacje dotyczące usług i projektu. W tym celu usługodawca sporządza okresowe sprawozdania, których przedmiot i częstotliwość są określane w warunkach szczególnych. Trudności związane z realizacją lub technicznymi uchybieniami dotyczącymi zakresu wymagań stanowią przedmiot specjalnych sprawozdań.Artykuł 30Rejestry30.1. Usługodawca prowadzi dokładne i systematyczne rejestry oraz księgi rachunkowe odnoszące się do świadczonych usług, w takiej formie i tak szczegółowo, jak jest przyjęte w jego zawodzie oraz tak, by były wystarczające do dokładnego ustalenia kosztów i wydatków określonych w art. 35, poniesionych przy świadczeniu usług.30.2. Usługodawca pozwala osobie nadzorującej na przeprowadzenie w rozsądnym czasie kontroli rejestrów i ksiąg rachunkowych dotyczących usług oraz na sporządzenie ich kopii, a także pozwala osobie nadzorującej lub jakiejkolwiek osobie upoważnionej przez nią na przeprowadzenie w rozsądnym czasie audytu takich rejestrów i ksiąg rachunkowych, zarówno w trakcie jak i po zakończeniu świadczenia usług.Artykuł 31Przedkładanie sprawozdań31.1. Bezpośrednio przed zakończeniem świadczenia usług usługodawca sporządza poufne sprawozdanie ogólne razem z, o ile jest to stosowne, finansową analizą projektu oraz krytycznym studium wszelkich ważniejszych problemów, które pojawiły się w trakcie wykonywania zamówienia.31.2. Sprawozdanie określone w ust. 31.1 przekazywane jest osobie nadzorującej w liczbie egzemplarzy podanej w warunkach szczególnych, nie później niż 60 dni po zakończeniu świadczenia usług przez usługodawcę. Sprawozdanie to nie jest wiążące dla instytucji zamawiającej.31.3. W przypadku gdy umowa jest realizowana etapami, realizacja każdego etapu wiąże się z przygotowaniem przez usługodawcę sprawozdania, chyba że warunki szczególne stanowią inaczej.31.4. Osoby inne niż osoba nadzorująca, którym mają być przesyłane sprawozdania i dokumenty określone w art. 29 i 31, oraz terminy, w jakich usługodawca je przekazuje, określane są w warunkach szczególnych. Terminy te uwzględniają okresy podane w warunkach szczególnych potrzebne do zbadania i zatwierdzenia lub odrzucenia sprawozdań i dokumentów przez instytucję zamawiającą.Artykuł 32Zatwierdzenie sprawozdań i dokumentów32.1. Zatwierdzenie przez instytucję zamawiającą sprawozdań i dokumentów sporządzonych i przekazanych przez usługodawcę stanowi poświadczenie tego, że są one zgodne z warunkami zamówienia.32.2. W terminie podanym w warunkach szczególnych instytucja zamawiająca powiadamia usługodawcę o swojej decyzji dotyczącej dokumentów lub sprawozdań, które zostały jej przekazane, podając uzasadnienie w przypadku odrzucenia sprawozdania lub dokumentów lub gdy żąda dokonania poprawek.32.3. W przypadku gdy sprawozdanie lub dokument są zatwierdzane przez instytucję zamawiającą z zastrzeżeniem poprawek, które mają być dokonane przez usługodawcę, instytucja zamawiająca wyznacza termin na dokonanie żądanych poprawek.32.4. W przypadku gdy zamówienie jest wykonywane etapami, realizacja każdego etapu zatwierdzana jest przez instytucję, która zamówiła etap poprzedni, chyba że etapy są realizowane równocześnie.PŁATNOŚCIArtykuł 33Przepisy ogólne33.1. Płatności dokonywane są w walucie lub walutach określonych w zamówieniu.33.2. Warunki administracyjne lub techniczne, którym podlegają płatności zaliczek, płatności wstępne i/lub końcowe, dokonywane zgodnie z art. 34–39, są określone w warunkach szczególnych.Artykuł 34Zaliczki34.1. Jeżeli warunki szczególne tak stanowią, zaliczki są przyznawane usługodawcy na jego wniosek za czynności związane ze świadczeniem usług jako zaliczka ryczałtowa umożliwiająca mu pokrycie wydatków wynikających z rozpoczęcia realizacji zamówienia.34.2. Z zastrzeżeniem warunków szczególnych, łączna kwota zaliczek nie może przekroczyć 20 % pierwotnej wartości zamówienia.34.3. Zaliczki nie przyznaje się przed:a) udzieleniem zamówienia;b) ustanowieniem przez usługodawcę na rzecz instytucji zamawiającej osobnego zabezpieczenia obejmującego całość zaliczki, w formie gwarancji bankowej, czeku bankierskiego, czeku potwierdzonego, kaucji złożonej przez towarzystwo ubezpieczeniowe lub przedsiębiorstwo ubezpieczające kaucje, nieodwołalnej akredytywy lub depozytu gotówkowego. Jeżeli zabezpieczenie ma być ustanowione w formie gwarancji bankowej, czeku bankierskiego lub kaucji, są one wystawiane przez bank, towarzystwo ubezpieczeniowe lub przedsiębiorstwo ubezpieczające kaucje, zatwierdzone przez instytucję zamawiającą, zgodnie z kryteriami uprawniającymi do uczestnictwa, stosowanymi przy udzielaniu zamówienia. W każdym przypadku zabezpieczenie jest ważne i pozostaje skuteczne przez przynajmniej sześćdziesiąt dni po przyjęciu końcowego sprawozdania.34.4. Usługodawca przeznacza zaliczkę wyłącznie na działalność związaną ze świadczeniem usług. W razie wykorzystania zaliczki przez usługodawcę do innych celów, podlega ona zwrotowi i staje się natychmiast wymagalna; usługodawcy nie wypłaca się żadnych dalszych zaliczek.34.5. Jeśli zabezpieczenie zaliczek straci ważność a usługodawca nie przedłuży go, instytucja zamawiająca może albo potrącić kwotę równą kwocie zaliczki z płatności należnych w przyszłości usługodawcy z tytułu zamówienia, albo, jeśli w opinii instytucji zamawiającej takiego potrącenia nie da się dokonać, może ona wypowiedzieć umowę w sprawie zamówienia.34.6. Jeżeli umowa ulega rozwiązaniu z jakiegokolwiek powodu, zabezpieczenia zaliczek mogą być natychmiast cofnięte w celu spłaty salda udzielonych zaliczek należnego ze strony usługodawcy, a gwarant nie może zwlekać z dokonaniem płatności ani wnosić sprzeciwu z jakiegokolwiek powodu.34.7. Zabezpieczenie zaliczek ustanowione w trybie art. 34 jest uwalniane w miarę zwracania zaliczek.34.8. Dalsze warunki i procedury dotyczące udzielania i zwrotu zaliczek są określone w warunkach szczególnych.Artykuł 35Procedura dokonywania płatności35.1. Usługodawca jest uprawniony do wstępnych płatności lub do płatności końcowego salda, zgodnie z procedurami, harmonogramami i terminami określonymi w zamówieniu, w miarę świadczenia i przyjmowania usług.35.2. Wynagrodzenie za części danego miesiąca jest określane na podstawie dziennych stawek wynoszących jedną trzydziestą odpowiadającej jej miesięcznej ceny jednostkowej. Odliczenie z tytułu jakiegokolwiek niepełnego świadczenia usług jest dokonywane na podstawie cen określonych w zamówieniu dla części usług, które nie zostały zrealizowane.35.3. W odniesieniu do tej części zamówienia, która opiera się na cenach łącznych i stałych lub cenach jednostkowych, wstępne płatności można przewidzieć jedynie w odniesieniu do zrealizowanych usług, a w przypadku części zamówienia opartej na zwrocie kosztów, uzależnione one są od przedłożenia stosownej dokumentacji uzupełniającej.35.4. Kwota wstępnej płatności nie przekracza 90 % wartości usług, do których się odnosi; pozostałe niewypłacone w ten sposób 10 % wypłacane jest jako saldo końcowe.35.5. Częstotliwość dokonywania wstępnych płatności ustalana jest w warunkach szczególnych. Według ogólnej zasady są one wypłacane co miesiąc lub po ukończeniu niektórych etapów lub części usług.35.6. Warunki, którym podlegają płatności za inne usługi powierzone usługodawcy, są ustalane w warunkach szczególnych.35.7. W odniesieniu do każdej płatności usługodawca przesyła instytucji zamawiającej cztery egzemplarze pisemnego wniosku o dokonanie płatności wraz z zestawieniem, do którego dołącza się kwity, faktury, vouchery oraz inne stosowne uzupełniające materiały dotyczące kwot przypadających do zapłaty za każdy miesiąc lub okres.35.8. W ciągu 30 dni od otrzymania wniosku o dokonanie wstępnej płatności jest on zatwierdzany lub zmieniany w taki sposób, aby w opinii osoby nadzorującej odzwierciedlał kwotę należną usługodawcy zgodnie z zamówieniem. W przypadkach gdy istnieje różnica zdań co do wartości danej pozycji, przeważające jest stanowisko osoby nadzorującej. Przy ustalaniu kwoty należnej usługodawcy osoba nadzorująca przekazuje instytucji zamawiającej i usługodawcy świadectwo wstępnej płatności na kwotę należną usługodawcy oraz powiadamia usługodawcę o usłudze, za jaką dokonywana jest płatność.35.9. Na podstawie świadectwa wstępnej płatności osoba nadzorująca może dokonać wszelkich korekt lub zmian każdego uprzedniego świadectwa wystawionego przez nią i ma prawo do zmiany wyceny lub wstrzymania wydania jakiegokolwiek świadectwa wstępnej płatności, jeżeli usługi lub jakakolwiek ich część nie były świadczone w sposób określony przez nią jako zadowalający.35.10. Płatność końcowego salda jest uzależniona od wywiązania się usługodawcy ze wszystkich jego obowiązków dotyczących wykonania wszystkich etapów lub części usług oraz od zatwierdzenia przez instytucję zamawiającą końcowego etapu lub części usług. Końcowa płatność jest dokonywana jedynie wówczas, gdy końcowe sprawozdanie i końcowe rozliczenie, które zostało wskazane jako takie, zostały przedłożone przez usługodawcę i zatwierdzone przez instytucję zamawiającą jako zadowalające. Jakakolwiek kwota, którą instytucja zamawiająca wypłaciła lub poleciła wypłacić zgodnie z art. 35, przekraczająca wynagrodzenie usługodawcy z tytułu zamówienia, jest zwracana instytucji zamawiającej przez usługodawcę w ciągu 30 dni od otrzymania przez usługodawcę zawiadomienia o takiej nadpłacie.35.11. Przekazując pisemne zawiadomienie usługodawcy instytucja zamawiająca może zawiesić w całości lub w części płatności jemu należne z tytułu zamówienia w przypadku zaistnienia i trwania któregokolwiek spośród następujących zdarzeń:a) uchybienia usługodawcy w realizacji zamówienia;b) jakiegokolwiek innego zdarzenia, za które na podstawie zamówienia odpowiedzialność ponosi usługodawca, a który, w opinii instytucji zamawiającej, stanowi przeszkodę lub rodzi ryzyko przeszkody w pomyślnym zakończeniu projektu lub zamówienia.Artykuł 36Podróże i transport36.1. O ile warunki szczególne nie stanowią inaczej, koszty podróży dla uprawnionych pracowników usługodawcy oraz ich małżonków i dzieci będących na ich utrzymaniu, w rozumieniu przepisów prawa kraju, w którym usługodawca ma zarejestrowane przedsiębiorstwo, ponoszone są przez instytucję zamawiającą. Koszty te ograniczone są do kosztów lotów odbywanych na najbardziej praktycznych bezpośrednich połączeniach między miejscem zwykłego pobytu a miejscem, w którym zamówienie ma być wykonane.36.2. Podróże lotnicze odbywają się klasą ekonomiczną. Podróże morskie, kolejowe lub rzeczne odbywają się pierwszą klasą. Koszt transportu bagażu uprawnionego personelu między miejscem zwykłego pobytu a miejscem, w którym zamówienie ma być wykonane, ponoszony jest przez instytucję zamawiającą, w ramach limitu ciężaru bagażu określonego w warunkach szczególnych.36.3. Warunki, na których koszty transportu dokumentów, sprzętu i materiałów mogą być ponoszone przez instytucję zamawiającą, określane są w warunkach szczególnych.36.4. We wszystkich przypadkach zwrot kosztów jest uzależniony od przedłożenia odpowiednich dokumentów.Artykuł 37Zmiana cen37.1. O ile warunki szczególne nie stanowią inaczej i z zastrzeżeniem przepisów ust. 37.4, ceny określone w zamówieniu są stałe i nie podlegają zmianom.37.2. W przypadku gdy ceny mogą być zmienione na mocy zamówienia, taka zmiana uwzględnia zmiany w cenach dotyczących istotnych lokalnych lub zewnętrznych czynników, które stanowiły podstawę do obliczenia ceny oferty przetargowej, takich jak siła robocza lub inne usługi. Szczegółowe zasady dotyczące zmian są przedstawione w warunkach szczególnych.37.3. Ceny zawarte w ofercie przetargowej usługodawcy są uznawane:a) za ustalone na podstawie warunków obowiązujących 30 dni przed ostatecznym terminem składania ofert przetargowych lub w przypadku zamówień z wolnej ręki w dniu zamówienia;b) za uwzględniające przepisy prawa i stosowne regulacje podatkowe mające zastosowanie w dniu odniesienia ustalonym w ust. 37.3 lit. a).37.4. W przypadku zmiany lub wprowadzenia po dacie podanej w ust. 37.3 ustawy, rozporządzenia, dekretu lub innych przepisów ustawowych, wykonawczych lub administracyjnych jakichkolwiek lokalnych lub publicznych władz, które powodują zmianę w stosunku umownym między stronami zamówienia, instytucja zamawiająca i usługodawca uzgadniają ze sobą sposób dalszego postępowania i w wyniku tych uzgodnień podejmują decyzję o:a) zmianie zamówienia; lubb) wypłacie odszkodowania przez jedną stronę na rzecz drugiej w celu skompensowania nierówności; lubc) o rozwiązaniu umowy w sprawie zamówienia na mocy porozumienia stron.37.5. W przypadku opóźnienia w świadczeniu usług, za które odpowiedzialność ponosi usługodawca, lub pod koniec terminu wykonania zmienionego w razie konieczności zgodnie z zamówieniem, nie dokonuje się dalszych zmian cen w ciągu trzydziestu dni przed zakończeniem świadczenia usług, z wyjątkiem zastosowania nowej indeksacji cen, jeżeli jest ona korzystna dla instytucji zamawiającej.Artykuł 38Płatności opóźnione38.1. Płatność na rzecz usługodawcy kwot należnych z tytułu każdego świadectwa wstępnej płatności oraz końcowego bilansu wystawionego przez osobę nadzorującą jest dokonywana przez instytucję zamawiającą w ciągu 90 dni od dnia dostarczenia zamawiającemu takiego świadectwa. W razie przekroczenia wskazanego terminu na dokonanie płatności usługodawca jest uprawniony do odsetek za opóźnienie obliczanych na zasadzie pro rata na podstawie liczby dni opóźnienia, według stawki określonej w warunkach szczególnych, z zastrzeżeniem maksymalnego terminu również w nich określonego. Usługodawca jest uprawniony do takiej płatności bez formalnego zawiadomienia i bez uszczerbku dla jakichkolwiek innych praw lub środków odwoławczych wynikających z zamówienia. W przypadku końcowego rozliczenia odsetki za opóźnienie są obliczane dziennie, według stawki określonej w warunkach szczególnych.38.2. Jakiekolwiek uchybienie warunkom płatności wynoszące ponad 120 dni od daty upłynięcia terminu ustalonego w ust. 38.1 uprawnia usługodawcę albo do niewykonania zamówienia, albo do wypowiedzenia umowy w sprawie zamówienia.Artykuł 39Płatności na rzecz osób trzecich39.1. Wszystkie polecenia wypłaty na rzecz osób trzecich mogą być realizowane jedynie po dokonaniu cesji, zgodnie z art. 6. Instytucję zamawiającą powiadamia się o cesji.39.2. Usługodawca ponosi wyłączną odpowiedzialność za ujawnienie cesjonariuszy.39.3. W przypadku dokonania wiążącego zajęcia majątku usługodawcy mającego wpływ na płatności należne mu z tytułu zamówienia, bez naruszania terminu określonego w art. 38, instytucja zamawiająca ma 30 dni, licząc od dnia, w którym otrzyma zawiadomienie o ostatecznym usunięciu przeszkody dla dokonania płatności, na rozpoczęcie dokonywania płatności na rzecz usługodawcy.NARUSZENIE I WYPOWIEDZENIE UMOWY W SPRAWIE ZAMÓWIENIAArtykuł 40Naruszenie umowy w sprawie zamówienia40.1. Każda ze stron narusza umowę w sprawie zamówienia, jeżeli nie wywiązuje się z któregokolwiek ze zobowiązań z niej wynikających.40.2. W przypadku naruszenia umowy w sprawie zamówienia strona poszkodowana z powodu naruszenia jest uprawniona do następujących środków:a) żądania naprawienia szkody; i/lubb) wypowiedzenia umowy w sprawie zamówienia.40.3. Naprawienie szkody może mieć formę:a) odszkodowania ogólnego; lubb) kary umownej.40.4. W każdym przypadku gdy instytucja zamawiająca jest uprawniona do uzyskania naprawienia szkody, może potrącić takie sumy z jakichkolwiek sum należnych usługodawcy lub z właściwego zabezpieczenia.40.5. Z zastrzeżeniem przepisów prawa państwa instytucji zamawiającej, instytucja zamawiająca jest uprawniona do uzyskania naprawienia jakiejkolwiek szkody, która ujawni się po wykonaniu zamówienia.Artykuł 41Wypowiedzenie przez instytucję zamawiającą41.1. Instytucja zamawiająca w każdej chwili i ze skutkiem natychmiastowym może wypowiedzieć umowę w sprawie zamówienia, z wyjątkiem sytuacji przewidzianych w ust. 41.2.41.2. O ile niniejsze warunki ogólne nie stanowią inaczej, instytucja zamawiająca może wypowiedzieć umowę w sprawie zamówienia z zachowaniem siedmiodniowego terminu wypowiedzenia w poniższych przypadkach:a) usługodawca nie świadczy usług w sposób zasadniczo zgodny z postanowieniami zamówienia;b) przez okres 14 dni po przekazaniu mu przez instytucję zamawiającą zawiadomienia o zawieszeniu dokonywania płatności w trybie art. 35.11 usługodawca nadal uchybia warunkom zamówienia;c) usługodawca w rozsądnym terminie nie zastosuje się do wezwania osoby nadzorującej nakazującego usunięcie zaniedbania lub należyte wywiązywanie się ze zobowiązań wynikających z zamówienia, co ma poważny wpływ na właściwe i terminowe świadczenie usług;d) usługodawca odmawia wykonania poleceń administracyjnych wydawanych przez osobę nadzorującą lub je zaniedbuje;e) usługodawca dokonuje cesji uprawnień i obowiązków wynikających z umowy w sprawie zamówienia lub zleca jej wykonanie podwykonawcy bez zgody instytucji zamawiającej;f) usługodawca znajduje się w stanie upadłości lub jest niewypłacalny, ustanowiono syndyka masy upadłości albo wykonawca jest w trakcie zawierania ugody z wierzycielami, albo jego działalność jest prowadzona przez powiernika, syndyka lub zarządcę na rzecz jego wierzycieli, bądź też jest postawiony w stan likwidacji;g) wydany został niekorzystny prawomocny wyrok w związku z naruszeniem przez usługodawcę zasad etyki zawodowej;h) wystąpienie jakiejkolwiek innej przeszkody prawnej uniemożliwiającej wykonanie zamówienia;i) wystąpienie zmiany organizacyjnej prowadzącej do zmiany osobowości i charakteru prawnego lub kontroli usługodawcy, chyba że taka zmiana jest odnotowana w zamówieniu;j) usługodawca nie utrzymuje swojej niezależności zgodnie z art. 12.1;k) usługodawca nie dokonuje wymaganego zabezpieczenia lub ubezpieczenia lub jeżeli osoba zapewniająca wcześniejsze zabezpieczenie lub ubezpieczenie nie jest w stanie wywiązać się ze swoich zobowiązań.41.3. Wypowiedzenie nie narusza żadnych innych uprawnień i kompetencji instytucji zamawiającej lub usługodawcy wynikających z zamówienia. Instytucja zamawiająca może następnie sama dokończyć świadczenie usług lub zawrzeć inną umowę z osobą trzecią na koszt usługodawcy. Odpowiedzialność usługodawcy za opóźnienia w ukończeniu wykonania wygasa, gdy instytucja zamawiająca wypowie umowę w sprawie zamówienia bez uszczerbku dla jakiegokolwiek zobowiązania, które w związku z tym powstało wcześniej.41.4. Po wypowiedzeniu umowy o zamówienie lub po tym, jak usługodawca otrzyma zawiadomienie o wypowiedzeniu, osoba nadzorująca poleca usługodawcy podjęcie natychmiastowych kroków w celu niezwłocznego i prawidłowego zakończenia świadczenia usługi i zmniejszenia kosztów do minimum.41.5. Jak najszybciej po wypowiedzeniu umowy o zamówienie osoba nadzorująca poświadcza wartość usług oraz wszystkich sum należnych usługodawcy, według stanu na dzień wypowiedzenia.41.6. Instytucja zamawiająca nie jest zobowiązana do dokonania jakichkolwiek dalszych płatności na rzecz usługodawcy do czasu ukończenia świadczenia usług, po czym instytucja zamawiająca jest uprawniona do uzyskania od usługodawcy zwrotu dodatkowych kosztów związanych ze świadczeniem usług lub spłaca saldo należne usługodawcy.41.7. Jeżeli instytucja zamawiająca wypowiada umowę w sprawie zamówienia, jest uprawniona do uzyskania od usługodawcy naprawienia jakiejkolwiek straty poniesionej przez nią do maksymalnej wysokości podanej w zamówieniu. Jeżeli żadna maksymalna kwota nie została podana, instytucja zamawiająca, bez uszczerbku dla innych środków odwoławczych przewidzianych w zamówieniu, jest uprawniona do uzyskania zwrotu części wartości zamówienia, która odpowiada wartości tej części usług, która z powodu niedopełnienia obowiązków przez usługodawcę nie mogła być w sposób zadowalający świadczona.41.8. W przypadku gdy wypowiedzenie nie jest spowodowane działaniem lub zaniechaniem usługodawcy, oprócz kwoty należnej mu za usługi, które już zostały wykonane, usługodawca jest uprawniony do wystąpienia z roszczeniem o wyrównanie poniesionych strat.Artykuł 42Wypowiedzenie przez usługodawcę42.1. Usługodawca może wypowiedzieć umowę w sprawie zamówienia z zachowaniem 14-dniowego terminu wypowiedzenia, jeżeli instytucja zamawiająca:a) nie dokonuje na rzecz usługodawcy płatności kwot należnych na mocy jakiegokolwiek świadectwa wystawionego przez osobę nadzorującą po wygaśnięciu terminu podanego w art. 38.2; lubb) pomimo ponawianych monitów uporczywie nie wywiązuje się ze swoich zobowiązań; lubc) wstrzymuje postęp świadczonych usług lub jakiejkolwiek ich części przez ponad 180 dni z przyczyn, które nie są wyszczególnione w zamówieniu lub nie obciążają usługodawcy.42.2. Wypowiedzenie nie narusza jakichkolwiek innych praw instytucji zamawiającej lub usługodawcy wynikających z zamówienia.42.3. W przypadku wypowiedzenia tego rodzaju instytucja zamawiająca pokrywa wszelkie straty lub szkody, których usługodawca mógł był doznać. Taka dodatkowa płatność nie może przekroczyć limitu, który musi być określony w zamówieniu.Artykuł 43Siła wyższa43.1. Żadnej ze stron nie uznaje się za niedotrzymującą warunków zamówienia lub naruszającą jej zobowiązania wynikające z zamówienia, jeżeli okoliczności mające charakter siły wyższej powstałe po terminie zawiadomienia o udzieleniu zamówienia lub terminie, gdy zamówienie staje się skuteczne, w zależności od tego, która data przypadnie wcześniej, uniemożliwią wywiązanie się z takich zobowiązań.43.2. Do celów niniejszego artykułu pojęcie "siły wyższej" oznacza strajki, lokauty bądź inne konflikty pracy, akty wrogie skierowane przeciwko państwu, wojny, wypowiedziane lub nie, blokady, powstania, bunty, epidemie, obsunięcia się ziemi, trzęsienia ziemi, burze, pioruny, powodzie, podmycia, niepokoje społeczne, wybuchy oraz wszelkie inne, podobne nieprzewidziane zdarzenia, które są poza kontrolą którejkolwiek ze stron, a których mimo należytej staranności którejkolwiek ze stron nie da się pokonać.43.3. Nie naruszając przepisów art. 24 i 41, usługodawca nie jest zobowiązany do wypłaty kary umownej, nie ma też podstaw do wypowiedzenia z powodu uchybień, jeżeli, i w takim też zakresie, w jakim opóźnienie w realizacji zamówienia lub inne naruszenie zobowiązań wynikających z zamówienia jest spowodowane siłą wyższą. Podobnie instytucja zamawiająca, bez względu na przepisy art. 38 i 42, nie jest zobowiązana do zapłaty odsetek za opóźnienie w płatnościach, za niewykonanie lub za wypowiedzenie przez usługodawcę z powodu uchybień, jeżeli, i w takim też zakresie, opóźnienie ze strony instytucji zamawiającej lub inne naruszenie jej zobowiązań jest spowodowane siłą wyższą.43.4. Jeżeli którakolwiek ze stron uzna, że wystąpiły jakiekolwiek okoliczności mające charakter siły wyższej, które mogą wpływać na wywiązanie się przez nią z jej zobowiązań, niezwłocznie powiadamia ona drugą stronę oraz osobę nadzorującą, przekazując szczegóły dotyczące charakteru, prawdopodobnego czasu trwania oraz spodziewanego efektu tych okoliczności. O ile osoba nadzorująca nie przekaże innych pisemnych instrukcji, usługodawca kontynuuje wykonywanie zobowiązań wynikających z zamówienia, o tyle, o ile jest to praktycznie możliwe, oraz szuka rozsądnych alternatywnych sposobów wywiązania się ze swoich zobowiązań, którym nie przeszkodziło zdarzenie mające charakter siły wyższej. Usługodawca nie stosuje alternatywnych sposobów, o ile osoba nadzorująca mu tego nie nakaże.43.5 Jeżeli w związku z przestrzeganiem wskazówek osoby nadzorującej lub zastosowaniem alternatywnych sposobów w trybie ust. 43.4 usługodawca ponosi dodatkowe koszty, ich wysokość jest poświadczana przez osobę nadzorującą.43.6. Jeżeli wystąpiły i nadal przez okres stu osiemdziesięciu dni utrzymują się okoliczności mające charakter siły wyższej, niezależnie od przedłużenia terminu wykonania zamówienia, które usługodawca mógł był z tego powodu otrzymać, każda ze stron jest uprawniona do wypowiedzenia umowy z zachowaniem 30-dniowego okresu wypowiedzenia. Jeżeli po upłynięciu 30 dni zdarzenie o charakterze siły wyższej nadal trwa, umowa ulega rozwiązaniu i w konsekwencji tego, zgodnie z prawem właściwym dla danego zamówienia, strony są zwolnione z dalszego wykonywania zamówieniaArtykuł 44Śmierć usługodawcy44.1. Jeśli usługodawca jest osobą fizyczną, umowa wygasa z mocy prawa w razie jego śmierci. Instytucja zamawiająca bada jednak każdą propozycję złożoną przez spadkobierców i osoby uprawnione, jeżeli powiadomią oni o swojej woli kontynuowania zamówienia. Decyzja instytucji zamawiającej jest przekazywana do wiadomości zainteresowanych w ciągu 30 dni od otrzymania takiej propozycji.44.2. W razie śmierci jednej lub kilku osób tworzących usługodawcę strony przyjmują między sobą sprawozdanie na temat postępu w świadczeniu usług, a instytucja zamawiająca podejmuje decyzję, czy wypowiedzieć, czy też kontynuować zamówienie, zgodnie ze zobowiązaniem poczynionym przez osoby pozostające przy życiu, jak i spadkobierców lub osoby uprawnione, w zależności od przypadku44.3. W przypadkach przewidzianych w ust. 44.1 i 44.2 osoby chcące kontynuować wykonywanie zamówienia powiadamiają o tym instytucję zamawiającą w ciągu 15 dni od daty śmierci.44.4. Z zastrzeżeniem odmiennych postanowień warunków szczególnych osoby te ponoszą solidarną odpowiedzialność za należyte wykonanie zamówienia w takim samym zakresie, jak zmarły wykonawca. Kontynuacja zamówienia podlega przepisom dotyczącym ustanowienia zabezpieczenia przewidzianego w niniejszych warunkach.ROZSTRZYGANIE SPORÓWArtykuł 45Rozstrzyganie sporów45.1. Instytucja zamawiająca oraz usługodawca dokładają wszelkich starań w celu ugodowego rozstrzygnięcia sporów dotyczących zamówienia, jakie mogą powstać między nimi lub między osobą nadzorującą a usługodawcą.45.2. Warunki szczególne określają:a) procedurę ugodowego rozstrzygania sporów;b) terminy, w których procedura ugodowego rozstrzygnięcia sporu może być wszczęta po przekazaniu drugiej stronie zawiadomienia o sporze, oraz maksymalny czas na osiągnięcie ugody, który nie może przekroczyć 120 dni od rozpoczęcia postępowania;c) terminy dla udzielenia pisemnej odpowiedzi na wniosek o rozstrzygnięcie sporu w drodze ugody lub na inne wnioski dopuszczone w trakcie stosowania tej procedury oraz konsekwencje nieprzestrzegania tych terminów.45.3. Gdy procedura ugodowego rozstrzygnięcia sporu się nie powiodła, strony mogą uzgodnić rozstrzygnięcie sporu przez osobę trzecią w drodze postępowania pojednawczego, w określonym terminie.45.4. Przyjęta procedura ugodowego lub pojednawczego rozstrzygnięcia sporu we wszystkich przypadkach obejmuje procedurę, w której druga strona jest powiadamiana o skargach i odpowiedziach.45.5. W przypadku braku ugodowego lub pojednawczego rozstrzygnięcia sporu w maksymalnych określonych terminach spór jest:a) rozstrzygany zgodnie z ustawodawstwem krajowym państwa instytucji zamawiającej, w przypadku zamówienia krajowego; orazb) rozstrzygany przez arbitraż, zgodnie z procedurą przyjętą przez Radę EWG, w przypadku zamówienia międzynarodowego.--------------------------------------------------ZAŁĄCZNIK VZASADY PROCEDURALNE ROZSTRZYGANIA SPORÓW POWSTAŁYCH W ZWIĄZKU Z ZAMÓWIENIAMI FINANSOWANYMI PRZEZ EUROPEJSKI FUNDUSZ ROZWOJU W KRAJACH I NA TERYTORIACH ZAMORSKICH (KTZ) W TRYBIE POSTĘPOWANIA POJEDNAWCZEGO I ARBITRAŻOWEGOSPIS TREŚCII. WPROWADZENIEArtykuł 1 – Zakres stosowaniaArtykuł 2 – DefinicjeArtykuł 3 – Wezwania i obliczanie terminówArtykuł 4 – Wyczerpanie wewnętrznych procedur administracyjnychArtykuł 5 – Postępowanie pojednawczeII. SĄDArtykuł 6 – Narodowość arbitrówArtykuł 7 – Liczba arbitrówArtykuł 8 – Wyznaczenie jednego arbitraArtykuł 9 – Wyznaczenie trzech arbitrówArtykuł 10 – Wyznaczenie przez organ wyznaczającyArtykuł 11 – Wyłączenie arbitraArtykuł 12 – Zmiana arbitraIII. POSTĘPOWANIE ARBITRAŻOWEArtykuł 13 – Przepisy ogólneArtykuł 14 – Prawo właściwe i zasady proceduralneArtykuł 15 – Język postępowaniaArtykuł 16 – Miejsce prowadzenia postępowaniaArtykuł 17 – Reprezentacja i pomocArtykuł 18 – Rozpoczęcie postępowania arbitrażowegoArtykuł 19 – Oświadczenie o żądaniachArtykuł 20 – Odpowiedź na żądaniaArtykuł 21 – Zmiany w żądaniach lub obronieArtykuł 22 – Zarzuty dotyczące właściwości sąduArtykuł 23 – Inne pisemne oświadczeniaArtykuł 24 – TerminyArtykuł 25 – DowodyArtykuł 26 – Postępowanie ustneArtykuł 27 – Tymczasowe środki ochronyArtykuł 28 – BiegliArtykuł 29 – Wyrok zaocznyArtykuł 30 – Zamknięcie rozprawyArtykuł 31 – Zrzeczenie się prawa do powoływania się na niniejsze zasady proceduralneIV. WYROKArtykuł 32 – DecyzjeArtykuł 33 – Czas, zakres, forma oraz skutek wyrokuArtykuł 34 – Wykonanie wyrokuArtykuł 35 – Ugoda lub inne podstawy do zakończenia postępowaniaArtykuł 36 – Wykładnia wyrokuArtykuł 37 – Sprostowanie wyrokuArtykuł 38 – Wyrok uzupełniającyArtykuł 39 – HonorariaArtykuł 40 – KosztyArtykuł 41 – DepozytI. WPROWADZENIEArtykuł 1Zakres stosowaniaSpory dotyczące zamówień finansowanych przez Europejski Fundusz Rozwoju (EFR), które zgodnie z postanowieniami warunków ogólnych oraz szczególnych warunków regulujących zamówienie mogą być rozstrzygane w postępowaniu pojednawczym lub arbitrażowym, rozstrzygane są zgodnie z niniejszymi zasadami proceduralnymi.Artykuł 2DefinicjeDo celów niniejszych zasad, o ile kontekst nie wskazuje inaczej, następujące słowa i wyrażenia mają przypisane im poniżej znaczenie:KTZ: kraje i terytoria zamorskie, które poprzez decyzję Rady są stowarzyszone z Europejską Wspólnotą Gospodarczą (EWG),Decyzja Rady: decyzja Rady 91/482/EWG z dnia 25 lipca 1991 r. w sprawie stowarzyszenia krajów i terytoriów zamorskich z EWG,Państwo Członkowskie: Państwo Członkowskie EWG,organ administracyjny: organ w danym KTZ zajmujący się rozstrzyganiem w drodze postępowania administracyjnego sporów wynikających z zamówień lub w związku z zamówieniami, których stroną jest instytucja zamawiająca,sąd: sąd arbitrażowy,organ wyznaczający: organ uzgodniony przez strony postępowania arbitrażowego lub, w przypadku braku takiej zgody, wskazany na podstawie niniejszych zasad proceduralnych jako organ wyznaczający arbitra,instytucja zamawiająca: państwo lub osoba prawna podlegająca przepisom prawa publicznego lub prywatnego, które udzielają zamówienia lub w imieniu których zamówienie zostaje udzielone,zamówienie: zamówienie finansowane przez EFR na wykonanie robót, realizację dostaw lub świadczenie usług,powód: strona, która wszczyna postępowanie arbitrażowe przekazując drugiej stronie wezwanie z wnioskiem o arbitraż i swoje żądania,pozwany: strona postępowania arbitrażowego, przeciwko której wnoszone są żądania,strona: w przypadku gdy jest użyte w związku z postępowaniem arbitrażowym – powód lub pozwany.Artykuł 3Wezwania i obliczanie terminów3.1. Wszystkie wezwania przewidziane przez niniejsze zasady przekazywane są listem poleconym lub osobiście, zawsze z opatrzonym datą zwrotnym potwierdzeniem odbioru. Wezwanie jest uznane za doręczone w dniu jego dostarczenia w wyżej opisany sposób.3.2. Do celów obliczania terminów na podstawie niniejszych zasad termin zaczyna biec w dniu następującym po dniu, w którym doręczono wezwanie, korespondencję lub wniosek. Jeżeli ostatni dzień takiego okresu przypada w dniu święta państwowego lub w dniu wolnym od pracy w miejscu wskazanym w adresie wezwania, korespondencji lub wniosku, termin upływa w pierwszym dniu roboczym, który po nim następuje. Jednakże święta państwowe lub dni wolne od pracy występujące w czasie od rozpoczęcia biegu terminu są uwzględniane przy jego obliczaniu.Artykuł 4Wyczerpanie wewnętrznych procedur administracyjnych4.1. Zgodnie z niniejszymi zasadami proceduralnymi spór nie może być przekazany do postępowania arbitrażowego, dopóki nie zostaną wyczerpane lub uznane za wyczerpane wszystkie przewidziane przez dany KTZ wewnętrzne procedury administracyjne rozstrzygania takich sporów. Administracyjne środki odwoławcze uważa się za wyczerpane, jeżeli w ciągu 120 dni od otrzymania wniosku rozpoczynającego postępowanie organ administracyjny nie wydał prawomocnej decyzji rozstrzygającej spór.4.2. W przypadkach gdy wnioskodawca nie może skorzystać z administracyjnych środków odwoławczych ze względu na brak takich środków w danym KTZ, spór może zostać przekazany do postępowania arbitrażowego prowadzonego zgodnie z niniejszymi zasadami proceduralnymi tylko wówczas, gdy wnioskodawca doręczył drugiej stronie swoją skargę, a druga strona w ciągu 120 dni od otrzymania skargi nie podjęła żadnych właściwych kroków w celu usunięcia lub naprawienia sytuacji będącej przyczyną skargi.Artykuł 5Postępowanie pojednawcze5.1. W dowolnym czasie przed złożeniem wniosku o arbitraż osoba mająca prawo wystąpić o przeprowadzenie postępowania arbitrażowego może zwrócić się o polubowną interwencję organu finansującego umowę lub o rozstrzygnięcie sporu w postępowaniu pojednawczym, zgodnie z niniejszymi zasadami.5.2. Jeżeli strony sporu wyrażą na to zgodę, postępowanie pojednawcze jest prowadzone przez jednego mediatora, w przeciwnym razie jest prowadzone przez komitet składający się z trzech mediatorów.5.3. Aby zostać wybranym jako mediator, osoba musi być obywatelem danego KTZ lub Państwa Członkowskiego.5.4. W przypadku gdy postępowanie pojednawcze ma być prowadzone przez jednego mediatora, jest on wybierany za porozumieniem stron. W przypadku gdy postępowanie ugodowe ma być prowadzone przez komitet pojednawczy, każda ze stron sporu wyznacza jednego spośród członków komitetu. Trzeci członek komitetu, który jest jego przewodniczącym i który ma obywatelstwo inne niż strony, jest wybierany przez pozostałych członków komitetu.5.5. Strona występująca z wnioskiem o przeprowadzenie postępowanie pojednawczego doręcza taki wniosek drugiej stronie.Wniosek zawiera opis sprawy wnoszonej przez wnioskodawcę, do którego dołącza się kopie stosownych dokumentów i materiałów. Wniosek wskazuje również imię i nazwisko oraz adres osoby zaproponowanej lub nominowanej na mediatora.5.6. W ciągu 60 dni od doręczenia wniosku druga strona powiadamia wnioskodawcę o tym czy godzi się na podjęcie próby pojednawczej i, w wypadku jej zgody, czy jest gotowa przedłożyć wnioskodawcy odpowiedź dotyczącą jego sprawy. W odpowiedzi druga strona wskazuje imię i nazwisko oraz adres osoby zaproponowanej lub nominowanej na mediatora.5.7. W ciągu 30 dni od otrzymania odpowiedzi członkowie komitetu pojednawczego wybrani przez strony wyznaczają przewodniczącego.5.8. Postępowanie prowadzone przez mediatora lub komitet pojednawczy jest na tyle nieformalne i sprawne, na ile jest to zgodne ze sprawiedliwym i obiektywnym rozstrzygnięciem sporu, i jest prowadzone w oparciu o słuszne wysłuchanie każdej strony.Każda ze stron może się stawić osobiście lub może być reprezentowana przez wybranego przedstawiciela.5.9. Po zbadaniu sprawy mediator lub komitet pojednawczy przedstawia stronom sposób rozstrzygnięcia sporu.5.10. W przypadku rozstrzygnięcia sprawy mediator lub komitet pojednawczy sporządza i podpisuje protokół rozstrzygnięcia. Protokół jest podpisywany przez strony na znak jego przyjęcia. Podpisany w ten sposób protokół rozstrzygnięcia wiąże strony.5.11. Kopie podpisanego w ten sposób protokołu rozstrzygnięcia są przekazywane stronom.5.12. W przypadku braku rozstrzygnięcia sprawy strony mogą skierować swój spór do postępowania arbitrażowego zgodnie z niniejszymi zasadami proceduralnymi; w takim przypadku żadna sprawa, która wyszła na jaw w związku z postępowaniem prowadzonym przed mediatorem lub komitetem pojednawczym nie wpływa w żaden sposób na prawa którejkolwiek ze stron w postępowaniu arbitrażowym.5.13. Żadna osoba, która uczestniczyła jako mediator lub członek komitetu pojednawczego w rozstrzyganiu sporu, nie może być wyznaczona jako arbiter w tej samej sprawie.II. SĄDArtykuł 6Narodowość arbitrówAby zostać wybranym arbitrem, osoba musi mieć obywatelstwo KTZ lub Państwa Członkowskiego.Artykuł 7Liczba arbitrówJeżeli strony wyrażą na to zgodę, sąd składa się z jednego arbitra. Strony muszą wyrazić swoją zgodę w ciągu 15 dni od doręczenia pozwanemu wezwania rozpoczynającego postępowanie arbitrażowe, jak przewiduje to art. 18. Jeżeli w określonym czasie strony nie wyrażą zgody na prowadzenie postępowania arbitrażowego przez jednego arbitra lub jeśli to uzgodnią, sąd składa się z trzech arbitrów.Artykuł 8Wyznaczenie jednego arbitra8.1. Jeśli uzgodniono wyznaczenie jednego arbitra, strony wyznaczają arbitra lub organ wyznaczający, który dokona wyboru w ciągu 60 dni od rozpoczęcia postępowania arbitrażowego określonego w art. 18.8.2. W przypadku gdy:a) strony w ciągu 60 dni nie są w stanie porozumieć się co do wyboru arbitra lub organu wyznaczającego; lubb) organ wyznaczający wybrany przez strony odmawia podjęcia czynności lub w ciągu 60 dni od otrzymania wniosku stron nie wyznaczy arbitra,każda ze stron może złożyć wniosek, aby ten spośród sędziów Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości w Hadze będących obywatelami KTZ oraz Państw Członkowskich, który był najwcześniej powołany, wykonywał uprawnienia organu wyznaczającego.Artykuł 9Wyznaczenie trzech arbitrów9.1. Jeżeli mają być wyznaczeni trzej arbitrzy, każda strona wyznacza jednego arbitra. Dwaj arbitrzy powołani w ten sposób wybierają trzeciego arbitra, który pełni funkcję arbitra-przewodniczącego sądu.9.2. Każda ze stron wyznacza arbitra w ciągu 60 dni od daty uzgodnienia przez strony, iż sąd ma się składać z trzech arbitrów, lub od daty, kiedy jednoosobowy skład sądu został wykluczony w trybie art. 7.1.9.3. Jeżeli:a) w ciągu 30 dni od wyznaczenia przez każdą stronę swojego arbitra dwóch wyznaczonych arbitrów nie dokonało wyboru trzeciego; lubb) w ciągu 30 dni od otrzymania zawiadomienia o wyznaczeniu przez jedną stronę arbitra druga strona nie powiadomiła o arbitrze, którego wyznaczyła,wymagany arbiter, na wniosek jednej ze stron, jest wyznaczany przez organ wyznaczający.9.4. Organ wyznaczający jest wybierany przez strony nie później niż w ciągu sześćdziesięciu dni po wspomnianym braku wyznaczenia, które spowoduje potrzebę jego zaangażowania. Jeżeli po upływie tego terminu strony nie porozumieją się w sprawie organu wyznaczającego, każda z nich może złożyć wniosek, aby ten spośród sędziów Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości w Hadze będących obywatelami KTZ oraz Państw Członkowskich, który był najwcześniej powołany, wykonywał uprawnienia organu wyznaczającego.Artykuł 10Wyznaczenie przez organ wyznaczający10.1. W przypadku złożenia wniosku do organu wyznaczającego o wyznaczenie arbitra, strona, która występuje z takim wnioskiem, przesyła organowi wyznaczającemu kopię wezwania do arbitrażu określonego w art. 18.1 oraz egzemplarz umowy w sprawie zamówienia, której dotyczy lub w związku z którą powstał spór. Od każdej ze stron organ wyznaczający może zażądać takich informacji, jakie uzna za niezbędne do wykonywania swojej funkcji.10.2. Każda ze stron może przedstawić organowi wyznaczającemu nazwiska osób odpowiednich do wyznaczenia w charakterze arbitrów. W przypadku złożenia takiej propozycji podaje się pełne imię i nazwisko, adres oraz obywatelstwo zaproponowanych osób wraz z opisem ich kwalifikacji.10.3. Organ wyznaczający wyznacza arbitra lub arbitrów jak najszybciej. Wyznaczając, organ wyznaczający:a) ma na uwadze to, aby zapewnić wyznaczenie niezależnego i bezstronnego arbitra, mającego obywatelstwo inne niż strony oraz nieskazitelny charakter, będącego uznanym autorytetem w dziedzinie prawa, techniki lub finansów, odpowiednio do spraw będących przedmiotem sporu; orazb) o ile obie strony nie uzgodnią inaczej lub organ wyznaczający, w wykonaniu swoich uprawnień uznaniowych, podejmie decyzję, że procedura nie jest właściwa w konkretnym przypadku, stosuje przedstawioną poniżej procedurę:i) organ wyznaczający przekazuje obu stronom identyczną listę zawierającą przynajmniej trzy nazwiska osób kwalifikujących się do wyznaczenia w charakterze arbitrów, w trybie art. 6.1 i ust. 10.3 lit. a);ii) w ciągu 30 dni od otrzymania takiej listy każda ze stron może zwrócić organowi wyznaczającemu tę listę po skreśleniu nazwiska lub nazwisk, co do których ma zastrzeżenia i ponumerować pozostałe nazwiska na liście według swoich preferencji. Jeżeli lista nie zostanie zwrócona lub nie zostaną dokonane żadne zmiany w porządku, w jakim nazwiska widnieją na pierwotnej liście, nazwiska na tej liście są uznawane za zatwierdzone przez daną stronę w porządku, w jakim widnieją;iii) po otrzymaniu listy zwróconej przez obie strony lub po upłynięciu terminu do jej zwrotu, w zależności od tego, który przypadnie wcześniej, organ wyznaczający w ciągu 30 dni wyznacza arbitra spośród osób znajdujących się na liście, które zostały zatwierdzone lub uznane za zatwierdzone, i według preferencji wskazanych przez strony;iv) jeżeli z jakiegokolwiek powodu wyznaczenie nie może być dokonane zgodnie z niniejszą procedurą, organ wyznaczający może wyznaczyć właściwego arbitra mając na względzie interesy stron, charakter sporu oraz, o ile jest to stosowne, fakt, że jedną ze stron jest państwo.Artykuł 11Wyłączenie arbitra11.1. Potencjalny arbiter ujawnia tym, którzy zwracają się do niego w związku z możliwym wyznaczeniem, wszelkie fakty lub okoliczności mogące spowodować powstanie uzasadnionych wątpliwości lub podejrzeń co do jego bezstronności lub niezależności. Osoba, która została wyznaczona na arbitra, ujawnia takie fakty lub okoliczności stronom, chyba że zostały one już przez nią poinformowane o tych okolicznościach.11.2. Każdy z arbitrów może zostać wyłączony na wniosek strony, jeżeli istnieją fakty lub okoliczności, które powodują powstanie uzasadnionych wątpliwości lub podejrzeń co do jego bezstronności lub kompetencji. Strona może jednak wnioskować o wyłączenie arbitra wybranego przez nią lub w wyznaczeniu którego uczestniczyła jedynie z powodów, o których dowiedziała się po dokonaniu wyznaczenia.11.3. Strona, która zamierza wnioskować o wyłączenie arbitra, wysyła sądowi, arbitrowi, którego dotyczy wniosek o wyłączenie oraz drugiej stronie pisemne zawiadomienie o swojej decyzji wraz z uzasadnieniem. Zawiadomienie jest przesyłane w ciągu 15 dni od utworzenia sądu lub wyznaczenia wyłączanego arbitra, w zależności od tego, który termin przypada później, lub w ciągu 15 od powzięcia wiadomości o okolicznościach uzasadniających wyłączenie przez stronę, która wnosi o wyłączenie.11.4. W przypadku gdy wniosek jednej ze stron o wyłączenie jest zaakceptowany przez drugą stronę lub gdy arbiter, którego dotyczy wniosek o wyłączenie, złoży rezygnację, uprawnienia takiego arbitra w postępowaniu arbitrażowym natychmiast wygasają. Niemniej ani zgoda stron na wyłączenie, ani złożenie rezygnacji przez arbitra, którego dotyczy wniosek o wyłączenie, nie oznaczają uznania uzasadnienia wniosku o wyłączenie.11.5. Jeżeli druga strona nie zgadza się na wyłączenie lub jeżeli arbiter, którego dotyczy wniosek o wyłączenie, nie złoży rezygnacji, decyzja w sprawie wyłączenia podejmowana jest w następujący sposób:a) przez organ wyznaczający, w przypadku gdy organ ten wyznaczał arbitra;b) przez pozostałych członków sądu, jeżeli są tacy, w przypadku gdy wyznaczenie arbitra nie zostało dokonane przez organ wyznaczający;c) przez organ wyznaczający wybrany lub który ma być wybrany zgodnie z procedurą przewidzianą w art. 9.4, we wszystkich pozostałych przypadkach lub w przypadku braku zgody między pozostałymi członkami sądu.Decyzja tego organu wyznaczającego jest ostateczna.Artykuł 12Zmiana arbitra12.1. W poniższych przypadkach arbiter zastępczy jest wyznaczany zgodnie z procedurą przewidzianą w art. 8, 9 i 10, stosowaną do wyznaczenia arbitra, który jest zastępowany:a) druga strona zgodziła się na wyłączenie arbitra; lubb) arbiter, którego dotyczył wniosek o wyłączenie złożył rezygnację; lubc) bez względu na braku zgody drugiej strony lub odmowy rezygnacji ze strony arbitra, którego dotyczył wniosek, wniosek o wyłączenie został podtrzymany; lubd) śmierć arbitra w trakcie postępowania arbitrażowego; lube) jakikolwiek inny powód, dla którego arbiter nie podejmie czynności lub pełnienie przez niego funkcji de jure lub de facto nie jest możliwe.12.2. Jeżeli arbiter zostanie zastąpiony, sąd może według własnego uznania podjąć decyzję o ponownym przeprowadzeniu procedury ustnej, a wszelkie decyzje lub przepisy wydane w trakcie postępowania mogą zostać unieważnione przez sąd.III. POSTĘPOWANIE ARBITRAŻOWEArtykuł 13Przepisy ogólne13.1. Z zastrzeżeniem niniejszych zasad sąd może prowadzić postępowanie arbitrażowe w taki sposób, jaki uzna za właściwy.13.2. Sąd jak najszybciej prowadzi postępowanie arbitrażowe, mając na uwadze zmniejszanie kosztów o tyle, o ile nie przeszkodzi to wymierzeniu sprawiedliwości wobec stron. Strony są traktowane równo i na każdym etapie postępowania każda z nich ma możliwość przedstawienia swoich racji.13.3. Na wniosek strony przedstawiony w dowolnym stadium postępowania sąd przeprowadza rozprawę w celu przesłuchania świadków, w tym biegłych, lub w celu przedstawienia ustnej argumentacji. W braku takiego wniosku sąd podejmuje decyzję o przeprowadzeniu rozprawy lub o kontynuowaniu postępowania w oparciu o dokumenty oraz inne materiały.13.4. Wszelkie dokumenty oraz informacje dostarczane sądowi przez jedną ze stron są równocześnie przekazywane przez nią drugiej stronie. Żaden taki dokument lub informacja nie mogą być wykorzystane do poparcia sprawy danej strony, jeżeli nie zostanie udowodnione, że zostały przekazane drugiej stronie.Artykuł 14Prawo właściwe i zasady proceduralne14.1. W sprawach spornych sąd stosuje przepisy prawa kraju instytucji zamawiającej, o ile zamówienie nie stanowi inaczej. W takim przypadku sąd stosuje prawo wskazane w zamówieniu. We wszystkich sytuacjach sąd podejmuje decyzje zgodnie z warunkami zamówienia oraz może uwzględnić zwyczaje handlowe mające zastosowanie do transakcji.14.2. W przypadku gdy stosowane prawo nie reguluje konkretnej kwestii, sąd stosuje normy kolizyjne prawa właściwego dla zamówienia. Sąd nie może odmówić wydania orzeczenia powołując się na nieuregulowanie przez prawo danej kwestii lub niejasność prawa w odniesieniu do niej.14.3. Bez względu na przepisy art. 5.1 oraz ust. 14.1, jeżeli w trakcie postępowania arbitrażowego strony jednoznacznie upoważnią sąd, podejmuje on decyzje jako rozjemca lub ex aequo et bono.14.4. Postępowanie arbitrażowe jest prowadzone w całości zgodnie z niniejszymi zasadami proceduralnymi. W przypadku braku zgody stron każdą kwestię proceduralną, która nie została uregulowana w niniejszych zasadach proceduralnych, rozstrzyga sąd, mając na uwadze zasadę równości stron.Artykuł 15Język postępowania15.1. Postępowanie arbitrażowe prowadzone jest w języku zamówienia, którego warunki lub realizacja spowodowały powstanie sporu, w którym to języku jest również wydawany wyrok.15.2. Sąd może nakazać, aby wszelkim dokumentom dołączanym do oświadczenia o żądaniach lub odpowiedzi na żądania oraz wszelkim innym dokumentom przedkładanym w trakcie postępowania, które nie są sporządzone w języku postępowania, towarzyszyło uwierzytelnione tłumaczenie na język postępowania.Artykuł 16Miejsce prowadzenia postępowania16.1. Postępowanie arbitrażowe prowadzone jest w KTZ, w którym udzielono zamówienia, lub w którym było ono wykonywane. Jednakże jeśli jest to uzasadnione i za zgodą stron sąd może podjąć decyzję o prowadzeniu postępowania w innym miejscu. Podejmując decyzję określającą inne miejsce prowadzenia postępowania, sąd bierze pod uwagę okoliczności sprawy, w tym koszty z nią związane, dogodność dla stron oraz możliwy niekorzystny wpływ zasad proceduralnych stosowanych w wybranym miejscu na strony oraz przebieg postępowania.16.2. Z zastrzeżeniem art. 16.1, sąd może odbywać niektóre rozprawy lub posiedzenia w dowolnym miejscu, które uzna za właściwe, mając na uwadze okoliczności sprawy.16.3. Sąd może odbywać posiedzenia w dowolnym miejscu, które uzna za właściwe dla przeprowadzenia badania robót, towarów, innego majątku lub dokumentów. Strony są odpowiednio zawiadamiane, w celu umożliwienia im uczestniczenia w takim badaniu.Artykuł 17Reprezentacja i pomocStrony mogą być reprezentowane i/lub wspomagane przez osoby przez nie wybrane. Imiona i nazwiska oraz adresy takich osób muszą być przekazane drugiej stronie oraz sądowi na piśmie. Informacje te muszą określać czy wymieniona osoba jest wyznaczona w celu reprezentacji czy pomocy.Artykuł 18Rozpoczęcie postępowania arbitrażowego18.1. Powód w postępowaniu arbitrażowym przekazuje pozwanemu wezwanie do arbitrażu. Takie wezwanie powinno być dokonane w terminie zawitym dziewięćdziesięciu dni po otrzymaniu decyzji wydanej w danym KTZ, zamykającej ostatecznie postępowanie administracyjne lub, w braku odpowiednich administracyjnych środków odwoławczych, w terminie 90 dni od upłynięcia 120-dniowego terminu, przewidzianego w art. 4.2, dla załatwienia skargi przekazanej drugiej stronie.18.2. Uznaje się, że postępowanie arbitrażowe rozpoczyna się w dniu, w którym wezwanie do arbitrażu zostało doręczone pozwanemu.18.3. Zawiadomienie o postępowaniu arbitrażowym zawiera, co następuje:a) wniosek o skierowanie sporu do postępowania arbitrażowego;b) imiona i nazwiska oraz adresy stron oraz ich obywatelstwo, według stanu na dzień wezwania;c) odniesienie do zamówienia, w ramach którego lub w związku z którym powstał spór, oraz konkretną klauzulę lub klauzule w zamówieniu, które są powoływane lub kwestionowane;d) istotę sporu oraz wartość przedmiotu sporu, o ile jest to stosowne;e) przedmiot żądania;f) krótki opis, wraz z datami, całości postępowania administracyjnego lub zawiadomienia o skargach i rezultatów takich kroków;g) proponowaną liczbę arbitrów (tzn. jeden lub trzech).18.4. Wezwanie do arbitrażu może również zawierać:a) imię i nazwisko osoby i/lub organu proponowanego do wezwania w charakterze jedynego arbitra i/lub nazwę organu wyznaczającego określonego w ust. 8.1;b) zawiadomienie o wyznaczeniu przez powoda arbitra określonego w art. 9.1;c) oświadczenie o żądaniach określone w art. 19.Artykuł 19Oświadczenie o żądaniach19.1. O ile oświadczenie o żądaniach nie zostało dołączone do wezwania do arbitrażu w terminie ustalonym przez sąd, powód przekazuje pozwanemu oraz każdemu arbitrowi swoje oświadczenie o żądaniach na piśmie. Do oświadczenia o żądaniach dołącza się egzemplarz umowy w sprawie zamówienia.19.2. Oświadczenie o żądaniach, podpisane i opatrzone datą przez powoda i/lub jego właściwie upoważnionego przedstawiciela, zawiera następujące elementy:a) imiona i nazwiska oraz adresy stron;b) przytoczenie okoliczności faktycznych uzasadniających żądanie;c) punkty sporne;d) przedmiot żądania.Powód dołącza do swojego oświadczenia o żądaniach wszystkie dokumenty, które uważa za istotne, albo odniesienie do dokumentów lub innych dowodów, które przedstawi.Artykuł 20Odpowiedź na żądania20.1. W terminie ustalonym przez sąd pozwany przekazuje powodowi oraz każdemu arbitrowi swoją pisemną odpowiedź na żądania.20.2. Odpowiedź na żądania odnosi się do elementów zawartych w pozwie, podanych zgodnie z art. 19.2 lit. b), c) i d). Pozwany dołącza do swojej odpowiedzi na żądania dokumenty, na których opiera swoją obronę, albo odniesienie do dokumentów lub innych dowodów, które przedstawi.20.3. W odpowiedzi na żądania lub w późniejszym stadium postępowania arbitrażowego, jeżeli sąd zdecyduje, że opóźnienie było uzasadnione w danych okolicznościach, pozwany może wystąpić z powództwem wzajemnym wynikającym z zamówienia lub z innym roszczeniem wynikającym z zamówienia, wysuwanym w celu potrącenia.20.4. Przepisy art. 19.2 stosuje się do powództwa wzajemnego lub roszczenia wysuwanego w celu potrącenia.Artykuł 21Zmiany w żądaniach lub obronieW trakcie postępowania arbitrażowego każda ze stron może zmienić lub uzupełnić swoje żądania lub obronę, chyba że sąd uzna taką zmianę za niedopuszczalną ze względu na zbyt późne jej zgłoszenie lub niesłuszną szkodę, jaką mogłaby ona wyrządzić drugiej stronie.Artykuł 22Zarzuty dotyczące właściwości sądu22.1. Sąd jest uprawniony do orzekania o swojej właściwości.22.2. Sąd jest uprawniony do stwierdzenia istnienia lub ważności umowy. Decyzja sądu stwierdzająca nieważność umowy nie ma wpływu na ważność klauzuli arbitrażowej zawartej w umowie ani na porozumienie w sprawie przekazania sporu do postępowania arbitrażowego i tym samym nie ma wpływu na stosowanie niniejszych zasad proceduralnych.22.3. Zarzut niewłaściwości arbitrażu może być przedstawiony najpóźniej w odpowiedzi na żądania lub, w przypadku powództwa wzajemnego, w odpowiedzi na powództwo wzajemne. Przepis ten stosuje się także do nowych żądań oraz żądań wzajemnych dopuszczonych w trakcie postępowania.22.4. Sąd co do zasady w pierwszej kolejności rozpatruje zarzut niewłaściwości. Sąd może jednak rozpocząć postępowanie arbitrażowe, a następnie orzec w kwestii takiego zarzutu w końcowym wyroku.Artykuł 23Inne pisemne oświadczeniaSąd podejmuje decyzję o innych pisemnych oświadczeniach, oprócz oświadczenia o żądaniach i odpowiedzi na żądania, które strony muszą lub mogą mu przedstawiać, a także o sposobie, w jaki powinny być one przedstawiane, oraz ustala terminy dla przekazywania takich oświadczeń.Artykuł 24TerminyTerminy ustalane przez sąd dla przekazania pisemnych oświadczeń (w tym oświadczenia o żądaniach i odpowiedzi na żądania), w żadnym wypadku nie przekraczają 45 dni. Sąd może jednak przedłużyć terminy, jeżeli uzna, że przedłużenie jest uzasadnione.Artykuł 25Dowody25.1. Na każdej stronie spoczywa ciężar udowodnienia okoliczności, które przytacza na poparcie swych żądań lub obrony.25.2. Jeżeli uzna to za stosowne, sąd może zażądać, aby w terminie ustalonym przez sąd strony dostarczyły sądowi oraz drugiej stronie streszczenie dokumentów oraz innych dowodów, które strona ma zamiar przedstawić na poparcie okoliczności przedstawionych w jej oświadczeniu o żądaniach lub też odpowiedzi na żądania.25.3. W każdym czasie prowadzonego postępowania sąd może zażądać, aby w terminie ustalonym przez sąd strony dostarczyły dokumenty, dowody rzeczowe lub inne dowody.Artykuł 26Postępowanie ustne26.1. W przypadku przesłuchania stron sąd przekazuje stronom z odpowiednim wyprzedzeniem zawiadomienie o jego dacie, godzinie, czasie i miejscu.26.2. Jeżeli należy przeprowadzić przesłuchania świadków, każda strona przynajmniej na 15 dni przed rozprawą przekazuje sądowi oraz drugiej stronie imiona i nazwiska oraz adresy świadków, których zamierza wezwać, temat przesłuchania oraz języki, w jakich ci świadkowie złożą swoje zeznania.26.3. Sąd przyjmuje środki w celu zapewnienia tłumaczenia ustnych oświadczeń składanych podczas rozprawy i rejestrowania rozprawy, jeżeli jest to uznane za konieczne przez sąd ze względu na okoliczności sprawy lub jeżeli strony zgodziły się na to i przynajmniej na 15 dni przed rozprawą przekazały sądowi informację o takiej zgodzie.26.4. Rozprawy odbywają się przy drzwiach zamkniętych, chyba że strony uzgodnią inaczej. Sąd może zażądać usunięcia świadka lub świadków podczas przesłuchania innych świadków. Sąd może swobodnie ustalić sposób, w jaki świadkowie są przesłuchiwani, bez naruszania prawa każdej ze stron, do przesłuchania, na jej żądanie, świadków powołanych przez drugą stronę.26.5. Dowód z przesłuchania świadków może być również przedstawiony w formie złożonych pod przysięgą pisemnych zeznań podpisanych przez świadka. Jednakże na wniosek jednej ze stron i za zgodą sądu tacy świadkowie mogą być przesłuchiwani podczas rozprawy, na której strony będą obecne i będą mogły zadawać świadkom pytania.26.6. Sąd określa dopuszczalność, właściwość, istotność i wagę przedstawionych dowodów.Artykuł 27Tymczasowe środki ochrony27.1. Na żądanie którejkolwiek ze stron, w związku z przedmiotem sporu, sąd może przyjąć tymczasowe środki, jakie uzna za konieczne, w tym środki dotyczące ochrony, zachowania lub bezpiecznego przechowania towarów będących przedmiotem sporu, takie jak polecenie ich zdeponowania u osoby trzeciej lub też sprzedaż towarów szybko psujących się. Sąd może również polecić zdeponowanie kwot pieniężnych lub ustanowienie zabezpieczenia w celu zagwarantowania całości lub części spornych kwot. W przypadku niewykonania polecenia sąd jest uprawniony do wyciągnięcia takich wniosków, jakie dają się logicznie uzasadnić.27.2. Tymczasowe środki mogą być ustanowione poprzez wydanie wyroku tymczasowego. Sąd jest uprawniony do żądania zabezpieczenia kosztów związanych z takimi środkami.Artykuł 28Biegli28.1. Sąd może wyznaczyć jednego lub kilku niezależnych biegłych w celu zbadania i przedstawienia mu na piśmie konkretnych kwestii, które mają być ustalone przez sąd. Strona ma prawo do wnioskowania o wykluczenie biegłego, kwestionując jego kompetencje oraz bezstronność, i w razie podtrzymania takiego sprzeciwu przez sąd biegły ulega wykluczeniu. Kopia zakresu wymagań wobec biegłego określonych przez sąd jest przekazywana stronom.28.2. Strony przekazują biegłemu wszelkie stosowne informacje lub przedstawiają mu do zbadania wszelkie stosowne dokumenty lub towary, których może on od nich wymagać. Wszelkie spory między stroną a biegłym dotyczące stosowności wymaganych informacji lub przedłożenia dokumentów są przekazywane sądowi w celu podjęcia decyzji.28.3. Po otrzymaniu sprawozdania biegłego sąd przekazuje jego kopie stronom, które mają możliwość wyrażenia na piśmie swojej opinii na temat sprawozdania. Strona jest uprawniona do zbadania wszystkich dokumentów, na które biegły powołuje się w swoim sprawozdaniu.28.4. Na żądanie jednej ze stron, po przedstawieniu sprawozdania, biegły może być przesłuchany podczas rozprawy, na której strony mogą być obecne i zadawać biegłemu pytania. Podczas takiej rozprawy każda ze stron może wezwać swoich biegłych w celu złożenia zeznań dotyczących punktów spornych. Do takiego postępowania stosuje się przepisy art. 26.Artykuł 29Wyrok zaoczny29.1. Jeżeli w terminie wyznaczonym przez sąd powód nie przekazuje swojego oświadczenia o żądaniach bez podania wystarczającej przyczyny, sąd wydaje postanowienie o zakończeniu postępowania. Jeżeli w terminie wyznaczonym przez sąd pozwany nie przekazuje swojej odpowiedzi na żądania bez podania wystarczającej przyczyny, sąd, uwzględniając szczególne okoliczności odnoszące się do pozwanego, nakazuje kontynuowanie postępowania i może wydać wyrok, nawet jeżeli obrona nie została jeszcze przedstawiona.29.2. Jeżeli strona, należycie wezwana zgodnie z niniejszymi zasadami proceduralnymi, nie stawia się na rozprawie bez podania wystarczającej przyczyny, sąd może kontynuować postępowanie arbitrażowe.29.3. Jeżeli strona, właściwie poproszona o przedstawienie dowodu z dokumentu, nie uczyni tego w określonym terminie bez podania wystarczającej przyczyny, sąd może wydać wyrok na podstawie przedstawionych mu już dowodów, uwzględniając takie uchybienie strony oraz jego znaczenie dla sprawy.Artykuł 30Zamknięcie rozprawy30.1. Sąd może zwrócić się do stron o przedstawienie dalszych dowodów, wezwanie kolejnych świadków lub złożenie dodatkowych oświadczeń; jeżeli strony ich nie zgłaszają, może ogłosić zamknięcie rozprawy.30.2. Sąd z urzędu lub na wniosek strony może podjąć decyzję o otwarciu rozprawy na nowo w jakimkolwiek momencie przed wydaniem wyroku, jeżeli ze względu na wyjątkowe okoliczności uzna to za konieczne.Artykuł 31Zrzeczenie się prawa do powoływania się na niniejsze zasady proceduralneStrona, która powstrzymuje się od niezwłocznego wniesienia sprzeciwu wobec nieprzestrzegania przepisów lub wymogów niniejszych zasad proceduralnych, jest uznawana za zrzekającą się swojego prawa do wniesienia sprzeciwu.IV. WYROKArtykuł 32Decyzje32.1. Jeśli sąd orzeka w składzie trzech arbitrów, wyrok lub inna decyzja są podejmowane większością głosów. W przypadku braku większości arbiter-przewodniczący ma głos rozstrzygający, lecz przedstawia on uzasadnienie swego głosu.32.2. W kwestiach proceduralnych, w braku większości lub, jeśli sąd tak postanowi, arbiter-przewodniczący może sam podjąć decyzję z zastrzeżeniem jej rewizji przez sąd, o ile jest to stosowne.Artykuł 33Czas, zakres, forma oraz skutek wyroku33.1. Wyrok sądu arbitrażowego jest wydawany bezpośrednio po rozprawie lub otrzymaniu dowodów, które strony chcą przedstawić sądowi.33.2. Oprócz wydania wyroku końcowego sąd jest uprawniony do wydania wyroków tymczasowych, wstępnych lub częściowych.33.3. Wyrok sporządzany jest na piśmie, jest ostateczny i wiążący wobec stron. Strony wykonują wyrok niezwłocznie. Każde KTZ lub Państwo Członkowskie uznaje za wiążący każdy wyrok wydany zgodnie z niniejszymi zasadami i zapewnia jego wykonanie na swym terytorium, tak jak gdyby był to prawomocny wyrok jednego z jego własnych sądów lub trybunałów.33.4. Sąd sporządza uzasadnienie wyroku, chyba że strony zrezygnowały z uzasadnienia.33.5. Wyrok jest podpisywany i należycie poświadczany przez arbitrów oraz zawiera wskazanie daty i miejsca wydania. Jeśli wyrok wydało trzech arbitrów i jeden z nich nie złożył swego podpisu, wyrok zawiera wskazanie powodu takiego braku.33.6. Wyrok może zostać ogłoszony publicznie tylko za zgodą obu stron.33.7. Kopie podpisanego i poświadczonego przez arbitrów wyroku są przekazywane stronom przez sąd.Artykuł 34Wykonanie wyroku34.1. W celu uzyskania uznania i wykonania wyroku na terytorium KTZ lub Państwa Członkowskiego dana strona musi przedstawić organowi wskazanemu w tym celu przez dane państwo poświadczoną kopię wyroku. Przedstawiona poświadczona kopia jest opatrywana klauzulą wykonalności bez żadnej dodatkowej kontroli oprócz sprawdzenia zgodności z oryginałem.34.2. W ciągu 180 dni od wejścia w życie niniejszych zasad proceduralnych każde państwo-sygnatariusz powiadamia przewodniczącego EWG o organie, który wyznaczyło w tym celu i informuje o jakichkolwiek zmianach. Prezes Rady Ministrów niezwłocznie przekazuje taką informację przewodniczącemu Komisji.34.3. Wykonanie wyroku podlega przepisom prawa dotyczącym wykonywania wyroków, które obowiązują w państwie, na którego terytorium wyrok ma być wykonany.Artykuł 35Ugoda lub inne podstawy do zakończenia postępowania35.1. Jeżeli przed wydaniem wyroku strony uzgodnią rozstrzygnięcie sporu za pomocą innych środków, sąd wydaje postanowienie o zamknięciu rozprawy lub, jeżeli obie strony złożą taki wniosek i sąd wyrazi na to zgodę, sąd rozstrzyga spór poprzez wydanie orzeczenia na podstawie ugody. Sąd nie jest zobowiązany do przedstawienia uzasadnienia takiego wyroku.35.2. Jeżeli przed wydaniem wyroku kontynuacja postępowania nie jest konieczna lub niemożliwa z jakiegokolwiek innego powodu niż rozstrzygnięcie na mocy ust. 35.1, sąd powiadamia strony, że o ile w ciągu 30 dni nie wpłynie żaden sprzeciw, wyda on postanowienie o zakończeniu postępowania. W przypadku gdy którakolwiek ze stron w ciągu 30 dni wniesie sprzeciw, sąd nie wydaje takiego postanowienia do czasu przesłuchania stron i ustalenia, że nie ma żadnych uzasadnionych powodów dla sprzeciwu.35.3. Kopie postanowienia o zakończeniu postępowania lub wyroku wydanego na podstawie ugody stron podpisane przez arbitrów są przekazywane stronom przez sąd. W przypadku wydania wyroku na podstawie ugody stron stosuje się przepisy art. 33.3 oraz 33.5–33.7.Artykuł 36Wykładnia wyroku36.1. W ciągu 60 dni od otrzymania wyroku, przekazując zawiadomienie drugiej stronie, każda ze stron może zgłosić do sądu wniosek o przedstawienie wykładni wyroku. Jeśli po upłynięciu ustalonego terminu pojawią się nowe fakty, 60-dniowy okres zaczyna biec od dnia wykrycia nowego faktu, z zastrzeżeniem, że maksymalny termin dla zgłoszenia wniosku opartego na pojawieniu się nowego faktu nie przekroczy 120 dni od daty wydania wyroku.36.2. Wykładnia jest przedstawiana na piśmie jak najszybciej po otrzymaniu wniosku. Wykładnia stanowi część wyroku; stosuje się przepisy art. 33.2–33.6.Artykuł 37Sprostowanie wyroku37.1. W ciągu 60 dni od otrzymania wyroku, przekazując zawiadomienie drugiej stronie, każda ze stron może zgłosić wniosek do sądu o sprostowanie błędów rachunkowych, pisarskich i drukarskich lub jakichkolwiek innych podobnych błędów w wyroku. W ciągu 30 dni od ogłoszenia wyroku sąd może z własnej inicjatywy dokonać takich korekt.37.2. Sprostowania sporządzane są na piśmie; stosuje się przepisy art. 33.2–33.6.Artykuł 38Wyrok uzupełniający38.1. W ciągu 60 dni od otrzymania wyroku, przekazując zawiadomienie drugiej stronie, każda ze stron może zgłosić wniosek do sądu o wydanie wyroku uzupełniającego, zgodnie z żądaniami przedstawionymi w postępowaniu, lecz które zostały w wyroku pominięte.38.2. Jeżeli sąd uzna, że wniosek o uzupełnienie wyroku jest uzasadniony i uzna, że pominięcie może zostać naprawione bez przeprowadzania dalszych rozpraw lub dowodów, w ciągu 60 dni od otrzymania takiego wniosku uzupełnia wyrok.38.3. W przypadku wydania wyroku uzupełniającego stosuje się przepisy art. 33.2–33.6.Artykuł 39Honoraria39.1. Honoraria członków sądu są ustalane w rozsądnej kwocie, biorąc pod uwagę złożoność przedmiotu sprawy, czas poświęcony przez arbitrów oraz wszelkie inne stosowne okoliczności sprawy.39.2. Jeżeli strony porozumiały się w sprawie organu wyznaczającego lub został on wybrany na podstawie niniejszych zasad oraz jeżeli taki organ wyda cennik honorariów arbitrów orzekających w sporach międzynarodowych, którymi zarządza, przy ustalaniu honorariów sąd uwzględnia cennik w takim zakresie, w jakim uzna to za stosowne w okolicznościach sprawy.39.3. Jeżeli organ wyznaczający nie wydał cennika honorariów dla arbitrów orzekających w sprawach międzynarodowych, którakolwiek strona, w dowolnym czasie przed wydaniem przez sąd wyroku ustalającego jego honoraria może zażądać, aby organ wyznaczający przedstawił oświadczenie określające podstawę ustalania honorariów zwyczajowo stosowaną w sporach międzynarodowych, do orzekania w których organ wyznaczający wyznacza arbitrów. Jeżeli organ wyznaczający wyrazi zgodę na przedstawienie takiego oświadczenia, przy ustalaniu swoich honorariów sąd uwzględnia takie informacje w zakresie, w jakim uzna je za stosowne w okolicznościach sprawy.39.4. W przypadkach określonych w ust. 39.2 i 39.3, gdy na wniosek jednej ze stron organ wyznaczający wyraża zgodę na sporządzenie propozycji honorariów, sąd ustala swoje honoraria po konsultacjach z organem wyznaczającym, który może przedstawić sądowi wszelkie uwagi dotyczące honorariów, jakie uzna za właściwe.Artykuł 40Koszty40.1. W swoim wyroku sąd ustala koszty postępowania arbitrażowego. Pojęcie "koszty sądowe" obejmuje jedynie:a) honoraria członków sądu, które są podawane osobno dla każdego arbitra i które mają być ustalone przez sąd zgodnie z art. 39;b) koszty podróży oraz inne koszty poniesione przez arbitrów;c) koszty ekspertyz biegłych oraz innej pomocy wymaganej przez sąd;d) koszty podróży oraz inne koszty poniesione przez świadków do wysokości, w jakiej zostaną zatwierdzone przez sąd;e) koszty reprezentacji prawnej i pomocy udzielonej stronie, która wygrywa spór, jeżeli takie koszty były objęte żądaniem i tylko do wysokości, w jakiej sąd oceni te koszty jako rozsądne;f) wszelkie honoraria oraz wydatki organu wyznaczającego.40.2. Z wyjątkiem przepisów ust. 40.3, koszty postępowania arbitrażowego są z zasady ponoszone przez stronę, która przegrywa spór. Sąd może jednak dokonać podziału wszystkich kosztów między strony, jeżeli uzna, że taki podział jest uzasadniony, biorąc pod uwagę okoliczności sprawy.40.3. W odniesieniu do kosztów reprezentacji prawnej oraz pomocy, określonych w art. 40.1 lit. e), biorąc pod uwagę okoliczności sprawy, sąd może dowolnie ustalić, która strona ponosi koszty lub też może dokonać podziału kosztów między strony, jeżeli uzna, że taki podział jest uzasadniony.40.4. Jeśli sąd wydaje postanowienie o zakończeniu postępowania lub wyrok na warunkach uzgodnionych przez strony, w treści takiego wyroku ustala koszty postępowania arbitrażowego określone w ust. 40.1.40.5. Sąd nie może pobierać żadnych dodatkowych opłat za wykładnię, korektę lub uzupełnienie swojego wyroku na mocy art. 36–38.Artykuł 41Depozyt41.1. Według własnych ustaleń sąd może zażądać, aby każda strona złożyła do depozytu równą kwotę jako zaliczkę na poczet kosztów określonych w art. 40.1 lit. a), b) i c).41.2. W trakcie prowadzenia postępowania arbitrażowego sąd może z uzasadnionych przyczyn zażądać od stron złożenia do depozytu dodatkowych kwot.41.3. Jeżeli organ wyznaczający został uzgodniony przez strony lub wskazany na podstawie niniejszych zasad oraz jeżeli strona wystąpi z odpowiednim wnioskiem a organ wyznaczający zgadza się na pełnienie takiej funkcji, sąd ustala kwoty lub kwoty dodatkowe tylko po konsultacjach z organem wyznaczającym, który może przedstawić sądowi wszelkie uwagi dotyczące wysokości takich kwot lub kwot dodatkowych, jakie uzna za stosowne.41.4. Jeżeli w ciągu trzydziestu dni od otrzymania wniosku wymagane kwoty nie zostaną złożone do depozytu w pełnej wysokości, sąd powiadamia o tym strony po to, aby jedna z nich dokonała wymaganej płatności. Jeżeli taka płatność nie zostanie dokonana, sąd może jednak podjąć decyzję o kontynuowaniu postępowania lub orzec jego zawieszenie bądź zamknięcie.41.5. Po wydaniu wyroku sąd zdaje stronom rachunek z wykorzystania kwot złożonych do depozytu i zwraca im pozostające saldo.--------------------------------------------------