title: Wyrok Trybunału (trzecia izba) z dnia 13 września 2007 r.#Land Oberösterreich i Republika Austrii przeciwko Komisji Wspólnot Europejskich.#Odwołanie - Dyrektywa 2001/18/WE - Decyzja 2003/653/WE -Zamierzone uwalnianie do środowiska organizmów zmodyfikowanych genetycznie - Artykuł 95 ust. 5 WE - Przepisy krajowe stanowiące odstępstwo od przepisów harmonizujących uzasadnione nowymi dowodami naukowymi i specyficznym problemem państwa członkowskiego - Zasada kontradyktoryjności.#Sprawy połączone C-439/05 P oraz C-454/05 P.

text:
      Sprawy połączone C‑439/05 P i C‑454/05 P
      Land Oberösterreich i Republika Austrii
      przeciwko
      Komisji Wspólnot Europejskich
      Odwołanie – Dyrektywa 2001/18/WE – Decyzja 2003/653/WE – Zamierzone uwalnianie do środowiska organizmów zmodyfikowanych genetycznie – Artykuł 95 ust. 5 WE – Przepisy krajowe stanowiące odstępstwo od przepisów harmonizujących uzasadnione nowymi dowodami naukowymi i specyficznym
         problemem państwa członkowskiego – Zasada kontradyktoryjności

      Streszczenie wyroku
      1.        Zbliżanie ustawodawstw – Działania mające na celu realizację jednolitego rynku – Wydanie nowych przepisów krajowych stanowiących
            odstępstwa
      (art. 95 ust. 4 i 5 WE)
      2.        Zbliżanie ustawodawstw – Działania mające na celu realizację jednolitego rynku – Wydanie nowych przepisów krajowych stanowiących
            odstępstwa
      (art. 95 ust. 5 WE)
      1.        Po uwzględnieniu specyfiki procedury przewidzianej w art. 95 ust. 5 WE, podobieństwa tej procedury do procedury przewidzianej
         w ust. 4 tego artykułu, jak również wspólnego celu obu tych ustępów, jakim jest umożliwienie państwom członkowskim uzyskania
         odstępstw od przepisów harmonizujących, Komisja nie jest zobowiązana do przestrzegania zasady kontradyktoryjności przed przyjęciem
         decyzji na podstawie art. 95 ust. 5 WE.

      Po pierwsze bowiem, z brzmienia art. 95 ust. 5 WE nie wynika, że Komisja ma obowiązek wysłuchania notyfikującego państwa członkowskiego,
         zanim podejmie decyzję w sprawie zatwierdzenia lub odrzucenia danych przepisów krajowych. Uwzględniając specyfikę tej procedury,
         autorzy traktatu przewidzieli jedynie w art. 95 WE przesłanki, które należy spełnić w celu uzyskania decyzji Komisji, terminy,
         w których powinna ona przyjąć decyzję zatwierdzającą lub odrzucającą, oraz ewentualne przedłużenia terminu.

      Następnie procedura przewidziana w art. 95 ust. 5 WE – podobnie zresztą jak procedura przewidziana w ust. 4 tego artykułu
         – jest wszczynana nie przez instytucję wspólnotową lub krajową, lecz przez państwo członkowskie, ponieważ decyzja Komisji
         przyjmowana jest wyłącznie w reakcji na tę inicjatywę. W swoim wniosku państwo członkowskie ma całkowitą swobodę wypowiedzenia
         się w kwestii przepisów krajowych, o których wprowadzenie wnosi, jak to wynika wyraźnie z art. 95 ust. 5 WE, który nakłada
         na państwo członkowskie obowiązek uzasadnienia wniosku.

      (por. pkt 37, 38, 43)
      2.        Zgodność z prawem przepisów krajowych notyfikowanych na podstawie art. 95 ust. 5 WE jest ściśle związana z oceną dowodów naukowych
         przedstawionych przez notyfikujące państwo członkowskie.

      Przepis ten wymaga bowiem, by wprowadzenie przepisów krajowych stanowiących odstępstwo od środka harmonizującego było uzasadnione
         nowymi dowodami naukowymi dotyczącymi ochrony środowiska naturalnego lub środowiska pracy i było ono konieczne ze względu
         na specyficzny problem danego państwa członkowskiego, który pojawił się po przyjęciu środka harmonizującego, oraz by projektowane
         środki, jak również powody ich wprowadzenia zostały notyfikowane Komisji.

      Ze względu na to, że są to przesłanki kumulatywne, powinny one być wszystkie spełnione pod rygorem odrzucenia przez Komisję
         przepisów krajowych stanowiących odstępstwo.

      (por. pkt 56–58)
WYROK TRYBUNAŁU (trzecia izba)
      z dnia 13 września 2007 r.(*)

      Odwołanie – Dyrektywa 2001/18/WE – Decyzja 2003/653/WE – Zamierzone uwalnianie do środowiska organizmów zmodyfikowanych genetycznie – Artykuł 95 ust. 5 WE – Przepisy krajowe stanowiące odstępstwo od przepisów harmonizujących uzasadnione nowymi dowodami naukowymi i specyficznym
         problemem państwa członkowskiego – Zasada kontradyktoryjności

      W sprawach połączonych C‑439/05 P i C‑454/05 P
      mających za przedmiot dwa odwołania na podstawie art. 56 Statutu Trybunału Sprawiedliwości, wniesione w dniu 7 i 16 grudnia
         2005 r.,

      Land Oberösterreich, reprezentowany przez G. Hörmansedera, działającego w charakterze pełnomocnika, wspieranego przez adwokata F. Mittendorfera,

      Republika Austrii, reprezentowana przez H. Dossiego i A. Hable, działających w charakterze pełnomocników, z adresem do doręczeń w Luksemburgu,

      skarżący,
      w której drugą stroną jest
      Komisja Wspólnot Europejskich, reprezentowana przez U. Wölkera i M. Patakię, działających w charakterze pełnomocników, z adresem do doręczeń w Luksemburgu,

      strona pozwana w pierwszej instancji,
      TRYBUNAŁ (trzecia izba),
      w składzie: A. Rosas, prezes izby, J. Klučka (sprawozdawca), J. N. Cunha Rodrigues, U. Lõhmus i A. Ó Caoimh, sędziowie,
      rzecznik generalny: E. Sharpston,
      sekretarz: B. Fülöp, administrator,
      uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 24 stycznia 2007 r.,
      po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 15 maja 2007 r.,
      wydaje następujący
      Wyrok
      1        W swoich odwołaniach Land Oberösterreich i Republika Austrii żądają uchylenia wyroku Sądu Pierwszej Instancji Wspólnot Europejskich
         z dnia 5 października 2005 r. w sprawach połączonych T‑366/03 i T‑235/04 Land Oberösterreich i Republika Austrii przeciwko
         Komisji, Rec. str. II‑4005 (zwanego dalej „zaskarżonym wyrokiem”), którym oddalił on ich skargi o stwierdzenie nieważności
         decyzji Komisji 2003/653/WE z dnia 2 września 2003 r. w sprawie przepisów krajowych zabraniających używania organizmów genetycznie
         zmodyfikowanych w Oberösterreich na podstawie art. 95 ust. 5 traktatu WE (Dz.U. L 230, str. 34, zwanej dalej „sporną decyzją”).

       Ramy prawne
      2        Traktatem z Amsterdamu, który wszedł w życie w dniu 1 maja 1999 r., w sposób istotny zmieniony został art. 100A traktatu WE
         oraz jego numeracja na art. 95 WE. Artykuł 95 ust. 4–6 WE stanowi:

      „4. Jeśli po przyjęciu przez Radę lub Komisję środka harmonizującego państwo członkowskie uzna za niezbędne utrzymanie przepisów
         krajowych uzasadnionych ważnymi względami określonymi w artykule 30 lub dotyczącymi ochrony środowiska naturalnego lub środowiska
         pracy, notyfikuje je Komisji, wskazując powody ich utrzymania.

      5. Ponadto, bez uszczerbku dla ustępu 4, jeśli po przyjęciu przez Radę lub Komisję środka harmonizującego państwo członkowskie
         uzna za niezbędne wprowadzenie przepisów krajowych opartych na nowych dowodach naukowych dotyczących ochrony środowiska naturalnego
         lub środowiska pracy ze względu na specyficzny problem tego państwa, który pojawił się po przyjęciu środka harmonizującego,
         notyfikuje ono Komisji projektowane środki oraz powody ich wprowadzenia.

      6. W terminie 6 miesięcy od notyfikacji określonych w ustępach 4 i 5 Komisja zatwierdza lub odrzuca przepisy krajowe, o których
         mowa, po sprawdzeniu, czy są one środkiem arbitralnej dyskryminacji lub ukrytym ograniczeniem w handlu między państwami członkowskimi
         i czy stanowią one przeszkodę w funkcjonowaniu rynku wewnętrznego.

      W przypadku braku decyzji Komisji w tym terminie przepisy krajowe określone w ustępach 4 i 5 są uważane za zatwierdzone.
      W przypadku gdy jest to uzasadnione złożonością sprawy i nie ma niebezpieczeństwa dla zdrowia ludzkiego, Komisja może notyfikować
         danemu państwu członkowskiemu, że okres, o którym mowa w niniejszym ustępie, może być przedłużony na kolejny okres trwający
         do 6 miesięcy”.

      3        Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2001/18/WE z dnia 12 marca 2001 r. w sprawie zamierzonego uwalniania do środowiska
         organizmów zmodyfikowanych genetycznie i uchylająca dyrektywę Rady 90/220/EWG (Dz.U. L 106, str. 1) została przyjęta na podstawie
         art. 95 WE. Zgodnie z art. 1 jej celem jest zbliżenie przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych państw członkowskich
         oraz ochrona zdrowia ludzi i środowiska naturalnego z jednej strony przy zamierzonym uwalnianiu do środowiska naturalnego
         organizmów zmodyfikowanych genetycznie (zwanych dalej „GMO”) w jakimkolwiek innym celu niż wprowadzenie ich do obrotu na terenie
         Wspólnoty, a z drugiej strony przy wprowadzaniu do obrotu we Wspólnocie organizmów zmodyfikowanych genetycznie w charakterze
         produktów lub w składzie produktów.

      4        Wspomniana dyrektywa ustanawia system notyfikacji i zatwierdzeń, które są poprzedzone, jak wynika z art. 4 ust. 3, oceną poszczególnych
         potencjalnych niepożądanych skutków dla zdrowia ludzkiego i środowiska naturalnego, które mogłyby bezpośrednio lub pośrednio
         wynikać z przeniesienia genów z GMO na inne organizmy.

      5        Zezwolenia na wprowadzenie GMO do obrotu jako produktów lub składników produktów wydane przed dniem 17 października 2002 r.
         na podstawie dyrektywy Rady 90/220/EWG z dnia 23 kwietnia 1990 r. w sprawie zamierzonego uwalniania do środowiska organizmów
         genetycznie zmodyfikowanych (Dz.U. L 117, str. 15) mogą zostać odnowione przed dniem 17 października 2006 r. z zastosowaniem
         procedury uproszczonej, o której mowa w art. 17 ust. 2–9 dyrektywy 2001/18.

       Okoliczności powstania sporu
      6        W dniu 13 marca 2003 r. Republika Austrii notyfikowała Komisji projekt ustawy Land Oberösterreich zakazujący inżynierii genetycznej
         (Oberösterreichische Gentechnik‑Verbotsgesetz 2002, zwany dalej „notyfikowanym środkiem”). Notyfikowany środek ma na celu
         zakazanie upraw nasiennych i roślinnych złożonych z GMO lub je zawierających, jak również hodowli i wprowadzania do obrotu
         zwierząt transgenicznych do celów łowiectwa lub połowu. Notyfikacja miała na celu przyznanie na podstawie art. 95 ust. 5 WE
         odstępstwa od przepisów dyrektywy 2001/18. Opierała się ona na raporcie zatytułowanym „Rejony rolnicze bez GMO: koncepcja
         i analiza scenariuszy działania oraz środków wprowadzenia w życie” („GVO‑freie Bewirtschaftungsgebiete: Konzeption und Analyse
         von Szenarien und Umsetzungsschritten”), sporządzonym przez W. Müllera (zwanym dalej „raportem Müllera”).

      7        W następstwie zwrócenia się Komisji o przeprowadzenie analizy mocy dowodowej dokumentów naukowych przytoczonych przez Republikę
         Austrii Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (zwany dalej „EFSA”) w opinii naukowej z dnia 4 lipca 2003 r. doszedł
         zasadniczo do wniosku, że informacje te nie stanowiły nowego dowodu naukowego, który mógłby uzasadniać zakaz GMO w Land Oberösterreich.

      8        W tych okolicznościach Komisja wydała sporną decyzję. Zgodnie z tą decyzją Republika Austrii ani nie dostarczyła nowych dowodów
         naukowych, ani nie wykazała, by w Land Oberösterreich pojawił się specyficzny problem po wydaniu dyrektywy 2001/18, który
         czyniłby niezbędnym wprowadzenie notyfikowanego środka. Uznając, że przesłanki zdefiniowane w art. 95 ust. 5 WE nie zostały
         spełnione, Komisja oddaliła wniosek Republiki Austrii o przyznanie odstępstwa.

       Postępowanie przed Sądem i zaskarżony wyrok
      9        Pismem złożonym w sekretariacie Sądu w dniu 3 listopada 2003 r. Land Oberösterreich wniósł skargę, w której zażądał stwierdzenia
         nieważności spornej decyzji. Skarga ta została zarejestrowana pod numerem T‑366/03.

      10      Pismem złożonym w sekretariacie Trybunału w dniu 13 listopada 2003 r. Republika Austrii wniosła skargę, w której również zażądała
         stwierdzenia nieważności spornej decyzji. Skarga ta została zarejestrowana pod numerem C‑492/03.

      11      Postanowieniem Trybunału z dnia 8 czerwca 2004 r. sprawa C‑492/03 została przekazana do Sądu. Sprawa ta została zarejestrowana
         pod numerem T‑235/04.

      12      Zarządzeniem prezesa czwartej izby Sądu z dnia 22 lutego 2005 r., po wysłuchaniu stron, sprawy T‑366/03 i T‑235/04 zgodnie
         z art. 50 regulaminu Sądu zostały połączone do celów procedury ustnej oraz wydania wyroku.

      13      Zaskarżonym wyrokiem Sąd w pierwszej kolejności uznał skargę wniesioną przez Land Oberösterreich za dopuszczalną. Uznał on,
         że sporna decyzja dotyczyła indywidualnie tego kraju związkowego, ponieważ odnosi się ona do aktu prawnego, który został przez
         niego wydany i utrudnia mu wykonywanie według własnego uznania kompetencji przyznanych mu w austriackim porządku konstytucyjnym.
         Sąd stwierdził również, że decyzja ta dotyczyła bezpośrednio Land Oberösterreich, ponieważ – chociaż została skierowana do
         Republiki Austrii – to państwo członkowskie nie dysponuje żadnymi uprawnieniami dyskrecjonalnymi przy przekazaniu jej dalej
         do wspomnianego landu.

      14      W drugiej kolejności Sąd oddalił cztery zarzuty podniesione przez skarżących w sposób następujący.

      15      Jeżeli chodzi o pierwszy zarzut dotyczący naruszenia zasady kontradyktoryjności, Sąd stwierdził w szczególności, że rozważania
         Trybunału w wyroku z dnia 20 marca 2003 r. w sprawie C‑3/00 Dania przeciwko Komisji, Rec. str. I‑2643, uzasadniające brak
         zastosowania tej zasady do procedury przewidzianej w art. 95 ust. 4 WE, mogą być przeniesione na procedurę przewidzianą w ust. 5
         tego artykułu. Sąd orzekł, że w tej ostatniej procedurze państwo członkowskie również może zwrócić się z wnioskiem o zatwierdzenie
         przepisów krajowych stanowiących odstępstwo od środka harmonizującego przyjętego na poziomie wspólnotowym. Sąd dodał, że obie
         procedury przewidziane w art. 95 ust. 4 i 5 WE są wszczynane przez notyfikujące państwo członkowskie, które może się wypowiedzieć
         co do wnioskowanej przez niego decyzji, i że obie procedury winny być szybko zakończone zarówno w interesie występującego
         z wnioskiem państwa członkowskiego, jak i w interesie właściwego funkcjonowania rynku wewnętrznego.

      16      W pkt 41–44 zaskarżonego wyroku Sąd wyjaśnił:

      „41      W przeciwieństwie do tego, co twierdzą skarżący, okoliczność, że procedura z art. 95 ust. 5 WE dotyczy przepisów krajowych
         będących jeszcze w stadium projektu, nie daje podstaw do odmiennego jej traktowania względem procedury przewidzianej w ust. 4
         tego artykułu w stopniu pozwalającym na stwierdzenie, że zasada kontradyktoryjności znajduje do niej zastosowanie. W tym względzie
         skarżący nie mogą skutecznie argumentować, że wymóg szybkości postępowania ma mniejsze znaczenie, gdy chodzi o przepis krajowy,
         który jeszcze nie wszedł w życie, z tym skutkiem, że Komisja mogłaby swobodnie przedłużyć sześciomiesięczny termin przewidziany
         w art. 95 ust. 6 WE celem przeprowadzenia postępowania kontradyktoryjnego.

      42      Po pierwsze argument ten sprzeczny jest z brzmieniem art. 95 ust. 6 WE. Z jednej strony bowiem odnosi się on jednakowo do
         wniosków o przyznanie odstępstwa w zakresie obowiązujących przepisów krajowych, o których mowa w art. 95 ust. 4 WE, oraz do
         wniosków dotyczących przepisów znajdujących się w stadium projektu, do których ma zastosowanie art. 95 ust. 5 WE. Z drugiej
         strony Komisja może skorzystać z uprawnienia do przedłużenia sześciomiesięcznego terminu na wydanie decyzji, które zostało
         przewidziane w akapicie trzecim tego przepisu, jedynie w przypadku złożoności sprawy oraz braku niebezpieczeństwa dla zdrowia
         ludzkiego. Okazuje się zatem, że art. 95 ust. 6 akapit trzeci WE nie pozwala Komisji na przedłużenie sześciomiesięcznego terminu
         wydania decyzji jedynie w celu umożliwienia wysłuchania państwa członkowskiego, które wniosło, na podstawie art. 95 ust. 5 WE,
         wniosek o przyznanie odstępstwa.

      43      Po drugie argument skarżących nie jest zgodny z systematyką art. 95 ust. 5 WE. Okoliczność, że postanowienie to dotyczy przepisu
         krajowego, który jeszcze nie wszedł w życie, nie pomniejsza interesu Komisji w szybkim orzeczeniu w przedmiocie wniosku o przyznanie
         odstępstwa, który rozpatruje. Szybkie bowiem zakończenie tego postępowania było zamiarem autorów traktatu [WE] zarówno w celu
         ochrony interesu państwa członkowskiego występującego z wnioskiem, jaki ma ono w pewności co do zasad znajdujących zastosowanie,
         jak również w interesie właściwego funkcjonowania rynku wewnętrznego.

      44      Odnosząc się do tej ostatniej kwestii, należy podkreślić, że aby uniknąć uszczerbku dla mocy wiążącej i jednolitego stosowania
         prawa wspólnotowego, celem procedur przewidzianych w art. 95 ust. 4 i 5 WE jest zagwarantowanie, że żadne państwo członkowskie
         nie będzie stosowało uregulowań krajowych, które stanowią odstępstwo od przepisów zharmonizowanych, bez uprzedniego uzyskania
         zatwierdzenia ze strony Komisji. Z tego bowiem punktu widzenia system znajdujący zastosowanie do przepisów krajowych notyfikowanych
         na podstawie art. 95 ust. 4 WE nie różni się znacząco od tego, który stosuje się do przepisów krajowych znajdujących się jeszcze
         w stadium projektu i notyfikowanych na podstawie art. 95 ust. 5 WE. W tych bowiem dwóch procedurach rozważane przepisy nie
         podlegają zastosowaniu tak długo, jak długo Komisja nie wyda decyzji o przyznaniu odstępstwa. W ramach art. 95 ust. 5 WE sytuacja
         taka wynika z samej natury przepisów, będących jeszcze projektem. W przypadku zaś art. 95 ust. 4 WE stan ten wynika z przedmiotu
         procedury, którą przepis ten ustanawia. Trybunał przypomniał bowiem, że przepisy dotyczące zbliżenia przepisów ustawodawczych,
         wykonawczych i administracyjnych państw członkowskich, które mają na celu ustanowienie i funkcjonowanie rynku wewnętrznego,
         zostałyby pozbawione skuteczności, gdyby państwa członkowskie zachowywały uprawnienie do jednostronnego stosowania uregulowań
         krajowych, które stanowią od nich odstępstwo. Państwo członkowskie może zatem stosować przepisy krajowe notyfikowane na podstawie
         art. 95 ust. 4 WE dopiero po uzyskaniu ze strony Komisji decyzji o zatwierdzeniu (zob. analogicznie w odniesieniu do procedury
         z art. 100A ust. 4 traktatu WE wyroki Trybunału z dnia 17 maja 1994 r. w sprawie C‑41/93 Francja przeciwko Komisji, Rec. str. I‑1829,
         pkt 29 i 30 oraz z dnia 1 czerwca 1999 r. w sprawie C‑319/97 Kortas, Rec. str. I‑3143, pkt 28)”.

      17      Jeżeli chodzi o drugi zarzut, Sąd stwierdził w szczególności, że Komisja rozwinęła swoją argumentację w sposób szczegółowy
         i zrozumiały, umożliwiając adresatowi spornej decyzji zaznajomienie się z podstawami faktycznymi i prawnymi, a Sądowi przeprowadzenie
         kontroli jej legalności.

      18      W tym względzie Sąd dodał w pkt 56 zaskarżonego wyroku:

      „Oddalając wniosek Republiki Austrii, Komisja oparła się w istocie na trzech zasadniczych motywach. Stwierdziła przede wszystkim,
         że owo państwo członkowskie nie wykazało, że notyfikowane działanie było uzasadnione w świetle nowych dowodów naukowych dotyczących
         ochrony środowiska naturalnego (motywy 63–68 [spornej] decyzji). Komisja uznała ponadto, że notyfikowane działanie nie było
         uzasadnione specyficznym problemem, który pojawił się w Republice Austrii (motywy 70 i 71 [spornej] decyzji). Wreszcie Komisja
         odrzuciła argumenty władz austriackich zmierzające do uzasadnienia przepisów krajowych odwołaniem się do zasady ostrożności,
         ponieważ oceniła, że były one zbyt ogólne i niewystarczająco uzasadnione (motywy 72 i 73 [spornej] decyzji)”.

      19      Jeżeli chodzi o trzeci zarzut dotyczący naruszenia art. 95 ust. 5 WE, Sąd stwierdził w pkt 65–67 zaskarżonego wyroku:

      „65      W [spornej] decyzji Komisja odrzuciła argumenty Republiki Austrii zmierzającej do wykazania istnienia specyficznego problemu
         w rozumieniu art. 95 ust. 5 WE z tego względu, że z notyfikacji wynikało jasno, iż mały rozmiar gospodarstw rolnych, nie będąc
         wcale specyfiką Oberösterreich, jest cechą charakterystyczną wszystkich państw członkowskich. Komisja podzieliła również wnioski
         EFSA, a zwłaszcza te, zgodnie z którymi po pierwsze »przedstawione dowody naukowe nie zawierały żadnej informacji, która byłaby
         nowa lub odnosiła się do specyfiki lokalnej w zakresie wpływów na środowisko naturalne lub zdrowie ludzkie obecnych lub przyszłych
         upraw i zwierząt genetycznie zmodyfikowanych«, a po drugie, że nie została przedstawiona »żadna informacja naukowa, która
         wykazałaby, że w owym regionie w Austrii istniały szczególne lub wyjątkowe ekosystemy, które wymagałyby odrębnej oceny ryzyka
         od tej, która została przeprowadzona dla całej Austrii lub dla innych podobnych regionów w Europie« (motywy 70 i 71 [spornej]
         decyzji).

      66      Należy stwierdzić, że skarżący nie dostarczyli elementów dowodowych, które pozwoliłyby wątpić w uzasadnienie tych ocen dotyczących
         istnienia specyficznego problemu, lecz ograniczyli się do podkreślenia małego rozmiaru gospodarstw rolnych i znaczenia rolnictwa
         ekologicznego w Oberösterreich.

      67      Skarżący nie wskazali w szczególności informacji, które miałyby na celu obalenie wniosków EFSA, zgodnie z którymi Republika
         Austrii nie wykazała, by na terytorium Oberösterreich występowały szczególne lub wyjątkowe ekosystemy, które wymagałyby odrębnej
         oceny ryzyka od tej, która została przeprowadzona dla całej Austrii lub dla innych podobnych regionów w Europie. Wezwani podczas
         rozprawy do wypowiedzenia się w przedmiocie rozmiarów problemu stworzonego przez GMO na terytorium Oberösterreich skarżący
         nie byli w stanie wskazać nawet, czy obecność takich organizmów została stwierdzona. Land Oberösterreich uściślił, że przyjęcie
         notyfikowanego działania wynikało z obawy, że konieczne będzie zaakceptowanie obecności GMO z uwagi na ogłoszone wygaśnięcie
         porozumienia, na podstawie którego państwa członkowskie zobowiązały się czasowo nie wydawać zezwoleń w odniesieniu do tych
         organizmów. Rozważania takie ze względu na swój ogólny charakter nie są w stanie podważyć konkretnych ocen, które zamieszczone
         zostały w [spornej] decyzji”.

      20      W pkt 69 zaskarżonego wyroku Sąd wyjaśnił:

      „69      Ponieważ przesłanki wymagane do zastosowania art. 95 ust. 5 WE są kumulatywne, wystarczy, aby jedna z nich nie została spełniona,
         by wniosek o udzielenie odstępstwa został oddalony […]. Zważywszy, że w odniesieniu do jednej z przesłanek wymaganych przez
         art. 95 ust. 5 WE skarżący nie zdołali wykazać, że została spełniona, należy oddalić trzeci zarzut jako bezpodstawny, bez
         potrzeby wypowiadania się w przedmiocie pozostałych części zarzutu oraz argumentów podniesionych w ramach tego zarzutu”.

      21      Jeżeli chodzi o czwarty zarzut, który dotyczy naruszenia zasady ostrożności, Sąd stwierdził, że zarzut ten jest nieistotny
         dla sprawy, ponieważ Komisja rozpatrywała wniosek złożony na podstawie art. 95 ust. 5 WE i stwierdziła, że przesłanki zastosowania
         tego artykułu nie zostały spełnione. Po przeprowadzeniu badania zarzutu trzeciego Sąd stwierdził, że sporna decyzja nie była
         błędna, i uznał w pkt 71 zaskarżonego wyroku, że Komisja mogła jedynie oddalić rozpatrywany wniosek.

       W przedmiocie odwołań
      22      Postanowieniem prezesa Trybunału z dnia 29 czerwca 2006 r. oba odwołania zostały połączone do celów procedury ustnej oraz
         wydania wyroku.

      23      W uzasadnieniu swych odwołań Land Oberösterreich i Republika Austrii podnoszą dwa zarzuty dotyczące zasadniczo z jednej strony
         niezachowania zasady kontradyktoryjności, a drugiej strony naruszenia art. 95 ust. 5WE.

       W przedmiocie zarzutu dotyczącego zakresu stosowania zasady kontradyktoryjności
       Argumentacja stron
      24      Wnoszący odwołanie zarzucają Sądowi, że przejął rozwiązanie przyjęte przez Trybunał w odniesieniu do art. 95 ust. 4 WE w wyżej
         wymienionym wyroku w sprawie Dania przeciwko Komisji, to jest brak zastosowania zasady kontradyktoryjności, podczas gdy niniejsza
         sprawa dotyczy ust. 5 tego artykułu. Istnieje różnica między przepisem krajowym, w odniesieniu do którego wnosi się o przyznanie
         odstępstwa na podstawie art. 95 ust. 4, ponieważ przepis ten już obowiązuje i stanowi, co najmniej potencjalnie, przeszkodę
         w funkcjonowaniu rynku wewnętrznego, a przepisem będącym w stadium projektu, dla którego wniosek o przyznanie odstępstwa składany
         jest na podstawie ust. 5 tego artykułu.

      25      Z jednej strony wnoszący odwołanie zauważają, że w pkt 44 zaskarżonego wyroku Sąd odsyła do orzecznictwa dotyczącego art. 100A
         traktatu WE. Dodają oni, że przepis ten nie wprowadzał rozróżnienia pomiędzy utrzymaniem istniejących a przyjęciem nowych
         przepisów krajowych, podczas gdy rozróżnienie takie ma miejsce obecnie w ust. 4 i 5 art. 95 WE.

      26      Z drugiej strony podkreślają oni, że sytuacja wskazana w art. 95 ust. 5 WE różni się od sytuacji wskazanej w ust. 4 tego artykułu,
         ponieważ jeżeli chodzi o przepis krajowy w stadium projektu, interes prawidłowego funkcjonowania rynku wewnętrznego nie wymaga
         szczególnie szybkiego postępowania, wobec czego Komisja może z łatwością przedłużyć termin sześciu miesięcy przewidziany w art. 95
         ust. 6 WE i przeprowadzić postępowanie kontradyktoryjne.

      27      Komisja odpiera, że odsyłając do orzecznictwa cytowanego w pkt 44 zaskarżonego wyroku, Sąd przywołuje tylko jeden aspekt tego
         orzecznictwa, który dotyczy ust. 4 i 5 art. 95 WE, a mianowicie że w obu przypadkach wskazanych w tych ustępach państwo członkowskie
         nie może wprowadzić odstępstwa od przepisów harmonizujących bez uprzedniego zatwierdzenia przez Komisję. Ponadto Komisja uważa,
         że nawet jeżeli ustawa jest nadal w stadium projektu, interes jak najszybszego wyjaśnienia sprawy może mieć miejsce.

       Ocena Trybunału
      28      Zgodnie z art. 95 WE po przyjęciu środków dotyczących zbliżenia ustawodawstw państw członkowskich mają one obowiązek notyfikowania
         Komisji przepisów krajowych stanowiących odstępstwo od tych środków w celu ich zatwierdzenia. Ustęp 4 tego artykułu dotyczy
         przypadku utrzymania przepisów krajowych, które obowiązywały, zanim wprowadzono środki harmonizujące, a ustęp 5 przepisów
         krajowych wprowadzających odstępstwo, które państwo członkowskie zamierza przyjąć.

      29      Procedury przewidziane w przywołanym artykule rozpoczynane są notyfikacją przez państwo członkowskie Komisji krajowych przepisów
         stanowiących odstępstwo, kontynuację stanowi ocena dokumentów przez Komisję w celu ustalenia, czy spełnione są wymagane przesłanki,
         a zakończenie stanowi decyzja ostateczna, zatwierdzająca lub odrzucająca dane przepisy krajowe. Komisja może dokonać rozstrzygnięcia
         dopiero po sprawdzeniu, czy przepisy krajowe nie stanowią środka arbitralnej dyskryminacji lub ukrytego ograniczenia w handlu
         między państwami członkowskimi (zob. wyrok z dnia 21 stycznia 2003 r. w sprawie C‑512/99 Niemcy przeciwko Komisji, Rec. str. I‑845,
         pkt 44).

      30      Ponadto z orzecznictwa Trybunału wynika, że ze względu na specyfikę procedury przewidzianej w art. 95 ust. 4 WE zasada kontradyktoryjności
         nie znajduje do niej zastosowania (ww. wyrok w sprawie Dania przeciwko Komisji, pkt 50).

      31      Jeżeli chodzi o procedurę przewidzianą w ust. 5 tego artykułu, wprowadzenie nowych przepisów krajowych musi być oparte na
         nowych dowodach naukowych dotyczących ochrony środowiska naturalnego lub środowiska pracy ze względu na specyficzny problem
         tego państwa członkowskiego, który pojawił się po przyjęciu środka harmonizującego (zob. podobnie ww. wyrok w sprawie Dania
         przeciwko Komisji, pkt 57).

      32      Wymóg przedstawienia nowych dowodów naukowych na poparcie wniosku może skłonić w tym względzie Komisję do tego, by w ramach
         oceny zasadności tego wniosku zwróciła się do ekspertów zewnętrznych w celu zasięgnięcia ich opinii odnośnie do tych dowodów,
         która to opinia służyć będzie za podstawę ostatecznej decyzji.

      33      Tym sposobem Komisja przyznała, że w niniejszej sprawie nie była w stanie ocenić samodzielnie informacji naukowych zawartych
         w raporcie Müllera, i wskazała, że w konsekwencji była zobowiązana zwrócić się o opinię do EFSA przed podjęciem decyzji na
         podstawie art. 95 ust. 5 WE.

      34      Należy zatem sprawdzić, czy zasada kontradyktoryjności powinna była zostać zastosowana w takim przypadku, jak utrzymują wnoszący
         odwołanie, czy też – jak zostało orzeczone w wyżej wymienionym wyroku w sprawie Dania przeciwko Komisji – zasada ta nie znajdowała
         zastosowania w odniesieniu do art. 95 ust. 4 WE.

      35      W tym względzie zasada kontradyktoryjności, nad której przestrzeganiem czuwa Trybunał, wymaga od władz publicznych, by wysłuchały
         zainteresowanych przed przyjęciem dotyczącej ich decyzji (wyroki z dnia 10 lipca 2001 r. w sprawie C‑315/99 P Ismeri Europa
         przeciwko Trybunałowi Obrachunkowemu, Rec. str. I‑5281, pkt 28 i ww. w sprawie Dania przeciwko Komisji, pkt 45).

      36      Z orzecznictwa Trybunału wynika, że zasada poszanowania prawa do obrony, z którą zasada kontradyktoryjności jest ściśle związana,
         znajduje zastosowanie nie tylko do obywateli, lecz również do państw członkowskich. Jeżeli chodzi o państwa członkowskie,
         zasada ta została uznana w ramach procedur wszczętych przez instytucję wspólnotową przeciwko danemu państwu członkowskiemu
         (zob. w szczególności ww. wyrok w sprawie Dania przeciwko Komisji, pkt 46). Zgodnie z orzecznictwem poszanowanie prawa do
         obrony w każdym postępowaniu wszczętym przeciwko danemu podmiotowi, które może zakończyć się wydaniem aktu powodującego negatywne
         skutki dla niego, stanowi fundamentalną zasadę prawa wspólnotowego, której należy przestrzegać nawet w braku jakichkolwiek
         szczególnych uregulowań (zob. w szczególności wyroki z dnia 12 lutego 1992 r. w sprawach połączonych C‑48/90 i C‑66/90 Niderlandy
         i in. przeciwko Komisji, Rec. str. I‑565, pkt 44, z dnia 5 października 2000 r. w sprawie C‑288/96 Niemcy przeciwko Komisji,
         Rec. str. I‑8237, pkt 99 i z dnia 9 czerwca 2005 r. w sprawie C‑287/02 Hiszpania przeciwko Komisji, Rec. str. I‑5093, pkt 37).

      37      Niemniej po pierwsze z brzmienia art. 95 ust. 5 WE nie wynika, że Komisja ma obowiązek wysłuchania notyfikującego państwa
         członkowskiego, zanim podejmie decyzję w sprawie zatwierdzenia lub odrzucenia danych przepisów krajowych. Uwzględniając specyfikę
         tej procedury, autorzy traktatu przewidzieli jedynie w art. 95 WE przesłanki, które należy spełnić w celu uzyskania decyzji
         Komisji, terminy, w których powinna ona przyjąć decyzję zatwierdzającą lub odrzucającą, oraz ewentualne przedłużenia terminu.

      38      Następnie procedura przewidziana w art. 95 ust. 5 WE – podobnie zresztą jak procedura przewidziana w ust. 4 tego artykułu
         – jest wszczynana, jak stwierdzono w pkt 29 niniejszego wyroku, nie przez instytucję wspólnotową lub krajową, lecz przez państwo
         członkowskie, ponieważ decyzja Komisji przyjmowana jest wyłącznie w reakcji na tę inicjatywę. W swoim wniosku państwo członkowskie
         ma całkowitą swobodę wypowiedzenia się w kwestii przepisów krajowych, o których wprowadzenie wnosi, jak to wynika wyraźnie
         z art. 95 ust. 5 WE, który nakłada na państwo członkowskie obowiązek uzasadnienia wniosku.

      39      Ponadto Komisja powinna mieć możliwość otrzymania w wyznaczonych dla niej terminach informacji, które okażą się niezbędne,
         bez konieczności wysłuchiwania notyfikującego państwa członkowskiego, zanim podejmie ona swoją decyzję (zob. odnośnie do procedury
         przewidzianej w art. 95 ust. 4 WE, do której stosują się te same terminy co do procedury przewidzianej w ust. 5 tego artykułu,
         ww. wyrok w sprawie Dania przeciwko Komisji, pkt 48).

      40      Należy podkreślić, że zgodnie z art. 95 ust. 6 akapit drugi WE w przypadku braku decyzji Komisji w wyznaczonym terminie przepisy
         krajowe stanowiące odstępstwo są uważane za zatwierdzone. Poza tym zgodnie z akapitem trzecim tego ustępu przedłużenie terminu
         nie jest możliwe, jeżeli sprawa nie jest złożona oraz jeżeli istnieje niebezpieczeństwo dla zdrowia ludzkiego.

      41      Wolą autorów traktatu było, aby procedura przewidziana w tym artykule została szybko zakończona zarówno w interesie notyfikującego
         państwa członkowskiego, jak i prawidłowego funkcjonowania rynku wewnętrznego. Cel ten trudno byłoby pogodzić z wymogiem powodującym
         przedłużające się wymiany informacji i argumentów.

      42      W końcu należy dodać, że przytaczając w pkt 44 zaskarżonego wyroku orzecznictwo dotyczące procedury określonej w art. 100A
         ust. 4 traktatu WE, Sąd zamierzał jedynie podkreślić istnienie warunku, który państwo członkowskie musi spełnić, by mogło
         wprowadzić odstępstwo od środka harmonizującego przyjętego na poziomie wspólnotowym, a mianowicie wymogu uprzedniego zatwierdzenia
         przez Komisję. Warunek ten obowiązuje nadal w ramach przepisów art. 95 ust. 4 i 5 WE, ponieważ musi on być spełniony zarówno
         przez państwo członkowskie, które notyfikuje uregulowanie już obowiązujące na podstawie art. 95 ust. 4 WE, jak również państwo
         członkowskie, które notyfikuje projekt przepisów na podstawie ust. 5 tego artykułu. Do środków objętych przez oba te ustępy
         mają zatem zastosowanie te same zasady, jak stwierdziła rzecznik generalna w pkt 85 opinii.

      43      Ostatecznie, po uwzględnieniu specyfiki procedury przewidzianej w art. 95 ust. 5 WE, podobieństwa tej procedury do procedury
         przewidzianej w ust. 4 tego artykułu, jak również wspólnego celu obu tych ustępów, jakim jest umożliwienie państwom członkowskim
         uzyskania odstępstw od przepisów harmonizujących, nie ma powodu, aby przyjmować rozwiązanie odmienne od przyjętego w odniesieniu
         do art. 95 ust. 4 WE. Komisja nie jest zatem zobowiązana do przestrzegania zasady kontradyktoryjności przed przyjęciem decyzji
         na podstawie art. 95 ust. 5 WE (zob. podobnie w odniesieniu do art. 95 ust. 4 WE ww. wyrok w sprawie Dania przeciwko Komisji,
         pkt 50).

      44      Sąd słusznie zatem uznał, że zasada kontradyktoryjności nie miała zastosowania do procedury przewidzianej w art. 95 ust. 5 WE.

      45      W konsekwencji zarzut dotyczący niezachowania zasady kontradyktoryjności należy oddalić.

       W przedmiocie zarzutu dotyczącego naruszenia art. 95 ust. 5 WE
       Argumentacja stron
      46      Wnoszący odwołanie twierdzą w pierwszej kolejności, że w zaskarżonym wyroku zarzut dotyczący naruszenia traktatu rozpatrzony
         został jedynie pod kątem sprawdzenia warunku istnienia specyficznego problemu i że w wyniku tego Sąd naruszył ich prawo do
         bycia wysłuchanym.

      47      Republika Austrii dodaje, że nowe dowody naukowe stanowią zasadniczy element art. 95 ust. 5 WE i że również w ramach oceny
         warunku istnienia specyficznego problemu państwa członkowskiego kwestia współwystępowania upraw genetycznie zmodyfikowanych
         i upraw naturalnych, niewystarczający charakter oceny ryzyka, jak również zasada ostrożności nie mogły zostać pominięte przez
         Sąd. Jej zdaniem Komisja nie przeprowadziła pełnej naukowej analizy ryzyka, nie uwzględniła również prawa do bycia wysłuchanym
         i w końcu nie wypełniła obowiązku uzasadnienia.

      48      Wnoszący odwołanie kwestionują następnie pkt 67 zaskarżonego wyroku w zakresie, w jakim uzasadnia się w nim brak specyficznego
         problemu w rozumieniu art. 95 ust. 5 WE faktem, że nie zostało wykazane, iż GMO występują na terytorium Land Oberösterreich.
         Zaskarżony wyrok byłby w tym wypadku sprzeczny z obowiązkiem przyjęcia za podstawę wysokiego poziomu ochrony w ramach przyjmowania
         na podstawie art. 95 WE przepisów w dziedzinie zdrowia, bezpieczeństwa, ochrony środowiska naturalnego i ochrony konsumentów.

      49      Republika Austrii dodaje, że interpretując w sposób zbyt wąski warunki odnoszące się do istnienia specyficznego problemu,
         nie oceniając w sposób wystarczający ryzyka i nowych dowodów naukowych oraz nie uwzględniając zasady ostrożności, Komisja
         i Sąd wpłynęły w sposób decydujący na rozwiązanie sporu i naruszyły jej interesy.

      50      W odpowiedzi Komisja utrzymuje, że kwestia tego, czy Sąd dokonał właściwej oceny zawisłego przed nim sporu, wymaga wyjaśnienia,
         czy naruszył on prawo wspólnotowe, a nie czy popełnił błąd proceduralny z powodu niewystarczającego uzasadnienia.

      51      Komisja wyjaśnia, że istnienie nowych dowodów naukowych i ochrona środowiska nie stanowią przesłanek specyficznego problemu,
         lecz są równoprawne temu problemowi, ponieważ wszystkie przesłanki przewidziane w art. 95 ust. 5 WE są kumulatywne. Dlatego
         też Sąd słusznie oddalił skargę, stwierdziwszy, że przesłanka istnienia specyficznego problemu nie została spełniona.

      52      Jeżeli chodzi o zasadę ostrożności, Komisja utrzymuje, że w pkt 71 zaskarżonego wyroku Sąd prawidłowo wyjaśnił powody oddalenia
         zarzutu naruszenia tej zasady i że Republika Austrii nie kwestionowała tej części wyroku, przynajmniej w sposób wyraźny i szczegółowy.

      53      Ponadto zdaniem Komisji argumenty odnoszące się do rzekomych zaniechań Komisji w procedurze rozpatrywania wniosku, jak również
         argumenty związane z zasadą poszanowania prawa do obrony nic nie wnoszą dla rozpatrzenia kwestii, czy zaskarżony wyrok narusza
         prawo. Jeżeli chodzi o poszanowanie prawa do obrony, argumentacja przedstawiona w tym względzie jest niedopuszczalna, ponieważ
         nie jest ona poparta dowodami, a w każdym razie oczywiście bezzasadna, gdyż prawa obrony Republiki Austrii nie zostały w żaden
         sposób ograniczone w postępowaniu przed Sądem.

      54      Wnoszący odwołanie uważają w końcu, że naruszenie proceduralne, które podnieśli, wynika z błędu w ocenie i stanowi zatem również
         naruszenie prawa wspólnotowego. Ich zdaniem pojęcie „specyficzny” nie może być postrzegane jako synonim słowa „wyjątkowy”.
         Problemy określone w art. 95 ust. 5 WE należy rozumieć jako problemy szczególne, ale w żadnym razie nie jako problemy wyjątkowe,
         które są właściwe tylko dla jednego państwa członkowskiego lub jednego regionu. Wnoszący odwołanie uważają, że błędnie interpretując
         znaczenia pojęcia „specyficzny”, Sąd niesłusznie zaniechał zbadania innych przesłanek określonych w art. 95 ust. 5 WE i naruszył
         prawo wspólnotowe w tym zakresie.

      55      W odpowiedzi Komisja utrzymuje, że Sąd wcale nie musiał rozpatrywać szczegółowo przesłanki istnienia specyficznego problemu,
         i stwierdza, że wnoszący odwołanie nie spełnili obowiązku dostarczenia dowodu ciążącego na nich na podstawie art. 95 ust. 5 WE,
         ponieważ ograniczyli się do oparcia swej argumentacji na małym rozmiarze gospodarstw rolnych i znaczeniu rolnictwa ekologicznego.
         Zdaniem Komisji odstępstwo od dyrektywy 2001/18 uzasadnia istnienie szczególnego lub wyjątkowego ekosystemu, które powoduje
         konieczność innej oceny ryzyka niż ocena prowadzona na podstawie tej dyrektywy dla innych podobnych regionów w Europie. Komisja
         zaznacza, że wnoszący odwołanie nie przedstawili niezbędnego dowodu w tym zakresie.

       Ocena Trybunału
      56      W pierwszej kolejności należy zaznaczyć, że zgodność z prawem przepisów krajowych notyfikowanych na podstawie art. 95 ust. 5 WE
         jest ściśle związana z oceną dowodów naukowych przedstawionych przez notyfikujące państwo członkowskie.

      57      Przepis ten wymaga bowiem, by wprowadzenie przepisów krajowych stanowiących odstępstwo od środka harmonizującego było uzasadnione
         nowymi dowodami naukowymi dotyczącymi ochrony środowiska naturalnego lub środowiska pracy i było ono konieczne ze względu
         na specyficzny problem danego państwa członkowskiego, który pojawił się po przyjęciu środka harmonizującego, oraz by projektowane
         środki, jak również powody ich wprowadzenia zostały notyfikowane Komisji (ww. wyrok z dnia 21 stycznia 2003 r. w sprawie Niemcy
         przeciwko Komisji, pkt 80).

      58      Ze względu na to, że są to przesłanki kumulatywne, powinny one być wszystkie spełnione pod rygorem odrzucenia przez Komisję
         przepisów krajowych stanowiących odstępstwo (zob. ww. wyrok z dnia 21 stycznia 2003 r. w sprawie Niemcy przeciwko Komisji,
         pkt 81).

      59      Należy podkreślić w tym miejscu, że kumulatywny charakter wspomnianych przesłanek nie był kwestionowany przez strony niniejszego
         postępowania.

      60      Następnie wnoszący odwołania zakwestionowali w nich zaskarżony wyrok w szczególności w zakresie, w jakim Sąd oddalił ich argumenty
         odnoszące się do dokonanej przez Komisję oceny przesłanki istnienia specyficznego problemu notyfikującego państwa członkowskiego.

      61      W pkt 66 i 67 zaskarżonego wyroku Sąd uznał bowiem, że wnoszący odwołanie nie dostarczyli dowodów, które pozwoliłyby wątpić
         w zasadność tej oceny, i ograniczyli się do podkreślenia małego rozmiaru gospodarstw rolnych i znaczenia rolnictwa ekologicznego
         w Land Oberösterreich. Sąd dodał w szczególności, że wnoszący odwołanie nie wskazali niczego, co miałoby na celu obalenie
         wniosków EFSA, zgodnie z którymi Republika Austrii nie wykazała, by na terytorium Oberösterreich występowały szczególne lub
         wyjątkowe ekosystemy, które wymagałyby odrębnej oceny ryzyka od tej, która została przeprowadzona dla całej Austrii lub dla
         innych podobnych regionów w Europie. Jego zdaniem argumenty podniesione przez wnoszących odwołanie ze względu na swój ogólny
         charakter nie są w stanie podważyć konkretnych ocen, które zamieszczone zostały w spornej decyzji.

      62      W decyzji tej Komisja uznała, że Republika Austrii nie wykazała, iż na terytorium Land Oberösterreich specyficzny problem
         w rozumieniu art. 95 ust. 5 WE wystąpił po przyjęciu dyrektywy 2001/18.

      63      Decyzja ta oparła się na opinii EFSA, która stwierdziła brak dowodów naukowych wykazujących istnienie specyficznego problemu.
         Agencja ta uznała, że nie przedstawiono żadnego dowodu naukowego wykazującego występowanie szczególnych lub wyjątkowych ekosystemów
         wymagających odrębnej oceny ryzyka od oceny prowadzonej dla całej Austrii lub dla innych podobnych regionów w Europie. EFSA
         stwierdziła, że raport Müllera nie zawierał żadnej nowej informacji, która mogłyby kwestionować ważność przepisów dyrektywy
         2001/18.

      64      W tym względzie nie można stwierdzić, że Sąd naruszył prawo, przypominając, iż wnioski EFSA odnośnie do braku dowodów naukowych
         wykazujących istnienie specyficznego problemu zostały uwzględnione przez Komisję.

      65      Ponadto wbrew temu, co utrzymują wnoszący odwołanie, Sąd nie dokonał błędnej interpretacji znaczenia pojęcia „specyficzny”,
         o którym mowa w art. 95 ust. 5 WE, nie uznając, że przesłanki określone w tym przepisie są spełnione tylko wtedy, gdy wykazane
         zostanie istnienie problemu „wyjątkowego”, które to pojęcie jest pojęciem węższym niż problem „specyficzny”.

      66      W tym względzie w zaskarżonym wyroku Sąd przejął wnioski Komisji oraz EFSA w celu stwierdzenia, że Republika Austrii nie przedstawiła
         żadnego dowodu naukowego wykazującego w szczególności istnienie „szczególnych” ekosystemów.

      67      W wersji niemieckiej spornej decyzji, która jest wiążąca, używa się wyrażenia „ungewöhnliches Ökosystem”, a w opinii EFSA
         zredagowanej w języku angielskim „unusual ecosystems”, co pozbawia jakiegokolwiek znaczenia pojęcia „einzigartiges” i „unique”,
         użyte odpowiednio w wersji niemieckiej spornej decyzji i w opinii EFSA.

      68      Należy dodać, że uznając, iż wnoszący odwołanie nie dostarczyli dowodów, które pozwoliłyby wątpić w zasadność oceny dotyczącej
         braku dowodów naukowych wykazujących istnienie specyficznego problemu, i że nie została tym samym spełniona jedna z przesłanek
         przewidzianych w art. 95 ust. 5 WE, również nie można stwierdzić, że Sąd naruszył prawo w tym względzie.

      69      W końcu z orzecznictwa wynika, że ponieważ przesłanki przewidziane w art. 95 ust. 5 WE mają charakter kumulatywny, nie ma
         potrzeby badania wszystkich tych przesłanek, jeżeli zostanie stwierdzone, że jedna z nich nie jest spełniona (zob. podobnie
         ww. wyrok z dnia 21 stycznia 2003 r. w sprawie Niemcy przeciwko Komisji, pkt 88).

      70      Stwierdziwszy, że przesłanka istnienia specyficznego problemu państwa członkowskiego nie została spełniona, Sąd słusznie oddalił
         skargi, nie rozpatrując, czy pozostałe przesłanki były spełnione.

      71      W konsekwencji argumenty wnoszących odwołanie związane z faktem, że Sąd ograniczył się do analizy przesłanki istnienia specyficznego
         problemu państwa członkowskiego, jak również argumenty dotyczące prawa do bycia wysłuchanym, obowiązku uzasadnienia i praw
         obrony są nieuzasadnione.

      72      W tych okolicznościach należy uznać, że oddalając skargi, Sąd nie naruszył art. 95 ust. 5 WE.

      73      W konsekwencji drugi zarzut wnoszących odwołanie jest bezzasadny i należy oddalić odwołania.

       W przedmiocie kosztów
      74      Zgodnie z art. 69 § 2 regulaminu, mającym zastosowanie do postępowania odwoławczego na podstawie art. 118 regulaminu, kosztami
         zostaje obciążona, na żądanie strony przeciwnej, strona przegrywająca sprawę. Ponieważ Komisja wniosła o obciążenie Land Oberösterreich
         i Republiki Austrii kosztami postępowania, a ci przegrali sprawę, należy obciążyć ich kosztami postępowania.

      Z powyższych względów Trybunał (trzecia izba) orzeka, co następuje:
      1)      Odwołania zostają oddalone.
      2)      Land Oberösterreich i Republika Austrii zostają obciążone kosztami.
      Podpisy
      * Język postępowania: niemiecki.


title: Wyrok Sądu (druga izba) z dnia 17 lutego 2011 r. # J & F Participações SA przeciwko Urzędowi Harmonizacji w ramach Rynku Wewnętrznego (znaki towarowe i wzory) (OHIM). # Wspólnotowy znak towarowy - Postępowanie w sprawie sprzeciwu - Zgłoszenie graficznego wspólnotowego znaku towarowego Friboi - Wcześniejszy słowny krajowy znak towarowy FRIBO - Względna podstawa odmowy rejestracji - Prawdopodobieństwo wprowadzenia w błąd - Artykuł 8 ust. 1 lit. b) rozporządzenia (WE) nr 207/2009 - Rzeczywiste używanie wcześniejszego znaku towarowego - Artykuł 42 ust. 2 i 3 rozporządzenia nr 207/2009. # Sprawa T-324/09.

text:
      Wyrok Sądu (druga izba) z dnia 17 lutego 2011 r. – J & F Participações przeciwko OHIM – Plusfood Wrexham (Friboi)
      (sprawa T‑324/09)
      Wspólnotowy znak towarowy – Postępowanie w sprawie sprzeciwu – Zgłoszenie graficznego wspólnotowego znaku towarowego Friboi – Wcześniejszy słowny krajowy znak towarowy FIBRO – Względna podstawa odmowy rejestracji – Prawdopodobieństwo wprowadzenia w błąd – Artykuł 8 ust. 1 lit. b) rozporządzenia (WE) nr 207/2009 – Rzeczywiste używanie wcześniejszego znaku towarowego – Artykuł 42 ust. 2 i 3 rozporządzenia nr 207/2009
      1.                     Wspólnotowy znak towarowy – Uwagi osób trzecich i sprzeciw – Rozpatrywanie sprzeciwu – Dowód używania wcześniejszego znaku
            towarowego – Rzeczywiste używanie – Pojęcie – Kryteria oceny (rozporządzenie Rady nr 207/2009, art. 42 ust. 2, 3) (por. pkt 26,
            27)
      2.                     Wspólnotowy znak towarowy – Definicja i uzyskanie wspólnotowego znaku towarowego – Względne podstawy odmowy rejestracji –
            Sprzeciw właściciela wcześniejszego identycznego lub podobnego znaku towarowego zarejestrowanego dla identycznych lub podobnych
            towarów lub usług – Prawdopodobieństwo wprowadzenia w błąd w odniesieniu do wcześniejszego znaku towarowego (rozporządzenie
            Rady nr 207/2009, art. 8 ust. 1 lit. b)) (por. pkt 45, 69)
      Przedmiot

               Skarga na decyzję Pierwszej Izby Odwoławczej OHIM z dnia 22 kwietnia 2009 r. (sprawa R 824/2008‑1) dotyczącą postępowania
                  w sprawie sprzeciwu między Fribo Foods Ltd a Agropecuaria Friboi, Ltda.

            Informacje dotyczące sprawy

               Zgłaszający wspólnotowy znak towarowy:

               J & F Participações SA

               Zgłoszony wspólnotowy znak towarowy:

               Graficzny znak towarowy Friboi dla towarów z klasy 29

               Właściciel znaku towarowego lub oznaczenia, na które powołano się w sprzeciwie:

               Plusfood Wrexham Ltd

               Znak towarowy lub oznaczenie, na które powołano się w sprzeciwie::

               Zarejestrowany w Zjednoczonym Królestwie słowny znak towarowy FRIBO dla towarów z klasy 29; zarejestrowany w Zjednoczonym
                  Królestwie graficzny znak towarowy Fribo dla towarów z klasy 29; zarejestrowany w Niemczech słowny znak towarowy FRIBO dla
                  towarów z klasy 29; zarejestrowany w Niemczech graficzny znak towarowy FRIBO dla towarów z klasy 29; zarejestrowany we Francji
                  słowny znak towarowy FRIBO dla towarów z klasy 29; zarejestrowany we Francji graficzny znak towarowy FRIBO dla towarów z klasy
                  29; zarejestrowany we Włoszech słowny znak towarowy FRIBO dla towarów z klasy 29; zarejestrowany we Włoszech graficzny znak
                  towarowy FRIBO dla towarów z klasy 29.

               Decyzja Wydziału Sprzeciwów:

               Uwzględnienie sprzeciwu

               Decyzja Izby Odwoławczej:

               Częściowe uwzględnienie odwołania

      Sentencja

                  1)

                  	Skarga zostaje oddalona.

                  2)

                  	J & F Participações SA zostaje obciążona kosztami postępowania.


title: Wyrok Sądu pierwszej instancji (piąta izba) z dnia 10 czerwca 2004 r. # Pierre Eveillard przeciwko Komisji Wspólnot Europejskich. # Urzędnicy. # Sprawa T-258/01.

text:
      WYROK SĄDU PIERWSZEJ INSTANCJI (piąta izba)
      z dnia 10 czerwca 2004 r.
      Sprawa T-258/01
      Pierre Eveillard
      przeciwko
      Komisji Wspólnot Europejskich
      Urzędnicy – Środki dyscyplinarne – Przeniesienie na niższy stopień – Artykuły 11 i 14 regulaminu pracowniczego – Umowa o dozorowanie budynków Komisji
      Pełny tekst w języku francuskim II - 0000
      Przedmiot:         Skarga mająca za przedmiot wniosek o uchylenie decyzji Komisji z dnia 25 czerwca 2001 r. oddalającej zażalenie skarżącego
         z dnia 13 marca 2001 r., w którym kwestionował on decyzję organu powołującego z dnia 19 grudnia 2000 r. wymierzającą mu karę
         dyscyplinarną przeniesienia na niższy stopień.

      Orzeczenie:         Decyzja z dnia 19 grudnia 2000 r. wymierzająca skarżącemu karę dyscyplinarną przeniesienia o dwa stopnie niżej zostaje uchylona.
         Komisja poniesie całość kosztów postępowania.

      Streszczenie
      1.     Urzędnicy – Skarga – Skarga na decyzję oddalającą zażalenie – Dopuszczalność
      (regulamin pracowniczy, art. 90 i 91)
      2.     Urzędnicy – Prawa i obowiązki – Pochodząca od urzędnika kategorii B propozycja zatrudnienia personelu przydzielonego do zadań
            administracyjnych na podstawie umowy o dozorowanie – Rozpowszechniona praktyka, popierana przez zwierzchników oraz sama w
            sobie pozbawiona oszukańczego charakteru – Naruszenie obowiązków pracowniczych – Brak
      (regulamin pracowniczy, art. 11)
      1.     Skarga urzędnika, formalnie wniesiona na wyraźne lub dorozumiane oddalenie uprzedniego zażalenia w drodze administracyjnej
         wniesionego na podstawie art. 90 ust. 2 regulaminu pracowniczego, skutkuje poddaniem pod rozstrzygnięcie Sądu aktu niekorzystnego,
         będącego przedmiotem zażalenia.

      (zob. pkt 30)
      Odesłanie: wyrok Trybunału z dnia 17 stycznia 1989 r. w sprawie 293/87 Vainker przeciwko Parlamentowi, Rec. str. 23, pkt 8;
         wyrok Sądu Pierwszej Instancji z dnia 10 grudnia 1992 r. w sprawie T-33/91 Williams przeciwko Trybunałowi Obrachunkowemu,
         Rec. str. II-2499, pkt 23; wyrok Sądu Pierwszej Instancji z dnia 16 października 1996 r. w sprawie T-36/94 Capitanio przeciwko
         Komisji, RecFP str. I-A-449 oraz II-1279, pkt 33

      2.     Nie jest zasadne zarzucanie urzędnikowi kategorii B (którego obowiązki, zgodnie z art. 5 ust. 1 regulaminu pracowniczego są
         obowiązkami o charakterze wykonawczym, a nie kierowniczym, jak obowiązki urzędników kategorii A), że uchybił obowiązkom wynikającym
         z regulaminu pracowniczego tylko dlatego, że zaproponował zatrudnienie personelu do wykonania obowiązków administracyjnych
         w ramach służb instytucji na podstawie umowy o dozorowanie, w sytuacji gdy praktyka ta wprowadzona została już wcześniej przez
         różne służby instytucji, była rozpowszechniona, namawiali do niej zwierzchnicy w instytucji i chociaż nieprawidłowa, nie miała
         sama w sobie oszukańczego charakteru.

      (zob. pkt 47)


Wyrok Trybunału (pierwsza izba) z dnia 6 czerwca 1990 r. # Hauptzollamt Frankfurt am Main-Ost przeciwko Deutsche Olivetti GmbH. # Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Bundesfinanzhof - Niemcy. # Wartość celna. # Sprawa C-17/89.


Wyrok Trybunału (piąta izba) z dnia 7 stycznia 2004 r. # The Queen, na wniosek Delena Wells przeciwko Secretary of State for Transport, Local Government and the Regions. # Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: High Court of Justice (England & Wales), Queen's Bench Division (Administrative Court) - Zjednoczone Królestwo. # Dyrektywa 85/337/EWG. # Sprawa C-201/02.


Wyrok Trybunału (czwarta izba) z dnia 14 grudnia 1989 r. # Schweizerische Lactina Panchaud AG przeciwko Bundesamt für Ernährung und Forstwirtschaft. # Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Verwaltungsgericht Frankfurt am Main - Niemcy. # Rolnictwo. # Sprawa C-346/88.


Wyrok Trybunału (szósta izba) z dnia 21 stycznia 1993 r. # Deutsche Shell AG przeciwko Hauptzollamt Hamburg-Harburg. # Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Finanzgericht Hamburg - Niemcy. # Sprawa C-188/91.


title: Wyrok Sądu (szósta izba) z dnia 29 września 2011 r. # adidas AG przeciwko Urzędowi Harmonizacji w ramach Rynku Wewnętrznego (znaki towarowe i wzory) (OHIM). # Wspólnotowy znak towarowy - Postępowanie w sprawie sprzeciwu - Zgłoszenie graficznego wspólnotowego znaku towarowego przedstawiającego but z dwoma paskami na boku - Wcześniejszy krajowy znak towarowy przedstawiający but z trzema paskami na boku - Względna podstawa odmowy rejestracji - Brak uzasadnienia wcześniejszego prawa - Brak tłumaczenia elementów istotnych dla uzasadnienia rejestracji wcześniejszego znaku towarowego - Zasada 16 ust. 3, zasada 17 ust. 2 i zasada 20 ust. 2 rozporządzenia (WE) nr 2868/95. # Sprawa T-479/08.

text:
      Wyrok Sądu (szósta izba) z dnia 29 września 2011 r. – adidas przeciwko OHIM – Patrick Holding (Przedstawienie buta z dwoma
            paskami)
      (sprawa T‑479/08)
      Wspólnotowy znak towarowy – Postępowanie w sprawie sprzeciwu – Zgłoszenie graficznego wspólnotowego znaku towarowego przedstawiającego but z dwoma paskami na boku – Wcześniejszy krajowy znak towarowy przedstawiający but z trzema paskami na boku – Względna podstawa odmowy rejestracji – Brak uzasadnienia wcześniejszego prawa – Brak tłumaczenia elementów istotnych dla uzasadnienia rejestracji wcześniejszego znaku towarowego – Zasada 16 ust. 3, zasada 17 ust. 2 i zasada 20 ust. 2 rozporządzenia (WE) nr 2868/95
      Wspólnotowy znak towarowy – Uwagi osób trzecich i sprzeciw – Rozpatrywanie sprzeciwu – Nieprzedstawienie w wyznaczonym terminie tłumaczenia świadectwa rejestracji wcześniejszego krajowego znaku towarowego – Wpływ na postępowanie przed Wydziałem Sprzeciwów (rozporządzenie Komisji nr 2868/95, art. 1, zasada 17 ust. 2) (por. pkt 32,
         33)

      Przedmiot

               Skarga na decyzję Drugiej Izby Odwoławczej OHIM z dnia 27 sierpnia 2008 r. (sprawa R 849/2007‑2) dotyczącą postępowania w sprawie
                  sprzeciwu między adidas AG a Patrick Holding ApS.

            Sentencja

                  1)

                  	Skarga zostaje oddalona.

                  2)

                  	adidas AG zostaje obciążona kosztami postępowania.


title: Wyrok Trybunału (druga izba) z dnia 18 grudnia 2008 r.#Sopropé - Organizações de Calçado Lda przeciwko Fazenda Pública.#Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Supremo Tribunal Administrativo - Portugalia.#Wspólnotowy kodeks celny - Zasada poszanowania prawa do obrony - Nałożenie cła przywozowego a posteriori.#Sprawa C-349/07.

text:
      Sprawa C‑349/07
      Sopropé − Organizações de Calçado Lda
      przeciwko
      Fazenda Pública
      (wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnymzłożony przez Supremo Tribunal Administrativo)

      Wspólnotowy kodeks celny – Zasada poszanowania prawa do obrony – Nałożenie cła przywozowego a posteriori
      Streszczenie wyroku
      1.        Prawo wspólnotowe – Zasady ogólne prawa – Prawa podstawowe – Prawo do obrony – Termin ustalony przez prawo krajowe w postępowaniu
            w sprawie retrospektywnego pokrycia należności celnych
      (art. 6 UE)
      2.        Środki własne Wspólnot Europejskich – Retrospektywne pokrycie należności celnych przywozowych lub wywozowych – Prawo do obrony
      (art. 6 UE)
      1.        Jeżeli chodzi o nałożenie długu celnego w celu przystąpienia do poboru a posteriori należności celnej od przywozu, termin
         od 8 do 15 dni wyznaczony importerowi podejrzanemu o popełnienie przestępstwa celnego na przedstawienie uwag co do zasady
         jest zgodny z wymogami prawa wspólnotowego.

      Termin taki zasadniczo nie czyni niemożliwym lub nadmiernie uciążliwym wykonywania prawa do obrony przyznanego przez wspólnotowy
         porządek prawny. W rzeczywistości bowiem przedsiębiorstwa, które mogą zostać objęte postępowaniem, są podmiotami zawodowo
         trudniącymi się przywozem. Ponadto właściwe uregulowanie wspólnotowe przewiduje, że przedsiębiorstwa te powinny być w stanie
         uzasadnić na potrzeby kontroli zgodność z prawem wszystkich dokonanych przez nie transakcji. Wreszcie ogólny interes Wspólnoty
         Europejskiej, a zwłaszcza interes w poborze tych wpływów w jak najkrótszym terminie wymaga, aby kontrola mogła zostać przeprowadzona
         szybko i skutecznie.

      (por. pkt 41, 52; pkt 1 sentencji)
      2.        Do sądu krajowego rozpatrującego daną sprawę należy ustalenie z uwzględnieniem szczególnych okoliczności danej sprawy, czy
         w ramach retrospektywnego pokrycia należności celnych przywozowych termin rzeczywiście wyznaczony danemu importerowi skutecznie
         umożliwia mu wysłuchanie przez organy celne.

      W tym celu mogą zostać przyjęte różne kryteria. Jeżeli chodzi o przywóz dokonany z państw Azji, znaczenie mogą mieć czynniki
         takie jak złożoność danych transakcji, odległość czy też rodzaj stosunków zwyczajowo utrzymywanych z właściwymi organami miejscowymi.
         Podobnie należy uwzględniać również rozmiar danego przedsiębiorstwa oraz okoliczność, czy utrzymuje ono zwyczajowe stosunki
         handlowe z danym krajem. Ponadto również okoliczności, które pozwalają na stwierdzenie, że zainteresowane przedsiębiorstwo
         zostało wysłuchane, przy znajomości stanu sprawy, w trakcie postępowania kontrolnego, powinny zostać uwzględnione. W ten sposób
         postępowanie kontrolne trwające przez kilka miesięcy obejmujące kontrolę na miejscu i przesłuchanie danego przedsiębiorstwa,
         którego oświadczenia są wciągane do akt, pozwala wnioskować, iż owo przedsiębiorstwo zna powody, dla których postępowanie
         kontrolne zostało wszczęte, oraz charakter zarzuconych mu okoliczności.

      Sąd krajowy powinien ponadto zbadać, czy z uwagi na okres, jaki upłynął pomiędzy chwilą, w jakiej dany organ administracyjny
         otrzymał uwagi importera, a datą, w której podjął on decyzję, można przyjąć, że organ ten należycie uwzględnił przekazane
         mu uwagi.

      (por. pkt 44–46, 53, 54; pkt 2, 3 sentencji)
WYROK TRYBUNAŁU (druga izba)
      z dnia 18 grudnia 2008 r.(*)

      Wspólnotowy kodeks celny – Zasada poszanowania prawa do obrony – Nałożenie cła przywozowego a posteriori
      W sprawie C‑349/07
      mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 234 WE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Supremo
         Tribunal Administrativo (Portugalia) postanowieniem z dnia 12 czerwca 2007 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 27 lipca
         2007 r., w postępowaniu

      Sopropé - Organizações de Calçado, Lda
      przeciwko
      Fazenda Pública,
      przy udziale:
      Ministério Público,
      TRYBUNAŁ (druga izba),
      w składzie: C.W.A. Timmermans, prezes izby, J.C. Bonichot (sprawozdawca), K. Schiemann, P. Kūris i L. Bay Larsen, sędziowie,
      rzecznik generalny: V. Trstenjak,
      sekretarz: M. Ferreira, główny administrator,
      rozważywszy uwagi przedstawione:
      –        w imieniu Sopropé – Organizações de Calçado, Lda przez A. Caneirę, advogado,
      –        w imieniu rządu portugalskiego przez H. Venturę, C. Guerrę Santos oraz L. Fernandesa, działających w charakterze pełnomocników,
      –        w imieniu rządu włoskiego przez I.M. Braguglię, działającego w charakterze pełnomocnika, wspieranego przez G. Albenziego,
         avvocato dello Stato,

      –        w imieniu Komisji Wspólnot Europejskich przez S. Schønberga oraz P. Guerrę e Andradego, działających w charakterze pełnomocników,
      uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 2 października 2008 r.,
      podjąwszy, po wysłuchaniu rzecznika generalnego, decyzję o rozstrzygnięciu sprawy bez opinii,
      wydaje następujący
      Wyrok
      1        Wniosek o wydanie orzeczenia dotyczy wykładni zasady przestrzegania prawa do obrony.

      2        Wniosek ten został złożony w ramach postępowania pomiędzy spółką Sopropé – Organizações de Calçado, Lda (zwaną dalej „Sopropé”)
         a Fazenda Pública (skarbem państwa), dotyczącego żądania zapłaty a posteriori długu celnego ustalonego w wyniku kontroli pochodzenia
         towarów przywiezionych do Portugalii przez tę spółkę w latach 2000–2002.

       Ramy prawne
       Uregulowania wspólnotowe
      3        Rozporządzenie Rady (EWG) nr 2913/92 z dnia 12 października 1992 r. ustanawiające Wspólnotowy kodeks celny (Dz.U. L 302, s. 1)
         zostało zmienione przez rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 2700/2000 z dnia 16 listopada 200 r. (Dz.U.
         L 311, s. 17) (zwane dalej „kodeksem celnym”).

      4        Tytuł VII rozdział 3 kodeksu celnego w art. 217–232 traktuje o zapłacie długu celnego.

      5        Artykuł 221 ust. 1 kodeksu celnego stanowi, że:

      „Niezwłocznie po dokonaniu zaksięgowania dłużnik zostaje powiadomiony o kwocie należności zgodnie z odpowiednią procedurą”.

      6        Zgodnie z art. 222 ust. 1 lit. a) kodeksu celnego:

      „1. Każdą kwotę należności, o której zgodnie z art. 221 został powiadomiony dłużnik, uiszcza on w następujących terminach:
      a) jeżeli osoba ta nie korzysta z żadnego z ułatwień płatniczych przewidzianych w art. 224–229, płatność zostaje dokonana
         w wyznaczonym terminie.

      Bez uszczerbku dla przepisu drugiego akapitu art. 244 termin ten nie może przekraczać dziesięciu dni, licząc od powiadomienia
         dłużnika o kwocie należności, a w przypadku całościowego zaksięgowania zliczonych kwot na warunkach przewidzianych w art. 218
         ust. 1 akapit drugi termin ten zostaje wyznaczony w taki sposób, aby uniemożliwić dłużnikowi uzyskanie dłuższego terminu na
         uiszczenie należności niż ten, jaki by uzyskał w przypadku odroczenia płatności.

      […]”.
      7        Przepisy zawarte w art. 243–246 w tytule VIII kodeksu celnego dotyczą prawa do odwołania.

      8        Zgodnie z art. 245 kodeksu:

      „Przepisy dotyczące stosowania postępowania odwoławczego określają państwa członkowskie”.
       Przepisy krajowe
      9        Lei Geral Tributária (portugalska ordynacja podatkowa, zwana dalej LGF”), przyjęta rozporządzeniem z mocą ustawy nr 398/98
         z dnia 12 grudnia 1998 r. wyraźnie przewiduje zasadę uczestnictwa w postępowaniu podatkowym, która została ustanowiona w art. 267
         Konstytucji Republiki Portugalskiej i została wcześniej przewidziana w odniesieniu do postępowania administracyjnego w art. 100
         i nast. kodeksu postępowania administracyjnego.

      10      Zgodnie z art. 60 tej ustawy w brzmieniu mającym zastosowanie do okoliczności faktycznych postępowania przed sądem krajowym:

      „1. Podatnicy, chyba że ustawa stanowi inaczej, uczestniczą w przygotowaniu dotyczącej ich decyzji w następujący sposób:
      a) mają prawo do bycia wysłuchanym przed nałożeniem należności;
      […]
      e) mają prawo do bycia wysłuchanym przed zamknięciem sprawozdania inspektora podatkowego.
      […]
      4. Prawo do bycia wysłuchanym powinno zostać wykonane w terminie ustalonym przez organy podatkowe w liście poleconym za potwierdzeniem
         odbioru wysłanym w tym celu do miejsca zamieszkania podatnika dla celów podatkowych.

      […]
      6. Termin dla wykonania prawa do bycia wysłuchanym ustnie lub na piśmie nie może być krótszy niż 8 dni i nie dłuższy niż 15
         dni.

      [...]”.
      11      Regime Complementar do Procedimento de Inspecção Tributária (system uzupełniający do postępowania w sprawie kontroli podatkowej)
         został przyjęty dekretem z mocą ustawy nr 413/98 z dnia 31 grudnia 1998 r.

      12      Zgodnie z art. 60 rzeczonego rozporządzenia z mocą ustawy dotyczącego wcześniejszego wysłuchania:

      „1. Po zakończeniu czynności kontrolnych, wówczas gdy w ich wyniku doszło do wydania decyzji o opodatkowaniu lub decyzji podatkowych
         niekorzystnych dla podmiotu podlegającego kontroli, projekt sprawozdania z kontroli, zawierający te decyzje oraz ich uzasadnienie,
         powinien zostać doręczony temu podmiotowi w terminie 10 dni.

      2. Przy doręczeniu wyznacza się termin od 8 do 15 dni w celu umożliwienia kontrolowanemu podmiotowi wypowiedzenia się w przedmiocie
         rzeczonego sprawozdania z kontroli.

      3. Kontrolowany podmiot może wypowiedzieć się na piśmie lub ustanie. W tym ostatnim wypadku oświadczenia są protokołowane.
      4. Ostateczne sprawozdanie jest sporządzane w terminie 10 dni następujących po oświadczeniach, o których mowa w poprzedzającym
         ustępie”.

       Postępowanie przed sądem krajowym i pytania prejudycjalne
      13      Sopropé jest portugalskim przedsiębiorstwem sprzedającym obuwie importowane z Azji. Postępowanie przed sądem krajowym dotyczy
         52 transakcji przywozu obuwia pochodzącego z Kambodży, które z uwagi na ich rzekome pochodzenie skorzystały z preferencyjnego
         traktowania celnego na podstawie systemu preferencji ogólnych w okresie dwuipółletnim, od 2000 r. do połowy 2002 r.

      14      Kontrola została przeprowadzona na początku 2003 r. przez dyrekcję portugalskich służb ds. nadużyć celnych w ramach misji
         współpracy administracyjnej zapoczątkowanej przez Europejski Urząd ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych (OLAF) w celu zbadania
         pochodzenia obuwia przywożonego z Azji.

      15      Weryfikacja przeprowadzana przez organy celne w Sopropé rozpoczęła się w dniu 14 lutego 2003 r. W jej wyniku organy portugalskie
         ustaliły, że wyżej wymienione 52 transakcje przywozu zostały dokonane za okazaniem świadectw pochodzenia oraz że listy przewozowe
         były sfałszowane.

      16      Służby celne stwierdziły, że przywożone towary nie miały preferencyjnego pochodzenia, a co za tym idzie, że nie powinny one
         korzystać z systemu preferencji ogólnych oraz że w związku z tym należy zastosować stawkę cła stosowaną do towarów pochodzących
         z państw trzecich.

      17      W dniu 3 lipca 2003 r. Sopropé została poinformowana, że może skorzystać z prawa do wcześniejszego wysłuchania w sprawie projektu
         sprawozdania z kontroli oraz załączników do niego w terminie 8 dni na podstawie art. 60 LFG. Spółka skorzystała z tego prawa
         w dniu 11 lipca 2003 r.

      18      Stwierdzając, że Sopropé nie przedstawiła żadnego nowego dowodu, który mógłby zmienić sprawozdanie z kontroli, organy celne
         poinformowały ją pismem z dnia 16 lipca 2003 r., otrzymanym przez nią następnego dnia, iż ma ona zgodnie z art. 222 kodeksu
         celnego 10 dni na zapłatę należnego cła. Rzeczona należność celna wyniosła 212 684,98 EUR, i powiększona została o 36 757,99 EUR
         podatku od wartości dodanej oraz o 19,30 EUR tytułem odsetek za opóźnienie, łącznie 249 462,27 EUR.

      19      Pomiędzy datą doręczenia w celu skorzystania z prawa do bycia wysłuchanym a doręczeniem decyzji dotyczącej zapłaty upłynęło
         13 dni.

      20      Sopropé odmówiła zapłaty długu celnego, o którym ją powiadomiono w wyznaczonym terminie. Wniosła w dniu 8 września 2003 r.
         skargę do Tribunal Administrativo e Fiscal de Lisboa opartą w szczególności na naruszeniu zasady poszanowania prawa do obrony,
         z powodu wyznaczenia jej terminu niewystarczającego dla przedstawienia przez nią uwag. Sąd uznał jednak, że decyzja o nałożeniu
         cła była uzasadniona oraz że nie dostarczono żadnego dowodu, który mógłby ją podważyć. Sąd ten stwierdził ponadto, że prawo
         do obrony było respektowane, jako że został spełniony określony w LGF obowiązek wcześniejszego wysłuchania i postępowano zgodnie
         z procedurą kontroli podatkowej.

      21      Sopropé wniosła odwołanie od tego wyroku do Supremo Tribunal Administrativo miedzy innymi na tej podstawie, iż sad pierwszej
         instancji nie zastosował w prawidłowy sposób zasady prawa do obrony w sposób, w jaki jest ona zagwarantowana w prawie wspólnotowym.

      22      W ramach postępowania w sprawie odwołania Supremo Tribunal Administrativo postanowił zawiesić postępowanie i skierować do
         Trybunału następujące pytania prejudycjalne:

      „1) Czy termin od 8 do 15 dni wyznaczony w art. 60 ust. 6 ordynacji podatkowej oraz w art. 60 ust. 2 przepisów uzupełniających
         do postępowania w sprawie kontroli podatkowej przyjętych przez rozporządzenie z mocą ustawy nr 413/98 z dnia 31 grudnia na
         wykonanie przez podatnika ustnie lub pisemnie prawa do wcześniejszego wysłuchania jest zgodny z zasadą prawa do obrony?

      2) Czy termin 13 dni liczony od daty poinformowania importera wspólnotowego (w niniejszym przypadku małego przedsiębiorstwa
         portugalskiego działającego w sektorze obuwnictwa) przez organy celne o przysługującym mu terminie 8 dni na wykonanie prawa
         do wcześniejszego wysłuchania dni do daty doręczenia decyzji nakazującej zapłatę cła przywozowego w terminie 10 dni naliczonego
         w związku z 52 transakcjami przywozu obuwia pochodzącego z Dalekiego Wschodu dokonanymi w ramach systemu preferencji ogólnych
         w okresie dwuipółletnim (od roku 2000 do połowy roku 2002) może zostać uznany za rozsądny termin na wykonanie prawa do obrony
         przez importera?”.

       W przedmiocie pytań prejudycjalnych
      23      W dwóch pytaniach prejudycjalnych, które należy rozpatrywać łącznie, sąd krajowy pyta Trybunał o to, czy termin 8 dni wyznaczony
         przedsiębiorstwu ma przedstawienie uwag odnośnie do projektu decyzji o nałożeniu a posteriori cła przywozowego w wysokości
         de 249 462,27 EUR dotyczącego 52 transakcji przywozu towarów, które miały miejsce w okresie dwuipółrocznym, jest zgodny z wymogami
         prawa wspólnotowego, a przede wszystkim z ogólną zasadą poszanowania prawa do obrony, w szczególności gdy decyzja został podjęta
         przez organy administracyjne w terminie 5 dni po upływie tego terminu.

       Uwagi przedłożone Trybunałowi
      24      Skarżąca w postępowaniu przed sądem krajowym przypomina, że z orzecznictwa Trybunału wynika, że zasada poszanowania prawa
         do obrony wymaga, aby każdej osobie, odnośnie do której zamierza się podjąć niekorzystną dla niej decyzję, umożliwiono skuteczne
         wyrażenie jej stanowiska (zob. w szczególności wyroki: z dnia 24 października 1996 r. w sprawie C‑32/95 P Komisja przeciwko
         Lisrestal i in., Rec. s. I‑5373, pkt 21; z dnia 21 września 2000 r. w sprawie C‑462/98 Mediocurso przeciwko Komisji, Rec.
         s. I‑7183, pkt 36; z dnia 12 grudnia 2002 r. w sprawie C‑395/00 Cipriani, Rec. s. I‑11877, pkt 51).

      25      Następnie Sopropé twierdzi, że termin taki jak termin przyznany na podstawie LGF importerowi na wykonanie prawa do bycia wysłuchanym
         tylko wtedy może zostać uznany za zgodny z zasadą poszanowania prawa wspólnotowego, jeżeli umożliwia mu skuteczne wyrażenie
         swojego stanowiska. Twierdzi ona, że w okolicznościach takich jak w postępowaniu przed sądem krajowym wyznaczony jej termin
         nie był wystarczający.

      26      Republika portugalska utrzymuje, że zasada poszanowania prawa do obrony nie powinna być stosowana do procedury wcześniejszego
         wysłuchania przewidzianej przez LGF. W rzeczywistości bowiem procedura ta jest wyrazem zasady uczestnictwa w procesie wydawania
         decyzji, a nie wyrazem prawa do wniesienia skargi. Ponadto z orzecznictwa Trybunału wynika w szczególności, a przede wszystkim
         z wyroku z dnia 2 października 2003 r. w sprawie C‑176/99 P ARBED przeciwko Komisji, Rec. s. I‑10687, że zasada prawa do wcześniejszego
         wysłuchania stanowi część praw obrony jedynie w ramach postępowania w sprawie nałożenia sankcji, które to postępowanie nie
         miało miejsca w sprawie przed sądem krajowym. W związku z tym Republika Portugalska uważa, że termin przewidziany w art. 60 LGF
         nie może być oceniany z punktu widzenia praw obrony. W związku z tym nie może być on postrzegany jako nierozsądny, ponieważ
         stanowi on kolejny środek zaskarżenia przewidziany przeciwko decyzji o opodatkowaniu, wzmacniając w ten sposób rzeczywistą
         możliwość wykonywania praw obrony.

      27      Republika Portugalska dodaje, że w przypadku gdyby Trybunał uznał, iż do procedury wcześniejszego wysłuchania przewidzianej
         przez LGF należy stosować prawa do obrony, sporny termin w postępowaniu przed sądem krajowym jest zgodny z prawem wspólnotowym,
         ponieważ jest on zgodny z zasadą równoważności i skuteczności (zob. w szczególności wyrok z dnia 17 czerwca 2004 r. w sprawie
         C‑30/02 Recheio – Cash & Carry, Zb.Orz. s. I‑6051). Zdaniem tego państwa członkowskiego zasada równoważności jest przestrzegana,
         ponieważ LGF przewiduje identyczny termin dla wszystkich decyzji o poborze należności podatkowych, niezależnie od tego, czy
         opierają się one na prawie krajowym czy prawie wspólnotowym. Do sądu krajowego należy ocena przestrzegania zasady skuteczności.

      28      Republika włoska podnosi, że kodeks celny nawet nie przewiduje tego, że dłużnik musi być wysłuchany przed pobraniem od niego
         długu celnego. Opiera się ona na art. 245 tego kodeksu, aby podnieść, że przepisy dotyczące wprowadzenia postępowania odwoławczego
         należą do kompetencji państw członkowskich. Kolejno Republika Włoska stwierdza, że Trybunał powinien się ograniczyć do potwierdzenia
         zasady prawa pomiotu gospodarczego do bycia wysłuchanym zarówno w postępowaniu administracyjnym, jak i postępowaniu sporno-administracyjnym,
         zgodnie z uregulowaniem krajowym.

      29      Komisja Wspólnot Europejskich zauważa, że z orzecznictwa Trybunału wynika, że przestrzeganie prawa do obrony wymaga, aby każdy
         adresat decyzji, która w odczuwalny sposób dotyczy jego interesów, miał prawo do bycia wysłuchanym, to znaczy do posiadania
         sposobności przedstawienia skutecznego przestawienia swego stanowiska, co wymaga przestrzegania rozsądnego terminu dla przedstawienia
         uwag (zob. w szczególności wyroki: z dnia 14 lipca 1972 r. w sprawie 55/69 Cassella Farbwerke Mainkur przeciwko Komisji, Rec. s. 887;
         z dnia 29 czerwca 1994 r. w sprawie C‑135/92 Fiskano przeciwko Komisji Rec. s. I‑2885; z dnia 13 września 2007 r. w sprawach
         C‑439/05 P i C‑454/05 P Land Oberösterreich i Austria przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. I‑7141).

      30      Komisja twierdzi, że decyzje o nałożeniu cła podjęte na podstawie kodeksu celnego mogą w odczuwalny sposób wpłynąć na interesy
         importerów, takich jak skarżąca w postępowaniu przed sadem krajowym, oraz że w związku z tym państwa członkowskie powinny
         zagwarantować prawo do obrony przy wprowadzaniu przepisów tego kodeksu dotyczących sposobów poboru należności celnych, pomimo
         iż brak jest w nim jakiegokolwiek przepisu dotyczącego prawa do bycia wysłuchanym.

      31      Na tej podstawie wnosi, że termin taki jak przewidziany przez LGF jest zgodny z zasadą prawa do bycia wysłuchanym, o ile osoby,
         których interesy w odczuwalny sposób zostają dotknięte przez decyzje przyjęte w ramach prawa wspólnotowego, mają możliwość
         skutecznego przedstawienia swojego stanowiska dotyczącego tych decyzji.

      32      Zdaniem Komisji do sądu krajowego należy ocena tego, czy zostały spełnione wymogi dotyczące przestrzegania prawa do obrony,
         zarówno w ramach prawa wspólnotowego, jak i krajowego, a następnie całościowa ocena okoliczności faktycznych leżących u podstaw
         postępowania przed tym sądem. Uważa ona, że sąd krajowy w celu orzekania co do przestrzegania prawa do bycia wysłuchanym może
         inspirować się kryteriami, które mogą zostać wyprowadzone z orzecznictwa Trybunału, to znaczy celem właściwych zasad wspólnotowych,
         złożonością okoliczności faktycznych i motywów leżących u podstaw danego orzeczenia, złożonością ram prawnych oraz możliwością
         ewentualnego złożenia wniosku o przedłużenie wyznaczonego terminu, a także możliwością przedstawienia dodatkowych uwag.

       Odpowiedź Trybunału
      33      Prawa podstawowe tworzą integralną część ogólnych zasad prawnych i Trybunał zapewnia ich przestrzeganie. W tym celu Trybunał
         opiera się na tradycjach konstytucyjnych wspólnych państwom członkowskim, a także na wskazówkach zawartych w międzynarodowych
         instrumentach dotyczących ochrony praw człowieka i obywatelstwa, z którymi państwa członkowskie są stowarzyszone lub z którymi
         współpracują (zob. w szczególności wyrok z dnia 6 marca 2001 r. w sprawie C‑274/99 P Connolly przeciwko Komisji, Rec. s. I‑1611,
         pkt 37).

      34      Ponadto z utrwalonego orzecznictwa Trybunału wynika, że Trybunał orzekający w postępowaniu prejudycjalnym powinien, jeżeli
         uregulowanie krajowe należy do zakresu zastosowania prawa wspólnotowego, dostarczyć wszystkie niezbędne elementy interpretacji
         konieczne dla oceny przez sad krajowy zgodności tego uregulowania z podstawowymi prawami, których przestrzeganie zapewnia
         Trybunał (zob. w szczególności wyroki: z dnia 18 czerwca 1991 r. C‑260/89 ERT, Rec. s. I‑2925, pkt 42; z dnia 4 października
         1991 r. w sprawie C‑159/90 Society for the Protection of Unborn Children Ireland, Rec. s. I‑4685, pkt 31).

      35      Ponieważ pytania prejudycjalne dotyczą sposobów, w jaki organy krajowe powinny stosować wspólnotowy kodeks celny, Trybunałowi
         przysługuje kompetencja do dostarczenia sądowi krajowemu wszystkich elementów interpretacji koniecznych dla dokonania przez
         ten sąd oceny zgodności danego uregulowania krajowego z prawami wspólnotowymi, których zapewnia przestrzeganie.

      36      Otóż przestrzeganie prawa do obrony stanowi ogólna zasadę prawa wspólnotowego, która powinna być stosowana, wówczas gdy organ
         administracyjny ma podjąć w stosunku do danej osoby decyzję, która wiąże się z niekorzystnymi dla niej skutkami.

      37      Zgodnie z tą zasadą adresaci decyzji, która w sposób odczuwalny oddziałuje na ich interesy, powinni być w stanie skutecznie
         przedstawić swoje stanowisko odnośnie do elementów, na których organ administracyjny zamierza oprzeć swoją decyzję. W tym
         celu powinni oni dysponować wystarczającym terminem (zob. w szczególności ww. wyroki: w sprawie Komisja przeciwko Lisrestal
         i in., pkt 21; w sprawie Mediocurso przeciwko Komisji, pkt 36).

      38      Obowiązek ten ciąży na organach administracyjnych państw członkowskich wówczas, gdy podejmują one decyzję należącą do zakresu
         zastosowania prawa wspólnotowego, nawet wówczas gdy właściwe prawo wspólnotowe nie przewiduje wyraźnie takiej formalności.
         Jeżeli chodzi o wdrożenie tej zasady, a w szczególności o terminy na wykonanie prawa do obrony, to należy stwierdzić, że jeżeli
         terminy te, tak jak w postępowaniu przed sądem krajowym, nie zostały określone przez prawo wspólnotowe, to należą one do zakresu
         prawa krajowego, o ile, po pierwsze, są takie same jak terminy, z których korzystają jednostki lub przedsiębiorstwa w porównywalnych
         sytuacjach w prawie krajowym, oraz po drugie, nie powodują one tego, że wykonanie prawa do obrony przyznanego przez wspólnotowy
         porządek prawny staje się praktycznie niemożliwe lub nadmiernie utrudnione.

      39      Sąd krajowy zastanawia się w związku z zasadą poszanowania prawa do obrony nad dwoma kwestiami, to znaczy, po pierwsze, nad
         tym, czy termin od 8 do 15 dni, taki jak termin zasadniczo przewidziany przez prawo krajowe na to, aby podatnik mógł skorzystać
         z prawa do bycia wysłuchanym, można uznać za wystarczający, oraz po drugie, czy w okolicznościach sprawy przed sądem krajowym
         trzynastodniowy termin, jaki upłynął pomiędzy chwilą, w której Sopropé uzyskał możliwość przedstawienia swoich uwag, a datą
         decyzji o nałożeniu cła, spełnia wymogi tejże zasady.

      40      Odnośnie do pierwszej kwestii należy podnieść, że zazwyczaj, co jest zresztą stosowne, przepisy i uregulowania krajowe ustanawiają
         w ramach licznych istniejących postępowań administracyjnych, ogólne zasady dotyczące terminów. Ustanowienie takich zasad przyczynia
         się również do przestrzegania zasady równości. Do państw członkowskich należy ustalenie dla uregulowań krajowych, które objęte
         są zakresem zastosowania prawa wspólnotowego, terminów pozostających w związku, w szczególności ze znaczeniem, jakie mają
         dla zainteresowanych decyzje, które mają zostać pojęte, złożonością procedur i przepisów, które mają zostać zastosowane, liczbą
         osób, których decyzja może dotyczyć, oraz w związku z pozostałymi interesami ogólnymi lub prywatnymi, które powinny zostać
         wzięte pod uwagę.

      41      Jeżeli chodzi o pobór cła przywozowego a posteriori, to należy stwierdzić, że termin, w którym podatnik może skorzystać z prawa
         do bycia wysłuchanym, który nie może być krótszy od 8 dni ani dłuższy od 15 dni, zasadniczo nie czyni niemożliwym lub nadmiernie
         uciążliwym wykonywania prawa do obrony przyznanego przez wspólnotowy porządek prawny. W rzeczywistości bowiem, przedsiębiorstwa,
         które mogą zostać objęte postępowaniem spornym przed sądem krajowym, są podmiotami zawodowo trudnią się przywozem. Ponadto
         właściwe uregulowanie wspólnotowe przewiduje, że przedsiębiorstwa te powinny być w stanie uzasadnić na potrzeby kontroli zgodność
         z prawem wszystkich dokonanych przez nie transakcji. Wreszcie ogólny interes Wspólnoty Europejskiej, a zwłaszcza interes w poborze
         tych wpływów w jak najkrótszym terminie wymaga, aby kontrola mogła zostać przeprowadzona szybko i skutecznie.

      42      Skarżąca w postępowaniu przed sadem krajowym podnosi przed tym sądem, że skorzystała jedynie z ośmiodniowego terminu na przedstawienie
         swoich uwag oraz że decyzja o nałożeniu cła została podjęta dopiero 13 dni po tym, jak została ona wezwana do przedstawienia
         uwag. Z tego też powodu sad krajowy wnosi do Trybunału o ustalenie, czy takie terminy są zgodne z prawem wspólnotowym.

      43      O ile Trybunał nie ma na podstawie art. 234 WE kompetencji do stosowania zasady wspólnotowej do określonego sporu, a tym samym
         do dokonania kwalifikacji przepisu prawa krajowego według tej zasady, to jednak może on w ramach współpracy sądowej ustanowionej
         przez ten artykuł, na podstawie elementów akt sprawy, udzielić sądowi krajowemu takich elementów interpretacji prawa wspólnotowego,
         które mogą być dla niego przydatne przy ocenie skutków tego przepisu (wyroki: z dnia 8 grudnia 1987 r. w sprawie 20/87 Gauchard,
         Rec. s. 4879, pkt 5; z dnia 5 marca 2002 r. w sprawach połączonych C‑515/99, od C‑519/99 do C‑524/99 i od C‑526/99 do C‑540/99
         Reisch i in., Rec. s. I‑2157, pkt 22; z dnia 11 września 2003 r. w sprawie C‑6/01 Anomar i in., Rec. s. I‑8621, pkt 37).

      44      W tym zakresie należy stwierdzić, że wówczas gdy przepisy lub uregulowanie krajowe określają, tak jak to ma miejsce w przypadku
         przepisów mających zastosowanie w postępowaniu przed sądem krajowym, termin na przedstawienie uwag przez zainteresowanego
         w przedziale czasowym, do sadu krajowego należy upewnienie się, że termin indywidualnie wyznaczony w ten sposób przez organ
         administracji odpowiada szczególnej sytuacji danej osoby lub przedsiębiorstwa oraz że umożliwia on wykonanie przez nich praw
         do obrony przy poszanowaniu zasady skuteczności. W tym przypadku do tego sądu należy odpowiednie uwzględnienie okoliczności
         faktycznych właściwych dla danej sprawy. Jeżeli chodzi o przywóz dokonany z państw Azji, znaczenie mogą mieć również czynniki
         takie jak złożoność danych transakcji, odległość czy też rodzaj stosunków zwyczajowo utrzymywanych z właściwymi organami miejscowymi.
         Podobnie należy uwzględniać również rozmiar danego przedsiębiorstwa oraz okoliczność, czy utrzymuje ono zwyczajowe stosunki
         handlowe z danym krajem.

      45      Jeżeli chodzi o czynności kontrolne takie jak w postępowaniu przed sądem krajowym to należy podnieść, że stanowią one całość.
         W ten sposób postępowanie kontrolne trwające przez kilka miesięcy, obejmujące kontrolę na miejscu i przesłuchanie danego przedsiębiorstwa,
         którego oświadczenia są wciągane do akt, pozwala wnioskować, iż owo przedsiębiorstwo zna powody, dla których postępowanie
         kontrolne zostało wszczęte, oraz charakter zarzuconych mu okoliczności.

      46      Również takie okoliczności, które pozwalają na stwierdzenie, że zainteresowane przedsiębiorstwo zostało wysłuchane, przy znajomości
         stanu sprawy, w trakcie postępowania kontrolnego, powinny zostać uwzględnione.

      47      Do sądu krajowego rozpatrującego sprawę należy zbadanie, przy zastosowaniu owych różnych kryteriów, czy termin przyznany przez
         właściwy organ w ramach przedziału przewidzianego przez krajową ustawę, spełnia wyżej przypomniane wymogi prawa wspólnotowego.

      48      Jeżeli chodzi o kwestię wpływu, jaki może mieć na sporną przed sądem krajowym decyzję okoliczność, że decyzja ta została podjęta
         w terminie 13 dni po tym, jak spółka została poinformowana o tym, że dysponuje ośmiodniowym terminem na przedstawienie swoich
         uwag, to należy dokonać następujących uściśleń

      49      Zasada, zgodnie z którą adresat niekorzystnej decyzji musi mieć możliwość przedstawienia swoich uwag przed jej wydaniem, ma
         na celu umożliwienie właściwemu organowi skutecznego uwzględnienia wszystkich elementów mających znaczenie dla sprawy. W celu
         zapewnienia skutecznej ochrony danej osoby lub przedsiębiorstwa, zasada ta ma na celu również umożliwienie im skorygowania
         błędu lub podniesienia takich elementów dotyczących sytuacji osobistej, które przemawiają za jej przyjęciem, za jej nieprzyjęciem
         lub za taką czy inną treścią tej decyzji.

      50      W tych okolicznościach przestrzeganie prawa do obrony oznacza – aby można było przyjąć, iż osoba korzystająca z tego prawa
         miała możliwość skutecznego przedstawienia swojego stanowiska – że organ administracji zapoznał się z całą wymaganą uwagą
         z uwagami zainteresowanej osoby lub przedsiębiorstwa.

      51      Jedynie do sądu krajowego należy zbadanie, czy z uwagi na okres, jaki upłynął od chwili, w której dany organ administracji
         otrzymał uwagi, a chwilą, w której podjął on decyzję, można przyjąć, iż należycie uwzględnił on przekazane mu uwagi.

      52      W związku z tym sądowi krajowemu należy odpowiedzieć, że jeżeli chodzi o nałożenie długu celnego w celu przystąpienia do poboru
         a posteriori należności celnej od przywozu, termin od 8 do 15 dni wyznaczony importerowi podejrzanemu o popełnienie przestępstwa
         celnego na przedstawienie uwag co do zasady jest zgodny z wymogami prawa wspólnotowego.

      53      Do sądu krajowego rozpatrującego daną sprawę należy ustalenie z uwzględnieniem szczególnych okoliczności danej sprawy, czy
         termin rzeczywiście wyznaczony danemu importerowi skutecznie umożliwia mu wysłuchanie przez organy celne.

      54      Sąd krajowy powinien ponadto zbadać, czy z uwagi na okres, jaki upłynął pomiędzy chwilą, w jakiej dany organ administracyjny
         otrzymał uwagi importera, a datą, w której podjął on decyzję, można przyjąć, że organ ten należycie uwzględnił przekazane
         mu uwagi.

       W przedmiocie kosztów
      55      Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej
         przed tym sądem, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi,
         inne niż poniesione przez strony postępowania przed sądem krajowym, nie podlegają zwrotowi.

      Z powyższych względów Trybunał (druga izba) orzeka, co następuje:
      1)      Jeżeli chodzi o nałożenie długu celnego w celu przystąpienia do poboru a posteriori należności celnej od przywozu, termin
            od 8 do 15 dni wyznaczony importerowi podejrzanemu o popełnienie przestępstwa celnego na przedstawienie uwag co do zasady
            jest zgodny z wymogami prawa wspólnotowego.
      2)      Do sądu krajowego rozpatrującego daną sprawę należy ustalenie z uwzględnieniem szczególnych okoliczności danej sprawy, czy
            termin rzeczywiście wyznaczony danemu importerowi skutecznie umożliwia mu wysłuchanie przez organy celne.
      3)      Sąd krajowy powinien ponadto zbadać, czy z uwagi na okres, jaki upłynął pomiędzy chwilą, w jakiej dany organ administracyjny
            otrzymał uwagi importera, a datą, w której podjął on decyzję, można przyjąć, że organ ten należycie uwzględnił przekazane
            mu uwagi.
      Podpisy
      * Język postępowania: portugalski.


Wyrok Trybunału z dnia 28 kwietnia 1998 r. # Raymond Kohll przeciwko Union des caisses de maladie. # Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Cour de cassation - Wielkie Księstwo Luksemburga. # Swobodne świadczenie usług. # Sprawa C-158/96.