title: Wyrok Trybunału (pierwsza izba) z dnia 10 listopada 2011 r. # Komisja Europejska przeciwko Republice Portugalskiej. # Uchybienie zobowiązaniom państwa członkowskiego - Artykuły 43 WE i 56 WE - Swobodny przepływ kapitału - Akcje uprzywilejowane ("golden shares") państwa portugalskiego w GALP Energia SGPS SA - Udział w zarządzaniu sprywatyzowaną spółką. # Sprawa C-212/09.

text:
      Sprawa C‑212/09
      Komisja Europejska
      przeciwko
      Republice Portugalskiej
      Uchybienie zobowiązaniom państwa członkowskiego – Artykuły 43 WE i 56 WE – Swobodny przepływ kapitału – Akcje uprzywilejowane („golden shares”) państwa portugalskiego w GALP Energia SGPS SA – Udział w zarządzaniu sprywatyzowaną spółką
      Streszczenie wyroku
      Swobodny przepływ kapitału – Ograniczenia – Prawo spółek – Przepisy krajowe wprowadzające na rzecz Skarbu Państwa przywileje
            w zarządzaniu sprywatyzowanymi przedsiębiorstwami
      (art. 56 ust. 1 WE, art. 58 WE, 86 ust. 2 WE)
      Uchybia zobowiązaniom ciążącym na nim na mocy art. 56 WE państwo członkowskie, które utrzymuje w spółce akcyjnej szczególne
         uprawnienia przewidziane na rzecz państwa i podmiotów publicznych, przyznane w związku z należącymi do tego państwa akcjami
         uprzywilejowanymi („golden shares”) w kapitale zakładowym tej spółki, związane w szczególności z wyborem prezesa zarządu i przyznające
         mu prawo weta w odniesieniu do powoływania członków zarządu w liczbie nie wyższej niż jedna trzecia wszystkich członków, jak
         również w odniesieniu do uchwał o zmianie statutu spółki mającym na celu zezwolenie na zawarcie umów utworzenia grupy o charakterze
         równorzędnym lub podporządkowanym oraz umów, które mogą w jakikolwiek sposób zagrażać zaopatrzeniu kraju w ropę, gaz lub w produkty
         pochodne.

      W istocie prawo weta, w zakresie, w którym wiąże się ono z przyznaniem owemu państwu wpływu na zarządzanie spółką i sprawowanie
         nad nią kontroli w stopniu nieuzasadnionym wielkością udziału posiadanego w tej spółce, może zniechęcić podmioty gospodarcze
         z innych państw członkowskich do dokonywania inwestycji bezpośrednich w kapitał zakładowy tej spółki, ponieważ nie mogłyby
         one współuczestniczyć w zarządzaniu spółką i w sprawowaniu nad nią kontroli proporcjonalnie do wartości ich udziału. Podobnie
         prawo weta może mieć skutek zniechęcający dla dokonywania inwestycji portfelowych w kapitał zakładowy spółki, ponieważ ewentualna
         odmowa zatwierdzenia przez dane państwo istotnych decyzji przedstawionych przez organy tej spółki jako odpowiadające jej interesowi
         może negatywnie wpłynąć na wartość jej akcji i zmniejszyć w związku z tym atrakcyjność inwestycji w te akcje.

      Co się tyczy prawa wyznaczania prezesa zarządu, to stanowi ono ograniczenie w swobodnym przepływie kapitału, ponieważ tego
         rodzaju szczególne prawo jest odstępstwem od przepisów powszechnego prawa spółek, wprowadzonym z korzyścią wyłącznie dla podmiotów
         publicznych na mocy krajowego przepisu ustawy. Wprawdzie możliwość ta rzeczywiście może zostać przyznana na podstawie ustawy
         jako prawo kwalifikowanej mniejszości, ale należy stwierdzić, że musi ona przysługiwać wszystkim akcjonariuszom, a nie wyłącznie
         państwu. Ograniczając akcjonariuszom innym niż państwo możliwość uczestniczenia w kapitale zakładowym spółki w celu ustanowienia
         lub utrzymania trwałych i bezpośrednich powiązań gospodarczych ze spółką, umożliwiających rzeczywisty udział w zarządzaniu
         nią lub w sprawowaniu nad nią kontroli, prawo mianowania członka zarządu może bowiem zniechęcać inwestorów bezpośrednich z innych
         państw członkowskich do inwestowania w kapitał tej spółki.

      W zakresie dotyczącym odstępstw dopuszczonych przez art. 58 WE nie można zaprzeczyć, że cel polegający na zapewnieniu bezpieczeństwa
         energetycznego danego państwa członkowskiego w sytuacjach kryzysowych, w przypadku wojny lub aktu terroryzmu może stanowić
         wzgląd bezpieczeństwa publicznego i ewentualnie uzasadniać przeszkodę w swobodnym przepływie kapitału. Jednakże wymogi bezpieczeństwa
         publicznego, zwłaszcza jako odstępstwo od podstawowej zasady swobodnego przepływu kapitału, należy interpretować zawężająco,
         w ten sposób, że ich zakres nie może być ustalany jednostronnie przez każde państwo członkowskie bez kontroli instytucji Unii.
         Zatem na bezpieczeństwo publiczne można się powoływać tylko w przypadku rzeczywistego i dostatecznie poważnego zagrożenia
         mającego wpływ na podstawowe interesy społeczeństwa. Gdy państwo członkowskie ogranicza się do przywołania uzasadnienia dotyczącego
         bezpieczeństwa energetycznego, nie precyzując powodów, dla których uważa, że każde ze spornych szczególnych uprawnień, lub
         wszystkie łącznie, umożliwiają uniknięcie tego rodzaju zagrożenia dla podstawowych interesów, takich jak bezpieczeństwo energetyczne,
         takie uzasadnienie ze względów bezpieczeństwa publicznego nie może zostać uwzględnione.

      Ponadto co się tyczy proporcjonalności omawianego ograniczenia, niepewność związana z okolicznością, że wykonywanie szczególnych
         uprawnień przyznanych państwu w związku z posiadaniem akcji uprzywilejowanych w kapitale zakładowym spółki nie jest uzależnione
         od jakiegokolwiek warunku lub od zaistnienia konkretnej i obiektywnej okoliczności, stanowi poważne naruszenie swobody przepływu
         kapitału poprzez przyznanie władzom krajowym, w zakresie dotyczącym wykonywania tych uprawnień, tak dalece dyskrecjonalnego
         zakresu uznania, że nie może on zostać uznany za proporcjonalny do zamierzonego celu.

      Wreszcie art. 86 ust. 2 WE nie znajduje zastosowania do omawianych przepisów i nie można się nań powoływać w celu uzasadnienia
         owych przepisów krajowych, w zakresie w jakim stanowią one ograniczenie swobodnego przepływu kapitału ustanowionego w traktacie.
         W istocie art. 86 ust. 2 WE w związku z art. 86 ust. 1 WE pozwala na uzasadnienie przyznania przez państwo członkowskie przedsiębiorstwu
         zobowiązanemu do zarządzania usługami świadczonymi w ogólnym interesie gospodarczym szczególnych lub wyłącznych uprawnień
         niezgodnych z postanowieniami traktatu, w granicach, w jakich realizację powierzonych mu szczególnych zadań można zapewnić
         jedynie poprzez przyznanie takich praw i o ile rozwój handlu nie jest naruszany w sposób pozostający w sprzeczności z interesem
         Unii. Powyższe nie jest jednak przedmiotem przepisów krajowych przyznających państwu członkowskiemu szczególne uprawnienia
         w spółce akcyjnej, w związku z należącymi do tego państwa akcjami uprzywilejowanymi w kapitale zakładowym tej spółki.

      (por. pkt 57–60, 82, 83, 85, 88, 90–92, 95, 97; sentencja)
WYROK TRYBUNAŁU (pierwsza izba)
      z dnia 10 listopada 2011 r.(*)

      Uchybienie zobowiązaniom państwa członkowskiego – Artykuły 43 WE i 56 WE – Swobodny przepływ kapitału – Akcje uprzywilejowane („golden shares”) państwa portugalskiego w GALP Energia SGPS SA – Udział w zarządzaniu sprywatyzowaną spółką
      W sprawie C‑212/09
      mającej za przedmiot skargę o stwierdzenie, na podstawie art. 226 WE, uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego, wniesioną
         w dniu 11 czerwca 2009 r.,

      Komisja Europejska, reprezentowana przez G. Brauna, M. Teles Romão oraz P. Guerrę e Andradę, działających w charakterze pełnomocników, z adresem
         do doręczeń w Luksemburgu,

      strona skarżąca,
      przeciwko
      Republice Portugalskiej, reprezentowanej przez L. Ineza Fernandesa, działającego w charakterze pełnomocnika, wspieranego przez C. Botelha Moniza,
         M. Rosado da Fonsecę oraz P. Gouveię e Mela, advogados,

      strona pozwana,
      TRYBUNAŁ (pierwsza izba),
      w składzie: M. Safjan, prezes piątej izby, pełniący obowiązki prezesa pierwszej izby, A. Borg Barthet, E. Levits, J.J. Kasel
         i M. Berger (sprawozdawca), sędziowie,

      rzecznik generalny: P. Cruz Villalón,
      sekretarz: M. Ferreira, główny administrator,
      uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 19 stycznia 2011 r.,
      podjąwszy, po wysłuchaniu rzecznika generalnego, decyzję o rozstrzygnięciu sprawy bez opinii,
      wydaje następujący
      Wyrok
      1        W skardze Komisja Wspólnot Europejskich wnosi do Trybunału o stwierdzenie, że zachowując szczególne uprawnienia państwa portugalskiego
         i innych podmiotów publicznych lub portugalskiego sektora publicznego w spółce GALP Energia SGPS SA (zwanej dalej „GALP”),
         przyznane w związku z akcjami uprzywilejowanymi („golden shares”) należącymi do tego państwa, Republika Portugalska uchybiła
         zobowiązaniom ciążącym na niej na mocy art. 46 WE i 56 WE.

       Ramy prawne
       Uregulowania krajowe
      2        Artykuł 15 ust. 1 Lei n.°11/90, Lei Quadro das Privatizaçoes (ustawy ramowej nr 11/90 o prywatyzacji) z dnia 5 kwietnia 1990 r.
         (Diário da República I, seria A, nr 80 z dnia 5 kwietnia 1990 r., zwanej dalej „LQP”) przewiduje:

      „W wyjątkowych sytuacjach, w przypadku gdy przemawiają za tym względy interesu narodowego, akt dotyczący zatwierdzenia statutu
         przedsiębiorstwa będącego przedmiotem prywatyzacji może przewidywać, że w celu zagwarantowania interesu publicznego uchwały
         spółki dotyczące niektórych dziedzin uzależnione są od potwierdzenia przez członka zarządu mianowanego przez państwo”.

      3        Artykuł 15 ust. 3 LQP przewiduje możliwość tworzenia akcji uprzywilejowanych na następujących warunkach:

      „Akt prawny (zatwierdzający statut przedsiębiorstwa, które ma zostać sprywatyzowane lub przekształcone w spółkę akcyjną) określony
         w art. 4 ust. 1 może nadto przewidywać w drodze wyjątku, gdy przemawiają za tym względy interesu narodowego, istnienie akcji
         uprzywilejowanych, które pozostaną własnością państwa i które, niezależnie od ich liczby, dają mu prawo weta w odniesieniu
         do zmian statutu i innych decyzji w określonej dziedzinie należycie sprecyzowanej w statucie”.

      4        W wykonaniu art. 15 LQP decreto-Lei n°261-A/99 aprova a 1.ª fase do processo de privatização do capital social da GALP – Petróleos
         e Gás de Portugal, SGPS, S.A. (rozporządzenie z mocą ustawy nr 261‑A/99 zatwierdzające pierwszy etap procesu prywatyzacji
         kapitału zakładowego GALP – Petroléos e Gás de Portugal, SGPS SA) z dnia 7 lipca 1999 r. (Diário da República I, seria A, nr 156 z dnia 7 lipca 1999 r., zwane dalej „rozporządzeniem z mocą ustawy nr 261‑A/99”) przewiduje w art. 4 ust. 1
         możliwość „tworzenia akcji uprzywilejowanych poprzez konwersję akcji zwykłych”.

      5        Na podstawie art. 4 ust. 2 tego rozporządzenia z mocą ustawy akcje uprzywilejowane nie mogą przekraczać 10% kapitału zakładowego
         GALP przed podwyższeniem kapitału i powinny przysługiwać w większości podmiotom publicznym.

      6        Zgodnie z art. 4 ust. 3 wspomnianego rozporządzenia z mocą ustawy, akcje uprzywilejowane przyznają prawo weta w odniesieniu
         do powoływania członków zarządu w liczbie nie wyższej niż jedna trzecia wszystkich członków. Przyznają one to samo prawo w odniesieniu
         do uchwał o zmianie statutu spółki mającym na celu zezwolenie na zawarcie umów utworzenia grupy o charakterze równorzędnym
         lub podporządkowanym oraz umów, które mogą w jakikolwiek sposób zagrażać zaopatrzeniu kraju w ropę, gaz lub w produkty pochodne.

      7        Artykuł 391 ust. 2 kodeksu spółek handlowych (zwanego dalej „CSC”) stanowi:

      „Umowa spółki może przewidywać, że wybór członków zarządu należy zatwierdzić liczbą głosów odpowiadającą określonemu udziałowi
         w kapitale lub że wybór niektórych spośród nich, których liczba nie może przewyższyć jednej trzeciej wszystkich członków,
         należy również zatwierdzić większością głosów przyznanych przez określone akcje, lecz prawo powoływania członków zarządu nie
         może być przyznane określonym kategoriom akcji”.

       Statut GALP
      8        Rozporządzenie z mocą ustawy nr 137‑A/99 z dnia 22 kwietnia 1999 r. (Diário da República I, seria A, n°94 z dnia 22 kwietnia 1999 r.), którym utworzono GALP, zawiera w załączniku brzmienie statutu omawianej spółki.

      9        Zgodnie z art. 4 ust. 1 statutu GALP kapitał zakładowy tej spółki dzieli się na 40 mln akcji kategorii A i około 789 mln akcji
         kategorii B.

      10      Artykuł 4 ust. 3 statutu GALP przewiduje, że z akcjami kategorii A wiążą się niektóre szczególne uprawnienia:

      „a)      wybór prezesa zarządu może być zatwierdzony jedynie większością głosów związanych z akcjami kategorii A;
      b)      wszystkie uchwały zezwalające na zawarcie umów utworzenia grupy o charakterze równorzędnym lub podporządkowanym, jak również
         uchwały, które mogą w jakikolwiek sposób zagrażać zaopatrzeniu kraju w ropę, gaz, energię elektryczną lub w ich produkty pochodne,
         muszą w celu zatwierdzenia uzyskać większość głosów związanych z akcjami kategorii A;

      [...]”
      11      Ponadto, zgodnie z art. 18 ust. 1 lit. b) statutu GALP, uchwały zarządu GALP w niektórych dziedzinach muszą być zatwierdzone
         kwalifikowaną większością dwóch trzecich członków zarządu, włączając w to koniecznie oddanie głosu za przez prezesa zarządu;
         do dziedzin tych należą: wycofywanie inwestycji strategicznych, przejmowanie udziałów w sektorach nienależących do głównej
         działalności spółki, wybór partnerów strategicznych, przyjmowanie i zmiana strategicznych kierunków, planu strategicznego
         i związanych z nimi dziedzin działalności, określenie podstawowej struktury zarządzania i organizacyjnej, określenie zakresu
         autonomii zarządzania spółkami kontrolowanymi przez GALP, transakcje podziału, łączenia lub rozwiązywania spółek kontrolowanych
         przez GALP i wypłata dywidend przez spółki kontrolowane przez GALP.

       Umowa akcjonariuszy GALP
      12      W dniu 4 października 2006 r. zawarto umowę akcjonariuszy między kilkoma akcjonariuszami GALP, a mianowicie Amorim Energia,
         ENI i Caixa Geral de Depósitos SA (zwany dalej „CGD”), który jest bankiem państwowym.

      13      Na podstawie tej umowy w szczególności CGD wyznacza członka zarządu, który jest obowiązkowo prezesem zarządu.

       Okoliczności powstania sporu i postępowanie poprzedzające wniesienie skargi
      14      Od roku 1999 r. portugalski sektor energii elektrycznej, w szczególności sektor ropy i gazu ziemnego, był poddany szerokiemu
         procesowi restrukturyzacji, który doprowadził, przez przyjęcie rozporządzenia z mocą ustawy nr 137-A/99 z dnia 22 kwietnia
         1999 r., do utworzenia GALP, jednej ze spółek należących do kapitału publicznego, która łączy udziały w sposób bezpośredni
         należące do państwa w niektórych przedsiębiorstwach publicznych.

      15      Proces prywatyzacji GALP rozpoczął się od jej utworzenia i odbył się w pięciu następujących po sobie etapach, w ramach systemu
         wprowadzonego przez LQP. Państwo posiada obecnie 8% kapitału zakładowego GALP, z czego 7% za pośrednictwem Parpública i 1%
         za pośrednictwem CGD.

      16      Z akt sprawy wynika, że GALP jest obecnie główną zintegrowaną grupą dla produktów ropopochodnych i gazu ziemnego w Portugalii.

      17      W dniu 18 października 2006 r. Komisja skierowała do Republiki Portugalskiej wezwanie do usunięcia uchybienia, w którym zarzuciła
         jej uchybienie zobowiązaniom ciążącym na niej na mocy art. 43 WE i 56 WE z powodu utworzenia, w ramach prywatyzacji GALP,
         należących do państwa portugalskiego akcji uprzywilejowanych, z którymi wiążą się szczególne uprawnienia, w szczególności
         prawo wyznaczania członka zarządu tej spółki i prawo weta w odniesieniu do niektórych ważnych decyzji tej spółki.

      18      Komisja uznała za niewystarczającą odpowiedź Republiki Portugalskiej z dnia 18 grudnia 2006 r. i w związku z tym w dniu 29 czerwca
         2007 r. wydała uzasadnioną opinię, powtarzając w niej zarzuty zawarte w wezwaniu do usunięcia uchybienia i wzywając powyższe
         państwo członkowskie do zastosowania się do tej opinii w terminie dwóch miesięcy od jej otrzymania.

      19      Władze portugalskie odpowiedziały na uzasadnioną opinię pismem z dnia 30 października 2007 r. Odpowiedź ta nie zadowoliła
         Komisji, która postanowiła wnieść niniejszą skargę.

       W przedmiocie dopuszczalności skargi
       Argumentacja stron
      20      Republika Portugalska w uwagach kwestionuje dopuszczalność skargi, podnosząc, że jest ona częściowo niedopuszczalna w zakresie,
         w którym Komisja przedstawiła w skardze nowe zarzuty, które nie były zawarte w uzasadnionej opinii i w ten sposób rozszerzyła
         zakres przedmiotu sporu określony na etapie postępowania poprzedzającego wniesienie skargi.

      21      Republika Portugalska powołuje się w tym względzie, z jednej strony, na prawo państwa do przedłożenia decyzji zarządu dotyczących
         zarządzania GALP do zatwierdzenia prezesowi tego zarządu, który jest mianowany przez samo państwo, i na prawo tego prezesa
         do wniesienia weta przeciwko niektórym uchwałom zarządu, określonym w art. 18 ust. 1 lit. b) statutu GALP, które muszą być
         zatwierdzone kwalifikowaną większością dwóch trzecich członków zarządu. Z drugiej strony utrzymuje, że Komisja zarzuca jej
         naruszenie zasady niedyskryminacji ze względu na przynależność państwową, ustanowionej w art. 12 WE, z tego względu, że działała
         w sposób dyskryminujący w ramach różnych etapów prywatyzacji GALP i negocjacji umowy akcjonariuszy zawartej w 2006 r.

      22      Zdaniem tego państwa członkowskiego, co się tyczy nowych w stosunku do zawartych w uzasadnionej opinii zarzutów, należy uznać
         je za niedopuszczalne.

      23      Komisja odpiera wszystkie te twierdzenia, twierdząc, że przedmiotem niniejszej skargi jest prawo wyznaczania prezesa zarządu
         GALP i prawo weta w odniesieniu do zmian umowy spółki i innych decyzji dotyczących niektórych dziedzin określonych w statucie.
         Te szczególne uprawnienia wynikają z portugalskiego ustawodawstwa, a mianowicie z LQP, w szczególności z jego art. 3 i 15,
         jak również z rozporządzenia z mocą ustawy nr 261‑A/99, w szczególności z art. 4 ust. 3.

      24      Nowe argumenty przedstawione w skardze i uznane za niedopuszczalne przez Republikę Portugalską są, zdaniem Komisji, z jednej
         strony wyjaśnieniami dotyczącymi kompetencji członka zarządu wyznaczonego przez państwo, które są istotne w celu zakwalifikowania
         sytuacji, którą stanowi to wyznaczenie jako środek podjęty przez państwo niebędący efektem zwykłego zastosowania prawa spółek.
         Z drugiej strony, zdaniem Komisji, ze skargi jasno wynika, że opisując po prostu działanie Republiki Portugalskiej, nie powołała
         się na art. 12 WE, lecz zaskarżyła stworzenie szczególnych uprawnień państwa przez ogólne przepisy stosowane w jednakowy sposób
         i stosowanie tych przepisów w dyskryminujący sposób przez instrumenty prawa prywatnego. Ponadto Komisja wyjaśniła w replice,
         że nie zamierza dalej obstawać przy tym stanowisku, którego celem było umieszczenie przedmiotu postępowania w jego kontekście.

      25      Dlatego też zdaniem tej instytucji uwagi te nie stanowią nowych w stosunku do zawartych w uzasadnionej opinii zarzutów.

       Ocena Trybunału
      26      Należy przypomnieć na wstępie, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem przedmiot skargi o stwierdzenie uchybienia na podstawie
         art. 258 TFUE winien być określony w uzasadnionej opinii Komisji, w związku z czym skarga winna opierać się na tym samym uzasadnieniu
         i zarzutach, co uzasadniona opinia (zob. wyrok z dnia 8 grudnia 2005 r. w sprawie C‑33/04 Komisja przeciwko Luksemburgowi,
         Zb.Orz. s. I‑10629, pkt 36; wyrok z dnia 9 listopada 2006 r. w sprawie C‑236/05 Komisja przeciwko Zjednoczonemu Królestwu,
         Zb.Orz. s. I‑10819, pkt 10; wyrok z dnia 8 lipca 2010 r. w sprawie C‑171/08 Komisja przeciwko Portugalii, Zb.Orz. s. I‑6817,
         pkt 25).

      27      Wymóg ten nie może jednak oznaczać, by w każdym przypadku istniała całkowita zbieżność między brzmieniem zarzutów w sentencji
         uzasadnionej opinii i żądaniami skargi, o ile przedmiot sporu określony w uzasadnionej opinii nie został rozszerzony lub zmieniony
         (zob. wyroki: z dnia 14 lipca 2005 r. w sprawie C‑433/03 Komisja przeciwko Niemcom, Zb.Orz. s. I‑6985, pkt 28; ww. wyrok w sprawie
         Komisja przeciwko Zjednoczonemu Królestwu pkt 11; ww. wyrok w sprawie Komisja przeciwko Portugalii, pkt 26; z dnia 18 listopada
         2010 r. w sprawie C‑458/08 Komisja przeciwko Portugalii, Zb.Orz. s. I‑11599, pkt 44).

      28      Otóż należy stwierdzić, że w niniejszym przypadku Komisja nie rozszerzyła ani nie zmieniła przedmiotu sporu określonego w uzasadnionej
         opinii.

      29      W tym względzie wystarczy zaznaczyć, że w sentencji uzasadnionej opinii, jak również w żądaniach skargi wszczynającej postępowanie
         Komisja jasno wskazała, że zarzuca Republice Portugalskiej to, że państwo portugalskie i inni akcjonariusze publiczni posiadają
         w kapitale zakładowym GALP akcje uprzywilejowane, z którymi wiążą się szczególne uprawnienia, a mianowicie prawo wyznaczania
         prezesa zarządu mającego prawo do zatwierdzania uchwał organów spółki w dziedzinie zarządzania i prawo weta w odniesieniu
         do ważnych decyzji tej spółki. Przywołując również zobowiązania państw członkowskich wynikające z art. 43 WE i 56 WE, których
         jej zdaniem Republika Portugalska nie wykonała, Komisja w ten sposób zdefiniowała dostatecznie precyzyjnie przedmiot sporu.

      30      Prawdą jest, że dopiero w skardze Komisja z jednej strony zarzuciła Republice Portugalskiej, że działała w sposób dyskryminujący
         w ramach różnych etapów prywatyzacji GALP i negocjacji umowy akcjonariuszy, a z drugiej strony po raz pierwszy powołała się
         na niektóre przepisy krajowe, w szczególności art. 18 statutu GALP i na prawa określone w tych przepisach. Z akt sprawy wynika
         jednak, że wbrew twierdzeniom Republiki Portugalskiej Komisja nie uznała, iż państwo portugalskie miało nowe szczególne uprawnienia,
         lecz powołała się, w ramach dodatkowych argumentów mających na celu wykazanie zasadności jej zarzutu, nie tylko na inne przepisy
         krajowe konkretyzujące LQP i rozporządzenie z mocą ustawy nr 261‑A/99, które są podstawą szczególnych uprawnień państwa, lecz
         również genezę umowy akcjonariuszy.

      31      Dlatego też przedmiot zarzucanego uchybienia nie zmienił się w związku z faktem, że Komisja sprecyzowała zarzuty, które wcześniej
         podniosła w bardziej ogólny sposób w uzasadnionej opinii, co w konsekwencji nie miało jakiegokolwiek wpływu na zakres sporu
         (zob. podobnie ww. wyroki: z dnia 27 listopada 2003 r. w sprawie C‑185/00 Komisja przeciwko Finlandii, Rec. s. I‑14189, pkt 84–87;
         z dnia 8 lipca 2010 r. w sprawie Komisja przeciwko Portugalii, pkt 29; z dnia 11 listopada 2010 r. w sprawie C‑543/08 Komisja
         przeciwko Portugalii, Zb.Orz. s. I‑11241, pkt 23).

      32      W świetle powyższego należy oddalić podniesiony przez Republikę Portugalską zarzut niedopuszczalności.

       Co do istoty
       W przedmiocie istnienia ograniczeń
       Argumentacja stron
      33      Komisja w szczególności stoi na stanowisku, że fakt posiadania przez państwo portugalskie szczególnych uprawnień w GALP, tzn.
         prawa wyznaczania prezesa zarządu mającego prawo do zatwierdzania uchwał organów spółki w dziedzinie zarządzania, potwierdzonego
         przez postanowienia umowy akcjonariuszy wynegocjowanej przez państwo portugalskie za pośrednictwem CGD, i prawa weta w odniesieniu
         do ważnych decyzji tej spółki, stanowią przeszkodę zarówno dla inwestowania w kapitał zakładowy tej spółki w formie bezpośredniej,
         jak i inwestycji portfelowych i stanowią z tego powodu ograniczenia swobodnego przepływu kapitału oraz swobody przedsiębiorczości.

      34      Zdaniem tej instytucji bowiem, takie szczególne uprawnienia z jednej strony ograniczają przysługujące zwykłym akcjonariuszom
         możliwości rzeczywistego udziału w zarządzaniu i sprawowaniu kontroli nad daną spółką proporcjonalnie do wartości posiadanych
         przez nich akcji, a z drugiej strony zniechęcają inwestorów z innych państw członkowskich do nabywania akcji tej spółki.

      35      Komisja uściśla w tym względzie, że tworzenie szczególnych uprawnień związanych z akcjami uprzywilejowanymi nie jest efektem
         zwykłego zastosowania prawa spółek, lecz stanowi środek państwowy wchodzący w zakres stosowania art. 43 i art. 56 ust. 1 WE.
         Statut GALP, który przewiduje rozważane szczególne uprawnienia został bowiem przyjęty ustawą w okresie, w którym do państwa
         portugalskiego należał cały kapitał zakładowy tej spółki i statut nie mógł być zmieniony bez zgody tego państwa.

      36      W pierwszej kolejności Republika Portugalska, powołując się na wyrok z dnia 26 marca 2009 r. w sprawie C‑326/07 Komisja przeciwko
         Włochom, Zb.Orz. s. I‑2291, pkt 39, stoi na stanowisku, że przepisy krajowe zakwestionowane przez Komisję należy analizować
         wyłącznie pod kątem art. 43 WE, ze względu na to, że, tak jak w sprawie w której wydano ten wyrok, zarówno prawo weta, jak
         i prawo wyznaczania prezesa zarządu GALP dotyczą decyzji wchodzących w zakres zarządzania spółką, a zatem dotyczą wyłącznie
         akcjonariuszy mogących wywierać niewątpliwy wpływ na spółkę.

      37      To państwo członkowskie podnosi następnie, że w każdym razie przepisy krajowe przewidujące szczególne uprawnienia państwa
         nie wchodzą w zakres zastosowania art. 43 WE i 56 WE, gdyż nie stanowią one ograniczenia odnośnych podstawowych swobód. Skutki,
         jakie wywierają omawiane środki krajowe na dostęp do rynku, zgodnie z orzecznictwem Trybunału dotyczącym swobody przedsiębiorczości
         są bowiem czysto hipotetyczne i w każdym razie całkowicie niepewne i pośrednie (wyrok z dnia 20 czerwca 1996 r. w sprawach
         połączonych od C‑418/93 do C‑421/93, od C‑460/93 do C‑462/93, C‑464/93, od C‑9/94 do C‑11/94, C‑14/94, C‑15/94, C‑23/94, C‑24/94
         i C‑332/94 Semeraro Casa Uno i in., Rec. s. I‑2975, pkt 32). Te środki krajowe mogą stanowić środki ograniczające dla celów
         art. 43 WE i 56 WE tylko, jeżeli warunkują one bezpośrednio i istotnie dostęp inwestorów do rynku. Republika Portugalska wnosi
         zatem w tym względzie do Trybunału o interpretację pojęcia „ograniczenia” swobody przepływu kapitału i swobody przedsiębiorczości
         w szczególności w świetle wyroku z dnia 24 listopada 1993 r. w sprawach połączonych C‑267/91 i C‑268/91 Keck i Mithouard,
         Rec. s. I‑6097, dotyczącego szczegółowych warunków sprzedaży dotyczących swobody przepływu towarów.

      38      Ponadto uwzględniając strukturę akcjonariatu GALP i kierunek jej rozwoju od roku 1999, oczywiste jest, że istnienie szczególnych
         uprawnień państwa w tej spółce nie wywarło niekorzystnego wpływu ani na inwestorów bezpośrednich, ani na inwestycje portfelowe
         w jej kapitale zakładowym.

      39      Jeśli chodzi o kwestię, czy prawo mianowania prezesa zarządu GALP – obowiązujące na mocy postanowienia jej statutu, jak również
         na podstawie umowy akcjonariuszy – ma charakter środka państwowego, Republika Portugalska twierdzi wreszcie, że prawo to nie
         stanowi tego rodzaju środka, lecz akt prawa prywatnego, który nie należy do zakresu zastosowania art. 43 WE i 56 WE.

      40      W odpowiedzi na te argumenty Komisja odpiera, w związku z powołaniem się przez Republikę Portugalską na ww. wyrok w sprawie
         Komisja przeciwko Włochom, że zarówno prawo weta, jak i prawo wyznaczania prezesa zarządu przyznają państwu szczególne uprawnienia
         w sprawie niektórych decyzji walnego zgromadzenia, które dotyczą wszystkich akcjonariuszy i potencjalnych inwestorów, a nie
         tylko akcjonariuszy wywierających niewątpliwy wpływ na decyzje danej spółki. Dlatego też to państwo członkowskie nie może
         kwestionować stosowania art. 56 WE w niniejszej sprawie.

       Ocena Trybunału
      –       W przedmiocie stosowania art. 43 WE i 56 WE
      41      Jeśli chodzi o kwestię, czy ustawodawstwo krajowe objęte jest zakresem określonej swobody podstawowej, to z utrwalonego orzecznictwa
         wynika, że należy wziąć pod uwagę przedmiot danego ustawodawstwa (zob. w szczególności wyrok z dnia 24 maja 2007 r. w sprawie
         C‑157/05 Holböck, Zb.Orz. s. I‑4051, pkt 22; ww. wyrok w sprawie Komisja przeciwko Włochom, pkt 33; ww. wyrok z dnia 11 listopada
         2010 r. w sprawie Komisja przeciwko Portugalii, pkt 40).

      42      Do przedmiotowego zakresu stosowania art. 43 WE dotyczącego swobody przedsiębiorczości należą przepisy krajowe, które znajdują
         zastosowanie, w przypadku gdy obywatel danego państwa członkowskiego posiada udział w kapitale spółki mającej siedzibę w innym
         państwie członkowskim, pozwalający mu wywierać niewątpliwy wpływ na decyzje tej spółki i określanie jej działalności (zob.
         w szczególności wyrok z dnia 13 kwietnia 2000 r. w sprawie C‑251/98 Baars, Rec. s. I–2787, pkt 22; ww. wyrok w sprawie Komisja
         przeciwko Włochom, pkt 34; ww. wyrok z dnia 11 listopada 2010 r. w sprawie Komisja przeciwko Portugalii, pkt 41).

      43      Do zakresu postanowień art. 56 WE, dotyczącego swobodnego przepływu kapitału, należą w szczególności inwestycje bezpośrednie,
         to znaczy wszelkiego rodzaju inwestycje dokonywane przez osoby fizyczne lub prawne, które służą ustanowieniu lub utrzymaniu
         trwałych i bezpośrednich powiązań między osobą, która wniosła kapitał, a przedsiębiorcą, któremu udostępnia ona kapitał w celu
         prowadzenia działalności gospodarczej. Ten cel zakłada, że akcje znajdujące się w posiadaniu akcjonariusza pozwalają mu na
         aktywny udział w zarządzaniu tą spółką lub na sprawowanie nad nią kontroli (zob. w szczególności wyrok z dnia 23 października
         2007 r. w sprawie C‑112/05 Komisja przeciwko Niemcom, Zb.Orz. s. I‑8995, pkt 18 i przytoczone tam orzecznictwo; ww. wyrok
         w sprawie Komisja przeciwko Włochom, pkt 35; a także ww. wyrok w sprawie Komisja przeciwko Portugalii, pkt 42).

      44      Ustawodawstwo krajowe, które nie ma zastosowania tylko do takich udziałów kapitałowych, które pozwalają na wywieranie niewątpliwego
         wpływu na decyzje spółki i na określanie jej działalności, lecz które ma zastosowanie niezależnie od wielkości udziału posiadanego
         przez akcjonariusza w kapitale zakładowym spółki, może wchodzić zarówno w zakres art. 43 WE, jak i art. 56 WE (ww. wyroki:
         w sprawie Komisja przeciwko Włochom, pkt 36; ww. wyrok z dnia 11 listopada 2010 r. w sprawie Komisja przeciwko Portugalii,
         pkt 43).

      45      Należy stwierdzić, że w niniejszej skardze o stwierdzenie uchybienia nie można wykluczyć, że sporne przepisy krajowe dotyczą
         wszystkich akcjonariuszy i potencjalnych inwestorów, a nie tylko akcjonariuszy mogących wywierać niewątpliwy wpływ na zarządzanie
         GALP i sprawowanie nad nią kontroli. Należy zatem zbadać sporne przepisy pod kątem art. 43 WE i 56 WE.

      –       W przedmiocie uchybienia zobowiązaniom wynikającym z art. 56 WE
      46      Należy na wstępie przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem art. 56 ust. 1 WE w sposób ogólny zakazuje ograniczeń
         w przepływie kapitału pomiędzy państwami członkowskimi (zob. w szczególności wyrok z dnia 28 września 2006 r. w sprawach połączonych
         C‑282/04 i C‑283/04 Komisja przeciwko Niderlandom, Zb.Orz. s. I‑9141, pkt 18 i przytoczone tam orzecznictwo; ww. wyrok z dnia
         23 października w sprawie Komisja przeciwko Niemcom, pkt 17; ww. wyrok z dnia 8 lipca 2010 r. w sprawie Komisja przeciwko
         Portugalii, pkt 48; a także ww. wyrok z dnia 11 listopada 2010 r. w sprawie Komisja przeciwko Portugalii, pkt 45).

      47      Ponieważ w traktacie WE brak jest definicji pojęcia „przepływ kapitału” w rozumieniu art. 56 ust. 1 WE, Trybunał przyznał
         walor interpretacyjny nomenklaturze przepływów kapitału zawartej w załączniku I do dyrektywy Rady 88/361/EWG z dnia 24 czerwca
         1988 r. w sprawie wykonania art. [67] traktatu [artykuł uchylony przez traktat z Amsterdamu] (Dz.U. L 178, s. 5). Trybunał
         orzekł, że przepływem kapitału w rozumieniu art. 56 ust. 1 WE są w szczególności inwestycje zwane „bezpośrednimi”, czyli inwestycje
         w formie udziału w danym przedsiębiorstwie poprzez posiadanie akcji, które przyznają możliwość rzeczywistego udziału w zarządzaniu
         spółką lub sprawowaniu nad nią kontroli, jak również inwestycje zwane „portfelowymi”, czyli inwestycje w formie nabycia papierów
         wartościowych na rynku kapitałowym dokonanego jedynie w celu lokaty kapitału bez zamiaru uczestniczenia w zarządzaniu przedsiębiorstwem
         lub sprawowania nad nim kontroli (zob. ww. wyroki: w sprawie Komisja przeciwko Niderlandom, pkt 19 i przytoczone tam orzecznictwo;
         w sprawie Komisja przeciwko Niemcom, pkt 18; z dnia 8 lipca 2010 r. w sprawie Komisja przeciwko Portugalii, pkt 49; a także
         z dnia 11 listopada 2010 r. w sprawie Komisja przeciwko Portugalii, pkt 46).

      48      Odnośnie do tych dwóch form inwestycji Trybunał wyjaśnił, że do „ograniczeń” w rozumieniu art. 56 ust. 1 WE należy zakwalifikować
         te środki krajowe, które mogą stanowić przeszkodę lub ograniczać nabycie akcji w danych spółkach lub które są w stanie zniechęcić
         inwestorów z innych państw członkowskich do inwestowania w ich kapitał (zob. ww. wyrok z dnia 11 listopada 2010 r. w sprawie
         Komisja przeciwko Portugalii, pkt 47 i przytoczone tam orzecznictwo).

      49      Republika Portugalska kwestionuje twierdzenie, że art. 4 ust. 3 statutu GALP, jak również odpowiednie postanowienia umowy
         akcjonariuszy mają charakter środka krajowego. Ponadto twierdzi ona w szczególności, że zgodnie z tą umową prawo wyznaczania
         przez państwo prezesa zarządu GALP wykonywane jest przez CGD a nie przez państwo portugalskie, a zatem omawiany przepis nie
         stanowi środka państwowego i tym samym nie jest objęty zakresem zastosowania art. 43 WE i 56 WE.

      50      W tym względzie należy zaznaczyć, że, po pierwsze, jak wynika z akt sprawy, statut GALP został ustanowiony przed zakończeniem
         pierwszego etapu prywatyzacji GALP, to jest w czasie, gdy państwo portugalskie posiadało większość kapitału zakładowego tej
         spółki. Równolegle, szczególne prawo weta tego państwa, które wykonywane jest w szczególności wobec uchwał o zmianie statutu
         tej spółki, również zostało przewidziane w ustawie. Tym samym postanowienie dotyczące prawa wyznaczania prezesa zarządu tej
         spółki GALP nie może już być uchylone przez akcjonariuszy bez zgody państwa.

      51      Po drugie, odnośnie do argumentu podniesionego przez Republikę Portugalską w tym kontekście względem mianowania przez CGD
         prezesa zarządu wystarczy stwierdzić, biorąc pod uwagę, iż CGD jest bankiem, którego kapitał w całości należy do państwa,
         że państwo to wykonuje swe prawa za pośrednictwem CGD. W konsekwencji, jeżeli chodzi o prywatny charakter umowy akcjonariuszy,
         państwo portugalskie przeprowadza za pośrednictwem CGD uzgodnienia z akcjonariuszami referencyjnymi, których wybrało w celu
         utrzymania wpływu na skład i zarządzanie GALP.

      52      W tych okolicznościach należy stwierdzić, że sama Republika Portugalska, działając z jednej strony jako prawodawca krajowy,
         zatwierdziła utworzenie akcji uprzywilejowanych w kapitale zakładowym GALP, a z drugiej strony jako organ administracji publicznej
         postanowiła, na podstawie art. 15 ust. 3 LQP, wyemitować akcje uprzywilejowane tej spółki, przyznać je państwu i określić
         związane z nimi szczególne uprawnienia.

      53      Ponadto należy również stwierdzić, że ustanowienie prawa wyznaczania prezesa zarządu GALP przez państwo nie jest efektem zwykłego
         zastosowania prawa spółek. Podczas gdy CSC wyraźnie zakazuje wiązania prawa mianowania niektórych członków zarządu z określonymi
         kategoriami akcji, rozporządzenie z mocą ustawy nr 261‑A/99 i statut GALP przeciwnie stanowią, że zatwierdzenie wyboru prezesa
         zarządu jest prawem nierozerwalnie związanym ze szczególnymi akcjami państwa. Jest to więc szczególne uprawnienie, na zasadzie
         odstępstwa od powszechnego prawa spółek, wprowadzone z korzyścią wyłącznie dla podmiotów publicznych na mocy krajowego przepisu
         ustawy (zob. podobnie wyrok z dnia 23 października 2007 r. w ww. sprawie Komisja przeciwko Niemcom, pkt 59‑61).

      54      Prawo wyznaczania prezesa zarządu GALP przez państwo można zatem przypisać Republice Portugalskiej i w konsekwencji jest ono
         objęte zakresem stosowania art. 56 ust. 1 WE.

      55      Co się tyczy ograniczającego charakteru przewidzianej przez ustawodawstwo krajowe, częściowo w związku ze statutem tej spółki,
         regulacji dotyczącej posiadania przez państwo portugalskie akcji uprzywilejowanych w GALP, z którymi wiążą się szczególne
         uprawnienia, należy stwierdzić, że tego rodzaju regulacja może zniechęcić podmioty gospodarcze z innych państw członkowskich
         do dokonywania inwestycji w kapitale tej spółki.

      56      Jeśli chodzi bowiem o prawo weta, to z art. 4 ust. 3 rozporządzenia z mocą ustawy nr 261‑A/99 wynika, że przyjęcie znacznej
         liczby ważnych uchwał dotyczących EDP uzależnione jest od zgody państwa portugalskiego. W tym zakresie należy wyjaśnić, że
         oddanie przez państwo głosu za jest wymagane między innymi w odniesieniu do wszystkich uchwał dotyczących zmiany statutu GALP,
         co oznacza, że wpływ państwa portugalskiego na tę spółkę może być zmniejszony, tylko jeżeli ono samo wyrazi na to zgodę.

      57      W związku z tym powyższe prawo weta, w zakresie, w którym wiąże się ono z przyznaniem państwu portugalskiemu wpływu na zarządzanie
         GALP i sprawowanie nad nią kontroli w stopniu nieuzasadnionym wielkością udziału posiadanego w tej spółce, może zniechęcić
         podmioty gospodarcze z innych państw członkowskich do dokonywania inwestycji bezpośrednich w kapitał zakładowy tej spółki,
         ponieważ nie mogłyby one współuczestniczyć w zarządzaniu spółką i w sprawowaniu nad nią kontroli proporcjonalnie do wartości
         ich udziału (zob. w szczególności ww. wyrok z dnia 23 października 2007 r. w sprawie Komisja przeciwko Niemcom, pkt 50–52;
         ww. wyrok z dnia 8 lipca 2010 r. w sprawie Komisja przeciwko Portugalii, pkt 60; a także ww. wyrok z dnia 11 listopada 2010 r.
         w sprawie Komisja przeciwko Portugalii, pkt 56).

      58      Podobnie omawiane prawo weta może mieć skutek zniechęcający dla dokonywania inwestycji portfelowych w kapitał zakładowy GALP,
         ponieważ ewentualna odmowa zatwierdzenia przez państwo portugalskie istotnych decyzji przedstawionych przez organy tej spółki
         jako odpowiadające jej interesowi może negatywnie wpłynąć na wartość jej akcji i zmniejszyć w związku z tym atrakcyjność inwestycji
         w te akcje (zob. podobnie ww. wyrok w sprawie Komisja przeciwko Niderlandom, pkt 27; ww. wyrok z dnia 8 lipca 2010 r. w sprawie
         Komisja przeciwko Portugalii, pkt 61; ww. wyrok z dnia 11 listopada 2010 r. w sprawie Komisja przeciwko Portugalii, pkt 57).

      59      Co się tyczy prawa wyznaczania prezesa zarządu, to stanowi ono ograniczenie w swobodnym przepływie kapitału, ponieważ tego
         rodzaju szczególne prawo jest odstępstwem od przepisów powszechnego prawa spółek, wprowadzonym z korzyścią wyłącznie dla podmiotów
         publicznych na mocy krajowego przepisu ustawy (zob. ww. wyrok z dnia 23 października 2007 r. w sprawie Komisja przeciwko Niemcom,
         pkt 61; ww. wyrok z dnia 11 listopada 2010 r. w sprawie Komisja przeciwko Portugalii, pkt 62). Wprawdzie możliwość ta rzeczywiście
         może zostać przyznana na podstawie ustawy jako prawo kwalifikowanej mniejszości, ale należy stwierdzić, że musi ona przysługiwać
         wszystkim akcjonariuszom, a nie wyłącznie państwu.

      60      Ograniczając akcjonariuszom innym niż państwo portugalskie możliwość uczestniczenia w kapitale zakładowym spółki GALP w celu
         ustanowienia lub utrzymania trwałych i bezpośrednich powiązań gospodarczych ze spółką, umożliwiających rzeczywisty udział
         w zarządzaniu nią lub w sprawowaniu nad nią kontroli, przewidziane w art. 15 ust. 1 LQP i art. 4 ust. 3 rozporządzenia z mocą
         ustawy nr 261‑A/99 prawo mianowania członka zarządu może bowiem zniechęcać inwestorów bezpośrednich z innych państw członkowskich
         do inwestowania w kapitał tej spółki.

      61      Wynika stąd, że prawo weta przy niektórych uchwałach walnego zgromadzenia GALP i prawo wyznaczania prezesa zarządu stanowią
         ograniczenia swobody przepływu kapitału w rozumieniu art. 56 ust. 1 WE.

      62      Stwierdzenie to nie może zostać obalone argumentami Republiki Portugalskiej odwołującymi się do możliwości zastosowania rozumowania
         leżącego rzekomo u podstaw ww. wyroku w sprawie Keck i Mithouard.

      63      W tym zakresie należy podnieść, że sporne środki krajowe nie są analogiczne do regulacji dotyczących szczegółowych warunków
         sprzedaży, które Trybunał w ww. wyroku w sprawie Keck i Mithouard uznał za wyłączone z zakresu zastosowania art. 28 WE.

      64      Zgodnie bowiem ze wskazanym wyrokiem zastosowanie do towarów pochodzących z innych państw członkowskich krajowych przepisów,
         które ograniczają niektóre sposoby sprzedaży lub ich zakazują na terenie państwa członkowskiego przywozu, o ile, po pierwsze,
         stosowane są one do wszystkich zainteresowanych podmiotów gospodarczych prowadzących działalność na terytorium kraju i, po
         drugie, dotyczą w ten sam sposób, z prawnego i faktycznego punktu widzenia, obrotu towarami krajowymi i towarami pochodzącymi
         z innych państw członkowskich, nie może stanowić utrudnienia w handlu między państwami członkowskimi. Zastosowanie uregulowań
         tego typu nie może bowiem uniemożliwić dostępu tych towarów do rynku państwa członkowskiego przywozu lub ograniczyć tego dostępu
         w stopniu większym, niż ma to miejsce w odniesieniu do produktów krajowych (wyrok z dnia 10 maja 1995 r. w sprawie C‑384/93
         Alpine Investments, Rec. s. I‑1141, pkt 37).

      65      O ile w niniejszej sprawie sporne przepisy krajowe mają zastosowanie bez rozróżnienia zarówno do rezydentów, jak i do nierezydentów,
         należy jednak stwierdzić, że wpływają one już na samą sytuację nabywcy udziału jako takiego, a zatem mogą zniechęcić inwestorów
         z innych państw członkowskich do dokonywania tego rodzaju inwestycji i wpłynąć w związku z tym na dostęp do rynku (zob. wyroki:
         z dnia 13 maja 2003 r. w sprawie C‑463/00 Komisja przeciwko Hiszpanii, Rec. s. I‑4581, pkt 61 i przytoczone tam orzecznictwo;
         ww. wyrok z dnia 8 lipca 2010 r. w sprawie Komisja przeciwko Portugalii, pkt 67; a także ww. wyrok z dnia 11 listopada 2010 r.
         w sprawie Komisja przeciwko Portugalii, pkt 68).

      66      Ponadto stwierdzenie, że wspomniane przepisy krajowe stanowią ograniczenie swobodnego przepływu kapitału, nie może zostać
         zakwestionowane za pomocą podnoszonego przez Republikę Portugalską argumentu, że kwestionowane szczególne uprawnienia nie
         mają żadnego skutku dla inwestycji bezpośrednich ani portfelowych w kapitał zakładowy GALP, gdyż znaczna ilość akcji tej spółki
         znajduje się w rękach inwestorów z innych państw członkowskich.

      67      Należy stwierdzić, że jak wspomniano w pkt 58 i 61 niniejszego wyroku, kwestionowane przepisy krajowe, w zakresie w jakim
         stwarzają one środki mogące ograniczać możliwość udziału inwestorów w kapitale zakładowym GALP w celu ustanowienia lub utrzymania
         trwałych i bezpośrednich związków ekonomicznych ze spółką, pozwalających na rzeczywiste uczestniczenie w zarządzaniu nią lub
         sprawowaniu nad nią kontroli, osłabiają zainteresowanie nabywaniem udziałów w jej kapitale (zob. podobnie ww. wyroki: z dnia
         23 października 2007 r. w sprawie Komisja przeciwko Niemcom, pkt 54; z dnia 11 listopada 2010 r. w sprawie Komisja przeciwko
         Portugalii, pkt 70).

      68      Na powyższe stwierdzenie nie ma wpływu obecność w gronie akcjonariuszy GALP pewnej ilości inwestorów bezpośrednich. W ramach
         niniejszej skargi okoliczność ta nie może bowiem podważyć wniosku, że ze względu na omawiane przepisy krajowe inwestorzy bezpośredni
         z innych państw członkowskich, aktualni lub potencjalni, mogli zostać zniechęceni do nabycia udziału w kapitale tej spółki
         celem ustanowienia lub utrzymania stałych i bezpośrednich powiązań gospodarczych ze spółką umożliwiających efektywne uczestnictwo
         w zarządzaniu nią lub w sprawowaniu nad nią kontroli, choć są uprawnieni do korzystania z zasady swobodnego przepływu kapitału
         i ochrony, jaką ta zasada im zapewnia (zob. podobnie ww. wyroki: z dnia 23 października 2007 r. w sprawie Komisja przeciwko
         Niemcom, pkt 55; ww. wyrok z dnia 11 listopada 2010 r. w sprawie Komisja przeciwko Portugalii, pkt 71).

      69      W tych okolicznościach należy stwierdzić, że posiadanie przez państwo portugalskie akcji uprzywilejowanych i szczególnych
         uprawnień, jakie akcje te przyznają ich posiadaczowi, stanowi ograniczenie swobodnego przepływu kapitału w rozumieniu art. 56
         ust. 1 WE.

       W przedmiocie uzasadnienia ograniczeń
       Argumentacja stron
      70      Komisja podnosi, że ograniczenia wynikające ze szczególnych uprawnień państwa portugalskiego nie mogą zostać uzasadnione żadnymi
         względami przywołanymi przez Republikę Portugalską, oraz że w każdym razie naruszają zasadę proporcjonalności.

      71      Komisja stoi na stanowisku, że szczególne uprawnienia państwa w GALP nie mogą zostać uzasadnione względami bezpieczeństwa
         publicznego, w niniejszym przypadku bezpieczeństwem energetycznym Portugalii. Jak wynika bowiem z rozporządzenia z mocą ustawy
         nr 31/2006 ustalającego ogólne podstawy organizacji i funkcjonowania krajowego systemu w sektorze ropy naftowej (Diário da República I, seria A, nr 33 z dnia 15 lutego 2006 r.) oraz rozporządzenia z mocą ustawy nr 30/2006 ustalającego ogólne podstawy organizacji
         i funkcjonowania krajowego systemu w sektorze gazu ziemnego (Diário da República I, seria A, nr 33, z dnia 15 lutego 2006 r.), do państwa, a nie do GALP, należy zapewnienie bezpieczeństwa dostaw ropy i gazu
         ziemnego.

      72      W odniesieniu do zasady proporcjonalności Komisja stoi na stanowisku, że szczególne uprawnienia państwa w GALP, które państwo
         posiada w GALP, nie są właściwe, aby zapewnić należyte funkcjonowanie sieci dystrybucji gazu i działalności GALP w zakresie
         detalicznej dystrybucji wyrobów naftowych. Prawa te stanowią w rzeczywistości instrumenty służące do realizacji prywatnego
         interesu spółki, a nie interesu krajowego. Ponadto wbrew wymogom wynikającym z orzecznictwa Trybunału w tej dziedzinie (zob.
         w szczególności wyrok z dnia 4 czerwca 2002 r. w sprawie C‑483/99 Komisja przeciw Francji, Rec. s. I‑4781 pkt 50‑53), ponieważ
         nie zostały ustalone żadne precyzyjne i obiektywne warunki stanowiące ramy dla wykonywania tych praw, ich stosowanie jest
         w praktyce w pełni dyskrecjonalne.

      73      Komisja twierdzi ponadto, że prawo wtórne Unii również nie uzasadnia istnienia szczególnych uprawnień państwa w GALP.

      74      Zgodnie z dyrektywą 2003/55/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 26 czerwca 2003 r. dotyczącą wspólnych zasad rynku wewnętrznego
         gazu ziemnego i uchylającą dyrektywę 98/30/WE (Dz.U. L 176, s. 57) odpowiedzialność publiczna za zapewnienie bezpieczeństwa
         dostaw gazu ziemnego może wymagać zewnętrznej interwencji państwa jako władzy regulacyjnej, a nie interwencji państwa od wewnątrz
         jako uprzywilejowanego akcjonariusza przedsiębiorstw prowadzących działalność na rynku.

      75      Odnośnie do sektora ropy naftowej Komisja wyjaśnia, że zgodnie z dyrektywą Rady 2006/67/WE z dnia 24 lipca 2006 r. nakładającą
         na państwa członkowskie obowiązek utrzymywania minimalnych zapasów ropy naftowej lub produktów ropopochodnych (Dz.U. L 217,
         s. 8), również na państwie, a nie na przedsiębiorstwach prywatnych, ciąży publiczna odpowiedzialność zapewnienia bezpieczeństwa
         dostaw produktów ropopochodnych.

      76      Wreszcie Komisja podważa argumentację Republiki Portugalskiej, zgodnie z którą art. 86 WE stosuje się do spornych środków,
         gdyż z jednej strony przepis ten skierowany jest do określonej kategorii przedsiębiorstw, a nie do państw członkowskich, a z drugiej
         strony przedmiotem niniejszego postępowania nie są szczególne uprawnienia, które państwo przyznało GALP, lecz raczej szczególne
         uprawnienia państwa w tej spółce.

      77      Republika Portugalska podnosi, że nawet uznając, iż sporne środki krajowe stanowią ograniczenia swobody przedsiębiorczości
         i swobody przepływu kapitału, to są jednakże uzasadnione w świetle art. 46 WE i 58 WE ze względu na to, iż są niezbędne, aby
         zagwarantować bezpieczeństwo dostaw kraju w gaz i ropę naftową i umożliwiają jego zapewnienie we właściwy sposób, biorąc pod
         uwagę w szczególności brak odpowiednich instrumentów w tym celu na poziomie Unii.

      78      To państwo członkowskie wyjaśnia również, że wykonywanie rozważanych szczególnych uprawnień może być przedmiotem skutecznej
         kontroli sądowej. Jeżeli państwo wykonywałoby zatem te uprawnienia, nie opierając się na rzeczywistym i poważnym zagrożeniu
         dla bezpieczeństwa dostaw, popełniłoby naruszenie, które każdy akcjonariusz GALP mógłby podnieść przed sądem krajowym, administracyjnym
         jak i cywilnym.

      79      Ponadto twierdząc, że sporne przepisy są zgodne z zasadą proporcjonalności, Republika Portugalska stoi na stanowisku, iż w każdym
         razie Komisja nie przedstawiła dowodu istnienia środków mniej restrykcyjnych przyznających państwu możliwość zareagowania
         szybko i skutecznie w przypadkach rzeczywistego i poważnego zagrożenia dla bezpieczeństwa dostaw.

      80      Wreszcie to państwo członkowskie podnosi, że zaskarżone przepisy krajowe są jednak zgodne z prawem Unii na podstawie art. 86
         ust. 2 WE, gdyż są niezbędne, aby GALP wypełniała we właściwy sposób zadania z zakresu usług leżących w ogólnym interesie
         gospodarczym, do których zobowiązana została przez państwo portugalskie.

      Ocena Trybunału
      81      Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem krajowe środki ograniczające swobodny przepływ kapitału mogą być uzasadnione względami
         wymienionymi w art. 58 WE lub nadrzędnymi względami interesu ogólnego, pod warunkiem że są one właściwe dla zagwarantowania
         osiągnięcia zamierzonego przez nie celu i nie wykraczają poza to, co jest konieczne dla jego osiągnięcia (zob. ww. wyrok z dnia
         23 października 2007 r. w sprawie Komisja przeciwko Niemcom, pkt 72, 73 i przytoczone tam orzecznictwo; ww. wyrok z dnia 8 lipca
         2010 r. w sprawie Komisja przeciwko Portugalii, pkt 69; ww. wyrok z dnia 11 listopada 2010 r. w sprawie Komisja przeciwko
         Portugalii, pkt 83).

      82      W zakresie dotyczącym odstępstw dopuszczonych przez art. 58 WE nie można zaprzeczyć, że przywołany przez Republikę Portugalską
         cel polegający na zapewnieniu bezpieczeństwa energetycznego tego państwa w sytuacjach kryzysowych, w przypadku wojny lub aktu
         terroryzmu może stanowić wzgląd bezpieczeństwa publicznego (zob. wyroki: z dnia 14 lutego 2008 r. w sprawie C‑274/06 Komisja
         przeciwko Hiszpanii, pkt 38; ww. wyrok z dnia 8 lipca 2010 r. w sprawie Komisja przeciwko Portugalii, pkt 72; ww. wyrok z dnia
         11 listopada 2010 r. Komisja przeciwko Portugalii, pkt 84) i ewentualnie uzasadniać przeszkodę w swobodnym przepływie kapitału.
         Waga, jaką przywiązują państwa członkowskie Unii Europejskiej do ochrony bezpieczeństwa energetycznego, wynika między innymi,
         w odniesieniu do ropy naftowej, z dyrektywy 2006/67 oraz, odnośnie do sektora gazu ziemnego, z dyrektywy 2003/55.

      83      Jest jednak bezsporne, że wymogi bezpieczeństwa publicznego, zwłaszcza jako odstępstwo od podstawowej zasady swobodnego przepływu
         kapitału, należy interpretować zawężająco, w ten sposób, że ich zakres nie może być ustalany jednostronnie przez każde państwo
         członkowskie bez kontroli instytucji Unii. Na bezpieczeństwo publiczne można się bowiem powoływać tylko w przypadku rzeczywistego
         i dostatecznie poważnego zagrożenia mającego wpływ na podstawowe interesy społeczeństwa (zob. w szczególności wyrok z dnia
         14 marca 2000 r. w sprawie C‑54/99 Église de scientologie, Rec. s. I‑1335, pkt 17; ww. wyrok z dnia 8 lipca 2010 r. w sprawie
         Komisja przeciwko Portugalii, pkt 73; ww. wyrok z dnia 11 listopada 2010 r. w sprawie Komisja przeciwko Portugalii, pkt 85).

      84      W tym względzie Republika Portugalska w szczególności podnosi, że istnieją obecnie obawy dotyczące niektórych inwestycji dokonanych
         w szczególności przez niezależne fundusze inwestycyjne lub inwestycji potencjalnie związanych z organizacjami terrorystycznymi
         w strategicznych przedsiębiorstwach lub sektorach stanowiące tego typu zagrożenie odnoszące się do bezpieczeństwa energetycznego.
         Uwzględniając ciążący na państwie członkowskim obowiązek zapewnienia bezpieczeństwa regularnych i ciągłych dostaw ropy naftowej
         i gazu ziemnego, uzasadnione jest, by państwo to wyposażyło się w środki niezbędne dla zagwarantowania podstawowego interesu
         bezpieczeństwa dostaw w sytuacjach kryzysowych i by zapewniło wdrożenie odpowiednich rozwiązań pozwalających na szybką i skuteczną
         reakcję w celu zagwarantowania nieprzerwanego bezpieczeństwa tych dostaw.

      85      Tymczasem Republika Portugalska ograniczyła się do przywołania uzasadnienia dotyczącego bezpieczeństwa energetycznego, nie
         precyzując powodów, dla których uważa, że każde ze spornych szczególnych uprawnień, lub wszystkie łącznie, umożliwiają uniknięcie
         tego rodzaju zagrożenia dla podstawowych interesów, takich jak bezpieczeństwo energetyczne, w związku z czym uzasadnienie
         ze względów bezpieczeństwa publicznego nie może zostać w niniejszej sprawie uwzględnione.

      86      Ponadto argument Republiki Portugalskiej, zgodnie z którym prawo Unii w swym obecnym kształcie nie gwarantuje w wystarczającym
         stopniu bezpieczeństwa dostaw energii dla państw członkowskich, co zmusza ją do stosowania odpowiednich rozwiązań krajowych
         w celu zapewnienia tego podstawowego interesu społeczeństwa, nie może zostać uwzględniony.

      87      Nawet przyjmując, że na mocy prawa wtórnego Unii istnieje obowiązek zagwarantowania przez państwa członkowskie dostaw energii
         na terytorium kraju, jak twierdzi Republika Portugalska, poszanowania tego obowiązku nie można powoływać na uzasadnienie jakiegokolwiek
         środka sprzecznego co do zasady z jedną ze swobód podstawowych. (zob. ww. wyrok z dnia 11 listopada 2010 r. w sprawie Komisja
         przeciwko Portugalii, pkt 89).

      88      W celu wyczerpującego zbadania problemu w zakresie dotyczącym proporcjonalności omawianego ograniczenia, należy stwierdzić,
         jak słusznie zauważa Komisja, a wbrew twierdzeniom pozwanego państwa członkowskiego, że wykonywanie szczególnych uprawnień
         przyznanych państwu portugalskiemu w związku z posiadaniem akcji uprzywilejowanych w kapitale zakładowym GALP nie jest uzależnione
         od jakiegokolwiek warunku lub od zaistnienia konkretnej i obiektywnej okoliczności.

      89      O ile bowiem art. 15 ust. 3 LQP stanowi, że utworzenie akcji uprzywilejowanych w kapitale zakładowym GALP, z którymi związane
         są szczególne uprawnienia państwa portugalskiego, jest uzależnione od warunku – sformułowanego zresztą w sposób dość ogólny
         i niesprecyzowany – aby wymagały tego względy interesu narodowego, o tyle należy jednak stwierdzić, że ani ta ustawa, ani
         statut GALP nie określają kryteriów odnoszących się do konkretnych okoliczności, w których mogą być wykonywane wskazane szczególne
         uprawnienia (zob. ww. wyroki: w sprawie Komisja przeciwko Włochom, pkt 51; z dnia 11 listopada 2010 r. w sprawie Komisja przeciwko
         Portugalii, pkt 91). Ten sam wniosek odnosi się do art. 15 ust. 1 LQP, w zakresie, w jakim przepis ten uzależnia wyznaczenie
         przez państwo portugalskie członka zarządu od sformułowanego w sposób równie ogólny i nieprecyzyjny warunku dotyczącego ochrony
         interesu ogólnego.

      90      W związku z powyższym tego rodzaju niepewność stanowi poważne naruszenie swobody przepływu kapitału poprzez przyznanie władzom
         krajowym, w zakresie dotyczącym wykonywania tych uprawnień, tak dalece dyskrecjonalnego zakresu uznania, że nie może on zostać
         uznany za proporcjonalny do zamierzonego celu (zob. podobnie ww. wyroki: w sprawie Komisja przeciwko Włochom, pkt 52; z dnia
         11 listopada 2010 r. w sprawie Komisja przeciwko Portugalii, pkt 92).

      91      Wreszcie, w odniesieniu do uzasadnienia opartego na art. 86 ust. 2 WE, należy zauważyć, że postanowienie to w związku z art. 86
         ust. 1 WE pozwala na uzasadnienie przyznania przez państwo członkowskie przedsiębiorstwu zobowiązanemu do zarządzania usługami
         świadczonymi w ogólnym interesie gospodarczym szczególnych lub wyłącznych uprawnień niezgodnych z postanowieniami traktatu,
         w granicach, w jakich realizację powierzonych mu szczególnych zadań można zapewnić jedynie poprzez przyznanie takich praw
         i o ile rozwój handlu nie jest naruszany w sposób pozostający w sprzeczności z interesem Unii (wyroki: z dnia 17 maja 2001 r.
         w sprawie C‑340/99 TNT Traco, Rec. s. I‑4109, pkt 52; z dnia 18 grudnia 2007 r. w sprawie C‑220/06 Asociación Profesional
         de Empresas de Reparto y Manipulado de Correspondencia, Zb.Orz. s. I‑12175, pkt 78; z dnia 1 października 2009 r. w sprawie
         C‑567/07 Woningstichting Sint Servatius, Zb.Orz. s. I‑9021, pkt 44).

      92      Należy jednak stwierdzić, że powyższe nie jest przedmiotem przepisów regulacji krajowej będącej przedmiotem sporu w niniejszej
         skardze o stwierdzenie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego wniesionej przeciwko Republice Portugalskiej.

      93      Jak bowiem słusznie twierdzi Komisja, przepisy te nie dotyczą przyznania GALP szczególnych lub wyłącznych uprawnień ani uznania
         jej działalności za usługi leżące w ogólnym interesie gospodarczym, lecz mają za przedmiot zgodność z prawem przyznania państwu
         portugalskiemu jako akcjonariuszowi tej spółki szczególnych uprawnień wynikających z akcji uprzywilejowanych posiadanych przez
         nie w kapitale zakładowym GALP.

      94      W każdym razie zważywszy, że na państwie członkowskim spoczywa obowiązek przedstawienia w szczegółowy sposób przyczyn, dla
         których, w przypadku uchylenia zakwestionowanych środków, wykonanie w akceptowalnych z gospodarczego punktu widzenia warunkach
         nałożonego przez nie na dane przedsiębiorstwo zadania leżącego w ogólnym interesie gospodarczym jest jego zdaniem zagrożone
         (ww. wyrok z dnia 13 maja 2003 r. w sprawie Komisja przeciwko Hiszpanii, Rec. s. I‑4581, pkt 82), Republika Portugalska wcale
         nie wyjaśniła, dlaczego sytuacja taka miałaby mieć miejsce w niniejszej sprawie.

      95      Wynika stąd, że art. 86 ust. 2 WE nie znajduje zastosowania do sytuacji takiej jak w niniejszej sprawie, a zatem Republika
         Portugalska nie może powoływać się na niego w celu uzasadnienia spornych przepisów krajowych, w zakresie w jakim stanowią
         one ograniczenie swobodnego przepływu kapitału ustanowionego w traktacie.

      96      Argument dotyczący art. 86 ust. 2 WE należy zatem również odrzucić.

      97      Należy w związku z tym stwierdzić, że utrzymując w GALP szczególne uprawnienia, takie jak te, które w niniejszym przypadku
         zostały przewidziane w LQP, rozporządzeniu z mocą ustawy nr 261‑A/99 i statucie tej spółki na rzecz państwa portugalskiego
         i innych podmiotów publicznych, przyznane w związku z akcjami uprzywilejowanymi państwa portugalskiego w tej spółce, Republika
         Portugalska uchybiła zobowiązaniom ciążącym na niej na mocy art. 56 WE.

      –        W przedmiocie uchybienia zobowiązaniom wynikającym z art. 43 WE
      98      W odniesieniu do żądania przez Komisję stwierdzenia uchybienia zobowiązaniom ciążącym na Republice Portugalskiej na mocy art. 43 WE
         wystarczy zaznaczyć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, choć sporne środki krajowe stanowią ograniczenie swobody przedsiębiorczości,
         są one bezpośrednią konsekwencją istnienia przeszkód w swobodnym przepływie kapitału, które omówione zostały powyżej, a z którymi
         są one nierozerwalnie związane. Ponieważ stwierdzone zostało naruszenie art. 56 ust. 1 WE, nie ma konieczności dokonywania
         oddzielnego badania spornych środków w świetle traktatowych zasad dotyczących swobody przedsiębiorczości (zob. w szczególności
         ww. wyrok z dnia 13 maja 2003 r. w sprawie Komisja przeciwko Hiszpanii, pkt 86; ww. wyrok w sprawie Komisja przeciwko Niderlandom,
         pkt 43; ww. wyrok z dnia 8 lipca 2010 r. w sprawie Komisja przeciwko Portugalii, pkt 80; ww. wyrok z dnia 11 listopada 2010 r.
         w sprawie Komisja przeciwko Portugalii, pkt 99).

       W przedmiocie kosztów
      99      Zgodnie z art. 69 § 2 regulaminu kosztami zostaje obciążona, na żądanie strony przeciwnej, strona przegrywająca sprawę. Ponieważ
         Komisja wniosła o obciążenie Republiki Portugalskiej kosztami postępowania, a ta przegrała sprawę, należy obciążyć ją kosztami
         postępowania.

      Z powyższych względów Trybunał (pierwsza izba) orzeka, co następuje:
      1)      Utrzymując w GALP Energia SGPS SA szczególne uprawnienia, takie jak te, które w niniejszym przypadku zostały przewidziane
            w Lei n°11/90, Lei Quadro das Privatizaçoes (ustawie ramowej nr 11/90 o prywatyzacji) z dnia 5 kwietnia 1990 r., w Decreto-Lei
            n°261‑A/99 aprova a 1.ª fase do processo de privatização do capital social da GALP – Petróleos e Gás de Portugal, SGPS, SA
            (rozporządzeniu z mocą ustawy nr 261‑A/99 zatwierdzającym pierwszy etap procesu prywatyzacji kapitału zakładowego GALP – Petróleos
            e Gás de Portugal, SGPS, SA) z dnia 7 lipca 1999 r. i statucie tej spółki na rzecz państwa portugalskiego i innych podmiotów
            publicznych, przyznane w związku z akcjami uprzywilejowanymi („golden shares”) państwa portugalskiego w tej spółce, Republika
            Portugalska uchybiła zobowiązaniom ciążącym na niej na mocy art. 56 WE.
      2)      Republika Portugalska zostaje obciążona kosztami postępowania.
      Podpisy
      * –	Język postępowania: portugalski.


Wyrok Trybunału z dnia 25 listopada 1987 r. # Republika Włoska przeciwko Komisji Wspólnot Europejskich. # Rozliczenie rachunków EFOGR. # Sprawa 343/85.


title: Wyrok Sądu pierwszej instancji (czwarta izba) z dnia 12 września 2007 r.#Komisja Wspólnot Europejskich przeciwko Transport Environment Development Systems (Trends).#Klauzula arbitrażowa - Czwarty program ramowy badań, rozwoju technologicznego i prezentacji - Umowy dotyczące projektów w dziedzinie systemów telematycznych, będących przedmiotem wspólnego zainteresowania - Brak dowodów oraz niezgodność z postanowieniami umownymi części zadeklarowanych wydatków - Zwrot wypłaconych kwot.#Sprawa T-448/04.

text:
      Wyrok Sądu Pierwszej Instancji (czwarta izba) z dnia 12 września 2007 r. – Komisja przeciwko Trends
      (sprawa T‑448/04)
      Klauzula arbitrażowa ‑ Czwarty program ramowy badań, rozwoju technologicznego i prezentacji ‑ Umowy dotyczące projektów w dziedzinie
         systemów telematycznych, będących przedmiotem wspólnego zainteresowania ‑ Brak dowodów oraz niezgodność z postanowieniami
         umownymi części zadeklarowanych wydatków ‑ Zwrot wypłaconych kwot

      1.                     Postępowanie – Termin do przedstawienia dowodów (regulamin Sądu, art. 48 § 1 i art. 66 § 2) (por. pkt 52, 56)
      2.                     Postępowanie – Wniesienie sprawy do Sądu na podstawie klauzuli arbitrażowej (art. 238 WE; decyzja Parlamentu Europejskiego
            i Rady nr 1110/94; decyzja Rady 94/801) (por. pkt 63, 64, 91–94)
      Przedmiot

               Skarga Komisji, oparta na klauzuli arbitrażowej w rozumieniu art. 238 WE, o nakazanie Trends zwrotu kwoty 48 046 EUR powiększonej
                  o odsetki umowne lub, tytułem ewentualnym, powiększonej o odsetki za zwłokę.

            Sentencja

                  1)

                  	Wniosek dotyczący kwestii incydentalnej zostaje oddalony.

                  2)

                  	Zasądza się od Transport Environment Development Systems (Trends) na rzecz Komisji kwotę 48 046 EUR powiększoną o odsetki
                     za zwłokę według stopy 5,50% rocznie za okres od dnia 1 stycznia 1999 r. do dnia całkowitej zapłaty długu.

                  3)

                  	Trends poniesie koszty postępowania.


Wyrok Sądu (ósma izba) z dnia 21 września 2017 r.#Republika Portugalska przeciwko Komisji Europejskiej.#EFRG i EFRROW – Wydatki wyłączone z finansowania – Rozporządzenie (WE) nr 1290/2005 – System wsparcia bezpośredniego dla rolników – Rozporządzenia (WE) nr 73/2009 i 1122/2009 – System kwot mlecznych – Rozporządzenia (WE) nr 1788/2003 i 595/2004 – Zastąpienie kontroli na miejscu przeprowadzanych w gospodarstwach rolnych kontrolami administracyjnymi.#Sprawa T-261/16.


title: Wyrok Trybunału (pierwsza izba) z dnia 8 grudnia 2011 r.#Banco Bilbao Vizcaya Argentaria SA przeciwko Administración General del Estado.#Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Tribunal Supremo - Hiszpania.#Swobodny przepływ kapitału - Podatek dochodowy od osób prawnych - Konwencja o unikaniu podwójnego opodatkowania - Zakaz odliczenia podatku należnego, lecz niezapłaconego w innych państwach członkowskich.#Sprawa C-157/10.

text:
      Sprawa C‑157/10
      Banco Bilbao Vizcaya Argentaria SA
      przeciwko
      Administración General del Estado
      (wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnymzłożony przez Tribunal Supremo)

      Swobodny przepływ kapitału – Podatek dochodowy od osób prawnych – Konwencja o unikaniu podwójnego opodatkowania – Zakaz odliczenia podatku należnego, lecz niezapłaconego w innych państwach członkowskich
      Streszczenie wyroku
      1.        Pytania prejudycjalne – Właściwość Trybunału – Ustalenie istotnych przepisów prawa Unii
      (art. 267 TFUE)
      2.        Swobodny przepływ kapitału – Ograniczenia – Szkody wynikające z równoległego wykonywania przez państwa członkowskie kompetencji
            podatkowych – Dopuszczalność – Przesłanka – Brak dyskryminacji
      (art. 63 TFUE, 65 TFUE)
      3.        Swobodny przepływ kapitału – Ograniczenia – Przepisy podatkowe – Podatek dochodowy od osób prawnych – System zapobiegania
            podwójnemu opodatkowaniu dochodów uzyskanych w formie odsetek uzyskanych w innym państwie członkowskim
      (traktat EWG, art. 67 (po zmianach art. 67 traktatu WE, uchylony przez traktat z Amsterdamu); art. 63 TFUE, 65 TFUE; dyrektywa
            Rady 88/361, art. 1)
      1.        W ramach ustanowionej w art. 267 TFUE procedury współpracy między sądami krajowymi a Trybunałem do tego ostatniego należy
         udzielenie sądowi krajowemu użytecznej odpowiedzi, która umożliwi mu rozstrzygnięcie zawisłego przed nim sporu. Z tego też
         względu Trybunał musi w razie potrzeby przeformułować przedłożone mu pytania. Podobnie w celu przedstawienia użytecznej odpowiedzi
         sądowi krajowemu, który zadał pytanie prejudycjalne, Trybunał może powołać się na przepisy prawa Unii, do których nie odniósł
         się sędzia krajowy w swoim pytaniu.

      (por. pkt 18, 19)
      2.        Ponadto wobec braku unijnych przepisów ujednolicających lub harmonizujących państwa członkowskie zachowują uprawnienia do
         określania, w drodze umów lub w sposób jednostronny, kryteriów rozdziału przysługujących im kompetencji podatkowych, w szczególności
         w celu unikania podwójnego opodatkowania. To do państw członkowskich należy przyjęcie przepisów koniecznych dla unikania przypadków
         podwójnego opodatkowania, w szczególności przy wykorzystaniu kryteriów, które zostały przyjęte w międzynarodowej praktyce
         podatkowej. Niekorzystne skutki, które mogą wynikać z równoległego wykonywania kompetencji podatkowych przysługujących różnym
         państwom członkowskim, jeżeli wykonywanie tych kompetencji nie ma charakteru dyskryminującego, nie stanowi ograniczeń swobód
         przepływu. W ten sposób skoro państwa członkowskie nie mają obowiązku dostosowywania ich własnego systemu podatkowego do różnych
         systemów podatkowych innych państw członkowskich w szczególności w celu wyeliminowania podwójnego opodatkowania, a fortiori
         państwa te nie mają obowiązku dostosowywania swych uregulowań podatkowych w celu umożliwienia podatnikowi skorzystania z korzyści
         podatkowej przyznanej przez inne państwo członkowskie w ramach wykonywania jego kompetencji podatkowych, o ile ich uregulowania
         nie są dyskryminujące.

      (por. pkt 31, 38, 39)
      3.        Artykuł 67 traktatu EWG i art. 1 dyrektywy 88/361 w sprawie wykonania art. 67 traktatu [artykuł uchylony przez traktat z Amsterdamu],
         nie sprzeciwiają się uregulowaniu państwa członkowskiego, które w ramach podatku dochodowego od osób prawnych i przepisów
         zmierzających do unikania podwójnego opodatkowania zakazuje odliczania kwoty podatku należnego w innych państwach członkowskich
         Unii od dochodów otrzymanych na ich terytorium i podlegających temu podatkowi, jeżeli pomimo należności tych kwot nie są one
         płacone – na podstawie zwolnienia, ulgi lub innej korzyści podatkowej, o ile uregulowanie to nie jest dyskryminujące w stosunku
         do traktowania, jakiemu poddane są odsetki otrzymane w rzeczonym państwie członkowskim, co podlega weryfikacji sądu odsyłającego.

      (por. pkt 46; sentencja)
WYROK TRYBUNAŁU (pierwsza izba)
      z dnia 8 grudnia 2011 r.(*)

      Swobodny przepływ kapitału – Podatek dochodowy od osób prawnych – Konwencja o unikaniu podwójnego opodatkowania – Zakaz odliczenia podatku należnego, lecz niezapłaconego w innych państwach członkowskich
      W sprawie C‑157/10
      mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Tribunal
         Supremo (Hiszpania) postanowieniem z dnia 25 stycznia 2010 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 2 kwietnia 2010 r., w postępowaniu:

      Banco Bilbao Vizcaya Argentaria, SA
      przeciwko
      Administración General del Estado,
      TRYBUNAŁ (pierwsza izba),
      w składzie: A. Tizzano, prezes izby, M. Safjan, M. Ilešič, E. Levits (sprawozdawca) i J.J. Kasel, sędziowie,
      rzecznik generalny: P. Mengozzi,
      sekretarz: A. Calot Escobar,
      uwzględniając procedurę pisemną,
      rozważywszy uwagi przedstawione:
      –        w imieniu rządu hiszpańskiego przez M. Muñoza Péreza, działającego w charakterze pełnomocnika,
      –        w imieniu rządu czeskiego przez M. Smolka oraz V. Štencla, działających w charakterze pełnomocników,
      –        w imieniu rządu duńskiego przez C. Vanga, działającego w charakterze pełnomocnika,
      –        w imieniu rządu niemieckiego przez T. Henzego oraz C. Blaschkego, działających w charakterze pełnomocników,
      –        w imieniu rządu estońskiego przez M. Linntam, działającą w charakterze pełnomocnika,
      –        w imieniu rządu francuskiego przez G. de Bergues’a oraz J. Gstaltera, działających w charakterze pełnomocników,
      –        w imieniu rządu włoskiego przez G. Palmieri, działającą w charakterze pełnomocnika, wspieraną przez P. Gentilego, avvocato
         dello Stato,

      –        w imieniu rządu niderlandzkiego przez C. Wissels oraz J. Langera, działających w charakterze pełnomocników,
      –        w imieniu rządu polskiego przez M. Szpunara, działającego w charakterze pełnomocnika,
      –        w imieniu rządu portugalskiego przez L. Ineza Fernandesa, działającego w charakterze pełnomocnika,
      –        w imieniu rządu szwedzkiego przez A. Falk oraz S. Johannesson, działające w charakterze pełnomocników,
      –        w imieniu rządu Zjednoczonego Królestwa przez H. Walker, działającą w charakterze pełnomocnika,
      –        w imieniu Komisji Europejskiej przez R. Lyala oraz C. Urracę Caviedesa, działających w charakterze pełnomocników,
      podjąwszy, po wysłuchaniu rzecznika generalnego, decyzję o rozstrzygnięciu sprawy bez opinii,
      wydaje następujący
      Wyrok
      1        Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 63 TFUE i 65 TFUE.

      2        Wniosek ten został złożony w ramach sporu pomiędzy Banco Bilbao Vizcaya Argentaria, SA (zwanym dalej „BBVA”) a Administración
         General del Estado w przedmiocie odmowy przez ten organ udzielenia BBVA zezwolenia na odliczenie od kwoty podatku dochodowego
         od osób prawnych należnego za rok 1991 z tytułu wszystkich dochodów kwoty podatku należnego w Belgii od odsetek uzyskanych
         w tym państwie członkowskim, który nie został zapłacony z powodu zwolnienia.

       Ramy prawne
       Prawo wspólnotowe
      3        Artykuł 67 traktatu EWG (po zmianach art. 67 traktatu WE, który został uchylony przez traktat z Amsterdamu), obowiązujący
         w chwili zaistnienia okoliczności faktycznych w postępowaniu przed sądem krajowym, miał następujące brzmienie:

      „1.      W okresie przejściowym państwa członkowskie znoszą stopniowo, w zakresie niezbędnym do sprawnego funkcjonowania wspólnego
         rynku, ograniczenia w przepływie kapitału należącego do osób mających miejsce zamieszkania w państwach członkowskich, jak
         również traktowanie dyskryminujące ze względu na narodowość lub miejsce zamieszkania stron, lub na miejsce lokaty kapitału.

      […]”.
      4        Artykuł 1 ust. 1 dyrektywy Rady 88/361/EWG z dnia 24 czerwca 1988 r. w sprawie wykonania art. 67 traktatu [artykuł uchylony
         przez traktat z Amsterdamu] (Dz.U. L 178, s. 5) stanowi:

      „Z zastrzeżeniem następujących przepisów państwa członkowskie znoszą ograniczenia w zakresie przepływów kapitału dokonywanych
         między osobami zamieszkałymi w państwach członkowskich. W celu ułatwienia stosowania niniejszej dyrektywy przepływy kapitału
         klasyfikuje się zgodnie z nomenklaturą, zawartą w załączniku I”.

      5        Artykuł 6 ust. 2 dyrektywy 88/361 zezwala w szczególności Królestwu Hiszpanii na przejściowe utrzymanie ograniczeń w przepływie
         wymienionych w załączniku IV do tej dyrektywy na warunkach i w terminach przewidzianych w owym załączniku.

       Hiszpańskie prawo krajowe
      6        Artykuł 57 ust. 1 Ley 230/1963 General Tributaria (ordynacji podatkowej 230/1963) z dnia 28 grudnia 1963 r. (BOE nr 313 z dnia
         31 grudnia 1965 r., s. 18248) stanowił:

      „W przypadku gdy od kwoty podatku należy odliczyć należne lub zapłacone kwoty z tytułu wcześniej nałożonych podatków, takie
         kwoty podatku będą odliczane w pełnej wysokości, nawet jeżeli były one przedmiotem zwolnienia lub ulgi podatkowej”.

      7        Ley 61/1978 del Impuesto sobre Sociedades (ustawa 61/1978 o podatku od osób prawnych) z dnia 27 grudnia 1978 r. (BOE nr 312
         z dnia 30 grudnia 1978 r., s. 29429), regulując kwestie odliczeń od podatku, stanowiła w art. 24 ust. 4:

      „W przypadku osobistego zobowiązania do zapłaty podatku, w sytuacji gdy wśród przychodów podatnika znajduje się przychód uzyskany
         i opodatkowany za granicą, odliczeniu podlega niższa z dwóch następujących wartości:

      a)      rzeczywista wartość zapłaconego za granicą podatku z tytułu podatku o identycznym lub analogicznym charakterze w stosunku
         do tego podatku;

      b)      wartość odpowiadająca podatkowi, który w Hiszpanii należałoby zapłacić z tytułu takich zysków, gdyby zostały one osiągnięte
         na terytorium Hiszpanii”.

       Konwencja o unikaniu podwójnego opodatkowania
      8        Konwencja pomiędzy Królestwem Hiszpanii i Królestwem Belgii zmierzająca do unikania podwójnego opodatkowania i do uregulowania
         niektórych kwestii w dziedzinie podatku dochodowego i podatku majątkowego, podpisana w Brukseli w dniu 24 września 1970 r.,
         ratyfikowana przez Królestwo Hiszpanii w dniu 28 maja 1971 r. (BOE nr 258 z dnia 27 października 1972 r., s. 19176, zwana
         dalej „konwencją o zapobieganiu podwójnemu opodatkowaniu”), mająca zastosowanie w chwili zaistnienia okoliczności faktycznych,
         stanowiła w art. 11:

      „1.      Odsetki pochodzące z jednego umawiającego się państwa uzyskane przez rezydenta drugiego umawiającego się państwa podlegają
         opodatkowaniu w tym drugim państwie.

      2.      Jednakże odsetki te mogą być opodatkowane w umawiającym się państwie, z którego pochodzą, i zgodnie z jego przepisami, lecz
         określony w ten sposób podatek nie może przewyższać 15% ich kwoty.

      […]”.
      9        Zgodnie z art. 23 tej konwencji:

      „1.      Jeżeli rezydent jednego z umawiających się państw osiąga dochody nieprzewidziane poniżej w ust. 3 i 4, które są opodatkowywane
         w innym umawiającym się państwie zgodnie z przepisami Konwencji, pierwsze państwo członkowskie zwalnia z podatku te dochody
         […].

      […]
      3.      […] [J]eżeli rezydent jednego z umawiających się państw osiąga dochody podlegające opodatkowaniu w innym państwie członkowskim
         na podstawie art. 10 ust. 2, art. 11 ust. 2 i 7 lub art. 12 ust. 2 i 6, pierwsze państwo przyznaje odliczenie od podatku należnego
         od tego rezydenta od tych dochodów obliczone od kwoty wyżej wymienionych dochodów, która wliczana jest do podstawy opodatkowania
         tego rezydenta i którego stawka nie może być niższa od stawki podatku pobranego w innym umawiającym się państwie od tych dochodów
         […]”.

       Okoliczności faktyczne leżące u podstaw postępowania przed sądem krajowym i pytanie prejudycjalne
      10      BBVA jest spółką dominującą Grupo Consolidado (grupy skonsolidowanej) 2/82. W hiszpańskim systemie prawnym grupa skonsolidowana
         jest podmiotem utworzonym w celach podatkowych przez zespół spółek, z których jedna jest spółka dominującą wobec pozostałych.

      11      Decyzją z dnia 24 października 1997 r., wydaną w wyniku czynności sprawdzania i kontroli dotyczących podatku od osób prawnych
         za rok podatkowy odpowiadający 1991 r. i stwierdzającą, że zgodnie z przepisami art. 24 ust. 4 ustawy 61/1978 jedynie kwota
         podatku „rzeczywiście” zapłaconego podlega odliczeniu, Oficina Nacional de Inspección powiększyła podstawę opodatkowania zadeklarowaną
         przez BBVA o 6 750 405 ESP (40 570,75 EUR). Kwota ta odpowiadała kwocie, którą BBVA odliczył od podatku dochodowego od osób
         prawnych z tytułu podatku należnego w Belgii od odsetek otrzymanych w tym państwie członkowskim, pomimo że ów ostatni podatek
         nie został zapłacony, ponieważ stanowił przedmiot odliczenia.

      12      Decyzja Oficina Nacional de Inspección została potwierdzona w dniu 11maja 2001 r. decyzją Tribunal Económico-Administrativo
         Central (administracyjnego organu kontrolnego). Ponieważ skarga wniesiona przez BBVA od tej decyzji do wydziału administracyjnego
         Audiencia Nacional została oddalona wyrokiem z dnia 26 czerwca 2003 r., BBVA wniósł kasację do Tribunal Supremo (sądu najwyższego).

      13      W skardze BBVA dochodzi praw do odliczenia od kwoty podatku obciążającego w Hiszpanii jego wszystkie dochody kwoty podatku
         należnego w Belgii od odsetek otrzymanych w tym państwie członkowskim, który nie został zapłacony z powodu zwolnienia.

      14      Tribunal Supremo twierdzi, że hiszpańskie prawo krajowe, w wykładni nadanej mu przez jego wyroki, sprzeciwia się temu, aby
         BBVA odliczył od kwoty podatku dochodowego od osób prawnych należnego w Hiszpanii kwotę podatku należnego w Belgii, jeżeli
         ta ostatnia kwota nie została zapłacona z powodu zwolnienia. Podobny wniosek wynika z art. 23 ust. 3 konwencji o unikaniu
         podwójnego opodatkowania.

      15      Rzeczony sąd zastanawia się nad zgodnością takiego systemu z zasadą swobodnego przepływu kapitału, w zakresie w jakim mające
         siedzibę w Hiszpanii spółki dokonujące inwestycji w Belgii i osiągające z tego tytułu zyski tracą w ten sposób korzyść podatkową
         przyznaną przez belgijskie organy podatkowe, ponieważ ostatecznie płacą w państwie członkowskim siedziby kwotę podatku dochodowego,
         któremu podlegają, lecz w stosunku do którego skorzystały ze zwolnienia w państwie członkowskim inwestycji.

      16      W tych okolicznościach Tribunal Supremo postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującym pytaniem
         prejudycjalnym:

      „Czy art. 63 [TFUE] i 65 [TFUE] należy interpretować w ten sposób, że sprzeciwiają się one uregulowaniu krajowemu (wynikającemu
         z jednostronnie przyjętych przepisów lub z postanowień umowy dwustronnej o unikaniu podwójnego opodatkowania), które w ramach
         podatku dochodowego od osób prawnych i wśród przepisów zmierzających do unikania podwójnego opodatkowania zakazuje odliczania
         kwoty podatku należnego w innych państwach członkowskich Unii Europejskiej z tytułu dochodów uzyskanych na ich terytorium
         i podlegających tam opodatkowaniu, w sytuacji gdy kwota ta, mimo że należna, nie została zapłacona ze względu na zastosowanie
         zwolnienia, ulgi podatkowej lub jakiejkolwiek innej korzyści podatkowej?”.

       W przedmiocie pytania prejudycjalnego
       W przedmiocie dopuszczalności
      17      Rząd portugalski twierdzi, że wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym należy odrzucić jako niedopuszczalny, ponieważ
         wnioskowana przez sąd odsyłający wykładnia art. 63 TFUE i 65 TFUE nie ma znaczenia dla sprawy ze względu na zastosowanie zasady
         obowiązywania prawa w czasie w odniesieniu do roku 1991. W rzeczywistości bowiem art. 73B i 73D traktatu WE (obecnie, odpowiednio,
         art. 56 WE i 58 WE), którym odpowiadają art. 63 TFUE i 65 TFUE, zostały wprowadzone do traktatu ustanawiającego Europejską
         Wspólnotę Gospodarczą dopiero przez Traktat o Unii Europejskiej, podpisany w Maastricht w dniu 7 lutego 1992 r.

      18      W tym zakresie należy przypomnieć, że z utrwalonego orzecznictwa wynika, że w ramach ustanowionej w art. 267 TFUE procedury
         współpracy między sądami krajowymi a Trybunałem do tego ostatniego należy udzielenie sądowi krajowemu użytecznej odpowiedzi,
         która umożliwi mu rozstrzygnięcie zawisłego przed nim sporu i z tego też względu Trybunał musi w razie potrzeby przeformułować
         przedłożone mu pytania (zob. w szczególności wyroki: z dnia 4 maja 2006 r. w sprawie C‑286/05 Haug, Zb.Orz. s. I‑4121, pkt 17;
         z dnia 11 marca 2008 r. w sprawie C‑420/06 Jager, Zb.Orz. s. I‑1315, pkt 46).

      19      Podobnie również zgodnie z utrwalonym orzecznictwem w celu przedstawienia użytecznej odpowiedzi sądowi krajowemu, który zadał
         pytanie prejudycjalne, Trybunał może powołać się na przepisy prawa Unii, do których nie odniósł się sędzia krajowy w swoim
         pytaniu (zob. w szczególności wyrok z dnia 12 października 2004 r. w sprawie C‑60/03 Wolff & Müller, Rec. s. I‑9553, pkt 24;
         z dnia 7 lipca 2005 r. w sprawie C‑153/03 Weide, Zb.Orz. s. I‑6017, pkt 25; z dnia 23 lutego 2006 r. w sprawie C‑513/03 van
         Hilten-van der Heijden, Zb.Orz. s. I‑1957, pkt 26).

      20      Zadaniem Trybunału jest bowiem wykładnia wszelkich przepisów prawa Unii, które mogą być potrzebne sądom krajowym w celu rozstrzygnięcia
         wniesionych przed nie sporów, nawet jeżeli przepisy te nie są wyraźnie wskazane w pytaniach przedstawionych przez te sądy
         (zob. wyrok z dnia 19 listopada 2002 r. w sprawie C‑304/00 Strawson i Gagg & Sons, Rec. s. I‑10737, pkt 58; a także ww. wyrok
         w sprawie Jager, pkt 47).

      21      Ponieważ Trybunał jest uprawniony do udzielenia odpowiedzi na pytanie prejudycjalne z uwzględnieniem przepisów prawa mających
         zastosowanie do okoliczności faktycznych leżących u podstaw postępowania przed sądem krajowym, należy oddalić zarzut niedopuszczalności
         podniesiony przez rząd portugalski.

       Co do istoty
       Uwagi wstępne
      22      Sprawa przed sądem krajowym dotyczy roku podatkowego odpowiadającego 1991 r., to znaczy sytuacji faktycznej i prawnej poprzedzającej
         wejście w życie TFUE. Na przepisy w dziedzinie swobody przepływu kapitału mające zastosowanie w chwili zaistnienia okoliczności
         faktycznych składały się art. 67 traktatu EWG oraz dyrektywa 88/361 przyjęta w celu wykonania rzeczonego artykułu.

      23      Z powyższego wynika, że to w świetle tych przepisów należy odpowiedzieć na pytanie prejudycjalne skierowane przez sąd krajowy.

      24      W tym zakresie należy przypomnieć, że dyrektywa 88/361 dokonała pełnej liberalizacji przepływu kapitału i jej art. 1 ust. 1,
         którego skutek bezpośredni został uznany przez Trybunał nałożył w tym celu na państwa członkowskie obowiązek zniesienia wszystkich
         ograniczeń w przepływie kapitału (zob. wyrok z dnia 11 grudnia 2003 r. w sprawie C‑364/01 Barbier, Rec. s. I‑15013, pkt 57
         i przytoczone tam orzecznictwo).

      25      Niemniej jednak art. 6 ust. 2 dyrektywy 88/361 zezwalał Królestwu Hiszpanii na utrzymanie do dnia 31 grudnia 1992 r. ograniczeń
         w określonych przepływach kapitału wymienionych w wykazach III i IV załącznika IV do tej dyrektywy.

      26      Z powyższego wynika, że w pierwszej kolejności należy sprawdzić, czy uregulowanie, takie jak sporne w postępowaniu przed sądem
         krajowym, stanowi ograniczenie swobodnego przepływu kapitału w rozumieniu art. 1 dyrektywy 88/361.

      27      Tylko jeśli sporne w postępowaniu przed sądem krajowym uregulowanie skutkuje ograniczeniem swobody przepływu kapitału, do
         sądu krajowego będzie należało w drugiej kolejności zbadanie, czy przepływ kapitału prowadzący do spornej w postępowaniu przed
         sadem krajowym zapłaty odsetek objęty jest wyjątkiem przewidzianym w art. 6 ust. 2 dyrektywy 88/361, ponieważ tylko sąd krajowy
         jest kompetentny do ustalenia okoliczności faktycznych i ustalenia charakteru i źródła odsetek otrzymanych od BBVA w Belgii.

       W przedmiocie istnienia ograniczenia w swobodnym przepływie kapitału
      28      Należy przypomnieć, że o ile podatki bezpośrednie należą do kompetencji państw członkowskich, to jednak państwa te muszą wykonywać
         ją z poszanowaniem prawa Unii (zob. w szczególności wyroki: z dnia 14 lutego 1995 r. w sprawie C‑279/93 Schumacker, Rec. s. I‑225,
         pkt 21; z dnia 11 sierpnia 1995 r. w sprawie C‑80/94 Wielockx, Rec. s. I‑2493, pkt 16; z dnia 6 czerwca 2000 r. w sprawie
         C‑35/98 Verkooijen, Rec. s. I‑4071, pkt 32; ww. wyrok w sprawie Barbier, pkt 56).

      29      Do każdego państwa członkowskiego należy – z poszanowaniem prawa Unii – organizacja własnego systemu opodatkowania dochodów
         kapitałowych i określenie w jego ramach podstawy opodatkowania, jak również stawki podatkowej, które znajdują zastosowanie
         do osiągających te dochody (zob. podobnie wyroki: z dnia 16 lipca 2009 r. w sprawie C‑128/08 Damseaux, Zb.Orz. s. I‑6823,
         pkt 25; a także z dnia 10 lutego 2011 r. w sprawach połączonych C‑436/08 i C‑437/08 Haribo Lakritzen Hans Riegel et Österreichische
         Salinen, Zb.Orz. s. I‑305, pkt 167 i przytoczone tam orzecznicwo).

      30      Wynika z tego, że odsetki płacone przez dłużnika mającego siedzibę lub miejsce zamieszkania w innym państwie członkowskim
         mogą być przedmiotem podwójnego opodatkowania w wymiarze prawnym, jeżeli obydwa państwa członkowskie zechcą skorzystać z przysługującej
         im kompetencji podatkowej i opodatkować te odsetki: pierwsze państwo poprzez zastosowanie opodatkowania u źródła i drugie
         państwo poprzez wliczenie ich do dochodów podlegających opodatkowaniu osoby otrzymującej je.

      31      Ponadto wobec braku unijnych przepisów ujednolicających lub harmonizujących państwa członkowskie zachowują uprawnienia do
         określania, w drodze umów lub w sposób jednostronny, kryteriów rozdziału przysługujących im kompetencji podatkowych, w szczególności
         w celu unikania podwójnego opodatkowania (wyroki: z dnia 12 maja 1998 r. w sprawie Gilly, Rec. s. I‑2793, pkt 24, 30; z dnia
         21 września 1999 r. w sprawie Saint-Gobain ZN, Rec. s. I‑6161, pkt 57; z dnia 8 listopada 2007 r. w sprawie C‑379/05 Amurta,
         Zb.Orz. Rec. s. I‑9569, pkt 17; a także z dnia 20 maja 2008 r. w sprawie C‑194/06 Orange European Smallcap Fund, Zb.Orz. s. I‑3747,
         pkt 32). To do państw członkowskich należy przyjęcie przepisów koniecznych dla unikania przypadków podwójnego opodatkowania,
         w szczególności przy wykorzystaniu kryteriów, które zostały przyjęte w międzynarodowej praktyce podatkowej (zob. wyrok z dnia
         14 listopada 2006 r. w sprawie C‑513/04 Kerckhaert i Morres, pkt 23).

      32      W niniejszej sprawie z wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym wynika, że takie środki zapobiegające podwójnemu
         opodatkowaniu odsetek zostały wprowadzone do hiszpańskiego porządku prawnego, po pierwsze, przez konwencję o unikaniu podwójnego
         opodatkowania, i po drugie, przez hiszpańskie przepisy prawne.

      33      I tak art. 23 ust. 3 rzeczonej konwencji przewidywał, że Królestwo Hiszpanii przyznaje od podatku należnego od rezydenta tego
         państwa członkowskiego od odsetek pochodzących z Belgii odliczenie obliczone od kwoty tych odsetek, która wliczana jest do
         podstawy opodatkowania i którego stawka nie może być niższa od stawki podatku pobranego w Belgii od tych dochodów.

      34      Z kolei art. 24 ust. 4 ustawy 61/1978 przewidywał w odniesieniu do dochodów osiąganych i opodatkowywanych zagranicą odliczenie
         najniższej z dwóch następujących kwot, to znaczy bądź kwoty rzeczywiście zapłaconej za granicą z tytułu opłaty identycznej
         lub podobnej do tego podatku, bądź kwoty podatku, który zostałby zapłacony w Hiszpanii od tych dochodów, gdyby zostały one
         uzyskane na terytorium hiszpańskim.

      35      W ramach postępowania przed sądem krajowym BBVA wniósł jednak o to, aby kwota podatku należnego w Belgii od odsetek uzyskanych
         w tym państwie członkowskim, lecz niezapłacona z powodu zwolnienia, została odliczona od kwoty podatku dochodowego od osób
         prawnych należnego w Hiszpanii.

      36      Sąd odsyłający uważa, że wykładania przepisów konwencji o unikaniu podwójnego opodatkowania i hiszpańskich przepisów krajowych
         w ten sposób, że tylko podatek rzeczywiście zapłacony w innym państwie członkowskim może zostać odliczony od podatku należnego
         w Hiszpanii, mogłaby zniechęcić spółki mające siedzibę w Hiszpanii do inwestowania ich kapitału w innym państwie członkowskim.

      37      Należy stwierdzić w związku z tym, że rzekomo doznany przez BBVA uszczerbek polega nie na podwójnym opodatkowaniu odsetek
         otrzymanych przez BBVA, ponieważ zostały one opodatkowane wyłącznie w Hiszpanii, lecz na niemożliwości skorzystania przy obliczaniu
         podatku należnego w Hiszpanii z korzyści podatkowej w formie zwolnienia przyznanego przez uregulowanie belgijskie.

      38      Tymczasem Trybunał orzekł już, że niekorzystne skutki, które mogą wynikać z równoległego wykonywania kompetencji podatkowych
         przysługujących różnym państwom członkowskim, jeżeli wykonywanie tych kompetencji nie ma charakteru dyskryminującego, nie
         stanowi ograniczeń swobód przepływu (zob. podobnie ww. wyroki: w sprawie Kerckhaert i Morres, pkt 19, 20, 24; w sprawie Orange
         European Smallcap Fund, pkt 41, 42, 47; a także w sprawie Damseaux, pkt 27).

      39      W ten sposób skoro państwa członkowskie nie mają obowiązku dostosowywania ich własnego systemu podatkowego do różnych systemów
         podatkowych innych państw członkowskich w szczególności w celu wyeliminowania podwójnego opodatkowania (zob. wyrok z dnia
         12 lutego 2009 r. w sprawie C‑67/08 Block, Zb.Orz. s. I‑883, pkt 31), a fortiori państwa te nie mają obowiązku dostosowywania
         swych uregulowań podatkowych w celu umożliwienia podatnikowi skorzystania z korzyści podatkowej przyznanej przez inne państwo
         członkowskie w ramach wykonywania jego kompetencji podatkowych, o ile ich uregulowania nie są dyskryminujące.

      40      W związku z tym należy zbadać, czy przy stosowaniu uregulowania takiego jak sporne w postępowaniu przed sądem krajowym odsetki
         otrzymane w innym państwie członkowskim nie są traktowane w sposób dyskryminujący w stosunku do tych, które zostały otrzymane
         w Hiszpanii.

      41      W tym zakresie z utrwalonego orzecznictwa wynika, że dyskryminacja może polegać nie tylko na stosowaniu różnych przepisów
         do porównywalnych sytuacji, lecz także na stosowaniu tego samego przepisu do różnych sytuacji (zob. ww. wyrok w sprawie Schumacker,
         pkt 30; z dnia 29 kwietnia 1999 r. w sprawie C‑311/97 Royal Bank of Scotland, Rec. s. I‑2651, pkt 26; a także ww. wyrok w sprawie
         Kerckhaert i Morres, pkt 19).

      42      Tymczasem z punktu widzenia przepisów podatkowych państwa siedziby lub miejsca zamieszkania pozycja podatnika otrzymującego
         odsetki niekoniecznie zmienia się na tej tylko podstawie, że otrzymuje je on od dłużnika mającego siedzibę lub miejsce zamieszkania
         w innym państwie członkowskim, które w wykonywaniu swojego władztwa podatkowego może opodatkować te odsetki u źródła podatkiem
         dochodowym (zob. podobnie ww. wyrok w sprawie Kerckhaert i Morres, pkt 19; wyrok z dnia 6 grudnia 2007 r. w sprawie C‑298/05
         Columbus Container Services, Zb.Orz. s. I‑10451, pkt 42).

      43      Oczywiście w niniejszej sprawie nie podniesiono przed Trybunałem dyskryminacyjnego traktowania odsetek otrzymanych w innym
         państwie członkowskim w stosunku do odsetek otrzymanych z hiszpańskiego źródła.

      44      Niemniej jednak z ram prawnych takich jak przedstawione przez sąd krajowy wynika, że ustawa 230/1963 stanowi w art. 57 ust. 1,
         że jeżeli należy odliczyć od kwoty podatku sumy należne lub zapłacone z tytułu jednego lub kilku wcześniej nałożonych podatków,
         to kwoty te są odliczane w całości, nawet jeżeli stanowiły one przedmiot zwolnienia lub ulgi.

      45      W związku z tym do sądu krajowego, do którego wyłącznej kompetencji należy interpretacja prawa krajowego, należy sprawdzenie,
         czy z uwagi na sposób opodatkowania odsetek otrzymywanych w Hiszpanii rzeczony przepis ustawy 230/1963 może być stosowany
         do tych odsetek oraz czy w takim przypadku traktowanie zastrzeżone dla odsetek otrzymanych w innym państwie członkowskim nie
         jest dyskryminujące w stosunku do tego, jakiemu podlegają odsetki otrzymane w Hiszpanii jeżeli chodzi o możliwość odliczenia
         podatku należnego, lecz niezapłaconego.

      46      Z uwagi na ogół powyższych rozważań na przedstawione pytanie należy odpowiedzieć, że art. 67 traktatu EWG i art. 1 dyrektywy
         88/361 nie sprzeciwiają się uregulowaniu państwa członkowskiego takiemu jak sporne w postępowaniu przed sądem krajowym, które
         w ramach podatku dochodowego od osób prawnych i przepisów zmierzających do unikania podwójnego opodatkowania zakazuje odliczania
         kwoty podatku należnego w innych państwach członkowskich Unii od dochodów otrzymanych na ich terytorium i podlegających temu
         podatkowi, jeżeli pomimo należności tych kwot nie są one płacone – na podstawie zwolnienia, ulgi lub innej korzyści podatkowej,
         o ile uregulowanie to nie jest dyskryminujące w stosunku do traktowania, jakiemu poddane są odsetki otrzymane w rzeczonym
         państwie członkowskim, co podlega weryfikacji sądu odsyłającego.

       W przedmiocie kosztów
      47      Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej
         przed tym sądem; do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi,
         inne niż poniesione przez strony postępowania przed sądem krajowym, nie podlegają zwrotowi.

      Z powyższych względów Trybunał (pierwsza izba) orzeka, co następuje:
      Artykuł 67 traktatu EWG i art. 1 dyrektywy Rady 88/361/EWG z dnia 24 czerwca 1988 r. w sprawie wykonania art. 67 traktatu
            [artykuł uchylony przez traktat z Amsterdamu] nie sprzeciwiają się uregulowaniu państwa członkowskiego takiemu jak sporne
            w postępowaniu przed sądem krajowym, które w ramach podatku dochodowego od osób prawnych i przepisów zmierzających do unikania
            podwójnego opodatkowania zakazuje odliczania kwoty podatku należnego w innych państwach członkowskich Unii Europejskiej od
            dochodów otrzymanych na ich terytorium i podlegających temu podatkowi, jeżeli pomimo należności tych kwot nie są one płacone
            – na podstawie zwolnienia, ulgi lub innej korzyści podatkowej, o ile uregulowanie to nie jest dyskryminujące w stosunku do
            traktowania, jakiemu poddane są odsetki otrzymane w rzeczonym państwie członkowskim, co podlega weryfikacji sądu krajowego.
      Podpisy
      * Język postępowania: hiszpański.