title: Wyrok Sądu pierwszej instancji (szósta izba) z dnia 7 października 2009 r.#Vischim Srl przeciwko Komisji Wspólnot Europejskich.#Środki ochrony roślin - Substancja czynna chlorotalonil - Zmiana włączenia do załącznika I do dyrektywy 91/414/EWG - Dyrektywa 2006/76/WE - Moc wsteczna - Brak okresu przejściowego - Pewność prawa - Uzasadnione oczekiwania - Zasada równego traktowania.#Sprawa T-380/06.

text:
         WYROK SĄDU PIERWSZEJ INSTANCJI (szósta izba)
      z dnia 7 października 2009 r. (
            *1
         )
      „Środki ochrony roślin — Substancja czynna chlorotalonil — Zmiana włączenia do załącznika I do dyrektywy 91/414/EWG — Dyrektywa 2006/76/WE — Moc wsteczna — Brak okresu przejściowego — Pewność prawa — Uzasadnione oczekiwania — Zasada równego traktowania”
      W sprawie T-380/06

         Vischim Srl, z siedzibą w Cesano Maderno (Włochy), reprezentowana przez adwokatów C. Mereu i K. Van Maldegema,
      strona skarżąca,
      przeciwko

         Komisji Wspólnot Europejskich, reprezentowanej przez L. Parpalę i B. Doherty’ego, działających w charakterze pełnomocników,
      strona pozwana,
      mającej za przedmiot wniosek o stwierdzenie nieważności art. 2 akapit drugi dyrektywy Komisji 2006/76/WE z dnia 22 września 2006 r. zmieniającej dyrektywę Rady 91/414/EWG w zakresie specyfikacji substancji czynnej chlorotalonilu (Dz.U. L 263, s. 9),
      SĄD PIERWSZEJ INSTANCJI WSPÓLNOT EUROPEJSKICH (szósta izba),
      w składzie: A.W.H. Meij, prezes, F. Dehousse i V. Vadapalas (sprawozdawca), sędziowie,
      sekretarz: C. Kantza, administrator,
      uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 25 września 2008 r.,
      wydaje następujący

         Wyrok

         Ramy prawne

         Dyrektywa 91/414/EWG

               1

               Artykuł 4 ust. 1 lit. a) dyrektywy 91/414/EWG Rady z dnia 15 lipca 1991 r. dotyczącej wprowadzania do obrotu środków ochrony roślin (Dz.U. L 230, s. 1) stanowi, iż „[p]aństwa członkowskie stanowią, że środek ochrony roślin jest dopuszczony do obrotu, tylko jeżeli […] substancje czynne wchodzące w jego skład są wymienione w załączniku I i są spełnione kryteria tam ustanowione”.

               2

               Artykuł 5 ust. 1 dyrektywy 91/414 stanowi: „[w] świetle obecnego stanu wiedzy naukowej i technicznej substancję czynną włącza się do załącznika I na wstępny okres nieprzekraczający 10 lat, jeżeli można spodziewać się, że środki ochrony roślin zawierające tę substancję czynną spełnią […] kryteria” określone poniżej w tym przepisie, dotyczące braku szkodliwych skutków dla zdrowia ludzi lub zwierząt oraz środowiska.

               3

               Artykuł 5 ust. 4 tiret pierwsze i drugie dyrektywy stanowi, że włączenie do załącznika może być uzależnione od spełnienia wymogów dotyczących „minimalnego stopnia czystości substancji czynnej” oraz „rodzaju i maksymalnej zawartości niektórych zanieczyszczeń”.

               4

               Artykuł 6 ust. 1 dyrektywy 91/414 stanowi:
               „Decyzję dotyczącą włączenia substancji czynnej do załącznika I podejmuje się zgodnie z procedurą ustanowioną w art. 19.
               Zgodnie z tą procedurą podejmuje się także decyzje dotyczące następujących kwestii:

                        —

                        ewentualnych warunków włączenia,

                        —

                        zmian w załączniku I, jeśli zachodzi potrzeba ich wprowadzenia,

                  […]”.

               5

               Na mocy art. 8 ust. 2 akapit pierwszy dyrektywy 91/414 „[w] drodze odstępstwa od przepisów art. 4 […] państwo członkowskie może w okresie 12 lat od dnia notyfikacji niniejszej dyrektywy zezwolić na wprowadzenie do obrotu na swoim terytorium środków ochrony roślin zawierających substancje czynne niewymienione w załączniku I, a znajdujące się w obrocie dwa lata po notyfikacji niniejszej dyrektywy”.

               6

               Zgodnie z przepisami art. 8 ust. 2 akapit drugi dyrektywy w określonym powyżej okresie 12 lat Komisja Wspólnot Europejskich wdroży program prac mających na celu stopniowe badanie tych substancji czynnych.

               7

               Artykuł 8 ust. 2 akapit czwarty dyrektywy 91/414 stanowi: „[w tym okresie], po analizie [danej] substancji czynnej dokonanej przez Komitet określony w art. 19, można na mocy procedury ustanowionej w tym artykule podjąć decyzję, że substancja czynna może być włączona do załącznika I i na jakich warunkach lub, w przypadku gdy wymogi art. 5 nie są spełniane albo żądane informacje i dane nie zostały przedłożone w określonym terminie, że taka substancja czynna nie będzie włączona do załącznika I”. Przepis ten stanowi również, że „państwa członkowskie zapewniają, aby zezwolenia na dopuszczenie były udzielane, cofane lub zmieniane w określonym terminie”.

               8

               Artykuł 19 dyrektywy 91/414 w brzmieniu zmienionym przez rozporządzenie Rady (WE) nr 806/2003 z dnia 14 kwietnia 2003 r. (Dz.U. L 122, s. 1) stanowi, że Komisję wspomaga komitet regulacyjny — Stały Komitet ds. Łańcucha Pokarmowego i Zdrowia Zwierząt (zwany dalej „komitetem”).

               9

               W odniesieniu do substancji czynnej chlorotalonilu określony w art. 8 ust. 2 dyrektywy 91/414 termin, który powinien upłynąć w dniu 26 lipca 2003 r., był przedłużany, początkowo do dnia , rozporządzeniem Komisji (WE) nr 2076/2002 z dnia (Dz.U. L 319, s. 3), a następnie do dnia , rozporządzeniem Komisji (WE) nr 1335/2005 z dnia (Dz.U. L 211, s. 6), z zastrzeżeniem sytuacji, w której przed upływem tego okresu zostałaby podjęta decyzja o włączeniu tej substancji do załącznika I do dyrektywy 91/414.

         Rozporządzenie (EWG) nr 3600/92

               10

               Rozporządzenie Komisji (EWG) nr 3600/92 z dnia 11 grudnia 1992 r. ustanawiające szczegółowe zasady realizacji pierwszego etapu programu prac określonego w art. 8 ust. 2 dyrektywy 91/414 (Dz.U. L 366, s. 10) określa procedurę oceny szeregu substancji czynnych, w tym chlorotalonilu, w celu ewentualnego włączenia ich do załącznika I do dyrektywy.

               11

               Zgodnie z brzmieniem art. 4 ust. l rozporządzenia nr 3600/92 „[k]ażdy producent zamierzający uzyskać włączenie substancji czynnej […] do załącznika I do dyrektywy [91/414] powiadamia o tym Komisję w ciągu sześciu miesięcy od daty wejścia w życie niniejszego rozporządzenia”.

               12

               Artykuł 7 ust. 1 i 2 rozporządzenia nr 3600/92 w brzmieniu zmienionym przez rozporządzenie Komisji (WE) nr 1199/97 z dnia 27 czerwca 1997 r. (Dz.U. L 170, s. 19) określa szczegółowe zasady badania dokumentacji przedłożonej przez powiadamiających.

               13

               Artykuł 8 ust. 3 akapit czwarty rozporządzenia nr 3600/92 dodany przez rozporządzenie nr 1199/97 stanowi:
               „Po przeprowadzeniu badania […] Komisja […] przedstawi Komitetowi:

                        a)

                        projekt dyrektywy w celu włączenia substancji czynnej do załącznika I do dyrektywy [91/414], ustanawiający, w miarę potrzeby, warunki łącznie z terminem;

                  […]”.

         Okoliczności powstania sporu

         Włączenie chlorotalonilu do załącznika I do dyrektywy 91/414

               14

               W dniu 8 lipca 1993 r. skarżąca, Vischim Srl, włoska spółka będąca producentem chlorotalonilu, powiadomiła Komisję o zamiarze uzyskania włączenia tej substancji czynnej do załącznika I do dyrektywy 91/414.

               15

               Dokumentację złożyły w terminie jedynie dwie spółki, których powiadomienie dotyczyło chlorotalonilu, a mianowicie spółka ISK Biotech Europe (w miejsce której wstąpiła w toku postępowania w sprawie oceny spółka Zeneca Agrochemicals, która przeobraziła się następnie w spółkę Syngenta) oraz skarżąca.

               16

               Po zbadaniu tej dokumentacji, w dniu 16 września 2005 r. Komisja przyjęła dyrektywę 2005/53/WE zmieniającą dyrektywę 91/414/EWG w celu włączenia chlorotalonilu, chlorotoluronu, cypermetryny, daminozydu i tiofanatu metylu jako substancji czynnych (Dz.U. L 241, s. 51).

               17

               Zgodnie z art. 1 dyrektywy 2005/53 i załącznikiem do niej chlorotalonil został włączony w pozycji 102 tabeli znajdującej się w załączniku I do dyrektywy 91/414. W czwartej kolumnie tej tabeli, zatytułowanej „Czystość”, wskazano: „Heksachlorobenzen: nie więcej niż 0,01 g/kg”.

               18

               Ze sprawozdania z ponownego badania chlorotalonilu (dokument SANCO/4343/2000 wersja ostateczna, z dnia 14 lutego 2005 r., zwany dalej „sprawozdaniem z ponownego badania”) wynika, że przy ustanawianiu wspomnianego warunku dotyczącego czystości heksachlorobenzenu (HCB) brano pod uwagę specyfikację chlorotalonilu przyjętą przez FAO (Organizację Narodów Zjednoczonych do spraw Wyżywienia i Rolnictwa) w lutym 2005 r.

               19

               Zgodnie z przepisami art. 3 ust. 1 dyrektywy 2005/53 państwa członkowskie zostały zobowiązane do zmiany lub cofnięcia, w razie potrzeby, istniejących zezwoleń dotyczących środków ochrony roślin zawierających chlorotalonil do dnia 31 sierpnia 2006 r., przy czym miały sprawdzić, po pierwsze, czy spełnione zostały warunki określone w załączniku I do dyrektywy 91/414, a po drugie, czy posiadacz zezwolenia posiada dokumentację spełniającą wymagania załącznika II do dyrektywy 91/414, zgodnie z warunkami określonymi w art. 13 tej dyrektywy, lub ma do niej dostęp.

               20

               Dyrektywa 2005/53 weszła w życie w dniu 1 marca 2006 r. W myśl przepisów art. 2 akapity pierwszy i drugi państwa członkowskie powinny przyjąć i opublikować najpóźniej do dnia przepisy niezbędne do zastosowania się to tej dyrektywy oraz stosować te przepisy począwszy od dnia

               21

               W dniu 25 listopada 2005 r. skarżąca wniosła skargę mającą w szczególności na celu stwierdzenie nieważności dyrektywy 2005/53 (sprawa T-420/05).

               22

               W ramach tego postępowania skarżąca wniosła kolejno dwa wnioski o zastosowanie środka tymczasowego, które zostały oddalone postanowieniami prezesa Sądu z dnia 4 kwietnia 2006 r. w sprawie T-420/05 R Vischim przeciwko Komisji (niepublikowane w Zbiorze) i z dnia w sprawie T-420/05 R II Vischim przeciwko Komisji (Zb.Orz. s. II-4085), przy czym drugie z tych postanowień zostało utrzymane w mocy postanowieniem prezesa Trybunału z dnia w sprawie C-459/06 P(R) Vischim przeciwko Komisji (niepublikowane w Zbiorze).

         Zmiana włączenia do załącznika I do dyrektywy 91/414

               23

               W grudniu 2005 r. FAO opublikowała, na podstawie informacji dostarczonych przez skarżącą, nową specyfikację chlorotalonilu, w której maksymalna zawartość HCB została określona na poziomie 0,04 g/kg.

               24

               Skarżąca poinformowała Komisję o tej nowej specyfikacji pismem z dnia 16 grudnia 2005 r.

               25

               W marcu 2006 r. Komisja wezwała państwo członkowskie sprawozdawcę do dokonania oceny poszczególnych wersji chlorotalonilu odpowiadających nowej specyfikacji FAO, w tym produktu skarżącej.

               26

               Jednocześnie służby Komisji przesłały do państw członkowskich pocztą elektroniczną wiadomość następującej treści:
               „[Państwo członkowskie sprawozdawca] podjęło badania równoważności produktów rozmaitego pochodzenia (w tym produktu pochodzącego od spółki Vischim). Jeżeli dojdzie ono do wniosku, że produkty te są równie bezpieczne, jak produkt referencyjny, Komisja rozważy prawdopodobnie zmianę dyrektywy [91/414] w zakresie dopuszczalnego poziomu HCB. W takim przypadku mogłoby być trudno wprowadzić oficjalnie zmiany przed dniem 1 września 2006 r., w związku z czym mógłby być konieczny pewien stopień elastyczności ze strony administracji w okresie przypadającym w pobliżu tego terminu. Wycofywanie produktów z obrotu krajowego tylko po to, by wkrótce potem je znowu dopuścić, byłoby niefortunne. Oczywiście nadal istnieje obowiązek cofnięcia zezwoleń, jeżeli zostanie ustalone, że wynik badania dokumentacji nie wypadnie jasno na korzyść badanych produktów, lub jeżeli nie są spełnione wymogi administracyjne”.

               27

               Po zakończeniu oceny, w kwietniu 2006 r., państwo członkowskie sprawozdawca stwierdziło, że chlorotalonil zawierający 0,04 g/kg HCB nie powoduje dodatkowego zagrożenia w porównaniu z tymi rodzajami niebezpieczeństw, które brano pod uwagę przy przyjmowaniu dyrektywy 2005/53. Zgłosiło zatem propozycję zmiany specyfikacji chlorotalonilu określonej w dyrektywie 2005/53.

               28

               W dniach 13 i 14 lipca 2006 r. zmiana ta została zatwierdzona przez komitet. W przedmiocie terminu dotyczącego wprowadzenia zmienionej specyfikacji, protokół z posiedzenia komitetu zawiera następujące zapisy:
               „W przedmiocie zmiany omawianej specyfikacji panuje ogólny konsensus, a Komisja zobowiązała się do tego, że projekt zostanie szybko przyjęty […]. Jeśli chodzi o zasadność przedłużenia sześciomiesięcznego terminu wyznaczonego na przedstawienie brakujących badań naukowych, nie wydaje się, by było to właściwe. Mogłoby to stworzyć precedens i narazić Komisję na zarzuty nierównego traktowania ze strony powiadamiających […]. Z tego względu nie należy czynić odstępstwa od terminu zwykle wyznaczanego przez dyrektywę w sprawie włączenia […]. Zjednoczone Królestwo wnioskuje o przedłużenie terminu uzupełnienia tej dokumentacji, tak by umożliwić spółce Vischim skorzystanie z postępowania arbitrażowego przewidzianego w prawie krajowym, w celu uzyskania dostępu do badań na kręgowcach, po przegłosowaniu włączenia tej substancji”.

               29

               Pismem z dnia 27 lipca 2006 r. skarżąca wskazała Komisji, że „aby można było mieć gwarancję skuteczności w odniesieniu [do jej] zezwoleń, zmiana [musi], po pierwsze, wejść w życie przed dniem , a po drugie, wyznaczyć państwom członkowskim nowy termin do sprawdzenia, czy spełnione są warunki włączenia do załącznika I”. Komisja nie udzieliła odpowiedzi na to pismo.

               30

               W okresie od lipca do września 2006 r. skarżąca otrzymała pisma od właściwych organów Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej, Królestwa Belgii oraz Irlandii, powiadamiające ją o zamiarze wycofania jej produktu z obrotu.

               31

               W szczególności pismo skierowane do skarżącej przez władze Zjednoczonego Królestwa, z dnia 28 lipca 2006 r., brzmi następująco:
               „[Państwa produkt jest] zgodny z nowymi specyfikacjami [czystości], zmienionymi przez [komitet] w dniach 13 i , [lecz] nie wykazali państwo do tej pory, iż posiadają państwo odpowiedni dostęp do danych określonych w załączniku II […] w odniesieniu do należących do państwa istniejących dopuszczonych produktów zawierających chlorotalonil. W załączeniu do niniejszego pisma przesyłamy więc powiadomienie o zamiarze wycofania państwa istniejących produktów zawierających chlorotalonil”.

               32

               W dniu 22 września 2006 r. Komisja przyjęła dyrektywę 2006/76/WE zmieniającą dyrektywę 91/414 w zakresie specyfikacji substancji czynnej chlorotalonilu (Dz.U. L 263, s. 9, zwaną dalej „zaskarżoną dyrektywą”).

               33

               Na mocy art. 1 zaskarżonej dyrektywy specyfikacja chlorotalonilu określona w związku z włączeniem go do załącznika I do dyrektywy 91/414 została zastąpiona znajdującą się w załączniku tabelą. Czwarta kolumna tej tabeli, zatytułowana „Czystość”, zawiera zapis: „Heksachlorobenzen: nie więcej niż 0,04 g/kg”.

               34

               Zaskarżona dyrektywa weszła w życie w dniu 23 września 2006 r. Zgodnie z art. 2 państwa członkowskie powinny przyjąć i opublikować najpóźniej do dnia przepisy niezbędne do zastosowania się to tej dyrektywy oraz stosować te przepisy począwszy od dnia

         Przebieg postępowania i żądania stron

               35

               Pismem złożonym w sekretariacie Sądu w dniu 15 grudnia 2006 r. skarżąca wniosła skargę w niniejszej sprawie.

               36

               Odrębnym pismem złożonym tego samego dnia skarżąca przedstawiła wniosek o rozpoznanie sprawy w trybie przyspieszonym na podstawie art. 76a regulaminu Sądu. Wniosek ten został oddalony decyzją prezesa czwartej izby Sądu z dnia 24 stycznia 2007 r.

               37

               W dniu 27 lutego 2007 r. Komisja podniosła w odrębnym piśmie zarzut niedopuszczalności. Po przedstawieniu uwag przez skarżącą zarzut niedopuszczalności pozostawiono do rozstrzygnięcia w wyroku postanowieniem Sądu z dnia

               38

               Po złożeniu odpowiedzi na skargę Sąd zdecydował, na podstawie art. 47 § 1 regulaminu, że druga wymiana pism procesowych nie jest konieczna.

               39

               Wskutek zmiany składu izb Sądu sędzia sprawozdawca został przydzielony do szóstej izby, której w związku z tym przekazano niniejszą sprawę.

               40

               Ze względu na niemożność uczestniczenia przez jednego z członków izby, prezes Sądu wyznaczył, na podstawie art. 32 § 3 regulaminu, innego sędziego w celu uzupełniania składu izby.

               41

               Po wysłuchaniu stron niniejsza sprawa została połączona ze sprawą T-420/05 do celów rozpoznania w procedurze ustnej.

               42

               Na podstawie sprawozdania sędziego sprawozdawcy Sąd postanowił otworzyć postępowanie ustne i w ramach środków organizacji postępowania zadał stronom pytania na piśmie, na które odpowiedziały one pismami z dnia 16 czerwca oraz 7 i 14 lipca 2008 r.

               43

               Na posiedzeniu w dniu 25 września 2008 r. Sąd wysłuchał wystąpień ustnych stron oraz odpowiedzi na zadane przez Sąd pytania.

               44

               Skarżąca wnosi do Sądu o:

                        —

                        stwierdzenie nieważności zaskarżonej dyrektywy w części, w szczególności art. 2 akapit drugi;

                        —

                        nakazanie Komisji ustanowienia przyszłych, precyzyjnych, rozsądnych i dopuszczalnych w świetle prawa terminów w zakresie zaskarżonej dyrektywy;

                        —

                        obciążenie Komisji kosztami postępowania.

               45

               Komisja wnosi do Sądu o:

                        —

                        odrzucenie skargi jako niedopuszczalnej lub ewentualnie — oddalenie skargi jako bezzasadnej;

                        —

                        obciążenie skarżącej kosztami postępowania.

         Co do prawa

         W przedmiocie dopuszczalności

               46

               W pierwszej kolejności, odnośnie do żądania skarżącej, aby Sąd nakazał Komisji, by wyznaczała przyszłe, precyzyjne, rozsądne i dopuszczalne w świetle prawa terminy w zakresie zaskarżonej dyrektywy, należy przypomnieć, że w ramach kontroli zgodności z prawem na podstawie art. 230 WE do zadań sądu wspólnotowego nie należy kierowanie nakazów do instytucji (wyrok Sądu z dnia 12 grudnia 2006 r. w sprawie T-155/04 SELEX Sistemi Integrati przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. II-4797, pkt 28).

               47

               W związku z tym to żądanie, stanowiące punkt drugi żądań skarżącej, jest niedopuszczalne.

               48

               Jeśli zaś chodzi o żądanie stwierdzenia nieważności art. 2 akapit drugi zaskarżonej dyrektywy, Komisja podnosi niedopuszczalność tego żądania, powołując się, po pierwsze, na brak możliwości stwierdzenia częściowej nieważności, o którą wnosi skarżąca, a po drugie, na prawodawczy charakter zaskarżonej dyrektywy.

               49

               Skarżąca utrzymuje, że jej wniosek jest dopuszczalny.

               50

               Odnośnie do pierwszej podstawy niedopuszczalności podnoszonej przez Komisję, należy zauważyć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem stwierdzenie częściowej nieważności aktu prawnego jest możliwe jedynie w przypadku, gdy elementy, o których stwierdzenie nieważności się wnosi, mogą zostać oddzielone od reszty aktu. Wymóg możliwości oddzielenia nie jest spełniony, gdy częściowe stwierdzenie nieważności skutkowałoby zmianą treści zaskarżonego aktu co do istoty (zob. wyrok Trybunału z dnia 27 czerwca 2006 r. w sprawie C-540/03 Parlament przeciwko Radzie, Zb.Orz. s. I-5769, pkt 27, 28 i przytoczone tam orzecznictwo).

               51

               Na mocy art. 2 akapit drugi zaskarżonej dyrektywy państwa członkowskie powinny stosować przyjęte w celu zastosowania się do niej przepisy od dnia 1 września 2006 r., a zatem z mocą wsteczną.

               52

               Skarżąca twierdzi, że jej skarga nie ma na celu całkowitego stwierdzenia nieważności zaskarżonej dyrektywy, która jest dla niej zasadniczo korzystna, a jedynie jej skutków temporalnych, określonych w szczególności w spornym przepisie.

               53

               Komisja utrzymuje, że omawiany przepis, określający temporalny zakres zastosowania zaskarżonej dyrektywy, nie daje się oddzielić od samej dyrektywy, ponieważ w razie stwierdzenia nieważności tego przepisu zaskarżona dyrektywa straciłaby moc obowiązującą.

               54

               W tym względzie należy zwrócić uwagę, że nic nie stoi na przeszkodzie temu, by zgodność z prawem aktu prawa wspólnotowego została podważona jedynie w odniesieniu do jego zakresu temporalnego, a w szczególności jego mocy wstecznej (zob. podobnie wyroki: Trybunału z dnia 11 lipca 1991 r. w sprawie C-368/89 Crispoltoni, Rec. s. I-3695; z dnia w sprawach połączonych C-260/91 i C-261/91 Diversinte i Iberlacta, Rec. s. I-1885).

               55

               Ponadto w ramach skargi mającej na celu nie uchylenie przepisu prawa materialnego, korzystnego dla skarżącej, a jedynie stwierdzenie nieważności przepisu określającego temporalny zakres jego obowiązywania, sąd wspólnotowy może, na podstawie art. 231 akapit drugi WE, zdecydować o utrzymaniu w mocy zaskarżonego aktu w aktualnej postaci, do czasu gdy odpowiednie instytucje nie podejmą środków, z których wprowadzeniem wiąże się wykonanie wyroku (zob. podobnie wyrok Sądu z dnia 29 czerwca 2000 r. w sprawie T-7/99 Medici Grimm przeciwko Radzie, Rec. s. II-2671, pkt 93, 94 i przytoczone tam orzecznictwo). Ponadto, jakkolwiek w art. 231 akapit drugi WE mowa jest jedynie o rozporządzeniach, zakres przedmiotowy tego postanowienia powinien obejmować akty instytucji, które, chociaż nie mają postaci rozporządzenia, wywołują analogiczne skutki (zob. podobnie wyrok Trybunału z dnia w sprawie C-295/90 Parlament przeciwko Radzie, Rec. s. I–4193, pkt 26).

               56

               Tak więc należy odrzucić podnoszoną przez Komisję podstawę niedopuszczalności, polegającą na niemożności częściowego stwierdzenia nieważności zaskarżonej dyrektywy, ograniczonego do przepisu art. 2 akapit drugi, który określa jej zakres temporalny.

               57

               Jeśli chodzi o drugą podstawę niedopuszczalności podnoszoną przez Komisję, opartą na prawodawczym charakterze zaskarżonej dyrektywy, należy przypomnieć, że fakt, iż art. 230 akapit czwarty WE nie odnosi się wyraźnie do kwestii dopuszczalności skarg o stwierdzenie nieważności wnoszonych przez osobę fizyczną lub prawną na dyrektywę, nie jest wystarczającą przesłanką do uznania takich skarg za niedopuszczalne (wyrok Sądu z dnia 17 czerwca 1998 r. w sprawie T-135/96 UEAPME przeciwko Radzie, Rec. s. II-2335, pkt 63; postanowienie Sądu z dnia w sprawie T-223/01 Japan Tobacco i JT International przeciwko Parlamentowi i Radzie, Rec. s. II-3259, pkt 28).

               58

               Należy stwierdzić ponadto, że włączenie substancji czynnej chlorotalonilu do załącznika I do dyrektywy 91/414, przewidziane w dyrektywie 2005/53, dotyczy skarżącej w sposób indywidualny i bezpośredni, jako powiadamiającego i posiadacza istniejących zezwoleń na środki ochrony roślin zawierające tę substancję czynną, a zatem również indywidualnie i bezpośrednio dotyczy jej zaskarżona dyrektywa zmieniająca warunki tego włączenia. Należy ponadto zauważyć, że zaskarżona dyrektywa została wydana po przeprowadzeniu oceny, o którą zwróciła się skarżąca, dotyczącej między innymi jej produktu.

               59

               Z powyższego wynika, że wniosek skarżącej o stwierdzenie nieważności zaskarżonej dyrektywy jest dopuszczalny w odniesieniu do skutków temporalnych, określonych w art. 2 akapit drugi tej dyrektywy.

         Co do istoty

      Argumenty stron

               60

               Na poparcie swojej skargi skarżąca podnosi pierwszy zarzut braku uzasadnienia. Zdaniem skarżącej zaskarżona dyrektywa nie zawiera uzasadnienia tłumaczącego jej moc wsteczną. Komisja nie wytłumaczyła, w jaki sposób akt ten miałby działać wstecz, de jure i de facto, w taki sposób, by umożliwić skuteczne stosowanie zmienionej specyfikacji.

               61

               Drugi zarzut skarżącej oparty jest na naruszeniu art. 8 ust. 2 dyrektywy 91/414 i art. 8 ust. 3 lit. a) rozporządzenia nr 3600/92. Jej zdaniem przepisy te zobowiązują Komisję do ustanowienia w dyrektywie w sprawie włączenia substancji czynnej do załącznika I do dyrektywy 91/414 okresu przejściowego do celów ponownego zbadania istniejących zezwoleń krajowych. Fakt istnienia takiego obowiązku potwierdza zdaniem skarżącej praktyka Komisji. Aby taki okres przejściowy miał sens i był skuteczny, niezbędne jest, aby był on umiejscowiony w przyszłości, tj. od chwili wejścia w życie zaskarżonej dyrektywy. Nie ustanawiając w tym przypadku takiego okresu przejściowego, Komisja uchybiła więc istotnemu wymogowi formalnemu, nałożonemu przez dyrektywę 91/414 i rozporządzenie nr 3600/92.

               62

               Cały czas opierając swą argumentację na braku przyszłego okresu przejściowego w zaskarżonej dyrektywie, skarżąca podnosi dalej naruszenie zasad niedziałania prawa wstecz, pewności prawa, ochrony uzasadnionych oczekiwań i równego traktowania.

               63

               W tym względzie skarżąca przypomina orzecznictwo, zgodnie z którym wspólnotowy środek może działać wstecz jedynie w wyjątkowych przypadkach, gdy wymaga tego jego cel i odbywa się to z poszanowaniem uzasadnionych oczekiwań zainteresowanych pomiotów. Tymczasem w niniejszym przypadku nie jest spełniona żadna z tych przesłanek.

               64

               Mocy wstecznej zaskarżonej dyrektywy nie można uzasadnić koniecznością uniknięcia stosowania specyfikacji o surowszych wymogach, określonej w dyrektywie 2005/53. Ta surowsza specyfikacja wywołała już bowiem skutki prawne, a mianowicie spowodowała cofnięcie posiadanych przez skarżącą zezwoleń. W tych okolicznościach zmiana z mocą wsteczną odniosłaby skutek jedynie wówczas, gdyby towarzyszył jej przyszły okres przejściowy, w którym można by wykazać zgodność z nową specyfikacją.

               65

               Co więcej, fakt nieustanowienia nowego okresu przejściowego jest niezgodny z uzasadnionymi oczekiwaniami podmiotów gospodarczych, powstałymi w oparciu o mające zastosowanie przepisy i praktykę Komisji. W szczególności, w braku nowego okresu przejściowego moc wsteczna zaskarżonej dyrektywy narusza uzasadnione oczekiwania skarżącej, ponieważ nie była ona w stanie skorzystać z praw wynikających ze zmiany specyfikacji chlorotalonilu.

               66

               Wobec braku okresu przejściowego, skarżąca podnosi, że nie mogła „cofnąć czasu”, by przedłożyć swą dokumentację organom krajowym, aby zbadały one zgodność jej produktu pod kątem zmienionej specyfikacji wprowadzonej przez zaskarżoną dyrektywę. Państwa członkowskie nie mogły z kolei wypełnić własnych zobowiązań odnośnie do nowych przepisów, a w szczególności nie mogły zbadać po raz pierwszy lub zbadać ponownie krajowych zezwoleń skarżącej w świetle nowej specyfikacji. Tak oto zaskarżona dyrektywa pozbawiona jest skuteczności (effet utile) i narusza zasadę pewności prawa.

               67

               Ponadto Komisja nie potraktowała skarżącej w taki sam sposób, jak producentów, których dotyczyły inne środki przyjmowane w tym samym obszarze, w których ustanowiła ona okres przejściowy po włączeniu substancji czynnych do załącznika I do dyrektywy 91/414, a w szczególności, w taki sam sposób, jak drugiego z powiadamiających w sprawie chlorotalonilu, spółkę Syngenta, która korzystała z podobnego okresu, przewidzianego w dyrektywie 2005/53.

               68

               Komisja nie zgadza się z argumentami skarżącej.

         Ocena Sądu

               69

               Sąd uważa, że najpierw należy zbadać podnoszone naruszenie art. 8 ust. 2 dyrektywy 91/414 i art. 8 ust. 3 lit. a) rozporządzenia nr 3600/92, a także wcześniejszej praktyki Komisji, następnie naruszenie poszczególnych ogólnych zasad prawnych, na które powołuje się skarżąca, a na końcu naruszenie obowiązku uzasadnienia.

         — W przedmiocie zarzucanego naruszenia art. 8 ust. 2 dyrektywy 91/414 i art. 8 ust. 3 lit. a) rozporządzenia nr 3600/92, a także wcześniejszej praktyki Komisji

               70

               Po pierwsze, jeśli chodzi o przepisy, które miałyby być naruszone, należy zwrócić uwagę, że żaden z nich nie nakazuje Komisji ustanowienia okresu przejściowego do ponownego zbadania istniejących krajowych zezwoleń.

               71

               Z jednej strony art. 8 ust. 2 dyrektywy 91/414 ustanawia program prac składający się z szeregu okresów, w celu zbadania substancji czynnych znajdujących się już w obrocie dwa lata po notyfikacji dyrektywy, w celu ewentualnego włączenia ich do załącznika I do tej dyrektywy. W art. 8 ust. 2 dyrektywy 91/414 nie ma więc wcale mowy o ustaleniu przez Komisję okresu przejściowego po włączeniu substancji czynnej do załącznika I.

               72

               Z drugiej strony art. 8 ust. 3 lit. a) rozporządzenia nr 3600/92 stanowi, że w projekcie dyrektywy w sprawie włączenia substancji czynnej do załącznika I do dyrektywy 91/414 Komisja określa w razie potrzeby warunki włączenia, w tym termin. Przepis ten dotyczy więc niektórych szczegółowych zasad związanych z etapem włączenia substancji czynnej do załącznika I do dyrektywy 91/414. Nie wynika z niego dla Komisji obowiązek ustanowienia okresu przejściowego do ponownego zbadania istniejących zezwoleń krajowych po tym włączeniu.

               73

               W niniejszym przypadku jest tak tym bardziej, że zaskarżona dyrektywa nie uchyla dyrektywy 2005/53, a jedynie ogranicza się do zmiany załącznika I do dyrektywy 91/414 w zakresie specyfikacji omawianej substancji. Nie podważa ona w żaden sposób całej procedury włączenia tej substancji do załącznika I do dyrektywy 91/414. To właśnie w ramach powyższej procedury włączenia skarżąca powinna przedłożyć skróconą i pełną dokumentację zgodnie z art. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 933/94 z dnia 27 kwietnia 1994 r. określającego substancje czynne wchodzące w skład środków ochrony roślin i wyznaczającego państwa członkowskie pełniące rolę sprawozdawców przy wykonywaniu rozporządzenia nr 3600/92 (Dz.U. L 107, s. 8), w brzmieniu zmienionym przez rozporządzenie Komisji (WE) nr 2230/95 z dnia (Dz.U. L 225, s. 1), i z art. 6 rozporządzenia nr 3600/92 uzupełnionego rozporządzeniem Komisji (WE) nr 2266/2000 z dnia (Dz.U. L 259, s. 27). Po zakończeniu tej procedury wydana została dyrektywa 2005/53 w sprawie włączenia omawianej substancji do załącznika I do dyrektywy 91/414, przewidująca okres przejściowy przed tym, jak włączenie to stanie się skuteczne. W niniejszym przypadku po włączeniu chlorotalonilu do załącznika I do dyrektywy 91/414 nastąpił odpowiedni okres przejściowy umożliwiający zbadanie przez organy krajowe istniejących krajowych zezwoleń.

               74

               Zatem fakt, że zaskarżona dyrektywa nie ustanawia takiego okresu przejściowego, nie stanowi naruszenia przepisów, na które powołuje się skarżąca.

               75

               Po drugie, jeśli chodzi o argument oparty na praktyce Komisji, należy zwrócić uwagę, że zwykła praktyka administracji, niesprzeczna z obowiązującymi przepisami i niewiążąca się ze stosowaniem swobodnego uznania, może być źródłem uzasadnionych oczekiwań zainteresowanych podmiotów (zob. wyrok Sądu z dnia 28 września 2004 r. w sprawie T-310/00 MCI przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. II-3253, pkt 112 i przytoczone tam orzecznictwo).

               76

               W niniejszym przypadku Komisja podnosi, że jej utrwalona praktyka polega na wymaganiu, by państwa członkowskie podejmowały pewne środki w terminie sześciu miesięcy od chwili włączenia substancji czynnej do załącznika I do dyrektywy 91/414.

               77

               Praktyka Komisji polegająca na ustanawianiu takiego terminu, w celu umożliwienia zainteresowanym podmiotom przygotowania się do nowych wymagań, a państwom członkowskim ponownego zbadania istniejących zezwoleń, wynika również z motywów 9 i 10 dyrektywy 2005/53.

               78

               Należy jednak zauważyć, że taka praktyka po pierwsze dotyczy przede wszystkim państw członkowskich, na które nakłada ona obowiązki, w szczególności w zakresie przysługującego im terminu do ponownego zbadania, a po drugie, towarzyszy pierwotnemu włączeniu substancji czynnej do załącznika I do dyrektywy 91/414.

               79

               Należy więc stwierdzić, że skarżąca również nie ma racji, powołując się na praktykę Komisji, aby podnieść istnienie ciążącego na Komisji obowiązku ustanowienia w niniejszym przypadku okresu przejściowego do ponownego zbadania istniejących zezwoleń krajowych. Praktyka, do której odwołuje się skarżąca, nie dotyczy niniejszego przypadku.

               80

               W związku z tym nie ustanawiając w zaskarżonej dyrektywie okresu przejściowego w celu ponownego zbadania istniejących zezwoleń krajowych, Komisja nie naruszyła ani art. 8 ust. 2 dyrektywy 91/414, ani art. 8 ust. 3 lit. a) rozporządzenia nr 3600/92, ani też nie odstąpiła od swojej wcześniejszej praktyki.

         — W przedmiocie zarzucanego naruszenia zasad niedziałania prawa wstecz, pewności prawa, ochrony uzasadnionych oczekiwań i równego traktowania

               81

               Należy przypomnieć, że zasada pewności prawa wymaga, aby obowiązujące jednostki uregulowanie wspólnotowe było na tyle jasne i precyzyjne, by miały one możliwość jednoznacznego poznania swoich praw i obowiązków i podjęcia w związku z tym odpowiednich działań (wyrok Trybunału z dnia 9 lipca 1981 r. w sprawie 169/80 Gondrand i Garancini, Rec. s. 1931, pkt 17).

               82

               Ponadto, co do zasady, zasada pewności stanu prawnego sprzeciwia się temu, by początek temporalnego zakresu obowiązywania wspólnotowego aktu prawnego przypadał na chwilę poprzedzającą ogłoszenie tego aktu, poza wyjątkowymi przypadkami, gdy wymaga tego jego cel i odbywa się to z poszanowaniem uzasadnionych oczekiwań zainteresowanych pomiotów (wyrok Trybunału z dnia 25 stycznia 1979 r. w sprawie 98/78 Racke, Rec. s. 69, pkt 20; zob. również, w odniesieniu do mocy wstecznej dyrektywy, wyrok Trybunału z dnia w sprawie C-331/88 Fedesa i in., Rec. s. I-4023, pkt 45).

               83

               Należy więc sprawdzić w niniejszym przypadku, z jednej strony, czy zamierzony cel uzasadnia nadanie zaskarżonej dyrektywie mocy wstecznej, a z drugiej strony, czy uzasadnione oczekiwania skarżącej zostały potraktowane z należytym poszanowaniem i czy mogła ona poznać jednoznacznie swoje prawa i obowiązki, i mogła w związku z nimi podejmować działania.

               84

               Jeśli chodzi o pierwszą przesłankę, z motywów 1 i 2 zaskarżonej dyrektywy wynika, że Komisja zmieniła specyfikację chlorotalonilu, by uwzględnić nową specyfikację FAO, ogłoszoną po przyjęciu dyrektywy 2005/53. Wspomniana specyfikacja FAO, uchylająca specyfikację, która obowiązywała w chwili przyjęcia dyrektywy 2005/53, zmieniła wymóg dotyczący zawartości HCB, przesuwając jej maksymalną granicę z 0,01 na 0,04 g/kg.

               85

               W tym względzie Komisja wskazała w motywie 4 zaskarżonej dyrektywy, że „[p]onieważ dyrektywa 2005/53 […] nakłada na państwa członkowskie wymóg stosowania art. 2 tej dyrektywy od dnia 1 września 2006 r., zmieniona specyfikacja dla chlorotalonilu również powinna być stosowana od tej daty”.

               86

               Z powyższych stwierdzeń wynika, że nadając moc wsteczną zmienionej specyfikacji, Komisja pragnęła uniknąć sytuacji, w której państwa członkowskie musiałyby stosować, choćby nawet przez krótki czas, bardziej surową specyfikację określoną w dyrektywie 2005/53. W świetle tego celu należało wprowadzić przepis, że zmieniona specyfikacja chlorotalonilu będzie miała zastosowanie od dnia obowiązywania początkowej specyfikacji.

               87

               Należy więc stwierdzić, że w niniejszym przypadku pierwsza przesłanka, o której mowa w orzecznictwie przytoczonym w pkt 82, została spełniona, czyli że zamierzony cel wymagał tego, by w zaskarżonej dyrektywie przewidziano stosowanie z mocą wsteczną nowej łagodniejszej specyfikacji. Skarżąca nie kwestionuje zresztą mocy wstecznej zaskarżonej dyrektywy w zakresie, w jakim ustanawia ona mniej surową specyfikację.

               88

               Jeśli chodzi o drugą przesłankę, tj. poszanowanie uzasadnionych oczekiwań zainteresowanych podmiotów, należy po pierwsze zwrócić uwagę, że ponieważ zmieniona specyfikacja określona w zaskarżonej dyrektywie skutkuje jedynie złagodzeniem wymagań w zakresie warunków włączenia, jej moc wsteczna nie mogła jako taka naruszyć uzasadnionych oczekiwań zainteresowanych podmiotów gospodarczych.

               89

               Niemniej skarżąca podnosi, że zaskarżona dyrektywa narusza zasady pewności prawa i uzasadnionych oczekiwań, ponieważ nie ustanowiono w niej okresu przejściowego umożliwiającego skarżącej dostosowanie się do nowych wymogów i wiążącego się z obowiązkiem państw członkowskich ponownego zbadania istniejących zezwoleń krajowych.

               90

               W tym względzie należy przypomnieć (zob. pkt 70–80 powyżej), że ani mające zastosowanie przepisy, ani praktyka Komisji nie wymagają od niej w niniejszym przypadku ustanowienia takiego okresu przejściowego.

               91

               Skarżąca nie przedstawiła ponadto dowodów na to, że Komisja wzbudziła u niej uzasadnione oczekiwania, że zmiana specyfikacji pociągnie za sobą ustanowienie nowego okresu przejściowego. Ze względu na to, że to działanie samej skarżącej legło u podstaw tej zmiany (zob. pkt 23, 24 powyżej), która to zmiana spowodowała obniżenie wymagań w odniesieniu do zezwolenia na produkty skarżącej, brak ustanowienia okresu przejściowego, aby umożliwić jej dostosowanie się do nowych wymagań, nie jest sprzeczny z zasadami pewności prawa i uzasadnionych oczekiwań.

               92

               W niniejszym przypadku każdy produkt odpowiadający specyfikacji określonej w dyrektywie 2005/53 tym bardziej odpowiada specyfikacji zawartej w zaskarżonej dyrektywie, tak że dostosowanie, zarówno ze strony państw członkowskich, jak i skarżącej do nowych wymagań nie wydaje się wiązać z działaniami wymagającymi szczególnego wysiłku, tłumaczącymi istnienie uzasadnionego oczekiwania, że ustanowiony zostanie w tym celu okres przejściowy.

               93

               Badając kwestię dokładniej pod kątem poszanowania zasadny pewności prawa, dyrektywa 2005/53 i mające wówczas zastosowanie jasne i precyzyjne przepisy, które nie zostały uchylone przez zaskarżoną dyrektywę, umożliwiały skarżącej poznanie jednoznacznie zakresu nałożonych na nią obowiązków. Mogła ona w związku z tymi przepisami podejmować działania, a w szczególności, jeżeli pragnęła zachować swe istniejące zezwolenia, mogła przedłożyć kompletną dokumentację sporządzoną zgodnie z wymogami załącznika II do dyrektywy 91/414. W okresie przejściowym, który nastąpił po przyjęciu dyrektywy 2005/53, w jasny sposób w interesie skarżącej leżało złożenie takiej dokumentacji lub wykazanie, że ma do niej dostęp, w celu utrzymania istniejących zezwoleń.

               94

               Na mocy art. 3 ust. 1 dyrektywy 2005/53 skarżąca była bowiem świadoma, że jeżeli nie spełni tego obowiązku, nałożonego niezależnie od obowiązku dotyczącego zgodności produktu ze wspólnotową specyfikacją, zezwolenia zostaną jej cofnięte.

               95

               Pomocniczo i odnosząc się w większym stopniu do konkretnych okoliczności, ze stanu faktycznego niniejszej sprawy wynika ponadto, że skarżąca wiedziała o tym, że Komisja zamierza zmienić specyfikację chlorotalonilu w celu uwzględnienia specyfikacji przejętej przez FAO w grudniu 2005 r. i że zmiana ta wprowadzana jest w ramach ponownego badania, prowadzonego zgodnie z art. 3 ust. 1 dyrektywy 2005/53.

               96

               Postępowanie poprzedzające przyjęcie zaskarżonej dyrektywy zostało bowiem wszczęte na podstawie informacji dostarczonych przez skarżącą w dniu 16 grudnia 2005 r. i była ona informowana zarówno o wnioskach ze sprawozdania sporządzonego przez państwo członkowskie sprawozdawcę w kwietniu 2006 r., w których zaproponowano zmianę specyfikacji określonej w dyrektywie 2005/53, jak i o przyjęciu tej propozycji przez komitet w dniach i

               97

               Tymczasem z pisma władz Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej z dnia 28 lipca 2006 r. (zob. pkt 31 powyżej), przedłożonego przez skarżącą, jak i z pism władz Irlandii z dnia i Królestwa Belgii z dnia , przedłożonych przez Komisję wynika, że skarżącej cofnięto niektóre zezwolenia nie z powodu braku zgodności ze specyfikacją chlorotalonilu określoną w dyrektywie 2005/53, lecz ponieważ nie przedstawiła dokumentacji spełniającej wymogi załącznika II do dyrektywy 91/414 lub nie wykazała, że posiada dostęp do takiej dokumentacji.

               98

               Skarżąca nie może więc domagać się prawa do usunięcia braków w swojej dokumentacji w ramach nowego badania swoich zezwoleń w trakcie nowego okresu przejściowego, skoro w pełni zdawała sobie sprawę z tego, że w jej interesie leży złożenie dokumentacji zgodnej z wymogami załącznika II do dyrektywy 91/414 w okresie przejściowym, który nastąpił po przyjęciu dyrektywy 2005/53. Należy w tym względzie podkreślić, że wymagania związane z przedłożeniem tej dokumentacji pozostały bez zmian. Każda dokumentacja zgodna z wymogami załącznika II do dyrektywy 91/414 była zgodna na mocy dyrektywy 2005/53 i pozostała zgodna na mocy zaskarżonej dyrektywy. Zarówno w zakresie specyfikacji, jak i posiadania zgodnej z wymogami dokumentacji, przyjmując sporną dyrektywę Komisja nie miała zatem żadnego powodu, by zmuszać państwa członkowskie do ponownego badania istniejących zezwoleń, ani by ustanawiać w tym celu okres przejściowy.

               99

               Wynika z tego, że stosowanie z mocą wsteczną nowej specyfikacji wprowadzonej przez zaskarżoną dyrektywę nie narusza zasad pewności prawa i ochrony uzasadnionych oczekiwań. Należy dodać, że wbrew temu, co utrzymuje skarżąca, zaskarżona dyrektywa nie jest ponadto pozbawiona skuteczności (effet utile). Pozwala ona bowiem na utrzymanie istniejących zezwoleń na produkty zgodne z nową, wprowadzoną przez siebie specyfikacją, pod warunkiem że posiadacz zezwolenia spełnił inne wymagania określone w dyrektywie 2005/53.

               100

               Jeśli chodzi o zasadę równego traktowania, naruszenie tej zasady ma miejsce jedynie wówczas, gdy porównywalne sytuacje traktuje się w sposób odmienny lub gdy odmienne sytuacje traktuje się w sposób identyczny, chyba że rozróżnienie jest obiektywnie uzasadnione (wyrok Trybunału z dnia 28 czerwca 1990 r. w sprawie C-174/89 Hoche, Rec. s. I-2681, pkt 25).

               101

               Tymczasem w niniejszym przypadku argumentacja skarżącej sprowadza się zasadniczo do porównywania odmiennych sytuacji. Włączenie jakiejś substancji do załącznika I do dyrektywy 91/414 nie jest bowiem porównywalne z dokonaniem jedynie zmiany specyfikacji tej już włączonej substancji, tak że w zaskarżonej dyrektywie nie było niezbędne określenie takich samych zasad przejściowych, jak w dyrektywie 2005/53, która poza tym nie została uchylona.

               102

               Ponadto, z racji tego, że skarżąca mogła, podobnie jak inni producenci, skorzystać z okresu przejściowego, który nastąpił po przyjęciu dyrektywy 2005/53, a zatem po włączeniu chlorotalonilu do załącznika I do dyrektywy 91/414, a w szczególności mogła przedstawić w jego ramach organom krajowym dokumentację zgodną z wymogami załącznika II do dyrektywy 91/414, nie może ona powoływać się na nierówne traktowanie w stosunku do innych producentów tej substancji lub jakiejkolwiek innej substancji przy jej włączeniu do załącznika I do tej dyrektywy. Skarżąca nie wykazała przy tym, że Komisja ustanowiła okresy przejściowe korzystne dla innych producentów przy wprowadzaniu zmian do specyfikacji substancji włączonej już do załącznika I do dyrektywy 91/414.

               103

               W konsekwencji Komisja nie naruszyła zasady równego traktowania poprzez to, że nie ustanowiła w zaskarżonej dyrektywie okresu przejściowego do ponownego zbadania istniejących zezwoleń, o którym mowa w art. 3 ust. 1 dyrektywy 2005/53.

               104

               Wynika z tego, że nie można stwierdzić istnienia żadnego naruszenia ogólnych zasad prawa, które podnosi skarżąca.

         — W przedmiocie podnoszonego naruszenia obowiązku uzasadnienia

               105

               Należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem uzasadnienie wymagane przez art. 253 WE musi ukazywać w sposób jasny i jednoznaczny rozumowanie instytucji wspólnotowej będącej autorem zaskarżonego aktu, tak aby umożliwić zainteresowanym poznanie uzasadnienia przyjętego środka w celu podjęcia obrony przysługujących im praw oraz pozwolić sądowi wspólnotowemu na dokonanie kontroli [zob. wyrok Sądu z dnia 12 września 2002 r. w sprawie T-89/00 Europe Chemi-Con (Deutschland) przeciwko Radzie, Rec. s. II-3651, pkt 65 i przytoczone tam orzecznictwo].

               106

               W tym względzie, jeśli chodzi o podnoszony brak uzasadnienia dotyczący przepisu zaskarżonej dyrektywy określającego jej temporalny zakres obowiązywania, z jednej strony należy stwierdzić, że motywy 1, 2 i 4 zaskarżonej dyrektywy, przytoczone w pkt 84 i 85 powyżej, jasno wskazują powody, dla których Komisja nadała zmienionej specyfikacji moc wsteczną.

               107

               Z drugiej strony, Komisja nie miała obowiązku podania przyczyn, dla których nie ustanowiła okresu przejściowego do ponownego zbadania krajowych zezwoleń. Jak bowiem wynika z powyższych rozważań, ani mające zastosowanie przepisy, ani jej wcześniejsza praktyka, ani żadna z ogólnych zasad prawa podnoszonych przez skarżącą nie wymagały od Komisji ustanowienia takiego okresu przejściowego.

               108

               Zatem skarżąca niesłusznie utrzymuje, że zaskarżona dyrektywa obarczona jest brakiem uzasadnienia.

               109

               Wobec powyższego niniejszą skargę należy oddalić.

         W przedmiocie kosztów

               110

               Zgodnie z art. 87 § 2 regulaminu kosztami zostaje obciążona, na żądanie strony przeciwnej, strona przegrywająca sprawę. Ponieważ skarżąca przegrała sprawę, należy obciążyć ją kosztami, zgodnie z żądaniem Komisji.

               Z powyższych względów
               SĄD (szósta izba)
               orzeka, co następuje:

                           1)

                           Skarga zostaje oddalona.

                           2)

                           Vischim Srl zostaje obciążona kosztami postępowania.

                     Meij
                     Dehousse
                     Vadapalas
                     Wyrok ogłoszono na posiedzeniu jawnym w Luksemburgu w dniu 7 października 2009 r.
                     Podpisy

            (
            *1
         )	Język postępowania: angielski.


title: Wyrok Sądu (szósta izba) z dnia 15 września 2011 r. # centrotherm Clean Solutions GmbH & Co. KG przeciwko Urzędowi Harmonizacji w ramach Rynku Wewnętrznego (znaki towarowe i wzory) (OHIM). # Wspólnotowy znak towarowy - Postępowanie w sprawie stwierdzenia wygaśnięcia prawa do znaku towarowego - Słowny wspólnotowy znak towarowy CENTROTHERM - Rzeczywiste używanie znaku towarowego - Artykuł 51 ust. 1 lit. a) rozporządzenia (WE) nr 207/2009. # Sprawa T-427/09.

text:
      Sprawa T‑427/09
      centrotherm Clean Solutions GmbH & Co. KG
      przeciwko
      Urzędowi Harmonizacji w ramach Rynku Wewnętrznego (znaki towarowe i wzory) (OHIM)
      Wspólnotowy znak towarowy – Postępowanie w sprawie stwierdzenia wygaśnięcia prawa do znaku towarowego – Słowny wspólnotowy znak towarowy CENTROTHERM – Rzeczywiste używanie znaku towarowego – Artykuł 51 ust. 1 lit. a) rozporządzenia (WE) nr 207/2009
      Streszczenie wyroku
      1.      Wspólnotowy znak towarowy – Uwagi osób trzecich i sprzeciw – Rozpatrywanie sprzeciwu – Dowód używania wcześniejszego znaku
            towarowego – Rzeczywiste używanie – Pojęcie
      (rozporządzenie Rady nr 207/2009, art. 42 ust. 2, 3)
      2.      Wspólnotowy znak towarowy – Uwagi osób trzecich i sprzeciw – Rozpatrywanie sprzeciwu – Dowód używania wcześniejszego znaku
            towarowego – Rzeczywiste używanie – Pojęcie – Kryteria oceny
      (rozporządzenie Rady nr 207/2009, art. 42 ust. 2, 3)
      1.      Według orzecznictwa znak towarowy jest rzeczywiście używany wówczas, gdy korzysta się z niego zgodnie z jego podstawową funkcją,
         jaką jest zagwarantowanie, że towary i usługi, dla których został zarejestrowany, pochodzą z określonego przedsiębiorstwa,
         w celu wykreowania lub zachowania rynku zbytu dla tych towarów i usług, z wyłączeniem przypadków używania o charakterze symbolicznym,
         mającym na celu jedynie utrzymanie praw do znaku towarowego. Ponadto przesłanka dotycząca rzeczywistego używania znaku towarowego
         wymaga, by znak ten w postaci, w jakiej jest chroniony na właściwym terytorium, był używany publicznie i w sposób skierowany
         na zewnątrz.

      O ile zatem pojęcie rzeczywistego używania należy przeciwstawić używaniu minimalnemu i niewystarczającemu do stwierdzenia,
         że dany znak towarowy jest faktycznie i istotnie wykorzystywany na danym rynku, o tyle wymóg rzeczywistego używania nie ma
         na celu ani oceny sukcesu handlowego, ani kontroli strategii gospodarczej danego przedsiębiorstwa, ani też zastrzeżenia ochrony
         znaków towarowych wyłącznie dla sytuacji, w których dochodzi do handlowego wykorzystania tych znaków na dużą skalę.

      (por. pkt 25, 26)
      2.      Aby w konkretnym przypadku zbadać rzeczywisty charakter używania znaku towarowego, należy przeprowadzić całościową ocenę danych
         znajdujących się w aktach sprawy, uwzględniając wszystkie istotne czynniki rozpatrywanego przypadku. Taka ocena powinna być
         oparta na wszystkich faktach i okolicznościach pozwalających na ustalenie, czy znak był faktycznie wykorzystywany handlowo,
         w szczególności zaś powinna ona uwzględniać sposoby korzystania ze znaku uznawane w danym sektorze gospodarczym za uzasadnione
         dla zachowania lub wykreowania rynku zbytu dla towarów lub usług chronionych danym znakiem towarowym, charakter tych towarów
         lub usług, cechy danego rynku oraz zasięg i częstotliwość używania znaku.

      Jeśli chodzi o zakres używania rozpatrywanego znaku towarowego, należy mieć na uwadze w szczególności z jednej strony handlowy
         wymiar ogółu czynności stanowiących używanie oraz z drugiej strony długość okresu, w którym czynności te miały miejsce, jak
         również częstotliwość tych czynności. Ocena ta zakłada pewną współzależność branych pod uwagę czynników. I tak niewielka ilość
         towarów lub usług sprzedanych pod danym znakiem może być zrekompensowana dużą intensywnością bądź pewną regularnością wykorzystania
         znaku i odwrotnie.

      Jednakże, im bardziej ograniczony jest handlowy wymiar wykorzystania znaku towarowego, tym bardziej konieczne jest dostarczenie
         przez posiadacza znaku towarowego dodatkowych danych pozwalających na rozwianie ewentualnych wątpliwości co do rzeczywistego
         używania danego znaku towarowego.

      Ponadto rzeczywiste używanie znaku towarowego nie może zostać dowiedzione za pomocą przypuszczeń dotyczących prawdopodobieństwa
         wystąpienia danej sytuacji lub domniemań, tylko musi opierać się na konkretnych i obiektywnych dowodach, z których wynika,
         iż znak był używany faktycznie i na wystarczającą skalę na danym rynku.

      (por. pkt 27–30)
WYROK SĄDU (szósta izba)
      z dnia 15 września 2011 r.(*)

      Wspólnotowy znak towarowy – Postępowanie w sprawie stwierdzenia wygaśnięcia prawa do znaku towarowego – Słowny wspólnotowy znak towarowy CENTROTHERM – Rzeczywiste używanie znaku towarowego – Artykuł 51 ust. 1 lit. a) rozporządzenia (WE) nr 207/2009
      W sprawie T‑427/09
      centrotherm Clean Solutions GmbH & Co. KG, z siedzibą w Blaubeuren (Niemcy), reprezentowana przez adwokata O. Löffela,

      strona skarżąca,
      przeciwko
      Urzędowi Harmonizacji w ramach Rynku Wewnętrznego (znaki towarowe i wzory) (OHIM), reprezentowanemu przez G. Schneidera oraz R. Maneę, działających w charakterze pełnomocników,

      strona pozwana,
      w której drugą stroną w postępowaniu przed Izbą Odwoławczą OHIM, występującą przed Sądem w charakterze interwenienta, jest
      Centrotherm Systemtechnik GmbH, z siedzibą w Brilon (Niemcy), reprezentowana przez adwokatów J. Albrechta oraz U. Vormbrocka,

      mającej za przedmiot skargę na decyzję Czwartej Izby Odwoławczej OHIM z dnia 25 sierpnia 2009 r. (sprawa R 6/2008‑4), dotyczącą
         postępowania w sprawie stwierdzenia wygaśnięcia prawa do znaku towarowego między centrotherm Clean Solutions GmbH & Co. KG
         a Centrotherm Systemtechnik GmbH,

      SĄD (szósta izba),
      w składzie: E. Moavero Milanesi, prezes, N. Wahl (sprawozdawca) i S. Soldevila Fragoso, sędziowie,
      sekretarz: T. Weiler, administrator,
      po zapoznaniu się ze skargą złożoną w sekretariacie Sądu w dniu 22 października 2009 r.,
      po zapoznaniu się z odpowiedziami na skargę złożonymi przez OHIM i interwenienta w sekretariacie Sądu w dniu 26 stycznia 2010 r.,
      uwzględniając wniosek stron w przedmiocie odbycia rozprawy,
      uwzględniając postanowienie z dnia 30 marca 2011 r. w przedmiocie połączenia spraw T‑427/09 i T‑434/09 do łącznego rozpoznania
         w procedurze ustnej,

      po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 5 maja 2011 r.,
      wydaje następujący
      Wyrok
       Okoliczności powstania sporu
      1        W dniu 7 września 1999 r. interwenient, Centrotherm Systemtechnik GmbH, złożył w Urzędzie Harmonizacji w ramach Rynku Wewnętrznego
         (znaki towarowe i wzory) (OHIM) zgłoszenie wspólnotowego znaku towarowego na podstawie rozporządzenia Rady (WE) nr 40/94 z dnia
         20 grudnia 1993 r. w sprawie wspólnotowego znaku towarowego (Dz.U. 1994, L 11, s. 1), ze zmianami [zastąpionego rozporządzeniem
         Rady (WE) nr 207/2009 z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie wspólnotowego znaku towarowego (Dz.U. L 78, s. 1)].

      2        Znak towarowy objęty wnioskiem o rejestrację to oznaczenie słowne CENTROTHERM.

      3        Towary i usługi, dla których wniesiono o rejestrację, należą do klas 11, 17, 19 i 42 w rozumieniu Porozumienia nicejskiego
         dotyczącego międzynarodowej klasyfikacji towarów i usług dla celów rejestracji znaków z dnia 15 czerwca 1957 r., ze zmianami,
         i odpowiadają dla każdej z tych klas następującemu opisowi:

      –        klasa 11: „rury do odprowadzania spalin w instalacjach grzewczych, wyciągi kominowe, rury do kotłów grzewczych; nakładki do
         palników gazowych; części mechaniczne instalacji grzewczych, klimatyzacyjnych, do wytwarzania pary, suszenia i wentylacji;
         urządzenia do filtrowania powietrza i ich części; części mechaniczne do instalacji gazowych; krany do rur; szuflady piecowe”;

      –        klasa 17: „złączki do rur, mufy do rur, zbrojenie do rur, rury giętkie, wszystkie wymienione towary nie z metalu; uszczelki,
         szczeliwa; materiały uszczelniające, ochronne i izolacyjne; tworzywa sztuczne półprzetworzone w formie wyciśniętej stosowane
         w produkcji; produkty z tworzyw sztucznych zawarte w klasie 17”;

      –        klasa 19: „materiały budowlane; rury, rurociągi, w szczególności do celów budowlanych; rury wodociągowe, rozgałęźniki; zbrojenie
         dla budownictwa; pokrycia ścian, palety budowlane, palety; elementy przedłużające do kominków, rury kominowe, deflektory kominowe,
         nasady kominowe, obudowy do kominków, wszystkie wymienione towary nie z metalu”;

      –        klasa 42: „doradztwo architektoniczne, projektowanie budowlane, usługi inżynieryjne, opracowywanie projektów technicznych,
         sporządzanie ekspertyz technicznych”.

      4        W dniu 19 stycznia 2001 r. znak towarowy CENTROTHERM został zarejestrowany dla wszystkich towarów i usług określonych w pkt 3
         powyżej jako wspólnotowy znak towarowy.

      5        W dniu 7 lutego 2006 r. skarżąca, centrotherm Clean Solutions GmbH & Co. KG, złożyła w OHIM na podstawie art. 15 i art. 50
         ust. 1 lit. a) rozporządzenia nr 40/94 [obecnie art. 15 i art. 51 ust. 1 lit. a) rozporządzenia nr 207/2009] wniosek o stwierdzenie
         wygaśnięcia prawa do znaku towarowego CENTROTHERM dla wszystkich towarów i usług objętych rejestracją.

      6        W dniu 15 lutego 2007 r. o wniosku o stwierdzenie wygaśnięcia prawa do znaku został powiadomiony interwenient, którego wezwano
         do przedstawienia ewentualnych uwag i dowodów rzeczywistego używania spornego znaku towarowego w terminie trzech miesięcy.

      7        W uwagach z dnia 11 maja 2007 r. interwenient podważył wniosek o stwierdzenie wygaśnięcia prawa do znaku i w celu wykazania
         rzeczywistego używania swojego znaku towarowego przedstawił, co następuje:

      –        czternaście fotografii cyfrowych;
      –        cztery faktury;
      –        oświadczenie zatytułowane „eidesstattliche Versicherung” (oświadczenie złożone pod przysięgą), sporządzone przez W. w charakterze
         osoby zarządzającej interwenientem.

      8        Interwenient oświadczył, że jest w posiadaniu licznych innych kopii faktur, z przedstawienia których zrezygnował na wstępie
         ze względu na poufność. Twierdząc, że może przedstawić inne dokumenty, zwrócił się w rezultacie do Wydziału Unieważnień OHIM
         o podjęcie środka proceduralnego, w razie gdyby Wydział Unieważnień życzył sobie, by zostały dołączone do akt inne poszczególne
         dowody i dokumenty.

      9        W dniu 30 października 2007 r. Wydział Unieważnień stwierdził wygaśnięcie prawa do znaku towarowego CENTROTHERM, uznając,
         że środki dowodowe przedstawione przez interwenienta nie wystarczały do wykazania rzeczywistego używania wspomnianego znaku
         towarowego.

      10      W dniu 14 grudnia 2007 r. interwenient wniósł odwołanie od tej decyzji, które Czwarta Izba Odwoławcza OHIM częściowo uwzględniła
         decyzją z dnia 25 sierpnia 2009 r. (zwaną dalej „zaskarżoną decyzją”).

      11      Izba Odwoławcza uchyliła decyzję Wydziału Unieważnień i oddaliła wniosek o stwierdzenie wygaśnięcia prawa do znaku dla towarów
         „rury do odprowadzania spalin w instalacjach grzewczych, wyciągi kominowe, rury do kotłów grzewczych; nakładki do palników
         gazowych; części mechaniczne instalacji grzewczych; części mechaniczne do instalacji gazowych; krany do rur; szuflady piecowe”,
         należących do klasy 11, „złączki do rur, mufy do rur, zbrojenie do rur, rury giętkie, wszystkie wymienione towary nie z metalu”,
         należących do klasy 17, i „rury, rurociągi, w szczególności do celów budowlanych; rozgałęźniki; rury kominowe” należących
         do klasy 19. W pozostałym zakresie Izba Odwoławcza oddaliła odwołanie.

      12      W szczególności Izba Odwoławcza uznała, że został przedstawiony dowód rzeczywistego używania znaku towarowego CENTROTHERM
         w odniesieniu do okresu pięciu lat poprzedzających złożenie wniosku o stwierdzenie wygaśnięcia prawa, czyli dzień 7 lutego
         2007 r. (zwanego dalej „rozpatrywanym okresem”), dla towarów wymienionych w pkt 11 powyżej, gdyż fotografie przedstawione
         przez interwenienta wykazują charakter używania znaku towarowego, a przedstawione faktury świadczą o prowadzeniu sprzedaży
         wymienionych towarów pod spornym znakiem towarowym.

       Żądania stron
      13      Skarżąca wnosi do Sądu o:

      –        stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji w zakresie, w jakim oddalono w niej wniosek o stwierdzenie wygaśnięcia prawa
         do znaku towarowego CENTROTHERM;

      –        obciążenie OHIM kosztami postępowania
      14      OHIM i interwenient wnoszą do Sądu o:

      –        oddalenie skargi;
      –        obciążenie skarżącej kosztami postępowania.
       Co do prawa
       Argumenty stron
      15      Na poparcie swojej skargi skarżąca podnosi jedyny zarzut dotyczący błędnej oceny materiału dowodowego. Uznając, że dowody
         przedstawione przez interwenienta są wystarczające do wykazania rzeczywistego używania spornego znaku towarowego, Izba Odwoławcza
         naruszyła art. 51 ust. 1 lit. a) rozporządzenia nr 207/2009 oraz zasadę 40 ust. 5 i zasadę 22 ust. 2 i 3 rozporządzenia Komisji
         (WE) nr 2868/95 z dnia 13 grudnia 1995 r. wykonującego rozporządzenie Rady nr 40/94 (Dz.U. L 303, s. 1), ze zmianami.

      16      Zdaniem skarżącej ocena dokonana przez Izbę Odwoławczą pomija wymogi nałożone przez właściwe przepisy i orzecznictwo, mianowicie
         dowód charakteru, miejsca, czasu, zakresu używania znaku towarowego. W istocie skarżąca twierdzi, że fotografie nie są opatrzone
         datą, że faktury nie wymieniają spornego znaku towarowego, ale firmę interwenienta, że złożone pod przysięgą oświadczenie
         osoby zarządzającej interwenientem jest pozbawione mocy dowodowej i że te wszystkie okoliczności rozpatrywane razem nie pozwalają
         na stwierdzenie, że przedstawione na fotografiach towary były rzeczywiście wprowadzone na rynek w rozpatrywanym okresie.

      17      OHIM kwestionuje argumenty skarżącej i podnosi, że chociaż poszczególne materiały dołączone do akt nie stanowią odpowiednich
         dowodów rzeczywistego używania, to łącznie odzwierciedlają – w sposób niebudzący żadnych wątpliwości – używanie spornego znaku
         towarowego, które zasługuje na to, by je zakwalifikować jako używanie rzeczywiste.

      18      Interwenient również kwestionuje argumenty skarżącej. Choć przyznaje, iż fotografie dołączone do akt sprawy zostały wykonane
         po upływie rozpatrywanego okresu, twierdzi, że przesadne jest wymaganie, by właściciel znaku towarowego przedstawił fotografie
         towarów sprzedawanych kilka miesięcy, a nawet wiele lat wcześniej oraz ponadto wskazujących datę, w której zostały wykonane
         podczas rozpatrywanego okresu. Wymagałoby to bowiem, by właściciel znaku towarowego wykonywał regularnie, z ostrożności, fotografie
         wszystkich swoich towarów i je archiwizował, aby móc je przedstawić w razie prowadzenia postępowania w sprawie stwierdzenia
         wygaśnięcia prawa do znaku. Według interwenienta taki wymóg jest nierealistyczny.

      19      Ponadto interwenient podkreśla cechy charakterystyczne rozpatrywanego rynku. W tym względzie podnosi, że towary i usługi chronione
         jego znakiem towarowym sprzedawane są nie konsumentom końcowym, ale przedsiębiorstwom budowlanym. Nie są zasadniczo sprzedawane
         w handlu detalicznym lub w internecie, lecz bezpośrednio oferowane i dostarczane klientom prowadzącym działalność handlową.
         Oznacza to, że towary objęte znakiem towarowym CENTROTHERM są mniej reklamowane w gazetach, czasopismach, radiu, telewizji
         i internecie niż na specjalistycznych targach lub prospektach, listach handlowych i fakturach interwenienta. Zasadnicze korzystanie
         ze znaku towarowego polega przede wszystkim na opatrywaniu nim towarów i ich opakowań, mianowicie kartonów i palet.

      20      Zdaniem interwenienta na rozpatrywanym rynku nie ma zwyczaju posługiwania się znaczną liczbą fabrycznych znaków towarowych
         i ich promowania. Podczas gdy bowiem nabywcy towarów konsumpcyjnych mają ogólnie dostęp do znacznej liczby towarów tego samego
         rodzaju, oferowanych przez znaczną liczbę różnych dostawców, i muszą kierować się znakami towarowymi, nabywcy towarów rozpatrywanych
         w niniejszej sprawie kupują ogólnie u jednego dostawcy długookresowo cały wachlarz towarów i akcesoriów oraz odpowiednich
         usług. Według interwenienta to z tego powodu ogólnie firma lub szyld wystarczą do odróżniania – na wzór znaku towarowego –
         całego wachlarza towarów.

       Ocena Sądu
      21      Na wstępie należy przypomnieć samo postępowanie i cel, do którego zmierza sankcja stwierdzenia wygaśnięcia prawa do znaku,
         a także zasady dotyczące przeprowadzania dowodów w postępowaniu w sprawie stwierdzenia wygaśnięcia.

      22      Z art. 15 ust. 1 akapit pierwszy i art. 51 ust. 1 lit. a) rozporządzenia nr 207/2009 wynika, że wygaśnięcie prawa właściciela
         wspólnotowego znaku towarowego stwierdza się na podstawie wniosku do OHIM, w przypadku gdy w nieprzerwanym okresie pięciu
         lat znak towarowy nie był w rzeczywiście używany w Unii Europejskiej w odniesieniu do towarów lub usług, dla których został
         on zarejestrowany, i nie istnieją usprawiedliwione powody tego nieużywania.

      23      Zasada 40 ust. 5 rozporządzenia nr 2868/95 stanowi, że w przypadku wniosku o stwierdzenie wygaśnięcia OHIM wyznacza właścicielowi
         wspólnotowego znaku towarowego termin na przedstawienie dowodu rzeczywistego używania znaku towarowego. Jeśli w wyznaczonym
         terminie dowód nie zostanie przedstawiony, stwierdza się wygaśnięcie wspólnotowego znaku towarowego. Według zasady 22 ust. 3
         rozporządzenia nr 2868/95, która ma zastosowanie do wniosków o stwierdzenie wygaśnięcia na mocy zasady 40 ust. 5 tegoż rozporządzenia,
         dowód rzeczywistego używania znaku towarowego powinien dotyczyć miejsca, czasu, zakresu oraz charakteru tego używania.

      24      Ratio legis wymogu, zgodnie z którym znak towarowy musi być rzeczywiście używany, by być chronionym prawem Unii, zasadza się
         na okoliczności, że rejestru OHIM nie można przyrównywać do strategicznego i statycznego depozytorium przyznającego bezczynnemu
         posiadaczowi monopol prawny na czas nieokreślony. Przeciwnie, zgodnie z motywem 10 rozporządzenia nr 207/2009 wspomniany rejestr
         powinien odzwierciedlać w sposób wierny oznaczenia, których przedsiębiorstwa używają w rzeczywistości na rynku w celu odróżniania
         swoich towarów i usług w obrocie gospodarczym (zob. podobnie i analogicznie postanowienie Trybunału z dnia 27 stycznia 2004 r.
         w sprawie C‑259/02 La Mer Technology, Rec. s. I‑1159, pkt 18–22).

      25      Według orzecznictwa znak towarowy jest rzeczywiście używany wówczas, gdy korzysta się z niego zgodnie z jego podstawową funkcją,
         jaką jest zagwarantowanie, że towary i usługi, dla których został zarejestrowany, pochodzą z określonego przedsiębiorstwa,
         w celu wykreowania lub zachowania rynku zbytu dla tych towarów i usług, z wyłączeniem przypadków używania o charakterze symbolicznym,
         mającym na celu jedynie utrzymanie praw do znaku towarowego. Ponadto przesłanka dotycząca rzeczywistego używania znaku towarowego
         wymaga, by znak ten w postaci, w jakiej jest chroniony na właściwym terytorium, był używany publicznie i w sposób skierowany
         na zewnątrz [zob. wyrok Sądu z dnia 27 września 2007 r. w sprawie T‑418/03 La Mer Technology przeciwko OHIM – Laboratoires
         Goëmar (LA MER), niepublikowany w Zbiorze, pkt 54 i przytoczone tam orzecznictwo].

      26      O ile zatem pojęcie rzeczywistego używania należy przeciwstawić używaniu minimalnemu i niewystarczającemu do stwierdzenia,
         że dany znak towarowy jest faktycznie i istotnie wykorzystywany na danym rynku, o tyle wymóg rzeczywistego używania nie ma
         na celu ani oceny sukcesu handlowego, ani kontroli strategii gospodarczej danego przedsiębiorstwa, ani też zastrzeżenia ochrony
         znaków towarowych wyłącznie dla sytuacji, w których dochodzi do handlowego wykorzystania tych znaków na dużą skalę [wyrok
         Sądu z dnia 23 lutego 2006 r. w sprawie T‑194/03 Il Ponte Finanziaria przeciwko OHIM – Marine Enterprise Projects (BAINBRIDGE),
         Zb.Orz. s. II‑445, pkt 32].

      27      Ściślej mówiąc, aby w konkretnym przypadku zbadać rzeczywisty charakter używania rozpatrywanego znaku towarowego, należy przeprowadzić
         całościową ocenę danych znajdujących się w aktach sprawy, uwzględniając wszystkie istotne czynniki danego przypadku. Taka
         ocena powinna być oparta na wszystkich faktach i okolicznościach pozwalających na ustalenie, czy znak był faktycznie wykorzystywany
         handlowo, w szczególności zaś powinna ona uwzględniać sposoby korzystania ze znaku uznawane w danym sektorze gospodarczym
         za uzasadnione dla zachowania lub wykreowania rynku zbytu dla towarów lub usług chronionych danym znakiem towarowym, charakter
         tych towarów lub usług, cechy danego rynku oraz zasięg i częstotliwość używania znaku (zob. ww. wyrok w sprawie LA MER, pkt 53–55
         i przytoczone tam orzecznictwo).

      28      Jeśli chodzi o zakres używania rozpatrywanego znaku towarowego, należy mieć na uwadze w szczególności z jednej strony handlowy
         wymiar ogółu czynności stanowiących używanie oraz z drugiej strony długość okresu, w którym czynności te miały miejsce, jak
         również częstotliwość tych czynności (zob. ww. wyrok w sprawie LA MER, pkt 56 i przytoczone tam orzecznictwo). Ocena ta zakłada
         pewną współzależność branych pod uwagę czynników. I tak niewielka ilość towarów lub usług sprzedanych pod danym znakiem może
         być zrekompensowana dużą intensywnością bądź pewną regularnością wykorzystania znaku i odwrotnie (zob. ww. wyrok w sprawie
         LA MER, pkt 57 i przytoczone tam orzecznictwo).

      29      Jednakże, im bardziej ograniczony jest handlowy wymiar wykorzystania znaku towarowego, tym bardziej konieczne jest dostarczenie
         przez posiadacza znaku towarowego dodatkowych danych pozwalających na rozwianie ewentualnych wątpliwości co do rzeczywistego
         używania danego znaku towarowego [wyrok Sądu z dnia 18 stycznia 2011 r. w sprawie T‑382/08 Advance Magazine Publishers przeciwko
         OHIM – Capela & Irmãos (VOGUE), niepublikowany w Zbiorze, pkt 31].

      30      Ponadto rzeczywiste używanie znaku towarowego nie może zostać dowiedzione za pomocą przypuszczeń dotyczących prawdopodobieństwa
         wystąpienia danej sytuacji lub domniemań, tylko musi opierać się na konkretnych i obiektywnych dowodach, z których wynika,
         iż znak był używany faktycznie i na wystarczającą skalę na danym rynku (zob. ww. wyrok w sprawie LA MER, pkt 59 i przytoczone
         tam orzecznictwo).

      31      To właśnie te względy należy wziąć pod uwagę przy ocenie, czy Izba Odwoławcza słusznie uznała, że przedstawione przez interwenienta
         środki dowodowe wykazują rzeczywiste używanie znaku towarowego CENTROTHERM dla towarów i usług przytoczonych w pkt 11 powyżej.
         Zdaniem skarżącej ustalenie Izby Odwoławczej jest pozbawione wystarczającej podstawy faktycznej.

      32      W niniejszym przypadku środki dowodowe przedstawione przez interwenienta Wydziałowi Unieważnień w celu wykazania rzeczywistego
         używania jego znaku towarowego obejmują złożone pod przysięgą oświadczenie osoby nim zarządzającej, cztery faktury i czternaście
         fotografii cyfrowych.

      33      Przede wszystkim należy stwierdzić, że z rozumowania Izby Odwoławczej nie wynika, by jej ustalenie dotyczące wykazania rzeczywistego
         używania dla towarów przytoczonych w pkt 11 powyżej opierało się na złożonym pod przysięgą oświadczeniu osoby zarządzającej
         interwenientem. Jak wskazują bowiem pkt 26–30 zaskarżonej decyzji, to powiązanie mocy dowodowej fotografii oraz mocy dowodowej
         czterech faktur skłoniło Izbę Odwoławcza do stwierdzenia, że zostało udowodnione rzeczywiste używanie znaku towarowego CENTROTHERM.
         Poczynione w pkt 27–31 zaskarżonej decyzji odniesienia do wspomnianego oświadczenia mają jedynie na celu wskazanie jego braków
         oraz niewystępowania dodatkowych danych potwierdzających jego treść.

      34      Wynika z tego, że należy zbadać, czy całościowa ocena fotografii i czterech faktur pozwala na stwierdzenie, że sporny znak
         towarowy był rzeczywiście używany zgodnie z zasadami wypracowanymi przez orzecznictwo wymienione w pkt 25–29 powyżej.

      35      W tym względzie należy zauważyć, że co się tyczy czterech faktur, trzy z nich pochodzą z lipca 2006 r. i odnoszą się do Danii,
         Węgier i Słowacji, a jedna z nich pochodzi ze stycznia 2007 r. i odnosi się do Niemiec. Słowo „centrotherm” pojawia się w nagłówkach
         wspomnianych faktur, a towarzyszą mu logo interwenienta, służące jako firma, oraz jego adres pocztowy.

      36      Faktury te wskazują, że liczne towary związane z branżą sanitarną (rury, mufy, zestawy do podłączania kotłów, kolana rewizyjne,
         przesłony do systemów odprowadzania spalin) zostały sprzedane przez interwenienta czterem klientom za kwotę odpowiadającą,
         z uwzględnieniem faktury z 2007 r., niespełna 0,03% wysokości obrotu, który został osiągnięty według twierdzenia osoby zarządzającej
         interwenientem w 2006 r. ze sprzedaży towarów oznaczonych znakiem towarowym CENTROTHERM.

      37      Wynika z tego, że przed OHIM interwenient przedstawił stosunkowo nikłe dowody sprzedaży w porównaniu z kwotą wskazaną w oświadczeniu
         osoby zarządzającej. Z tego względu, nawet gdyby Izba Odwoławcza wzięła pod uwagę wspomniane oświadczenie, trzeba byłoby stwierdzić,
         że w aktach sprawy brak jest wystarczających danych na poparcie treści tego oświadczenia w odniesieniu do wartości sprzedaży.
         Co więcej, jeśli chodzi o aspekt czasowy używania znaku towarowego, wspomniane faktury dotyczą bardzo krótkiego, wręcz chwilowego
         okresu, mianowicie 12, 18 i 21 lipca 2006 r. oraz 9 stycznia 2007 r.

      38      Jeśli chodzi o przedstawione fotografie, należy stwierdzić, że jedynie na siedmiu z czternastu fotografii wyraźnie widoczny
         jest znak towarowy CENTROTHERM, mianowicie:

      –        jako nadruk na dwóch rurach;
      –        jako nadruk na dwóch przedmiotach, które prawdopodobnie są częściami rur;
      –        jako etykieta samoprzylepna na przedmiocie, który prawdopodobnie jest paletą, i na dwóch kartonach.
      39      Na czterech innych fotografiach w żaden sposób nie można rozpoznać śladu spornego znaku towarowego.

      40      Na trzech ostatnich fotografiach można dostrzec ślady znaku towarowego CENTROTHERM, mianowicie:

      –        litery „centroth” na wylocie rury;
      –        logo spółki interwenienta oraz nieczytelny tekst obok logo, odpowiadający prawdopodobnie tekstowi nagłówka przedstawionych
         faktur, na rurze i przedmiocie, który wydaje się wylotem rury.

      41      Żadna z tych fotografii nie jest opatrzona datą, a – jak stwierdzono w pkt 18 powyżej – interwenient przyznał w toku rozprawy,
         że fotografie te zostały wykonane po upływie rozpatrywanego okresu. Ponadto wspomniane fotografie nie pozwalają określić,
         jakie towary są zapakowane na palecie i w dwóch kartonach opatrzonych etykietami samoprzylepnymi CENTROTHERM. Wprawdzie dwie
         z tych etykiet samoprzylepnych zawierają oznaczenia związane z branżą sanitarną, jednak ani fotografie, ani faktury nie dostarczają
         danych umożliwiających wywnioskowanie, co w rzeczywistości zawierały te opakowania.

      42      Co więcej, żaden z numerów artykułów, które dają się zidentyfikować na fotografiach, nie odpowiada numerom artykułów zawartych
         w fakturach dostarczonych przez interwenienta. W rezultacie nie jest możliwe stwierdzenie na podstawie fotografii i przedstawionych
         faktur, że towary i opakowania znajdujące się na przedstawionych fotografiach, były w rzeczywistości sprzedawane przez interwenienta
         podczas rozpatrywanego okresu.

      43      Zatem należy uznać, że całościowa ocena danych, przedstawionych w pkt 35–42 powyżej nie pozwala na stwierdzenie – jeśli nie
         uciekać się do przypuszczeń lub domniemań – że sporny znak towarowy był rzeczywiście używany podczas rozpatrywanego okresu
         dla towarów wymienionych w pkt 11 powyżej.

      44      Wynika z tego, że Izba Odwoławcza popełniła błąd, uznając, że został przedstawiony przez interwenienta dowód rzeczywistego
         używania znaku towarowego CENTROTHERM dla wspomnianych towarów.

      45      Argumenty interwenienta, przedstawione w pkt 18–20 powyżej, zgodnie z którymi w istocie specyfika rynku utrudnia zebranie
         dowodów, nie mogą podważać tego stwierdzenia.

      46      Nie ma bowiem ograniczeń w odniesieniu do sposobów dowodzenia i środków dowodowych. Stwierdzenie Sądu, zgodnie z którym rzeczywiste
         używanie nie zostało udowodnione w niniejszym przypadku, nie wynika z narzucenia nadmiernie wysokiego progu dowodowego, ale
         z okoliczności, że interwenient postanowił ograniczyć przedstawienie dowodów (zob. pkt 8 powyżej). Wydział Unieważnień otrzymał
         fotografie niskiej jakości dotyczące przedmiotów o numerach artykułów nieodpowiadających artykułom, które według nielicznych
         przedstawionych faktur były sprzedawane. Ponadto wspomniane faktury obejmują krótki okres i wskazują na sprzedaż o wartości
         bardzo nieznacznej w stosunku do wartości osiągniętej przez interwenienta według jego twierdzeń. Należy także stwierdzić,
         że interwenient potwierdził w toku rozprawy, że nie było żadnego bezpośredniego związku między fakturami a fotografiami, które
         przedstawiał przed OHIM.

      47      Skarga zostaje zatem uwzględniona.

       W przedmiocie kosztów
      48      Zgodnie z art. 87 § 2 regulaminu postępowania przed Sądem kosztami zostaje obciążona, na żądanie strony przeciwnej, strona
         przegrywająca sprawę. Ponieważ OHIM przegrał niniejszą sprawę, należy – zgodnie z żądaniem skarżącej – obciążyć go poniesionymi
         przez nią kosztami postępowania. Ponieważ żądania interwenienta nie zostały uwzględnione, pokrywa on własne koszty.

      Z powyższych względów
      SĄD (szósta izba)
      orzeka, co następuje:
      1)      Stwierdza się nieważność decyzji Czwartej Izby Odwoławczej Urzędu Harmonizacji w ramach Rynku Wewnętrznego (znaki towarowe
            i wzory) (OHIM) z dnia 25 sierpnia 2009 r. (sprawa R 6/2008‑4) w zakresie, w jakim uchylono w niej częściowo decyzję Wydziału
            Unieważnień z dnia 30 października 2007 r.
      2)      OHIM pokrywa koszty własne oraz koszty poniesione przez centrotherm Clean Solutions GmbH & Co. KG.
      3)      Centrotherm Systemtechnik GmbH pokrywa własne koszty.

               Moavero Milanesi

                Wahl

                Soldevila Fragoso

         Wyrok ogłoszono na posiedzeniu jawnym w Luksemburgu w dniu 15 września 2011 r.
      Podpisy
      *Język postępowania: niemiecki.