title: Wyrok Trybunału (trzecia izba) z dnia 7 września 2006 r. # Komisja Wspólnot Europejskich przeciwko Zjednoczonemu Królestwu Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej. # Uchybienie zobowiązaniom państwa członkowskiego - Polityka społeczna - Ochrona bezpieczeństwa i zdrowia pracowników -Dyrektywa 93/104/WE - Organizacja czasu pracy - Artykuł 17 ust. 1 - Odstępstwo - Artykuły 3 i 5 - Uprawnienie do minimalnych okresów wypoczynku dziennego i tygodniowego. # Sprawa C-484/04.

text:
      Sprawa C‑484/04
      Komisja Wspólnot Europejskich
      przeciwko
      Zjednoczonemu Królestwu Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej
      Uchybienie zobowiązaniom państwa członkowskiego – Polityka społeczna –Ochrona bezpieczeństwa i zdrowia pracowników – Dyrektywa 93/104/WE – Organizacja czasu pracy – Artykuł 17 ust. 1 − Odstępstwo − Artykuły 3 i 5 – Uprawnienie do minimalnych okresów dziennego i tygodniowego odpoczynku
      Streszczenie wyroku
      Polityka społeczna – Ochrona bezpieczeństwa i zdrowia pracowników – Dyrektywa Rady 93/104 dotycząca niektórych aspektów organizacji
            czasu pracy
      (dyrektywa Rady 93/104, art. 3, 5 i art. 17 ust. 1)
      Uchybia zobowiązaniom, jakie na nim ciążą na mocy art. 17 ust. 1, art. 3 i 5 dyrektywy 93/104 dotyczącej niektórych aspektów
         organizacji czasu pracy, zmienionej dyrektywą 2000/34, państwo członkowskie stosujące wobec pracowników, których część czasu
         pracy nie jest mierzona lub wcześniej określona lub może być określona przez samego pracownika, odstępstwa, o którym mowa
         w tymże art. 17 ust. 1, oraz niepodejmujące kroków niezbędnych do zagwarantowania pracownikom prawa do odpoczynku dziennego
         i tygodniowego.

      W odniesieniu do tego ostatniego pełna skuteczność (effet utile) uprawnień przyznanych pracownikom przez dyrektywę 93/104
         wiąże się nierozerwalnie z obowiązkiem państw członkowskich zagwarantowania przestrzegania prawa do rzeczywistego odpoczynku.
         Państwo członkowskie – które w przepisie krajowym dokonującym transpozycji tejże dyrektywy przewiduje, że pracownicy mogą
         skorzystać z takiego uprawnienia do odpoczynku i które w wytycznych dotyczących realizacji tych uprawnień, skierowanych do
         pracodawców i pracowników, stwierdza, że pracodawca jednakże nie ma obowiązku zagwarantowania, by pracownicy rzeczywiście
         korzystali z tego uprawnienia – nie zapewnia przestrzegania zarówno wymogów minimalnych ustanowionych w art. 3 i 5 tej dyrektywy,
         jak i jej zasadniczego celu. Dając do zrozumienia, że o ile pracodawcy nie mogą utrudniać korzystania z minimalnych okresów
         odpoczynku przez pracowników, to nie mają w ogóle obowiązku dokładania starań, aby ci ostatni faktycznie byli w stanie korzystać
         z tego uprawnienia, wytyczne niewątpliwie mogą pozbawić znaczenia uprawnienia przyznane pracownikom przez art. 3 i 5 tej dyrektywy
         i nie są zgodne z celem tej dyrektywy, która uznaje okresy minimalne odpoczynku za nieodzowne w ochronie bezpieczeństwa i zdrowia
         pracowników.

      (por. pkt 40, 42, 44, 47 i sentencja)
WYROK TRYBUNAŁU (trzecia izba)
      z dnia 7 września 2006 r.(*)

      Uchybienie zobowiązaniom państwa członkowskiego – Polityka społeczna –Ochrona bezpieczeństwa i zdrowia pracowników – Dyrektywa 93/104/WE – Organizacja czasu pracy – Artykuł 17 ust. 1 − Odstępstwo − Artykuły 3 i 5 – Uprawnienie do minimalnych okresów dziennego i tygodniowego odpoczynku
      W sprawie C‑484/04
      mającej za przedmiot skargę o stwierdzenie, na podstawie art. 226 WE, uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego, wniesioną
         w dniu 23 listopada 2004 r.,

      Komisja Wspólnot Europejskich, reprezentowana przez G. Rozeta i N. Yerrell, działających w charakterze pełnomocników, z adresem do doręczeń w Luksemburgu,

      strona skarżąca,
      przeciwko
      Zjednoczonemu Królestwu Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej, początkowo reprezentowanemu przez M. Bethella, a następnie przez E. O’Neill, działających w charakterze pełnomocników, wspieranych
         przez K. Smitha, barrister,

      strona pozwana,
      TRYBUNAŁ (trzecia izba),
      w składzie: A. Rosas, prezes izby, S. von Bahr, A. Borg Barthet, U. Lõhmus i A. Ó Caoimh (sprawozdawca), sędziowie,
      rzecznik generalny: J. Kokott,
      sekretarz: M. Ferreira, główny administrator,
      uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 26 stycznia 2006 r.,
      po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 9 marca 2006 r.,
      wydaje następujący
      Wyrok
      1        W swej skardze Komisja Wspólnot Europejskich wnosi o stwierdzenie, że stosując względem pracowników, których część czasu pracy
         nie jest mierzona lub wcześniej określona lub może być określona przez samego pracownika, odstępstwa, o którym mowa w art. 17
         ust. 1 dyrektywy Rady 93/104/WE z dnia 23 listopada 1993 r. dotyczącej niektórych aspektów organizacji czasu pracy (Dz.U.
         L 307, str. 18), zmienionej dyrektywą 2000/34/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 czerwca 2000 r. (Dz.U. L 195, str. 41,
         dalej zwanej „dyrektywą 93/104”), oraz nie podejmując kroków niezbędnych do zagwarantowania pracownikom prawa do odpoczynku
         dziennego i tygodniowego, Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej uchybiło zobowiązaniom ciążącym na
         nim na mocy wyżej wskazanego art. 17 ust. 1, a także art. 249 WE.

       Ramy prawne
       Uregulowania wspólnotowe
      2        Stosownie do art. 1 ust. 1 dyrektywy 93/104 dyrektywa ta określa minimalne wymagania w dziedzinie bezpieczeństwa i ochrony
         zdrowia dla organizacji czasu pracy.

      3        Artykuły 3 i 5 dyrektywy, znajdujące się w jej sekcji II, określają minimalne okresy odpoczynku dziennego i tygodniowego pracowników.
         A zatem państwa członkowskie zobowiązane są podjąć niezbędne kroki, aby każdemu pracownikowi zapewnić minimalny okres odpoczynku
         w ilości 11 nieprzerwanych godzin w okresie obejmującym 24 godziny (art. 3) oraz w siedmiodniowym okresie pracy minimalny
         nieprzerwany okres odpoczynku w ilości 24 godzin, łącznie z dziennym okresem odpoczynku w ilości jedenastu godzin, określonym
         w art. 3 (art. 5 akapit pierwszy).

      4        Stosownie do art. 17 ust. 1 dyrektywy 93/104:

      „Z jednoczesnym poszanowaniem ogólnych zasad ochrony bezpieczeństwa i zdrowia pracowników państwa członkowskie mogą odstąpić
         od stosowania art. 3, 4, 5, 6, 8 lub 16, kiedy ze względu na szczególne cechy charakterystyczne wykonywanej działalności długość
         czasu pracy nie jest mierzona i/lub wcześniej określona, lub może być określona przez samych pracowników […]”.

      5        Stosownie do art. 18 ust. 1 lit. a) tej dyrektywy państwa członkowskie przyjmują przepisy ustawowe, wykonawcze i administracyjne
         niezbędne do jej wykonania do dnia 23 listopada 1996 r.

      6        Dyrektywa 2003/88/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 4 listopada 2003 r. dotycząca niektórych aspektów organizacji
         czasu pracy (Dz.U. L 299, str. 9) zastąpiła, począwszy od dnia 2 sierpnia 2004 r., dyrektywę 93/104. Jednakże zarzucane przez
         Komisję uchybienie dotyczy tej ostatniej dyrektywy i to ona obowiązywała w dniu, w którym upłynął termin wyznaczony w uzasadnionej
         opinii.

       Uregulowania krajowe
      7        Rozporządzenie w sprawie czasu pracy z 1998 r. (Working Time Regulations 1998) w brzmieniu obowiązującym w 1999 r. (zwane
         dalej „WTR”) stanowi w art. 10, dokonującym transpozycji art. 3 dyrektywy 93/104, że pełnoletni pracownik uprawniony jest
         do minimalnego okresu odpoczynku wynoszącego nieprzerwanie 11 godzin w trakcie każdych 24 godzin.

      8        Artykuł 11 WTR, dokonujący transpozycji art. 5 wyżej wskazanej dyrektywy, stanowi, że z zastrzeżeniem przepisów jego ust. 2,
         pełnoletni pracownik uprawniony jest do minimalnego nieprzerwanego okresu odpoczynku wynoszącego 24 godziny w każdym okresie
         czasu obejmującym 7 dni.

      9        Artykuł 20 ust. 2 WTR ma następujące brzmienie:

      „Jeżeli część czasu pracy pracownika jest mierzona lub wcześniej określona lub nie może być określona przez samego pracownika,
         jednakże szczególne cechy charakterystyczne działalności umożliwiają pracownikowi, bez sformułowania takiego żądania przez
         pracodawcę, również wykonywanie pracy, której czas nie jest mierzony lub wcześniej określony, lub może być określony przez
         samego pracownika, przepisy art. 4 ust 1, art. 6 ust. 1, 2 i 7 znajdują zastosowanie jedynie do tej części czasu pracy, która
         jest mierzona, wcześniej określona lub nie może być określona przez samego pracownika”.

      10      Dla ułatwienia zrozumienia WTR przez pracodawców i pracowników Department of Trade and Industry (ministerstwo handlu i przemysłu)
         wydało przewodnik zawierający zbiór wytycznych dotyczących różnych przepisów tego rozporządzenia (zwanych dalej „wytycznymi”).

      11      Jak wynika z niektórych akapitów sekcji 5 i 6 wytycznych, „pracodawcy muszą umożliwić pracownikom korzystanie z okresów odpoczynku,
         ale nie mają obowiązku dokładania starań, aby pracownicy rzeczywiście z nich korzystali”.

       Postępowanie poprzedzające wniesienie skargi
      12      W dniu 21 marca 2002 r. Komisja wystosowała do Zjednoczonego Królestwa w oparciu o art. 226 WE wezwanie do usunięcia uchybienia.
         W wezwaniu zarzucała Zjednoczonemu Królestwu nieprawidłową transpozycję art. 3, 5, 8 i 17 ust. 1 dyrektywy 93/104. Władze
         Zjednoczonego Królestwa odpowiedziały pismem z dnia 31 maja 2002 r.

      13      Jako że odpowiedź ta nie zadowoliła Komisji, w dniu 2 maja 2003 r. wystosowała ona do Zjednoczonego Królestwa uzasadnioną
         opinię, wzywając je do podjęcia środków niezbędnych do dostosowania się do dyrektywy 93/104 w terminie dwóch miesięcy od daty
         doręczenia tej opinii.

      14      Pismem z dnia 30 czerwca 2003 r. władze tego państwa członkowskiego odpowiedziały na uzasadnioną opinię, wskazując na fakt,
         że nowelizacja dotycząca obliczania czasu pracy pracowników pracujących w porze nocnej została już, zgodnie z art. 8 dyrektywy
         93/104, opublikowana, lecz jednocześnie podkreślając, że krajowe przepisy dokonujące transpozycji art. 17 ust. 1, 3 i 5 tej
         dyrektywy, jak również wytyczne, są z nią zgodne.

      15      W tych okolicznościach Komisja podjęła decyzję o wniesieniu niniejszej skargi.

       W przedmiocie skargi
       W przedmiocie zarzutu pierwszego dotyczącego odstępstwa, o którym mowa w art. 17 ust. 1 dyrektywy 93/104
      16      W swym pierwszym zarzucie Komisja podnosi, że art. 20 ust. 2 WTR wykracza poza granice odstępstwa, o którym mowa w art. 17
         ust. 1 dyrektywy 93/104. Jej zdaniem odstępstwo to bowiem ma zastosowanie do pracowników, których cały czas pracy nie jest
         mierzony lub wcześniej określony lub może być określony przez samych pracowników. Komisja stwierdza natomiast, że WTR stanowi,
         iż w sytuacjach, gdy tylko część czasu pracy pracownika jest mierzona, wcześniej określona lub może być określona przez pracownika,
         przepisy dotyczące tygodniowego wymiaru czasu pracy i pracy w porze nocnej mają zastosowanie tylko do tej części czasu pracy,
         która jest mierzona, wcześniej określona lub nie może być określona przez samego pracownika.

      17      Zjednoczone Królestwo stwierdza w odpowiedzi na skargę, iż nie kwestionuje już pierwszego zarzutu i zobowiązuje się do uchylenia
         spornego przepisu WTR. Na rozprawie poinformowało ono, iż rozporządzenie zmieniające art. 20 ust. 2 WTR wejdzie w życie w dniu
         6 kwietnia 2006 r.

      18      W swej replice Komisja twierdzi, że środki niezbędne dla uzgodnienia uregulowań krajowych z art. 17 ust. 1 dyrektywy 93/104
         nie zostały jeszcze przez Zjednoczone Królestwo podjęte i tym samym przedmiot skargi pozostaje niezmieniony.

      19      Należy zaznaczyć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem wystąpienie uchybienia powinno być oceniane w odniesieniu do sytuacji
         mającej miejsce w państwie członkowskim w momencie upływu terminu wyznaczonego w uzasadnionej opinii, a zmiany, które nastąpiły
         w okresie późniejszym, nie mogą być uwzględniane przez Trybunał (zob. w szczególności wyroki: z dnia 18 listopada 2004 r.
         w sprawie C‑420/02 Komisja przeciwko Grecji, Zb. Orz. str. I‑11175, pkt 23 oraz z dnia 14 lipca 2005 r. w sprawie C‑433/03
         Komisja przeciwko Niemcom, Zb. Orz. str. I‑6985, pkt 32).

      20      Jeżeli chodzi o zakres odstępstwa z art. 17 ust. 1 dyrektywy 93/104, to z samego brzmienia tego przepisu wynika, jak słusznie
         podnosi Komisja, że ma on zastosowanie tylko do pracowników, których czas pracy nie jest w całości mierzony lub wcześniej
         określony albo może być określony przez samych pracowników z uwagi na charakter wykonywanej pracy.

      21      W tym konkretnym przypadku poza sporem jest to, że wraz z upływem terminu wyznaczonego w uzasadnionej opinii Zjednoczone Królestwo
         nie przyjęło środków niezbędnych do dostosowania się do tej dyrektywy, co oznacza, że pierwszy zarzut Komisji należy uznać
         za zasadny.

       W przedmiocie zarzutu drugiego dotyczącego wytycznych i okresów odpoczynku, o których mowa w art. 3 i 5 dyrektywy 93/104
       W przedmiocie dopuszczalności
      22      Zjednoczone Królestwo stoi na stanowisku, że drugi zarzut Komisji należy odrzucić jako niedopuszczalny. Podnosi ono, po pierwsze,
         że w uzasadnionej opinii Komisja ograniczyła swe zarzuty wyłącznie do wytycznych, podczas gdy skarga nie zawiera takiego ograniczenia,
         ponieważ dotyczy braku odpowiednich środków zapewniających pełną i skuteczną transpozycję dyrektywy 93/104, wykraczając tym
         samym poza granice uzasadnionej opinii.

      23      Po drugie, Zjednoczone Królestwo twierdzi, że podniesienie naruszenia ogólnego obowiązku nałożonego na państwa członkowskie
         na podstawie art. 249 akapit trzeci WE jest niewystarczający, w sytuacji, gdy podniesiona powinna była zostać nieprawidłowa
         transpozycja przedmiotowej dyrektywy. Jego zdaniem Komisja powinna była jasno i punkt po punkcie określić każdą dziedzinę,
         w której środki przyjęte przez państwa członkowskie są niewystarczające dla zapewnienia prawidłowej transpozycji przedmiotowej
         dyrektywy.

      24      W tej kwestii należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem postępowanie poprzedzające wniesienie skargi ma na
         celu umożliwienie zainteresowanemu państwu członkowskiemu, z jednej strony zastosowania się do zobowiązań, które nakłada na
         nie prawo wspólnotowe, a z drugiej strony skutecznego podniesienia argumentów na swoją obronę w stosunku do zarzutów sformułowanych
         przez Komisję (zob. w szczególności wyroki: z dnia 10 maja 2001 r. w sprawie C‑152/98 Komisja przeciwko Niderlandom, Rec.
         str. I‑3463, pkt 23 oraz z dnia 10 listopada 2005 r. w sprawie C‑29/04 Komisja przeciwko Austrii, Zb. Orz. str. I‑9705, pkt 25).

      25      Wynika stąd, po pierwsze, że przedmiot skargi wniesionej na podstawie art. 226 WE jest ograniczony przez postępowanie poprzedzające
         wniesienie skargi przewidziane w tym przepisie w ten sposób, że skarga musi być oparta na tym samych uzasadnieniu i zarzutach
         co uzasadniona opinia (zob. w szczególności ww. wyrok w sprawie Komisja przeciwko Austrii, pkt 26). Wymóg ten nie może jednak
         oznaczać, by w każdym przypadku istniała całkowita zbieżność między brzmieniem zarzutów w sentencji uzasadnionej opinii i żądaniami
         skargi, o ile przedmiot sporu określony w uzasadnionej opinii nie został rozszerzony lub zmieniony (zob. wyrok z dnia 7 lipca
         2005 r. w sprawie C‑147/03 Komisja przeciwko Austrii, Zb. Orz. str. I 5969, pkt 24).

      26      Po drugie, umotywowana opinia powinna przedstawiać w sposób spójny i szczegółowy powody, dla których Komisja uznała, że zainteresowane
         państwo uchybiło jednemu ze zobowiązań, jakie nakłada na nie prawo wspólnotowe (zob. w szczególności wyroki: z dnia 15 stycznia
         2002 r. w sprawie C‑439/99 Komisja przeciwko Włochom, Rec. str. I‑305, pkt 12 oraz ww. wyrok z 10 listopada 2005 r. w sprawie
         Komisja przeciwko Austrii, pkt 27).

      27      W tym konkretnym przypadku zarówno z umotywowanej opinii, jak i skargi Komisji rozpoczynającej postępowanie, jasno wynika,
         że drugi zarzut podniesiony przez nią dotyczy utrzymania w mocy – w formie wytycznych – wyraźnego pouczenia pracodawców o
         tym, że nie mają obowiązku zagwarantowania, by pracownicy rzeczywiście korzystali z okresów odpoczynku. W tych właśnie okolicznościach
         Komisja uznała, że Zjednoczone Królestwo nie podjęło wszystkich środków niezbędnych dla osiągnięcia celu dyrektywy 93/104.

      28      Przedmiot skargi, który został jasno określony, nie zmienił się w trakcie postępowania i pierwszy zarzut niedopuszczalności
         podniesiony przez Zjednoczone Królestwo winien zatem zostać oddalony.

      29      W odniesieniu do argumentu Zjednoczonego Królestwa, jakoby dla stwierdzenia nieprawidłowej transpozycji dyrektywy 93/104 odwołanie
         się do art. 249 akapit trzeci WE było niewystarczające, należy przypomnieć, że drugi zarzut Komisji nie dotyczy samej nieprawidłowej
         transpozycji art. 3 i 5 tej dyrektywy, ale raczej istnienia – w formie wytycznych – środków krajowych mogących zachęcać do
         praktyki niezgodnej z jej przepisami, dotyczącymi uprawnienia do odpoczynku dziennego i tygodniowego pracowników, który to
         zarzut jasno wynika z brzmienia uzasadnionej opinii oraz ze skargi.

      30      Tymczasem w niniejszej sprawie zarówno z postępowania poprzedzającego wniesienie skargi, jak i z postępowania przed Trybunałem
         wynika, że Zjednoczone Królestwo mogło podnieść argumenty na swoją obronę wobec zarzutów sformułowanych przez Komisję w tej
         kwestii, ponieważ zarzuty te sformułowane zostały w możliwie szczegółowy sposób, tak by umożliwić temu państwu członkowskiemu
         udzielenie stosownej odpowiedzi. Okoliczność, że Komisja zdecydowała się oprzeć swój zarzut jedynie na art. 249 akapit trzeci WE
         – a nie na art. 3 i 5 dyrektywy 93/104, które są przepisami tej dyrektywy, będącymi pośrednio przedmiotem sporu, lecz których
         formalna transpozycja do WTR nie była, jako taka, przedmiotem skargi Komisji – nie może w tych okolicznościach powodować niedopuszczalności
         drugiego zarzutu podniesionego przez Komisję.

      31      Drugi zarzut niedopuszczalności podniesiony przez Zjednoczone Królestwo musi zatem zostać oddalony i tym samym drugi zarzut
         Komisji należy uznać za dopuszczalny.

       Co do istoty sprawy
      32      Według Komisji wytyczne sankcjonują i zachęcają do stosowania praktyki stanowiącej uchybienie zobowiązaniom wynikającym z dyrektywy
         93/104. Jej zdaniem pracodawców informuje się, że nie mają obowiązku zagwarantowania, by pracownicy wnioskowali o okresy odpoczynku,
         do których mają prawo, i rzeczywiście z nich korzystali, lecz mają tylko zapewnić, by tym, którzy chcą z nich korzystać, tego
         nie utrudniano. Komisja twierdzi, że takie jasne przesłanie za pośrednictwem wytycznych przekazane pracodawcom zniechęca tych
         ostatnich do zagwarantowania, by pracownicy wykorzystywali obowiązkowe minimalne okresy odpoczynku dziennego i tygodniowego
         przewidziane przez tę dyrektywę.

      33      Zjednoczone Królestwo twierdzi, że wytyczne, dalekie od zachęcania do nieprzestrzegania krajowych przepisów dokonujących transpozycji
         dyrektywy, kładą nacisk na obowiązek pracodawców do zagwarantowania, by pracownicy mogli korzystać z okresów odpoczynku, które
         im przysługują, przy jednoczesnym uwzględnieniu ewidentnych granic odpowiedzialności tychże pracodawców w tej kwestii. Ci
         ostatni nie powinni zachowywać się tak by utrudniać pracownikom korzystanie z okresów odpoczynku, do którego mają prawo, np. zobowiązując
         ich do wykonania pracy, której nie można pogodzić z takim odpoczynkiem.

      34      Zjednoczone Królestwo podnosi, że wykładnia dyrektywy 93/104, zgodnie z którą dyrektywa ta wymaga od pracodawców nie tylko
         tego, by pozwolili pracownikom wykorzystać przepisane okresy odpoczynku, lecz również zobowiązuje tych ostatnich do korzystania
         z tego odpoczynku, nie wynika z żadnej wersji językowej tej dyrektywy, jest nie do zrealizowania oraz jest nieostra, gdy uwzględni
         się wątpliwości podnoszone w odniesieniu do zakresu środków, które pracodawcy zobowiązani są podjąć, oraz okoliczności umożliwiające
         uznanie, że z odpoczynku prawidłowo skorzystano.

      35      Jeżeli chodzi o cel dyrektywy 93/104, to należy przypomnieć, że z art. 118a traktatu WE (art. 117–120 traktatu WE zastąpione
         zostały przez art. 136–143 WE) stanowiącego podstawę prawną dla wydania tej dyrektywy, z pierwszego, czwartego, siódmego i ósmego
         motywu tej dyrektywy, z Wspólnotowej Karty Socjalnych Praw Podstawowych Pracowników przyjętej podczas posiedzenia Rady Europejskiej
         w Strasburgu w dniu 9 grudnia 1989 r., o której mowa w art. 136 WE i której pkt 8 i 19 akapit pierwszy są przywołane w czwartym
         motywie dyrektywy, jak również z samego brzmienia jej art. 1 ust. 1 wynika, że celem dyrektywy jest ustanowienie minimalnych
         wymogów mających poprawić warunki życia i pracy pracowników poprzez zbliżanie przepisów krajowych dotyczących w szczególności
         czasu pracy (zob. w szczególności wyroki: z dnia 26 czerwca 2001 r. w sprawie C‑173/99 BECTU, Rec. str. I‑4881, pkt 37 oraz
         z dnia 1 grudnia 2005 r. w sprawie C‑14/04 Dellas i in., Zb.Orz. str. I‑10253, pkt 40).

      36      Zgodnie z tymi samymi przepisami harmonizacja na szczeblu wspólnotowym w dziedzinie organizacji czasu pracy ma na celu zapewnienie
         lepszej ochrony bezpieczeństwa i zdrowia pracowników poprzez zagwarantowanie im odpowiednich minimalnych okresów odpoczynku,
         w szczególności dobowego i tygodniowego, jak również odpowiednich przerw w pracy oraz poprzez wprowadzenie maksymalnego limitu
         średniego tygodniowego wymiaru czasu pracy w wysokości 48 godzin, w odniesieniu do którego wyraźnie zaznaczono, że obejmuje
         również godziny nadliczbowe (zob. ww. wyrok w sprawie BECTU, pkt 38 oraz w sprawie Dellas i in., pkt 41).

      37      Stosownie do przepisów art. 3 i 5 dyrektywy 93/104 państwa członkowskie są zobowiązane podjąć niezbędne kroki, aby każdemu
         pracownikowi zapewnić odpowiednio minimalny okres odpoczynku w ilości 11 nieprzerwanych godzin w okresie czasu obejmującym
         24 godziny oraz w siedmiodniowym okresie pracy minimalny nieprzerwany okres odpoczynku w ilości 24 godzin, łącznie z 11 godzinami
         odpoczynku dziennego, o których stanowi wyżej wspomniany art. 3. Przepisy te nakładają na państwa członkowskie jasne i precyzyjne
         zobowiązanie do zagwarantowania rezultatu, jeżeli chodzi o przyznanie takiego prawa do odpoczynku.

      38      Ponadto zważywszy zarówno na brzmienie owej dyrektywy, jak i jej cel oraz systematykę, zawarte w niej różnego rodzaju przepisy
         dotyczące minimalnego okresu odpoczynku stanowią zasady wspólnotowego prawa socjalnego o szczególnym znaczeniu, z których
         powinien móc skorzystać każdy pracownik, gdyż jest to wzmaganie minimalne, niezbędne dla zapewnienia ochrony jego bezpieczeństwa
         i zdrowia (zob. ww. wyrok w sprawie BECTU, pkt 43 i 47; wyrok z dnia 5 października 2004 r. w sprawach połączonych od C‑397/01
         do C‑403/01 Pfeiffer i in., Zb. Orz. str. I‑8835 pkt 100 oraz ww. wyrok w sprawie Dellas i in., pkt 49).

      39      Stąd też zarówno z samego brzmienia art. 3 i 5 dyrektywy 93/104, jak i ósmego jej motywu, zgodnie z którym pracownicy winni
         korzystać z minimalnych okresów odpoczynku, oraz z celów realizowanych przez tę dyrektywę, przypomnianych w pkt 35–38 niniejszego
         wyroku, oraz z wprowadzonego przez nią systemu wynika, że pracownicy powinni rzeczywiście korzystać z okresów odpoczynku dziennego
         i tygodniowego, o których stanowi ta dyrektywa.

      40      Ważne bowiem jest zapewnienie pełnej skuteczności (effet utile) uprawnień przyznanych pracownikom przez dyrektywę 93/104,
         co wiąże się nierozerwalnie z obowiązkiem państw członkowskich zagwarantowania przestrzegania każdego z minimalnych wymagań
         ustalonych w tej dyrektywie, włączając w to prawo do rzeczywistego odpoczynku (ww. wyrok w sprawie Dellas i in., pkt 53).
         Jest to bowiem jedyna wykładnia zgodna z celem dyrektywy, jakim jest zagwarantowanie skutecznej ochrony bezpieczeństwa i zdrowia
         pracowników poprzez spowodowanie rzeczywistego korzystania przez nich z minimalnych okresów odpoczynku, do których są uprawnieni
         (zob. wyrok z dnia 9 września 2003 r. w sprawie C‑151/02 Jaeger, Rec. str. I‑8389, pkt 70).

      41      Jak orzekł już Trybunał, biorąc pod uwagę zasadniczy cel dyrektywy 93/104, jakim jest skuteczna ochrona bezpieczeństwa i zdrowia
         pracowników, każdy z nich powinien korzystać z odpowiednich okresów odpoczynku, które muszą być nie tylko faktycznie wykorzystane,
         pozwalając osobom z nich korzystającym odpocząć po wysiłku związanym z pracą, ale również mieć charakter prewencyjny, tak
         by w największym możliwym stopniu zmniejszyć ryzyko pogorszenia bezpieczeństwa i zdrowia pracowników, jakie może nieść kumulacja
         okresów pracy bez wymaganego odpoczynku (ww. wyrok w sprawie Jaeger, pkt 92).

      42      Państwo członkowskie, które w przepisie krajowym dokonującym transpozycji dyrektywy 93/104 przewiduje, że pracownicy mogą
         skorzystać z takiego uprawnienia do odpoczynku i które w wytycznych dotyczących realizacji tych uprawnień, skierowanych do
         pracodawców i pracowników, stwierdza, że pracodawca jednakże nie ma obowiązku zagwarantowania, by pracownicy rzeczywiście
         korzystali z tego uprawnienia – nie zapewnia przestrzegania zarówno wymogów minimalnych ustanowionych w art. 3 i 5 tej dyrektywy,
         jak i jej zasadniczego celu.

      43      Jak słusznie zauważył rzecznik generalny w pkt 67 swej opinii, a także jak przyznała Komisja na rozprawie, przestrzeganie
         obowiązków ustanowionych w dyrektywie 93/104 nie może, co do zasady, iść tak daleko, by zmuszać pracodawcę do narzucania pracownikom
         rzeczywistego korzystania z okresów odpoczynku, do których są uprawnieni. Odpowiedzialność pracodawcy za przestrzeganie korzystania
         z okresów odpoczynku, o których stanowi ta dyrektywa, nie może zatem być nieograniczona.

      44      Jednakże w tym konkretnym przypadku ograniczając obowiązki ciążące na pracodawcach w odniesieniu do uprawnienia pracowników
         do rzeczywistego korzystania z minimalnych okresów odpoczynku, o których mowa w art. 3 i 5 dyrektywy 93/104, oraz dając im
         do zrozumienia, że o ile nie mogą utrudniać korzystania z tych okresów odpoczynku przez pracowników, to nie mają w ogóle obowiązku
         dokładania starań, aby ci ostatni faktycznie byli w stanie korzystać z tego uprawnienia, wytyczne niewątpliwie mogą pozbawić
         znaczenia uprawnienia przyznane pracownikom przez art. 3 i 5 tej dyrektywy i nie są zgodne z celem tej dyrektywy, która uznaje
         okresy minimalne odpoczynku za nieodzowne w ochronie bezpieczeństwa i zdrowia pracowników (zob. podobnie, ww. wyrok w sprawie
         BECTU, pkt 49).

      45      Jeżeli chodzi o argument Zjednoczonego Królestwa, zgodnie z którym z samego brzmienia dyrektywy 93/104 wynikać ma jasne rozróżnienie
         między art. 3, 4, 5 i 7 dyrektywy, które odnoszą się do uprawnień indywidualnego pracownika i przewidują samą tylko możliwość,
         a jej art. 6 i 8, które nakładają wyraźnie precyzyjne zobowiązanie do zagwarantowania rezultatu, jaki ma być osiągnięty, jeżeli
         chodzi o ograniczenie czasu pracy, to wykładnia taka nie jest wsparta ani przez inne wersje językowe dyrektywy, ani przez
         orzecznictwo Trybunału dotyczące tej dyrektywy, ani przez jej cel i charakter ustanawianych przez nią praw do odpoczynku.

      46      Jeżeli chodzi o art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/104, który przy użyciu tych samych sformułowań co w art. 3 i 5 dyrektywy stanowi,
         że państwa członkowskie podejmują niezbędne środki w celu zapewnienia, by każdemu pracownikowi „został przyznany” coroczny
         płatny urlop w wymiarze co najmniej czterech tygodni, Trybunał orzekł też w pkt 44 ww. wyroku w sprawie BECTU, że zgodnie
         z tym przepisem pracownik powinien mieć możliwość rzeczywistego skorzystania z okresu odpoczynku w trosce o skuteczną ochronę
         jego bezpieczeństwa i zdrowia.

      47      W świetle powyższego należy stwierdzić, że stosując wobec pracowników, których część czasu pracy nie jest mierzona lub wcześniej
         określona lub może być określona przez samego pracownika, odstępstwa, o którym mowa w art. 17 ust. 1 dyrektywy 93/104 oraz
         nie podejmując kroków niezbędnych do zagwarantowania pracownikom prawa do odpoczynku dziennego i tygodniowego, Zjednoczone
         Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej uchybiło zobowiązaniom ciążącym na nim na mocy art. 17 ust. 1, 3 i 5 tej
         dyrektywy.

       W przedmiocie kosztów
      48      Zgodnie z art. 69 § 2 regulaminu kosztami zostaje obciążona, na żądanie strony przeciwnej, strona przegrywająca sprawę. Ponieważ
         Komisja wniosła o obciążenie Zjednoczonego Królestwa kosztami postępowania, a Zjednoczone Królestwo przegrało sprawę, należy
         obciążyć je kosztami postępowania.

      Z powyższych względów Trybunał (trzecia izba) orzeka, co następuje:
      1)      Stosując wobec pracowników, których część czasu pracy nie jest mierzona lub wcześniej określona lub może być określona przez
            samego pracownika, odstępstwa, o którym mowa w art. 17 ust. 1 dyrektywy Rady 93/104/WE z dnia 23 listopada 1993 r. dotyczącej
            niektórych aspektów organizacji czasu pracy, zmienionej dyrektywą 2000/34/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 czerwca
            2000 r., oraz nie podejmując kroków niezbędnych do zagwarantowania pracownikom prawa do odpoczynku dziennego i tygodniowego,
            Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej uchybiło zobowiązaniom ciążącym na nim na mocy art. 17 ust. 1,
            3 i 5 tej dyrektywy.
      2)      Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej zostaje obciążone kosztami postępowania.
      Podpisy
      * Język postępowania: angielski.


title: Wyrok Trybunału (wielka izba) z dnia 5 czerwca 2007 r. # Klas Rosengren i inni przeciwko Riksåklagaren. # Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Högsta domstolen - Szwecja. # Swobodny przepływ towarów -Artykuły 28 WE, 30 WE i 31 WE - Przepisy krajowe ustanawiające zakaz przywozu napojów alkoholowych przez podmioty prywatne - Norma dotycząca istnienia i funkcjonowania szwedzkiego monopolu w zakresie wprowadzania do obrotu napojów alkoholowych - Ocena - Środek sprzeczny z art. 28 WE - Uzasadnienie względami ochrony zdrowia i życia ludzi - Kontrola proporcjonalności. # Sprawa C-170/04.

text:
      Sprawa C‑170/04
      Rosengren i in.
      przeciwko
      Riksåklagaren
      (wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnymzłożony przez Högsta domstolen)

      Swobodny przepływ towarów – Artykuły 28 WE, 30 WE i 31 WE – Przepisy krajowe ustanawiające zakaz przywozu napojów alkoholowych przez jednostki – Norma dotycząca istnienia i funkcjonowania szwedzkiego monopolu w zakresie wprowadzania do obrotu napojów alkoholowych – Ocena – Środek sprzeczny z art. 28 WE – Uzasadnienie względami ochrony zdrowia i życia ludzi – Kontrola proporcjonalności
      Streszczenie wyroku
      1.        Państwowe monopole o charakterze handlowym – Postanowienia traktatu – Zakres stosowania
      (art. 28 WE i 31 WE)
      2.        Swobodny przepływ towarów – Ograniczenia ilościowe – Pojęcie
      (art. 28 WE)
      3.        Swobodny przepływ towarów – Ograniczenia ilościowe
      (art. 28 WE i 30 WE)
      1.        Zasady dotyczące istnienia i funkcjonowania monopolu państwowego, któremu przyznano wyłączne prawo do sprzedaży detalicznej
         napojów alkoholowych na terytorium państwa członkowskiego, należy badać w świetle postanowień art. 31 WE, mających w szczególności
         zastosowanie do wykonywania przez monopol państwowy o charakterze handlowym jego wyłącznych praw. Natomiast wpływ na wymianę
         wewnątrzwspólnotową innych przepisów ustawodawstwa krajowego ustanawiających ten monopol, które można oddzielić od funkcjonowania
         monopolu, mimo że oddziałują one na ten monopol, musi zostać poddany ocenie w świetle art. 28 WE.

      Przepis krajowy, który zabrania jednostkom dokonywania przywozu napojów alkoholowych występujący w ustawie, w której ustanowiono
         również monopol, którego szczególna funkcja polega na zastrzeżeniu w państwie członkowskim wyłączności sprzedaży detalicznej
         napojów alkoholowych konsumentom, z wyłączeniem sektora gastronomicznego, w sytuacji, gdy wyłączność ta nie rozciąga się na
         przywóz tych napojów, nie dotyczy wykonywania przez ten monopol jego szczególnej funkcji i nie może być wobec tego uważany
         za środek odnoszący się do istnienia tego monopolu. Taki środek ustanawiający zakaz nie reguluje także w istocie funkcjonowania
         monopolu, gdyż nie dotyczy on sposobów sprzedaży detalicznej napojów alkoholowych na terytorium danego państwa członkowskiego.
         Wynika z tego, iż taki zakaz powinien być oceniany w świetle art. 28 WE, a nie w świetle art. 31 WE.

      (por. pkt 16–18, 20, 22, 24, 27 oraz pkt 1sentencji)
      2.        Przepis, który występuje w ustawie krajowej ustanawiającej monopol o charakterze handlowym zabraniający dokonywania bezpośredniego
         i niedokonywanego osobiście przywozu napojów alkoholowych przez jednostki, stanowi ograniczenie ilościowe w przywozie w rozumieniu
         art. 28 WE – nawet jeżeli ustawa ta zobowiązuje właściciela monopolu w zakresie sprzedaży detalicznej do dostarczenia, a zatem
         w odpowiednich przypadkach przywozu rzeczonych napojów na zamówienie – bowiem konsumenci, gdy chcą skorzystać z usług właściciela
         monopolu   w celu zaopatrzenia się w importowane napoje alkoholowe, spotykają się z różnymi niedogodnościami, które nie wystąpiłyby,
         gdyby sami dokonali przywozu.

      (por. pkt 33, 34, 36 oraz pkt 2 sentencji)
      3.        Środek krajowy, który zabrania jednostkom dokonywania przywozu napojów alkoholowych, nie może zostać uznany za uzasadniony
         na podstawie art. 30 WE względami ochrony zdrowia i życia ludzi z uwagi na to, że jest on niezdatny do realizacji celu, jakim
         jest ogólne ograniczenie spożycia alkoholu, bowiem zgodnie z przepisami krajowymi konsument może zawsze złożyć u właściciela
         monopolu zamówienie na dostarczenie tych produktów oraz z uwagi na to, że jest on nieproporcjonalny dla realizacji celu, jakim
         jest ochrona młodzieży przed negatywnymi skutkami tego spożycia.

      W tym zakresie, zważywszy, że taki zakaz stanowi odstępstwo od zasady swobodnego przepływu towarów, do władz krajowych należy
         wykazanie, że omawiane przepisy czynią zadość zasadzie proporcjonalności, to znaczy, że są niezbędne do osiągnięcia powoływanego
         celu oraz że cel ten nie może być osiągnięty za pomocą zakazów i ograniczeń o mniejszym zakresie lub wywierających mniejszy
         wpływ na handel wewnątrzwspólnotowy. Zakaz przywozu, który ma zastosowanie do wszystkich osób, niezależnie od wieku, wykracza
         zaś w sposób oczywisty poza to, co niezbędne w świetle wyznaczonego celu polegającego na ochronie młodzieży przed negatywnymi
         skutkami spożycia alkoholu.

      (por. pkt 45, 50, 51, 58 oraz pkt 3                            sentencji)

WYROK TRYBUNAŁU (wielka izba)
      z dnia 5 czerwca 2007 r.(*)

      Swobodny przepływ towarów – Artykuły 28 WE, 30 WE i 31 WE – Przepisy krajowe ustanawiające zakaz przywozu napojów alkoholowych przez jednostki – Norma dotycząca istnienia i funkcjonowania szwedzkiego monopolu w zakresie wprowadzania do obrotu napojów alkoholowych – Ocena – Środek sprzeczny z art. 28 WE – Uzasadnienie względami ochrony zdrowia i życia ludzi – Kontrola proporcjonalności
      W sprawie C‑170/04
      mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 234 WE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Högsta
         domstolen (Szwecja) postanowieniem z dnia 26 marca 2004 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 6 kwietnia 2004 r., w postępowaniu:

      Klas Rosengren,
      Bengt Morelli,
      Hans Särman,
      Mats Åkerström,
      Åke Kempe,
      Anders Kempe,
      Mats Kempe,
      Björn Rosengren,
      Martin Lindberg,
      Jon Pierre,
      Tony Staf
      przeciwko
      Riksåklagaren,
      TRYBUNAŁ (wielka izba),
      w składzie, P. Jann, prezes pierwszej izby, pełniący obowiązki prezesa, C. W. A. Timmermans, A. Rosas, R. Schintgen, J. Klučka,
         prezesi izb, J. N. Cunha Rodrigues, R. Silva de Lapuerta, M. Ilešič, J. Malenovský (sprawozdawca), U. Lõhmus, E. Levits, A. Ó Caoimh
         i L. Bay Larsen, sędziowie,

      rzecznik generalny: A. Tizzano, a następnie P. Mengozzi,
      sekretarz: C. Strömholm, a następnie J. Swedenborg, administratorzy,
      uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 30 listopada 2005 r.,
      rozważywszy uwagi przedstawione:
      –        w imieniu K. Rosengrena, B. Morellego, H. Särmana, M. Åkerströma, Å. Kempego, A. Kempego, M. Kempego, B. Rosengrena, M. Lindberga,
         J. Pierrego, T. Stafa przez C. von Quitzowa, juris doktor, oraz U. Stigarego, advokat,

      –        w imieniu rządu szwedzkiego przez A. Krusego oraz K. Wistrand, działających w charakterze pełnomocników,
      –        w imieniu rządu fińskiego przez A. Guimaras‑Purokoski, działającą w charakterze pełnomocnika,
      –        w imieniu rządu norweskiego przez T. Nordby’ego oraz I. Djupvik, działających w charakterze pełnomocników,
      –        w imieniu Komisji Wspólnot Europejskich przez L. Ström van Lier oraz A. Caeirosa, działających w charakterze pełnomocników,
      –        w imieniu Urzędu Nadzoru EFTA przez N. Fengera oraz A. T. Andersena, działających w charakterze pełnomocników,
      po zapoznaniu się z opinią rzecznika Tizzano na posiedzeniu w dniu 30 marca 2006 r.,
      uwzględniając postanowienie o ponownym otwarciu procedury ustnej z dnia 14 czerwca 2006 r. i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu
         19 września 2006 r.,

      rozważywszy uwagi przedstawione:
      –        w imieniu K. Rosengrena, B. Morellego, H. Särmana, M. Åkerströma, Å. Kempego, A. Kempego, M. Kempego, B. Rosengrena, M. Lindberga,
         J. Pierrego, T. Stafa przez C. von Quitzowa, juris doktor, oraz U. Stigarego, advokat,

      –        w imieniu rządu szwedzkiego przez A. Krusego oraz K. Wistrand, działających w charakterze pełnomocników,
      –        w imieniu rządu fińskiego przez A. Guimaras‑Purokoski oraz E. Bygglin, działające w charakterze pełnomocników,
      –        w imieniu rządu norweskiego przez T. Nordby’ego oraz przez I. Djupvik oraz K. Fløistad, działających w charakterze pełnomocników,
      –        w imieniu Komisji Wspólnot Europejskich przez L. Ström van Lier oraz A. Caeirosa, działających w charakterze pełnomocników,
      –        w imieniu Urzędu Nadzoru EFTA przez N. Fengera oraz A. T. Andersena, działających w charakterze pełnomocników,
      po zapoznaniu się z opinią rzecznika Mengozziego na posiedzeniu w dniu 30 listopada 2006 r.,
      wydaje następujący
      Wyrok
      1        Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 28 WE, 30 WE i 31 WE.

      2        Wniosek ten został przedstawiony w ramach sporu pomiędzy K. Rosengrenem, B. Morellim, H. Särmanem, M. Åkerströmem, Å. Kempem,
         A. Kempem, M. Kempem, B. Rosengrenem, M. Lindbergiem, J. Pierrem i T. Stafem a Riksåklagaren (prokuratorem Królestwa) dotyczącego
         zajęcia skrzynek wina przywiezionego z naruszeniem ustawy z dnia 16 grudnia 1994 r. w sprawie napojów alkoholowych [alkohollagen
         (SFS 1994, nr 1738), dalej zwanej „ustawą alkoholową”].

       Ramy prawne
      3        W dziale pierwszym, zatytułowanym „Przepisy wstępne”, ustawa alkoholowa stanowi, że ma zastosowanie do wytwarzania, wprowadzania
         do obrotu i przywozu napojów alkoholowych oraz handlu tymi produktami.

      4        Artykuł 8 pierwszego działu stanowi:

      „[…] Wszelkie postaci odpłatnego udostępnienia napojów stanowią sprzedaż.
      Sprzedaż konsumentowi jest zwana sprzedażą detaliczną lub, jeśli dotyczy konsumpcji na miejscu, usługami gastronomicznymi.
         W pozostałych przypadkach sprzedaż jest określana jako sprzedaż hurtowa”.

      5        Artykuły 1 i 2 czwartego działu ustawy alkoholowej, zatytułowanego „Sprzedaż hurtowa”, stanowią:

      „Artykuł 1 – Handel hurtowy napojami spirytusowymi, winem i wysokoprocentowym piwem mogą prowadzić wyłącznie podmioty, które
         otrzymały zezwolenie na prowadzenie składu, lub podmioty zarejestrowane jako odbiorcy takich towarów, zgodnie z art. 9 lub
         12 ustawy [z dnia 15 grudnia 1994 r.] o podatku od alkoholi [SFS 1994, nr 1564]. Prawo do prowadzenia handlu hurtowego ma
         w związku z tym zastosowanie wyłącznie do napojów wskazanych w zezwoleniu podmiotu prowadzącego skład lub dokumencie rejestracji
         w charakterze odbiorcy, zgodnie z przepisami ustawy o podatku od alkoholu.

      Poza przypadkami wskazanymi w akapicie pierwszym handel hurtowy napojami spirytusowymi, winem i wysokoprocentowym piwem może
         być prowadzony przez spółkę sprzedaży detalicznej, zgodnie z art. 1 akapit trzeci działu piątego.

      Z zastrzeżeniem akapitu pierwszego posiadacze pozwolenia na sprzedaż mogą prowadzić indywidualną sprzedaż towarów objętych
         zakresem rzeczonego pozwolenia na rzecz osób uprawnionych do prowadzenia handlu hurtowego tymi towarami.

      Artykuł 2 – Przywozu do Szwecji napojów spirytusowych, wina i wysokoprocentowego piwa mogą dokonywać wyłącznie podmioty uprawnione
         na podstawie art. 1 akapit pierwszy do prowadzenia handlu hurtowego tymi towarami jak również spółka prowadząca sprzedaż detaliczną
         w celu wykonania obowiązku ciążącego na niej na mocy art. 5 działu piątego.

      Z zastrzeżeniem akapitu pierwszego napoje spirytusowe, wino i piwo wysokoprocentowe mogą być przywożone:
      […]
      2.      przez podróżnych, którzy ukończyli 20 lat, lub osoby zatrudnione w środkach transportu, które osiągnęły wskazany wiek, na
         użytek osobisty lub użytek ich rodziny lub jako prezent dla bliskiej osoby na użytek osobisty lub użytek jej rodziny;

      […]
      4.      przez osoby − lub zawodowych przewoźników działających na ich rzecz − które ukończyły 20. rok życia i udają się do Szwecji,
         jeśli napoje przeznaczone są do ich użytku osobistego lub do użytku ich rodziny;

      5.      przez osoby − lub zawodowych przewoźników działających na ich rzecz − które ukończyły 20 rok życia i uzyskały napoje w drodze
         spadku, jeśli napoje te są przeznaczone do ich użytku osobistego lub użytku ich rodziny;

      6.      jako jednorazowy prezent przesłany za pośrednictwem zawodowego przewoźnika przez osobę zamieszkałą w innym państwie osobie
         zamieszkałej w Szwecji, która ukończyła 20 lat, na jej użytek osobisty lub użytek jej rodziny.

      […]”.
      6        W dziale piątym, zatytułowanym „Sprzedaż detaliczna”, ustawa alkoholowa powierza specjalnie powołanej w tym celu spółce państwowej
         zapewnienie sprzedaży detalicznej w Szwecji wina, piwa wysokoprocentowego i napojów spirytusowych. Spółką wyznaczoną do tego
         zadania jest Systembolaget Aktiebolag (zwana dalej „Systembolaget”), będąca spółką akcyjną stanowiącą w całości własność państwa
         szwedzkiego.

      7        Działalność, prowadzenie i sposób kontroli tej spółki są uregulowane w umowie zawartej z państwem.

      8        Artykuł 5 wskazanego działu piątego stanowi:

      „Napoje spirytusowe, wino i piwo wysokoprocentowe, których nie ma na stanie, będą nabywane na zamówienie, jeśli spółka prowadząca
         sprzedaż detaliczną nie przedstawi sprzeciwu”.

      9        Artykuł 10 działu 10 ustawy alkoholowej stanowi, że sprzeczny z prawem przywóz napojów alkoholowych podlega karom przewidzianym
         w ustawie o przemycie (lagen om straff för smuggling) z dnia 30 listopada 2000 r. (SFS 2000, nr 1225), która stanowi, że przywożone
         w sposób oszukańczy wino podlega konfiskacie, chyba że środek taki jest oczywiście nieproporcjonalny.

       Postępowanie przed sądem krajowym i pytania prejudycjalne
      10      Skarżący w postępowaniu przed sądem krajowym drogą korespondencyjną i bez pośrednika w miejscu swego zamieszkania w Szwecji
         złożyli zamówienie na skrzynki z winem wyprodukowanym w Hiszpanii.

      11      Skrzynki te, wprowadzone do Szwecji bez zgłoszenia celnego, zostały zajęte jako stanowiące przedmiot nielegalnego przywozu
         w świetle przepisów ustawy alkoholowej.

      12      Wyrokiem z dnia 3 stycznia 2002 r. Göteborgs tingsrätt (sąd pierwszej instancji w Göteborgu) potwierdził ważność zajęcia towarów.
         Hovrätten för Västra Sverige (sąd apelacyjny dla zachodniej Szwecji) oddalił skierowaną przeciwko temu wyrokowi apelację skarżących
         w postępowaniu przed sądem krajowym.

      13      Skarżący w postępowaniu przed sądem krajowym odwołali się zatem do Högsta domstolen (sądu najwyższego). Sąd ten uznał, że
         jego rozstrzygnięcie zależy od zgodności ustawodawstwa szwedzkiego z traktatem WE, ponieważ spór dotyczy ogólnego zakazu obejmującego
         bezpośredni przywóz niedokonywany osobiście przez osoby zamieszkałe w Szwecji napojów alkoholowych na terytorium szwedzkie.

      14      W tych okolicznościach Högsta domstolen postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami
         prejudycjalnymi:

      „1)      Czy zakaz [bezpośredniego] przywozu [na zamówienie jednostek] może zostać uznany za element działania monopolu sprzedaży detalicznej,
         w związku z czym jest dopuszczony przez art. 28 WE i ma być rozpatrywany wyłącznie na gruncie art. 31 WE?

      2)      W przypadku udzielenia odpowiedzi twierdzącej na pytanie pierwsze, czy wspomniany zakaz […] jest zgodny z warunkami przewidzianymi
         w art. 31 WE, dotyczącymi monopoli państwowych o charakterze handlowym?

      3)      W przypadku udzielenia odpowiedzi przeczącej na pytanie pierwsze, czy art. 28 WE powinien być interpretowany w ten sposób,
         że co do zasady sprzeciwia się [rzeczonemu zakazowi] pomimo ciążącego na Systembolaget obowiązku nabywania na zamówienie napojów
         alkoholowych, których nie ma na stanie?

      4)      W przypadku udzielenia odpowiedzi twierdzącej na pytanie trzecie, czy taki zakaz […] może zostać uznany za uzasadniony i proporcjonalny
         w celu ochrony zdrowia i życia ludzi?”.

       W przedmiocie pytań prejudycjalnych
       W przedmiocie pytania pierwszego
      15      W pytaniu pierwszym sąd krajowy dąży zasadniczo do ustalenia czy, w celu weryfikacji zgodności z prawem wspólnotowym przepis
         krajowy zabraniający jednostkom przywozu napojów alkoholowych, taki jak przepis zawarty w art. 2 akapit pierwszy działu czwartego
         ustawy alkoholowej, powinien zostać zbadany w świetle art. 31 WE dotyczącego monopoli państwowych o charakterze handlowym,
         czy w świetle art. 28 WE, przewidującego zakaz wszelkich ograniczeń ilościowych w przywozie i środków o skutku równoważnym.

      16      Jest bezsporne, że środek krajowy rozpatrywany w postępowaniu przed sądem krajowym stanowi jeden z przepisów ustawy alkoholowej,
         w której ustanowiono również monopol o charakterze handlowym, przyznając mu wyłączne prawo sprzedaży detalicznej napojów alkoholowych
         w Szwecji. Monopol ten powierzono Systembolaget.

      17      Zgodnie z orzecznictwem Trybunału zasady dotyczące istnienia i funkcjonowania rzeczonego monopolu państwowego należy badać
         w świetle postanowień art. 31 WE, mających w szczególności zastosowanie do wykonywania przez monopol o charakterze handlowym
         jego wyłącznych praw (zob. wyroki z dnia 17 lutego 1976 r. w sprawie 91/75 Miritz, Rec. str. 217, pkt 5; z dnia 20 lutego
         1979 r. w sprawie 120/78 Rewe‑Zentral, zwanej „Cassis de Dijon”, Rec. str. 649, pkt 7; z dnia 13 marca 1979 r. w sprawie 91/78
         Hansen, Rec. str. 935, pkt 9 i 10; z dnia 14 grudnia 1995 r. w sprawie C‑387/93 Banchero,Rec. str. I‑4663, pkt 29; z dnia 23 października 1997 r. w sprawie C‑189/95 Franzén,Rec. str. I‑5909, pkt 35).

      18      Natomiast wpływ na wymianę wewnątrzwspólnotową innych przepisów ustawodawstwa krajowego, które można oddzielić od funkcjonowania
         monopolu, mimo że oddziałują one na ten monopol, musi zostać poddany ocenie w świetle art. 28 WE (zob. ww. wyrok w sprawie
         Franzén, pkt 36).

      19      Należy zatem sprawdzić, czy rozpatrywany w postępowaniu przed sądem krajowym środek ustanawiający zakaz jest normą dotyczącą
         istnienia lub funkcjonowania monopolu.

      20      Na wstępie należy przypomnieć, że szczególna funkcja przypisana monopolowi na mocy ustawy alkoholowej polega na zastrzeżeniu
         wyłączności sprzedaży detalicznej napojów alkoholowych konsumentom w Szwecji, z wyłączeniem sektora gastronomicznego. Jest
         bezsporne, że wyłączność ta nie rozciąga się na przywóz tych napojów.

      21      Chociaż rozpatrywany w postępowaniu przed sądem krajowym środek, reglamentując przywóz napojów alkoholowych na terytorium
         Królestwa Szwecji, wpływa na swobodny przepływ towarów w ramach Wspólnoty Europejskiej, nie reguluje on, jako taki, wykonywania
         przez ten monopol wyłącznego prawa do sprzedaży detalicznej napojów alkoholowych na terytorium szwedzkim.

      22      Środek ten, który nie dotyczy zatem wykonywania przez ten monopol jego szczególnej funkcji, nie może być wobec tego uważany
         za środek odnoszący się do istnienia tego monopolu.

      23      Następnie z dowodów przedstawionych Trybunałowi wynika, że na podstawie art. 5 działu piątego ustawy alkoholowej Systembolaget
         jest zasadniczo zobowiązana dokonywać − na zamówienie i na koszt konsumenta − przywozu wszelkich napojów alkoholowych. Zatem
         zakaz przywozu napojów alkoholowych przez jednostki, wynikający z art. 2 akapit pierwszy działu czwartego ustawy alkoholowej,
         powoduje kierowanie do monopolu konsumentów pragnących nabyć takie napoje i może z tego względu wpływać na funkcjonowanie
         rzeczonego monopolu.

      24      Jednakże taki środek ustanawiający zakaz nie reguluje w istocie funkcjonowania monopolu, gdyż nie dotyczy on sposobów sprzedaży
         detalicznej napojów alkoholowych na terytorium szwedzkim. W szczególności jego celem nie jest regulowanie ani systemu selekcji
         produktów przez monopol, ani sieci sprzedaży, ani organizacji wprowadzania do obrotu, ani reklamy produktów rozprowadzanych
         przez rzeczony monopol.

      25      Ponadto środek ten wynika z przepisów ustawy alkoholowej zawartych w jej dziale czwartym, który poświęcony jest handlowi hurtowemu.
         Trybunał uznał już wcześniej, że zasady tego działu, zastrzegające przywóz napojów alkoholowych posiadaczom pozwolenia na
         prowadzenia działalności w zakresie handlu hurtowego, nie należą do środków regulujących funkcjonowanie monopolu (zob. podobnie
         ww. wyrok w sprawie Franzén, pkt 34, 67 i 70).

      26      W tych okolicznościach zakaz taki nie może zostać uznany za normę dotyczącą istnienia lub funkcjonowania monopolu. Dla potrzeb
         kontroli zgodności takiego środka z prawem wspólnotowym, a w szczególności z przepisami traktatu dotyczącymi swobodnego przepływu
         towarów, art. 31 WE nie ma zatem znaczenia.

      27      W konsekwencji na pytanie pierwsze należy odpowiedzieć w ten sposób, że przepis krajowy zabraniający jednostkom dokonywania
         przywozu napojów alkoholowych, taki jak przepis zawarty w art. 2 akapit pierwszy działu czwartego ustawy alkoholowej, powinien
         być oceniany w świetle art. 28 WE, a nie w świetle art. 31 WE.

       W przedmiocie pytania drugiego
      28      Pytanie drugie zostało przedłożone wyłącznie w sytuacji, gdyby Trybunał stwierdził, że zakaz rozpatrywany w postępowaniu przed
         sądem krajowym powinien być oceniany w świetle art. 31 WE.

      29      Uwzględniając odpowiedź na pytanie pierwsze, udzielenie odpowiedzi na pytanie drugie nie jest konieczne.

       W przedmiocie pytania trzeciego
      30      W pytaniu trzecim sąd krajowy dąży zasadniczo do ustalenia, czy środek zabraniający jednostkom przywozu napojów alkoholowych
         − taki jak ten, który wynika z ustawy alkoholowej − stanowi ograniczenie ilościowe w przywozie w rozumieniu art. 28 WE, pomimo
         tego iż ustawa ta zobowiązuje właściciela monopolu w zakresie sprzedaży detalicznej do dostarczenia, a zatem w odpowiednim
         przypadku do przywozu na zamówienie omawianych napojów.

      31      W tym względzie należy przypomnieć, że swobodny przepływ towarów stanowi podstawową zasadę traktatu, która znajduje wyraz
         w ujętym w art. 28 WE zakazie ograniczeń ilościowych w przywozie między państwami członkowskimi oraz wszelkich środków o skutku
         równoważnym (wyrok z dnia 10 stycznia 2006 r. w sprawie C‑147/04 De Groot en Slot Allium i Bejo Zaden,Rec. str. I‑245, pkt 70).

      32      Zakaz środków o skutku równoważnym do ograniczeń ilościowych, o których mowa w art. 28 WE, dotyczy wszelkich przepisów państw
         członkowskich mogących bezpośrednio lub pośrednio, rzeczywiście lub potencjalnie utrudniać handel wewnątrzwspólnotowy (zob.
         w szczególności wyroki z dnia 11 lipca 1974 r. w sprawie 8/74 Dassonville, Rec. str. 837, pkt 5; z dnia 23 września 2003 r.
         w sprawie C‑192/01 Komisja przeciwko Danii, Rec. str. I‑9693, pkt 39; z dnia 2 grudnia 2004 r. w sprawie C‑41/02 Komisja przeciwko
         Niderlandom, Rec. str. I‑11375, pkt 39 oraz ww. wyrok w sprawie De Groot en Slot Allium i Bejo Zaden, pkt 71).

      33      W niniejszej sprawie należy na wstępie stwierdzić, że same przepisy art. 5 działu piątego ustawy alkoholowej, w brzmieniu
         obowiązującym w okresie, w którym wystąpiły okoliczności faktyczne sporu rozpatrywanego przed sądem krajowym, przewidywały
         możliwość odmowy przyjęcia przez Systembolaget zamówienia konsumenta obejmującego dostarczenie, a zatem w odpowiednim przypadku
         przywóz napojów nieznajdujących się w asortymencie oferowanym przez monopol. W tych okolicznościach zakaz bezpośredniego i niedokonywanego
         osobiście przywozu przez jednostki takich napojów do Szwecji, któremu nie towarzyszy mający zastosowanie we wszystkich przypadkach
         obowiązek monopolu dokonania przywozu, gdy zainteresowani złożą zamówienie w tym zakresie, stanowi ograniczenie ilościowe
         w przywozie.

      34      Niezależnie od możliwości odmowy, o której mowa w poprzednim punkcie, nie ulega wątpliwości, że gdy konsumenci chcą skorzystać
         z usług Systembolaget w celu zaopatrzenia się w importowane napoje alkoholowe, zainteresowani spotykają się z różnymi niedogodnościami,
         które nie wystąpiłyby, gdyby sami dokonali przywozu.

      35      W szczególności z informacji dostarczonych w toku procedury pisemnej i przedstawionych na rozprawie wynika, że zainteresowani
         konsumenci muszą wypełnić formularz zamówienia w magazynie monopolu, powrócić w celu podpisania tego zamówienia, gdy oferta
         dostawcy została zaakceptowana, a następnie odebrać produkty po ich przywozie. Zamówienie takie jest ponadto akceptowane wyłącznie,
         jeśli spełnia wymóg minimalnej liczby butelek, które mają zostać przywiezione. Konsument nie ma wpływu na warunki transportu
         ani na sposób opakowania zamówionych napojów, nie może też wybrać rodzaju butelek, które chciałby zamówić. Okazuje się również,
         że w przypadku każdego przywozu cena żądana od kupującego obejmuje, poza kosztem napojów zafakturowanym przez dostawcę, zwrot
         kosztów administracyjnych i kosztów transportu poniesionych przez Systembolaget, jak również 17% marży, której kupujący nie
         musiałby zasadniczo ponieść, gdyby sam dokonał bezpośredniego przywozu tych produktów.

      36      W konsekwencji na pytanie trzecie należy odpowiedzieć, że środek zabraniający jednostkom dokonywania przywozu napojów alkoholowych,
         taki jak ten, który wynika z art. 2 akapit pierwszy działu czwartego ustawy alkoholowej, stanowi ograniczenie ilościowe w przywozie
         w rozumieniu art. 28 WE, nawet jeżeli ustawa ta zobowiązuje właściciela monopolu w zakresie sprzedaży detalicznej do dostarczenia,
         a zatem w odpowiednich przypadkach przywozu rzeczonych napojów na zamówienie.

       W przedmiocie pytania czwartego
      37      W pytaniu czwartym sąd krajowy dąży zasadniczo do ustalenia, czy środek zabraniający jednostkom dokonywania przywozu napojów
         alkoholowych − taki jak ten, który wynika z art. 2 akapit pierwszy czwartego działu ustawy alkoholowej − może zostać uznany
         za uzasadniony, na podstawie art. 30 WE, względami ochrony zdrowia i życia ludzi.

      38      Jest prawdą, że środki stanowiące ograniczenia ilościowe w przywozie w rozumieniu art. 28 WE mogą być uzasadnione w szczególności,
         jak stanowi art. 30 WE, względami ochrony zdrowia i życia ludzi (zob. ww. wyrok w sprawie Franzén, pkt 75).

      39      W świetle utrwalonego orzecznictwa zdrowie i życie ludzi mają pierwszorzędne znaczenie pośród dóbr i interesów chronionych
         przez art. 30 WE i do państw członkowskich należy decyzja − w granicach wyznaczonych traktatem − na jakim poziomie zamierzają
         zapewnić ich ochronę (zob. wyrok z dnia 11 grudnia 2003 r. w sprawie C‑322/01 Deutscher Apothekerverband,Rec. str. I‑14887, pkt 103 i powołane tam orzecznictwo).

      40      Trybunał stwierdził wcześniej, że przepisy, które mają na celu ukierunkowanie spożycia alkoholu w taki sposób, by zapobiegać
         wywoływanym przez substancje alkoholowe szkodliwym skutkom dla zdrowia ludzi i dla społeczeństwa, i przez to zmierzają do
         zwalczania nadużywania alkoholu, są podyktowane względami zdrowia i porządku publicznego, o których mowa w art. 30 WE (zob.
         wyrok z dnia 28 września 2006 r. w sprawie C‑434/04 Ahokainen i Leppik, Zb.Orz. str. I‑9171, pkt 28).

      41      W świetle wymogów art. 30 WE jest jednakże konieczne, by rozpatrywane środki nie stanowiły środka arbitralnej dyskryminacji
         ani ukrytych ograniczeń w handlu między państwami członkowskimi.

      42      W tym zakresie należy stwierdzić, że żaden z dowodów przedstawionych Trybunałowi nie pozwala na ustalenie, że doszło do nadużycia
         względów zdrowia publicznego powołanych przez władze szwedzkie w pkt 44 i 48 niniejszego wyroku i wykorzystania ich w sposób
         prowadzący do dyskryminacji towarów pochodzących z innych państw członkowskich lub pośredniej ochrony pewnych produktów krajowych
         (wyrok z dnia 8 marca 2001 r. w sprawie C‑405/98 Gourmet International Products, Rec. str. I‑1795, pkt 32 i powołane tam orzecznictwo).

      43      Ponadto przepisy krajowe lub praktyka krajowa, które mogą ograniczać lub ograniczają przywóz, są zgodne z traktatem wyłącznie
         w zakresie, w jakim są niezbędne dla skutecznej ochrony zdrowia i życia ludzi. Przepisy krajowe lub praktyka krajowa nie korzystają
         z odstępstwa przewidzianego w art. 30 WE, jeśli zdrowie i życie ludzi mogą być chronione w równie skuteczny sposób za pomocą
         środków w mniejszym stopniu ograniczających wymianę wspólnotową (zob. podobnie ww. wyrok w sprawie Deutscher Apothekerverband,
         pkt 104).

      44      W tym zakresie rząd szwedzki pragnie przede wszystkim uzasadnić rozpatrywany w postępowaniu przed sądem krajowym środek ustanawiający
         zakaz koniecznością ograniczenia w sposób ogólny spożycia alkoholu.

      45      Jednakże należy stwierdzić, że o ile zakaz bezpośredniego przywozu napojów alkoholowych przez jednostki wpływa na zmniejszenie
         źródeł oferty skierowanej do konsumentów i może, w pewnym zakresie, przyczynić się do zapobiegania szkodliwym skutkom rzeczonych
         napojów z uwagi na trudności w zaopatrywaniu, nie zmienia to faktu, że w świetle art. 5 działu piątego ustawy alkoholowej
         konsument może zawsze złożyć zamówienie do Systembolaget na dostarczenie mu tych napojów.

      46      Jest prawdą, że − jak wynika z pkt 33 niniejszego wyroku − w świetle art. 5 działu piątego ustawy alkoholowej w brzmieniu
         obowiązującym w okresie wystąpienia okoliczności faktycznych sporu rozpatrywanego przed sądem krajowym obowiązek dostarczenia
         na zamówienie napojów alkoholowych został powiązany z uprawnieniem Systembolaget do odmówienia realizacji takiego zamówienia.
         Jednakże przepis ten nie wskazuje powodów takiej odmowy. Z informacji dostępnych Trybunałowi nie wynika, by w praktyce Systembolaget
         odmówiła takich dostaw ze względu na pewien limit ilościowy zamawianego alkoholu czy choćby ze względu na taki limit dotyczący
         napojów alkoholowych wysokoprocentowych.

      47      W tych okolicznościach zakaz bezpośredniego przywozu napojów alkoholowych przez jednostki stanowi środek uprzywilejowania
         kanału dystrybucji tych produktów poprzez kierowanie do Systembolaget popytu na importowane napoje. Natomiast w świetle wskazywanego
         celu, to jest ogólnego ograniczenia spożycia alkoholu w trosce o ochronę zdrowia i życia ludzi, zakaz ten, wobec raczej znikomych
         jego skutków w tym zakresie, należy uznać za niezdatny do realizacji tego celu.

      48      Rząd szwedzki twierdzi następnie, że środek ustanawiający zakaz, rozpatrywany w postępowaniu przed sądem krajowym, poprzez
         kierowanie popytu do Systembolaget realizuje cel, jakim jest ochrona młodzieży przed negatywnymi skutkami spożycia alkoholu,
         gdyż Systembolaget, będąc zobowiązana do sprawdzania wieku osób składających zamówienia, może dostarczać napoje alkoholowe
         wyłącznie osobom, które ukończyły 20. rok życia. Artykuł 2 akapit pierwszy działu czwartego ustawy alkoholowej zakazuje również,
         by osoby takie, w przeciwieństwie do osób starszych, mogły dokonywać przywozu alkoholu do Szwecji jako podróżni.

      49      Nie można zaprzeczyć, że jeśli rozpatrywany w postępowaniu przed sądem krajowym zakaz okaże się środkiem pozwalającym skutecznie
         powstrzymać młodzież przed nabywaniem napojów alkoholowych, a zatem zmniejszyć ryzyko, że stanie się ona konsumentem tych
         napojów, zakaz ten należy uznać za uzasadniony w świetle celu, jakim jest ochrona zdrowia publicznego, wskazanego w art. 30 WE.

      50      Jednakże ponieważ zakaz ten, który wynika z rozpatrywanych w postępowaniu głównym przepisów krajowych, stanowi odstępstwo
         od zasady swobodnego przepływu towarów, do władz krajowych należy wykazanie, że przepisy te czynią zadość zasadzie proporcjonalności,
         to znaczy, że są niezbędne do osiągnięcia powoływanego celu oraz że cel ten nie może być osiągnięty za pomocą zakazów i ograniczeń
         o mniejszym zakresie lub wywierających mniejszy wpływ na handel wewnątrzwspólnotowy (zob. podobnie wyrok z dnia 14 lipca 1994 r.
         w sprawie C‑17/93 Van der Veldt, Rec. str. I‑3537, pkt 15; ww. wyrok w sprawie Franzén, pkt 75 i 76 oraz ww. wyrok w sprawie
         Ahokainen i Leppik, pkt 31).

      51      Rozpatrywany w postępowaniu przed sądem krajowym zakaz przywozu ma zastosowanie do wszystkich osób, niezależnie od wieku.
         Wykracza zatem w sposób oczywisty poza to, co niezbędne w świetle wyznaczonego celu polegającego na ochronie młodzieży przed
         negatywnymi skutkami spożycia alkoholu.

      52      Co się tyczy potrzeby kontroli wieku, należy stwierdzić, że zastrzegając w konsekwencji rozpatrywanego w postępowaniu przed
         sądem krajowym zakazu sprzedaż importowanych napojów alkoholowych na rzecz sklepów Systembolaget, ustawodawstwo krajowe zmierza
         do poddania dystrybucji tych napojów scentralizowanemu i spójnemu mechanizmowi, który ma umożliwić agentom monopolu, zgodnie
         z wyznaczonym celem, zapewnienie w konsekwentny sposób, że produkty zostaną wydane wyłącznie osobom, które mają więcej niż
         20 lat.

      53      Uwzględniając powyższe, z informacji przedstawionych Trybunałowi wynika, że o ile Systembolaget stosuje zasadniczo takie sposoby
         dystrybucji produktów i kontroli wieku kupujących, istnieją inne mechanizmy dystrybucji napojów alkoholowych powierzające
         odpowiedzialność za przeprowadzenie tej kontroli osobom trzecim. W szczególności nie ulega wątpliwości, że Systembolaget dopuszcza,
         aby kontrola wieku została dokonana przez licznych agentów w momencie dostawy napojów alkoholowych poza pomieszczeniami monopolu,
         na przykład w sklepach spożywczych lub na stacjach benzynowych. Ponadto samo istnienie takiej kontroli nie zostało w sposób
         oczywisty wykazane i nie podlega weryfikacji w przypadkach, gdy napoje alkoholowe są dostarczane przez Systembolaget w szczególności,
         jak wskazuje rząd szwedzki, „drogą pocztową lub za pomocą wszelkich innych odpowiednich środków komunikacji na dworcu lub
         najbliższym przystanku autobusowym”.

      54      W tym kontekście pełna skuteczność we wszystkich okolicznościach kontroli wieku osób, którym wydawane są rzeczone napoje,
         nie wydaje się w pełni zapewniona, a cel wyznaczony przez obowiązujący system jest zatem realizowany w sposób niedoskonały.

      55      Pozostaje jeszcze pytanie, czy dla realizacji celu, jakim jest ochrona zdrowia młodzieży na co najmniej równie skutecznym
         poziomie, można by wskazać inne metody, które w mniejszym stopniu naruszałyby zasadę swobodnego przepływu towarów i mogłyby
         zastąpić rozpatrywany przepis.

      56      W tym zakresie Komisja Wspólnot Europejskich twierdzi, nie wywołując w tej kwestii sprzeciwu, że kontrola wieku mogłaby być
         przeprowadzana za pomocą oświadczenia, w którym odbiorca przywożonych napojów potwierdzałby, na formularzu towarzyszącym towarom
         w chwili ich przywozu, że ma więcej niż 20 lat. Jedyne informacje, którymi dysponuje Trybunał, nie pozwalają stwierdzić, że
         taki mechanizm, zaopatrzony w odpowiednie sankcje karne w razie jego niezachowania, musiałby być mniej skuteczny od mechanizmu
         wprowadzonego przez Systembolaget.

      57      Nie wykazano zatem, że rozpatrywany w postępowaniu przed sądem krajowym zakaz jest proporcjonalny dla realizacji celu, jakim
         jest ochrona młodzieży przed negatywnymi skutkami spożycia alkoholu.

      58      W tych okolicznościach na pytanie czwarte należy odpowiedzieć, że środek zabraniający jednostkom przywozu napojów alkoholowych,
         taki jak ten, który wynika z art. 2 akapit pierwszy działu czwartego ustawy alkoholowej:

      –        jako niezdatny do realizacji celu, jakim jest ogólne ograniczenie spożycia alkoholu, oraz
      –        jako nieproporcjonalny dla realizacji celu, jakim jest ochrona młodzieży przed negatywnymi skutkami tego spożycia,
      nie może zostać uznany za uzasadniony, na podstawie art. 30 WE, względami ochrony zdrowia i życia ludzi.
       W przedmiocie kosztów
      59      Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej
         przed tym sądem, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi,
         inne niż poniesione przez strony postępowania przed sądem krajowym, nie podlegają zwrotowi.

      Z powyższych względów Trybunał orzeka, co następuje:
      1)      Przepis krajowy zabraniający jednostkom dokonywania przywozu napojów alkoholowych, taki jak przepis zawarty w art. 2 akapit
            pierwszy działu czwartego ustawy z dnia 16 grudnia 1994 r. w sprawie napojów alkoholowych, powinien być oceniany w świetle
            art. 28 WE, a nie w świetle art. 31 WE.
      2)      Środek zabraniający jednostkom dokonywania przywozu napojów alkoholowych, taki jak ten, który wynika z art. 2 akapit pierwszy
            działu czwartego ustawy w sprawie napojów alkoholowych, stanowi ograniczenie ilościowe w przywozie w rozumieniu art. 28 WE,
            nawet jeżeli ustawa ta zobowiązuje właściciela monopolu w zakresie sprzedaży detalicznej do dostarczenia, a zatem w odpowiednich
            przypadkach przywozu rzeczonych napojów na zamówienie.
      3)      Środek zabraniający jednostkom dokonywania przywozu napojów alkoholowych, taki jak ten, który wynika z art. 2 akapit pierwszy
            działu czwartego ustawy w sprawie napojów alkoholowych:
      –        jako niezdatny do realizacji celu, jakim jest ogólne ograniczenie spożycia alkoholu, oraz
      –        jako nieproporcjonalny dla realizacji celu, jakim jest ochrona młodzieży przed negatywnymi skutkami tego spożycia,
      nie może zostać uznany za uzasadniony, na podstawie art. 30 WE, względami ochrony zdrowia i życia ludzi.
      Podpisy
      * Język postępowania: szwedzki.


Wyrok Sądu pierwszej instancji (trzecia izba) z dnia 17 lutego 1998 r. # E przeciwko Komitetowi Ekonomiczno-Społecznemu. # Urzędnicy. # Sprawa T-183/96.


Wyrok Sądu pierwszej instancji (trzecia izba w składzie powiększonym) z dnia 16 września 1998 r. # International Express Carriers Conference (IECC) przeciwko Komisji Wspólnot Europejskich. # Konkurencja - Skarga na bezczynność - Umorzenie postępowania. # Sprawa T-28/95.


Wyrok Trybunału (pierwsza izba) z dnia 11 lipca 1968 r. # August Josef Van Eick przeciwko Komisji Wspólnot Europejskich. # Sprawa 35-67.