title: Wyrok Trybunału (trzecia izba) z dnia 26 maja 2011 r.#Komisja Europejska przeciwko Królestwu Hiszpanii.#Uchybienie zobowiązaniom państwa członkowskiego - Dyrektywy 93/37/EWG i 2004/18/WE - Procedury udzielania zamówień publicznych na roboty budowlane - Przepisy w zakresie zagospodarowania przestrzennego autonomicznej wspólnoty Walencji.#Sprawa C-306/08.

text:
      Sprawa C‑306/08
      Komisja Europejska
      przeciwko
      Królestwu Hiszpanii
      Uchybienie zobowiązaniom państwa członkowskiego – Dyrektywy 93/37/EWG i 2004/18/WE – Procedury udzielania zamówień publicznych na roboty budowlane – Przepisy w zakresie zagospodarowania przestrzennego autonomicznej wspólnoty Walencji
      Streszczenie wyroku
      1.        Zbliżanie ustawodawstw – Procedury udzielania zamówień publicznych na roboty budowlane, dostawy i usługi – Dyrektywy 93/37,
            2004/18 – Zamówienia publiczne na roboty budowlane – Pojęcie – Zamówienia mieszane – Właściwe przepisy
      (dyrektywy: Parlamentu Europejskiego i Rady 2004/18, art. 1 ust. 2 lit. b); Rady 93/37, art. 1 lit. a))
      2.        Skarga o stwierdzenie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego – Dowód na istnienie uchybienia – Ciężar dowodu spoczywający
            na Komisji – Domniemania – Niedopuszczalność
      (art. 226 WE; dyrektywy: Parlamentu Europejskiego i Rady 2004/18, art. 1 ust. 2 lit. b); Rady 93/37, art. 1 lit. c))
      1.        Pojęcie zamówień publicznych na roboty budowlane w rozumieniu art. 1 lit. a) dyrektywy 93/37 dotyczącej koordynacji procedur
         udzielania zamówień publicznych na roboty budowlane i art. 1 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2004/18 w sprawie koordynacji procedur
         udzielania zamówień publicznych na roboty budowlane, dostawy i usługi dotyczy umów o charakterze odpłatnym, zawieranych na
         piśmie między jednym lub kilkoma przedsiębiorcami a jedną lub kilkoma instytucjami zamawiającymi, których przedmiotem jest
         albo wykonanie, albo zarówno wykonanie, jak i zaprojektowanie robót budowlanych, związanych z jedną z działalności określonych
         w załączniku II do dyrektywy 93/37 i załączniku I do dyrektywy 2004/18 lub obiektu budowlanego, określonego w art. 1 lit. c)
         dyrektywy 93/37 i w art. 1 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2004/18, albo wykonanie, za pomocą jakichkolwiek środków, obiektu budowlanego
         odpowiadającego wymogom określonym przez instytucję zamawiającą. Zamówienie uważane jest za zamówienie publiczne na roboty
         budowlane jedynie wówczas, gdy jego przedmiot odpowiada owej definicji. Roboty o charakterze dodatkowym nie stanowią przedmiotu
         umowy i nie mogą uzasadniać zakwalifikowania jej jako zamówienia na roboty budowlane.

      W przypadku gdy umowa zawiera zarówno elementy stanowiące zamówienie publiczne na roboty budowlane, jak i elementy stanowiące
         inny rodzaj zamówienia publicznego, to główny przedmiot umowy jest decydujący dla ustalenia, który zbiór zasad prawa Unii
         z dziedziny zamówień publicznych należy co do zasady zastosować. Ustalenie to należy przeprowadzić w świetle zasadniczych
         zobowiązań, przeważających w tych zamówieniach, a jako takie cechujących to zamówienie, przeciwstawiając je zobowiązaniom,
         które mają jedynie dodatkowy lub uzupełniający charakter, a wymaga ich sam przedmiot zamówienia.

      (por. pkt 88-91)
      2.        W ramach postępowania w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego na mocy art. 226 WE ciężar dowiedzenia zarzucanego
         uchybienia spoczywa na Komisji. Powinna ona przedstawić Trybunałowi dowody niezbędne do ustalenia istnienia tego uchybienia,
         nie mogąc przy tym opierać się na jakimkolwiek domniemaniu.

      Gdy skarga dotyczy zakwalifikowania jak zamówienie publiczne robót w rozumieniu dyrektywy 93/37 dotyczącej koordynacji procedur
         udzielania zamówień publicznych na roboty budowlane, lub dyrektywy 2004/18, w sprawie koordynacji procedur udzielania zamówień
         publicznych na roboty budowlane, dostawy i usługi, umów zawartych pomiędzy władzami lokalnymi a deweloperem, a Komisja ogranicza
         się do podniesienia argumentu, według którego owe umowy należy zakwalifikować jako zamówienie publiczne na roboty budowlane
         na tej podstawie, że głównym przedmiotem takich umów w rozumieniu art. 1 lit. c) dyrektywy 93/37 i art. 1 ust. 2 lit. b) dyrektywy
         2004/18 jest obiekt budowlany dotyczący zagospodarowania, bez udowodnienia tego, wstępny warunek stwierdzenia takiego uchybienia
         nie jest spełniony i skargę należy oddalić.

      (por. pkt 92, 94, 98, 99)
WYROK TRYBUNAŁU (trzecia izba)
      z dnia 26 maja 2011 r.(*)

      Uchybienie zobowiązaniom państwa członkowskiego – Dyrektywy 93/37/EWG i 2004/18/WE – Procedury udzielania zamówień publicznych na roboty budowlane – Przepisy w zakresie zagospodarowania przestrzennego autonomicznej wspólnoty Walencji
      W sprawie C‑306/08
      mającej za przedmiot skargę o stwierdzenie, na podstawie art. 226 WE, uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego, wniesioną
         w dniu 9 lipca 2008 r.,

      Komisja Europejska, reprezentowana przez A. Alcover San Pedro, D. Kukoveca oraz M. Konstantinidisa, działających w charakterze pełnomocników,

      strona skarżąca,
      przeciwko
      Królestwu Hiszpanii, reprezentowanemu przez M. Muñoza Péreza, działającego w charakterze pełnomocnika,

      strona pozwana,
      TRYBUNAŁ (trzecia izba),
      w składzie: K. Lenaerts, prezes izby, D. Šváby (sprawozdawca), R. Silva de Lapuerta, E. Juhász i T. von Danwitz, sędziowie,
      rzecznik generalny: N. Jääskinen,
      sekretarz: R. Şereş, administrator,
      uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 6 maja 2010 r.,
      po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 16 września 2010 r.,
      wydaje następujący
      Wyrok
      1        Poprzez swoją skargę Komisja Europejska zmierza do stwierdzenia, że poprzez przyznanie, iż udzielając „programów zintegrowanego
         działania” (zwanych dalej „IAP”) na podstawie, kolejno, Ley 6/1994, de 15 de noviembre, Reguladora de la Actividad Urbanística
         de la Comunidad Valenciana (ustawy 6/1994 z dnia 15 listopada 1994 r. w sprawie działalności w zakresie planowania przestrzennego
         w autonomicznej wspólnocie Walencji, zwanej dalej „LRAU”), a następnie Ley 16/2005 de 30 de diciembre, Urbanística Valenciana
         (ustawy 16/2005 z dnia 30 grudnia 2005 r. w sprawie planowania przestrzennego w autonomicznej wspólnocie Walencji, zwanej
         dalej „LUV”), Królestwo Hiszpanii uchybiło zobowiązaniom, jakie na nim ciążą, odpowiednio, na podstawie dyrektywy Rady 93/37/EWG
         z dnia 14 czerwca 1993 r. dotyczącej koordynacji procedur udzielania zamówień publicznych na roboty budowlane (Dz.U. L 199,
         s. 54), zmienionej dyrektywą Komisji 2001/78/WE z dnia 13 września 2001 r. (Dz.U. L 285, s. 1) (zwanej dalej „dyrektywą 93/37”)
         i dyrektywy 2004/18/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 31 marca 2004 r. w sprawie koordynacji procedur udzielania zamówień
         publicznych na roboty budowlane, dostawy i usługi (Dz.U. L 134, s. 114).

       Ramy prawne
       Uregulowania Unii
       Dyrektywa 92/50/EWG
      2        Motyw 16 dyrektywy Rady 92/50/EWG z dnia 18 czerwca 1992 r. odnoszącej się do koordynacji procedur udzielania zamówień publicznych
         na usługi (Dz.U. L 209, s. 1) stanowi:

      „zamówienia publiczne na usługi, szczególnie w dziedzinie zarządzania nieruchomościami, mogą niekiedy obejmować pewne roboty
         budowlane; z dyrektywy 71/305/EWG wynika, że, aby zamówienie stanowiło zamówienie publiczne na roboty budowlane, jego celem
         musi być wykonanie obiektu budowlanego; w zakresie, w jakim te roboty budowlane mają charakter dodatkowy i nie przesądzają
         o celu zamówienia, nie stanowią podstawy do kwalifikowania danego zamówienia jako zamówienia publicznego na roboty budowlane”.

      3        Artykuł 8 dyrektywy 92/50 stanowi:

      „Zamówień, których przedmiotem są usługi wymienione w załączniku I A, udziela się zgodnie z przepisami tytułów III–VI”.
      4        Załącznik I A do dyrektywy 92/50 w kategorii 12 wymienia w szczególności „usługi architektoniczne, inżynieryjne i zintegrowane
         usługi inżynieryjne, usługi urbanistyczne, architektury krajobrazu, związane z nimi usługi konsultacji naukowych i technicznych,
         usługi badań i analiz technicznych”.

       Dyrektywa 93/37
      5        Artykuł 1 dyrektywy 93/37 stanowi:

      „Do celów niniejszej dyrektywy:
      a)      »zamówieniami publicznymi na roboty budowlane« są umowy o charakterze odpłatnym, zawierane na piśmie między wykonawcą a instytucją
         zamawiającą, określoną w lit. b), których przedmiotem jest albo wykonanie, albo zarówno wykonanie, jak i zaprojektowanie robót
         budowlanych, związanych z jedną z działalności określonych w załączniku II lub obiektu budowlanego, określonego poniżej w lit. c),
         albo wykonanie, za pomocą jakichkolwiek środków, obiektu budowlanego odpowiadającego wymogom określonym przez instytucję zamawiającą;

      […]
      c)      »obiekt budowlany« oznacza wynik całości robót budowlanych w zakresie budownictwa lub inżynierii lądowej i wodnej, który może
         samoistnie spełniać funkcję gospodarczą lub techniczną;

      d)      »koncesja na roboty budowlane« jest zamówieniem, tego samego typu, jak to wskazane w lit. a) z wyjątkiem faktu, że wynagrodzeniem
         za roboty budowlane, które mają być wykonane, jest albo wyłącznie prawo do eksploatacji obiektu budowlanego, albo takie prawo
         wraz z płatnością;

      […]”.
      6        Artykuł 6 ust. 6 dyrektywy 93/37 zobowiązuje instytucje zamawiające do przestrzegania zasady niedyskryminacji.

      7        Artykuły 11 i 12 dyrektywy 93/37 określają wspólne reguły dotyczące ogłoszeń w tej dziedzinie i przewidują w szczególności
         publikację ogłoszeń o zamówieniu w całości w Dzienniku Urzędowym Wspólnot Europejskich, a także terminy dotyczące składania
         ofert oraz dokumentów zamówienia i dokumentów towarzyszących.

      8        Artykuły 24‑29 dyrektywy 93/37 określają mające zastosowanie kryteria wyboru jakościowego przedsiębiorców, w tym kryteria
         dotyczące oceny możliwości technicznych przedsiębiorców.

       Dyrektywa 2004/18
      9        Zgodnie z motywem 10 dyrektywy 2004/18:

      „Zamówienie uważane jest za zamówienie publiczne na roboty budowlane jedynie wówczas, gdy jego przedmiot obejmuje jednoznacznie
         wykonanie czynności wymienionych w załączniku I, nawet jeśli zamówienie obejmuje również świadczenie innych usług niezbędnych
         do wykonania tych czynności. Zamówienia publiczne na usługi, zwłaszcza w zakresie usług zarządzania mieniem, mogą, w pewnych
         okolicznościach, obejmować roboty budowlane. Jednakże, o ile roboty takie mają charakter dodatkowy w stosunku do głównego
         przedmiotu zamówienia oraz stanowią jego ewentualną konsekwencję lub uzupełnienie, fakt włączenia takich robót w zakres zamówienia
         nie uzasadnia zakwalifikowania zamówienia jako zamówienia na roboty budowlane”.

      10      Artykuł 1 dyrektywy 2004/18 stanowi:

      „1.      Do celów niniejszej dyrektywy zastosowanie mają definicje określone w ust. 2–15 poniżej.
      2.      a) »Zamówienia publiczne« oznaczają umowy o charakterze odpłatnym zawierane na piśmie pomiędzy jedną lub więcej instytucjami
         zamawiającymi a jednym lub więcej wykonawcami, których przedmiotem jest wykonanie robót budowlanych, dostawa produktów lub
         świadczenie usług w rozumieniu niniejszej dyrektywy.

               b)     »Zamówienia publiczne na roboty budowlane« oznaczają zamówienia publiczne, których przedmiotem jest albo wykonanie, albo zarówno
         zaprojektowanie, jak i wykonanie robót budowlanych, związanych z jedną z działalności określonych w załączniku I, lub obiektu
         budowlanego albo realizacja, za pomocą dowolnych środków, obiektu budowlanego odpowiadającego wymogom określonym przez instytucję
         zamawiającą. »Obiekt budowlany« oznacza wynik całości robót budowlanych w zakresie budownictwa lub inżynierii lądowej i wodnej,
         który może samoistnie spełniać funkcję gospodarczą lub techniczną.

      […]
               d)     »Zamówienia publiczne na usługi« oznaczają zamówienia publiczne, inne niż zamówienia na roboty budowlane lub dostawy, których
         przedmiotem jest świadczenie usług, o których mowa w załączniku II.

      […]
      3.      »Koncesja na roboty budowlane« oznacza umowę tego samego rodzaju jak zamówienie publiczne na roboty budowlane, z wyjątkiem
         faktu, że wynagrodzenie za roboty budowlane, które mają być wykonane, stanowi albo wyłącznie prawo do eksploatacji obiektu
         budowlanego, albo takie prawo wraz z płatnością.

      4.      »Koncesja na usługi« oznacza umowę tego samego rodzaju jak zamówienie publiczne na usługi z wyjątkiem faktu, że wynagrodzenie
         za świadczenie usług stanowi albo wyłącznie prawo do korzystania z takiej usługi, albo takie prawo wraz z płatnością.

      […]”.
      11      Artykuł 2 dyrektywy 2004/18 zobowiązuje instytucje zamawiające do przestrzegania zasad niedyskryminacji, równego traktowania
         i przejrzystości.

      12      Artykuł 6 dyrektywy 2004/18 ustanawia zakaz ujawniania informacji oznaczonych jako poufne przez wykonawców, którzy je przekazali.

      13      Artykuł 17 dyrektywy 2004/18 stanowi, że „bez uszczerbku dla zastosowania art. 3, niniejsza dyrektywa nie ma zastosowania
         do koncesji na usługi określonych w art. 1 ust. 4”.

      14      Artykuł 24 dyrektywy 2004/18 przewiduje zasady mające zastosowanie do przedstawiania ofert wariantowych przez oferentów, w przypadku
         gdy kryterium udzielenia zamówienia jest oferta najkorzystniejsza ekonomicznie.

      15      Artykuł 53 dyrektywy 2004/18 określa kryteria udzielenia zamówienia i zobowiązuje instytucję zamawiającą do określenia, w przypadku
         gdy zamówienia udziela się na podstawie oferty najkorzystniejszej ekonomicznie, wagi przypisanej każdemu z wybranych kryteriów
         w celu ustalenia oferty najkorzystniejszej ekonomicznie.

      16      Załącznik II A do dyrektywy 2004/18 w kategorii 12 wymienia „usługi architektoniczne, inżynieryjne i zintegrowane usługi inżynieryjne;
         usługi urbanistyczne, architektury krajobrazu, związane z nimi usługi konsultacji naukowych i technicznych; usługi badań i analiz
         technicznych”.

       Przepisy autonomicznej wspólnoty Walencji
       IAP
      17      LRAU i LUV przewidują dwa systemy realizacji miejskiego zagospodarowania przestrzennego, tj. odrębne działania w przypadku
         pojedynczych działek, które oznaczają ich zabudowę, oraz zintegrowane działania, które obejmują łączną zabudowę w przypadku
         dwóch lub więcej działek zgodnie z jednolitym programem przekształcającym owe działki w tereny budowlane (art. 6 ust. 2 i 3
         LRAU, a także art. 14 i 15 LUV).

      18      IAP jest instrumentem zagospodarowania, który reguluje realizację zintegrowanego działania [art. 12 G LRAU i art. 39 lit. a)
         LUV]. Jego celem jest ustalenie zakresu zintegrowanego działania i robót, które mają być wykonane, wyznaczenie mających zastosowanie
         terminów, ustalenie warunków technicznych i gospodarczych regulujących jego zarządzanie, regulacja przedsięwzięć i obowiązków
         podmiotu, któremu zlecono zagospodarowanie (zwanego dalej „deweloperem”) poprzez określenie jego stosunków z danymi właścicielami
         i z administracją oraz ustalenie gwarancji, które mają zapewnić przestrzeganie rzeczonych obowiązków oraz sankcji mających
         zastosowanie (art. 29 ust. 2 LRAU i art. 117 ust. 1 LUV).

      19      W szczególności IAP powinny przewidywać szczegółowe przepisy dla osiągnięcia następujących niezbędnych celów, tj. zagospodarowanie
         wszystkich terenów, scalanie i włączanie danych terenów do istniejących sieci infrastruktury, energii, transportu i usług
         publicznych; pozyskiwanie, na korzyść administracji i nieodpłatnie, terenów przeznaczonych na usługi publiczne, uzyskiwanie,
         na korzyść administracji i nieodpłatnie, mającego prawne zastosowanie prawa do zabudowy, przeznaczonego do publicznych zasobów
         gruntowych; zarządzenie przekształcaniem prawnym danych terenów i realizacja sprawiedliwego podziału kosztów i zysków między
         zainteresowanych (art. 30 LRAU i art. 124 LUV).

      20      Podczas gdy realizacja odrębnych działań może być publiczna lub prywatna, realizacja IAP jest zawsze publiczna, a administracja
         może decydować, czy zarządzanie nimi będzie bezpośrednie czy pośrednie (art. 7 ust. 1 i 2 LRAU, a także art. 117 ust. 4 LUV).
         Zarządzanie jest bezpośrednie, gdy wszystkie roboty i inwestycje są finansowane z funduszy publicznych i zarządzane przez
         administrację, jej organizacje, podmioty lub przedsiębiorstwa publiczne (art. 7 ust. 2 LRAU i art. 117 ust. 4 LUV) bez możliwości
         osiągnięcia zysków handlowych (art. 128 ust. 4 LUV). Natomiast w przypadku zarządzania pośredniego administracja deleguje
         status dewelopera na jednostkę, która jest lub nie jest właścicielem terenów, wybraną zgodnie z publiczną procedurą przetargową
         (art. 7 ust. 2 LRAU i art. 117 ust. 4 LUV).

       Zarządzenie pośrednie
      21      W ramach pośredniego zarządzania IAP deweloper jest pełnomocnikiem publicznym, któremu zlecono rozwój i wykonanie działań
         zagospodarowania przestrzennego wyznaczonych przez IAP, które w każdym wypadku obejmują redagowanie dokumentów technicznych
         sporządzonych w zarysach ogólnych, propozycję i zarządzanie odpowiednim projektem scalenia, a także zwrócenie się do przedsiębiorstwa
         budowlanego, któremu zlecono wykonanie projektu zagospodarowania, w przypadkach i na warunkach przewidzianych przez ustawę.
         Deweloper sfinansuje koszt inwestycji, robót instalacji i odszkodowań koniecznych do realizacji programu, który zostanie zagwarantowany
         w dostateczny sposób i według dostatecznych proporcji, a rzeczony koszt może być przeniesiony na własność powstających w ten
         sposób terenów do zabudowy albo poprzez odszkodowanie w zagospodarowanych terenach, albo przez zapłatę pieniężną przez właścicieli
         zagospodarowanych terenów wynikających ze zintegrowanego działania (art. 29 ust. 9 a LRAU, a także art. 119 i 162 ust. 1 LUV).
         Rzeczone koszty obejmują w szczególności koszty robót urbanizacyjnych oraz zysk handlowy dewelopera, który w ramach LUV jest
         ograniczony do 10% kosztów zagospodarowania (art. 67 ust. 1 LRAU i art. 168 LUV).

      22      Właściciele, których dotyczy zintegrowane działanie, mogą przy nim współpracować poprzez wniesienie swoich niezagospodarowanych
         terenów i otrzymanie w zamian zagospodarowanych działek. Mogą oni w szczególności albo proporcjonalnie uczestniczyć w kosztach
         zagospodarowania poprzez przeniesienie części swoich gruntów na dewelopera, albo uiścić w formie pieniężnej, jako zapłatę
         dla dewelopera, ich część kosztów zagospodarowania (art. 29 ust. 9 B LRAU i art. 162 ust. 2 LUV).

      23      Właściciele, którzy wyraźnie odmówią współpracy, mogą ubiegać się o wywłaszczenie na podstawie pierwotnej wartości danych
         terenów (art. 29 ust. 9 C LRAU i art. 162 ust. 3 LUV).

      24      Z urzędu lub na wniosek dewelopera, administracja wykonuje swoje prerogatywy publiczne takie jak wywłaszczenie lub przymusowe
         scalanie, jeżeli są one konieczne w celu realizacji IAP (art. 29 ust. 10, art. 66 i 68 LRAU, a także art. 162 ust. 3 i art. 169
         LUV).

       Procedura udzielenia i zatwierdzenia
      –       LRAU
      25      Zgodnie z art. 44 LRAU procedura może być wszczęta na wniosek jednostki samorządu terytorialnego lub osoby prywatnej, niezależnie
         czy jest ona właścicielem terenów podlegających zagospodarowaniu.

      26      Na mocy art. 45 ust. 1 LRAU każda jednostka może domagać się od administracji podania do publicznej wiadomości oferty technicznej
         IAP, która powinna obejmować kopię pozwolenia na budowę wydaną przez właściwą administrację lub jej wniosku dotyczącego minimalnych
         warunków połączenia i integracji propozycji zintegrowanego działania, a także wstępny projekt zagospodarowania z opisem robót
         w zakresie zagospodarowania, które mają być zrealizowane.

      27      Na podstawie art. 45 ust. 2 LRAU administracja może albo oddalić ten wniosek, albo w danym wypadku poddać go badaniu opinii
         publicznej, z uwagami lub alternatywami.

      28      Artykuł 46 LRAU stanowi, że publikacja propozycji IAP opracowana przez jednostkę lub, w wypadku inicjatywy publicznej, przez
         właściwą administrację, jest dokonywana w ogólnym dzienniku informacyjnym oraz w dzienniku urzędowym autonomicznej wspólnoty
         Walencji. Zgodnie z tym samym przepisem, podczas etapu informacji publicznej przyjmowane są uwagi lub oferty techniczne. Po
         zakończeniu etapu informacji publicznej oferenci mogą przedstawić oferty prawne i finansowe. Uwagi i oferty techniczne są
         przedstawiane w otwartej kopercie w terminie 20 dni począwszy od publikacji propozycji IAP, a oferty prawne i finansowe, w zamkniętej
         kopercie w ciągu pięciu dni po wygaśnięciu poprzedniego terminu, który może zostać przedłużony o 20 dni.

      29      Artykuł 46 ust. 2 LRAU wymienia dokumenty stanowiące część, po pierwsze, oferty technicznej, tj. w szczególności opis robót
         w zakresie zagospodarowania, a po drugie, oferty prawnej i finansowej, w tym szczegółowe zasady dotyczące stosunków pomiędzy
         deweloperem a właścicielami, ewentualnych porozumień już istniejących z tymi ostatnimi, oszacowanie, nawet wstępne i przybliżone,
         kosztów robót w zakresie zagospodarowania i wynagrodzenia dewelopera ze wzmianką wskaźników korekty w stosunku do oszacowania
         kosztów robót w zakresie zagospodarowania.

      30      Zgodnie z art. 47 LRAU administracja albo może odrzucić wszystkie oferty i w danym wypadku postanowić o bezpośrednim zarządzaniu
         IAP, albo zatwierdzić IAP określając jego treść poprzez wybór oferty technicznej oraz oferty prawnej i finansowej spośród
         przedstawionych, dokonując częściowych zmian, które uzna za stosowne. Jednocześnie administracja może udzielić IAP oferentowi,
         który złożył ofertę prawną i finansową dotyczącą najbardziej odpowiedniej oferty technicznej. To udzielenie następuje według
         wymienionych w nim kryteriów udzielenia zamówienia, w tym gwarancji lub możliwości współpracy danych właścicieli w celu ułatwienia
         lub zapewnienia realizacji zintegrowanego działania.

      31      Administracja i deweloper podpisują porozumienie w zakresie zagospodarowania zawierające, zgodnie z art. 32 lit. c) LRAU,
         ich odpowiednie zobowiązania, terminy, gwarancje przedstawione przez dewelopera, a także kary przewidziane w wypadku nieprzestrzegania
         przez niego swoich obowiązków.

      32      Artykuł 48 LRAU przewiduje uproszczoną procedurę z inicjatywy jednostki.

      33      Na mocy art. 67 ust. 3 LRAU koszty pierwotnie przewidziane w IAP mogą być ponownie ocenione podczas zatwierdzania projektu
         zagospodarowania z przyczyn obiektywnych nieprzewidywalnych przez dewelopera.

      –       LUV
      34      Zgodnie z art. 130 LUV procedura udzielenia i zatwierdzenia IAP może być wszczęta na wniosek jednostek samorządu terytorialnego
         lub osób prywatnych, niezależnie czy są one właścicielami terenów.

      35      Na mocy art. 130 ust. 2 LUV osoby prywatne mogą dołączyć do swojego wniosku dokument dotyczący planowania określający zagospodarowanie
         szczegółowe lub strukturalne, którego rozwój jest proponowany, a także dokumenty określone w art. 131 ust. 2 lit. a)‑e) LUV.

      36      Na podstawie art. 130 ust. 3 LUV administracja może albo oddalić wniosek jednostki, albo wszcząć procedurę zarządzania pośredniego,
         albo postanowić skorzystać z zarządzania bezpośredniego.

      37      Zgodnie z art. 130 ust. 5 LUV milczenie administracji oznacza zgodę, jeżeli oferta przedstawiona przez pierwszego oferenta
         zakłada wykonanie obowiązujących zaleceń zagospodarowania strukturalnego a administracja nie odpowiada na wniosek w terminie
         trzech miesięcy.

      38      Zgodnie z art. 131 ust. 2 LUV decyzja o wszczęciu procedury zarządzania pośredniego IAP dotyczy również zatwierdzenia szczególnych
         specyfikacji regulujących procedurę udzielania IAP. Powinny one wskazywać, czy warianty są akceptowane, określać aspekty,
         dla których oferenci mogą proponować warianty i określać minimalne warunki, które powinny one spełniać.

      39      Na podstawie art. 132 ust. 2 i 4 LUV publiczny przetarg dotyczący udzielenia IAP powinien być opublikowany przynajmniej w Dzienniku
         Urzędowym Unii Europejskiej i w dzienniku urzędowym autonomicznej wspólnoty Walencji, niezależnie od szacowanej wartości IAP.

      40      Zgodnie z art. 133 LUV oferty oferentów zawierają dokumenty dotyczące wymaganych możliwości, oferty technicznej, a także oferty
         prawnej i finansowej.

      41      Kryteria oceny możliwości technicznych i zawodowych oferentów są wymienione w art. 123 LUV.

      42      Treść oferty technicznej jest określona w art. 126 LUV.

      43      Treść oferty prawnej i finansowej jest określona w art. 127 LUV, na mocy którego powinna ona zawierać zasady regulujące stosunki
         dewelopera z danymi właścicielami, a w szczególności sposoby jego wynagrodzenia, a także dostateczne informacje umożliwiające
         właścicielom poznanie konsekwencji gospodarczych, jakie powoduje dla nich dana oferta. Oferta prawna i finansowa powinna określać
         w szczególności przewidywane koszty urbanizacji, zysk dewelopera i współczynnik wymiany mający zastosowanie w przypadku zapłaty
         w gruntach.

      44      Artykuł 135 ust. 3 LUV ustanawia kryteria udzielenia IAP, które będą podlegać ocenie w odniesieniu do oferty technicznej.

      45      Artykuł 135 ust. 4 LUV ustanawia kryteria udzielenia IAP, które będą podlegać ocenie w odniesieniu do oferty prawnej i finansowej,
         w szczególności kwoty kosztów zagospodarowania, a także najmniejszą proporcję terenów do zabudowy oddaną do dyspozycji dewelopera
         w drodze przymusowego scalenia lub największą proporcję terenów własnych lub należących do podmiotów powiązanych, które muszą
         podlegać poszanowaniu szczególnych obowiązków budowlanych wynikających z zatwierdzenia IAP.

      46      Artykuł 137 LUV zawiera przepisy mające zastosowanie do udzielenia i zatwierdzenia IAP. Na mocy art. 137 ust. 5 LUV, jeżeli
         IAP dokonuje zmian w zagospodarowaniu strukturalnym, zatwierdzenie przez administrację jest uzależnione od ostatecznej zgody
         rządu regionalnego.

      47      Artykuł 138 LUV wymaga, aby umowa z deweloperem została sformalizowana w postaci dokumentu administracyjnego w ciągu miesiąca
         od daty udzielenia zamówienia. Rzeczony artykuł wymienia elementy, jakie powinny się tam znaleźć.

      48      Na mocy art. 143 ust. 4 lit. d) LUV, w przypadku rozwiązania umowy z deweloperem administracja może zażądać od oferentów,
         którzy przedstawili oferty prawne i finansowe dotyczące wybranej oferty technicznej, kontynuacji realizacji programu oraz,
         pomocniczo, przeprowadzić postępowanie przetargowe na podstawie oferty technicznej wybranej po zakończeniu pierwszego przetargu.

      49      Na podstawie art. 155 ust. 6 i 7 LUV administracja może dokonać zmian projektu zagospodarowania zawartego w wybranej ofercie
         przy udzielaniu IAP, jeżeli w ten sposób wprowadzone zmiany stanowią wzrost nieprzekraczający 20% kosztów robót w zakresie
         zagospodarowania.

      50      Zgodnie z art. 168 ust. 3 LUV maksymalna kwota kosztów zagospodarowania nie może być zwiększona bez ich ponownego oszacowania,
         które nie może powodować wzrostu części kosztów zagospodarowania odpowiadających zyskowi dewelopera.

      51      W odniesieniu do robót w zakresie zagospodarowania LUV wymaga, aby zostały one powierzone przedsiębiorcy budowlanemu wybranemu
         przez dewelopera w ramach przetargu publicznego, zgodnie z zasadami udzielania zamówień publicznych. Ani dany deweloper, ani
         przedsiębiorstwa z nim powiązane nie mogą uczestniczyć w rzeczonym przetargu.

      52      Na mocy pierwszego przepisu przejściowego LUV, IAP rozpoczęte przed jego wejściem w życie, tj. dniem 1 lutego 2006 r., są
         regulowane przez LRAU, o ile przed tą datą uzyskały one zgodę władz lokalnych lub maksymalny termin wydania wyraźnej decyzji
         w przedmiocie owej zgody już upłynął.

       Postępowanie poprzedzające wniesienie skargi i skarga Komisji
      53      W następstwie skarg wezwaniem do usunięcia uchybienia z dnia 21 marca 2005 r. Komisja powiadomiła Królestwo Hiszpanii, że
         jej zdaniem liczne przepisy LRAU dotyczące udzielenia IAP są sprzeczne z dyrektywą 93/37, a także z dyrektywą 92/50. Królestwo
         Hiszpanii odpowiedziało na to wezwanie pismem z dnia 31 marca 2005 r. podnosząc, że udzielenie IAP nie stanowi zamówienia
         wchodzącego w zakres owych dyrektyw. Powołało się ponadto na projekt przyjęcia LUV, który również doprowadził do kontaktów
         i wymiany korespondencji między nim a Komisją.

      54      Z uwagi na fakt, że wyjaśnienia dostarczone przez Królestwo Hiszpanii nie były satysfakcjonujące oraz uznając, że udzielenie
         IAP na podstawie LRAU stanowi uchybienie rzeczonym dyrektywom, w dniu 15 grudnia 2005 r. Komisja wydała uzasadnioną opinię,
         do której rzeczone państwo członkowskie powinno było się zastosować w terminie trzech tygodni, upływającym w dniu 6 stycznia
         2006 r.

      55      W odpowiedzi na uzasadnioną opinię, datowaną na 26 stycznia 2006 r., Królestwo Hiszpanii powiadomiło o przyjęciu LUV uchylającej
         LRAU, której wejście w życie było przewidziane na dzień 1 lutego 2006 r. w następstwie wymiany korespondencji z Komisją, pismem
         z dnia 17 marca 2006 r. to państwo członkowskie sformułowało dodatkowe uwagi.

      56      W świetle utrzymywania zarzucanego naruszenia i wygaśnięcia terminu wyznaczonego do transpozycji dyrektywy 2004/18, w dniu
         10 kwietnia 2006 r. Komisja skierowała do Królestwa Hiszpanii dodatkowe wezwanie do usunięcia uchybienia, na które odpowiedziało
         ono pismem z dnia 7 lipca 2006 r.

      57      Uznając, że z jednej strony LUV, a z drugiej strony udzielenie IAP, zgodnie z LRAU pomiędzy dniem 21 marca 2005 r. a dniem
         31 stycznia 2006 r., stanowią naruszenie w szczególności dyrektywy 2004/18, Komisja wystosowała dodatkową uzasadnioną opinię
         z datą 12 października 2006 r.

      58      Z uwagi na fakt, że Królestwo Hiszpanii podtrzymało swoje stanowisko w odpowiedzi na dodatkową uzasadnioną opinię, datowanej
         na dzień 11 stycznia 2007 r., Komisja wniosła niniejszą skargę, w której wnosi do Trybunału o stwierdzenie, że Królestwo Hiszpanii:

      –        przyznając IAP na podstawie LRAU, uchybiło zobowiązaniom ciążącym na nim na podstawie art. 1, art. 6 ust. 6, art. 11, art. 12
         oraz art. 24‑29 dyrektywy 93/37; oraz

      –        przyznając IAP na podstawie LUV uchybiło zobowiązaniom ciążącym na nim na podstawie art. 2, art. 6, art. 24, art. 30 i art. 31
         ust. 4 lit. a) oraz art. 53 dyrektywy 2004/18.

       W przedmiocie wniosku o ponowne otwarcie procedury ustnej
      59      Pismem z dnia 22 listopada 2010 r. Komisja wniosła o ponowne otwarcie procedury ustnej podnosząc zasadniczo, że kwestia udziału
         finansowego właściwej administracji, analizowana przez rzecznika generalnego w jego opinii, stanowi istotny element sporu
         i wymaga dodatkowych wyjaśnień.

      60      W tym względzie należy przypomnieć, że Trybunał może z urzędu, na wniosek rzecznika generalnego lub na wniosek stron zarządzić
         otwarcie procedury ustnej na nowo, stosownie do art. 61 regulaminu postępowania, jeżeli uzna, że sprawa nie została dostatecznie
         wyjaśniona, lub że podstawą rozstrzygnięcia będzie argument, który nie był przedmiotem dyskusji stron (zob. w szczególności
         wyrok z dnia 8 września 2009 r. w sprawie C‑42/07 Liga Portuguesa de Futebol Profissional i Bwin International, Zb.Orz. s. I‑7633,
         pkt 31 i przytoczone tam orzecznictwo).

      61      Z kolei statut Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej oraz jego regulamin postępowania nie dają stronom możliwości przedkładania
         uwag w odpowiedzi na opinię przedstawioną przez rzecznika generalnego (zob. ww. wyrok w sprawie Liga Portuguesa de Futebol
         Profissional i Bwin International, pkt 32).

      62      Po wysłuchaniu opinii rzecznika generalnego Trybunał uważa, że dysponuje w niniejszej sprawie wszelkimi danymi niezbędnymi
         do rozstrzygnięcia zawisłego przed nim sporu i że podstawą rozstrzygnięcia tego sporu nie będzie argument, który nie był przedmiotem
         dyskusji przed Trybunałem. Dlatego też nie ma potrzeby otwierania procedury ustnej na nowo.

       W przedmiocie skargi
       W przedmiocie dopuszczalności
      63      Królestwo Hiszpanii podnosi częściową niedopuszczalność skargi w zakresie naruszenia dyrektywy 93/37 przez LRAU. W tym względzie
         Królestwo Hiszpanii kwestionuje, aby pierwsza uzasadniona opinia mogła wymagać, by LRAU zostało dostosowane do dyrektywy 93/37,
         zamiast odwołania do dyrektywy 2004/18, której termin transpozycji do prawa krajowego miał właśnie upłynąć.

      64      Zdaniem Królestwa Hiszpanii zaprzestano stosowania LRAU od czasu wejścia w życie LUV, a Komisja nie stwierdziła zatwierdzenia
         znacznej liczby IAP zgodnie z LRAU w okresie vacatio legis LUV. Ponadto Królestwo Hiszpanii uważa, że w przypadku gdy przepisy
         krajowe i wspólnotowe zostały uchylone, jak w niniejszej sprawie, ponad dwa lata przed wniesieniem skargi, nie istnieje już
         interes w kontynuowaniu postępowania.

      65      W tym względzie należy stwierdzić, że w odniesieniu do przepisów obowiązujących w dniu 6 stycznia 2006 r. – dacie upływu terminu
         wyznaczonego w pierwszej uzasadnionej opinii z dnia 15 grudnia 2005 r. – należy się wypowiedzieć w przedmiocie ewentualnego
         istnienia zarzucanego uchybienia. Otóż trzeba stwierdzić, że w owej dacie obowiązywała zarówno LRAU, jak i dyrektywa 93/37.

      66      W odniesieniu do chwili wybranej przez Komisję do działania przeciw Królestwu Hiszpanii wystarczy przypomnieć, że do Komisji
         w ramach wykonywania powierzonej jej na mocy art. 211 WE misji należy czuwanie nad stosowaniem postanowień traktatu i kontrolowanie,
         czy państwa członkowskie działały zgodnie z tymi postanowieniami. Jeśli Komisja stwierdzi, że państwo członkowskie uchybiło
         tym postanowieniom, do niej należy ocena, czy stosowne jest wszczęcie postępowania przeciwko temu państwu członkowskiemu,
         jak również określenie przepisów, które państwo to naruszyło, oraz wybór chwili wszczęcia przeciwko niemu postępowania w przedmiocie
         uchybienia zobowiązaniom. Względy, które zdecydowały o podjęciu takich decyzji, nie mogą wpływać na dopuszczalność skargi
         Komisji (zob. wyroki: z dnia 18 czerwca 1998 r. w sprawie C‑35/96 Komisja przeciwko Włochom, Rec. s. I‑3851, pkt 27; z dnia
         8 grudnia 2005 r. w sprawie C‑33/04 Komisja przeciwko Luksemburgowi, Zb.Orz. s. I‑10629, pkt 66, oraz z dnia 19 maja 2009 r.
         w sprawie C‑531/06 Komisja przeciwko Włochom, Zb.Orz. s. I‑4103, pkt 23).

      67      W świetle powyższego należy oddalić podniesiony przez Królestwo Hiszpanii zarzut niedopuszczalności.

       Co do istoty
       Argumentacja stron
      68      Komisja uważa, że liczne aspekty procedury udzielenia i zatwierdzenia IAP w zarządzaniu pośrednim przewidzianym przez LRAU
         i LUV są sprzeczne, odpowiednio, z art. 1, art. 6 ust. 6, art. 11, art. 12, oraz art. 24‑29 dyrektywy 93/37, a także z art. 2,
         art. 6, art. 24, art. 30 i art. 31 ust. 4 lit. a) oraz art. 53 dyrektywy 2004/18.

      69      Komisja utrzymuje, że związek istniejący między administracją a deweloperem zgodnie z dyrektywami 93/37 i 2004/18 stanowi
         zamówienie publiczne, którego głównym przedmiotem, jak wynika z opisu zintegrowanych działań, jest wykonanie publicznych robót
         infrastrukturalnych i w zakresie zagospodarowania.

      70      Okoliczność, że fizyczne wykonanie owych robót w ramach LUV powinno być powierzone przez dewelopera przedsiębiorcy budowlanemu,
         w niczym nie zmienia kwalifikacji umowy jako zamówienia na roboty budowlane, ponieważ to deweloper zobowiązuje się wobec administracji
         do ich wykonania.

      71      Co do odpłatnego charakteru udzielenia i zatwierdzenia IAP Komisja zauważa, że LRAU i LUV wprowadzają system, w którym istnieje
         dwustronna umowa między deweloperem a władzami lokalnymi, na mocy której świadczenie wzajemne dla nich ma bezpośredni związek
         z wykonaniem robót publicznych i świadczeniem określonych powiązanych usług. Ponadto deweloper otrzymuje od właścicieli terenów
         kwotę pieniężną lub jej ekwiwalent w gruntach.

      72      Zdaniem Komisji odpłatny charakter umowy wyraża się w decyzji administracji o zatwierdzeniu IAP i wyborze dewelopera, a także
         w wykonywaniu przez nią jej prerogatyw publicznych w celu zagwarantowania poszanowania przepisów zatwierdzonego IAP.

      73      Komisja dodaje, że gdy administracja postanawia bezpośrednio zarządzać IAP, powinna sama realizować projekty i wykładać niezbędne
         kwoty na roboty. W tym wypadku ponosi ona koszty, które następnie przenosi na właścicieli w ten sposób, że gdy wybiera zarządzanie
         pośrednie, administracja już nie wykłada żadnych kwot, ale także już nic nie otrzymuje. Komisja wnioskuje z tego, że wybierając
         zarządzenie pośrednie, administracja zaprzestaje w rzeczywistości otrzymywać określone przychody; okoliczność, że nie ponosi
         ona już określonych wydatków, w żaden sposób nie osłabia tego twierdzenia.

      74      Wreszcie Komisja podkreśla, jak w szczególności wynika z wyroków: z dnia 12 lipca 2001 r. w sprawie C‑399/98 Ordine degli
         Architetti i in., Rec. s. I‑5409, pkt 77, 84, a także z dnia 18 stycznia 2007 r. w sprawie C‑220/05 Auroux i in., Zb.Orz.
         s. I‑385, pkt 45, 57, że płatności dokonywane przez osoby trzecie wskazują na odpłatny charakter.

      75      W swojej replice Komisja zauważa, że Tribunal Supremo sformułował wykładnię całkowicie przeciwną w stosunku do utrzymywanej
         w niniejszej sprawie przez Królestwo Hiszpanii, która co do istoty podziela analizę Komisji.

      76      Z kolei Królestwo Hiszpanii utrzymuje, że związek istniejący między administracją a deweloperem ze względu na sposób jego
         wynagradzania nie stanowi zamówienia publicznego na roboty budowlane, lecz koncesję na świadczenie usług publicznych, która
         nie wchodzi w zakres stosowania dyrektyw 93/37 i 2004/18, oraz że udzielenie IAP podlega zatem zasadom pierwotnego prawa Unii.

      77      Zdaniem tego państwa członkowskiego Komisja nie rozróżnia między IAP a projektem robót dotyczących zagospodarowania, podczas
         gdy wykonywanie robót publicznych nie stanowi wyłącznego ani nawet fundamentalnego przedmiotu IAP. Zatwierdzenie IAP w drodze
         udzielenia zamówienia oznacza również finansowanie i zarządzanie scaleniem, a także zlecenie robót zagospodarowania usługodawcom.
         Deweloper jest więc również odpowiedzialnym podmiotem finansującym wykonanie robót, jak i zobowiązanym do wykonania działań
         administracyjnych koniecznych w celu zagwarantowania nieodpłatności działań dla administracji oraz sprawiedliwego podziału
         związanych z tym kosztów i zysków w zakresie nieruchomości między właścicielami.

      78      Królestwo Hiszpanii podnosi również, że nie istnieje stosunek odpłatności obciążający administrację, ponieważ wynagrodzenie
         dewelopera pochodzi wyłącznie od właścicieli.

      79      Przede wszystkim obowiązek właściciela finansowania kosztów zagospodarowania, a zatem wynagrodzenia dewelopera, nie pochodzi
         z jednostronnej decyzji administracji, lecz wynika z jego dobrowolnej decyzji o udziale w scaleniu i przystąpieniu w ten sposób
         do korzystania z nowych terenów budowlanych.

      80      Następnie LRAU i LUV nie przewidują żadnej gwarancji płatności ciążącej na funduszach publicznych, z której miałoby wynikać
         istnienie odpłatnej umowy między administracją a deweloperem, który jest odpowiedzialny wobec niej nawet w wypadku nieposzanowania
         przez przedsiębiorcę budowlanego lub właścicieli ich odpowiednich obowiązków.

      81      Wreszcie wybór zarządzania pośredniego w miejsce bezpośredniego nie oznacza odpłatności ani też wykonywania przez administrację
         jej prerogatyw publicznych w celu scalenia lub wywłaszczenia.

      82      W świetle tych rozważań Królestwo Hiszpanii podtrzymuje, że dewelopera należy zakwalifikować nie jako „wykonawcę” zamówienia
         sensu stricte, lecz „koncesjonariusza”, bowiem jego wynagrodzenie zależy od wykorzystania na rynku terenów budowlanych, a nie
         od ustalonej ceny zagwarantowanej przez administrację. W szczególności wykazuje on cechy koncesjonariusza usług, a zarządzanie
         ekonomiczne scalaniem jest najistotniejszą funkcją z ekonomicznego punktu widzenia.

      83      Królestwo Hiszpanii podnosi ponadto, że teza Komisji jest sprzeczna z effet utile dyrektyw 93/37 i 2004/18.

       Ocena Trybunału
      84      Tytułem wstępu należy stwierdzić, że niniejsza skarga dotyczy wyłącznie zawierania umów w zakresie zagospodarowania zgodnie
         z przepisami przyjętymi kolejno przez autonomiczną wspólnotę Walencji na podstawie jej kompetencji regionalnych w zakresie
         planowania, wykorzystania gruntów i zagospodarowania przestrzennego.

      85      Bardziej szczegółowo Komisja zarzuca Królestwu Hiszpanii udzielenie IAP, tj. zintegrowane działania, których przedmiotem jest
         łączne zagospodarowanie licznych działek zgodnie z jednolitym programem przekształcającym rzeczone działki w tereny pod zabudowę,
         na podstawie LRAU i LUV, z naruszeniem, odpowiednio, dyrektyw 93/37 i 2004/18.

      86      Zarzuty sformułowane przez Komisję dotyczą jedynie procedury zatwierdzania IAP w zarządzaniu pośrednim, które zgodnie z danymi
         przepisami oznacza delegację przez właściwą instytucję zamawiającą na jednostkę statusu dewelopera wybranego na podstawie
         publicznej procedury przetargowej, niezależnie od tego, czy jest on właścicielem danych terenów.

      87      W tym względzie Komisja twierdzi, że omawiane umowy w zakresie zagospodarowania należy zakwalifikować do „zamówień publicznych
         na roboty budowlane” i z tego tytułu powinny one respektować wymogi określone przez dyrektywę 93/37, a następnie dyrektywę
         2004/18. Wynika to, w odniesieniu do zarzutów sformułowanych przeciwko LRAU, z podstawy prawnej skargi ograniczonej do naruszenia
         samej dyrektywy 93/37, a w odniesieniu do zarzutów sformułowanych przeciwko LUV, z dodatkowej uzasadnionej opinii, jak Komisja
         podniosła w swojej skardze i potwierdziła na rozprawie.

      88      W odniesieniu do pojęcia „zamówień publicznych na roboty budowlane” w rozumieniu art. 1 lit. a) dyrektywy 93/37 i art. 1 ust. 2
         lit. b) dyrektywy 2004/18 należy stwierdzić, że dotyczy ono umów o charakterze odpłatnym, zawieranych na piśmie między jednym
         lub kilkoma przedsiębiorcami a jedną lub kilkoma instytucjami zamawiającymi, których przedmiotem jest albo wykonanie, albo
         zarówno wykonanie, jak i zaprojektowanie robót budowlanych, związanych z jedną z działalności określonych w załączniku II
         do dyrektywy 93/37 lub obiektu budowlanego, określonego w art. 1 lit. c) dyrektywy 93/37 i w art. 1 ust. 2 lit. b) dyrektywy
         2004/18, albo wykonanie, za pomocą jakichkolwiek środków, obiektu budowlanego odpowiadającego wymogom określonym przez instytucję
         zamawiającą.

      89      Ponadto z motywu 16 dyrektywy 92/50 oraz z motywu 10 dyrektywy 2004/18, w związku z odpowiednio art. 1 lit. a) dyrektywy 93/37
         i art. 1 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2004/18 wynika, że umowa może być uważana za „zamówienie publiczne na roboty budowlane”
         jedynie wówczas, gdy jej przedmiot odpowiada definicji podanej w punkcie poprzedzającym oraz o ile roboty o charakterze dodatkowym
         nie stanowią przedmiotu umowy i nie mogą uzasadniać zakwalifikowania jej jako zamówienia na roboty budowlane.

      90      Ponadto z orzecznictwa Trybunału wynika, że w przypadku gdy umowa zawiera zarówno elementy stanowiące zamówienie publiczne
         na roboty budowlane, jak i elementy stanowiące inny rodzaj zamówienia publicznego, to główny przedmiot umowy jest decydujący
         dla ustalenia, który zbiór zasad Unii z dziedziny zamówień publicznych należy co do zasady zastosować (zob. podobnie ww. wyrok
         w sprawie Auroux i in., pkt 37).

      91      Ustalenie to należy przeprowadzić w świetle zasadniczych zobowiązań, przeważających w tych zamówieniach, a jako takie cechujących
         to zamówienie, przeciwstawiając je zobowiązaniom, które mają jedynie dodatkowy lub uzupełniający charakter, a wymaga ich sam
         przedmiot zamówienia (wyrok z dnia 21 lutego 2008 r. w sprawie C‑412/04 Komisja przeciwko Włochom, Zb.Orz. s. I‑619, pkt 49).

      92      W niniejszej sprawie należy zauważyć, że Komisja ogranicza się do podniesienia argumentu, według którego sporne umowy w zakresie
         zagospodarowania należy zakwalifikować jako „zamówienie publiczne na roboty budowlane” na tej podstawie, że głównym przedmiotem
         IAP w rozumieniu art. 1 lit. c) dyrektywy 93/37 i art. 1 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2004/18 jest „obiekt budowlany” dotyczący
         zagospodarowania dwóch lub więcej działek, obejmujący utworzenie dostępu drogowego przez utwardzoną drogę, zaopatrzenie w wodę
         pitną i elektryczność, odprowadzenie ścieków z krawężników i oświetlenie publiczne. W tym względzie podnosi ona, że usługi
         świadczone przez dewelopera, takie jak redagowanie dokumentów technicznych, sporządzanie i zarządzanie projektem zagospodarowania,
         czy jeszcze pod rządami LUV, wybór przedsiębiorcy, który wykona roboty, są instrumentalne i dodatkowe.

      93      Należy również zauważyć, że Królestwo Hiszpanii kwestionuje ocenę Komisji, według której IAP należy zakwalifikować jako „obiekt
         budowlany” w rozumieniu dyrektyw 93/37 i 2004/18 oraz potwierdza, że wykonanie takiego obiektu nie stanowi jego wyłącznego,
         ani nawet podstawowego celu. W tym względzie owo państwo członkowskie podnosi, że deweloper jest również podmiotem finansującym
         odpowiedzialnym za wykonanie robót, a także do niego należy wykonanie koniecznych działań w celu zagwarantowania nieodpłatności
         czynności dla administracji, jak również sprawiedliwy podział związanych z tym kosztów i zysków w zakresie nieruchomości między
         właścicielami terenów pod zabudowę, którzy je finansują. Co więcej, rzeczone państwo członkowskie twierdzi, że dane umowy
         należy zakwalifikować jako „koncesje na usługi” w rozumieniu art. 1 ust. 4 dyrektywy 2004/18.

      94      Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem w ramach postępowania w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego na mocy
         art. 226 WE ciężar dowiedzenia zarzucanego uchybienia spoczywa na Komisji. Powinna ona przedstawić Trybunałowi dowody niezbędne
         do ustalenia istnienia tego uchybienia, nie mogąc przy tym opierać się na jakimkolwiek domniemaniu (zob. wyrok z dnia 27 stycznia
         2011 r. w sprawie C‑490/09 Komisja przeciwko Luksemburgowi, dotychczas nieopublikowany w Zbiorze, pkt 49 i przywołane tam
         orzecznictwo).

      95      W tym względzie i w odniesieniu do charakteru działań powierzonych deweloperowi należy stwierdzić, że niezależnie od elementów
         analizy dostarczonych przez Królestwo Hiszpanii, Komisja nie usiłowała wesprzeć swych własnych zarzutów i podważyć zarzuty
         pozwanego państwa członkowskiego pogłębioną analizą tych elementów.

      96      W żaden sposób nie wykazano bowiem, że roboty budowlane, jakimi są gromadzenie i włączanie danych terenów do istniejących
         sieci infrastruktury, energii, komunikacji i usług publicznych, stanowią główny przedmiot umowy zawartej między jednostką
         samorządu terytorialnego a deweloperem w ramach IAP w zarządzaniu bezpośrednim. Realizacja IAP przez dewelopera obejmuje bowiem,
         jak wynika w szczególności z pkt 21 i 23 niniejszego wyroku, czynności, które nie mogą być zakwalifikowane jako „roboty budowlane”
         w rozumieniu dyrektyw powołanych przez Komisję w jej skardze, tj. sporządzenie odpowiedniego projektu rozwoju, propozycję
         i zarządzanie odpowiednim projektem scalenia, pozyskiwanie, na korzyść administracji i nieodpłatnie, terenów przeznaczonych
         na własność publiczną i do publicznych zasobów gruntowych samorządu terytorialnego, zarządzanie prawnym przekształceniem danych
         terenów, czy też realizację sprawiedliwego podziału kosztów i zysków między zainteresowanych, a także czynności finansowania
         i gwarancji kosztu inwestycji, robót instalacji i odszkodowań koniecznych do wykonania IAP. Jest tak również wtedy, gdy deweloper,
         jak zostało to określone w art. 119 ust. 1 LUV, powinien organizować publiczny przetarg w celu wyznaczenia przedsiębiorcy
         budowlanego, któremu powierzono wykonanie robót w zakresie zagospodarowania.

      97      Ponadto należy stwierdzić, że niektóre czynności, które obejmuje IAP pod rządami zarówno LRAU, jak i LUV, takie jak wymienione
         w punkcie poprzedzającym, wydają się z natury odpowiadać czynnościom określonym w kategorii 12 załączników I A do dyrektywy
         92/50 i II A do dyrektywy 2004/18, dotyczących usług, o których mowa, odpowiednio, w art. 1 lit. a) dyrektywy 92/50 oraz w art. 1
         ust. 2 lit. d) dyrektywy 2004/18.

      98      Wynika z tego, że Komisja nie wykazała, że główny przedmiot umowy zawartej między władzami lokalnymi a deweloperem obejmuje
         zamówienia publiczne na roboty budowlane w rozumieniu dyrektywy 93/37 lub dyrektywy 2004/18, co stanowi wstępny warunek stwierdzenia
         zarzucanego uchybienia.

      99      Z powyższych rozważań wynika, że skargę Komisji należy oddalić.

       W przedmiocie kosztów
      100    Zgodnie z art. 69 § 2 regulaminu postępowania kosztami zostaje obciążona, na żądanie strony przeciwnej, strona przegrywająca
         sprawę. Ponieważ Królestwo Hiszpanii wniosło o obciążenie Komisji kosztami postępowania, a ta przegrała sprawę, należy obciążyć
         ją kosztami postępowania.

      Z powyższych względów Trybunał (trzecia izba) orzeka, co następuje:
      1)      Skarga zostaje oddalona.
      2)      Komisja Europejska zostaje obciążona kosztami postępowania.
      Podpisy
      * Język postępowania: hiszpański.


title: Wyrok Trybunału (trzecia izba) z dnia 7 lipca 2005 r. # A. J. van Pommeren-Bourgondiën przeciwko Raad van bestuur van de Sociale verzekeringsbank. # Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Rechtbank te Amsterdam - Niderlandy. # Zabezpieczenie społeczne - Rozporządzenie (EWG) nr 1408/71 - Zakres zastosowania - Renta inwalidzka - Utrzymanie prawa do świadczeń po przeniesieniu miejsca zamieszkania do innego Państwa Członkowskiego. # Sprawa C-227/03.

text:
       Sprawa C-227/03
      A.J. van Pommeren-Bourgondiën
      przeciwko
      Raad van bestuur van de Sociale verzekeringsbank
      (wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Rechtbank te Amsterdam)
      Zabezpieczenie społeczne – Rozporządzenie (EWG) nr 1408/71 – Zakres stosowania – Renta inwalidzka – Utrzymanie prawa do świadczeń po przeniesieniu miejsca zamieszkania do innego państwa członkowskiego
      Opinia rzecznika generalnego F.G. Jacobsa, przedstawiona w dniu 24 lutego 2005 r.  I – 0000
      Wyrok Trybunału (trzecia izba) z dnia 7 lipca 2005 r.  I – 0000
      Streszczenie wyroku
      1.     Zabezpieczenie społeczne pracowników migrujących – Właściwe ustawodawstwo – Osoba, która zaprzestała wszelkiej działalności
            zawodowej na terytorium jednego państwa członkowskiego i przeniosła swoje miejsce zamieszkania do innego państwa członkowskiego
            – Ustawodawstwo pierwszego państwa członkowskiego zezwalające na ubezpieczenie fakultatywne w odniesieniu do pewnych działów
            zabezpieczenia w systemie tego państwa – Naruszenie zasady objęcia systemem jednego tylko państwa członkowskiego – Brak
      (rozporządzenie Rady nr 1408/71, art. 13)
      2.     Zabezpieczenie społeczne pracowników migrujących – Kompetencje państw członkowskich w zakresie organizacji swoich systemów
            zabezpieczenia społecznego – Granice – Przestrzeganie prawa wspólnotowego – Postanowienia traktatu dotyczące swobodnego przepływu
            pracowników
      (art. 39 WE)
      3.     Zabezpieczenie społeczne pracowników migrujących – Objęcie systemem zabezpieczenia społecznego – Osoba, która zaprzestała
            wszelkiej działalności zawodowej na terytorium jednego państwa członkowskiego i przeniosła swoje miejsce zamieszkania do innego
            państwa członkowskiego – Ustawodawstwo pierwszego państwa członkowskiego uzależniające ubezpieczenie w niektórych innych działach
            zabezpieczenia od warunku zamieszkania na jego terytorium – Mniej korzystne warunki ubezpieczenia dobrowolnego niż warunki
            ubezpieczenia obowiązkowego – Niedopuszczalność
      (art. 39 WE)
      1.     Zastosowanie uregulowań państwa członkowskiego umożliwiających osobom niezamieszkałym na jego terytorium, które zakończyły
         wszelką działalność zawodową w tym państwie członkowskim kontynuację ubezpieczenia fakultatywnego na podstawie ustawodawstwa
         tego państwa w odniesieniu do tych działów, w których ustaje ich ubezpieczenie obowiązkowe nie podważa zasady jedyności systemu
         zabezpieczenia społecznego zawartej w art. 13 ust. 1 rozporządzenia nr 1408/71w brzmieniu zmienionym rozporządzeniem nr 2195/91.

      Przepisy tytułu II tego rozporządzenia, którego częścią jest art. 13, mają na celu nie tylko uniknięcie jednoczesnego zastosowania
         kilku krajowych ustawodawstw i mogących z tego wyniknąć komplikacji, ale również zapobieżenie pozbawienia osób objętych podmiotowym
         zakresem tego rozporządzenia ochrony w dziedzinie zabezpieczenia społecznego w braku ustawodawstwa, jakie by miało do nich
         zastosowanie. Ustalenie warunków, od których zależy istnienie uprawnienia lub obowiązku przystąpienia do systemu zabezpieczenia
         społecznego lub do takiego czy innego działu tego systemu włączając w to warunki dotyczące ustania ubezpieczenia, należy do
         ustawodawstwa każdego państwa członkowskiego.

      (por. pkt 33–34, 37–38)
      2.     Chociaż państwa członkowskie zachowują swoje kompetencje w zakresie organizacji swoich systemów zabezpieczenia społecznego,
         to mimo wszystko powinny one, w ramach wykonania tychże kompetencji, przestrzegać prawa wspólnotowego, a w szczególności przepisów
         traktatu WE dotyczących swobodnego przepływu pracowników.

      (por. pkt 39)
      3.     Artykuł 39 WE stoi na przeszkodzie ustawodawstwu państwa członkowskiego, zgodnie z którym osoba, która zakończyła wszelką
         działalność zawodową na jego terytorium, jest nadal objęta ubezpieczeniem obowiązkowym w pewnych działach zabezpieczenia społecznego,
         jedynie, jeżeli dalej zamieszkuje na jego terytorium, podczas gdy osoba ta jest nadal objęta ubezpieczeniem obowiązkowym na
         podstawie ustawodawstwa tego państwa członkowskiego w niektórych innych działach zabezpieczenia, nawet jeżeli jej miejsce
         zamieszkania znajduje się w innym państwie członkowskim, w przypadku gdy warunki ubezpieczenia dobrowolnego dla działów, gdzie
         ustało ubezpieczenie obowiązkowe są mniej korzystne niż warunki ubezpieczenia obowiązkowego.

      Takie ustawodawstwo stawia osoby niezamieszkałe na terytorium tego państwa w mniej korzystnej sytuacji niż osoby tam zamieszkałe
         w odniesieniu do ich ubezpieczenia społecznego i z tego powodu narusza ono zasadę swobody przepływu zagwarantowaną w art. 39 WE.

      (por. pkt 44–45 i sentencja)
WYROK TRYBUNAŁU (trzecia izba)
      z dnia 7 lipca 2005 r.(*)

      Zabezpieczenie społeczne – Rozporządzenie (EWG) nr 1408/71 – Zakres zastosowania – Renta inwalidzka – Utrzymanie prawa do świadczeń po przeniesieniu miejsca zamieszkania do innego państwa członkowskiego
      W sprawie C-227/03
      mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 234 WE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Rechtbank
         te Amsterdam (Niderlandy) postanowieniem z dnia 21 maja 2003 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 26 maja 2003 r., w postępowaniu:

      A. J. van Pommeren-Bourgondiën
      przeciwko
      Raad van bestuur van de Sociale verzekeringsbank
      TRYBUNAŁ (trzecia izba),
      w składzie: A. Rosas, prezes izby, J.‑P. Puissochet (sprawozdawca), S. von Bahr, U. Lõhmus i A. Ó Caoimh, sędziowie
      rzecznik generalny: F. G. Jacobs,
      sekretarz: H. von Holstein, zastępca sekretarza,
      uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 9 grudnia 2004 r.
      rozważywszy uwagi przedstawione:
      –       w imieniu A. J. van Pommeren-Bourgondiën przez P. de Casparis, advocaat,
      –       w imieniu Raad van bestuur van de Sociale verzekeringsbank przez G. Vonka, działającego w charakterze pełnomocnika,
      –       w imieniu rządu niderlandzkiego przez H. G. Sevenster i C. Wissels, działające w charakterze pełnomocników,
      –       w imieniu rządu belgijskiego przez A. Snoecx i M. Wimmera, działających w charakterze pełnomocników,
      –       w imieniu rządu greckiego przez M. Apessosa i D. Kalogirosa oraz I. Pouli, działających w charakterze pełnomocników,
      –       w imieniu Komisji Wspólnot Europejskich przez D. Martina, H. van Vlieta i R. Troostersa, działających w charakterze pełnomocników,
      po wysłuchaniu opinii rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 24 lutego 2005 r.,
      wydaje następujący
      Wyrok
      1       Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 39 WE i art. 13 rozporządzenia Rady (EWG) nr 1408/71
         z dnia 14 czerwca 1971 r. w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących
         działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie, zmienionego rozporządzeniem
         Rady (EWG) nr 2195/91 z dnia 25 czerwca 1991 r. (Dz. U. L 206, str. 2) (zwanego dalej „rozporządzeniem nr 1408/71”).

      2       Wniosek ten został przedstawiony w ramach sporu między A. J. van Pommeren-Bourgondiën a Raad van bestuur van de Sociale verzekeringsbank
         (radą zarządzającą zakładu ubezpieczeń społecznych zwaną dalej „SVB”) dotyczącego odmowy utrzymania przez tę ostatnią obowiązkowej
         przynależności A. J. van Pommeren-Bourgondiën do niektórych działów zabezpieczenia społecznego z takiego powodu, że nie miała
         ona miejsca zamieszkania w Niderlandach.

       Ramy prawne
       Uregulowania wspólnotowe
      3       Zgodnie z art. 4 ust. 1, rozporządzenie nr 1408/71
      „[…] stosuje się do wszystkich ustawodawstw odnoszących się do działów zabezpieczenia społecznego, które dotyczą:
      a)      świadczeń w razie choroby i macierzyństwa;
      b)      świadczeń z tytułu inwalidztwa […];
      c)      emerytur;
      d)      rent rodzinnych;
      […]
      g)      zasiłków dla bezrobotnych;
      h)      świadczeń rodzinnych.”
      4       Tytuł II (art. 13–17a) rozporządzenia, zatytułowany „Określenie właściwego ustawodawstwa”, reguluje sytuacje kolizyjne.
      5       Zgodnie z art. 13 rozporządzenia nr 1408/71:
      „1. Z zastrzeżeniem art. 14c osoby, do których stosuje się niniejsze rozporządzenie podlegają wyłącznie ustawodawstwu jednego
         państwa członkowskiego. Przepisy niniejszego tytułu określają ustawodawstwo właściwe.

      2. Z zastrzeżeniem przepisów art. 14-17:
      a)      pracownik najemny zatrudniony na terytorium jednego państwa członkowskiego podlega ustawodawstwu tego państwa, nawet jeżeli
         zamieszkuje na terytorium innego państwa członkowskiego […]

      [...]
      f)      […] osoba, która przestaje podlegać ustawodawstwu państwa członkowskiego, a nie podlega ustawodawstwu innego państwa członkowskiego
         […], podlega ustawodawstwu państwa członkowskiego, na którego terytorium zamieszkuje […]”.

      6       Zgodnie z art. 10 b rozporządzenia Rady (EWG) nr 574/72 z dnia 21 marca 1972 r. w sprawie wykonywania rozporządzenia nr 1408/71
         (Dz.U. L 74, str.1), zmienionego i uaktualnionego rozporządzeniem Rady (WE) nr 118/97 z dnia 2 grudnia 1996 r. (Dz.U. 1997,
         L 28, str. 1):

      „Data i warunki, w których ustawodawstwo państwa członkowskiego przestaje być stosowane wobec osoby określonej w art. 13 ust.
         2 lit. f) rozporządzenia [nr 1408/71] określone są zgodnie z tym ustawodawstwem […]”

      7       Zgodnie z art. 15 rozporządzenia 1408/71:
      „1. Artykuły 13 – 14d nie stosują się do ubezpieczenia dobrowolnego lub fakultatywnego kontynuowanego, chyba że w odniesieniu
         do jednego z działów określonych w art. 4, w jakimkolwiek państwie członkowskim istnieje tylko system ubezpieczenia dobrowolnego.

      2. W przypadku, gdy stosowanie ustawodawstw dwóch lub więcej państw członkowskich powoduje zbieg ubezpieczeń:
      –       z zakresu systemu ubezpieczenia obowiązkowego oraz jednego lub kilku systemów ubezpieczenia dobrowolnego lub fakultatywnego
         kontynuowanego, zainteresowany podlega wyłącznie systemom ubezpieczenia obowiązkowego;

      –       z zakresu dwóch lub więcej systemów ubezpieczenia dobrowolnego lub fakultatywnego kontynuowanego, zainteresowany podlega tylko
         wybranemu przez siebie systemowi ubezpieczenia dobrowolnego lub fakultatywnego kontynuowanego.

      3. Jednakże w odniesieniu do inwalidztwa, starości i śmierci (emerytury i renty) zainteresowany może być objęty systemem ubezpieczeń
         dobrowolnych lub fakultatywnych kontynuowanych państwa członkowskiego, nawet jeżeli obowiązkowo podlega ustawodawstwu innego
         państwa członkowskiego, o ile taki zbieg jest w sposób wyraźny lub domniemany dopuszczalny w pierwszym państwie członkowskim.”

       Uregulowania krajowe
      8       W Królestwie Niderlandów istnieje rozróżnienie między dwoma rodzajami ubezpieczeń społecznych, a mianowicie z jednej strony
         „powszechnym systemem ubezpieczeń społecznych” i z drugiej strony „systemem ubezpieczeń społecznych pracowników najemnych”.

      9       Na powszechny system ubezpieczeń społecznych składają się następujące ustawy:
      –       ustawa w sprawie powszechnego systemu zasiłków rodzinnych (Algemene Kinderbijslagwet, zwana dalej „AKW”);
      –       ustawa w sprawie powszechnego systemu rent rodzinnych (Algemene Nabestaandenwet, zwana dalej „ANW”);
      –       ustawa w sprawie powszechnego systemu emerytalnego (Algemene Ouderdomswet, zwana dalej „AOW”);
      –       ustawa w sprawie powszechnego systemu szczególnych świadczeń zdrowotnych (Algemene wet bijzondere ziektekosten, zwana dalej
         „AWBZ”).

      10     System ubezpieczeń społecznych pracowników najemnych jest przedmiotem następujących ustaw z dziedziny społecznej:
      –       ustawy o systemie zdrowotnym (Ziektewet, zwanej dalej „ZW”);
      –       ustawy o kasach chorych (Ziekenfondswet, zwanej dalej „ZFW”);
      –       ustawy o bezrobociu (Werkloosheidswet, zwanej dalej „WW”);
      –       ustawy o ubezpieczeniu na wypadek niezdolności do pracy (Arbeidsongeschiktheidsverzekering , zwanej dalej „WAO”).
      11     W odniesieniu do powszechnego systemu ubezpieczeń społecznych ustawodawstwo niderlandzkie uznawało początkowo system, w ramach
         którego osoby zamieszkałe poza granicami Niderlandów i korzystające z niektórych długoterminowych niderlandzkich świadczeń
         podlegały na pewnych warunkach ubezpieczeniu obowiązkowemu.

      12     Artykuł 8 niderlandzkiego rozporządzenia w sprawie rozszerzenia i ograniczenia kategorii osób objętych ubezpieczeniami społecznymi
         (Besluit uitbreiding en beperking kring verzekerden volksverzekeringen) z dnia 3 maja 1989 r. stanowił:

      „1. Ubezpieczeniami społecznymi objęte są osoby, które przeniosły swoje miejsce zamieszkania poza granice Niderlandów i które
         w momencie wyjazdu miały prawo do:

      a)      świadczeń z tytułu WAO […]
      […]
      2. Ubezpieczeniami społecznymi objęte są osoby, które nie zamieszkują w Niderlandach i które mają prawo do świadczeń […],
         o których mowa w ust. 1, jeżeli prawo to wynika z ubezpieczenia obowiązkowego w ramach systemu ubezpieczeń społecznych lub
         z ubezpieczenia dobrowolnego na podstawie art. 45 AOW i art. 63 ANW, o ile świadczenie to […] jest równe przynajmniej 35 %
         minimalnego wynagrodzenia.”

      13     Rozporządzenie z dnia 24 grudnia 1998 r., które weszło w życie w dniu 1 stycznia 1999 r., uchyliło rozporządzenie z dnia 3
         maja 1989 r. Przepisy art. 8 tego rozporządzenia zostały na podstawie art. 26 rozporządzenia z dnia 24 grudnia 1998 r przejściowo
         utrzymane w mocy do dnia 1 stycznia 2000 r. W tym dniu w niektórych działach zabezpieczenia społecznego zakończyło się ubezpieczenie
         obowiązkowe.

      14     Osoby, które od 1 stycznia 2000 r. nie podlegały ubezpieczeniu obowiązkowemu mogły się ubezpieczyć dobrowolnie na podstawie
         art. 2 ust. 1 rozporządzenia z dnia 2 stycznia 1990 r. (Besluit inzake vrijwillige verzekering). Zgodnie z tym przepisem możliwość
         taka istniała przez rok od zakończenia ubezpieczenia obowiązkowego. Do ponownego ubezpieczenia się wystarczało zwykłe oświadczenie
         złożone w Sociale verzekeringsbank (zakładzie ubezpieczeń społecznych).

      15     Zgodnie z art. 35 AOW:
      „1. Osoba w wieku 15 lat lub powyżej, która była uprzednio ubezpieczona, może, o ile nie osiągnęła wieku 65 lat, ubezpieczyć
         się dobrowolnie na maksymalny okres 10 lat, który zaczyna biec od dnia następującego po dniu, w którym wygasło jej ubezpieczenie
         obowiązkowe […].

      3. Maksymalny okres 10 lat, o którym mowa w ust. 1 nie ma zastosowania do: […] osoby uprzednio ubezpieczonej, która ukończyła
         50 lat w dniu, w którym wygasło jej ubezpieczenie obowiązkowe, i która nie zamieszkuje w Niderlandach oraz ma prawo do:

      1°      świadczenia z tytułu ustawy o ubezpieczeniu na wypadek niezdolności do pracy (WAO) […]”.
      16     Zgodnie z art. 63 ANW:
      „1. Osoby uprzednio ubezpieczone mogą się dobrowolnie ubezpieczyć w okresie między ich 15 a 65 rokiem życia, jeżeli w tym
         okresie nie są ubezpieczone obowiązkowo, na warunkach, które zostaną określone w drodze rozporządzenia lub w drodze przepisów
         przyjętych w celu jego wykonania.

      2. Warunki, o których mowa w ustępie pierwszym obejmują w szczególności możliwość jednoczesnego skorzystania z uprawnienia
         do dobrowolnego ubezpieczenia się, o którym mowa w art. 45 ustawy w sprawie ogólnego systemu emerytur.

      17     Ubezpieczenie obowiązkowe zostało jednakże utrzymane dla niektórych działów zabezpieczenia społecznego. Art. 27 rozporządzenia
         z dnia 24 grudnia 1998 r. utrzymuje ubezpieczenie obowiązkowe na podstawie AKW do momentu, kiedy najmłodsze dziecko nie ukończy
         18 lat. Artykuł 7 tego rozporządzenia przewiduje, że ubezpieczonym na podstawie AWBZ jest osoba, która nie zamieszkuje w Niderlandach,
         jest ubezpieczona na podstawie ZFW i która, zgodnie z rozporządzeniem Rady Unii Europejskiej, może ubiegać się w państwie
         swojego zamieszkania o świadczenia pochodzące z budżetu ubezpieczenia kas chorych.

      18     W ramach systemu ubezpieczeń społecznych pracowników najemnych, w szczególności w odniesieniu do WAO, ZW i WW obowiązek ubezpieczenia
         podlega następującym warunkom:

      –       Artykuł 20 ZW przewiduje, że ustawa ta obejmuje pracowników, o których jest w niej mowa. Art. 8a definiuje „pracownika” dla
         celów ZW jako osobę, której przysługują świadczenia z tytułu ubezpieczenia obowiązkowego na podstawie WAO.

      –       Artykuł 8 WW przewiduje, że pracownicy najemni, którzy stają się niezdolni do pracy z powodu związanego z wykonywaną pracą,
         zachowują status pracowników najemnych.

      –       Nie ma zbiegu świadczeń wypłacanych na podstawie WAO oraz świadczeń, do których mógłby mieć prawo pracownik zamieszkujący
         za granicą na podstawie ZW i WW.

       Postępowanie przed sądem krajowym i pytania prejudycjalne
      19     Obywatelka niderlandzka A. J. van Pommeren-Bourgondiën, zamieszkuje w Belgii, ale podczas całego swojego życia zawodowego
         pracowała w Niderlandach. Od 1997 r. korzysta ona na podstawie WAO z obliczonych według maksymalnej stawki świadczeń z tytułu
         niezdolności do pracy.

      20     A. J. van Pommeren-Bourgondiën została poinformowana, że od dnia 1 stycznia 2000 r. nie była już objęta niektórymi niderlandzkimi
         obowiązkowymi ubezpieczeniami społecznymi, a mianowicie AOW, ANW i AKW, z tego powodu iż nie zamieszkiwała w Niderlandach.
         Poinformowano ją również, że z tej przyczyny od 1 stycznia 2000 r. nie zostanie pobrana żadna składka w ramach ogólnego systemu
         ubezpieczeń społecznych na świadczenia tytułem WAO oraz że miała ona jednak możliwość skorzystania z ubezpieczenia dobrowolnego
         na podstawie AOW i ANW poprzez złożenie wniosku w zakładzie ubezpieczeń społecznych.

      21     A. J. van Pommeren-Bourgondiën zakwestionowała zakończenie jej ubezpieczenia obowiązkowego w tymże zakładzie Pismem z dnia
         28 kwietnia 2000 r. zakład ten podtrzymał swoje stanowisko.

      22     Skarżąca wniosła zatem do rzeczonego zakładu zażalenie. Wobec braku odpowiedzi skarżąca wystąpiła do Rechtbank te Amsterdam.
      23     Zdaniem tego sądu, w przeciwieństwie do twierdzenia rządu niderlandzkiego, warunki ubezpieczenia na podstawie AOW i ANW, a
         w szczególności wysokość składki różnią się w zależności od tego, czy ubezpieczenie jest obowiązkowe, czy dobrowolne. W ramach
         ubezpieczenia obowiązkowego na podstawie AOW i ANW składkę oblicza się na podstawie podlegającego opodatkowaniu dochodu uzyskanego
         w Niderlandach, podczas gdy w ramach ubezpieczenia dobrowolnego składkę oblicza się na podstawie całości podlegających opodatkowaniu
         dochodów.

      24     Ponadto sąd ten uważa, że współistnienie systemu obowiązkowego i fakultatywnego grozi uniemożliwieniem ubezpieczonemu spełnienia
         ustanowionego w rozporządzeniu nr 1408/71 obowiązku ubezpieczenia w jednej instytucji ubezpieczeń społecznych.

      25     W tych okolicznościach Rechtbank te Amsterdam postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi
         pytaniami prejudycjalnymi:

      „1)      Czy art. 13 ust. 2 lit. f) rozporządzenia nr 1408/71 stoi na przeszkodzie ustawodawstwu państwa członkowskiego, zgodnie z
         którym osoba, która zaprzestała wszelkiej działalności zawodowej na jego terytorium, nadal podlega ubezpieczeniu na podstawie
         tego ustawodawstwa w ramach niektórych działów zabezpieczenia społecznego jedynie wówczas, gdy dalej tam zamieszkuje, przy
         czym osoba ta niezależnie od jej miejsca zamieszkania nadal objęta jest na podstawie ustawodawstwa tego państwa członkowskiego
         ubezpieczeniem obowiązkowym w ramach niektórych innych działów zabezpieczenia społecznego?

      2)      Czy na odpowiedź na pytanie pierwsze ma wpływ okoliczność, że ustawodawstwo tego państwa członkowskiego przyznaje takiej osobie
         możliwość ubezpieczenia dobrowolnego w niektórych działach zabezpieczenia społecznego bez uzależniania tego ubezpieczenia
         dobrowolnego od warunku, aby osoba ta dalej zamieszkiwała w tym państwie członkowskim?

      W przypadku negatywnej odpowiedzi na pierwsze pytanie dodatkowo kieruje się następujące pytanie:
      3)      Czy w powyżej opisanej sytuacji art. 39 WE należy rozumieć w ten sposób, że zastąpienie obowiązkowego ubezpieczenia ubezpieczeniem
         dobrowolnym jest sprzeczne z tym przepisem w przypadku, gdy ustanie ubezpieczenia obowiązkowego jest spowodowane wprowadzeniem
         przesłanki posiadania miejsca zamieszkania?”

       W przedmiocie pytań prejudycjalnych
      26     Zadając swoje pytania, które należy rozpatrywać łącznie, sąd krajowy zmierza do ustalenia, czy przepisy art. 39 WE i art.
         13 ust. 2 lit. f) rozporządzenia nr 1408/71 stoją na przeszkodzie zastosowaniu przez państwo członkowskie ustawodawstwa, zgodnie
         z którym osoba, która zakończyła wszelką działalność zawodową na jego terytorium, jest nadal objęta ubezpieczeniem obowiązkowym
         w niektórych działach zabezpieczenia społecznego jedynie, jeżeli dalej zamieszkuje na jego terytorium, podczas gdy osoba ta
         jest nadal objęta ubezpieczeniem obowiązkowym na podstawie ustawodawstwa tego państwa członkowskiego w niektórych innych działach
         zabezpieczenia społecznego niezależnie od tego, gdzie zamieszkuje przy założeniu że osoba ta zachowuje możliwość uzyskania
         ubezpieczenia fakultatywnego kiedy nie jest już objęta ubezpieczeniem obowiązkowym.

       Uwagi przedstawione Trybunałowi
      27     Komisja Wspólnot Europejskich oraz rządy belgijski i grecki uważają, że niderlandzkie ustawodawstwo jest niezgodne z art.
         13 ust. 1 rozporządzenia nr 1408/71, gdyż przepis ten stanowi, że osoby do których się ono stosuje podlegają wyłącznie ustawodawstwu
         jednego państwa członkowskiego.

      28     Uważają oni, że jeżeli ustawodawstwo niderlandzkie przestaje mieć w części zastosowanie do A. J. van Pommeren-Bourgondiën,
         to w odniesieniu do działów zabezpieczenia społecznego, które nie są już przedmiotem ubezpieczenia obowiązkowego, na podstawie
         art. 13 ust. 2 lit. f) rozporządzenia nr 1408/71 powinno mieć zastosowanie ustawodawstwo państwa miejsca zamieszkania. W ten
         sposób A. J. van Pommeren-Bourgondiën znajduje się w sytuacji, w której – niezgodnie z art. 13 ust. 1 tego rozporządzenia
         – podlega ona ustawodawstwu dwóch państw członkowskich w dziedzinie zabezpieczenia społecznego.

      29     Komisja podnosi ponadto, że art. 13 ust. 2 lit. f) rozporządzenia nr 1408/71 nie stoi na przeszkodzie temu, aby ustawodawstwo
         państwa członkowskiego uzależniało prawo osoby, która zakończyła wykonywanie jakiejkolwiek działalności zawodowej na jego
         terytorium, do dalszego podlegania temu ustawodawstwu od warunku, że będzie ona dalej zamieszkiwała na tym terytorium (wyrok
         z dnia 11 czerwca 1998 r. w sprawie C-275/96 Kuusijärvi, Rec. str. I‑3419, pkt 51). W rezultacie władze niderlandzkie mogły
         zgodnie z prawem zdecydować o zaprzestaniu stosowania całego swojego ustawodawstwa w stosunku do skarżącej, ale nie mogły
         utrzymać jej ubezpieczenia obowiązkowego w niektórych działach niderlandzkiego systemu zabezpieczenia społecznego, jednocześnie
         pozbawiając ją tego ubezpieczenia w innych działach.

      30     W przeciwieństwie do tego rząd niderlandzki i SVB uważają, że art. 13 ust. 2 lit. f) rozporządzenia nr 1408/71 nie stoi na
         przeszkodzie temu, aby ustawodawstwo państwa członkowskiego zapewniało zainteresowanej osobie ubezpieczenie obowiązkowe jedynie
         od niektórych ryzyk objętych systemem zabezpieczenia społecznego, o ile nie zachodzi dyskryminacja między osobami posiadającymi
         przynależność do tego państwa a osobami nieposiadającymi takiej przynależności i o ile zainteresowany ma możliwość uzyskania
         ubezpieczenia fakultatywnego od pozostałych ryzyk w ramach tego samego systemu zabezpieczenia społecznego.

      31     Ponadto sąd odsyłający, Komisja i rząd grecki wskazują na mniej korzystne warunki ubezpieczenia dobrowolnego w porównaniu
         z ubezpieczeniem obowiązkowym. Taka sytuacja, która w sposób bardziej znaczący może wpłynąć na obywateli innych państw członkowskich
         niż na obywateli niderlandzkich, jest dyskryminująca i niezgodna z art. 12 WE i art. 39 WE.

      32     W przeciwieństwie do tego rząd niderlandzki uważa, że warunki ubezpieczenia są identyczne a nawet bardziej korzystne w przypadku
         ubezpieczenia dobrowolnego niż ubezpieczenia obowiązkowego.

       Odpowiedź Trybunału
      33     Jedynym celem przepisów art. 13 ust. 2 rozporządzenia nr 1408/71 jest ustalenie, jakie ustawodawstwo ma zastosowanie do osób
         znajdujących się w jednej z sytuacji wymienionych w lit. a)–f). Ich celem nie jest ustalenie warunków, od których zależy istnienie
         uprawnienia lub obowiązku przystąpienia do systemu zabezpieczenia społecznego lub do takiego czy innego działu tego systemu.
         Ustalenie tych warunków, włączając w to warunki dotyczące wygaśnięcia ubezpieczenia należy do krajowego ustawodawstwa każdego
         państwa członkowskiego (wyroki z dnia 3 maja 1990 r. w sprawie C-2/89 Kits van Heijningen, Rec. str. I‑1755, pkt 19 i w ww.
         sprawie Kuusijärvi, pkt 29).

      34     Ponadto przepisy tytułu II rozporządzenia nr 1408/71, którego częścią jest art. 13 mają na celu nie tylko uniknięcie jednoczesnego
         zastosowania kilku krajowych ustawodawstw i mogących z tego wyniknąć komplikacji, ale również zapobieżenie pozbawieniu osób
         objętych podmiotowym zakresem tego rozporządzenia ochrony w dziedzinie zabezpieczenia społecznego w braku ustawodawstwa, jakie
         by miało do nich zastosowanie (ww. wyroki w sprawach Kits van Heijningen, pkt 12 i Kuusijärvi, pkt 28).

      35     Niemniej z art. 13 ust. 2 lit. f) rozporządzenia nr 1408/71 wynika, że ustawodawstwo państwa członkowskiego miejsca zamieszkania
         ma zastosowanie jedynie w przypadku, gdy nie ma zastosowania żadne inne ustawodawstwo, a w szczególności gdy ustawodawstwo,
         któremu uprzednio podlegała osoba zainteresowana przestaje mieć do niej zastosowanie (wyrok z dnia 3 maja 2001 r. w sprawie
         C-347/98 Komisja przeciwko Belgii, Rec. str. I-3327, pkt 28 i 29). Jeżeli zatem obowiązkowe ubezpieczenie społeczne w jednym
         państwie członkowskim wygasa, to przywołany wyżej przepis stanowi o takim ubezpieczeniu w państwie członkowskim miejsca zamieszkania.

      36     W sprawie przed sądem krajowym przepisy te nie stoją na przeszkodzie, aby ustawodawstwo niderlandzkie miało nadal zastosowanie
         do A. J. van Pommeren Bourgondiën. W istocie ubezpieczenia, z których korzystała ona uprzednio, mogą, biorąc pod uwagę stanowisko
         Trybunału w przywołanym powyżej wyroku w sprawie Komisja przeciwko Belgii, nadal podlegać niderlandzkiemu systemowi zabezpieczenia
         społecznego. Okoliczność, że ubezpieczenia te stają się częściowo dobrowolne, nie może uniemożliwić kontynuacji ubezpieczenia
         w systemie obejmującym ubezpieczenie obowiązkowe.

      37     Oto dlaczego niderlandzkie ustawodawstwo umożliwia osobom niezamieszkałym na jego terytorium, które zakończyły jakąkolwiek
         działalność zawodową w Niderlandach, kontynuację ubezpieczenia fakultatywnego na podstawie ustawodawstwa tego państwa członkowskiego
         w odniesieniu do tych działów w których ustaje ich ubezpieczenie obowiązkowe.

      38     Zastosowanie kwestionowanego w sprawie przed sądem krajowym ustawodawstwa niderlandzkiego nie podważa zatem zasady jedyności
         systemu zabezpieczenia społecznego zawartej w art. 13 ust. 1 rozporządzenia nr 1408/71.

      39     Jednakże, chociaż państwa członkowskie zachowują swoje kompetencje w zakresie organizacji własnych systemów zabezpieczenia
         społecznego, to mimo wszystko powinny one, w ramach wykonania tychże kompetencji, przestrzegać prawa wspólnotowego, a w szczególności
         przepisów Traktatu WE dotyczących swobodnego przepływu pracowników (wyrok z dnia 23 listopada 2000 r. w sprawie C-135/99 Elsen,
         Rec. str. I‑10409, pkt 33). System ubezpieczenia fakultatywnego osób niezamieszkałych w danym państwie winien być więc zgodny
         z art. 39 WE.

      40     Warunek miejsca zamieszkania ustanowiony przez niderlandzkiego ustawodawcę w celu kontynuacji ubezpieczenia obowiązkowego
         w niektórych działach zabezpieczenia społecznego będzie więc niezgodny z art. 39 WE jedynie w przypadku, gdy warunki ubezpieczenia
         dobrowolnego dla osób niezamieszkałych w tym państwie są mniej korzystne niż warunki ubezpieczenia obowiązkowego w tych samych
         działach dla osób w nim zamieszkałych.

      41     Z postanowienia odsyłającego wynika, że osoby niezamieszkałe na terytorium państwa nie mogą, na mocy nowego ustawodawstwa
         niderlandzkiego, być objęte – nawet dobrowolnie – systemem świadczeń rodzinnych, chyba że w sposób częściowy i przejściowy.
         Jedynymi osobami niezamieszkałymi na terytorium państwa, które zachowują prawo do świadczeń rodzinnych są osoby, które nabyły
         to prawo w ramach poprzedniego systemu ubezpieczenia obowiązkowego. Tracą one ostatecznie tę możliwość ubezpieczenia w momencie,
         gdy ich najmłodsze dziecko ukończy 18 lat. W odniesieniu do tych świadczeń osoby niezamieszkałe na tym terytorium są zatem
         traktowane w sposób mniej korzystny od osób tam zamieszkałych.

      42     Ponadto sąd odsyłający utrzymuje, że – tak jak to zostało przedstawione w pkt 23 niniejszego wyroku – wysokość składek nie
         jest taka sama w przypadku ubezpieczenia obowiązkowego osób zamieszkałych i ubezpieczenia dobrowolnego osób niezamieszkałych
         na terytorium państwa.

      43     Wreszcie niewielki odsetek osób niezamieszkałych na terytorium państwa, których ubezpieczenie obowiązkowe wygasło, a które
         kontynuują ubezpieczenie na zasadzie dobrowolnej, wydaje się wskazywać na to, że ubezpieczenie dobrowolne jest mało atrakcyjne
         i że osoby niezamieszkałe na terytorium państwa napotykają na związane z nim trudności.

      44     Z powyższych punktów wynika, że sporne w sprawie przed sądem krajowym ustawodawstwo niderlandzkie stawia osoby niezamieszkałe
         na terytorium tego państwa w mniej korzystnej sytuacji niż osoby tam zamieszkałe w odniesieniu do ich ubezpieczenia społecznego
         w Niderlandach i z tego powodu narusza ono zasadę swobody przepływu zagwarantowaną w art. 39 WE.

      45     W rezultacie sądowi odsyłającemu należy odpowiedzieć, że art. 39 WE stoi na przeszkodzie ustawodawstwu państwa członkowskiego,
         zgodnie z którym osoba, która zakończyła jakąkolwiek działalność zawodową na jego terytorium, jest nadal objęta ubezpieczeniem
         obowiązkowym w niektórych działach zabezpieczenia społecznego jedynie wówczas, jeżeli dalej zamieszkuje na jego terytorium,
         podczas gdy osoba ta jest nadal objęta ubezpieczeniem obowiązkowym na podstawie ustawodawstwa tego państwa członkowskiego
         w niektórych innych działach zabezpieczenia, nawet jeżeli jej miejsce zamieszkania znajduje się w innym państwie członkowskim,
         w przypadku gdy warunki ubezpieczenia dobrowolnego dla działów, gdzie wygasło ubezpieczenie obowiązkowe, są mniej korzystne
         niż warunki ubezpieczenia obowiązkowego.

       W przedmiocie kosztów
      46     Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej
         przed tym sądem; do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi,
         inne niż poniesione przez strony postępowania przed sądem krajowym, nie podlegają zwrotowi.

      Z powyższych względów Trybunał (trzecia izba) orzeka co następuje:
      Artykuł 39 WE stoi na przeszkodzie ustawodawstwu państwa członkowskiego, zgodnie z którym osoba, która zaprzestała wszelkiej
            działalności zawodowej na jego terytorium, nadal podlega ubezpieczeniu na podstawie tego ustawodawstwa w ramach niektórych
            działów zabezpieczenia społecznego jedynie wówczas, gdy dalej tam zamieszkuje, przy czym osoba ta niezależnie od jej miejsca
            zamieszkania nadal objęta jest na podstawie ustawodawstwa tego państwa członkowskiego ubezpieczeniem obowiązkowym w ramach
            niektórych innych działów zabezpieczenia społecznego, podczas gdy osoba ta jest nadal objęta ubezpieczeniem obowiązkowym na
            podstawie ustawodawstwa tego państwa członkowskiego w niektórych innych działach zabezpieczenia, nawet jeżeli jej miejsce
            zamieszkania znajduje się w innym państwie członkowskim, w przypadku gdy warunki ubezpieczenia dobrowolnego dla działów, gdzie
            wygasło ubezpieczenie obowiązkowe, są mniej korzystne niż warunki ubezpieczenia obowiązkowego.
      Podpisy
      * Język postępowania: niederlandzki.