title: Wyrok Trybunału (pierwsza izba) z dnia 19 czerwca 2014 r.#Commune de Millau i Société d’économie mixte d’équipement de l’Aveyron (SEMEA) przeciwko Komisji Europejskiej.#Odwołanie – Klauzula arbitrażowa – Umowa dotacji dotycząca działania na rzecz rozwoju lokalnego – Zwrot części wypłaconych zaliczek – Przejęcie długu – Właściwość Sądu – Przedawnienie – Odpowiedzialność Komisji.#Sprawa C‑531/12 P.

text:
         WYROK TRYBUNAŁU (pierwsza izba)
      z dnia 19 czerwca 2014 r. (
            *1
         )
      „Odwołanie — Klauzula arbitrażowa — Umowa dotacji dotycząca działania na rzecz rozwoju lokalnego — Zwrot części wypłaconych zaliczek — Przejęcie długu — Właściwość Sądu — Przedawnienie — Odpowiedzialność Komisji”
      W sprawie C‑531/12 P
      mającej za przedmiot odwołanie na podstawie art. 56 statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, wniesione w dniu 19 listopada 2012 r.,

         Commune de Millau,

         Société d’économie mixte d’équipement de l’Aveyron (SEMEA), z siedzibą w Millau (Francja),
      reprezentowane przez adwokatów L. Hinckera i F. Bleykastena,
      wnoszący odwołanie,
      w której drugą stroną postępowania jest:

         Komisja Europejska, reprezentowana przez S. Lejeune i D. Calciu, działające w charakterze pełnomocników, wspierane przez adwokata E. Bouttiera, z adresem do doręczeń w Luksemburgu,
      strona skarżąca w pierwszej instancji,
      TRYBUNAŁ (pierwsza izba),
      w składzie: A. Tizzano, prezes izby, E. Levits, M. Berger, S. Rodin i F. Biltgen (sprawozdawca), sędziowie,
      rzecznik generalny: J. Kokott,
      sekretarz: A. Calot Escobar,
      uwzględniając procedurę pisemną,
      po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na rozprawie w dniu 27 lutego 2014 r.,
      wydaje następujący

         Wyrok

               1

               Commune de Millau (gmina Millau) i Société d’économie mixte d’équipement de l’Aveyron (SEMEA) wnoszą w odwołaniu o uchylenie wyroku Sądu Unii Europejskiej w sprawach połączonych Komisja/SEMEA i Commune de Millau (T‑168/10 i T‑572/10, EU:T:2012:435, zwanego dalej „zaskarżonym wyrokiem”), którym Sąd obciążył solidarnie SEMEA i Commune de Millau zapłatą na rzecz Komisji Europejskiej kwoty głównej 41012 EUR, wypłaconej przez Komisję tytułem gwarancji udzielonej przez nią w ramach dofinansowań przyznanych SEMEA, powiększonej o odsetki za zwłokę oraz o odsetki powstałe w wyniku kapitalizacji odsetek za zwłokę w określonych terminach.

         Okoliczności powstania sporu

               2

               Okoliczności powstania sporu zostały przedstawione w pkt 1–31 zaskarżonego wyroku w następujący sposób:

                        „1

                        W dniu 6 lipca 1990 r. Europejska Wspólnota Gospodarcza, reprezentowana przez Komisję Wspólnot Europejskich, zawarła umowę dotacji z [spółką SEMEA], w której commune de Millau (gmina Millau, Francja) posiadała 50% kapitału.

                        2

                        Umowa ta dotyczyła działań na rzecz rozwoju lokalnego polegających na realizacji prac przygotowawczych i uruchomieniu Centre européen d’entreprise locale (Europejskiego Centrum Przedsiębiorczości Lokalnej) w Millau (zwana dalej »umową«).

                        3

                        Artykuł 2 umowy stanowił:
                        »Wszystkie prace zostaną zakończone w terminie 18 miesięcy od daty podpisania niniejszej umowy«.

                        4

                        Na mocy art. 4 umowy SEMEA zobowiązała się do realizacji różnych świadczeń oraz do przedkładania Komisji stosownych sprawozdań okresowych. Z kolei Komisja zobowiązała się do uczestnictwa w finansowaniu realizacji tych prac do kwoty wynoszącej maksymalnie 135000 ECU, przy czym wkład finansowy Komisji nie mógł przekroczyć 50% uzasadnionych kosztów prac.

                        5

                        Artykuł 6 umowy przewidywał:
                        »Niniejsza umowa podlega prawu francuskiemu«.

                        6

                        Artykuł 10 umowy miał następujące brzmienie:
                        »W przypadku braku lub niewystarczającej dostępności kredytów na potrzeby realizacji niniejszej umowy Komisja zastrzega sobie prawo jej rozwiązania bez żadnego postępowania sądowego lub dostosowywania umowy do nowych możliwości budżetowych«.

                        7

                        Artykuł 9 ust. 1 warunków ogólnych umowy stanowił:
                        »W przypadku niewykonania przez wykonawcę jednego z obowiązków wynikających z umowy oraz niezależnie od skutków przewidzianych przez prawo właściwe dla tej umowy Komisja może z mocy prawa uchylić się od skutków umowy lub ją wypowiedzieć, bez konieczności przeprowadzania postępowania sądowego, po bezskutecznym upływie terminu 1 miesiąca wskazanym w wezwaniu do wykonania zobowiązania, przesłanym do wykonawcy listem poleconym«.

                        8

                        Artykuł 10 ogólnych warunków umowy przewidywał:
                        »W przypadku braku ugodowego rozstrzygnięcia sporu Trybunał Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich posiada wyłączną jurysdykcję do rozpatrywania wszelkich związanych z umową sporów między jej stronami«.

                        9

                        Pismem z dnia 16 maja 1991 r. SEMEA zwróciła się do Komisji z pytaniem, czy wykonanie umowy może zostać powierzone innemu podmiotowi, a mianowicie Centre européen d’entreprise et d’innovation (zwanym dalej »association CEI 12«). Komisja wyraziła zgodę na tę propozycję w piśmie z dnia 2 lipca 1991 r., wskazując jednocześnie, że porozumienie to nie zwalnia SEMEA z jej zobowiązań. Pismem z dnia 22 października 1991 r. SEMEA potwierdziła, że będzie gwarantem prawidłowego wykonania świadczeń przewidzianych w umowie.

                        10

                        W czerwcu i w lipcu 1992 r. służby Komisji przeprowadziły kontrolę dotyczącą stanu zaawansowania prac, w następstwie której stwierdzono, że łączna kwota wydatków kwalifikowalnych wyniosła 187977 ECU i że wobec tego wkład finansowy Komisji winien stanowić 50% tej kwoty, czyli 93988 ECU.

                        11

                        Ponieważ SEMEA pobrała już kwotę 135000 ECU na poczet wykonania umowy, w piśmie z dnia 27 kwietnia 1993 r. Komisja zwróciła się o zwrot kwoty 41012 ECU (zwanej dalej »sporną wierzytelnością«). SEMEA nie uwzględniła tego wniosku.

                        12

                        W dniu 17 lutego 1997 r. nadzwyczajne walne zgromadzenie akcjonariuszy SEMEA podjęło decyzję o wcześniejszym pozasądowym rozwiązaniu SEMEA z dniem 31 marca 1997 r. oraz o wyznaczeniu likwidatora pozasądowego.

                        13

                        Pismem z dnia 18 listopada 2005 r. przesłanym listem poleconym z potwierdzeniem odbioru Komisja ponownie zwróciła się do SEMEA o zapłatę spornej wierzytelności.

                        14

                        W dniu 11 stycznia 2006 r. Komisja przesłała do SEMEA notę debetową na kwotę 41012 EUR.

                        15

                        W odpowiedzi z dnia 31 stycznia 2006 r. likwidator pozasądowy SEMEA wskazał, że stan jej rachunków nie pozwala na zapłatę takiej kwoty, że jest on zobowiązany do ogłoszenia upadłości spółki oraz że zgodnie z prawem francuskim sporną wierzytelność należy uznać za przedawnioną, ponieważ prawo to nie pozwala na odzyskiwanie kwot po upływie czterech lat, zaś ostatnie żądanie zwrotu Komisji miało miejsce w dniu 27 kwietnia 1993 r., czyli ponad 12 lat wcześniej.

                        16

                        Pismem z dnia 16 lutego 2006 r. przesłanym listem poleconym z potwierdzeniem odbioru Komisja formalnie zażądała ze swej strony uwzględnienia spornej wierzytelności w postępowaniu likwidacyjnym oraz dodania jej do spisu wierzytelności.

                        17

                        Pismem z dnia 20 września 2006 r. SEMEA informowała Komisję, że nadzwyczajne walne zgromadzenie spółki postanowiło zawiesić wniosek o ogłoszenie upadłości oraz przedstawiło uchwałę association CEI 12, wskazującą, że Komisja ostatecznie zrezygnowała z dochodzenia zapłaty spornej wierzytelności.

                        18

                        Pismem z dnia 29 listopada 2006 r. Komisja wysłała do SEMEA za pośrednictwem swojego adwokata wezwanie do zwrotu spornej wierzytelności. W piśmie tym Komisja wyjaśniła, że nigdy nie zamierzała zrezygnować z tej wierzytelności.

                        19

                        Pismem z dnia 30 stycznia 2007 r. adwokat reprezentujący Komisję przesłał nowe wezwanie do zapłaty spornej wierzytelności, a na podstawie [z] bezczynności SEMEA wyciągnął wniosek o wstrzymaniu płatności przez spółkę.

                        20

                        Pismem z dnia 5 lutego 2007 r. SEMEA wskazała, że nie zaprzestała płatności.

                        21

                        W piśmie z dnia 12 lutego 2007 r. SEMEA przesłała kopię uchwały association CEI 12, stwierdzającej, że Komisja zrezygnowała z żądania zapłaty spornej wierzytelności.

                        22

                        W dniu 26 października 2007 r. za pośrednictwem komornika Komisja przesłała wezwanie do zapłaty na adres domowy likwidatora SEMEA.

                        23

                        W dniu 10 grudnia 2007 r. za pośrednictwem komornika Komisja przesłała wezwanie do zapłaty na adres siedziby likwidatora SEMEA.

                        24

                        Pismem z dnia 14 grudnia 2007 r. skierowanym do komornika, który wydał wezwanie do zapłaty, likwidator pozasądowy SEMEA ponowił wniosek o przedstawienie informacji na temat decyzji Komisji o odstąpieniu od zapłaty spornej wierzytelności. W swoim piśmie stwierdził, że nowi akcjonariusze i likwidator nie zostali poinformowani o zobowiązaniach umownych pomiędzy SEMEA i association CEI 12.

                        25

                        Pismem z dnia 7 stycznia 2008 r. adwokat reprezentujący Komisję odparł zarzuty likwidatora SEMEA, ponownie wezwał go do zapłaty spornej wierzytelności oraz przesłał odpis tegoż pisma do prokuratora w celu zbadania zachowania likwidatora SEMEA pod kątem tego, czy nie doszło do popełnienia oszustwa.

                        26

                        W odpowiedzi na to ostatnie wezwanie do zapłaty likwidator SEMEA wskazał, że sporna wierzytelność mogła ulec przedawnieniu. W piśmie tym przypomniał, że na początku 2007 r. podczas rozmowy z adwokatem Komisji zobowiązał się do zwrotu spornej wierzytelności, o ile otrzyma odpowiedź na pytania dotyczące jej dopuszczalności.

                        27

                        Pismem z dnia 21 lutego 2008 r. adwokat Komisji przesłał do SEMEA ostatnie wezwanie do zapłaty spornej wierzytelności.

                        28

                        W dniu 21 listopada 2008 r. nadzwyczajne walne zgromadzenie SEMEA przyjęło do wiadomości decyzję gminy Millau, swojego głównego akcjonariusza, o przejęciu aktywów i pasywów SEMEA oraz podjęło decyzję o zapłacie na rzecz gminy Millau kwoty 82719,76 EUR, stanowiącej równowartość dostępnych środków finansowych SEMEA. Zgodnie z przedstawionym przez likwidatora pozasądowego sprawozdaniem likwidacyjnym, w którym figurowała sporna wierzytelność, wszystkie zlecone płatności zostały uznane za uregulowane.

                        29

                        W dniu 9 grudnia 2008 r. likwidator pozasądowy SEMEA zakończył postępowanie likwidacyjne i złożył wniosek o wykreślenie SEMEA z rejestru handlowego i spółek.

                        30

                        W dniu 18 grudnia 2008 r. rada gminy Millau zaaprobowała przejęcie majątku SEMEA. Przedmiot sporu z Komisją Europejską znalazł się po stronie pasywów.

                        31

                        W dniu 12 lutego 2010 r. na wniosek Komisji tribunal de commerce de Rodez (sąd gospodarczy w Rodez) wskazał pełnomocnika ad hoc w celu reprezentowania SEMEA”.

         Postępowanie przed Sądem i zaskarżony wyrok

               3

               Pismem złożonym w sekretariacie Sądu w dniu 15 kwietnia 2010 r. Komisja wniosła skargę o zasądzenie na jej rzecz od SEMEA kwoty 41012 EUR tytułem zwrotu gwarancji, wraz ze skapitalizowanymi odsetkami ustawowymi, oraz kwoty 5000 EUR tytułem poniesionej jej zdaniem szkody.

               4

               Ze względu na to, że gmina Millau przejęła całość aktywów i pasywów SEMEA, Komisja pismem złożonym w sekretariacie Sądu w dniu 21 grudnia 2010 r. wniosła również skargę przeciwko tej gminie, podnosząc zasadniczo te same żądania.

               5

               Te dwie sprawy zostały połączone ze względu na istniejące pomiędzy nimi powiązanie.

               6

               W pierwszej części zaskarżonego wyroku Sąd rozpatrzył skargę wniesioną przez Komisję przeciwko SEMEA.

               7

               Co się tyczy dopuszczalności tej skargi, Sąd uznał się w pkt 47–49 zaskarżonego wyroku za właściwy do rozpatrzenia żądania Komisji na podstawie art. 272 TFUE i art. 256 ust. 1 akapit pierwszy TFUE w związku z art. 10 ogólnych warunków umowy. Oddalił podniesiony przez SEMEA zarzut niedopuszczalności oparty na fakcie, że z powodu jej wykreślenia z rejestru handlowego i spółek spółka ta w chwili wniesienia skargi nie posiadała ani zdolności prawnej, ani zdolności procesowej.

               8

               Co się tyczy zasadności skargi, Sąd uznał najpierw w pkt 61–68 zaskarżonego wyroku, że rozpatrywana umowa ma charakter administracyjny.

               9

               Następnie Sąd orzekł w pkt 69–74 tego wyroku, że SEMEA jest zobowiązana na podstawie zasady zwrotu nienależnego świadczenia zwrócić Unii Europejskiej nienależnie otrzymaną kwotę 41012 EUR.

               10

               Sąd oddalił w pkt 75–88 zaskarżonego wyroku zastrzeżenia SEMEA dotyczące, po pierwsze, zrzeczenia się ze strony Komisji dochodzenia zwrotu należnej kwoty, po drugie, faktu, że SEMEA została zwolniona ze swego długu w chwili przejęcia jej przez gminę Millau, po trzecie, przedawnienia spornej wierzytelności, jak też po czwarte, wygaśnięcia tej wierzytelności.

               11

               Ponadto Sąd zasądził od SEMEA zapłatę odsetek za zwłokę według obowiązującej we Francji rocznej stopy ustawowej od dnia 27 kwietnia 1993 r., które to odsetki po skapitalizowaniu same powodują naliczenie odsetek od dnia 15 kwietnia 2010 r., jak też w każdym corocznym terminie zapłaty począwszy od tej daty.

               12

               W końcu Sąd odrzucił żądanie zapłaty odszkodowania podniesione przez Komisję.

               13

               Co się tyczy żądania wzajemnego sformułowanego przez SEMEA, Sąd oddalił je, stwierdziwszy w pkt 108 i 109 zaskarżonego wyroku brak bezpośredniego związku przyczynowego między zachowaniem Komisji a szkodą podnoszoną przez skarżących.

               14

               W drugiej części zaskarżonego wyroku Sąd rozpatrzył skargę Komisji przeciwko gminie Millau. Zdaniem tej ostatniej skargę należało odrzucić, gdyż wniesiono ją do sądu, który nie był właściwy do jej rozpoznania.

               15

               Co się tyczy kwestii, czy właściwość Sądu mogła być oparta na klauzuli arbitrażowej zawartej przez SEMEA, Sąd przypomniał w pkt 114–119 zaskarżonego wyroku, że art. 272 TFUE należy interpretować ściśle i że jego właściwość do rozpoznania sporu wynikającego z umowy na podstawie zawartej w niej klauzuli arbitrażowej jest oceniana zasadniczo tylko w świetle postanowień art. 272 TFUE oraz postanowień samej klauzuli arbitrażowej.

               16

               Po oddaleniu twierdzenia Komisji, zgodnie z którym klauzula arbitrażowa zawarta przez SEMEA została przeniesiona na gminę Millau jako element przynależny do spornej wierzytelności, Sąd zbadał w pkt 132–149 tego wyroku, czy gmina Millau mogła być objęta klauzulą arbitrażową na mocy postanowienia umownego na rzecz osoby trzeciej zawartego z SEMEA.

               17

               W tym względzie Sąd przyjął najpierw w pkt 134 tego wyroku, że istnienie klauzuli arbitrażowej badane jest przy uwzględnieniu ogólnych zasad prawa umów pochodzących z porządków prawnych państw członkowskich. Wyjaśnił, że „[n]awet jeśli […] jedna z tych zasad stanowi, że umowa wiąże wyłącznie strony tej umowy, zasada ta nie sprzeciwia się temu, by te dwie strony mogły przyznać prawo osobie trzeciej poprzez postanowienie umowne na jej rzecz”.

               18

               Następnie Sąd orzekł w pkt 135 zaskarżonego wyroku, że klauzula arbitrażowa przewidziana w art. 10 ogólnych warunków umowy może wynikać z umowy zawartej między SEMEA a gminą Millau. Mianowicie z jednej strony art. 272 TFUE stanowi, że klauzula arbitrażowa powinna być umieszczona w umowie zawartej przez Unię lub w jej imieniu. Gmina Millau i Komisja nie zawarły tymczasem umowy ani w konsekwencji klauzuli arbitrażowej. W celu stwierdzenia, że Komisja może się powoływać na tę klauzulę arbitrażową wobec gminy Millau, Sąd uznał, że postanowienie umowne między SEMEA i gminą Millau na rzecz osoby trzeciej można uznać za postanowienie umowne zawarte w imieniu Unii. Z drugiej strony uznał on, że właściwość Sądu w sprawie sporów dotyczących umowy nie może zostać ustanowiona wbrew woli Unii, co w każdym razie nie ma miejsca w przypadku klauzuli arbitrażowej ustanowionej wyłącznie na korzyść Unii.

               19

               W końcu Sąd dodał w pkt 136 zaskarżonego wyroku, że procesowy charakter klauzuli arbitrażowej nie stoi na przeszkodzie temu, by taka klauzula została ustanowiona na rzecz osoby trzeciej.

               20

               Po sprecyzowaniu w pkt 138 tego wyroku, że postanowienie umowne na rzecz osoby trzeciej może wynikać wprost z umowy pomiędzy odbierającym przyrzeczenie i przyrzekającym, mającej na celu przyznanie prawa osobie trzeciej, lecz że może ono również wywodzić się z celu umowy lub z okoliczności danego przypadku, Sąd orzekł w pkt 139–141, uwzględniając w szczególności okoliczności faktyczne i prawne przedstawione w protokole rady gminy Millau z dnia 18 grudnia 2010 r., że zamiarem wnoszących odwołanie było spowodowanie powstania wierzytelności Unii względem gminy Millau i że ta ostatnia miała wolę poddania się klauzuli arbitrażowej przewidzianej w art. 10 ogólnych warunków umowy.

               21

               Czyniąc to, Sąd oddalił w pkt 142 zaskarżonego wyroku argument podniesiony przez skarżących, jakoby przeniesienie długu SEMEA na gminę Millau miało skutek zwalniający dla SEMEA, chociaż takie przeniesienie długu wymagało bezwzględnie zgody Unii, której brak było w tym przypadku.

               22

               Ponadto w pkt 148 tego wyroku Sąd wyjaśnił, że nawet gdyby istniała kolizja między przepisami prawa francuskiego, a mianowicie art. 2060 code civile i art. 48 code de la procédure civile a art. 272 TFUE, ten ostatni powinien mieć pierwszeństwo przed wszystkimi sprzecznymi z nim przepisami krajowymi.

               23

               Sąd stwierdził na tej podstawie w pkt 149 wyroku, że na podstawie klauzuli arbitrażowej jest właściwy do orzekania w przedmiocie skargi Komisji przeciwko gminie Millau.

               24

               W odniesieniu do zasadności skargi Sąd uznał za zasadne względem gminy Millau zarówno żądanie zwrotu kwoty 41012 EUR, jak i żądanie zapłaty odsetek, od których to również naliczane są odsetki od dnia 15 kwietnia 2010 r. – pierwszego corocznego terminu zapłaty.

               25

               Ze względu na to, że Komisja ma prawo tylko do jednej płatności, Sąd zasądził zapłatę solidarnie od SEMEA i gminy Millau.

               26

               Sąd oddalił natomiast żądanie zapłaty odszkodowania podniesione przez Komisję oraz żądanie wzajemne gminy Millau.

         Postępowanie przed Trybunałem i żądania stron

               27

               Wnoszące odwołanie zwracają się w nim do Trybunału o:

                        —

                        uchylenie zaskarżonego wyroku;

                        —

                        stwierdzenie braku właściwości Sądu do rozpoznania skargi przeciwko gminie Millau i stwierdzenie niedopuszczalności skargi przeciwko SEMEA;

                        —

                        posiłkowo – oddalenie żądania Komisji;

                        —

                        zasądzenie zapłaty od Komisji na rzecz gminy Millau i SEMEA kwoty 41012 EUR wraz z odsetkami i

                        —

                        obciążenie Komisji kosztami postępowania.

               28

               Komisja wnosi do Trybunału o oddalenie odwołania i o obciążenie wnoszących odwołanie kosztami postępowania.

         W przedmiocie odwołania

         W przedmiocie formalnej prawidłowości odwołania

               29

               Jak zaznaczyła rzecznik generalna w pkt 32 opinii, w niniejszym odwołaniu powstaje kwestia, czy zostało ono wniesione skutecznie w imieniu SEMEA.

               30

               Z dokumentów zawartych w aktach przedstawionych Trybunałowi wynika, że w dniu wniesienia odwołania, to jest w dniu 19 listopada 2012 r., adwokaci reprezentujący gminę Millau, wbrew temu, co przewidziano w art. 119 § 2 i art. 168 § 2 regulaminu postępowania przed Trybunałem, nie przedstawili dowodu pełnomocnictwa udzielonego prawidłowo przez uprawnionego przedstawiciela SEMEA.

               31

               Chociaż bowiem w piśmie z dnia 12 listopada 2012 r., skierowanym do F. Bleykastena, mecenas Blanc, działając w charakterze pełnomocnika ad hoc SEMEA, uznał za stosowne, by przyłączyła się ona do odwołania wniesionego przez gminę Millau, zaznaczył jednak, że jego funkcja jako pełnomocnika ad hoc SEMEA zakończyła się w dniu 12 sierpnia 2012 r.

               32

               Zgodnie z art. 119 § 4 i art. 168 § 4 regulaminu postępowania przed Trybunałem sekretariat Trybunału zwrócił się w listopadzie 2013 r. do adwokatów SEMEA o przedłożenie pełnomocnictwa wskazującego, że są oni uprawnieni do działania w imieniu SEMEA. Pismem z dnia 25 listopada 2013 r. złożyli oni w sekretariacie Trybunału postanowienie właściwego sądu gospodarczego z dnia 5 listopada 2013 r. zawierające wyznaczenie do celów postępowania odwoławczego przed Trybunałem mecenasa Blanca na pełnomocnika ad hoc tej spółki.

               33

               Jak zaznaczyła rzecznik generalna w pkt 40–44 opinii, art. 119 § 4 i art. 168 § 4 regulaminu postępowania należy interpretować w ten sposób, że możliwe jest konwalidowanie braku umocowania w chwili wniesienia odwołania poprzez późniejsze przedłożenie jakiegokolwiek dokumentu potwierdzającego istnienie tego umocowania.

               34

               W konsekwencji chociaż adwokaci SEMEA nie dysponowali w dniu wniesienia niniejszego odwołania pełnomocnictwem tej spółki, to jednak w następstwie wyznaczenia pełnomocnika ad hoc w osobie mecenasa Blanca, ten ostatni mógł skutecznie potwierdzić swój zamiar przyłączenia spółki SEMEA do odwołania sformułowanego przez gminę Millau (zob. podobnie wyrok Maurissen i Union syndicale/Trybunał Obrachunkowy, 193/87 i 194/87, EU:C:1989:185, pkt 33).

               35

               Z powyższego wynika, że odwołanie zostało prawidłowo wniesione w imieniu spółki SEMEA.

         Co do istoty

               36

               Wnoszące odwołanie podnoszą na jego poparcie cztery zarzuty.

         W przedmiocie zarzutu pierwszego
      – Argumentacja stron

               37

               W zarzucie pierwszym wnoszące odwołanie utrzymują, że Sąd naruszył prawo, stwierdzając, iż jest właściwy do rozpoznania skargi skierowanej przeciwko gminie Millau. Sąd niesłusznie uznał, że poprzez postanowienie umowne na rzecz osoby trzeciej zawarte między SEMEA i gminą Millau ta ostatnia podlega klauzuli arbitrażowej przewidzianej w art. 10 ogólnych warunków umowy zawartej między SEMEA a Komisją.

               38

               Wnoszące odwołanie podnoszą w pierwszej kolejności, że mające zastosowanie prawo krajowe, w niniejszym przypadku art. 2060 code civil, zakazuje osobom prawnym prawa publicznego poddawania sporu sądowi polubownemu. Wnoszące odwołanie uważają, że osoba prawna prawa publicznego, która nie może zawrzeć klauzuli arbitrażowej, nie może a fortiori ustanowić takiej klauzuli na rzecz osoby trzeciej, tym bardziej że art. 272 TFUE nie przewiduje możliwości takiego postanowienia umownego.

               39

               W tym względzie wnoszące odwołanie dodają, że przywołanie wyroku Gerling Konzern Speziale Kreditversicherung i in. (201/82, EU:C:1983:217, pkt 10–20) przez Sąd w pkt 136 zaskarżonego wyroku nie ma znaczenia dla niniejszej sprawy, gdyż wyrok ten został wydany w szczególnym kontekście umowy ubezpieczenia. Ponadto opierając się na zasadzie autonomii woli, wnoszące odwołanie twierdzą, że ponieważ Komisja nigdy nie zgodziła się wyraźnie na przeniesienie na majątek gminy Millau wierzytelności, jaką posiada wobec SEMEA, nie dochodzi ani do przeniesienia tej wierzytelności, ani do przeniesienia klauzuli arbitrażowej.

               40

               W drugiej kolejności wnoszące odwołanie krytykują szczególnie pkt 137–140 zaskarżonego wyroku, w których Sąd przyjął, że obowiązek zapłaty ciążący na gminie Millau opiera się na umowie, którą zawarła ona z SEMEA, gdyż postanowienie umowne na rzecz osoby trzeciej, to jest na rzecz Unii, można wywieść z tej konwencji. Wnoszące odwołanie kwestionują tymczasem, by taka umowa zastała zawarta w przedmiocie długu, jaki ma istnieć wobec Komisji, gdyż decyzja gminy Millau dotycząca pokrycia pasywów SEMEA stanowi jednostronną decyzję tej gminy.

               41

               W trzeciej kolejności wnoszące odwołanie uważają, że w pkt 140 zaskarżonego wyroku Sąd przeprowadził nieprawidłową interpretację uchwały z dnia 18 grudnia 2010 r., uznając, że gmina Millau miała wolę przejęcia „z pełną świadomością” długu, którego warunki prawne i treść odpowiadały długowi SEMEA. Tymczasem uchwała rady gminy Millau dotycząca przejęcia aktywów i pasywów SEMEA „jak opisano powyżej” zawiera szczegółowy opis, który w ogóle nie wspomina o istnieniu klauzuli arbitrażowej

               42

               Komisja twierdzi w pierwszej kolejności, że art. 10 ogólnych warunków umowy należy zakwalifikować w rozumieniu prawa francuskiego jako klauzulę jurysdykcyjną, a nie jako klauzulę arbitrażową. Tymczasem zakaz przewidziany w art. 2060 code civil dotyczy tylko klauzuli arbitrażowej.

               43

               Następnie Komisja uważa, że Sąd słusznie uznał, iż w niniejszym przypadku przesłanki charakteryzujące postanowienie umowne na rzecz osoby trzeciej są spełnione. Komisja dodaje, że znaczenie wyroku w sprawie Gerling Konzern Speziale Kreditversicherung i in. (EU:C:1983:217) nie ogranicza się tylko do umów ubezpieczenia.

               44

               Komisja uważa w końcu, że argument dotyczący uchwały z dnia 18 grudnia 2010 r. należy odrzucić jako niedopuszczalny, gdyż dotyczy on kwestii czysto faktycznej.

         – Ocena Trybunału

               45

               Co się tyczy części pierwszej zarzutu pierwszego, wnoszące odwołanie zamierzają podważyć sam fakt, że klauzula arbitrażowa w rozumieniu art. 272 TFUE może być przedmiotem postanowienia umownego na rzecz osoby trzeciej. W tym względzie przypominają one swoje argumenty przedstawione w pierwszej instancji, dotyczące nałożonego na osoby prawne francuskiego prawa publicznego zakazu zawierania klauzuli arbitrażowej, twierdząc, że zakaz ten musi obejmować a fortiori ustanowienie takiej klauzuli na rzecz osoby trzeciej.

               46

               Z powyższego wynika, że wnoszące odwołanie ograniczają się do rozwinięcia argumentacji podniesionej już przed Sądem, nie zajmując jednak stanowiska co do uzasadnienia przyjętego przez Sąd dla jej oddalenia.

               47

               Z art. 256 TFUE, art. 58 akapit pierwszy statutu Trybunału Sprawiedliwości oraz art. 112 § 1 lit. c) regulaminu postępowania przed Trybunałem wynika, że odwołanie musi dokładnie wskazywać zakwestionowane części wyroku, którego uchylenie ma na celu, oraz zawierać argumenty prawne, które szczegółowo uzasadniają to żądanie (zob. w szczególności wyroki: Bergaderm i Goupil/Komisja, C‑352/98 P, EU:C:2000:361, pkt 34; Interporc/Komisja, C‑41/00 P, EU:C:2003:125, pkt 15; a także Reynolds Tobacco i in./Komisja, C‑131/03 P, EU:C:2006:541, pkt 49).

               48

               Wymogu uzasadnienia wynikającego z powyższych przepisów nie spełnia więc odwołanie, które polega jedynie na powtórzeniu lub dosłownym zacytowaniu zarzutów i argumentów przedstawionych przed Sądem, włącznie z tymi, które były oparte na okolicznościach faktycznych wyraźnie odrzuconych przez Sąd (zob. w szczególności wyrok Interporc/Komisja, EU:C:2003:125, pkt 16). Takie odwołanie stanowi bowiem w rzeczywistości żądanie zmierzające do poddania skargi wniesionej do Sądu ponownemu rozpatrzeniu, do czego Trybunał nie jest właściwy (zob. w szczególności wyrok Reynolds Tobacco i in./Komisja, EU:C:2006:541, pkt 50).

               49

               W związku z tym argument ten należy odrzucić jako niedopuszczalny.

               50

               Co się tyczy przywołania wyroku Gerling Konzern Speziale Kreditversicherung i in. (EU:C:1983:217) w pkt 136 zaskarżonego wyroku, należy zaznaczyć, że Sąd zacytował ten wyrok, aby podkreślić, że „charakter procesowy klauzuli arbitrażowej nie stoi na przeszkodzie temu, by została ona ustanowiona na rzecz osoby trzeciej”.

               51

               Otóż wystarczy stwierdzić, że pkt 136 zaskarżonego wyroku zawiera uzasadnienie dodatkowe, które służy wsparciu wniosku, do jakiego Sąd doszedł w pkt 134–135 tego wyroku, a mianowicie że klauzula jurysdykcyjna może być przedmiotem postanowienia umownego na rzecz osoby trzeciej.

               52

               Ze względu na to, że argumentacja wnoszących odwołanie dotycząca wyroku Gerling Konzern Speziale Kreditversicherung i in. (EU:C:1983:217) nie może w związku z tym podważyć tego wniosku Sądu, należy oddalić ją jako nieskuteczną.

               53

               Argument dotyczący zasady autonomii woli, zgodnie z którym w braku wyraźnej zgody Komisji nie doszło do przeniesienia ani spornej wierzytelności, ani odnoszącej się do niej klauzuli arbitrażowej, również należy oddalić. Wnoszące odwołanie powtarzają bowiem jedynie swoją argumentację przedstawioną w pierwszej instancji, nie wskazując, z jakiego powodu można kwestionować rozumowanie Sądu w zakresie, w jakim orzekł on w pkt 142 i 143 zaskarżonego wyroku, że wyraźna zgoda Komisji nie była konieczna, gdyż klauzula arbitrażowa została ustanowiona na rzecz Unii.

               54

               Co się tyczy części drugiej zarzutu pierwszego, wystarczy stwierdzić, że wnoszące odwołanie, przypominając pewne okoliczności faktyczne, podważają zasadniczo dokonaną przez Sąd w pkt 137–140 zaskarżonego wyroku ocenę okoliczności niniejszej sprawy, przeprowadzoną w celu ustalenia, czy istnienie postanowienia umownego na rzecz osoby trzeciej można wywieść z celu rozpatrywanej umowy.

               55

               Tymczasem zgodnie z art. 256 TFUE oraz art. 58 akapit pierwszy statutu Trybunału odwołanie jest ograniczone do kwestii prawnych i musi się opierać na zarzutach dotyczących braku właściwości Sądu, naruszenia przepisów postępowania przed Sądem w sposób wpływający niekorzystnie na interesy wnoszącego odwołanie lub naruszenia przez Sąd prawa Unii (zob. podobnie wyrok Komisja/Brazzelli Lualdi i in., C‑136/92 P, EU:C:1994:211, pkt 47).

               56

               W związku z tym jedynie Sąd jest właściwy do dokonywania ustaleń faktycznych – z wyjątkiem sytuacji, gdy faktyczna nieprawidłowość jego ustaleń wynika z dokumentów załączonych do akt sprawy – oraz do oceny przyjętych dowodów. Ustalenie tych faktów i ocena tych dowodów, z wyłączeniem przypadków ich wypaczenia, nie stanowią więc kwestii prawnej, która jako taka podlega kontroli Trybunału (zob. podobnie w szczególności wyroki: EBI/Hautem, C‑449/99 P, EU:C:2001:502, pkt 44; a także Nederlandse Federatieve Vereniging voor de Groothandel op Elektrotechnisch Gebied/Komisja, C‑105/04 P, EU:C:2006:592, pkt 69, 70).

               57

               Ocena okoliczności faktycznych dokonana przez Sąd i prowadząca do wniosku, że obowiązek zapłaty obciążał gminę Millau, nie stanowi więc kwestii prawnej podlegającej kontroli Trybunału, z wyłączeniem przypadków wypaczenia tych okoliczności, czego jednak wnoszące odwołanie nie Sądowi zarzucają.

               58

               W konsekwencji należy stwierdzić niedopuszczalność części drugiej zarzutu pierwszego.

               59

               Co się tyczy trzeciej części zarzutu pierwszego, wnoszące odwołanie utrzymują, że w pkt 141 zaskarżonego wyroku Sąd dokonał błędnej interpretacji uchwały z dnia 18 grudnia 2010 r., określając zakres przejęcia przez gminę Millau długu SEMEA wobec Komisji.

               60

               Otóż należy stwierdzić, że wnoszące odwołanie ograniczają się do podważenia oceny jako takiej dokonanej przez Sąd w przedmiocie zakresu pasywów spółki SEMEA przejętych przez gminę Millau. Ich twierdzenie nie dotyczy więc ani faktycznej nieprawidłowości ustaleń dokonanych przez Sąd, ani wypaczenia przedłożonych mu dowodów.

               61

               Zgodnie z orzecznictwem przywołanym w pkt 55 i 56 niniejszego wyroku należy odrzucić również część trzecią zarzutu pierwszego jako niedopuszczalną.

               62

               Z całości powyższych rozważań wynika, że zarzut pierwszy należy w części oddalić jako bezzasadny, a w części odrzucić jako niedopuszczalny.

         W przedmiocie zarzutu drugiego
      – Argumentacja stron

               63

               W zarzucie drugim wnoszące odwołanie podnoszą, że Sąd naruszył prawo, orzekając, iż skarga wniesiona przez Komisję przeciwko SEMEA jest dopuszczalna. Sąd niesłusznie uznał z jednej strony, że wierzytelności i zobowiązania spółki SEMEA nie wygasły, a z drugiej strony, że SEMEA nie została zwolniona ze swych długów wobec Komisji w następstwie przeniesienia jej majątku na gminę Millau, gdyż Komisja nie wyraziła zgody na przejęcie spornej wierzytelności przez tę jednostkę samorządu terytorialnego.

               64

               Zdaniem wnoszących odwołanie ze względu na to, że gmina Millau jest sukcesorem generalnym spółki SEMEA, ta ostatnia mogła zamknąć swoje czynności likwidacyjne. SEMEA została skutecznie zwolniona ze swych zobowiązań wobec Komisji, której zgoda nie była konieczna, mając na uwadze, że sukcesja wypłacalnej osoby prawnej była dla niej korzystna.

               65

               Komisja twierdzi, że zarzut jest niedopuszczalny, gdyż jest niejasny. Posiłkowo Komisja uznaje, że zarzut należy oddalić jako oczywiście bezzasadny.

         – Ocena Trybunału

               66

               Należy zaznaczyć, że w zarzucie drugim wnoszące odwołanie twierdzą, że gmina Millau została sukcesorem spółki SEMEA. Czyniąc tak, potwierdzają w rzeczywistości uzasadnienie Sądu zawarte w pkt 138–140 zaskarżonego wyroku, zgodnie z którym z okoliczności sprawy wynika, że w drodze postanowienia umownego na rzecz osoby trzeciej realni bądź potencjalni wierzyciele spółki SEMEA, wśród których znajduje się między innymi Komisja, uzyskali nowego dłużnika w osobie gminy Millau.

               67

               Otóż należy przyjąć, że zastrzeżenia sformułowane przez wnoszące odwołanie względem zaskarżonego wyroku ograniczają się do oceny faktycznej dokonanej przez Sąd i nie wskazują dokładnie ani naruszeń prawa popełnionych rzekomo przez Sąd w tym względzie, ani argumentów prawnych przywołanych na poparcie zarzutu drugiego. Na podstawie orzecznictwa przytoczonego w pkt 47 i 48 niniejszego wyroku należy stwierdzić, że zarzut drugi jest niedopuszczalny.

               68

               Ponadto należy stwierdzić, że zarzut drugi powtarza zasadniczo argumentację wnoszących odwołanie w ramach zarzutu pierwszego, który doprowadził jednak do zanegowania istnienia jakiejkolwiek umowy zawartej między spółką SEMEA a gminą Millau w przedmiocie podnoszonego długu, który ma istnieć wobec Komisji.

               69

               W konsekwencji, ponieważ wnoszące odwołanie zaprzeczają w ten sposób własnej argumentacji prawnej, zarzut drugi można jedynie odrzucić jako niedopuszczalny (zob. podobnie postanowienie Nijs/Trybunał Obrachunkowy, C‑495/06 P, EU:C:2007:644, pkt 52–56).

         W przedmiocie zarzutu trzeciego
      – Argumentacja stron

               70

               W trzecim zarzucie wnoszące odwołanie twierdzą, że Sąd naruszył prawo, orzekając, że zastosowanie ma trzydziestoletni termin przedawnienia określony w prawie powszechnym i że wobec tego sporna wierzytelność nie jest przedawniona.

               71

               Wnoszące odwołanie przypominają z jednej strony, że gmina Millau, przejąwszy majątek SEMEA, ma prawo powoływać się przeciwko Komisji na te same argumenty prawne, na które mogłaby się powołać SEMEA, w tym argument dotyczący dziesięcioletniego terminu przedawnienia zobowiązań wynikających z code de commerce w jego wersji obowiązującej w chwili sporu (zwanego dalej „code de commerce”). Z drugiej strony, ponieważ SEMEA była spółką z większościowym udziałem kapitału publicznego o charakterze handlowym, sporna wierzytelność powstała w ramach stosunku handlowego między spółką SEMEA, będącą przedsiębiorcą, a Komisją, niebędącą przedsiębiorcą.

               72

               W pierwszej kolejności wnoszące odwołanie podnoszą, że przedawnienie zobowiązań nie zależy od administracyjnego charakteru umowy. Mianowicie w braku szczególnych przepisów prawa administracyjnego należy stosować reguły przedawnienia prawa powszechnego. Ze względu na to, że dziesięcioletni termin przedawnienia przewidziany w code de commerce stanowi przepis szczególny, który ma pierwszeństwo przed przepisami prawa cywilnego, należało zastosować go do stosunku handlowego będącego przedmiotem niniejszej sprawy.

               73

               Co się tyczy wyroku Conseil d’État z dnia 31 lipca 1992 r. (nr 69661), wnoszące odwołanie zaznaczają, że sąd administracyjny nie odrzucił zastosowania dziesięcioletniego terminu przedawnienia przewidzianego w code de commerce ze względu na to, że nie ma on zastosowania między osobą prawa publicznego a przedsiębiorcą, lecz dlatego, że sporne zobowiązania nie powstały w związku z obrotem gospodarczym między zainteresowanymi podmiotami. W konsekwencji charakter rozpatrywanej umowy nie może stanowić przeszkody dla zastosowania dziesięcioletniego terminu przedawnienia przewidzianego w code de commerce.

               74

               W drugiej kolejności wnoszące odwołanie zarzucają Sądowi, że nieprawidłowo ocenił postanowienia umowy i okoliczności niniejszej sprawy, orzekając, że nie można uznać, iż sporna wierzytelność powstała w ramach stosunku handlowego między SEMEA a Komisją.

               75

               W tym względzie podkreślają one, że wyrok Conseil d’État z dnia 31 lipca 1992 r. został wydany w zupełnie innym kontekście refundacji rolnych wprowadzonych w ramach wspólnej polityki rolnej i nie może być transponowany do niniejszej sprawy. W świetle postanowień umownych Komisja jest bowiem bezpośrednio zaangażowana w omawiane przedsięwzięcie i ma na nie decydujący wpływ, wobec czego należy stwierdzić, że istnieje stosunek handlowy między SEMEA i Komisją.

               76

               Komisja podnosi, że część pierwszą zarzutu trzeciego należy odrzucić jako niedopuszczalną lub przynajmniej oddalić jako bezzasadną, gdyż wynika ona z błędnej interpretacji zaskarżonego wyroku. Sąd w żaden sposób nie oparł swego rozumowania dotyczącego przedawnienia spornej wierzytelności na charakterze administracyjnym rozpatrywanej umowy.

               77

               Co się tyczy części drugiej tego zarzutu, Komisja utrzymuje, że Sąd słusznie odwołał się do wyroku Conseil d’État z dnia 31 lipca 1992 r. celem zilustrowania zasady, zgodnie z którą umowa zmierzająca do wypłaty publicznej pomocy finansowej w ramach świadczenia usługi publicznej, bez zysku ani świadczenia wzajemnego, nie może być postrzegana jako transakcja handlowa i w konsekwencji nie można do niej stosować dziesięcioletniego terminu przedawnienia przewidzianego w art. 110‑4 code de commerce.

         – Ocena Trybunału

               78

               Co się tyczy w pierwszej kolejności argumentu podniesionego przez wnoszące odwołanie, zgodnie z którym administracyjny charakter umowy nie ma wpływu na określenie terminu przedawnienia mającego zastosowanie do spornej wierzytelności, należy zaznaczyć, że Sąd przeprowadził w pkt 61–68 zaskarżonego wyroku analizę reżimu prawnego mającego zastosowanie do tej umowy i doszedł do wniosku, że ma ona charakter administracyjny.

               79

               Tymczasem w ramach analizy terminu przedawnienia mającego zastosowanie do spornej wierzytelności w pkt 82–88 zaskarżonego wyroku Sąd nie poczynił żadnego odniesienia do administracyjnego charakter rozpatrywanej umowy.

               80

               Ze względu na to, że administracyjny charakter tej umowy nie miał wpływu na określenie terminu przedawnienia mającego zastosowanie do spornej wierzytelności, związany z tym argument należy oddalić jako bezskuteczny.

               81

               W drugiej kolejności w odniesieniu do zarzutu, że Sąd dokonał nieprawidłowej oceny postanowień wspomnianej umowy i okoliczności niniejszej sprawy, należy stwierdzić, że Sąd przypomniał w pkt 83 zaskarżonego wyroku, że umowa zmierzała do wypłaty przez Komisję subwencji w celu wykonania umowy podpisanej w ramach polityki regionalnej Unii.

               82

               W oparciu o wyrok Conseil d’État z dnia 31 lipca 1992 r. stwierdził na tej podstawie, że „wynikające stąd zobowiązania, wśród których znajduje się sporna wierzytelność, nie mogą być postrzegane jako powstałe między Komisją i SEMEA w związku [z obrotem gospodarczym]”.

               83

               Z powyższego wynika, że w celu odrzucenia zastosowania terminu przedawnienia przewidzianego w code de commerce Sąd nie oparł się na fakcie, że umowa wiązała osobę prawa publicznego z przedsiębiorcą, wbrew temu co twierdzą wnoszące odwołanie, lecz na fakcie, że zmierzała do wypłaty subwencji przez Komisję w celu wykonania umowy podpisanej w ramach polityki regionalnej Unii.

               84

               Poza tym nie można uwzględnić argumentu wnoszących odwołanie, zgodnie z którym kontekst niniejszej sprawy różnił się całkowicie od kontekstu, o którym mowa wyroku Conseil d’État z dnia 31 lipca 1992 r. Sporne żądanie zwrotu dotyczyło bowiem kwot, które Komisja wypłaciła w ramach polityki regionalnej i których nie można uznać za wynikające z zobowiązań powstałych między wnoszącymi odwołanie a Komisją w związku z obrotem gospodarczym między nimi.

               85

               Wobec powyższego zarzut trzeci należy w części odrzucić jako niedopuszczalny, a w części oddalić jako bezzasadny.

         W przedmiocie zarzutu czwartego
      – Argumentacja stron

               86

               W zarzucie czwartym wnoszące odwołanie krytykują Sąd, że oddalił ich żądanie wzajemne, orzekając, iż brak jest bezpośredniego związku przyczynowego między zachowaniem Komisji a podnoszoną przez nie szkodą.

               87

               Przypominają one, że między 27 kwietnia 1993 r. a 18 listopada 2005 r. Komisja nie zrobiła niczego, aby odzyskać kwoty, które uważała za należne. Tymczasem gdyby Komisja zwróciła się wcześniej do SEMEA, ta ostatnia mogłaby dokonać weryfikacji i ewentualnie odpowiednio zareagować na żądanie zwrotu.

               88

               Podnoszą one, że bezczynność Komisji przez 12 lat spowodowała, że SEMEA uznała, iż Komisja zrezygnowała ze zwrotu wypłaconych kwot.

               89

               Zdaniem wnoszących odwołanie taka bezczynność Komisji stanowi naruszenie jej obowiązku dobrej administracji w rozumieniu art. 41 ust. 1 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej, co powinno było zostać ukarane przez Sąd.

               90

               Komisja podnosi, że zarzut czwarty jest niedopuszczalny, gdyż zmierza do zakwestionowania oceny okoliczności faktycznych dokonanej przez Sąd.

         – Ocena Trybunału

               91

               Co się tyczy argumentu podniesionego przez wnoszące odwołanie i dotyczącego rzekomej rezygnacji Komisji ze zwrotu wypłaconych kwot, należy przypomnieć, że Sąd orzekł w pkt 77 zaskarżonego wyroku, iż akta sprawy nie pozwalają na stwierdzenie istnienia takiej rezygnacji.

               92

               Za pomocą tego argumentu wnoszące odwołanie krytykują więc w rzeczywistości dokonaną przez Sąd ocenę akt sprawy. Tym samym zgodnie z orzecznictwem przywołanym w pkt 55 i 56 niniejszego wyroku należy odrzucić go jako niedopuszczalny.

               93

               W zakresie, w jakim wnoszące odwołanie zarzucają Komisji naruszenie jej obowiązku dobrej administracji, nie jest kwestionowane, że wprawdzie Komisja zażądała zwrotu spornej wierzytelności pismem z dnia 27 kwietnia 1993 r., na które to żądanie SEMEA w ogóle nie zareagowała, niemniej instytucja ta zwróciła się ponownie do SEMEA dopiero pismem poleconym z dnia 18 listopada 2005 r., a notę obciążającą wysłano dopiero pismem z dnia 11 stycznia 2006 r.

               94

               Okoliczność ta nie może jednak podważyć ocen dokonanych w pkt 108 i 109 zaskarżonego wyroku, zgodnie z którymi brak było bezpośredniego związku przyczynowego między zachowaniem Komisji a szkodą podnoszoną przez wnoszące odwołanie dotyczącą kwoty 41012 EUR.

               95

               Sąd słusznie zatem orzekł, że żądanie zapłaty wierzytelności w kwocie 41012 EUR dotyczyło zwrotu nienależnego świadczenia i że ze względu na to, iż wierzytelność ta nie była przedawniona, SEMEA pozostała w każdym wypadku zobowiązana do jej zapłaty. Ze względu na to, że te dwa powództwa opierają się na różnych podstawach prawnych, kwota spornej wierzytelności była bowiem należna nawet przy założeniu, że miała miejsce odpowiedzialność pozaumowna Komisji z powodu naruszenia jej obowiązku dobrej administracji.

               96

               Natomiast co się tyczy odsetek za zwłokę, należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem powstanie odpowiedzialności pozaumownej Unii i wykonanie uprawnienia do naprawienia poniesionej szkody na podstawie art. 340 TFUE jest uzależnione od spełnienia wszystkich przesłanek dotyczących bezprawności zachowania zarzucanego instytucjom, powstania szkody i istnienia związku przyczynowego między tym zachowaniem a podniesioną szkodą (zob. w szczególności wyroki: Oleifici Mediterranei/EWG, 26/81, EU:C:1982:318, pkt 16; Birra Wührer i in./Rada i Komisja, 256/80, 257/80, 265/80, 267/80, 5/81, 51/81 et 282/82, EU:C:1984:341, pkt 9; a także Inalca i Cremonini/Komisja, C‑460/09 P, EU:C:2013:111, pkt 46).

               97

               Co się tyczy bezprawnego zachowania zarzucanego wspomnianej instytucji, należy przypomnieć, że zgodnie z zasadą dobrej administracji, która jest jedną z gwarancji przyznanych w porządku prawnym Unii w postępowaniach administracyjnych i obecnie zawarta jest w art. 41 ust. 1 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej, instytucje Unii mają obowiązek starannie prowadzić postępowanie w sprawie zwrotu i postępować tak, aby każda czynność dochodzeniowa następowała w rozsądnym terminie w stosunku do poprzedniej czynności.

               98

               Tymczasem bezsporne jest, że po zażądaniu pismem z dnia 27 kwietnia 1993 r. zwrotu spornej wierzytelności Komisja pozostała bezczynna przez ponad 12 lat, dając o sobie znać dopiero pismem poleconym z dnia 18 listopada 2005 r.

               99

               Poza tym w niniejszej sprawie takiej bezczynności nie można uzasadniać ani złożonością sporu, ani inną szczególną okolicznością, która usprawiedliwiałaby stwierdzone opóźnienie.

               100

               W tych okolicznościach Sąd niesłusznie orzekł w pkt 108 zaskarżonego wyroku, że brak jest bezpośredniego związku przyczynowego między zachowaniem Komisji a podnoszoną szkodą.

               101

               Co się tyczy istnienia szkody prawdą jest, że odsetki zaczęły bieg z tego powodu, że SEMEA nie ustosunkowała się bezzwłocznie do żądania zwrotu wystosowanego przez Komisję w dniu 27 kwietnia 1993 r.

               102

               Bezczynność Komisji przez ponad 12 lat spowodowała jednak, jak wynika z pkt 89 opinii rzecznik generalnej, że odsetki za zwłokę przekraczają obecnie kwotę spornej wierzytelności.

               103

               Zgodnie z pkt 90 tej opinii należy stwierdzić, że kwota odsetek za zwłokę narosłych w ponaddwunastoletnim okresie bezczynności Komisji jest spowodowana bezpośrednio zachowaniem tej instytucji.

               104

               Z powyższego wynika, że zaskarżony wyrok należy uchylić w części, w której przyjęto w nim w ramach analizy żądania wzajemnego wniesionego przez wnoszące odwołanie, iż brak jest związku przyczynowego między zachowaniem Komisji a szkodą poniesioną, jak twierdzą wnoszące odwołanie, z powodu zasądzenia zapłaty odsetek za zwłokę.

         W przedmiocie skargi przed Sądem

               105

               Z art. 61 akapit pierwszy statutu Trybunału wynika, że Trybunał może w przypadku uchylenia orzeczenia Sądu wydać orzeczenie ostateczne w sprawie, jeśli stan postępowania na to pozwala. Właśnie z takim przypadkiem mamy tutaj do czynienia.

               106

               W tej sytuacji, mając na uwadze konkretne cechy rozpatrywanej sprawy, należy rozpatrzyć żądanie wzajemne zgłoszone przez wnoszące odwołanie z powodu zasądzenia zapłaty odsetek za zwłokę.

               107

               Z pkt 97–104 niniejszego wyroku wynika, że szkoda, którą stanowią odsetki za zwłokę narosłe w okresie od 27 kwietnia 1993 r. do 18 listopada 2005 r., jest spowodowana bezpośrednio zawinionym zachowaniem Komisji.

               108

               Niezależnie od tego należy jednak uznać, że wierzytelność w wysokości 41012 EUR, którą SEMEA było zobowiązana zwrócić Komisji, nie była przedawniona w dniu 18 listopada 2005 r., to znaczy w dniu, w którym instytucja ta zażądała jej zwrotu.

               109

               Należy zatem uwzględnić żądanie wzajemne stron wnoszących odwołanie i obciążyć Komisję trzema czwartymi kwoty odpowiadającej odsetkom za zwłokę narosłym między dniem 27 kwietnia 1993 r. a dniem 18 listopada 2005 r. według rocznej stopy ustawowej obowiązującej we Francji.

         W przedmiocie kosztów

               110

               Artykuł 184 § 2 regulaminu postępowania stanowi, że jeżeli odwołanie jest zasadne i Trybunał wydaje orzeczenie kończące postępowanie w sprawie, rozstrzyga on również o kosztach.

               111

               Zgodnie z art. 138 § 1 tego regulaminu, mającym zastosowanie do postępowania odwoławczego na podstawie jego art. 184 § 1, kosztami zostaje obciążona, na żądanie strony przeciwnej, strona przegrywająca sprawę. Artykuł 138 § 3 wspomnianego regulaminu stanowi, że w razie częściowego tylko uwzględnienia żądań każdej ze stron każda z nich pokrywa własne koszty. Jednakże zgodnie z tym przepisem, jeżeli jest to uzasadnione okolicznościami sprawy, Trybunał może orzec, że jedna ze stron pokrywa, oprócz własnych kosztów, część kosztów poniesionych przez stronę przeciwną.

               112

               W tej sytuacji Trybunał uznaje, że należy obciążyć Komisję oprócz jej własnych kosztów jedną czwartą kosztów gminy Millau i spółki SEMEA w obu instancjach. Te ostatnie pokrywają trzy czwarte własnych kosztów poniesionych w obu instancjach.

               Z powyższych względów Trybunał (pierwsza izba) orzeka, co następuje:

                           1)

                           Uchyla się wyrok Sądu Unii Europejskiej w sprawach połączonych T‑168/10 i T‑572/10 Komisja/SEMEA i commune de Millau w części, w której przyjęto w nim w ramach żądania wzajemnego commune de Millau i Société d’économie mixte d’équipement de l’Aveyron (SEMEA), że brak jest bezpośredniego związku przyczynowego między zachowaniem Komisji Europejskiej a szkodą poniesioną rzekomo w wyniku zasądzenia zapłaty odsetek za zwłokę.

                           2)

                           Żądanie wzajemne Commune de Millau i Société d’économie mixte d’équipement de l’Aveyron (SEMEA) uwzględnia się w części i obciąża się Komisję Europejską kwotą odpowiadającą trzem czwartym kwoty odsetek za zwłokę według rocznej stopy ustawowej obowiązującej we Francji, jakie narosły między dniem 27 kwietnia 1993 r. a dniem 18 listopada 2005 r.

                           3)

                           W pozostałej części odwołanie zostaje oddalone.

                           4)

                           Komisja Europejska zostaje obciążona obok własnych kosztów, poniesionych zarówno w pierwszej instancji, jak i postępowaniu odwoławczym, jedną czwartą kosztów poniesionych przez commune de Millau i przez Société d’économie mixte d’équipement de l’Aveyron (SEMEA) w obu tych instancjach.

                           5)

                           Commune de Millau i Société d’économie mixte d’équipement de l’Aveyron (SEMEA) pokrywają trzy czwarte własnych kosztów związanych z postępowaniem w pierwszej instancji i z postępowaniem odwoławczym.

                     Podpisy

            (
            *1
         )	Język postępowania: francuski.


Wyrok Trybunału z dnia 20 października 1977 r. # SA Roquette Frères przeciwko państwu francuskiemu - Administration des douanes. # Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Tribunal d'instance de Lille - Francja. # Walutowe kwoty wyrównawcze. # Sprawa 29-77.


Wyrok Sądu pierwszej instancji (trzecia izba) z dnia 9 czerwca 1998 r. # Unifrigo Gadus Srl i CPL Imperial 2 SpA przeciwko Komisji Wspólnot Europejskich. # Rozporządzenie (EWG) nr 1697/79 - Rozporządzenie (EWG) nr 2454/93. # Sprawy połączone T-10/97 oraz T-11/97.


title: Wyrok Trybunału (pierwsza izba) z dnia 26 stycznia 2012 r.#ADV Allround Vermittlungs AG, w stanie likwidacji przeciwko Finanzamt Hamburg-Bergedorf.#Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Finanzgericht Hamburg.#Podatek VAT – Szósta dyrektywa – Artykuły 9, 17 i 18 – Określenie miejsca świadczenia usług – Termin „zapewnienie personelu” – Osoby prowadzące działalność na własny rachunek – Konieczność identycznej oceny świadczenia usług w przypadku usługodawcy i usługobiorcy.#Sprawa C‑218/10.

text:
         WYROK TRYBUNAŁU (pierwsza izba)
      z dnia 26 stycznia 2012 r. (
            *1
         )
      „Podatek VAT — Szósta dyrektywa — Artykuły 9, 17 i 18 — Określenie miejsca świadczenia usług — Termin „zapewnienie personelu” — Osoby prowadzące działalność na własny rachunek — Konieczność identycznej oceny świadczenia usług w przypadku usługodawcy i usługobiorcy”
      W sprawie C-218/10
      mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Finanzgericht Hamburg (Niemcy) postanowieniem z dnia 20 kwietnia 2010 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 6 maja 2010 r., w postępowaniu:

         ADV Allround Vermittlungs AG, w stanie likwidacji,
      przeciwko

         Finanzamt Hamburg-Bergedorf,

      TRYBUNAŁ (pierwsza izba),
      w składzie: A. Tizzano, prezes izby, A. Borg Barthet, M. Ilešič, J.J. Kasel (sprawozdawca) i M. Berger, sędziowie,
      rzecznik generalny: J. Mazák,
      sekretarz: B. Fülöp, administrator,
      uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 30 marca 2011 r.,
      rozważywszy uwagi przedstawione:

               —

               w imieniu ADV Allround Vermittlungs AG, w stanie likwidacji, przez S. Heinrichshofena oraz B. Burgmaiera, Rechtsanwälte,

               —

               w imieniu rządu niemieckiego przez T. Henzego, działającego w charakterze pełnomocnika,

               —

               w imieniu Komisji Europejskiej przez D. Triantafyllou, działającego w charakterze pełnomocnika,

         po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 28 czerwca 2011 r.,
      wydaje następujący

         Wyrok

               1

               Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 9 ust. 2 lit. e), art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 2 lit. a), art. 17 ust. 3 lit. a) oraz art. 18 ust. 1 lit. a) szóstej dyrektywy Rady 77/388/EWG z dnia 17 maja 1977 r. w sprawie harmonizacji ustawodawstw państw członkowskich w odniesieniu do podatków obrotowych – wspólny system podatku od wartości dodanej: ujednolicona podstawa wymiaru podatku (Dz.U. L 145, s. 1, zwanej dalej „szóstą dyrektywą”).

               2

               Wniosek ten został złożony w ramach sporu pomiędzy ADV Allround Vermittlungs AG w stanie likwidacji (zwaną dalej „ADV”) i Finanzamt Hamburg-Bergedorf (urzędem podatkowym w Hamburg-Bergedorf, zwanym dalej „Finanzamt”) w przedmiocie określenia miejsca świadczenia usług dla celów pobierania podatku od wartości dodanej (zwanego dalej „podatkiem VAT”).

         Ramy prawne

         Prawo Unii

               3

               Motyw siódmy szóstej dyrektywy stanowi:
               „określenie miejsca, gdzie transakcje podlegające opodatkowaniu zostały dokonane, było źródłem konfliktów dotyczących jurysdykcji między państwami członkowskimi, w szczególności jeśli chodzi o dostawy towarów wraz z montażem oraz świadczenie usług; miejsce, gdzie następuje świadczenie usługi powinno co do zasady być określone jako miejsce, gdzie osoba świadcząca usługi, posiada swoje główne miejsce prowadzenia działalności, miejsce to powinno być określone jako znajdujące się w kraju osoby, dla której świadczona jest ta usługa, szczególnie w przypadku niektórych usług świadczonych pomiędzy podatnikami, gdzie koszt usługi jest wliczany w cenę towaru”.

               4

               Artykuł 9 ust. 1 szóstej dyrektywy stanowi:
               „Za miejsce, w którym usługa jest świadczona, uważa się miejsce, gdzie dostawca założył swoje przedsiębiorstwo lub ma stałe miejsce prowadzenia działalności [usługodawca ma siedzibę lub stały zakład], z którego świadczone są usługi, w przypadku braku takiego miejsca lub przedsiębiorstwa [siedziby lub stałego zakładu], jego miejsce stałego pobytu lub miejsce, w którym zazwyczaj przebywa”.

               5

               Artykuł 9 ust. 2 lit. e) tej dyrektywy ma następujące brzmienie:
               „Jednakże:
               […]

                        e)

                        miejscem świadczenia wymienionych poniżej usług, świadczonych klientom mającym swe przedsiębiorstwo poza terytorium Wspólnoty lub podatnikom mającym przedsiębiorstwo we Wspólnocie, ale nie w tym samym kraju co dostawca, jest miejsce, gdzie klient założył swoje przedsiębiorstwo lub ma stałe miejsce prowadzenia działalności, z którego, [ma siedzibę lub stały zakład, na rzecz którego] świadczona jest usługa lub, w przypadku braku takiego miejsca, miejsce jego stałego zamieszkania lub miejsce gdzie zwykle przebywa:
                        […]

                                 —

                                 zapewnienie personelu,

                           […]”.

               6

               Artykuł 17 ust. 1 szóstej dyrektywy stanowi:
               „Prawo do odliczenia powstaje w momencie, w którym odliczany podatek staje się wymagalny [z chwilą powstania obowiązku podatkowego]”.

               7

               Artykuł 17 ust. 2 lit. a) tej dyrektywy brzmi następująco:
               „O ile towary i usługi są częścią transakcji [służą wykonywaniu czynności] podlegających opodatkowaniu, podatnik jest uprawniony do odliczenia od podatku, który zobowiązany jest zapłacić:

                        a)

                        należnego [podlegającego zapłacie] lub zapłaconego na terytorium kraju podatku [VAT] od towarów lub usług, które są lub mają być mu dostarczone przez innego podatnika”.

               8

               Zgodnie z art. 17 ust. 3 lit. a) tej dyrektywy:
               „Państwa członkowskie przyznają każdemu podatnikowi prawo do odliczenia lub zwrotu podatku [VAT], określonego w ust. 2, w stopniu, w jakim takie towary lub usługi są używane do celów:

                        a)

                        transakcji [czynności] związanych z działalnością gospodarczą, określoną w art. 4 ust. 2 przeprowadzanych w innym kraju, które kwalifikowałyby się do odliczenia podatku, jeśli miałyby miejsce na terytorium kraju”.

               9

               Artykuł 18 ust. 1 lit. a) szóstej dyrektywy stanowi:
               „W celu wykonania prawa do odliczeń podatnik musi:

                        a)

                        w odniesieniu do odliczeń określonych w art. 17 ust. 2 lit. a), posiadać fakturę, sporządzoną zgodnie z art. 22 ust. 3”.

         Prawo krajowe

               10

               Paragraf 3a ust. 1 zdanie pierwsze Umsatzsteuergesetz 1999 (ustawy o podatku obrotowym z 1999 r., BGBl. 1999 I, s. 1270, zwanej dalej „UStG”), w brzmieniu wynikającym z zawiadomienia z dnia 21 lutego 2005 r., stanowi:
               „Z zastrzeżeniem § 3b i § 3f miejscem świadczenia pozostałych usług jest miejsce, z którego usługobiorca prowadzi swoje przedsiębiorstwo”.

               11

               Zgodnie z § 3a ust. 3 zdanie pierwsze UStG:
               „Jeżeli odbiorca jednej z usług wymienionych w ust. 4 jest przedsiębiorcą, to na zasadzie wyjątku od ust. 1 miejscem świadczenia pozostałych usług jest miejsce prowadzenia działalności przez usługobiorcę”.

               12

               Paragraf 3a ust. 4 UStG stanowi:
               „Inne usługi w rozumieniu ust. 3 oznaczają: […]

                        7)

                        zapewnienie personelu […]”.

               13

               Paragraf 15 ust. 1 zdanie pierwsze pkt 1 UStG stanowi:
               „Przedsiębiorca może odliczyć następujące kwoty podatku naliczonego:

                        1)

                        Podatki podlegające zapłacie na mocy przepisów prawnych za dostawy i inne usługi, które zostały wykonane na potrzeby jego przedsiębiorstwa przez innego przedsiębiorcę. Przesłanką odliczenia podatku jest posiadanie przez przedsiębiorcę faktury, która została wystawiona zgodnie z §§ 14 i 14a”.

               14

               Paragraf 18 ust. 9 zdanie trzecie UStG przewiduje:
               „Wniosek o zwrot powinien zostać złożony w terminie sześciu miesięcy po zakończeniu roku kalendarzowego, w którym powstało prawo do zwrotu”.

         Postępowanie przed sądem krajowym i pytania prejudycjalne

               15

               ADV będąca spółką prawa niemieckiego zapewniała w 2005 r. na rzecz przedsiębiorstw transportowych z siedzibą w Niemczech i poza granicami tego państwa członkowskiego, w szczególności we Włoszech, kierowców ciężarówek prowadzących działalność na własny rachunek. Umowy zawarte pomiędzy ADV i kierowcami nazywane „porozumieniami w sprawie zapewnienia” przewidywały, iż kierowcy mieli wystawiać ADV faktury za ich usługi. Spółka ta wystawiała z kolei różnym będącym klientami przedsiębiorstwom transportowym faktury stosownie do kosztów przewidywanych we wspomnianych porozumieniach w sprawie zapewnienia doliczając marżę w wysokości od 8 % do 20 %.

               16

               Początkowo ADV przedstawiała włoskim klientom faktury niezawierające podatku VAT. Uważała ona bowiem, iż świadczone przez nią usługi należało kwalifikować jako „zapewnienie personelu” w rozumieniu § 3a ust. 4 pkt 7 UStG i że w konsekwencji miejsce świadczenia usługi znajdowało się we Włoszech, czyli w miejscu, gdzie usługobiorcy mieli siedzibę.

               17

               Finanzamt stwierdził, iż omawianych świadczeń nie można było kwalifikować jako „zapewnienia personelu” i że w konsekwencji miejsce świadczenia usług znajdowało się, zgodnie z § 3a ust. 1 UStG w miejscu zakładu usługodawcy. Faktury podatku VAT powinny zatem być wystawiane w Niemczech.

               18

               Natomiast Bundeszentralamt für Steuern (federalny centralny urząd podatkowy), który jest właściwy dla wniosków o zwrot podatku VAT wniesionych w sprawie przed sądem krajowym przez włoskich usługobiorców, uznał, iż usługi świadczone przez ADV stanowiły usługi „zapewnienia personelu” niestanowiące podstawy do wystawiania faktur podatku VAT w Niemczech. Uznając, że zgodnie z § 3a ust. 3 zdanie pierwsze UStG świadczenia te powinny były zostać opodatkowane w miejscu siedziby usługobiorców, czyli we Włoszech, instytucja ta odmówiła przyznania zwrotu niemieckiego podatku VAT włoskim przedsiębiorstwom.

               19

               Finanzgericht Hamburg (sąd ds. podatkowych w Hamburgu), do którego wniesiono spór, stwierdził przede wszystkim, iż skoro motyw siódmy szóstej dyrektywy przewiduje, że wyliczenie zawarte w art. 9 ust. 2 tej dyrektywy obejmuje „szczególnie […] niektóre usługi świadczone pomiędzy podatnikami, gdzie koszt usługi jest wliczany w cenę towaru”, przepis ten mógłby mieć zastosowanie również w przypadku zapewniania osób prowadzących działalność na własny rachunek, niemniej ma co do tego wątpliwości.

               20

               Następnie Finanzgericht Hamburg zastanawia się nad kwestią po pierwsze tego, czy dług powstały tytułem podatku VAT po stronie usługodawcy oraz przysługujące usługobiorcy prawo do zwrotu naliczonego podatku VAT są nieuchronnie powiązane, w szczególności na mocy zasady neutralności podatkowej i po drugie, czy powiązanie to nakłada na właściwe organy krajowe obowiązek unikania wydawania wzajemnie sprzecznych decyzji.

               21

               Wreszcie Finanzgericht Hamburg zastanawia się, czy sześciomiesięczny termin przyznany usługobiorcy na złożenie wniosku o zwrot, który na podstawie prawa krajowego rozpoczyna bieg od zakończenia roku kalendarzowego, w którym powstało prawo do zwrotu, musi być wstrzymany lub przerwany w braku decyzji w przedmiocie sytuacji finansowej usługodawcy.

               22

               W tych okolicznościach Finanzgericht Hamburg postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:

                        „1)

                        Czy art. 9 ust. 2 lit. e) tiret szóste szóstej dyrektywy […] należy interpretować w ten sposób, że »zapewnienie personelu« obejmuje również zapewnienie personelu samodzielnie wykonującego działalność [prowadzącego działalność na własny rachunek], który nie jest zatrudniony przez świadczącego usługę przedsiębiorcę?

                        2)

                        Czy art. 17 [ust. 1, ust. 2 lit. a) i] ust. 3 lit. a) [oraz] art. 18 ust. 1 lit. a) szóstej dyrektywy […] należy interpretować w ten sposób, że w krajowym prawie proceduralnym należy przyjąć rozwiązania pozwalające na takie samo traktowanie opodatkowania i obowiązku podatkowego [podatku podlegającego zapłacie od] [jednej i] tej samej usługi w przypadku tak przedsiębiorcy świadczącego usługę, jak i przedsiębiorcy będącego odbiorcą usługi, nawet jeżeli przedsiębiorstwa te podlegają właściwości różnych organów podatkowych?
                        W razie udzielenia na pytanie drugie odpowiedzi twierdzącej:

                        3)

                        Czy art. 17 [ust. 1, ust. 2 lit. a), ust. 3 lit. a) oraz] art. 18 ust. 1 lit. a) szóstej dyrektywy […] należy interpretować w ten sposób, że termin na odliczenie przez usługobiorcę [wystąpienie przez usługobiorcę o zwrot] podatku za otrzymaną usługę [naliczonego podatku] nie może upłynąć przed wydaniem prawomocnego rozstrzygnięcia w przedmiocie opodatkowania i obowiązku podatkowego przedsiębiorcy świadczącego usługę [podatku podlegającego zapłacie przez przedsiębiorcę świadczącego usługę]?”.

         W przedmiocie pytań prejudycjalnych

         W przedmiocie pytania pierwszego

               23

               Przez pytanie pierwsze sąd krajowy zmierza zasadniczo do ustalenia, czy art. 9 ust. 2 lit. e) tiret szóste szóstej dyrektywy powinien być interpretowany w ten sposób, że termin „zapewnienie personelu” obejmuje również zapewnienie personelu prowadzącego działalność na własny rachunek, który nie jest zatrudniony przez świadczącego usługę przedsiębiorcę.

               24

               Na wstępie należy zaznaczyć, co uczynił zarówno sąd krajowy, jak też strony, które przedstawiły uwagi przed Trybunałem, iż ani brzmienie art. 9 ust. 2 lit. e) tiret szóste szóstej dyrektywy, ani porównanie różnych wersji językowych tego przepisu nie pozwalają ustalić, czy osoby prowadzące działalność na własny rachunek mogą być uważane za „personel” w rozumieniu wspomnianego przepisu.

               25

               Należy zatem stwierdzić, że z powodów wskazanych przez rzecznika generalnego w pkt 26 i 27 opinii w świetle brzmienia art. 9 ust. 2 lit. e) tiret szóste szóstej dyrektywy nie można z góry wykluczyć, że przepis ten ma zastosowanie również do zapewnienia personelu „prowadzącego działalność na własny rachunek”.

               26

               Tymczasem, jak wynika z utrwalonego orzecznictwa, przy dokonywaniu wykładni przepisu prawa Unii należy uwzględniać nie tylko jego brzmienie, lecz także jego kontekst oraz cele regulacji, której część ten przepis stanowi (zob. w szczególności wyrok z dnia 9 marca 2006 r. w sprawie C-114/05 Gillan Beach, Zb. Orz. s. I-2427, pkt 21 i przytoczone tam orzecznictwo).

               27

               W tym zakresie należy również przypomnieć, że art. 9 szóstej dyrektywy zawiera zasady określające miejsce opodatkowania usług. Podczas gdy art. 9 ust. 1 ustanawia w tym przedmiocie zasadę o charakterze ogólnym, to art. 9 ust. 2 wymienia cały szereg szczególnych łączników. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem celem tych przepisów jest uniknięcie z jednej strony zbiegu właściwości, mogącego prowadzić do podwójnego opodatkowania, a z drugiej strony braku opodatkowania przychodów (zob. w szczególności wyrok z dnia 26 września 1996 r. w sprawie C-327/94 Dudda, Rec. s. I-4595, pkt 20; ww. wyrok w sprawie Gillan Beach, pkt 14; wyrok z dnia 6 listopada 2008 r. w sprawie C-291/07 Kollektivavtalsstiftelsen TRR Trygghetsrådet, Zb. Orz. s. I-8255, pkt 24).

               28

               Tymczasem wykładnia art. 9 ust. 2 lit. e) tiret szóste szóstej dyrektywy, zgodnie z którą występujący w nim termin „personel” obejmuje nie tylko osoby pozostające w stosunku zależności pracowniczej, lecz również osoby prowadzące działalność na własny rachunek, jest bardziej zgodna z celem normy kolizyjnej takiej jak ta ustanowiona w art. 9 tej dyrektywy, która ma na celu uniknięcie ryzyka podwójnego opodatkowania lub braku opodatkowania.

               29

               Jako że wykładnia ta redukuje miejsce opodatkowania danej usługi do jednego miejsca, pozwala ona bowiem właśnie uniknąć podwójnego opodatkowania tej usługi lub braku wszelkiego jej opodatkowania podatkiem VAT.

               30

               Taka wykładnia ułatwia również implementowanie owej normy kolizyjnej, umożliwiając proste zarządzanie – w miejscu świadczenia usług – zasadami poboru podatku i zapobiegania unikaniu opodatkowania, gdyż usługobiorca nie musi ustalać charakteru prawnego stosunków łączących usługodawcę z „personelem”, który zapewnia.

               31

               Ponadto wykładnia ta jest zgodna z zasadą bezpieczeństwa prawa, ponieważ czyniąc określenie miejsca świadczenia usługi bardziej przewidywalnym, ułatwia stosowanie przepisów szóstej dyrektywy, a zatem przyczynia się do zapewnienia niezawodnego i prawidłowego poboru podatku VAT (zob. podobnie wyrok z dnia 6 października 2011 r. w sprawie C-421/10 Stoppelkamp, Zb. Orz. s. I-9309, pkt 34).

               32

               W świetle powyższych rozważań na pytanie pierwsze należy odpowiedzieć, że art. 9 ust. 2 lit. e) tiret szóste należy interpretować w ten sposób, że termin „zapewnienie personelu”, o którym mowa w tym przepisie, obejmuje również zapewnienie personelu prowadzącego działalność na własny rachunek, który nie jest zatrudniony przez świadczącego usługę przedsiębiorcę.

         W przedmiocie pytania drugiego

               33

               W drugim pytaniu sąd krajowy stara się zasadniczo ustalić, czy art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 2 lit. a) i art. 17 ust. 3 lit. a) oraz art. 18 ust. 1 lit. a) szóstej dyrektywy należy interpretować w ten sposób, że wymagają one od państw członkowskich ukształtowania ich krajowych przepisów proceduralnych w sposób zapewniający, że opodatkowanie świadczenia usługi oraz podatek VAT podlegający zapłacie od tej usługi będą oceniane w spójny sposób w przypadku usługodawcy i w przypadku usługobiorcy, nawet jeżeli podlegają oni właściwości różnych organów podatkowych.

               34

               W tym zakresie należy zauważyć, jak uczynił to sąd krajowy, że szósta dyrektywa nie zawiera żadnego przepisu wyraźnie przewidującego, że państwa członkowskie są zobowiązane przyjąć rozwiązanie takie jak to, którego dotyczy pytanie prejudycjalne.

               35

               Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem w braku uregulowań Unii w danej dziedzinie, do wewnętrznego porządku prawnego każdego państwa członkowskiego należy w szczególności wyznaczenie właściwych organów oraz uregulowanie trybów proceduralnych mających zapewnić ochronę praw jednostek wynikających z prawa Unii w taki sposób, aby, po pierwsze, zasady te nie były mniej korzystne od zasad dotyczących podobnych środków w prawie krajowym (zasada równoważności), a po drugie, aby nie czyniły one wykonywania praw przyznanych przez porządek prawny Unii praktycznie niemożliwym lub nadmiernie utrudnionym (zob. w szczególności wyroki: z dnia 17 listopada 1998 r. w sprawie C-228/96 Aprile, Rec. s. I-7141, pkt 18; z dnia 21 stycznia 2010 r. w sprawie C-472/08 Alstom Power Hydro, Zb. Orz. s. I-623, pkt 17).

               36

               Jeżeli chodzi o zasadę równoważności, należy zaznaczyć, iż w niniejszej sprawie brak jest czegokolwiek, co mogłoby wzbudzać wątpliwości Trybunału co do zgodności z tą zasadą uregulowania takiego jak będące przedmiotem postępowania przed sądem krajowym.

               37

               Wątpliwości wyraził natomiast w szczególności sąd krajowy w odniesieniu do kwestii tego, czy taka sytuacja odpowiada wymogom zasady skuteczności. W braku bowiem szczególnych przepisów w krajowym prawie proceduralnym, prawa usługodawcy i usługobiorcy rzeczonej usługi, uznane przez Trybunał w wyroku z dnia 13 grudnia 1989 r. w sprawie C-342/87 Genius, Rec. s. I-4227, i polegające na traktowaniu ich w identyczny sposób w zakresie opodatkowania tej samej usługi oraz podatku VAT podlegającego zapłacie od jednej i tej samej usługi, byłyby w praktyce całkowicie pozbawione skuteczności (effet utile).

               38

               W tym względzie należy przypomnieć, że należy uważać, iż zasada skuteczności została naruszona, gdy wykonywanie prawa przyznanego przez wspólnotowy porządek prawny Unii okazuje się niemożliwe lub nadmiernie utrudnione.

               39

               Niemniej jednak nie wydaje się, aby było tak w postępowaniu przed sądem krajowym.

               40

               Po pierwsze, jak zaznaczył rzecznik generalny w pkt 70 opinii, ww. wyrok w sprawie Genius dotyczy jedynie zakresu prawa do odliczenia. Nie wspomniano w nim o ewentualnym prawie usługodawcy lub usługobiorcy do uzyskania w ramach innej procedury wszczętej przez drugą stronę transakcji podlegającej podatkowi VAT przed organem administracji innym niż ten, którego właściwością jest on objęty, zakwalifikowania usługi w zakresie zwłaszcza miejsca jej wykonania, w sposób identyczny do przyjętego przez organ administracji lub sąd, których właściwością on podlega.

               41

               Po drugie, należy stwierdzić, że zarówno usługodawca, jak i usługobiorca mają obydwaj możliwość dochodzenia swych praw nie tylko przed organami administracji, lecz również przed sądami właściwymi w dziedzinie podatku VAT według procedur, co do których nie kwestionuje się, iż zasadniczo pozwalają zapewnić prawidłową i jednolitą wykładnię przepisów szóstej dyrektywy i takież jej stosowanie.

               42

               Jednolita wykładnia i stosowanie prawa Unii są bowiem ostatecznie zapewniane przez procedurę odesłania w trybie prejudycjalnym w celu wykładni lub w celu oceny ważności prawa Unii na podstawie art. 267 TFUE, który ustanawia system współpracy między sądami krajowymi i Trybunałem. Tymczasem z akt sprawy przedłożonych Trybunałowi nie wynika, aby krajowe uregulowania takie jak te będące przedmiotem postępowania przed sądem krajowym nie pozwalały zagwarantować prawidłowego działania rzeczonej współpracy sądowej.

               43

               Jeżeli jednak miałoby okazać się, iż nawet w braku pytań dotyczących wykładni lub ważności a wręcz w przypadku odmowy ze strony właściwych sądów skierowania do Trybunału odesłania prejudycjalnego w celu wykładni lub oceny ważności prawa Unii różne organy administracji lub sądy państwa członkowskiego wciąż systematycznie zajmują rozbieżne stanowiska, jeżeli chodzi o miejsce świadczenia jednej i tej samej usługi w wypadku z jednej strony usługodawcy a z drugiej usługobiorcy, naruszając przez to zwłaszcza zasadę neutralności podatkowej, zobowiązania ciążące na wspomnianym państwie członkowskim na mocy szóstej dyrektywy mogłyby zostać uznane za naruszone.

               44

               Chociaż bowiem art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 2 lit. a) i art. 17 ust. 3 lit. a) oraz art. 18 ust. 1 lit. a) szóstej dyrektywy nie precyzują konkretnie treści środków proceduralnych lub innych środków, które należy przyjąć w celu zapewnienia prawidłowego pobierania podatku VAT i przestrzegania zasady neutralności podatkowej, to jednak przepisy te wiążą państwa członkowskie co do celu, jaki mają osiągnąć, pozostawiając im jednocześnie zakres uznania co do oceny konieczności podjęcia takich środków.

               45

               W tych okolicznościach na drugie pytanie należy odpowiedzieć, iż art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 2 lit. a) i art. 17 ust. 3 lit. a) oraz art. 18 ust. 1 lit. a) szóstej dyrektywy należy interpretować w ten sposób, że nie wymagają one od państw członkowskich ukształtowania ich krajowych przepisów proceduralnych w sposób zapewniający, żeby opodatkowanie świadczenia usługi oraz podatek VAT podlegający zapłacie od tej usługi były oceniane w spójny sposób w przypadku usługodawcy i w przypadku usługobiorcy, nawet jeżeli podlegają oni właściwości różnych organów podatkowych. Przepisy te jednak zobowiązują państwa członkowskie do przyjęcia środków koniecznych w celu zapewnienia prawidłowego pobierania podatku VAT i przestrzegania zasady neutralności podatkowej.

         W przedmiocie pytania trzeciego

               46

               Z uwagi na odpowiedź udzieloną na pytanie drugie nie ma potrzeby udzielania odpowiedzi na pytanie trzecie.

         W przedmiocie kosztów

               47

               Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed tym sądem, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż poniesione przez strony postępowania przed sądem krajowym, nie podlegają zwrotowi.

               Z powyższych względów Trybunał (pierwsza izba) orzeka, co następuje:

                           1)

                           Artykuł 9 ust. 2 lit. e) tiret szóste szóstej dyrektywy Rady 77/388/EWG z dnia 17 maja 1977 r. w sprawie harmonizacji ustawodawstw państw członkowskich w odniesieniu do podatków obrotowych – wspólny system podatku od wartości dodanej: ujednolicona podstawa wymiaru podatku należy interpretować w ten sposób, że termin „zapewnienie personelu”, o którym mowa w tym przepisie, obejmuje również zapewnienie personelu prowadzącego działalność na własny rachunek, który nie jest zatrudniony przez świadczącego usługę przedsiębiorcę.

                           2)

                           Artykuł 17 ust. 1, art. 17 ust. 2 lit. a) i art. 17 ust. 3 lit. a) oraz art. 18 ust. 1 lit. a) szóstej dyrektywy 77/388 należy interpretować w ten sposób, że nie wymagają one od państw członkowskich ukształtowania ich krajowych przepisów proceduralnych w sposób zapewniający, żeby opodatkowanie świadczenia usługi oraz podatek od wartości dodanej podlegający zapłacie od tej usługi były oceniane w spójny sposób w przypadku usługodawcy i w przypadku usługobiorcy, nawet jeżeli podlegają oni właściwości różnych organów podatkowych. Przepisy te jednak zobowiązują państwa członkowskie do przyjęcia środków koniecznych w celu zapewnienia prawidłowego pobierania podatku od wartości dodanej i przestrzegania zasady neutralności podatkowej.

                     Podpisy

            (
            *1
         )	Język postępowania: niemiecki.


Wyrok Sądu (trzecia izba) z dnia 19 września 2012 r. # TeamBank AG Nürnberg przeciwko Urzędowi Harmonizacji w ramach Rynku Wewnętrznego (znaki towarowe i wzory) (OHIM). # Wspólnotowy znak towarowy - Postępowanie w sprawie sprzeciwu - Zgłoszenie graficznego wspólnotowego znaku towarowego f@ir Credit - Wcześniejszy graficzny wspólnotowy znak towarowy FERCREDIT - Względna podstawa odmowy - Prawdopodobieństwo wprowadzenia w błąd - Artykuł 8 ust. 1 lit. b) rozporządzenia Rady (WE) nr 207/2009. # Sprawa T-220/11.


Wyrok Trybunału z dnia 12 lipca 1979 r. # Gouvernement de la Republika Włoska przeciwko Radzie Wspólnot Europejskich. # Sprawa 166/78.


Wyrok Trybunału (czwarta izba) z dnia 6 marca 2003 r. # Komisja Wspólnot Europejskich przeciwko Wielkiemu Księstwu Luksemburga. # Uchybienie zobowiązaniom Państwa Członkowskiego - Artykuł 49 CE - Swobodne świadczenie usług - Artykuł 10 CE. # Sprawa C-478/01.