title: Wyrok Trybunału (pierwsza izba) z dnia 27 października 2005 r.#Levob Verzekeringen BV i OV Bank NV przeciwko Staatssecretaris van Financiën.#Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Hoge Raad der Nederlanden - Niderlandy.#Szósta dyrektywa VAT - Artykuły 2, 5, 6 i 9 - Sprzedaż oprogramowania zarejestrowanego na nośniku - Końcowe przystosowanie oprogramowania do specyficznych potrzeb nabywcy - Jednolite świadczenie podlegające opodatkowaniu - Świadczenie usług - Miejsce świadczenia.#Sprawa C-41/04.

text:
      Sprawa C‑41/04
      Levob Verzekeringen BV i OV Bank NV
      przeciwko
      Staatssecretaris van Financiën
      (wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Hoge Raad der Nederlanden)
      Szósta dyrektywa VAT – Artykuły 2, 5, 6 i 9 – Sprzedaż oprogramowania zarejestrowanego na nośniku – Końcowe przystosowanie oprogramowania do specyficznych potrzeb nabywcy – Jedno świadczenie podlegające opodatkowaniu – Świadczenie usług – Miejsce świadczenia
      Opinia rzecznika generalnego J. Kokott przedstawiona w dniu 12 maja 2005 r. I ‑ 0000
      Wyrok Trybunału (pierwsza izba) z dnia 27 października 2005 r. I ‑ 0000
      Streszczenie wyroku
      1.     Postanowienia podatkowe – Harmonizacja ustawodawstw – Podatki obrotowe – Wspólny system podatku od wartości dodanej – Świadczenie
            usług – Czynności złożone z wielu elementów – Czynność, którą należy traktować jako jednolite świadczenie – Kryteria – Dostawa
            standardowego oprogramowania zarejestrowanego na nośniku i przystosowanie tego oprogramowania do specyficznych potrzeb konsumenta
      (dyrektywa Rady 77/388, art. 2 ust. 1)
      2.     Postanowienia podatkowe – Harmonizacja ustawodawstw – Podatki obrotowe – Wspólny system podatku od wartości dodanej – Świadczenie
            usług – Pojęcie – Dostawa standardowego oprogramowania zarejestrowanego na nośniku i przystosowanie tego oprogramowania do
            specyficznych potrzeb konsumenta – Włączenie – Warunki
      (dyrektywa Rady 77/388, art. 6 ust. 1)
      3.     Postanowienia podatkowe – Harmonizacja ustawodawstw – Podatki obrotowe – Wspólny system podatku od wartości dodanej – Świadczenie
            usług – Określenie miejsca opodatkowania – Usługi konsultantów, inżynierów, biur konsultingowych, prawników, księgowych oraz
            inne podobne usługi – Pojęcie – Przystosowanie oprogramowania komputerowego do specyficznych potrzeb konsumenta – Włączenie
      (dyrektywa Rady 77/388, art. 9 ust. 2 lit. e) tiret trzecie)
      1.     Artykuł 2 ust. 1 szóstej dyrektywy 77/388 w sprawie harmonizacji ustawodawstw państw członkowskich w odniesieniu do podatków
         obrotowych należy interpretować w ten sposób, że jeżeli dwa świadczenia lub więcej, lub czynności dokonane przez podatnika
         na rzecz konsumenta, rozumianego jako konsumenta przeciętnego, są tak ściśle związane, że obiektywnie tworzą one w aspekcie
         gospodarczym jedną całość, której rozdzielenie miałoby sztuczny charakter, to wszystkie te świadczenia lub czynności stanowią
         jedno świadczenie do celów stosowania podatku od wartości dodanej. Jest tak właśnie w przypadku transakcji, w ramach której
         podatnik dostarcza konsumentowi standardowe oprogramowanie wcześniej opracowane i oferowane do sprzedaży, zarejestrowane na
         nośniku, jak również zapewnia następnie przystosowanie tego oprogramowania do specyficznych potrzeb tego nabywcy, nawet jeśli
         następuje to za zapłatą dwóch odrębnych cen.

      (por. pkt 30 oraz pkt 1, 2 sentencji)
      2.     Artykuł 6 ust. 1 szóstej dyrektywy 77/388 w sprawie harmonizacji ustawodawstw państw członkowskich w odniesieniu do podatków
         obrotowych należy interpretować w ten sposób, że jednolite świadczenie, takie jak dostarczenie standardowego oprogramowania
         i jego późniejsze przystosowanie do specyficznych potrzeb konsumenta, powinno być kwalifikowane jako „świadczenie usług”,
         jeżeli okaże się, iż to przystosowanie nie ma w danym przypadku ani charakteru pobocznego, ani pomocniczego, lecz ma charakter
         dominujący; dzieje się tak w szczególności, jeżeli z uwagi na takie czynniki jak jego zakres, koszt lub czas trwania przystosowanie
         to ma znaczenie decydujące dla umożliwienia nabywcy użytkowania gotowego oprogramowania.

      (por. pkt 28–30 oraz pkt 3 sentencji)
      3.     Artykuł 9 ust. 2 lit. e) tiret trzecie szóstej dyrektywy 77/388 w sprawie harmonizacji ustawodawstw państw członkowskich w odniesieniu
         do podatków obrotowych, który określa miejsce opodatkowania usług konsultantów, inżynierów, biur konsultingowych, prawników,
         księgowych oraz innych podobnych usług, jak również przetwarzania danych i dostarczania informacji, powinien być interpretowany
         w ten sposób, że znajduje on zastosowanie do jednolitego świadczenia usług, takiego jak dostarczenie standardowego oprogramowania
         i jego późniejsze przystosowanie do specyficznych potrzeb konsumenta, wykonanego na rzecz podatnika mającego siedzibę we Wspólnocie,
         lecz w innym państwie niż wykonawca świadczenia.

      Przepis ten nie dotyczy bowiem takich zawodów jak adwokaci, doradcy, eksperci księgowi czy inżynierowie, lecz świadczeń wykonanych
         przez te osoby oraz świadczeń, które są do nich podobne. Prawodawca wspólnotowy posługuje się zawodami wskazanymi w tym przepisie
         jako środkiem do zdefiniowania kategorii świadczeń, o których jest w nim mowa. W tym zakresie nauki informatyczne, a wśród
         nich programowanie i opracowanie oprogramowania, zajmują poczesne miejsce w kształceniu przyszłych inżynierów oraz stanowią
         dosyć często jedną z różnych specjalizacji oferowanych im w trakcie tego kształcenia. Świadczenie tego rodzaju jak przystosowanie
         oprogramowania informatycznego do specyficznych potrzeb konsumenta będzie zwykle wykonywane czy to przez inżynierów, czy to
         przez inne osoby posiadające wykształcenie umożliwiające im zrealizowanie tego samego celu. Wynika z tego, że świadczenie
         takie zalicza się bądź to do świadczeń wykonywanych przez inżynierów, bądź do świadczeń, które są podobne do działalności
         inżyniera.

      (por. pkt 37–41 oraz pkt 4 sentencji)
WYROK TRYBUNAŁU (pierwsza izba)
      z dnia 27 października 2005 r. (*)

      Szósta dyrektywa VAT – Artykuły 2, 5, 6 i 9 – Sprzedaż oprogramowania zarejestrowanego na nośniku – Końcowe przystosowanie oprogramowania do specyficznych potrzeb nabywcy – Jedno świadczenie podlegające opodatkowaniu – Świadczenie usług – Miejsce świadczenia
      W sprawie C‑41/04
      mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 234 WE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Hoge Raad
         der Nederlanden (Niderlandy) postanowieniem z dnia 30 stycznia 2004 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 2 lutego 2004 r.,
         w postępowaniu:

      Levob Verzekeringen BV,

      OV Bank NV
      przeciwko
      Staatssecretaris van Financiën,

      TRYBUNAŁ (pierwsza izba),
      w składzie: P. Jann, prezes izby, K. Schiemann (sprawozdawca), N. Colneric, J. N. Cunha Rodrigues i E. Levits, sędziowie,
      rzecznik generalny: J. Kokott,
      sekretarz: K. Sztranc, administrator,
      uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 24 lutego 2005 r.
      rozważywszy uwagi przedstawione:
      –       w imieniu Levob Verzekeringen BV i OV Bank NV przez J. van Dongena, advocaat, G. C. Bulka, adviseur, oraz W. Nieuwenhuizena,
         belastingadviseur,

      –       w imieniu rządu niderlandzkiego przez H. Sevenster, J. van Bakel oraz przez M. de Grave’a, działających w charakterze pełnomocników,
      –       w imieniu Komisji Wspólnot Europejskich przez L. Ström van Lier oraz A. Weimara, działających w charakterze pełnomocników,
      po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 12 maja 2005 r.,
      wydaje następujący
      Wyrok
      1       Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 2 ust. 1, art. 5 ust. 1, art. 6 ust. 1 i art. 9
         szóstej dyrektywy Rady nr 77/388/EWG z dnia 17 maja 1977 r. w sprawie harmonizacji ustawodawstw państw członkowskich w odniesieniu
         do podatków obrotowych – wspólny system podatku od wartości dodanej: ujednolicona podstawa wymiaru podatku (Dz.U. L 145, str. 1,
         zwanej dalej „szóstą dyrektywą”).

      2       Wniosek ten został złożony w ramach postępowania toczącego się między pomiotem podatkowym Levob Verzekeringen BV i OV Bank
         NV (zwanym dalej „Levob”) a Staatssecretaris van Financïen (ministrem finansów) w przedmiocie zapłaty podatku od wartości
         dodanej (zwanego dalej „podatkiem VAT”) od różnych transakcji, w tym nabycia oprogramowania, jego późniejszego przystosowania
         do potrzeb Levob, jego instalacji i szkolenia personelu Levob w zakresie jego obsługi.

       Ramy prawne
      3       Artykuł 2 szóstej dyrektywy przewiduje:
      „Opodatkowaniu podatkiem od wartości dodanej podlega:
      1)      dostawa towarów lub [świadczenie] usług świadczona [dokonywane] odpłatnie na terytorium kraju przez podatnika, który jako
         taki występuje [działającego w tym charakterze];

      2)      przywóz towarów”.
      4       Zgodnie z art. 5 ust. 1 tej dyrektywy „»[d]ostawa towaru« oznacza przeniesienie prawa do rozporządzania dobrami materialnymi
         jako [jak] właściciel”.

      5       Artykuł 6 ust. 1 szóstej dyrektywy stanowi:
      „Termin »świadczenie usług« oznacza każdą transakcję niestanowiącą dostawy towarów w rozumieniu art. 5.
      […]”.
      6       Artykuł 9 szóstej dyrektywy stanowi:
      „1.      Za miejsce, w którym usługa jest świadczona, uważa się miejsce, gdzie dostawca założył swoje przedsiębiorstwo lub ma stałe
         miejsce prowadzenia działalności [ma siedzibę lub stały zakład], z którego świadczone są usługi, w przypadku braku takiego
         miejsca lub przedsiębiorstwa [siedziby lub stałego zakładu], miejsce jego stałego pobytu lub miejsce, w którym zazwyczaj przebywa.

      2.      Jednakże:
      […]
      e)       miejscem świadczenia wymienionych poniżej usług, świadczonych klientom mającym swe przedsiębiorstwo poza terytorium Wspólnoty
         lub podatnikom mającym przedsiębiorstwo we Wspólnocie, ale nie w tym samym kraju co dostawca, jest miejsce, gdzie klient założył
         swoje przedsiębiorstwo lub ma stałe miejsce prowadzenia działalności, z którego świadczona jest usługa lub, w przypadku braku
         takiego miejsca, miejsce jego stałego zamieszkania lub miejsce gdzie zwykle przebywa:

      –       […]
      –       […]
      –       usługi konsultantów, inżynierów, biur konsultingowych, prawników, księgowych oraz inn[ych] podobn[ych] usług, jak również
         przetwarzani[a] danych i dostarczani[a] informacji,

      […]”.
       Postępowanie przed sądem krajowym i pytania prejudycjalne
      7       Levob, który ma siedzibę w Amersfoort (Niderlandy) wykonuje działalność ubezpieczeniową. W dniu 2 października 1997 r. zawarł
         on umowę (zwaną dalej „umową”) z przedsiębiorstwem Financial Data Planning Corporation (zwanym dalej „FDP”) z siedzibą w Stanach
         Zjednoczonych.

      8       Zgodnie z umową FDP zobowiązało się dostarczyć Levob program informatyczny, który oferuje towarzystwom ubezpieczeniowym w Stanach
         Zjednoczonych (zwany dalej „oprogramowaniem bazowym”). Na rzecz Levob została udzielona na czas nieograniczony niezbywalna
         licencja na to oprogramowanie, za wynagrodzeniem w wysokości 713 000 USD, z czego 101 000 USD płatne było po podpisaniu umowy,
         a pozostała część w 17 miesięcznych ratach po 36 000 USD. Zgodnie z umową wynagrodzenie miało być zafakturowane odrębnie od
         innych kwot. Umowa przewidywała ponadto, że licencja rozpoczynała obowiązywanie w Stanach Zjednoczonych, jako że Levob występował
         w charakterze importera towaru do Niderlandów.

      9       Sąd krajowy wskazuje w tej kwestii, że nośniki informatyczne zawierające oprogramowanie bazowe zostały wydane Levob przez
         FDP już na terytorium Stanów Zjednoczonych, a następnie zostały sprowadzone do Niderlandów przez pracowników Levob.

      10     Umowa przewidywała ponadto, że FDP przystosuje oprogramowanie bazowe tak, by umożliwić Levob korzystanie z niego w ramach
         zarządzania umowami ubezpieczenia, które ten oferował. Zasadniczo chodziło o przełożenie tego programu na język niderlandzki
         i wprowadzenie modyfikacji niezbędnych z uwagi na uczestnictwo pośredników w ramach takich umów ubezpieczenia. Cena tego przystosowania
         winna była się mieścić w widełkach od co najmniej 793 000 USD do maksymalnie 970 000 USD, w zależności od ostatecznych specyfikacji,
         które miały być sporządzone przez strony w trakcie wykonywania umowy.

      11     FDP zobowiązała się ponadto do zainstalowania oprogramowania bazowego i jego przystosowania do systemu informatycznego Levob,
         jak również do przeprowadzenia pięciodniowego szkolenia jego pracowników za wynagrodzeniem odpowiednio po 7500 USD. Umowa
         przewidywała wreszcie, że przystosowane oprogramowanie zostanie poddane przez strony ogólnemu testowi akceptacji.

      12     Przystosowanie oprogramowania bazowego, jego instalacja i umówione szkolenie nastąpiło między 1997 a 1999 r.
      13     Levob nie wykazała w deklaracjach podatku VAT kwot zapłaconych za oprogramowanie bazowe. W dniu 25 stycznia 2000 r. wniosła
         do organu podatkowego o wydanie decyzji podatkowej dotyczącej wszystkich kwot zapłaconych z tytułu przystosowania tego oprogramowania,
         jego instalacji i szkolenia przeprowadzonego przez FDP.

      14      Uznawszy, że usługa wykonana przez FDP stanowiła jedno świadczenie mające za przedmiot przystosowane oprogramowanie, organ
         ten wydał decyzję podatkową dotyczącą wszystkich kwot zapłaconych przez Levob na podstawie umowy.

      15     Ponieważ skarga wniesiona przez Levob do Gerechtshof te Amsterdam została oddalona orzeczeniem z dnia 31 grudnia 2001 r.,
         przedsiębiorstwo to wniosło kasację przeciwko temu orzeczeniu do sądu odsyłającego. Na uzasadnienie swojej kasacji Levob zarzuca
         w szczególności, że Gerechtshof te Amsterdam uznał, iż dostarczenie oprogramowania bazowego i jego przystosowanie stanowiło
         jedną transakcję podlegającą opodatkowaniu oraz że zakwalifikował tę transakcję jako „świadczenie usług”. Tymczasem zdaniem
         Levob dostarczenie oprogramowania bazowego stanowiło dostawę towaru.

      16     W powyższych okolicznościach Hoge Raad der Nederlanden postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi
         pytaniami prejudycjalnymi:

      „1.      a)     Czy odczytywane łącznie przepisy art. 2 ust. 1, art. 5 ust. 1 oraz art. 6 ust. 1 szóstej dyrektywy powinno się interpretować
         w ten sposób, że dostarczenie oprogramowania takiego typu, jakiego dotyczy niniejsza sprawa, na takich samych zasadach, w ramach
         którego, po pierwsze, standardowe oprogramowanie opracowane i sprzedawane przez dostawcę, zarejestrowane na nośniku, a po
         drugie, jego późniejsze przystosowanie do potrzeb nabywcy mają odrębną cenę, powinno być uznawane za wykonanie jednego tylko
         świadczenia?

               b)     W przypadku twierdzącej odpowiedzi – czy powinno się interpretować te przepisy w ten sposób, że świadczenie to powinno zostać
         uznane za jedną usługę (której integralną część stanowi dostawa towaru, to znaczy nośnika)?

               c)     W przypadku twierdzącej odpowiedzi na poprzednie pytanie – czy zatem należy interpretować art. 9 szóstej dyrektywy (w brzmieniu
         z dnia 6 maja 2002 r.) w ten sposób, że usługa ta jest uznawana za wykonaną w miejscu wskazanym w ust. 1 tego przepisu?

               d)     W przypadku negatywnej odpowiedzi na poprzednie pytanie – która część art. 9 ust. 2 szóstej dyrektywy znajduje zastosowanie?
      2.      a)     W przypadku negatywnej odpowiedzi na pytanie pierwsze lit. a) – czy wskazane w nim przepisy należy interpretować w ten sposób,
         że dostarczenie nieprzystosowanego oprogramowania na nośniku powinno być uznawane za dostawę dobra materialnego, którego odrębna
         cena, jaka została ustalona stanowi świadczenie wzajemne, o którym mowa w art. 11 część A ust. 1 lit. a) szóstej dyrektywy?

               b)     W przypadku negatywnej odpowiedzi na to pytanie – czy należy zatem interpretować art. 9 szóstej dyrektywy w ten sposób, że
         uznaje się, iż świadczenie usług jest dokonane w miejscu wskazanym w ust. 1 tego przepisu, czy też w jednym z miejsc wskazanych
         w ust. 2 tego artykułu?

               c)     Czy tak samo jak w przypadku dostarczenia standardowego oprogramowania należy postępować w przypadku usługi polegającej na
         przystosowaniu oprogramowania?”.

       W przedmiocie pytań prejudycjalnych
       W przedmiocie pytania pierwszego lit. a) i b)
      17     W pierwszym pytaniu lit. a) i b), które należy rozpatrzyć łącznie, sąd krajowy zmierza do ustalenia, czy do celów poboru podatku
         VAT dostarczenie standardowego oprogramowania opracowanego i sprzedawanego przez dostawcę, zarejestrowanego na nośniku, jak
         również następujące po nim dokonane przez dostawcę przystosowanie tego oprogramowania do specyficznych potrzeb nabywcy za
         zapłatą odrębnych cen, które nastąpiło w takich okolicznościach, jak te mające miejsce w sprawie przed sądem krajowym, powinny
         być uznawane za dwa odrębne świadczenia, czy też za jedno świadczenie, a w takim przypadku – czy to jedno świadczenie powinno
         być kwalifikowane jako świadczenie usług.

      18     Na wstępie należy przypomnieć, że pytanie dotyczące zakresu czynności ma szczególne znaczenie z punktu widzenia podatku VAT,
         zarówno dla określenia miejsca dokonania czynności podlegających opodatkowaniu, jak i dla zastosowania stawek opodatkowania
         lub ewentualnie przepisów dotyczących zwolnień przewidzianych w szóstej dyrektywie (wyrok dnia 25 lutego 1999 r. w sprawie
         C‑349/96 CPP, Rec. str. I‑973, pkt 27).

      19     Jak to wynika z orzecznictwa Trybunału, jeżeli transakcja składa się z zespołu świadczeń i czynności, należy wziąć pod uwagę
         wszystkie okoliczności, w jakich dokonywana jest rozpatrywana transakcja celem określenia, po pierwsze, czy są to dwa lub
         więcej niż dwa świadczenia odrębne, czy też jest to jedno świadczenie, a po drugie, czy w tym ostatnim przypadku to jedno
         świadczenie powinno zostać zakwalifikowane jako świadczenie usług (zob. podobnie wyrok z dnia 2 maja 1996 r. w sprawie C‑231/94
         Faaborg‑Gelting Linien, Rec. str. I‑2395, pkt 12–14, oraz ww. wyrok w sprawie CPP, pkt 28 i 29).

      20     Mając na uwadze dwie okoliczności, a mianowicie że, po pierwsze, z art. 2 ust. 1 szóstej dyrektywy wynika, iż każda czynność
         powinna być zwykle uznawana za odrębną i niezależną, a po drugie, że czynność złożona z jednego świadczenia w aspekcie gospodarczym
         nie powinna być sztucznie rozdzielana, by nie pogarszać funkcjonalności systemu podatku VAT, należy w pierwszej kolejności
         poszukiwać elementów charakterystycznych dla rozpatrywanej czynności celem określenia, czy podatnik dostarcza konsumentowi,
         rozumianemu jako przeciętny konsument, kilka odrębnych świadczeń głównych, czy też jedno świadczenie (por. przez analogię
         ww. wyrok w sprawie CPP, pkt 29).

      21     W kwestii tej Trybunał orzekł, że mamy do czynienia z jednym świadczeniem, zwłaszcza w przypadku, gdy kilka elementów powinno
         zostać uznanych za konstytutywne dla świadczenia głównego, podczas gdy, przeciwnie, jedno lub więcej świadczeń powinno być
         postrzegane jako jedno lub więcej świadczeń pomocniczych dzielących los prawny świadczenia głównego (ww. wyrok w sprawie CPP,
         pkt 30, oraz wyrok z dnia 15 maja 2001 r. w sprawie C‑34/99, Primback, Rec. str. I‑3833, pkt 45).

      22     Podobnie jest w przypadku, jeśli dwa lub więcej świadczenia (lub czynności) dokonane przez podatnika na rzecz konsumenta,
         rozumianego jako przeciętny konsument, są tak ściśle związane, że stanowią one obiektywnie jedno tylko nierozerwalne świadczenie
         gospodarcze, którego rozdzielenie miałoby charakter sztuczny.

      23     W ramach współpracy ustanowionej na podstawie art. 234 WE nie budzi wątpliwości, że na sądach krajowych spoczywa obowiązek
         określenia, czy jest tak w danej konkretnej sprawie i przeprowadzenia całościowej, ostatecznej oceny stanu faktycznego w tym
         zakresie. Jednakże Trybunał powinien dostarczyć sądowi krajowemu wszystkich istotnych wskazówek w zakresie wykładni prawa
         wspólnotowego, które mogą być przydatne przy rozstrzyganiu sprawy zawisłej przed tym sądem.

      24     Odnosząc się do sprawy przed sądem krajowym, należy stwierdzić, jak to już uczynił Gerechtshof te Amsterdam, którego orzeczenie
         stanowi przedmiot kasacji rozpatrywanej przez sąd odsyłający, że gospodarczym przedmiotem takiej transakcji, jak ta, która
         została dokonana między FDP i Levob, jest dostarczenie konsumentowi przez podatnika funkcjonalnego oprogramowania, które byłoby
         ściśle dostosowane do potrzeb tego konsumenta. Nie można bez popadania w sztuczność uznać, jak to słusznie stwierdził rząd
         niderlandzki, iż konsument taki nabył od tego samego dostawcy najpierw istniejące już oprogramowanie, które w tym stanie nie
         było dla niego jednak w żaden sposób użyteczne dla celów prowadzonej przez niego działalności gospodarczej, a dopiero później
         zlecił mu przystosowanie tego oprogramowania, co było jedynym właściwym sposobem nadania mu cech użyteczności.

      25     Uwypuklona w pytaniu okoliczność, że w umowie zostały przewidziane dwie odrębne ceny za dostarczenie oprogramowania bazowego
         i za jego przystosowanie nie jest sama w sobie decydująca. Okoliczność ta nie przeczy bowiem ani obiektywnemu ścisłemu związkowi,
         który został właśnie wskazany w odniesieniu do owej dostawy i przystosowania, ani ich przynależności do jednolitej transakcji
         gospodarczej (zob. podobnie ww. wyrok w sprawie CPP, pkt 31).

      26     Jak stąd wynika, art. 2 szóstej dyrektywy powinien być interpretowany w ten sposób, że tego rodzaju dostarczenie oraz późniejsze
         przystosowanie oprogramowania powinno być do celów podatku VAT co do zasady uznawane za jedno świadczenie.

      27     Jeśli chodzi z kolei o kwestię, czy tego rodzaju jedno złożone świadczenie powinno być kwalifikowane jako świadczenie usług,
         to wymaga ona zidentyfikowania dominujących składników tego świadczenia (zob. w szczególności ww. wyrok w sprawie Faaborg‑Gelting
         Linien, pkt 14).

      28     Prócz znaczenia przystosowania oprogramowania bazowego celem nadania mu cechy użyteczności dla działalności zawodowej prowadzonej
         przez nabywcę, również zakres, czas trwania i koszt tego przystosowania są czynnikami istotnymi w tym zakresie.

      29     Na podstawie tych różnych kryteriów Gerechtshof te Amsterdam słusznie stwierdził, że miało miejsce jedno świadczenie usług
         w rozumieniu art. 6 ust. 1 szóstej dyrektywy, ponieważ kryteria te umożliwiają rzeczywiście stwierdzenie, że przystosowanie
         oprogramowania nie ma bynajmniej charakteru pomocniczego czy pobocznego, lecz ma charakter dominujący, ze względu na jego
         decydujące znaczenie dla umożliwienia nabywcy używania nabywanego oprogramowania zaadaptowanego do jego specyficznych potrzeb.

      30     Mając na uwadze wszystkie te czynniki, na pierwsze pytanie lit. a) i b) należy odpowiedzieć, że:
      –       artykuł 2 ust. 1 szóstej dyrektywy należy interpretować w ten sposób, że jeżeli dwa lub więcej niż dwa świadczenia (lub czynności)
         dokonane przez podatnika na rzecz konsumenta, rozumianego jako przeciętnego konsumenta, są tak ściśle związane, że obiektywnie
         tworzą one w aspekcie gospodarczym jedną całość, której rozdzielenie miałoby sztuczny charakter, to wszystkie te świadczenia
         lub czynności stanowią jedno świadczenie do celów stosowania podatku VAT,

      –       jest tak właśnie w przypadku transakcji, w ramach której podatnik dostarcza konsumentowi standardowe oprogramowanie wcześniej
         opracowane i oferowane do sprzedaży, zarejestrowane na nośniku, jak również zapewnia następnie przystosowanie tego oprogramowania
         do specyficznych potrzeb tego nabywcy, nawet jeśli następuje to za zapłatą dwóch odrębnych cen,

      –       artykuł 6 ust. 1 szóstej dyrektywy należy interpretować w ten sposób, że to jedno świadczenie powinno być kwalifikowane jako
         „świadczenie usług”, jeżeli okaże się, iż przystosowanie oprogramowania w danym przypadku nie ma ani charakteru pobocznego,
         ani pomocniczego, lecz ma charakter dominujący; jest tak w szczególności, gdy z uwagi na takie czynniki, jak jego zakres,
         koszt lub czas trwania, przystosowanie to ma znaczenie decydujące dla umożliwienia nabywcy używania gotowego oprogramowania.

       W przedmiocie pytania pierwszego lit. c) i d)
      31     Zwracając się z pytaniem pierwszym lit. c) i d) sąd odsyłający zmierza do ustalenia miejsca, w którym następuje wykonanie
         świadczenia usług, takiego, o którym mowa w odpowiedzi na pytanie pierwsze lit. a) i b).

      32     Artykuł 9 szóstej dyrektywy zawiera zasady określające miejsce powstania zobowiązania podatkowego. Podczas gdy art. 9 ust. 1
         zawiera przepis o charakterze ogólnym, art. 9 ust. 2 przewiduje szereg przypadków szczególnych. Celem tych przepisów jest
         uniknięcie, z jednej strony, konfliktów kompetencji mogących prowadzić do podwójnego opodatkowania, i z drugiej strony, uniknięcie
         nieopodatkowania przychodów [zob. w szczególności wyrok z dnia 12 maja 2005 r. w sprawie C-452/03 RAL (Channel Islands) i in.,
         Zb.Orz. str. I‑3947, pkt 23 oraz cytowane tam orzecznictwo].

      33     Co się tyczy stosunku pomiędzy dwoma pierwszymi ustępami art. 9, Trybunał orzekł już, że stosowanie art. 9 ust. 1 nie ma wcale
         pierwszeństwa przed stosowaniem art. 9 ust. 2. W każdym stanie faktycznym należy postawić pytanie, czy zachodzi którykolwiek
         z przypadków wymienionych w art. 9 ust. 2, a jeżeli nie, to zastosowanie znajduje art. 9 ust. 1 [ww. wyrok w sprawie RAL (Channel
         Islands) i in., pkt 24 oraz cytowane tam orzecznictwo].

      34     Wobec tego nie można twierdzić, że art. 9 ust. 2 lit. e) szóstej dyrektywy powinien, jako wyjątek od zasady, być interpretowany
         ściśle (wyrok z dnia 15 marca 2001 r. w sprawie C‑108/00 SPI, Rec. str. I‑2361, pkt 17).

      35     Należy zatem zbadać, czy transakcja taka jak ta rozpatrywana w sprawie przed sądem krajowym, objęta jest zakresem art. 9 ust. 2
         szóstej dyrektywy.

      36     Sąd krajowy zastanawia się tutaj nad ewentualnym zastosowaniem art. 9 ust. 2 lit. e) tiret trzecie szóstej dyrektywy, który
         określa miejsce świadczenia usług dla „usług konsultantów, inżynierów, biur konsultingowych, prawników, księgowych oraz inn[ych]
         podobn[ych] usług, jak również przetwarzani[a] danych i dostarczani[a] informacji”. Sąd ten ma zwłaszcza wątpliwości, czy
         rozpatrywana przez niego transakcja nie powinna zostać zakwalifikowana jako „przetwarzanie danych i dostarczanie informacji”
         w rozumieniu tego przepisu. W uwagach przedłożonych Trybunałowi zarówno rząd niderlandzki, jak i Komisja Wspólnot Europejskich
         skłaniają się ku tej właśnie interpretacji.

      37     Należy przypomnieć, że jak wynika z orzecznictwa Trybunału, art. 9 ust. 2 lit. e) tiret trzecie szóstej dyrektywy nie dotyczy
         takich zawodów jak adwokaci, doradcy, eksperci księgowi czy inżynierowie, lecz świadczeń wykonanych przez te osoby oraz świadczeń,
         które są do nich podobne. Prawodawca wspólnotowy posługuje się zawodami wskazanymi w tym przepisie, jako środkiem do zdefiniowania
         kategorii świadczeń, o których jest w nim mowa (wyrok z dnia 16 września 1997 r. w sprawie C‑145/96 von Hoffmann, Rec. str. I‑4857,
         pkt 15).

      38     Należy tutaj bowiem stwierdzić w szczególności, że nauki informatyczne, a wśród nich programowanie i opracowanie oprogramowania,
         zajmują poczesne miejsce w kształceniu przyszłych inżynierów oraz że stanowią one dosyć często jedną z różnych specjalizacji
         oferowanych im w trakcie tego kształcenia.

      39     Świadczenie tego rodzaju, jak przystosowanie oprogramowania informatycznego do specyficznych potrzeb konsumenta będzie zwykle
         wykonywane czy to przez inżynierów, czy to przez inne osoby posiadające wykształcenie umożliwiające im zrealizowanie tego
         samego celu.

      40     Wynika z tego, że świadczenie takie zalicza się bądź to do świadczeń wykonywanych przez inżynierów, bądź do świadczeń, które
         są podobne do działalności inżyniera.

      41     Mając powyższe na względzie, należy na pytanie pierwsze lit. c) i d) udzielić odpowiedzi, że art. 9 ust. 2 lit. e) tiret trzecie
         szóstej dyrektywy powinien być interpretowany w ten sposób, że znajduje on zastosowanie do świadczenia usług, o którym mowa
         w odpowiedzi na pytanie pierwsze lit. a) i b), wykonanego na rzecz podatnika mającego siedzibę we Wspólnocie, lecz w innym
         państwie niż wykonawca świadczenia.

       W przedmiocie pytania drugiego
      42     Pytanie drugie zostało zadane jedynie na wypadek, gdyby na pytanie pierwsze lit. a) została udzielona negatywna odpowiedź.
         Wobec tego, że została na nie udzielona odpowiedź twierdząca, brak jest podstaw do rozpatrywania pytania drugiego.

       W przedmiocie kosztów
      43     Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej
         przed tym sądem, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi,
         inne niż poniesione przez strony postępowania przed sądem krajowym, nie podlegają zwrotowi.

      Z powyższych względów Trybunał (pierwsza izba) orzeka, co następuje:
      1)      Artykuł 2 ust. 1 szóstej dyrektywy Rady nr 77/388/EWG z dnia 17 maja 1977 r. w sprawie harmonizacji ustawodawstw państw członkowskich
            w odniesieniu do podatków obrotowych – wspólny system podatku od wartości dodanej: ujednolicona podstawa wymiaru podatku należy
            interpretować w ten sposób, że jeżeli dwa lub więcej świadczenia (lub czynności) dokonane przez podatnika na rzecz konsumenta,
            rozumianego jako konsumenta przeciętnego, są tak ściśle związane, że obiektywnie tworzą one w aspekcie gospodarczym jedną
            całość, której rozdzielenie miałoby sztuczny charakter, to wszystkie te świadczenia lub czynności stanowią jedno świadczenie
            do celów stosowania podatku od wartości dodanej.
      2)      Jest tak właśnie w przypadku transakcji, w ramach której podatnik dostarcza konsumentowi standardowe oprogramowanie wcześniej
            opracowane i oferowane do sprzedaży, zarejestrowane na nośniku, jak również zapewnia następnie przystosowanie tego oprogramowania
            do specyficznych potrzeb tego nabywcy, nawet jeśli następuje to za zapłatą dwóch odrębnych cen.
      3)      Artykuł 6 ust. 1 dyrektywy 77/388 należy interpretować w ten sposób, że świadczenie, o którym mowa w pkt 2 sentencji, powinno
            być kwalifikowane jako „świadczenie usług”, jeżeli okaże się, iż przystosowanie oprogramowania nie ma w danym przypadku ani
            charakteru pobocznego, ani pomocniczego, lecz ma charakter dominujący; dzieje się tak w szczególności jeżeli z uwagi na takie
            czynniki jak jego zakres, koszt lub czas trwania przystosowanie to ma znaczenie decydujące dla umożliwienia nabywcy użytkowania
            gotowego oprogramowania.
      4)      Artykuł 9 ust. 2 lit. e) tiret trzecie dyrektywy 77/388 powinien być interpretowany w ten sposób, że znajduje on zastosowanie
            do świadczenia usług, o którym mowa w pkt 3 sentencji, wykonanego na rzecz podatnika mającego siedzibę we Wspólnocie, lecz
            w innym państwie niż wykonawca świadczenia
      Podpisy
      * Język postępowania: niderlandzki.


Wyrok Trybunału z dnia 9 listopada 1977 r. # The Queen przeciwko A National Insurance Commissioner, ex parte Christine Margaret Warry. # Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym High Court of Justice, Queen's Bench Division - Zjednoczone Królestwo. # Sprawa 41-77.


title: Wyrok Trybunału (czwarta izba) z dnia 9 października 2008 r. # Marguerite Chetcuti przeciwko Komisji Wspólnot Europejskich. # Odwołanie - Sprawy pracownicze - Konkurs wewnętrzny dla jednej instytucji - Odrzucenie kandydatury - Warunki dopuszczenia. # Sprawa C-16/07 P.

text:
      WYROK TRYBUNAŁU (czwarta izba)
      z dnia 9 października 2008 r.
      Sprawa C‑16/07 P
      Marguerite Chetcuti
      przeciwko
      Komisji Wspólnot Europejskich
      Odwołanie – Służba publiczna – Konkurs wewnętrzny dla jednej instytucji – Odrzucenie kandydatury – Warunki dopuszczenia
      Przedmiot: Odwołanie od wyroku Sądu Pierwszej Instancji Wspólnot Europejskich z dnia 8 listopada 2006 r. w sprawie T‑357/04 Chetcuti
         przeciwko Komisji, dotychczas nieopublikowanego w Zbiorze, mające na celu uchylenie tego wyroku.

      Orzeczenie: Odwołanie zostaje oddalone.

      Streszczenie
      1.        Urzędnicy – Warunki zatrudnienia innych pracowników – Członek personelu tymczasowego – Członek personelu pomocniczego – Kryterium
            odróżniające
      (warunki zatrudnienia innych pracowników, art. 2, 3)
      2.        Urzędnicy – Zatrudnienie – Konkurs wewnętrzny dla jednej instytucji – Rozciągnięcie udziału na członków personelu pomocniczego
            – Obowiązek – Brak
      1.        Z przepisów regulaminu i warunków zatrudnienia innych pracowników wynika, że między statusem administracyjnym, wymogami w zakresie
         naboru i warunkami zatrudnienia urzędników i członków personelu tymczasowego, z jednej strony, a członków personelu pomocniczego,
         z drugiej strony, istnieją różnice. Różnice te wskazują na to, że członkowie personelu pomocniczego nie są zatrudniani po
         to, by pełnić w instytucjach wspólnotowych służbę o stałym charakterze. Wręcz przeciwnie, cechą wyróżniającą umowę członka
         personelu pomocniczego jest nietrwałość jego zatrudnienia, ponieważ może być ona zawarta jedynie w celu zapewnienia doraźnego
         zastępstwa lub umożliwienia wykonania zadań administracyjnych, które mają przejściowy charakter lub wynikają z nagłej potrzeby,
         lub nie zostały wyraźnie określone. Członkowie personelu pomocniczego stanowią więc odrębną kategorię pracowników, służącą
         realizacji odmiennych potrzeb zatrudniających ich instytucji.

      2.        Zgodnie z wykładnią systemową i celowościową regulaminu i warunków zatrudnienia innych pracowników, o ile organ powołujący
         ma prawo dopuścić do udziału w konkursie wewnętrznym dla jednej instytucji członków personelu pomocniczego, o tyle nie jest
         on zobowiązany dopuszczać do każdego konkursu wewnętrznego wszystkie osoby pozostające w jej służbie. Obowiązek taki naruszałby
         szeroki zakres swobodnego uznania, które przysługuje wspólnotowym instytucjom w kwestii organizacji ich służb, a w szczególności
         przy określaniu, w zależności od interesu służby, sposobów i warunków przeprowadzania konkursów.


Wyrok Trybunału z dnia 29 listopada 1989 r. # Komisja Wspólnot Europejskich przeciwko Republice Greckiej. # Uchybienie zobowiązaniom - Rolnictwo. # Sprawa C-281/87.


Wyrok Trybunału z dnia 5 lipca 1977 r. # Bela-Mühle Josef Bergmann KG przeciwko Grows-Farm GmbH & CO. KG. # Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Landgericht Oldenburg - Niemcy. # Sprawa 114-76.


title: Wyrok Trybunału (wielka izba) z dnia 25 stycznia 2011 r.#Michael Neukirchinger przeciwko Bezirkshauptmannschaft Grieskirchen.#Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Unabhängiger Verwaltungssenat des Landes Oberösterreich - Austria.#Transport lotniczy - Licencje na organizację handlowych lotów balonem - Artykuł 12 WE - Wymóg miejsca zamieszkania lub siedziby - Kary administracyjne.#Sprawa C-382/08.

text:
      Sprawa C‑382/08
      Michael Neukirchinger
      przeciwko
      Bezirkshauptmannschaft Grieskirchen
      (wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez
      Unabhängiger Verwaltungssenat des Landes Oberösterreich)
      Transport lotniczy – Licencje na organizację handlowych lotów balonem – Artykuł 12 WE – Wymóg miejsca zamieszkania lub siedziby – Kary administracyjne
      Streszczenie wyroku
      1.        Transport – Transport lotniczy – Pojęcie – Handlowy przewóz lotniczy pasażerów balonem na ogrzane powietrze
      (art. 12 WE, 49 WE, 51 ust. 1 WE, art. 80 ust. 2 WE)
      2.        Prawo wspólnotowe – Zasady – Równość traktowania – Dyskryminacja ze względu na przynależność państwową – Zakaz
      (art. 12 WE)
      3.        Prawo wspólnotowe – Zasady – Równość traktowania – Dyskryminacja ze względu na przynależność państwową – Zakaz
      (art. 12 WE)
      1.        Handlowy przewóz lotniczy pasażerów balonem na ogrzane powietrze należy do dziedziny transportu, a konkretnie transportu lotniczego,
         o którym mowa w art. 80 ust. 2 WE.

      O ile zgodnie ze wspomnianym art. 80 ust. 2 WE transport morski i lotniczy są – do czasu odmiennej decyzji ustawodawcy wspólnotowego
         – wyłączone z zakresu przepisów tytułu V trzeciej części traktatu WE, dotyczących wspólnej polityki transportowej, o tyle
         podlegają one, podobnie jak pozostałe rodzaje transportu, zasadom ogólnym traktatu. Jednakże, w odniesieniu do swobody świadczenia
         usług, zgodnie z art. 51 ust. 1 WE art. 49 WE nie znajduje wprost zastosowania do transportu lotniczego. Natomiast handlowy
         przewóz lotniczy pasażerów balonem na ogrzane powietrze mieści się w zakresie zastosowania traktatu i podlega w związku z tym
         jego zasadom ogólnym, jak art. 12 WE. Ustawodawca wspólnotowy wydał bowiem na podstawie art. 80 ust. 2 WE szereg aktów, które
         mogą dotyczyć takiego transportu lotniczego. Co się tyczy rozporządzenia nrº2407/92 w sprawie przyznawania licencji przewoźnikom
         lotniczym, z dwóch pierwszych motywów wynika, że celem, jaki Rada zamierzała osiągnąć, wydając to rozporządzenie, było ustanowienie
         polityki w zakresie transportu lotniczego w okresie upływającym dnia 31 grudnia 1992 r., aby stopniowo wprowadzać rynek wewnętrzny,
         obejmujący przestrzeń bez granic wewnętrznych, w ramach którego zapewniony jest swobodny przepływ towarów, osób, usług oraz
         kapitału. Tego rodzaju szeroko zakrojony cel obejmuje zaś co do zasady handlowy przewóz lotniczy pasażerów balonem na ogrzane
         powietrze.

      (por. pkt 19, 21-23, 26, 27, 29)
      2.        Artykuł 12 WE stoi na przeszkodzie stosowaniu przepisów państwa członkowskiego, które, przy organizacji lotów balonem na terytorium
         tego państwa, pod groźbą kary administracyjnej w razie ich naruszenia od podmiotu mającego miejsce zamieszkania lub siedzibę
         w innym państwie członkowskim i posiadającego w tym państwie licencję na organizację handlowych lotów balonem, wymagają miejsca
         zamieszkania lub siedziby w przyjmującym państwie członkowskim.

      Z jednej strony bowiem, kryterium rozróżnienia oparte na miejscu zamieszkania prowadzi w istocie do tych samych skutków co
         dyskryminacja oparta na kryterium obywatelstwa, jako że działa przede wszystkim na niekorzyść obywateli innych państw członkowskich,
         gdyż to najczęściej cudzoziemcy nie mają miejsca zamieszkania w państwie przyjmującym. Z drugiej strony, kryterium rozróżnienia
         oparte na siedzibie osoby prawnej stanowi co do zasady dyskryminację opartą na przynależności państwowej.

      (por. pkt 34, 37, 44; sentencja)
      3.        Artykuł 12 WE stoi na przeszkodzie stosowaniu przepisów państwa członkowskiego, które, przy organizacji lotów balonem na terytorium
         tego państwa, pod groźbą kary administracyjnej w razie ich naruszenia, zobowiązują podmiot mający miejsce zamieszkania lub
         siedzibę w innym państwie członkowskim i posiadający w tym państwie licencję na organizację handlowych lotów balonem do uzyskania
         nowej licencji, bez uwzględnienia w należyty sposób, że warunki uzyskania takiej licencji są co do zasady takie same, jak
         warunki otrzymania licencji wydanej już w innym państwie członkowskim.

      Uregulowanie to wprowadza bowiem kryterium rozróżnienia, które prowadzi w istocie do takiego samego skutku jak kryterium oparte
         na przynależności państwowej, ponieważ zobowiązanie sformułowane w tych przepisach w rzeczywistości dotyczy przede wszystkim
         obywateli innych państw członkowskich lub osób prawnych mających siedzibę w innych państwach członkowskich.

      Konieczność ochrony życia i zdrowia pasażerów oraz bezpieczeństwo transportu lotniczego stanowią niezaprzeczalnie uzasadnione
         względy. Jednakże działanie państwa członkowskiego polegające na zobowiązaniu podmiotu do uzyskania nowej licencji, bez uwzględnienia
         w należyty sposób, że warunki uzyskania takiej licencji są co do zasady takie same, jak warunki otrzymania licencji wydanej
         mu już w innym państwie członkowskim, nie jest proporcjonalne do tych uzasadnionych celów. W istocie ponieważ warunki wydania
         licencji transportowych są w obu państwach członkowskich takie same, należy uznać, iż uzasadnione interesy wspomniane powyżej
         zostały już wzięte pod uwagę przy wydawaniu pierwszej licencji w innym państwie członkowskim.

      (por. pkt 38, 39, 42, 44; sentencja)
WYROK TRYBUNAŁU (wielka izba)
      z dnia 25 stycznia 2011 r.(*)

      Transport lotniczy – Licencje na organizację handlowych lotów balonem – Artykuł 12 WE – Wymóg miejsca zamieszkania lub siedziby – Kary administracyjne
      W sprawie C‑382/08
      mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 234 WE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Unabhängiger
         Verwaltungssenat des Landes Oberösterreich (Austria) postanowieniem z dnia 19 sierpnia 2008 r., które wpłynęło do Trybunału
         w dniu 25 sierpnia 2008 r., w postępowaniu:

      Michael Neukirchinger
      przeciwko
      Bezirkshauptmannschaft Grieskirchen,

      TRYBUNAŁ (wielka izba),
      w składzie: V. Skouris, prezes, A. Tizzano, J.N. Cunha Rodrigues, K. Lenaerts, J.C. Bonichot, D. Šváby, prezesi izb, A. Rosas,
         U. Lõhmus, E. Levits, L. Bay Larsen (sprawozdawca) i M. Berger, sędziowie,

      rzecznik generalny: P. Mengozzi,
      sekretarz: B. Fülöp, administrator,
      uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 15 czerwca 2010 r.,
      rozważywszy uwagi przedstawione:
      –        w imieniu M. Neukirchingera przez niego samego,
      –        w imieniu rządu austriackiego przez C. Pesendorfer i G. Eberharda, działających w charakterze pełnomocników,
      –        w imieniu rządu polskiego przez M. Dowgielewicza i M. Szpunara, działających w charakterze pełnomocników,
      –        w imieniu Komisji Europejskiej przez E. Traversę oraz B.R. Killmanna, działających w charakterze pełnomocników,
      –        w imieniu Urzędu Nadzoru EFTA przez X. Lewisa, działającego w charakterze pełnomocnika,
      po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 7 września 2010 r.,
      wydaje następujący
      Wyrok
      1        Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 49 WE i nast.

      2        Wniosek ten został złożony w ramach sporu między M. Neukirchingerem a Bezirkshauptmannschaft Grieskirchen (starostwem powiatowym
         Grieskirchen), w przedmiocie decyzji, w drodze której organ ten nałożył na skarżącego w postępowaniu przed sądem krajowym
         grzywnę administracyjną z tytułu naruszenia przepisów regulujących organizację lotów balonem.

       Ramy prawne
       Uregulowania Unii
      3        Trzy pierwsze motywy rozporządzenia Rady (EWG) nr 2407/92 z dnia 23 lipca 1992 r. w sprawie przyznawania licencji przewoźnikom
         lotniczym (Dz.U. L 240, s. 1) stwierdzają:

      „ważne jest ustanowienie polityki w zakresie transportu lotniczego dla rynku wewnętrznego w okresie upływającym dnia 31 grudnia
         1992 r. zgodnie z art. 8A traktatu;

      rynek wewnętrzny obejmuje obszar bez granic wewnętrznych, w ramach którego zapewniony jest swobodny przepływ towarów, osób,
         usług oraz kapitału;

      stosowanie zasady swobody świadczenia usług w sektorze transportu lotniczego musi uwzględniać właściwości tego sektora”.
      4        Zgodnie z art. 1 rozporządzenia nr 2407/92:

      „1.      Niniejsze rozporządzenie dotyczy wymagań w zakresie przyznawania i utrzymywania licencji na prowadzenie działalności przez
         państwa członkowskie wobec przewoźników lotniczych posiadających miejsce prowadzenia działalności we Wspólnocie.

      2.      Przewóz lotniczy pasażerów, poczty i/lub ładunku, samolotem [statkiem powietrznym] bez napędu silnikowego i/lub samolotem
         [statkiem powietrznym] o napędzie silnikowym ultralekkim, jak również lokalne loty nieobejmujące przewozu między różnymi lotniskami
         nie podlegają niniejszemu rozporządzeniu. W odniesieniu do takich działalności stosuje się ustawodawstwo krajowe dotyczące
         przyznawania licencji na prowadzenie działalności, jeżeli takie istnieje, oraz prawo wspólnotowe i prawo krajowe dotyczące
         świadectwa przewoźnika lotniczego (świadectwo AOC)”.

      5        Rozporządzenie nr 2407/92 zostało uchylone rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1008/2008 z dnia 24 września
         2008 r. w sprawie wspólnych zasad wykonywania przewozów lotniczych na terenie Wspólnoty (wersja przekształcona) (Dz.U. L 293,
         s. 3). Zgodnie z art. 28 tego rozporządzenia, zatytułowanym „Wejście w życie”, weszło ono w życie następnego dnia po publikacji
         w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej, co miało miejsce dnia 31 października 2008 r.

       Uregulowania krajowe
      6        Luftfahrtgesetz (ustawa z dnia 2 grudnia 1957 r. prawo lotnicz, BGBl. 253/1957), zmieniona ustawą ogłoszoną dnia 16 czerwca
         2008 r. (BGBl. I, 83/2008) (zwana dalej „LFG”), przewiduje w § 11 ust. 1:

      „Statkami powietrznymi są urządzenia przeznaczone do transportu osób lub rzeczy w atmosferze, bez połączenia mechanicznego
         z ziemią, zarówno cięższe od powietrza (np. samoloty, szybowce, paralotnie i lotnie, skrzydłowce, śmigłowce, wiatrakowce i spadochrony)
         lub lżejsze od powietrza (np. sterowce i balony wolne)”.

      7        Paragraf 102 ust. 1 LFG stanowi:

      „Przedsiębiorstwa, które zamierzają, za pomocą statku powietrznego bez napędu silnikowego lub z silnikiem ultralekkim, przewozić
         w handlowym transporcie lotniczym pasażerów, pocztę lub towary, albo wykonywać jedynie loty okrężne bez przewozu między różnymi
         lotniskami, są zobowiązane wystąpić do federalnego ministra transportu, rozwoju i technologii lub do organu właściwego na
         podstawie upoważnienia, o którym mowa w § 140b, o wydanie licencji przewidzianej w § 104 i nast., a także licencji na prowadzenie
         działalności przewidzianej w § 108”.

      8        Paragraf 104 LFG przewiduje:

      „1.      We wniosku o wydanie licencji na wykonywanie przewozów należy uprawdopodobnić w wystarczającym stopniu posiadanie środków
         finansowych na założenie i prowadzenie przedsiębiorstwa.

      2.      We wniosku należy wskazać ponadto:
      a)      imię i nazwisko (nazwę), miejsce zamieszkania (siedziby) i miejsce faktycznego wykonywania działalności,
      b)      nazwiska, miejsce zamieszkania i obywatelstwo osób uprawnionych do reprezentowania przedsiębiorstwa,
      c)      planowane rodzaje działalności, np. loty okrężne,
      d)      […]
      e)      planowany sektor przestrzeni powietrznej, to jest terytorium, na którym przedsiębiorstwo będzie prowadzić działalność,
      f)      planowaną liczbę i rodzaj statków powietrznych,
      g)      planowaną formę przedsiębiorstwa.
      […]”.
      9        Paragraf 106 LFG stanowi:

      „1.      Licencję na wykonywanie przewozów wydaje się pod następującymi warunkami:
      a)      wnioskodawca ma obywatelstwo państwa‑strony porozumienia o Europejskim Obszarze Gospodarczym [z dnia 2 maja 1992 r. (Dz.U.
         1994, L 1, s. 1)], zamieszkuje na terytorium Austrii, cechuje się wystarczającą wiarygodnością i kompetencjami,

      b)      zapewnione jest bezpieczeństwo działalności oraz udowodniona została zdolność finansowa przedsiębiorstwa oraz
      c)      zawarto umowy ubezpieczenia, o którym mowa w art. 164 rozporządzenia (WE) nr 785/2004.
      2.      Jeśli przedsiębiorca nie jest osobą fizyczną, przedsiębiorstwo musi mieć siedzibę na terytorium Austrii, a większość udziałów
         muszą posiadać podmioty pochodzące z państw‑stron porozumienia o Europejskim Obszarze Gospodarczym”.

      10      Zgodnie z § 108 LFG:

      „1.      Prowadzenie przedsiębiorstwa transportu lotniczego dozwolone jest jedynie na podstawie licencji wydanej na wniosek posiadacza
         licencji na wykonywanie przewozów przez federalnego ministra transportu, rozwoju i technologii lub organu właściwego na podstawie
         upoważnienia, o którym mowa w § 140b (licencja na prowadzenie działalności).

      2.      Licencję na prowadzenie działalności wydaje się po spełnieniu warunków określonych w licencji na wykonywanie przewozów i pod
         warunkiem zapewnienia bezpieczeństwa ruchu lotniczego. Licencję wydaje się na piśmie, pod rygorem nieważności”.

      11      Zgodnie z § 169 ust. 1 akapit czwarty LFG wykonywanie handlowych przewozów pasażerskich bez licencji przewidzianych w § 102
         tej ustawy zagrożone jest grzywną w wysokości od 3630 EUR.

       Postępowanie przed sądem krajowym i pytania prejudycjalne
      12      Z postanowienia odsyłającego wynika, że decyzją administracyjną o charakterze karnym z dnia 22 stycznia 2008 r. Bezirkshauptmannschaft
         Grieskirchen nałożyło na M. Neukirchingera grzywnę w wysokości 3630 EUR, z zamianą, w razie niemożności pobrania, na 181 dni
         aresztu.

      13      Zainteresowanemu zarzucono wykonanie w dniu 19 czerwca 2007 r. handlowego przewozu lotniczego pasażerów balonem na ogrzane
         powietrze, ze startem z łąki w miejscu zwanym Wies, w Kallham, w landzie Oberösterreich, bez licencji na wykonywanie przewozów
         ani licencji na prowadzenie działalności, a więc z naruszeniem § 104 i nast. LFG, a także 108 LFG.

      14      M. Neukirchinger, który posiada licencję na prowadzenie działalności w zakresie handlowego transportu lotniczego pasażerów
         i towarów balonem wydaną w Niemczech, wniósł skargę do sądu na tę decyzję, podnosząc w szczególności, że swobody jednolitego
         rynku pozwalają przedsiębiorcy działającemu w sektorze transportu lotniczego, mającemu licencję niemiecką, prowadzić tę samą
         działalność na terytorium Austrii.

      15      Ponieważ M. Neukirchinger udał się tymczasowo do innego państwa członkowskiego w związku ze świadczeniem usługi, zdaniem sądu
         krajowego okoliczności faktyczne sprawy mieszczą się prawdopodobnie w zakresie zastosowania swobody świadczenia usług.

      16      Sąd krajowy zwraca ponadto uwagę, że M. Neukirchinger otrzymał, wydane przez Landeshauptmanna landu Oberösterreich, działającego
         w charakterze organu do spraw transportu lotniczego właściwego w pierwszej instancji dla działalności będącej przedmiotem
         sprawy, ogólne pozwolenie na wykonywanie lotów, przewidziane w § 9 LFG, ważne na rok 2008 na całym terytorium tego landu.
         Wydanie takiego pozwolenia wymaga, między innymi, uznania przez ten organ ważności licencji, którą M. Neukirchinger otrzymał
         w Niemczech.

      17      Uznawszy, że rozstrzygnięcie zawisłego przed nim sporu wymaga interpretacji art. 49 i nast. WE, Unabhängiger Verwaltungssenat
         des Landes Oberösterreich postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:

      „1)      Czy art. 49 [WE] i nast. […] należy interpretować w ten sposób, że sprzeczna jest z nimi norma krajowa, która w odniesieniu
         do osoby mającej siedzibę lub miejsce zamieszkania w innym państwie członkowskim, a mianowicie w Niemczech, i dysponującej
         wydaną zgodnie z jego prawem licencją na wykonywanie handlowych lotów balonem, dla organizacji lotów balonem w Austrii wymaga
         siedziby lub miejsca zamieszkania w tym państwie (§ 106 [LFG])?

      2)      Czy art. 49 [WE] i nast. […] należy interpretować w ten sposób, że sprzeczna jest z nimi norma krajowa, zgodnie z którą mający
         siedzibę lub miejsce zamieszkania w innym państwie członkowskim posiadacz wydanej zgodnie z jego prawem licencji na wykonywanie
         handlowych lotów balonem, w celu wykonywania lotów balonem w innym państwie członkowskim musi uzyskać kolejną licencję, której
         wymogi zasadniczo są takie same jak wymogi licencji wydanej mu już w państwie pochodzenia, ale z dodatkowym warunkiem posiadania
         przez wnioskodawcę siedziby lub miejsca zamieszkania w państwie organizacji lotów, to jest, w niniejszej sprawie w Austrii?

      3)      Czy przepisy § 102 w związku z §§ 104 i 106 [LFG] są sprzeczne z art. 49 [WE], jeżeli posiadacz licencji mający miejsce zamieszkania
         lub siedzibę w Niemczech z tytułu posługiwania się swoją licencją w Austrii pociągany jest do odpowiedzialności karnoadministracyjnej
         i w ten sposób zakazuje się mu dostępu do rynku, uwzględniając przy tym okoliczność, że zgodnie z § 106 ust. 1 [LFG] takiej
         licencji oraz licencji na prowadzenie działalności nie można uzyskać bez założenia odrębnej siedziby lub rejestracji miejsca
         zamieszkania i bez zarejestrowania w Austrii, zarejestrowanego uprzednio w Niemczech, balonu na ogrzane powietrze?”.

      18      Postanowieniem z dnia 21 kwietnia 2010 r. procedura ustna została otwarta na nowo, a podmioty wskazane w art. 23 statutu Trybunału
         Sprawiedliwości zostały wezwane do wypowiedzenia się w kwestii, który – w świetle art. 51 ust. 1 WE – przepis prawa pierwotnego
         lub prawa wtórnego Unii mógłby ewentualnie mieć zastosowanie do swobody świadczenia usługi polegającej na handlowym przewozie
         powietrznym pasażerów balonem na ogrzane powietrze.

       W przedmiocie pytań prejudycjalnych
       Uwagi wstępne
      19      Jak zauważa rzecznik generalny w pkt 25–30 opinii, usługa tego rodzaju, jak w sprawie przed sądem krajowym należy do dziedziny
         transportu, a konkretnie transportu lotniczego, o którym mowa w art. 80 ust. 2 WE.

      20      W braku odmiennej wskazówki w traktacie należy bowiem uznać, że pojęcie transportu lotniczego w rozumieniu wspomnianego postanowienia
         obejmuje także ten rodzaj transportu, który sąd krajowy określa jako handlowy przewóz lotniczy pasażerów balonem na ogrzane
         powietrze. Ostatecznie, jak podkreśla rzecznik generalny w pkt 26 opinii, Konwencja o międzynarodowym lotnictwie cywilnym,
         sporządzona w Chicago dnia 7 grudnia 1944 r., również obejmuje swoim zakresem zastosowania balony na ogrzane powietrze.

      21      O ile zgodnie z art. 80 ust. 2 WE transport morski i lotniczy są – do czasu odmiennej decyzji ustawodawcy wspólnotowego –
         wyłączone z zakresu przepisów tytułu V trzeciej części traktatu WE, dotyczących wspólnej polityki transportowej, o tyle podlegają
         one, podobnie jak pozostałe rodzaje transportu, zasadom ogólnym traktatu (wyroki: z dnia 4 kwietnia 1974 r. w sprawie 167/73
         Komisja przeciwko Francji, Rec. s. 359, pkt 32; a także z dnia 30 kwietnia 1986 r. w sprawach połączonych od 209/84 do 213/84
         Asjes i in., Rec. s. 1425, pkt 45).

      22      Jednakże, w odniesieniu do swobody świadczenia usług, zgodnie z art. 51 ust. 1 WE art. 49 WE nie znajduje wprost zastosowania
         do transportu lotniczego (zob. podobnie wyroki: z dnia 13 grudnia 1989 r. w sprawie C‑49/89 Corsica Ferries (France), Rec.
         s. 4441, pkt 10 i przytoczone tam orzecznictwo; a także z dnia 5 listopada 2002 r. w sprawie C‑467/98 Komisja przeciwko Danii,
         zwanym „wyrokiem w sprawie otwartego nieba”, Rec. s. I‑9519, pkt 123).

      23      W odniesieniu do handlowego przewozu lotniczego pasażerów balonem na ogrzane powietrze, jak w sprawie przed sądem krajowym,
         należy wskazać, że ustawodawca wspólnotowy wydał na podstawie art. 80 ust. 2 WE szereg aktów, które mogą, jak zauważa Komisja
         Europejska, dotyczyć tej formy transportu lotniczego. Chodzi tutaj, w czasie gdy miały miejsce okoliczności faktyczne sprawy
         przed sądem krajowym, o rozporządzenie (WE) nr 1592/2002 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 15 lipca 2002 r. w sprawie
         wspólnych zasad w zakresie lotnictwa cywilnego i utworzenia Europejskiej Agencji Bezpieczeństwa Transportu Lotniczego (Dz.U.
         L 240, s. 1) oraz o rozporządzenie Rady (EWG) nr 3922/91 z dnia 16 grudnia 1991 r. w sprawie harmonizacji wymagań technicznych
         i procedur administracyjnych w dziedzinie lotnictwa cywilnego (Dz.U. L 373, s. 4), zmienione rozporządzeniem (WE) nr 1900/2006
         Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 20 grudnia 2006 r. (Dz.U. L 377, s. 176).

      24      Jeśli chodzi konkretnie o licencje wydawane przewoźnikom lotniczym, wykonanie art. 84 ust. 2 traktatu EWG (następnie art. 84
         ust. 2 traktatu WE, następnie, po zmianie, art. 80 ust. 2 WE) nastąpiło w drodze rozporządzenia nr 2407/92, obowiązującego
         w czasie, gdy miały miejsce okoliczności faktyczne sprawy przed sądem krajowym.

      25      Wprawdzie na podstawie art. 1 ust. 2 rozporządzenia nr 2407/92 Rada wyłączyła z jego zakresu zastosowania licencje wydawane
         przewoźnikom lotniczym, w przypadku gdy, między innymi, przewóz pasażerów dokonywany jest statkiem powietrznym bez napędu
         silnikowego, a więc również balonem na ogrzane powietrze. Rada wprost wskazała we wspomnianym przepisie, że tego rodzaju przewozy
         podlegają wyłącznie ustawodawstwu krajowemu w odniesieniu do licencji na prowadzenie działalności oraz ustawodawstwu krajowemu
         i Unii Europejskiej w odniesieniu do świadectwa przewoźnika lotniczego.

      26      Jednakże, jak wynika z dwóch pierwszych motywów rozporządzenia nr 2407/92, celem, jaki Rada zamierzała osiągnąć, wydając to
         rozporządzenie, było ustanowienie polityki w zakresie transportu lotniczego w okresie upływającym dnia 31 grudnia 1992 r.,
         aby stopniowo wprowadzać rynek wewnętrzny, obejmujący przestrzeń bez granic wewnętrznych, w ramach którego zapewniony jest
         swobodny przepływ towarów, osób, usług oraz kapitału. Obowiązek ustanowienia przez Wspólnotę, do tego dnia, rynku wewnętrznego
         w dziedzinie transportu został wprowadzony w art. 8A traktatu EWG (następnie art. 7A traktatu WE, następnie, po zmianie, art. 14 WE).

      27      Tego rodzaju szeroko zakrojony cel obejmuje zaś co do zasady handlowy przewóz lotniczy pasażerów balonem na ogrzane powietrze,
         jak w sprawie przed sądem krajowym.

      28      Stąd, o ile wyłączenie zawarte w art. 1 ust. 2 rozporządzenia nr 2407/92 tłumaczy się w sposób oczywisty szczególnymi właściwościami
         transportu lotniczego, które nie uzasadniają objęcia handlowego przewozu lotniczego pasażerów balonem na ogrzane powietrze,
         jak w sprawie przed sądem krajowym, przepisami przewidzianymi w tym rozporządzeniu, o tyle nie wynika z tego, by w drodze
         tego wyłączenia ustawodawca wspólnotowy zamierzał całkowicie wyjąć tego rodzaju transport z zakresu zastosowania traktatu.

      29      Z powyższych rozważań wynika, że handlowy przewóz lotniczy pasażerów balonem na ogrzane powietrze, jak w sprawie przed sądem
         krajowym, mieści się w zakresie zastosowania traktatu WE i podlega w związku z tym jego zasadom ogólnym, jak art. 12 WE.

      30      Zatem udzielenie sądowi krajowemu użytecznej odpowiedzi wymaga dokonania analizy postawionych pytań pod kątem art. 12 WE,
         który ustanawia generalną zasadę niedyskryminacji ze względu na przynależność państwową (zob. w szczególności wyroki: z dnia
         11 stycznia 2007 r. w sprawie C‑40/05 Lyyski, Zb.Orz. s. I‑99, pkt 33; z dnia 5 marca 2009 r. w sprawie C‑222/07 UTECA, Zb.Orz.
         s. I‑1407, pkt 37).

       W przedmiocie pytań od pierwszego do trzeciego
      31      Poprzez pytania od pierwszego do trzeciego, które należy rozpatrywać łącznie, sąd krajowy zmierza w istocie do ustalenia,
         czy art. 12 WE stoi na przeszkodzie stosowaniu przepisów państwa członkowskiego, tego rodzaju jak w sprawie przed sądem krajowym,
         które, przy organizacji lotów balonem na terytorium tego państwa, pod groźbą kary administracyjnej w razie ich naruszenia:

      –        od podmiotu mającego miejsce zamieszkania lub siedzibę w innym państwie członkowskim i posiadającego w tym państwie licencję
         na organizację handlowych lotów balonem wymagają miejsca zamieszkania lub siedziby w przyjmującym państwie członkowskim oraz

      –        zobowiązują ten podmiot do uzyskania nowej licencji, bez uwzględnienia w należyty sposób, że warunki uzyskania takiej licencji
         są co do zasady takie same, jak warunki otrzymania licencji wydanej już w innym państwie członkowskim.

      32      W tej kwestii z utrwalonego orzecznictwa wynika, że zasady dotyczące równego traktowania swoich obywateli i obcokrajowców
         zakazują nie tylko jawnej dyskryminacji opartej na przynależności państwowej lub na kryterium siedziby w przypadku osób prawnych,
         lecz również wszelkich ukrytych form dyskryminacji, które – poprzez zastosowanie innych kryteriów rozróżnienia – prowadzą
         faktycznie do tego samego skutku (wyrok z dnia 27 października 2009 r. w sprawie C‑115/08 ČEZ, Zb.Orz s. I‑10265, pkt 92 i przytoczone
         tam orzecznictwo).

      33      Po pierwsze, ustawodawstwo państwa członkowskiego, jak w sprawie przed sądem krajowym, które uzależnia możliwość organizowania
         handlowych lotów balonem od wymogu posiadania miejsca zamieszkania lub siedziby w tym państwie członkowskim, wprowadza kryterium
         rozróżnienia oparte na miejscu zamieszkania, w przypadku osób fizycznych, lub siedzibie, w przypadku osób prawnych.

      34      Jeśli chodzi o kryterium rozróżnienia oparte na miejscu zamieszkania, prowadzi ono w istocie do tych samych skutków co dyskryminacja
         oparta na kryterium obywatelstwa, jako że działa przede wszystkim na niekorzyść obywateli innych państw członkowskich, gdyż
         to najczęściej cudzoziemcy nie mają miejsca zamieszkania w państwie przyjmującym (zob. podobnie, w szczególności, wyroki:
         z dnia 29 kwietnia 1999 r. w sprawie C‑224/97 Ciola, Rec. s. I‑2517, pkt 14; z dnia 16 stycznia 2003 r. w sprawie C‑388/01
         Komisja przeciwko Włochom, Rec. s. I‑721, pkt 14; z dnia 15 marca 2005 r. w sprawie C‑209/03 Bidar, Zb.Orz. s. I‑2119, pkt 53).

      35      Zróżnicowane traktowanie może być uzasadnione jedynie w przypadku, gdy opiera się na obiektywnie uzasadnionych przesłankach
         niezależnych od przynależności państwowej zainteresowanych oraz jest proporcjonalne do uzasadnionego celu realizowanego przez
         prawo krajowe (ww. wyrok w sprawie Bidar, pkt 54 i przytoczone tam orzecznictwo).

      36      Z akt sprawy przekazanych Trybunałowi nie wynika zaś, by w odniesieniu do uregulowań tego rodzaju jak w sprawie przed sądem
         krajowym istniało takie uzasadnienie.

      37      Natomiast kryterium rozróżnienia oparte na siedzibie osoby prawnej stanowi co do zasady dyskryminację opartą na przynależności
         państwowej, co wynika z orzecznictwa przytoczonego w pkt 32 niniejszego wyroku.

      38      Po drugie, uregulowanie tego rodzaju jak w sprawie przed sądem krajowym zobowiązuje podmiot mający miejsce zamieszkania lub
         siedzibę w innym państwie członkowskim i posiadający w tym państwie licencję na organizację handlowych lotów balonem do uzyskania
         nowej licencji, bez uwzględnienia w należyty sposób, że warunki uzyskania takiej licencji są co do zasady takie same, jak
         warunki otrzymania licencji wydanej już w innym państwie członkowskim. W ten sposób uregulowanie to wprowadza kryterium rozróżnienia,
         które prowadzi w istocie do takiego samego skutku jak kryterium oparte na przynależności państwowej.

      39      Odmawiając uwzględnienia licencji wydanej w innym państwie członkowskim uregulowanie to zobowiązuje bowiem zainteresowanego
         do ponownego dokonania wszystkich czynności niezbędnych w celu uzyskania licencji, jeżeli zamierza on organizować loty balonem
         w przyjmującym państwie członkowskim. Zobowiązanie takie zaś w rzeczywistości dotyczy przede wszystkim obywateli innych państw
         członkowskich lub osób prawnych mających siedzibę w innych państwach członkowskich.

      40      Rząd austriacki twierdzi, że obowiązek uzyskania licencji wydanej przez władze austriackie jest uzasadniony koniecznością
         ochrony życia i zdrowia pasażerów oraz bezpieczeństwa transportu lotniczego. Ponadto kwestionuje on ustalenie sądu krajowego,
         zgodnie z którym warunki wydania licencji, jaką M. Neukirchinger uzyskał w Niemczech, są w istocie takie same, jak wymagania
         stosowane w Austrii.

      41      W odniesieniu do tego twierdzenia należy przypomnieć, że do Trybunału nie należy orzekanie w przedmiocie wykładni przepisów
         krajowych, lecz musi on uwzględnić, w ramach podziału kompetencji między sądami Unii Europejskiej a sądami krajowymi, kontekst
         faktyczny i normatywny, w który wpisuje się pytanie prejudycjalne, określony w postanowieniu odsyłającym (zob. wyroki: z dnia
         25 października 2001 r. w sprawie C‑475/99 Ambulanz Glöckner, Rec. s. I‑8089, pkt 10; z dnia 13 listopada 2003 r. w sprawie
         C‑153/02 Neri, Rec. s. I‑13555, pkt 35). Nie jest więc zadaniem Trybunału rozstrzyganie kwestii słuszności oceny tego rodzaju,
         jak dokonana przez sąd krajowy w odniesieniu do podobieństwa uregulowań obu zainteresowanych państw członkowskich w zakresie
         warunków wydawania licencji będących przedmiotem sprawy przed sądem krajowym.

      42      Jeśli chodzi o ochronę interesów, na które powołuje się rząd austriacki, stanowią one niezaprzeczalnie uzasadnione względy.
         Jednakże działanie państwa członkowskiego polegające na zobowiązaniu podmiotu będącego w takiej sytuacji jak M. Neukirchinger
         do uzyskania nowej licencji, bez uwzględnienia w należyty sposób, że warunki uzyskania takiej licencji są co do zasady takie
         same, jak warunki otrzymania licencji wydanej mu już w innym państwie członkowskim, nie jest, jak słusznie zauważają rząd
         polski oraz Komisja, proporcjonalne do tych uzasadnionych celów. Ponieważ bowiem warunki wydania licencji transportowych będących
         przedmiotem sprawy przed sądem krajowym są w obu państwach członkowskich takie same, należy uznać, iż interesy, na które powołuje
         się rząd austriacki, zostały już wzięte pod uwagę przy wydawaniu pierwszej licencji w Niemczech.

      43      Jak wynika z powyższego, uregulowanie tego rodzaju, jak w sprawie przed sądem krajowym stanowi w istocie dyskryminację opartą
         na przynależności państwowej, wzmocnioną karami administracyjnymi nakładanymi w przypadku naruszenia tego uregulowania.

      44      W związku z tym na postawione pytania trzeba udzielić odpowiedzi, że art. 12 WE stoi na przeszkodzie stosowaniu przepisów
         państwa członkowskiego, tego rodzaju jak w sprawie przed sądem krajowym, które, przy organizacji lotów balonem na terytorium
         tego państwa, pod groźbą kary administracyjnej w razie ich naruszenia:

      –        od podmiotu mającego miejsce zamieszkania lub siedzibę w innym państwie członkowskim i posiadającego w tym państwie licencję
         na organizację handlowych lotów balonem, wymagają miejsca zamieszkania lub siedziby w przyjmującym państwie członkowskim oraz

      –        zobowiązują ten podmiot do uzyskania nowej licencji, bez uwzględnienia w należyty sposób, że warunki uzyskania takiej licencji
         są co do zasady takie same, jak warunki otrzymania licencji wydanej już w innym państwie członkowskim.

       W przedmiocie kosztów
      45      Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej
         przed tym sądem, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi,
         inne niż poniesione przez strony postępowania przed sądem krajowym, nie podlegają zwrotowi.

      Z powyższych względów Trybunał (wielka izba) orzeka, co następuje:
      Artykuł 12 WE stoi na przeszkodzie stosowaniu przepisów państwa członkowskiego, tego rodzaju jak w sprawie przed sądem krajowym,
            które, przy organizacji lotów balonem na terytorium tego państwa, pod groźbą kary administracyjnej w razie ich naruszenia:
      –        od podmiotu mającego miejsce zamieszkania lub siedzibę w innym państwie członkowskim i posiadającego w tym państwie licencję
            na organizację handlowych lotów balonem, wymagają miejsca zamieszkania lub siedziby w przyjmującym państwie członkowskim oraz
      –        zobowiązują ten podmiot do uzyskania nowej licencji, bez uwzględnienia w należyty sposób, że warunki uzyskania takiej licencji
            są co do zasady takie same, jak warunki otrzymania licencji wydanej już w innym państwie członkowskim.
      Podpisy
      * Język postępowania: niemiecki.


Wyrok Trybunału z dnia 23 stycznia 1975 r. # Filippo Galli. # Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym Pretura di Roma - Włochy. # Sprawa 31-74.