title: Wyrok Trybunału (trzecia izba) z dnia 10 września 2009 r.#Wasser- und Abwasserzweckverband Gotha und Landkreisgemeinden (WAZV Gotha) przeciwko Eurawasser Aufbereitungs- und Entsorgungsgesellschaft mbH.#Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Thüringer Oberlandesgericht - Niemcy.#Procedura udzielania zamówień w sektorze gospodarki wodnej, energetyki, transportu i usług pocztowych - Usługa publiczna dystrybucji wody pitnej i oczyszczania ścieków - Koncesja na usługi - Pojęcie - Przeniesienie na kontrahenta ryzyka związanego ze świadczeniem rzeczonych usług.#Sprawa C-206/08.

text:
      Sprawa C‑206/08
      Wasser‑ und Abwasserzweckverband Gotha und Landkreisgemeinden (WAZV Gotha)
      przeciwko
      Eurawasser Aufbereitungs‑ und Entsorgungsgesellschaft mbH
      (wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnymzłożony przez Thüringer Oberlandesgericht)

      Procedury udzielania zamówień w sektorach gospodarki wodnej, energetyki, transportu i usług pocztowych – Usługa publiczna dystrybucji wody pitnej i oczyszczania ścieków – Koncesja na usługi – Pojęcie – Przeniesienie na kontrahenta ryzyka związanego ze świadczeniem rzeczonych usług
      Streszczenie wyroku
      1.        Pytania prejudycjalne – Właściwość Trybunału – Granice – Właściwość sądu krajowego – Ustalenie i ocena stanu faktycznego sporu
            – Niezbędność orzeczenia prejudycjalnego oraz znaczenie zadanych pytań – Ocena przez sąd krajowy
      (art. 234 WE)
      2.        Pytania prejudycjalne – Właściwość Trybunału – Granice – Pytania pozbawione w sposób oczywisty znaczenia dla sprawy i pytania
            hipotetyczne zadane w kontekście wykluczającym użyteczną odpowiedź – Pytania pozbawione związku z przedmiotem sporu przed
            sądem krajowym
      (art. 234 WE)
      3.        Zbliżanie ustawodawstw – Procedury udzielania zamówień w sektorach gospodarki wodnej, energetyki, transportu i usług pocztowych
            – Dyrektywa 2004/17 – Zakres stosowania – Koncesja na świadczenie usług publicznych
      (dyrektywa 2004/17 Parlamentu Europejskiego i Rady, art. 1 ust. 3 lit. b))
      1.        W ramach współpracy ustanowionej na mocy art. 234 WE wyłącznie do sądu krajowego, przed którym toczy się spór i który wobec
         tego musi przyjąć na siebie odpowiedzialność za wydane orzeczenie, należy ocena, w świetle konkretnych okoliczności sprawy,
         zarówno potrzeby orzeczenia prejudycjalnego dla wydania wyroku, jak i istotnego charakteru pytań skierowanych do Trybunału.
         W związku z tym, jeśli postawione pytania dotyczą wykładni prawa wspólnotowego, Trybunał jest co do zasady zobowiązany do
         wydania orzeczenia.

      (por. pkt 33)
      2.        W szczególnych okolicznościach, w celu zweryfikowania swojej własnej kompetencji, to do Trybunału należy zbadanie okoliczności,
         w jakich sąd krajowy kieruje do niego wniosek. Odmowa udzielenia odpowiedzi na pytanie prejudycjalne postawione przez sąd
         krajowy jest możliwa jedynie wówczas, gdy żądana wykładnia prawa wspólnotowego w sposób oczywisty nie ma żadnego związku ze
         stanem faktycznym lub przedmiotem sporu toczącego się przed sądem krajowym lub też gdy problem ma charakter hipotetyczny albo
         gdy Trybunał nie posiada wystarczającej wiedzy na temat okoliczności faktycznych i prawnych, aby odpowiedzieć na postawione
         mu pytania w użyteczny sposób.

      (por. pkt 34)
      3.        Okoliczność, że w ramach umowy dotyczącej usług kontrahent nie otrzymuje wynagrodzenia bezpośrednio od instytucji zamawiającej,
         lecz uprawniony jest do pobierania wynagrodzenia od osób trzecich, wystarcza, by rozpatrywana umowa została uznana za „koncesję
         na usługi” w rozumieniu art. 1 ust. 3 lit. b) dyrektywy 2004/17/WE koordynującej procedury udzielania zamówień przez podmioty
         działające w sektorach gospodarki wodnej, energetyki, transportu i usług pocztowych, gdy kontrahent przejmuje całość lub znaczną
         część ryzyka instytucji zamawiającej w zakresie podlegającej jej działalności, nawet jeśli ryzyko to jest bardzo ograniczone
         ze względu na uregulowania prawa publicznego w zakresie organizacji usługi.

      Okoliczność, że usługodawca jest wynagradzany kwotami pochodzącymi od osób trzecich, jest jedną z postaci, które może przybrać
         wykonywanie przyznanego usługodawcy prawa do gospodarczego wykorzystania usługi. Jest bez znaczenia w tym zakresie, czy wynagrodzenie
         podlega prawu prywatnemu, czy publicznemu.

      Gdy umówiony sposób wynagradzania polega na uprawnieniu usługodawcy do gospodarczego wykorzystania jego własnego świadczenia,
         ów sposób wynagradzania powoduje, że usługodawca przejmuje ryzyko związane z gospodarczym wykorzystaniem rzeczonej usługi,
         przy czym ryzyko jest tym samym nieodłącznie związane z gospodarczym wykorzystaniem usługi. Jeśli instytucja zamawiająca nadal
         ponosi całe ryzyko, nie narażając usługodawcy na niebezpieczeństwa rynku, umożliwienie gospodarczego wykorzystania usługi
         wymaga stosowania formalności przewidzianych w dyrektywie nr 2004/17 w celu ochrony przejrzystości i konkurencji.

      W razie całkowitego braku przeniesienia na usługodawcę ryzyka związanego ze świadczeniem usługi omawiana czynność stanowi
         zamówienie na usługi. W tym ostatnim przypadku wynagrodzenie nie polega na uprawnieniu do gospodarczego wykorzystania usługi.
         W każdym razie, nawet jeśli ryzyko ponoszone przez instytucję zamawiającą jest bardzo ograniczone, z powodu zastosowania uregulowań
         właściwych dla danego sektora działalności, w celu stwierdzenia istnienia koncesji na usługi niezbędne jest, by instytucja
         zamawiająca przeniosła na koncesjonariusza całość lub znaczną część ponoszonego przez siebie ryzyka prowadzenia tej działalności.

      Do sądu krajowego należy ocena, czy miało miejsce przeniesienie całości lub znacznej części ryzyka ponoszonego przez instytucję
         zamawiającą. W tym celu nie należy uwzględniać ogólnego ryzyka związanego ze zmianą przepisów w toku wykonania umowy.

      (por. pkt 53, 55, 57, 59, 67–69, 77–80; sentencja)
WYROK TRYBUNAŁU (trzecia izba)
      z dnia 10 września 2009 r.(*)

      Procedura udzielania zamówień w sektorze gospodarki wodnej, energetyki, transportu i usług pocztowych – Usługa publiczna dystrybucji wody pitnej i oczyszczania ścieków – Koncesja na usługi – Pojęcie – Przeniesienie na kontrahenta ryzyka związanego ze świadczeniem rzeczonych usług
      W sprawie C‑206/08
      mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 234 WE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Thüringer
         Oberlandesgericht (Niemcy) postanowieniem z dnia 8 maja 2008 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 19 maja 2008 r., w postępowaniu

      Wasser- und Abwasserzweckverband Gotha und Landkreisgemeinden (WAZV Gotha)
      przeciwko
      Eurawasser Aufbereitungs- und Entsorgungsgesellschaft mbH,

      przy udziale:
      Stadtwirtschaft Gotha GmbH,

      Wasserverband Lausitz Betriebsführungs GmbH (WAL),

      TRYBUNAŁ (trzecia izba),
      w składzie: A. Rosas, prezes izby, J.N. Cunha Rodrigues (sprawozdawca), J. Klučka, P. Lindh i A. Arabadjiev, sędziowie,
      rzecznik generalny: D. Ruiz-Jarabo Colomer,
      sekretarz: C. Strömholm, administrator,
      uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 23 kwietnia 2009 r.,
      rozważywszy uwagi przedstawione:
      –        w imieniu Wasser- und Abwasserzweckverband Gotha und Landkreisgemeinden (WAZV Gotha) przez S. Wellmanna oraz P. Hermissona,
         Rechtsanwälte,

      –        w imieniu Eurawasser Aufbereitungs- und Entsorgungsgesellschaft mbH przez U.D. Papego, Rechtsanwalt,
      –        w imieniu Stadtwirtschaft Gotha GmbH przez E. Glahs, Rechtsanwältin,
      –        w imieniu Wasserverband Lausitz Betriebsführungs GmbH (WAL) przez S. Gesterkampa oraz S. Siemego, Rechtsanwälte,
      –        w imieniu rządu niemieckiego przez M. Lummę oraz J. Möllera, działających w charakterze pełnomocników,
      –        w imieniu rządu czeskiego przez M. Smolka, działającego w charakterze pełnomocnika,
      –        w imieniu Komisji Wspólnot Europejskich przez P. Olivera, D. Kukovca oraz C. Zadrę, działających w charakterze pełnomocników,
         wspieranych przez B. Wägenbaura, Rechtsanwalt,

      podjąwszy, po wysłuchaniu rzecznika generalnego, decyzję o rozstrzygnięciu sprawy bez opinii,
      wydaje następujący
      Wyrok
      1        Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni pojęcia „koncesja na usługi” w rozumieniu dyrektywy
         2004/17/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 31 marca 2004 r. koordynującej procedury udzielania zamówień przez podmioty
         działające w sektorach gospodarki wodnej, energetyki, transportu i usług pocztowych (Dz.U. L 134, s. 1).

      2        Wniosek ten został przedstawiony w ramach sporu pomiędzy Wasser- und Abwasserzweckverband Gotha und Landeskreisgemeinden (związkiem
         dystrybucji wody i odprowadzania ścieków w mieście Gotha oraz gmin należących do jego obszaru administracyjnego, zwanym dalej
         „WAZV Gotha”) a Eurawasser Aufbereitungs- und Entsorgungsgesellschaft mbH (przedsiębiorstwem oczyszczania i odprowadzania
         wody, zwanym dalej „Eurawasser”) w przedmiocie przyznania publicznej usługi dystrybucji wody pitnej i odprowadzania ścieków.

       Ramy prawne
      3        Artykuł 1 ust. 2 lit. a) i d) dyrektywy 2004/17 stanowi:

      „2.      a)     »Zamówienia na dostawy, roboty budowlane i usługi« oznaczają odpłatne umowy zawarte na piśmie pomiędzy jednym lub wieloma
         podmiotami zamawiającymi, wymienionymi w art. 2 ust. 2, oraz jednym lub wieloma przedsiębiorcami budowlanymi, dostawcami,
         lub usługodawcami.

      […]
      d)      »Zamówienia na usługi« oznaczają zamówienia inne niż zamówienia na roboty budowlane lub dostawy, których przedmiotem jest
         świadczenie usług wymienionych w załączniku XVII.

      […]”.
      4        Artykuł 1 ust. 3 lit. b) tej dyrektywy stanowi:

      „»Koncesja na usługi« oznacza umowę tego samego rodzaju jak zamówienie na usługi, z wyjątkiem faktu, że wynagrodzenie za świadczenie
         usług obejmuje wyłącznie prawo do korzystania z usług, albo takie prawo wraz z płatnością”.

      5        W świetle art. 2 rzeczonej dyrektywy:

      „1.      Do celów niniejszej dyrektywy,
      a)      »instytucje zamawiające« oznaczają państwo, jednostki samorządu terytorialnego, podmioty prawa publicznego, związki złożone
         z jednej lub wielu takich jednostek lub z jednego lub wielu podmiotów prawa publicznego.

      […]
      2.      Niniejsza dyrektywa dotyczy podmiotów zamawiających:
      a)      będących instytucjami zamawiającymi lub przedsiębiorstwami publicznymi oraz prowadzących jeden z rodzajów działalności wymienionych
         w art. 3–7;

      […]”.
      6        Artykuł 4 dyrektywy 2004/17 stanowi:

      „1.      Niniejsza dyrektywa dotyczy następujących rodzajów działalności:
      a)      dostarczanie lub obsługa stałych sieci przeznaczonych do świadczenia usług dla odbiorców publicznych w związku z produkcją,
         transportem lub dystrybucją wody pitnej; lub

      b)      dostawy wody pitnej do takich sieci.
      2.      Niniejsza dyrektywa dotyczy również zamówień lub konkursów, udzielanych lub organizowanych przez podmioty, które wykonują
         rodzaje działalności wymienione w ust. 1 oraz które:

      […]
      b)      są związane z odprowadzaniem lub oczyszczaniem ścieków.
      […]”.
      7        Artykuł 18 tej dyrektywy stanowi:

      „Niniejsza dyrektywa nie ma zastosowania do koncesji na roboty budowlane i usługi, które są udzielane przez podmioty zamawiające
         prowadzące jedną lub kilka działalności wymienionych w art. 3–7, jeżeli wspomniane koncesje przyznawane są w celu prowadzenia
         tych działalności”.

      8        W świetle art. 31 rzeczonej dyrektywy:

      „Zamówienia, których przedmiotem są usługi wymienione w załączniku XVII A, są udzielane zgodnie z przepisami art. 34–59”.
      9        Artykuł 32 tejże dyrektywy stanowi:

      „Do zamówień, których przedmiotem są usługi wymienione w załączniku XVII B, mają zastosowanie wyłącznie przepisy art. 34 i 43”.
      10      Zgodnie z art. 71 dyrektywy 2004/17 państwa członkowskie wprowadzają w życie przepisy niezbędne do wykonania dyrektywy nie
         później niż do dnia 31 stycznia 2006 r.

       Postępowanie przed sądem krajowym i pytania prejudycjalne
      11      W świetle akt sprawy WAZV Gotha jest związkiem składającym się z gmin, który na podstawie pewnych przepisów prawa niemieckiego
         jest zobowiązany do zapewnienia populacji zamieszkującej na objętym jego działalnością obszarze dystrybucji wody pitnej i odprowadzania
         ścieków.

      12      W ramach umowy o prowadzeniu działalności zawartej w roku 1994, WAZV Gotha powierzył Stadtwirtschaft Gotha GmbH (przedsiębiorstwu
         gminnemu z miasta Gotha, zwanemu dalej „Stadtwirtschaft”) wszystkie działania techniczne, handlowe i administracyjne w dziedzinie
         dystrybucji wody. Ponieważ umowa ta wygasała w roku 2008, WAZV Gotha przewidywał dopuszczenie Stadtwirtschaft do związku,
         jako członka, by nadal powierzać mu prowadzenie działalności. Jednakże organy kontrolne, wskazując przepisy w dziedzinie udzielania
         zamówień publicznych, odmówiły zgody na dopuszczenie Stadtwirtschaft do członkostwa w WAZV Gotha.

      13      W celu dalszego powierzania prowadzenia działalności podmiotom trzecim, WAZV Gotha postanowił o powierzeniu usługi dystrybucji
         wody pitnej i odprowadzania ścieków. Wszczął on we wrześniu 2009 r. nieformalne postępowanie przetargowe zamiast formalnego
         postępowania w sprawie udzielania zamówień przewidzianego w art. 97 i nast. ustawy o zapobieganiu ograniczeniom konkurencji
         (Gesetz gegen Wettbewerbsbeschränkungen, zwanej dalej „GWB”). WAZV Gotha opublikował jednakże ogłoszenie w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej z dnia 19 września 2007 r. pod numerem 2007/S 180-220518.

      14      Ogłoszenie o zamówieniu zapowiadało udzielenie koncesji na usługi dystrybucji wody i odprowadzania ścieków na obszarze objętym
         działalnością WAZV Gotha, przez okres 20 lat, i wzywało zainteresowane przedsiębiorstwa do przedstawienia swoich kandydatur.

      15      Ogłoszenie o zamówieniu i projekt związanej z nim umowy przewidywały, że koncesjonariusz będzie na podstawie umów prawa cywilnego
         zawartych we własnym imieniu i na własną rzecz świadczył wskazane w nim usługi użytkownikom zamieszkującym na obszarze objętym
         działalnością WAZV Gotha oraz że będzie pobierać wynagrodzenie od użytkowników.

      16      Przewidziano, że koncesjonariusz jest uprawniony do ustalenia w sposób zgodny z zasadą słuszności należnego mu wynagrodzenie
         za świadczone usługi oraz do określenia na własną odpowiedzialność kwoty tego wynagrodzenia. Uprawnienie to było jednakże
         ograniczone, gdyż koncesjonariusz musiał do dnia 31 grudnia 2009 r. stosować cenniki obowiązujące w chwili publikacji ogłoszenia
         o zamówieniu, a cenniki musiały być zgodne z postanowieniami ustawy Land de Thuringe o podatkach gminnych (Thüringer Kommunalabgabengesetz).

      17      Ogłoszenie o zamówieniu i projekty umów przewidywały też, że urządzenia techniczne do dystrybucji wody i odprowadzania ścieków
         pozostaną własnością WAZV Gotha oraz że koncesjonariusz będzie je dzierżawił i będzie mógł rozliczać opłatę dzierżawną w ramach
         wynagrodzenia otrzymywanego od użytkowników w zamian za świadczone usługi. Obowiązek konserwacji tych urządzeń ciążył na koncesjonariuszu.

      18      WAZV Gotha zobowiązał się do stwierdzenia, w drodze zarządzenia, obligatoryjności przyłączenia do publicznych sieci dystrybucji
         wody i odprowadzania ścieków oraz korzystania z nich. Koncesjonariusz nie mógł jednakże wymagać przestrzegania tego obowiązku
         w każdym indywidualnym przypadku.

      19      Wreszcie WAZV Gotha zobowiązał się do przekazania koncesjonariuszowi otrzymywanych subwencji publicznych, w granicach wyznaczonych
         prawem.

      20      Przewidziany w ogłoszeniu o zamówieniu termin na składanie wniosków o dopuszczenie do udziału upływał w dniu 8 października
         2007 r. Pismem z dnia 4 października 2007 r. Eurawasser wytknął WAZV Gotha zamiar powierzenia wspomnianych usług poprzez koncesję
         na usługi zamiast w trybie formalnego przetargu na zamówienie publiczne na usługi.

      21      Eurawasser złożył wniosek o dopuszczenie do udziału w postępowaniu w dniu 8 października 2007 r. Stadtwirtschaft i Wasserverband
         Lausitz Betriebsführungs GmbH (przedsiębiorstwo międzygminnego związku zarządzające wodą w regionie Lausitz, zwane dalej „WAL”)
         również przystąpiły do postępowania przetargowego i zostały zaproszone przez WAZV Gotha do złożenia oferty. Z upływem terminu
         wskazanego w ogłoszeniu o zamówieniu, złożono ogółem osiem wniosków o dopuszczenie do udziału w postępowaniu.

      22      WAZV Gotha oddalił zażalenie Eurawasser złożone pismem z dnia 9 października 2007 r. Złożywszy bez skutku kolejne zażalenia
         w dniu 19 października i 23 listopada 2007 r., Eurawasser przedstawił skargę do właściwego Vergabekammer (sądu ds. zamówień
         publicznych), wskazując, że WAZV Gotha nie zastosował właściwej procedury udzielenia zamówienia.

      23      Wyrokiem z dnia 24 stycznia 2008 r. Vergabekammer uznał, że rozpatrywane działania istotnie stanowiły zamówienie na usługi,
         że WAZV Gotha powinien był zastosować formalne postępowanie w sprawie udzielania zamówienia oraz że postępowanie należało
         przywrócić do stanu sprzed ogłoszenia o zamówieniu.

      24      WAZV Gotha odwołał się od tego wyroku do Thüringer Oberlandesgericht.

      25      Stadtwirtschaft i WAL zostały dopuszczone do tego postępowania jako interwenienci.

      26      W tych okolicznościach Thüringer Oberlandesgericht postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi
         pytaniami prejudycjalnymi:

      „1)      Czy umowę dotyczącą usług (w niniejszym przypadku usług z zakresu gospodarki wodno-ściekowej), z treści której nie wynika,
         że instytucja zamawiająca wypłacała wynagrodzenie bezpośrednio dostawcy, lecz że dostawca ten ma prawo pobierania opłat prywatnoprawnych
         od osób trzecich, należy z tej tylko przyczyny uznać za »koncesję na usługi« w rozumieniu art. 1 ust. 3 lit. b) dyrektywy
         [2004/17], w odróżnieniu od odpłatnego zamówienia na usługi w rozumieniu art. 1 ust. 2 lit. a) i d) dyrektywy?

      2)      W przypadku udzielenia na pierwsze pytanie prejudycjalne odpowiedzi przeczącej: czy umowy tego rodzaju, który opisano w pierwszym
         pytaniu, można uznać za koncesje na usługi, gdy na podstawie publicznoprawnego uregulowania przedmiotowej usługi (nałożenie
         obowiązku przyłączenia i korzystania; kalkulacja cen według zasady pokrycia poniesionych kosztów) ryzyko powiązane z prowadzeniem
         działalności jest wprawdzie od samego początku, a zatem także wtedy, gdy instytucja zamawiająca sama świadczyłaby usługę,
         znacznie ograniczone, jednakże ponosi je całkowicie lub przynajmniej w przeważającym stopniu dostawca?

      3)      W przypadku udzielenia odpowiedzi przeczącej również na drugie pytanie prejudycjalne: czy wykładni art. 1 ust. 3 lit. b) dyrektywy
         [2004/17] należy dokonywać w ten sposób, że ryzyko powiązane ze świadczeniem usługi, w szczególności ryzyko handlowe, musi
         jakościowo niemal odpowiadać ryzyku występującemu zwykle w warunkach wolnego rynku, na którym prowadzi działalność wielu konkurencyjnych
         dostawców?”.

       W przedmiocie dopuszczalności
      27      WAZV Gotha podnosi, że wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym nie jest dopuszczalny z tego względu, że odpowiedź
         na pierwsze pytanie jasno wynika z definicji koncesji na usługi zawartej w art. 1 ust. 3 lit. b) dyrektywy 2004/17 oraz orzecznictwa
         Trybunału. Nie ma zatem potrzeby dokonywania wnioskowanej wykładni. WAL przedstawia podobne argumenty.

      28      Stadtwirtschaft twierdzi, że pytania prejudycjalne są bez znaczenia dla celów rozstrzygnięcia, którego ma dokonać sąd krajowy,
         jako że spór przed nim może zostać rozstrzygnięty bez odpowiadania na te pytania. WAZV Gotha przeprowadził prawidłowe postępowanie,
         nawet gdyby rozpatrywane w postępowaniu przed sądem krajowym umowy należało uznać za zamówienia na usługi objęte zakresem
         stosowania dyrektywy 2004/17.

      29      Natomiast Komisja Wspólnot Europejskich uważa, że wniosek o wydanie pytania prejudycjalnego jest dopuszczalny. Jak wynika
         z postanowienia odsyłającego, sąd krajowy uważa, że pytania prejudycjalne dotyczące rozróżnienia pomiędzy pojęciami zamówienia
         na usługi i koncesji na usługi są niezbędne dla orzeczenia w przedmiocie dopuszczalności przedstawionego mu odwołania.

      30      Po przedstawieniu pytania prejudycjalnego WAZV Gotha postanowił w dniu 4 września 2008 r. unieważnić postępowanie przetargowe
         będące przedmiotem sporu przed sądem krajowym.

      31      W następstwie tej decyzji Eurawasser zmienił swą skargę, nie wycofując jej. Eurawasser wnosi obecnie o wydanie decyzji stwierdzającej,
         że wskutek unieważnionego postępowania naruszono jego uprawnienia wynikające z reguł udzielania zamówień zapisanych w § 97
         i nast. GWB.

      32      Pismem z dnia 24 grudnia 2008 r. sąd krajowy poinformował Trybunał, że podtrzymuje swój wniosek o udzielenie odpowiedzi na
         pytania prejudycjalne. Jego zdaniem bowiem, dla rozstrzygnięcia w kwestii zmienionej skargi, niezbędne jest uzyskanie odpowiedzi
         na przedstawione pytania, choćby dlatego, że koncesje na usługi pozostają poza zakresem stosowania § 97 i nast. GWB, a w konsekwencji
         zmiana skargi w postępowaniu przed sądem krajowym pozostaje bez wpływu na okoliczność, że wystąpienie do właściwych władz
         z wnioskiem o weryfikację prawidłowości postępowań w zakresie zamówień publicznych, tj. do Vergabekammer i Vergabesenat, byłoby
         niedopuszczalne w przypadku, gdyby umowa rozpatrywana przed sądem krajowym została uznana za koncesję na usługi.

      33      W tym zakresie należy przypomnieć, że Trybunał orzekł, iż w ramach ustanowionej na mocy art. 234 WE współpracy pomiędzy nim
         a sądami krajowymi, wyłącznie do sądu krajowego, przed którym toczy się spór i który wobec tego musi przyjąć na siebie odpowiedzialność
         za wydane orzeczenie, należy ocena, w świetle konkretnych okoliczności sprawy, zarówno potrzeby orzeczenia prejudycjalnego
         dla wydania wyroku, jak i istotnego charakteru pytań skierowanych do Trybunału. W związku z tym, jeśli postawione pytania
         dotyczą wykładni prawa wspólnotowego, Trybunał jest co do zasady zobowiązany do wydania orzeczenia (zob. w szczególności wyrok
         z dnia 23 kwietnia 2009 r. w sprawie C‑544/07 Rüffler, Zb.Orz. s. I‑3389, pkt 36 i przytoczone tam orzecznictwo.

      34      Jednakże Trybunał orzekł również, że w szczególnych okolicznościach, w celu zweryfikowania swojej własnej kompetencji, to
         do niego należy zbadanie okoliczności, w jakich sąd krajowy kieruje do niego wniosek. Odmowa udzielenia odpowiedzi na pytanie
         prejudycjalne postawione przez sąd krajowy jest możliwa jedynie wówczas, gdy żądana wykładnia prawa wspólnotowego w sposób
         oczywisty nie ma żadnego związku ze stanem faktycznym lub przedmiotem sporu toczącego się przed sądem krajowym lub też gdy
         problem ma charakter hipotetyczny albo gdy Trybunał nie posiada wystarczającej wiedzy na temat okoliczności faktycznych i prawnych,
         aby odpowiedzieć na postawione mu pytania w użyteczny sposób (zob. w szczególności ww. wyrok w sprawie Rüffler, pkt 37, 38
         i przytoczone tam orzecznictwo).

      35      W swym postanowieniu odsyłającym oraz w swym piśmie z dnia 24 grudnia 2008 r. sąd odsyłający wyraźnie wyjaśnił względy, dla
         których uznał, że przedstawione przezeń pytania są istotne, a odpowiedź na nie jest niezbędna dla rozstrzygnięcia przedstawionego
         mu sporu. W świetle tych wyjaśnień pytania te nie wydają się hipotetyczne czy pozbawione związku z przedmiotem sporu przed
         sądem krajowym.

      36      Przedstawione pytania są zatem dopuszczalne.

       W przedmiocie pytań prejudycjalnych
       Uwagi wstępne
      37      Tytułem wstępu należy wskazać, że w świetle okoliczności wynikających z akt, WAZV Gotha jest objęta definicją instytucji zamawiającej
         zawartą w art. 2 ust. 1 lit. a) dyrektywy 2004/17, przy czym rzeczona instytucja zamawiająca jest jedną z kategorii podmiotów
         zamawiających, do których dyrektywa ta ma zastosowanie na mocy art. 2 ust. 2 lit. a).

      38      Ponadto spór przed sądem krajowym jest objęty dyrektywą 2004/17, zgodnie z art. 4 tej ostatniej, w zakresie w jakim dana instytucja
         zamawiająca, tj. WAZV Gotha wykonuje działalność w dziedzinie zaopatrzenia w wodę pitną i odprowadzania ścieków.

      39      Dyrektywa nr 2004/17 ma zastosowanie ratione temporis do sporu przed sądem krajowym, jako że termin na jej transpozycję wskazany
         w art. 71 upłynął w dniu 31 stycznia 2006 r., podczas gdy rozpatrywane przed sądem krajowym postępowanie przetargowe zostało
         wszczęte we wrześniu 2007 r.

      40      Należy przypomnieć, że definicja koncesji na usługi została wprowadzona w ustawodawstwie wspólnotowym w art. 1 ust. 2 lit. a)
         dyrektywy 2004/17. Nie występowała ona w poprzednich dyrektywach w tej dziedzinie, w szczególności w dyrektywie Rady 93/38/EWG
         z dnia 14 czerwca 1993 r. koordynującej procedury udzielania zamówień publicznych przez podmioty działające w sektorach gospodarki
         wodnej, energetyki, transportu i telekomunikacji (Dz.U. L 199, s. 84).

      41      W art. 18 dyrektywy 2004/17 prawodawca wspólnotowy wskazał, że dyrektywa ta nie ma zastosowania do koncesji na usługi, które
         są udzielane przez podmioty zamawiające prowadzące działalność w sektorze gospodarki wodnej.

      42      Ponadto należy przypomnieć, że co się tyczy zakresu jej stosowania, dyrektywa 2004/18/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia
         31 marca 2004 r. w sprawie koordynacji procedur udzielania zamówień publicznych na roboty budowlane, dostawy i usługi (Dz.U.
         L 134, s. 114) zawiera w art. 1 ust. 2 lit. a) i art. 1 ust. 4 definicje „zamówienia publicznego” i „koncesji na usługi” podobne
         do odpowiadających im definicji zawartych w art. 1 ust. 2 lit. a) i ust. 3 lit. b) dyrektywy 2004/17.

      43      Podobieństwo to wymaga, by te same rozważania zastosować w celu dokonania wykładni pojęć zamówienia na usługi i koncesji usług
         w zakresach zastosowania obu wspomnianych dyrektyw.

      44      Wynika z tego, że jeśli czynność rozpatrywana w postępowaniu przed sądem krajowym zostanie uznana za „zamówienie na usługi”
         w rozumieniu dyrektywy 2004/17, zamówienia tego co do zasady należy udzielić zgodnie z procedurami przewidzianymi w art. 31
         i 32 dyrektywy. Natomiast jeśli czynność ta zostanie uznana za koncesję na usługi, rzeczona dyrektywa na mocy art. 18 nie
         podlega stosowaniu. W tym wypadku przyznanie koncesji podlega podstawowym regułom traktatu WE, a w szczególności zasadzie
         równości traktowania i niedyskryminacji ze względu na narodowość oraz wynikającemu z nich w szczególności obowiązkowi przejrzystości
         (zob. podobnie wyroki: z dnia 7 grudnia 2000 r. w sprawie C‑324/98 Telaustria i Telefonadress, Rec. s. I‑10745, pkt 60–62;
         z dnia 21 lipca 2005 r. w sprawie C‑231/03 Coname, Zb.Orz. s. I‑7287, pkt 16–19; z dnia 13 października 2005 r. w sprawie
         C‑458/03 Parking Brixen, Zb.Orz. s. I‑8585, pkt 46–49; z dnia 13 listopada 2008 r. w sprawie C‑324/07 Coditel Brabant, Zb.Orz.
         s. I‑8457, pkt 25).

      45      To w tym kontekście sąd krajowy dąży do doprecyzowania kryteriów pozwalających na ustalenie różnicy pomiędzy zamówieniem na
         usługi a koncesją na usługi.

       W przedmiocie pytań pierwszego i drugiego
      46      Swym pierwszym i drugim pytaniem, które należy zbadać łącznie, sąd krajowy dąży zasadniczo do ustalenia, czy w przypadku umowy
         dotyczącej usług okoliczność, że kontrahent nie otrzymuje wynagrodzenia bezpośrednio od instytucji zamawiającej, lecz uprawniony
         jest do pobierania wynagrodzenia wynikającego z przepisów prawa prywatnego od osób trzecich, wystarcza, sama w sobie, by rozpatrywana
         umowa została uznana za koncesję na usługi w rozumieniu art. 1 ust. 3 lit. b) dyrektywy 2004/17. W przypadku odpowiedzi przeczącej
         na to pytanie sąd krajowy zapytuje, czy umowa taka może zostać uznana za koncesję na usługi, gdy kontrahent przejmuje całość
         lub znaczną część ryzyka instytucji zamawiającej w zakresie podlegającej jej działalności, nawet jeśli ryzyko to jest bardzo
         ograniczone ze względu na uregulowania prawa publicznego w zakresie organizacji usługi.

      47      Opowiadając się za twierdzącą odpowiedzią na pierwsze pytanie, WAZV Gotha, Stadtwirtschaft i WAL oraz rządy Niemiec i Czech
         twierdzą, że okoliczność, iż kontrahent otrzymuje wynagrodzenie od użytkowników omawianej usługi, wystarcza, by nadać jej
         charakter koncesji na usługi.

      48      Natomiast Eurawasser i Komisja uważają, że konieczne jest ponadto, by kontrahent podjął ryzyko gospodarcze wykonywania omawianej
         usługi.

      49      Należy stwierdzić w tym zakresie, że art. 1 ust. 2 lit. a) dyrektywy 2004/17 stanowi, że „[z]amówienia na dostawy, roboty
         budowlane i usługi” oznaczają odpłatne umowy zawarte na piśmie pomiędzy jednym podmiotem zamawiającym lub wieloma takimi podmiotami
         wymienionymi w art. 2 ust. 2 tej dyrektywy a jednym lub wieloma przedsiębiorcami, dostawcami lub usługodawcami.

      50      W świetle art. 1 ust. 3 lit. b) rzeczonej dyrektywy „koncesja na usługi” oznacza umowę tego samego rodzaju jak zamówienie
         na usługi, z wyjątkiem faktu, że wynagrodzenie za świadczenie usług obejmuje wyłącznie prawo do gospodarczego wykorzystania
         usługi, albo takie prawo wraz z ceną.

      51      Z porównania tych dwóch definicji wynika, że różnica pomiędzy zamówieniem na usługi a koncesją na usługi polega na wynagrodzeniu
         za świadczenie usług. Zamówienie na usługi zawiera wynagrodzenie, które jest płacone bezpośrednio usługodawcy przez instytucję
         zamawiającą (zob. podobnie ww. wyrok w sprawie Parking Brixen, pkt 39), podczas gdy w przypadku koncesji na usługi wynagrodzenie
         za świadczenie usług polega na prawie do gospodarczego wykorzystania usługi, bądź jako takim, bądź ze wskazaną ceną.

      52      Przedstawione pytania oparte są wyraźnie na okoliczności, że omawiana umowa przewiduje, iż kontrahent nie jest wynagradzany
         bezpośrednio przez instytucję zamawiającą, lecz wynagrodzeniem przewidzianym przez prawo prywatne, na pobranie którego od
         osób trzecich zezwala instytucja zamawiająca.

      53      W świetle kryterium wskazanego w art. 51 niniejszego wyroku okoliczność, że usługodawca jest wynagradzany kwotami pochodzącymi
         od osób trzecich, w tym przypadku od użytkowników danej usługi, jest jedną z postaci, które może przybrać wykonywanie przyznanego
         usługodawcy prawa do gospodarczego wykorzystania usługi.

      54      Kryterium to wynikało już z orzecznictwa Trybunału poprzedzającego wejście w życie dyrektywy 2004/17. W świetle tego orzecznictwa,
         o koncesji na usługi można było mówić, gdy ustalony sposób wynagrodzenia opierał się na prawie usługodawcy do gospodarczego
         wykorzystania jego usług (zob. podobnie ww. wyrok w sprawie Telaustria i Telefonadress, pkt 58; postanowienie z dnia 30 maja
         2002 r. w sprawie C‑358/00 Buchhändler-Vereinigung, Rec. s. I‑4685, pkt 27, 28; z dnia 18 lipca 2007 r. w sprawie C‑382/05
         Komisja przeciwko Włochom, Zb.Orz. s. I‑6657, pkt 34; z dnia 13 listopada 2008 r. w sprawie C‑437/07 Komisja przeciwko Włochom,
         pkt 29).

      55      Jest bez znaczenia w tym zakresie, czy wynagrodzenie podlega prawu prywatnemu, czy publicznemu.

      56      Trybunał przyznał istnienie koncesji na usługi, między innymi w przypadku, gdy wynagrodzenie usługodawcy pochodzi z płatności
         dokonywanych przez użytkowników parkingów publicznych, usług transportu publicznego i sieci teledystrybucji (zob. ww. wyrok
         w sprawie Parking Brixen, pkt 40; z dnia 6 kwietnia 2006 r. w sprawie C‑410/04 ANAV, Zb.Orz. s. I‑3303, pkt 16; ww. wyrok
         w sprawie Coditel Brabant, pkt 24).

      57      Wynika z tego, że w przypadku umowy dotyczącej usług okoliczność, że kontrahent nie jest bezpośrednio wynagradzany przez instytucję
         zamawiającą, lecz ma prawo do pobierania wynagrodzenia od osób trzecich, spełnia wymogi wynagrodzenia, o którym mowa w art. 1
         ust. 3 lit. b) dyrektywy 2004/17.

      58      Wniosek ten wymaga jednakże sprecyzowania pojęć „prawo do korzystania” oraz „wynagrodzenie za świadczenie” zawartych w tym
         przepisie.

      59      Z orzecznictwa Trybunału wynika, że gdy umówiony sposób wynagradzania polega na uprawnieniu usługodawcy do gospodarczego wykorzystania
         jego własnego świadczenia, ów sposób wynagradzania powoduje, że usługodawca przejmuje ryzyko związane z gospodarczym wykorzystaniem
         rzeczonej usługi (zob. podobnie ww. wyrok w sprawie Parking Brixen, pkt 40; wyroki: z dnia 18 lipca 2007 r. w sprawie Komisja
         przeciwko Włochom, pkt 34; z dnia 13 listopada 2008 r. w sprawie Komisja przeciwko Włochom, pkt 29).

      60      W tym zakresie zainteresowani po przedstawieniu swych uwag zajęli tytułem głównym lub subsydiarnym odmienne stanowiska.

      61      WAZV Gotha twierdzi, że okoliczność, iż kontrahent przyjmuje ryzyko związane z gospodarczym wykorzystaniem, w okolicznościach
         sprawy przed sądem krajowym, wystarcza dla scharakteryzowania koncesji na usługi.

      62      Zdaniem Stadtwirtschaft, WAL i rządu czeskiego, kontrahent nie jest zobowiązany do przejęcia całego ryzyka. Wystarcza, by
         przejął jego większą część.

      63      Niemiecki związek uważa, że koncesja na usługi występuje, gdy kontrahent przyjmuje ryzyko związane z gospodarczym wykorzystaniem,
         które nie jest całkowicie nieznaczne.

      64      Eurawasser uważa, że w przypadku czynności będącej przedmiotem sporu przed sądem krajowym brak jest znacznego ryzyka, które
         mogłoby zostać przeniesione na kontrahenta przez instytucję zamawiającą. Należy ją zatem uznać za zamówienie, a nie koncesję.

      65      Komisja wskazuje, że powinno występować istotne ryzyko, które nie musi jednakże odpowiadać gospodarczemu ryzyku ponoszonemu
         zwykle na wolnym rynku. Zamówienie na usługi, którego ryzyko gospodarcze jest zredukowane do minimum przez władze publiczne,
         nie może być uznane za koncesję na usługi.

      66      W tym zakresie należy stwierdzić, że ryzyko jest nieodłącznie związane z gospodarczym wykorzystaniem usługi.

      67      Jeśli instytucja zamawiająca nadal ponosi całe ryzyko, nie narażając usługodawcy na niebezpieczeństwa rynku, umożliwienie
         gospodarczego wykorzystania usługi wymaga stosowania formalności przewidzianych w dyrektywie nr 2004/17 w celu ochrony przejrzystości
         i konkurencji.

      68      W razie całkowitego braku przeniesienia na usługodawcę ryzyka związanego ze świadczeniem usługi, omawiana czynność stanowi
         zamówienie na usługi (zob. podobnie wyrok z dnia 27 października 2005 r. w sprawie C‑234/03 Contse i in., Zb.Orz. s. I‑9315,
         pkt 22; ww. wyrok z dnia 18 lipca 2007 r. w sprawie Komisja przeciwko Włochom, pkt 35–37; a także analogicznie, co się tyczy
         koncesji na roboty budowlane, ww. wyrok z dnia 13 listopada 2008 r. w sprawie Komisja przeciwko Włochom, pkt 30, 32–35). Zatem
         jak wskazano w pkt 51 niniejszego wyroku, w tym ostatnim przypadku wynagrodzenie nie polega na uprawnieniu do gospodarczego
         wykorzystania usługi.

      69      Przedstawione pytania opierają się na założeniu, że z rozpatrywaną w postępowaniu przed sądem krajowym dostawą usług wiąże
         się bardzo ograniczone ryzyko gospodarcze, również w przypadku, gdy usługa ta byłaby świadczona przez instytucję zamawiającą
         z powodu zastosowania uregulowań właściwych dla danego sektora działalności.

      70      Tymczasem w świetle pewnych argumentów przedstawionych Trybunałowi, by w takich okolicznościach omawiana czynność stanowiła
         koncesję, ryzyko przenoszone przez instytucję na koncesjonariusza powinno być istotne.

      71      Argumenty te nie mogą zostać w sposób bezwarunkowy uwzględnione.

      72      Jak wiadomo, pewne sektory działalności, w szczególności sektor użyteczności publicznej, taki jak dystrybucja wody i odprowadzanie
         ścieków, jest przedmiotem reglamentacji mogącej prowadzić do ograniczenia ponoszonego ryzyka gospodarczego.

      73      Po pierwsze, przepisy prawa publicznego, którym poddane jest gospodarcze i finansowe wykorzystanie usługi, ułatwiają kontrolę
         jej prowadzenia i redukują czynniki mogące naruszyć przejrzystość lub zniekształcić konkurencję.

      74      Po drugie, należy umożliwić instytucjom zamawiającym, działającym w dobrej wierze, zapewnienie dostawy usług przy pomocy koncesji,
         jeśli instytucje te uznają, że jest to najlepszy sposób zagwarantowania danych usług publicznych i to również, gdy ryzyko
         związane z gospodarczym wykorzystaniem usług jest bardzo ograniczone.

      75      Nie byłoby ponadto rozsądne żądanie od zlecającej administracji publicznej stworzenia warunków konkurencji i ryzyka gospodarczego
         na wyższym poziomie niż występujące w tym sektorze ze względu na uregulowania mające do niego zastosowanie.

      76      W takich okolicznościach, ponieważ instytucja zamawiająca nie ma żadnego wpływu na przepisy prawa publicznego mające zastosowanie
         do organizacji usługi, niemożliwe jest, by wprowadziła ona, a zatem i przeniosła, czynniki ryzyka, które są wyłączone przez
         te przepisy.

      77      W każdym razie, nawet jeśli ryzyko ponoszone przez instytucję zamawiającą jest bardzo ograniczone, w celu stwierdzenia istnienia
         koncesji na usługi niezbędne jest, by instytucja zamawiająca przeniosła na koncesjonariusza całość lub znaczną część ponoszonego
         przez siebie ryzyka prowadzenia tej działalności.

      78      Do sądu krajowego należy ocena, czy miało miejsce przeniesienie całości lub znacznej części ryzyka ponoszonego przez instytucję
         zamawiającą.

      79      W tym celu nie należy uwzględniać ogólnego ryzyka związanego ze zmianą przepisów w toku wykonania umowy.

      80      Zatem na pierwsze i drugie pytanie należy odpowiedzieć w ten sposób, że okoliczność, iż w ramach umowy dotyczącej usług kontrahent
         nie otrzymuje wynagrodzenia bezpośrednio od instytucji zamawiającej, lecz uprawniony jest do pobierania wynagrodzenia od osób
         trzecich, wystarcza, by rozpatrywana umowa została uznana za „koncesję na usługi” w rozumieniu art. 1 ust. 3 lit. b) dyrektywy
         2004/17, gdy kontrahent przejmuje całość lub znaczną część ryzyka instytucji zamawiającej w zakresie podlegającej jej działalności,
         nawet jeśli ryzyko to jest bardzo ograniczone ze względu na uregulowania prawa publicznego w zakresie organizacji usługi.

       W przedmiocie pytania trzeciego
      81      Z uwagi na odpowiedź udzieloną na pierwsze i drugie pytanie nie ma konieczności udzielania odpowiedzi na pytanie trzecie.

       W przedmiocie kosztów
      82      Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej
         przed tym sądem, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi,
         inne niż poniesione przez strony postępowania przed sądem krajowym, nie podlegają zwrotowi.

      Z powyższych względów Trybunał (trzecia izba) orzeka, co następuje:
      Okoliczność, że w ramach umowy dotyczącej usług kontrahent nie otrzymuje wynagrodzenia bezpośrednio od instytucji zamawiającej,
            lecz uprawniony jest do pobierania wynagrodzenia od osób trzecich, wystarcza, by rozpatrywana umowa została uznana za „koncesję
            na usługi” w rozumieniu art. 1 ust. 3 lit. b) dyrektywy 2004/17/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 31 marca 2004 r.
            koordynującej procedury udzielania zamówień przez podmioty działające w sektorach gospodarki wodnej, energetyki, transportu
            i usług pocztowych, gdy kontrahent przejmuje całość lub znaczną część ryzyka instytucji zamawiającej w zakresie podlegającej
            jej działalności, nawet jeśli ryzyko to jest bardzo ograniczone ze względu na uregulowania prawa publicznego w zakresie organizacji
            usługi.
      Podpisy
      * Język postępowania: niemiecki.


title: Wyrok Trybunału (siódma izba) z dnia 29 października 2009 r. # Komisja Wspólnot Europejskich przeciwko Rebublice Włoskiej. # Uchybienie zobowiązaniom państwa członkowskiego - Wspólna polityka rybołówstwa - Ochrona zasobów - System kontroli w sektorze rybołówstwa -Rozporządzenie (WE) nr 894/97 - Art. 11 - Rozporządzenie (EWG) nr 2241/87 - Art. 1 ust. 1 i 2 - Rozporządzenie (EWG) nr 2847/93 - Art. 2 ust. 1, art. 31 ust. 1 i 2 - Zakaz stosowania pławnic dryfujących - Brak systemu skutecznej kontroli zapewniającego przestrzeganie tego zakazu. # Sprawa C-249/08.

text:
      Wyrok Trybunału (siódma izba) z dnia 29 października 2009 r. – Komisja przeciwko Włochom
      (sprawa C‑249/08)
      Uchybienie zobowiązaniom państwa członkowskiego – Wspólna polityka rybołówstwa – Ochrona zasobów – System kontroli w sektorze rybołówstwa – Rozporządzenie (WE) nr 894/97 – Artykuł 11 – Rozporządzenie (EWG) nr 2241/87 – Artykuł 1 ust. 1 i 2 – Rozporządzenie (EWG) nr 2847/93 – Artykuł 2 ust. 1, art. 31 ust. 1 i 2 – Zakaz stosowania pławnic dryfujących – Brak systemu skutecznej kontroli zapewniającego przestrzeganie tego zakazu
      1.                     Skarga o stwierdzenie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego – Badanie zasadności przez Trybunał – Sytuacja, jaką
            należy wziąć pod uwagę – Sytuacja w chwili upływu terminu wyznaczonego w uzasadnionej opinii (art. 226 WE) (por. pkt 28)
      2.                     Rybołówstwo – Ochrona zasobów morskich – Środki kontroli – Zobowiązania państw członkowskich (art. 10 WE; rozporządzenia Rady:
            nr 2241/87, art. 1 ust. 1; nr 2847/93, art. 1, 2, art. 31 ust. 1, 2) (por. pkt 30–33)
      3.                     Skarga o stwierdzenie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego – Dowód na istnienie uchybienia – Ciężar dowodu spoczywający
            na Komisji – Przedstawienie dowodów wskazujących na uchybienie – Ciężar dowodu przeciwnego spoczywający na pozwanym państwie
            członkowskim (art. 226 WE) (por. pkt 45, 46)
      4.                     Rybołówstwo – Ochrona zasobów morskich – Środki kontroli – Obowiązki ścigania nałożone na państwa członkowskie (rozporządzenia
            Rady: nr 2241/87, art. 1 ust. 2; nr 2847/93, art. 31 ust. 1, 2) (por. pkt 59–64, 70–72, 77)
      Przedmiot

               Uchybienie zobowiązaniom państwa członkowskiego – Naruszenie art. 1 ust. 1 rozporządzenia Rady (EWG) nr 2241/87 z dnia 23 lipca
                  1987 r. ustanawiającego określone środki kontroli w odniesieniu do działalności połowowej (Dz.U. L 207, s. 1), art. 2 i art. 31
                  ust. 1 i 2 rozporządzenia Rady (EWG) nr 2847/93 z dnia 12 października 1993 r. ustanawiającego system kontroli mający zastosowanie
                  do wspólnej polityki rybołówstwa (Dz.U. L 261, s. 1) – Inspekcja i kontrola statków rybackich oraz ich działalności – Działania
                  podejmowane w przypadku nieprzestrzegania obowiązujących przepisów – Przepisy dotyczące posiadania na pokładzie i stosowania
                  pławnic dryfujących.

            Sentencja

                  1)

                  	Wstrzymując się od kontroli, inspekcji i nadzoru na swoim terytorium i na wodach morskich podlegających jej suwerenności lub
                     jurysdykcji połowów, w szczególności w zakresie przestrzegania przepisów regulujących przechowywanie na statku i stosowanie
                     pławnic dryfujących, oraz nie zapewniając w wystarczającym zakresie podjęcia stosownych działań w odniesieniu do osób odpowiedzialnych
                     za naruszenia przepisów wspólnotowych w dziedzinie posiadania na pokładzie i stosowania pławnic dryfujących, w szczególności
                     poprzez stosowanie wobec tych osób sankcji odstraszających, Republika Włoska uchybiła zobowiązaniom ciążącym na niej na mocy
                     art. 1 ust. 1 rozporządzenia (EWG) nr 2241/87 z dnia 23 lipca 1987 r. ustanawiającego określone środki kontroli w odniesieniu
                     do działalności połowowej oraz art. 2 i art. 31 ust. 1 i 2 rozporządzenia Rady (EWG) nr 2847/93 z dnia 12 października 1993 r.
                     ustanawiającego system kontroli mający zastosowanie do wspólnej polityki rybołówstwa, zmienionego rozporządzeniem Rady (WE)
                     nr 2846/98 z dnia 17 grudnia 1998 r.

                  2)

                  	Republika Włoska zostaje obciążona kosztami postępowania.


Wyrok Trybunału (piąta izba) z dnia 6 listopada 2003 r. # Królestwo Niderlandów przeciwko Komisji Wspólnot Europejskich. # Sprawa C-501/01.


Wyrok Trybunału z dnia 19 stycznia 1993 r. # Komisja Wspólnot Europejskich przeciwko Republice Portugalskiej. # Uchybienie zobowiązaniom Państwa Członkowskiego - środki przejściowe. # Sprawa C-361/90.


WYROK SĄDU (izba ds. odwołań) z dnia 19 czerwca 2012 r.#Oscar Orlando Arango Jaramillo i in. przeciwko Europejskiemu Bankowi Inwestycyjnemu (EBI).#Odwołanie – Służba publiczna – Personel EBI – Emerytury i renty – Składki do systemu emerytalnego – Odrzucenie skargi w pierwszej instancji jako oczywiście niedopuszczalnej – Termin do wniesienia skargi – Przekroczenie terminu – Rozsądny termin.#Sprawa T‑234/11 P.


Wyrok Trybunału z dnia 2 sierpnia 1993 r. # Klaus Kuhn przeciwko Landwirtschaftskammer Rheinland-Pfalz. # Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Verwaltungsgericht Neustadt an der Weinstraße - Niemcy. # Sprawa C-289/91.


title: Wyrok Trybunału (trzecia izba) z dnia 19 kwietnia 2012 r.#Pro-Braine ASBL i in. przeciwko Commune de Braine-le-Château, przy udziale: Veolia es treatment SA.#Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Conseil d’État.#Dyrektywa 1999/31/WE – Składowanie odpadów – Dyrektywa 85/337/EWG – Ocena skutków wywieranych przez niektóre przedsięwzięcia publiczne i prywatne na środowisko naturalne – Decyzja dotycząca dalszego działania mającego zezwolenie składowiska odpadów przy braku oceny oddziaływania na środowisko naturalne – Pojęcie zezwolenia na inwestycję.#Sprawa C‑121/11.

text:
               Strony
               Motywy wyroku
               Sentencja

            Strony
            W sprawie C‑121/11
            mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Conseil d’État (Belgia) postanowieniem z dnia 24 lutego 2011 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 8 marca 2011 r., w postępowaniu:
            Pro-Braine ASBL i in.
            przeciwko
            Commune de Braine-le-Château ,
            przy udziale:
            Veolia es treatment SA ,
            TRYBUNAŁ (trzecia izba),
            w składzie: K. Lenaerts, prezes izby, E. Juhász (sprawozdawca), G. Arestis, T. von Danwitz i D. Šváby, sędziowie,
            rzecznik generalny: J. Kokott,
            sekretarz: A. Impellizzeri, administrator,
            uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 15 grudnia 2011 r.,
            rozważywszy uwagi przedstawione:
            – w imieniu Pro-Braine ASBL i in. przez adwokata J. Sambona,
            – w imieniu Veolia es treatment SA przez adwokata B. Deltoura,
            – w imieniu rządu belgijskiego przez T. Materne’a oraz C. Pochet, działających w charakterze pełnomocników,
            – w imieniu rządu austriackiego przez A. Poscha oraz G. Holleya, działających w charakterze pełnomocników,
            – w imieniu Komisji Europejskiej przez P. Olivera, A. Marghelisa oraz M. Verheija, działających w charakterze pełnomocników,
            podjąwszy, po wysłuchaniu rzecznika generalnego, decyzję o rozstrzygnięciu sprawy bez opinii,
            wydaje następujący
            Wyrok

            Motywy wyroku
            1. Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 14 lit. b) dyrektywy Rady 1999/31/WE z dnia 26 kwietnia 1999 r. w sprawie składowania odpadów (Dz.U. L 182, s. 1) oraz art. 1 ust. 2 dyrektywy Rady z dnia 27 czerwca 1985 r. w sprawie oceny skutków wywieranych przez niektóre przedsięwzięcia publiczne i prywatne na środowisko naturalne 85/337/EWG (Dz.U. L 175, s. 40), zmienionej dyrektywą 2003/35/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 26 maja 2003 r. (Dz.U. L 156, s. 17) (zwanej dalej „dyrektywą 85/337”).
            2. Wniosek ten został złożony w ramach sporu między Pro‑Braine ASBL i in. (zwanym dalej „stowarzyszeniem Pro‑Braine”) a radą gminy Braine‑le‑Château w przedmiocie żądania Pro‑Braine dotyczącego stwierdzenia nieważności decyzji zezwalającej na dalsze działanie składowiska odpadów końcowych na wysypisku zwanym Cour‑au‑Bois Nord do wygaśnięcia obowiązującego zezwolenia, to znaczy do dnia 27 grudnia 2009 r., uchylającej dotychczasowe warunki działania i nakładającej nowe warunki.
            Ramy prawne
            Uregulowania Unii
            3. Artykuł 1 dyrektywy 85/337 stanowi:
            „1. Niniejsza dyrektywa stosuje się do oceny skutków środowiskowych wywieranych przez przedsięwzięcia publiczne i prywatne, które mogą znacząco oddziaływać na środowisko.
            2. Do celów niniejszej dyrektywy:
            »przedsięwzięcie« oznacza:
            – wykonanie prac budowlanych lub innych instalacji lub systemów,
            – inne interwencje w otoczeniu naturalnym i krajobrazie, włącznie z wydobywaniem zasobów mineralnych;
            […]
            »zezwolenie na inwestycję« [oznacza]:
            decyzję właściwej władzy lub władz, na podstawie której wykonawca otrzymuje prawo do wykonania przedsięwzięcia.
            […]”.
            4. Zgodnie z art. 4 ust. 2 dyrektywy 85/337:
            „Z zastrzeżeniem art. 2 ust. 3 przedsięwzięcia wymienione w załączniku II państwa członkowskie określają za pomocą:
            a) badania indywidualnego
            lub
            b) progów lub kryteriów ustalonych przez państwo członkowskie,
            czy przedsięwzięcie podlega ocenie zgodnie z art. 5–10.
            Państwa członkowskie mogą postanowić o stosowaniu obydwu procedur, określonych w lit. a) i b)”.
            5. Załącznik II do dyrektywy 85/337 wymienia przedsięwzięcia, o których mowa w art. 4 ust. 2 tej dyrektywy. Punkt 11 tego załącznika, zatytułowany „Inne przedsięwzięcia”, wskazuje w tym kontekście między innymi „[u]rządzenia do unieszkodliwiania odpadów (przedsięwzięcia niewymienione w załączniku I)”.
            6. Wśród przedsięwzięć wymienionych we wskazanym załączniku figurują również, jak wynika z pkt 13 tego załącznika, „[w]szelkie zmiany bądź rozbudowa przedsięwzięć wymienionych w załączniku I lub II, już zatwierdzonych, zrealizowanych lub będących w trakcie realizacji, które mogą [mieć] znaczące niekorzystne oddziaływanie na środowisko naturalne (zmiana lub rozciągnięcie [rozbudowa] niezawarte w załączniku I)”.
            7. Artykuł 8 dyrektywy 1999/31, zatytułowany „Warunki udzielenia zezwolenia”, stanowi:
            „Państwa członkowskie podejmują środki, aby:
            a) właściwe władze nie wydawały zezwolenia na utworzenie składowiska, jeżeli nie posiadają pewności w następujących sprawach:
            i) bez uszczerbku dla art. 3 ust. 4 i 5 projekt dotyczący składowiska spełnia wszystkie wymagania niniejszej dyrektywy z uwzględnieniem załączników;
            ii) zarządzanie składowiskiem odpadów znajduje się w rękach osoby fizycznej, która posiada formalne kompetencje do prowadzenia składowiska; zapewniono profesjonalny i techniczny rozwój oraz kształcenie podmiotów zajmujących się składowiskiem i personelu;
            iii) składowisko odpadów jest obsługiwane w taki sposób, że podjęto konieczne środki zapobiegające wypadkom i ograniczające ich konsekwencje;
            iv) odpowiednie zabezpieczenia w formie zabezpieczenia finansowego lub jego odpowiednika na podstawie procedur, o których zadecydują państwa członkowskie, zostały lub zostaną przez wnioskodawcę złożone przed rozpoczęciem operacji składowania w celu zapewnienia, że warunki (włącznie z przepisami dotyczącymi okresu poeksploatacyjnego nadzoru), wynikające z zezwolenia wydanego zgodnie z przepisami niniejszej dyrektywy, zostaną wypełnione oraz że procedura zamknięcia, wymagana przez art. 13, jest przestrzegana. Zabezpieczenie to lub jego odpowiednik obowiązują tak długo, jak wymagają tego działania utrzymania i poeksploatacyjnego nadzoru nad składowiskiem, zgodnie z art. 13 lit. d). Państwa członkowskie mogą oświadczyć na swój własny użytek, że punkt ten nie odnosi się do składowisk odpadów obojętnych;
            b) projekt dotyczący składowiska odpadów jest zgodny z odpowiednim planem zarządzania odpadami lub planami określonymi w art. 7 dyrektywy 75/442/EWG;
            c) przed rozpoczęciem działań składowania właściwe władze przeprowadzają kontrolę składowiska w celu upewnienia się, że jest ono zgodne z odpowiednimi warunkami zezwolenia. Nie zmniejsza to w żaden sposób odpowiedzialności podmiotu zajmującego się składowiskiem, zgodnie z warunkami zezwolenia”.
            8. Zgodnie z art. 14 dyrektywy 1999/31, zatytułowanym „Istniejące składowiska odpadów”:
            „Państwa członkowskie podejmują środki, aby składowiska odpadów, które posiadają zezwolenia lub które już działają w czasie transpozycji niniejszej dyrektywy, nie mogły kontynuować działań, jeżeli nie zostaną podjęte tak szybko, jak to możliwe, lecz nie później niż w ciągu ośmiu lat od daty ustanowionej w art. 18 ust. 1, środki wymienione poniżej:
            a) w ciągu jednego roku od daty ustanowionej w art. 18 ust. 1 podmiot zajmujący się składowiskiem przygotowuje i przedstawia właściwym władzom w celu zatwierdzenia plan zagospodarowania składowiska, włącznie z elementami wymienionymi w art. 8, oraz wszelkie środki korygujące, które zdaniem podmiotu zajmującego się składowiskiem będą potrzebne do spełnienia wymagań niniejszej dyrektywy, z wyjątkiem wymagań określonych w pkt 1 załącznika I;
            b) po przedstawieniu planu zagospodarowania właściwe władze podejmują ostateczną decyzję w sprawie dalszego działania składowiska odpadów na podstawie wymienionego planu zagospodarowania oraz niniejszej dyrektywy. Państwa członkowskie podejmują niezbędne środki mające na celu, zgodnie z art. 7 lit. g) i art. 13, zamknięcie jak najszybciej składowisk, które nie uzyskały, zgodnie z art. 8, zezwolenia na kontynuację działania;
            c) na podstawie zatwierdzonego planu zagospodarowania składowiska odpadów właściwe władze zatwierdzają niezbędne prace i wyznaczają okres przejściowy na zakończenie realizacji planu. Każde istniejące składowisko odpadów spełnia wymagania niniejszej dyrektywy, z wyjątkiem wymagań wymienionych w załączniku I, pkt 1, w ciągu ośmiu lat od daty ustanowionej w art. 18 ust. 1;
            […]”.
            Uregulowania krajowe
            9. Artykuł 180 akapity czwarty i nast. décret du 11 mars 1999, relatif au permis d’environnement (dekretu z dnia 11 marca 1999 r. w sprawie zezwolenia środowiskowego) ( Moniteur belge  z dnia 8 czerwca 1999 r.), zmienionego dekretem z dnia 19 września 2002 r. ( Moniteur belge  z dnia 27 września 2002 r.) (zwanego dalej „dekretem z dnia 11 marca 1999 r.”), stanowi:
            „[…] zezwolenia na działanie składowiska odpadów końcowych wydane przed wejściem w życie niniejszego dekretu pozostają w mocy przez okres wyznaczony z zachowaniem następujących warunków.
            W terminie trzech miesięcy od wejścia w życie niniejszego dekretu podmiot zajmujący się składowiskiem odpadów końcowych, który uzyskał zezwolenie przed wejściem w życie niniejszego dekretu, przedstawia właściwym władzom plan zagospodarowania składowiska zawierający w szczególności następujące informacje:
            1) opis zgodności składowiska odpadów końcowych i terenów do niego przyłączonych z mającymi zastosowanie uregulowaniami oraz, w razie potrzeby, opis środków korygujących, jakie należy podjąć;
            2) informacje dotyczące jego kwalifikacji zawodowych, technicznych i finansowych do dalszego zajmowania się składowiskiem odpadów końcowych i podjęcia obowiązków w zakresie nadzoru poeksploatacyjnego.
            Na podstawie planu zagospodarowania składowiska przedłożonego przez podmiot zajmujący się składowiskiem właściwe władze:
            1) wypowiadają się w przedmiocie dalszego działania składowiska odpadów końcowych, dokonując zmiany lub, w razie potrzeby, uzupełnienia warunków działania;
            2) określają obowiązki w zakresie nadzoru poeksploatacyjnego zgodnie z art. 59a;
            3) określają środki konieczne w celu niezwłocznego zamknięcia składowiska odpadów końcowych, jeżeli nie wydano zezwolenia na jego dalsze działanie.
            […]”.
            Postępowanie przed sądem krajowym i pytanie prejudycjalne
            10. Na dalsze działanie składowiska odpadów końcowych Cour‑au‑Bois Nord znajdującego się na terenie gminy Braine‑le‑Château zezwolono w drodze arrêté royal du 7 mars 1979 (zarządzenia królewskiego z dnia 7 marca 1979 r.), zmienionego zarządzeniem królewskim z dnia 27 grudnia 1979 r., na okres trzydziestu lat, w celu gromadzenia nietoksycznych odpadów przemysłowych.
            11. Wyżej wymienione zezwolenie na dalsze działanie składowiska odpadów zmieniono również w dniu 29 września 1988 r., aby umożliwić przyjmowanie na to składowisko innych rodzajów odpadów – takich jak odpady z gospodarstw domowych i odpady obojętne – prowadzących do sklasyfikowania tego składowiska jako składowiska odpadów klas 2 i 3. Zezwolenie na działanie tego składowiska w zmienionym brzmieniu było przenoszone na kolejne podmioty zajmujące się składowiskiem.
            12. W dniu 30 października 2002 r. Office wallon des déchets (waloński urząd ds. odpadów) wezwał Biffa Waste Services SA (zwaną dalej „Biffa Waste Services”), która zajmowała się w tym czasie składowiskiem odpadów końcowych na wysypisku Cour‑au‑Bois Nord, do przedstawienia planu zagospodarowania dla tego wysypiska zgodnie z art. 180 dekretu z dnia 11 marca 1999 r.
            13. W trakcie 2006 r. grupa Veolia es treatment SA nabyła Biffa Waste Services.
            14. Na podstawie planu zagospodarowania przedstawionego przez Biffa Waste Services rada gminy Braine‑le‑Château decyzją z dnia 14 maja 2008 r. zezwoliła na dalsze działanie omawianego składowiska odpadów końcowych do dnia 27 grudnia 2009 r., uchyliła obowiązujące warunki działania i zastąpiła je nowymi.
            15. W dniu 18 lipca 2008 r. stowarzyszenie Pro‑Braine wniosło do Conseil d’État skargę o stwierdzenie nieważności owej decyzji z dnia 14 maja 2008 r.
            16. Skarżąca w postępowaniu przed sądem krajowym w skardze zarzuca co do zasady radzie gminy Braine‑le‑Château, że ta wydała ową decyzję bez wcześniejszego zastosowania do wniosku o zezwolenie na działanie tego sklasyfikowanego urządzenia procedury oceny skutków wywieranych na środowisko naturalne, a dokładniej, że nie zażądała przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko naturalne i nie zachowała towarzyszących tej ocenie wymogów materialnych i proceduralnych.
            17. Zdaniem skarżącej w postępowaniu przed sądem krajowym decyzja z dnia 14 maja 2008 r. jest nieprawidłowa, ponieważ decyzja o dalszym działaniu składowiska odpadów wydana na podstawie art. 180 dekretu z dnia 11 marca 1999 r. stanowi „zezwolenie na inwestycję” w rozumieniu art. 1 ust. 2 dyrektywy 85/337, a składowiska odpadów końcowych klasy 2 stanowią urządzenia, o których mowa w pkt 11 lit. b) załącznika II do dyr ektywy 85/337, w pełni podlegające ocenie oddziaływania zgodnie z art. 2 zarządzenia rządu Walonii z dnia 4 lipca 2002 r. ustalającego wykaz przedsięwzięć podlegających ocenie oddziaływania oraz sklasyfikowanych urządzeń i rodzajów działalności.
            18. Z tych względów Conseil d’État postanowiła zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującym pytaniem prejudycjalnym:
            „Czy ostateczna decyzja pozwalająca na dalsze działanie mającego zezwolenie lub już działającego składowiska odpadów wydana na podstawie art. 14 lit. b) dyrektywy 1999/31 […] stanowi »zezwolenie na inwestycję« w rozumieniu art. 1 ust. 2 dyrektywy 85/337 […]?”.
            W przedmiocie pytania prejudycjalnego
            19. W pytaniu prejudycjalnym sąd krajowy zmierza do ustalenia, czy ostateczna decyzja zezwalająca na dalsze działanie istniejącego składowiska odpadów, wydana na podstawie art. 14 lit. b) dyrektywy 1999/31, opierając się na planie zagospodarowania przedstawionym przez podmiot zajmujący się składowiskiem, stanowi „zezwolenie na inwestycję” w rozumieniu art. 1 ust. 2 dyrektywy 85/337.
            20. Z brzmienia art. 14 dyrektywy 1999/31, zatytułowanego „Istniejące składowiska odpadów”, wynika, że w odniesieniu do składowisk odpadów, które posiadają zezwolenia lub które już działają w czasie transpozycji tej dyrektywy, państwa członkowskie podejmują środki, aby składowiska te mogły nadal funkcjonować, tylko jeżeli podmioty zajmujące się tymi składowiskami spełnią wymogi tej dyrektywy.
            21. W tym celu podmioty zajmujące się tymi składowiskami przygotowują i przedstawiają właściwym władzom w celu zatwierdzenia plan zagospodarowania wysypiska, na którym zlokalizowane jest każde składowisko odpadów, włącznie z elementami wymienionymi w art. 8 dyrektywy 1999/31 oraz z wszelkimi środkami korygującymi, które zdaniem podmiotu zajmującego się składowiskiem będą potrzebne do spełnienia wymagań tej dyrektywy, z wyjątkiem wymagań określonych w pkt 1 załącznika I.
            22. Zgodnie z art. 14 lit. b) dyrektywy 1999/31 właściwe władze po przedstawieniu planu zagospodarowania podejmują ostateczną decyzję w sprawie dalszego działania składowiska odpadów na podstawie wymienionego planu zagospodarowania oraz tej dyrektywy.
            23. Z postanowienia odsyłającego wynika, że na działanie składowiska odpadów na wysypisku Cour‑au‑Bois Nord zezwolono zarządzeniem królewskim z dnia 7 marca 1979 r., zmienionym zarządzeniem królewskim z dnia 27 grudnia 1979 r., na okres trzydziestu lat, czyli do dnia 27 grudnia 2009 r. Z akt sprawy wynika również, że w okresie postępowania przed sądem krajowym owo składowisko odpadów działało nieprzerwanie od chwili wydania pierwotnego zezwolenia i że zezwolenie na działanie składowiska nie wygasło.
            24. Spółka zajmująca się tym składowiskiem odpadów – Biffa Waste Services –w dniu 23 maja 2003 r. przedstawiła administracji gminnej Braine‑le‑Château plan zagospodarowania na podstawie art. 180 dekretu z dnia 11 marca 1999 r., spełniający wymogi art. 14 dyrektywy 1999/31.
            25. Na podstawie tego planu zagospodarowania rada gminy Braine‑le‑Château zezwoliła w uchwale z dnia 14 maja 2008 r. na dalsze działanie składowiska odpadów Cour‑au‑Bois Nord do wygaśnięcia obowiązującego zezwolenia, to jest do dnia 27 grudnia 2009 r., uchyliła obowiązujące warunki działania składowiska i zastąpiła je nowymi.
            26. Należy zatem zbadać, czy taka decyzja stanowi „zezwolenie na inwestycję” w rozumieniu art. 1 ust. 2 dyrektywy 85/337.
            27. W tym względzie należy przypomnieć, że pojęcie zezwolenia na inwestycję jest zdefiniowane w art. 1 ust. 2 dyrektywy 85/337 jako „decyzja właściwej władzy lub władz, na podstawie której wykonawca otrzymuje prawo do wykonania przedsięwzięcia”. Dlatego też o „zezwoleniu na inwestycję” w rozumieniu tej dyrektywy można mówić tylko w przypadku, gdy „przedsięwzięcie” musi zostać wykonane.
            28. Definicja pojęcia „przedsięwzięcie” wskazana w art. 1 ust. 2 dyrektywy 85/337 nie precyzuje, czy zmiany bądź rozbudowa istniejących przedsięwzięć mogą jako takie być uważane za „przedsięwzięcia”.
            29. W każdym razie „przedsięwzięciami” w rozumieniu dyrektywy 85/337 są w szczególności urządzenia i składowiska wymienione w załączniku II do tejże dyrektywy, do którego to załącznika odsyła jej art. 4 ust. 2. Punkt 11 załącznika II, zatytułowany „Inne przedsięwzięcia”, wskazuje w tym kontekście między innymi „[u]rządzenia do unieszkodliwiania odpadów (przedsięwzięcia niewymienione w załączniku I)” będące kategorią obejmującą składowiska odpadów końcowych. Punkt 13 tego załącznika zalicza do objętych nim przedsięwzięć „[w]szelkie zmiany bądź rozbudow[ę] przedsięwzięć wymienionych w załączniku I lub II, już zatwierdzonych, zrealizowanych lub będących w trakcie realizacji, które mogą [mieć] znaczące niekorzystne oddziaływanie na środowisko naturalne […]”.
            30. Z wyżej wymienionych przepisów wynika, że zmiana lub rozbudowa składowiska odpadów końcowych – takiego jak składowisko, którego dotyczy spór przed sądem krajowym – mogą stanowić „przedsięwzięcie” w rozumieniu dyrektywy 85/337 w zakresie, w jakim mogą one w sposób znacząco niekorzystny oddziaływać na środowisko naturalne.
            31. Jak Trybunał już orzekł, pojęcie przedsięwzięcia dotyczy robót lub interwencji zmieniających stan fizyczny miejsca (wyrok z dnia 17 marca 2011 r. w sprawie C‑275/09 Brussels Hoofdstedelijk Gewest i in., Zb.Orz. s. I‑1753, pkt 20, 24, 38).
            32. Zwykłe odnowienie obowiązującego zezwolenia na działanie składowiska odpadów końcowych, przy braku robót lub interwencji zmieniających stan fizyczny miejsca, nie może być zakwalifikowane jako „przedsięwzięcie” w rozumieniu art. 1 ust. 2 dyrektywy 85/337.
            33. W konsekwencji w zakresie, w jakim „plan zagospodarowania” będący przedmiotem „ostatecznej decyzji” wydanej zgodnie z art. 14 lit. b) dyrektywy 1999/31 dotyczy zmiany lub rozbudowy poprzez dokonanie robót lub interwencji zmieniających stan fizyczny takiego składowiska odpadów końcowych i w jakim może on w sposób znacząco niekorzystny oddziaływać na środowisko naturalne, decyzję tę można byłoby uznać za „zezwolenie na inwestycję” w rozumieniu art. 1 ust. 2 dyrektywy 85/337.
            34. Co się tyczy sprawy przed sądem krajowym, Trybunał nie dysponuje wystarczającymi materiałami dowodowymi, które pozwoliłyby mu na dokonanie oceny skutków decyzji rady gminy Braine‑le‑Château z dnia 14 maja 2008 r. dla składowiska odpadów Cour‑au‑Bois Nord, co powinno w każdym razie zostać zbadane przez sąd krajowy.
            35. Do sądu krajowego należy zatem ustalenie, czy ostateczna decyzja w sprawie planu zagospodarowania przedstawionego zgodnie z art. 14 lit. b) dyrektywy 1999/31 przez zajmujący się składowiskiem podmiot, którego dotyczy postępowanie przed sądem krajowym, zezwala na zmianę lub rozbudowę danego składowiska poprzez dokonanie robót lub interwencji zmieniających jego stan fizyczny, które mogą w sposób znacząco niekorzystny oddziaływać na środowisko naturalne, a w związku z tym mogą stanowić „przedsięwzięcie” w rozumieniu art. 1 ust. 2 dyrektywy 85/337 i pkt 13 tiret pierwsze załącznika II do tej dyrektywy.
            36. Przy ocenie istnienia znaczącego niekorzystnego oddziaływania na środowisko naturalne w ramach tego ustalenia należy uwzględnić okoliczność, że plan zagospodarowania zatwierdzony taką ostateczną decyzją ma na celu, jak wynika z motywu 26 dyrektywy 1999/31, podjęcie środków niezbędnych do dostosowania istniejącego składowiska odpadów do przepisów tej dyrektywy i że decyzja ta mieści się zatem w ramach polityki ochrony środowiska naturalnego.
            37. Na zadane pytanie należy więc odpowiedzieć, że ostateczna decyzja zezwalająca na dalsze działanie istniejącego składowiska odpadów wydana na podstawie art. 14 lit. b) dyrektywy 1999/31, opierając się na planie zagospodarowania, stanowi „zezwolenie na inwestycję” w rozumieniu art. 1 ust. 2 dyrektywy 85/337, tylko jeżeli decyzja ta zezwala na zmianę lub rozbudowę urządzenia lub wysypiska poprzez dokonanie robót lub interwencji zmieniających jego stan fizyczny, które mogą w sposób znacząco niekorzystny oddziaływać na środowisko naturalne w rozumieniu pkt 13 załącznika II do dyrektywy 85/337 i które tym samym stanowią „przedsięwzięcie” w rozumieniu art. 1 ust. 2 tej dyrektywy.
            W przedmiocie kosztów
            38. Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed tym sądem, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż poniesione przez strony postępowania przed sądem krajowym, nie podlegają zwrotowi.

            Sentencja
            Z powyższych względów Trybunał (trzecia izba) orzeka, co następuje:
            Ostateczna decyzja zezwalająca na dalsze działanie istniejącego składowiska odpadów, wydana na podstawie art. 14 lit. b) dyrektywy Rady 1999/31/WE z dnia 26 kwietnia 1999 r. w sprawie składowania odpadów, opierając się na planie zagospodarowania, stanowi „zezwolenie na inwestycję” w rozumieniu art. 1 ust. 2 dyrektywy Rady z dnia 27 czerwca 1985 r. w sprawie oceny skutków wywieranych przez niektóre przedsięwzięcia publiczne i prywatne na środowisko naturalne 85/337/EWG, zmienionej dyrektywą 2003/35/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 26 maja 2003 r., tylko jeżeli decyzja ta zezwala na zmianę lub rozbudowę urządzenia lub wysypiska poprzez dokonanie robót lub interwencji zmieniających jego stan fizyczny, które mogą w sposób znacząco niekorzystny oddziaływać na środowisko naturalne w rozumieniu pkt 13 załącznika II do wspomnianej dyrektywy 85/337i  które tym samym stanowią „przedsięwzięcie” w rozumieniu art. 1 ust. 2 tej dyrektywy.


Wyrok Trybunału z dnia 1 lutego 1979 r. # Giuseppe Bardi przeciwko Azienda Agricola Paradiso. # Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Pretura di Cecina - Włochy. # Sprawa 121/78.