title: Wyrok Trybunału (pierwsza izba) z dnia 26 października 2006 r.#Elisa María Mostaza Claro przeciwko Centro Móvil Milenium SL.#Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Audiencia Provincial de Madrid - Hiszpania.#Dyrektywa 93/13/EWG - Nieuczciwe warunki w umowach konsumenckich - Niepodniesienie zarzutu nieuczciwości postanowienia umownego w toku postępowania arbitrażowego - Możliwość podniesienia tego zarzutu w toku postępowania w sprawie skargi o uchylenie orzeczenia sądu polubownego.#Sprawa C-168/05.

text:
      Sprawa C‑168/05
      Elisa María Mostaza Claro
      przeciwko
      Centro Móvil Milenium SL
      (wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez
      Audiencia Provincial de Madrid)
      Dyrektywa 93/13/EWG – Nieuczciwe warunki w umowach konsumenckich – Niepodniesienie zarzutu nieuczciwości postanowienia umownego w toku postępowania arbitrażowego – Możliwość podniesienia tego zarzutu w toku postępowania w sprawie skargi o uchylenie orzeczenia sądu polubownego
      Opinia rzecznika generalnego A. Tizzana przedstawiona w dniu 27 kwietnia 2006 r.  I‑0000
      Wyrok Trybunału (pierwsza izba) z dnia 26 października 2006 r.  I‑0000
      Streszczenie wyroku
      Zbliżanie ustawodawstw – Nieuczciwe warunki w umowach konsumenckich – Dyrektywa 93/13
      (dyrektywa Rady 93/13, art. 3 ust. 1 lit. t) i art. 6 ust. 1)
      Dyrektywę 93/13 w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich należy rozumieć w ten sposób, że nakłada ona na sąd
         krajowy, przed którym toczy się postępowanie o uchylenie orzeczenia sądu polubownego, obowiązek zbadania ewentualnej nieważności
         zapisu na sąd polubowny i uchylenia tego orzeczenia, jeśli stwierdzi, że zapis ten zawiera nieuczciwy warunek umowy, nawet
         gdy konsument nie podniósł zarzutu nieważności tego zapisu w postępowaniu arbitrażowym, lecz uczynił to dopiero w skardze
         o uchylenie orzeczenia.

      (por. pkt 39 i sentencja)
WYROK TRYBUNAŁU (pierwsza izba)
      z dnia 26 października 2006 r.(*)

      Dyrektywa 93/13/EWG – Nieuczciwe warunki w umowach konsumenckich – Niepodniesienie zarzutu nieuczciwości postanowienia umownego w toku postępowania arbitrażowego – Możliwość podniesienia tego zarzutu w toku postępowania w sprawie skargi o uchylenie orzeczenia sądu polubownego
      W sprawie C‑168/05
      mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 234 WE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Audiencia
         Provincial de Madrid (Hiszpania) postanowieniem z dnia 15 lutego 2005 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 14 kwietnia 2005 r.,
         w postępowaniu:

      Elisa María Mostaza Claro
      przeciwko
      Centro Móvil Milenium SL,
      TRYBUNAŁ (pierwsza izba),
      w składzie: P. Jann, prezes izby, K. Lenaerts, E. Juhász, J. N. Cunha Rodrigues (sprawozdawca) i M. Ilešič, sędziowie,
      rzecznik generalny: A. Tizzano,
      sekretarz: R. Grass,
      uwzględniając procedurę pisemną,
      rozważywszy uwagi przedstawione:
      –       w imieniu Centro Móvil Milenium SL przez H. Garcíę Pi, abogado,
      –       w imieniu rządu hiszpańskiego przez E. Braquehaisa Conesę, działającego w charakterze pełnomocnika,
      –       w imieniu rządu niemieckiego przez C. Schulze‑Bahr, działającą w charakterze pełnomocnika,
      –       w imieniu rządu węgierskiego przez P. Gottfrieda, działającego w charakterze pełnomocnika,
      –       w imieniu rządu fińskiego przez T. Pynnä, działającą w charakterze pełnomocnika,
      –       w imieniu Komisji Wspólnot Europejskich przez A. Aresu i L. Escobara Guerrero, działających w charakterze pełnomocników,
      po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 27 kwietnia 2006 r.,
      wydaje następujący
      Wyrok
      1       Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie
         nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz.U. L 95, str. 29), zwanej dalej „dyrektywą”.

      2       Wniosek ten został przedłożony w ramach sporu między Elisą Maríą Mostazą Claro a Centro Móvil Milenium SL (zwanym dalej „Móvil”),
         dotyczącego zapisu na sąd polubowny zawartego w umowie łączącej wymienione wyżej strony.

       Ramy prawne
       Uregulowania wspólnotowe
      3       Artykuł 3 ust. 1 dyrektywy stanowi:
      „Warunki umowy, które nie były indywidualnie negocjowane, mogą być uznane za nieuczciwe, jeśli stoją w sprzeczności z wymogami
         dobrej wiary, powodują znaczącą nierównowagę wynikających z umowy, praw i obowiązków stron, ze szkodą dla konsumenta”.

      4       Artykuł 6 ust. 1 dyrektywy brzmi następująco:
      „Państwa członkowskie stanowią, że na mocy prawa krajowego nieuczciwe warunki w umowach zawieranych przez sprzedawców lub
         dostawców z konsumentami nie będą wiążące dla konsumenta, a umowa w pozostałej części będzie nadal obowiązywała strony, jeżeli
         jest to możliwe po wyłączeniu z niej nieuczciwych warunków”.

      5       Zgodnie z art. 7 ust. 1 dyrektywy:
      „Zarówno w interesie konsumentów, jak i konkurentów państwa członkowskie zapewnią stosowne i skuteczne środki mające na celu
         zapobieganie stałemu stosowaniu nieuczciwych warunków w umowach zawieranych przez sprzedawców i dostawców z konsumentami”.

      6       Załącznik do dyrektywy zawiera przykładowy wykaz postanowień umownych, które mogą być uznane za nieuczciwe. Wśród tych postanowień
         w pkt 1 lit. q) załącznika wymienione zostały warunki umowne, których celem lub skutkiem jest „wyłączenie lub ograniczenie
         prawa konsumenta do wystąpienia z powództwem lub skorzystania z innego środka zabezpieczającego, zwłaszcza zaś żądanie od
         konsumenta poddania sporów wyłącznie pod arbitraż nieobjęty przepisami prawa, bezprawne ograniczenie dostępności dowodów lub
         przerzucenie na konsumenta ciężaru dowodu, który w związku ze stosowanym prawem powinna dostarczyć druga strona umowy”.

       Uregulowania krajowe
      7       W prawie hiszpańskim ochronę konsumenta przed nieuczciwymi postanowieniami umownymi zapewniono najpierw w ogólnej ustawie
         nr 26/1984 w sprawie ochrony konsumentów i użytkowników (Ley General 26/1984 para la Defensa de los Consumidores y Usuarios)
         z dnia 19 lipca 1984 r. (BOE nr 176 z dnia 24 lipca 1984 r.), zwanej dalej „ustawą 26/1984”.

      8       Ustawa 26/1984 zmieniona została ustawą nr 7/1998 dotyczącą ogólnych warunków umów (Ley 7/1998 sobre Condiciones Generales
         de la Contratación) z dnia 13 kwietnia 1998 r. (BOE nr 89 z dnia 14 kwietnia 1998 r.), zwaną dalej „ustawą 7/1998”, przy pomocy
         której dokonano transpozycji dyrektywy do wewnętrznego porządku prawnego.

      9       Ustawa 7/1998 dodała do ustawy 26/1984 między innymi art. 10 bis oraz pierwszy przepis dodatkowy.
      10     Zgodnie z treścią art. 10 bis ust. 1 ustawy 26/1984 „[z]a nieuczciwe warunki umowy uważa się wszelkie postanowienia, które
         nie były indywidualnie wynegocjowane i które w sprzeczności z wymogami dobrej wiary powodują znaczącą nierównowagę wynikających
         z umowy praw i obowiązków stron, ze szkodą dla konsumenta. Za nieuczciwe warunki umowy uważa się w każdym razie postanowienia
         wymienione w pierwszym przepisie dodatkowym do niniejszej ustawy […]”.

      11     Wykaz zawarty w pierwszym przepisie dodatkowym do ustawy 26/1984 pokrywa się co do zasady z wykazem warunków umownych, które
         można uznać za nieuczciwe, załączonym do dyrektywy, przy czym zastrzeżone zostało, że wykaz ten nie jest wyczerpujący. Zgodnie
         z pkt 26 tego przepisu dodatkowego za nieuczciwy warunek uważa się „poddanie sprawy pod rozstrzygnięcie sądu polubownego niebędącego
         polubownym sądem konsumenckim, chyba że chodzi o sąd polubowny ustanowiony w ustawie dla danego sektora lub poszczególnego
         rodzaju spraw”.

      12     Artykuł 8 ustawy 7/1998 stanowi:
      „1.      Nieważne są ogólne warunki umowy, które naruszają przepisy ustawy lub inne bezwzględnie obowiązujące przepisy prawa ze szkodą
         dla drugiej strony umowy, chyba że przepisy te przewidują inną sankcję za ich naruszenie.

      2.      W szczególności nieważne są nieuczciwe ogólne warunki umów konsumenckich zdefiniowane w art. 10 bis ogólnej ustawy 26/1984
         i w pierwszym przepisie dodatkowym do tej ustawy […]”.

      13     W czasie gdy wystąpił stan faktyczny poddany pod rozstrzygnięcie w postępowaniu głównym, obowiązującymi przepisami regulującymi
         postępowanie arbitrażowe były przepisy ustawy nr 36/1988 o sądownictwie polubownym (Ley 36/1988 de Arbitraje) z dnia 5 grudnia
         1988 r. (BOE nr 293 z dnia 7 grudnia 1988 r.), zwanej dalej „ustawą 36/1988”.

      14     Artykuł 23 ust. 1 ustawy 36/1988 stanowił:
      „Zarzut braku właściwości rzeczowej sądu polubownego, zarzut braku zapisu na sąd polubowny, jego nieważności lub utraty mocy
         strona powinna podnieść wraz z przedstawieniem po raz pierwszy swojego stanowiska w sprawie”.

      15     Artykuł 45 ustawy 36/1988 miał następującą treść:
      „Orzeczenie sądu polubownego może być uchylone wyłącznie w następujących przypadkach:
      1.      Jeśli zapis na sąd polubowny jest nieważny.
      […]
      5.      Jeśli orzeczenie narusza porządek publiczny”.
       Postępowanie przed sądem krajowym i pytanie prejudycjalne
      16     W dniu 2 maja 2002 r. Móvil i Elisa María Mostaza Claro zawarły umowę o abonament w sieci telefonii komórkowej. W umowie tej
         znalazł się zapis na sąd polubowny, w którym wszelkie spory wynikłe z tej umowy zostały poddane pod rozstrzygnięcie organu
         arbitrażowego, jakim jest Asociación Europea de Arbitraje de Derecho y Equidad (Europejskie stowarzyszenie arbitrażu i polubownego
         rozstrzygania sporów, zwane dalej „AEADE”).

      17     Z uwagi na to, że Elisa María Mostaza Claro nie zastosowała się do minimalnego okresu obowiązywania abonamentu, Móvil wszczął
         postępowanie arbitrażowe przed AEADE. Pismem z dnia 25 lipca 2003 r. organ ten wyznaczył Elisie Maríi Mostazie Claro 10-dniowy
         termin na odmowę wdania się w spór przed sądem polubownym, informując, że w razie takiej odmowy otwarta pozostaje droga sądowa.
         Elisa María Mostaza Claro przedstawiła swoje stanowisko w sprawie, nie podnosząc żadnych zarzutów odnośnie do właściwości
         sądu polubownego ani nie powołując się na nieważność zapisu na sąd polubowny. W związku z tym sprawa została rozpoznana w postępowaniu
         arbitrażowym, w wyniku którego wydano orzeczenie niekorzystne dla Elisy Maríi Mostazy Claro.

      18     Elisa María Mostaza Claro wniosła skargę na orzeczenie wydane w postępowaniu arbitrażowym przez AEADE przed sąd krajowy, twierdząc,
         że z uwagi na to, iż klauzula arbitrażowa stanowi nieuczciwy warunek umowy, zapis na sąd polubowny jest nieważny.

      19     W postanowieniu odsyłającym Audiencia Provincial de Madrid stwierdza, że omawiany zapis na sąd polubowny stanowi bez wątpienia
         nieuczciwy warunek umowy i w związku z tym jest on nieważny.

      20     Niemniej jednak, z uwagi na to, że Elisa María Mostaza Claro nie podniosła zarzutu nieważności tego zapisu w toku postępowania
         arbitrażowego, i mając na celu zapewnienie zgodności wykładni prawa krajowego z dyrektywą, Audiencia Provincial de Madrid
         postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującym pytaniem prejudycjalnym:

      „Czy ochrona przyznana konsumentom w dyrektywie 93/13/EWG […] wymaga, by sąd krajowy, przed którym toczy się postępowanie
         o uchylenie orzeczenia sądu polubownego, zbadał ewentualną nieważność zapisu na sąd polubowny i uchylił to orzeczenie, jeśli
         stwierdzi, że zapis ten zawiera nieuczciwy warunek umowy, w sytuacji gdy konsument nie podniósł zarzutu nieważności tego zapisu
         w postępowaniu arbitrażowym, lecz uczynił to dopiero w skardze o uchylenie orzeczenia?”.

       Uwagi wstępne
      21     Z akt sprawy przekazanych Trybunałowi przez sąd krajowy wynika, że sąd ten uznał, iż zapis na sąd polubowny zawarty w umowie
         między Móvil a Elisą Maríą Mostazą Claro stanowi nieuczciwy warunek umowy.

      22     W tym względzie należy przypomnieć, że Trybunał nie wypowiada się w kwestii zastosowania ogólnych kryteriów użytych przez
         prawodawcę wspólnotowego celem zdefiniowania pojęcia nieuczciwych warunków umowy do konkretnego zapisu umownego, który należy
         zbadać w świetle okoliczności danej sprawy (wyrok z dnia 1 kwietnia 2004 r. w sprawie C‑237/02 Freiburger Kommunalbauten,
         Rec. str. I‑3403, pkt 22).

      23     Do sądu krajowego należy zatem ustalenie, czy taki zapis umowny, jak ten który stanowi przedmiot postępowania głównego, odpowiada
         wszystkim kryteriom, których spełnienie jest niezbędną przesłanką uznania go za nieuczciwy warunek umowy w rozumieniu art. 3
         ust. 1 dyrektywy (ww. wyrok w sprawie Freiburger Kommunalbauten, pkt 25).

       W przedmiocie pytania prejudycjalnego
      24     Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, w braku stosownych uregulowań wspólnotowych, właściwymi przepisami postępowania, służącymi
         ochronie wynikających z prawa wspólnotowego praw jednostek, są – zgodnie z zasadą autonomii proceduralnej państw członkowskich
         – wewnętrzne przepisy tych państw, pod warunkiem jednak, że nie są one mniej korzystne od uregulowań dotyczących podobnych
         sytuacji o charakterze wewnętrznym (zasada równoważności) i że nie powodują, iż korzystanie z uprawnień wynikających z prawa
         wspólnotowego staje się w praktyce niemożliwe lub nadmiernie utrudnione (zasada skuteczności praw wynikających z prawa wspólnotowego)
         (zob. między innymi wyroki: z dnia 16 maja 2000 r. w sprawie C‑78/98 Preston i in., Rec. str. I‑3201, pkt 31; oraz z dnia
         19 września 2006 r. w sprawach połączonych C‑392/04 i C‑422/04 i-21 Germany i Arcor, Zb.Orz. str. I‑8559, pkt 57).

      25     Zawarty w dyrektywie system ochrony opiera się na założeniu, że konsument jest stroną słabszą niż przedsiębiorca, zarówno
         pod względem możliwości negocjacyjnych, jak i ze względu na stopień poinformowania, i związku z tym godzi on się na warunki
         umowy zredagowane wcześniej przez przedsiębiorcę, nie mając wpływu na ich treść (wyrok z dnia 27 czerwca 2000 r. w sprawach
         połączonych od C‑240/98 do C 244/98 Océano Grupo Editorial i Salvat Editores, Rec. str. I‑4941, pkt 25).

      26     Ta nierówność między konsumentem a przedsiębiorcą może zostać zrównoważona jedynie poprzez pozytywną interwencję podmiotu
         niebędącego stroną umowy (ww. wyrok w sprawie Océano Grupo Editorial i Salvat Editores, pkt 27).

      27     W świetle tych właśnie zasad Trybunał orzekł, że umożliwienie sądowi zbadania z urzędu, czy dane postanowienie umowne jest
         nieuczciwe, stanowi środek pozwalający na osiągnięcie celu wskazanego w art. 6 dyrektywy, polegającego na zapobieżeniu sytuacjom,
         w których konsument byłby związany nieuczciwymi warunkami umowy, a jednocześnie przyczynia się do osiągnięcia celu wymienionego
         w art. 7 tej dyrektywy, jako że badanie takie może stanowić czynnik odstraszający, powodujący zaprzestanie stosowania przez
         przedsiębiorców nieuczciwych postanowień w umowach zawieranych z konsumentami (ww. wyrok w sprawie Océano Grupo Editorial
         et Salvat Editores, pkt 28; oraz wyrok z dnia 21 listopada 2002 r. w sprawie C‑473/00 Cofidis,Rec. str. I‑10875, pkt 32).

      28     Przyznanie sądowi takich kompetencji zostało uznane za niezbędne dla zapewnienia konsumentowi skutecznej ochrony, w szczególności
         z uwagi na okoliczność, że istnieje realne niebezpieczeństwo, iż nie jest on świadom swoich praw lub napotyka trudności w ich
         egzekwowaniu (ww. wyroki w sprawie Océano Grupo Editorial i Salvat Editores, pkt 26, oraz w sprawie Cofidis, pkt 33).

      29     Ochrona przyznana konsumentom w dyrektywie rozciąga się zatem na sytuacje, w których konsument, który zawarł z przedsiębiorcą
         umowę zawierającą nieuczciwe postanowienie, nie podnosi zarzutu nieuczciwości tego postanowienia, czy to z tego powodu, że
         nie jest on świadom swych praw, czy też ze względu na wysokie koszty postępowania przed sądem (ww. wyrok w sprawie Cofidis,
         pkt 34).

      30     Dlatego też celu art. 6 dyrektywy – który, jak wskazano w pkt 27 niniejszego wyroku, nakłada na państwa członkowskie obowiązek
         zapewnienia, by konsumenci nie byli związani nieuczciwymi warunkami umów – nie dałoby się osiągnąć, gdyby sąd rozpoznający
         sprawę o uchylenie orzeczenia sądu polubownego nie mógł stwierdzić nieważności tego orzeczenia z tej tylko przyczyny, że konsument
         nie podniósł zarzutu nieważności zapisu na sąd polubowny w toku postępowania arbitrażowego.

      31     Wówczas takie zaniechanie konsumenta nie mogłoby w żadnym wypadku być zrównoważone działaniem podmiotów niebędących stronami
         umowy. A zatem doszłoby do naruszenia ustanowionego dyrektywą systemu szczególnej ochrony.

      32     Taki właśnie kierunek przybrały zmiany w ustawodawstwie hiszpańskim. W istocie, mimo że ustawa 60/2003 o sądownictwie polubownym
         (Ley 60/2003 de Arbitraje) z dnia 23 grudnia 2003 r. (BOE nr 309, z dnia 26 grudnia 2003 r.), nie znajduje zastosowania w niniejszej
         sprawie, warto zauważyć, że nie zawiera ona już wymogu, by zarzut braku właściwości sądu polubownego podniesiony został wraz
         z przedstawieniem przez stronę po raz pierwszy stanowiska w sprawie.

      33     Móvil i rząd niemiecki twierdzą, że gdyby sąd powszechny miał możliwość orzekania o nieważności zapisu na sąd polubowny w sytuacji,
         gdy konsument nie podniósł takiego zarzutu w toku postępowania arbitrażowego, doszłoby do poważnego osłabienia skuteczności
         orzeczeń sądów polubownych.

      34     Twierdzenie to sprowadza się do uznania, że wymogi związane z koniecznością zapewnienia skuteczności postępowaniom arbitrażowym
         uzasadniają ograniczony charakter kontroli orzeczeń sądów polubownych i że uchylenie danego orzeczenia mogłoby nastąpić jedynie
         w wyjątkowych przypadkach (wyrok z dnia 1 czerwca 1999 r., w sprawie C‑126/97 Eco Swiss, Rec. str. I‑3055, pkt 35).

      35     Niemniej jednak, zgodnie z orzecznictwem Trybunału, jeśli krajowe przepisy postępowania nakładają na sąd obowiązek uwzględnienia
         opartego na zarzucie naruszenia krajowych zasad porządku publicznego żądania uchylenia orzeczenia sądu polubownego, sąd ten
         ma także obowiązek uwzględnić żądanie uchylenia orzeczenia, jeśli żądanie to opiera się na zarzucie naruszenia wspólnotowych
         zasad tego rodzaju (zob. podobnie ww. wyrok w sprawie Eco Swiss, pkt 37).

      36     Waga, jaką prawodawca wspólnotowy przywiązuje do ochrony konsumentów, skłoniła go między innymi do umieszczenia w art. 6 ust. 1
         dyrektywy zapisu, zgodnie z którym nieuczciwe warunki w umowach zawieranych przez sprzedawców lub dostawców z konsumentami
         nie są „wiążące dla konsumenta”. Jest to przepis bezwzględnie obowiązujący, który – uwzględniając okoliczność, że jedna ze
         stron umowy jest stroną słabszą – zmierza do zastąpienia formalnej równowagi praw i obowiązków stron ustanowionej w umowie
         równowagą rzeczywistą, która przywraca równość stron.

      37     Poza tym dyrektywa, która ma na celu wzmocnienie ochrony konsumentów, stanowi zgodnie z art. 3 ust. 1 lit. t) traktatu WE
         środek niezbędny do osiągnięcia zadań powierzonych Wspólnocie, a w szczególności podniesienia poziomu i jakości życia na całym
         jej obszarze (zob. analogicznie odnośnie do art. 81 WE ww. wyrok w sprawie Eco Swiss, pkt 36).

      38     Z uwagi na rodzaj i wagę interesu publicznego stanowiącego podstawę ochrony udzielonej konsumentom w przepisach dyrektywy
         zasadne jest ponadto, by sąd krajowy zobowiązany był do zbadania z urzędu, czy dane warunki umowne mają charakter nieuczciwy,
         i by dokonawszy takiego badania, zniwelował brak równowagi między konsumentem a przedsiębiorcą.

      39     Mając powyższe na uwadze, w odpowiedzi na postawione pytanie należy stwierdzić, że dyrektywę należy rozumieć w ten sposób,
         że nakłada ona na sąd krajowy, przed którym toczy się postępowanie o uchylenie orzeczenia sądu polubownego, obowiązek zbadania
         ewentualnej nieważności zapisu na sąd polubowny i uchylenia tego orzeczenia, jeśli stwierdzi, że zapis ten zawiera nieuczciwy
         warunek umowy, nawet gdy konsument nie podniósł zarzutu nieważności tego zapisu w postępowaniu arbitrażowym, lecz uczynił
         to dopiero w skardze o uchylenie orzeczenia.

       W przedmiocie kosztów
      40     Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej
         przed tym sądem, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi,
         inne niż poniesione przez strony postępowania przed sądem krajowym, nie podlegają zwrotowi.

      Z powyższych względów Trybunał (pierwsza izba) orzeka, co następuje:
      Dyrektywę Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich należy rozumieć
            w ten sposób, że nakłada ona na sąd krajowy, przed którym toczy się postępowanie o uchylenie orzeczenia sądu polubownego,
            obowiązek zbadania ewentualnej nieważności zapisu na sąd polubowny i uchylenia tego orzeczenia, jeśli stwierdzi, że zapis
            ten zawiera nieuczciwy warunek umowy, nawet gdy konsument nie podniósł zarzutu nieważności tego zapisu w postępowaniu arbitrażowym,
            lecz uczynił to dopiero w skardze o uchylenie orzeczenia.
      Podpisy
      * Język postępowania: hiszpański.


title: Wyrok Trybunału (druga izba) z dnia 7 września 2006 r.#Cristiano Marrosu i Gianluca Sardino przeciwko Azienda Ospedaliera Ospedale San Martino di Genova e Cliniche Universitarie Convenzionate.#Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Tribunale di Genova - Włochy.#Dyrektywa 1999/70/WE- Klauzule 1 lit. b) i 5 Porozumienia ramowego w sprawie pracy na czas określony - Powstanie stosunku pracy na czas nieokreślony w przypadku naruszenia przepisów dotyczących kolejnych umów na czas określony - Możliwość odstępstwa w przypadku umów o pracę w sektorze administracji publicznej.#Sprawa C-53/04.

text:
      Sprawa C‑53/04
      Cristiano Marrosu i Gianluca Sardino
      przeciwko
      Azienda Ospedaliera Ospedale San Martino di Genova e Cliniche Universitarie Convenzionate
      (wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Tribunale di Genova)
      Dyrektywa 1999/70/WE– Klauzula 1 lit. b) i 5 Porozumienia ramowego w sprawie pracy na czas określony – Powstanie stosunku pracy na czas nieokreślony w przypadku naruszenia przepisów dotyczących kolejnych umów na czas określony
         – Możliwość odstępstwa w przypadku umów o pracę w sektorze administracji publicznej

      Streszczenie wyroku
      Polityka społeczna – Porozumienie ramowe UNICE, CEEP i ETUC w sprawie pracy na czas określony – Dyrektywa 1999/70
      (dyrektywa Rady 1999/70, załącznik, klauzule 1 lit. b) i 5)
      Porozumienie ramowe w sprawie pracy na czas określony, stanowiące załącznik do dyrektywy 1999/70 dotyczącej Porozumienia ramowego
         w sprawie pracy na czas określony, zawartego przez UNICE, CEEP oraz ETUC, należy interpretować w ten sposób, że co do zasady
         nie sprzeciwia się ono uregulowaniu krajowemu, które w przypadku nadużycia wynikającego z wykorzystywania kolejnych umów o pracę
         lub stosunków pracy na czas określony przez pracodawcę sektora publicznego wyklucza przekształcenie ich w umowy o pracę lub
         stosunki pracy na czas nieokreślony, mimo że przekształcenie takie jest przewidziane w przypadku umów o pracę i stosunków
         pracy zawartych przez pracodawcę sektora prywatnego, jeżeli uregulowanie to zawiera inny skuteczny środek pozwalający na unikanie
         i w razie potrzeby karanie nadużyć przy wykorzystywaniu przez administrację publiczną kolejnych umów o pracę lub stosunków
         pracy na czas określony.

      (por. pkt 57 i sentencja)
WYROK TRYBUNAŁU (druga izba)
      z dnia 7 września 2006 r.(*)

      Dyrektywa 1999/70/WE – Klauzula 1 lit. b) i 5 Porozumienia ramowego w sprawie pracy na czas określony – Powstanie stosunku pracy na czas nieokreślony w przypadku naruszenia przepisów dotyczących kolejnych umów na czas określony
         – Możliwość odstępstwa w przypadku umów o pracę w sektorze administracji publicznej

      W sprawie C‑53/04
      mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 234 WE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Tribunale
         di Genova (Włochy) postanowieniem z dnia 21 stycznia 2004 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 10 lutego 2004 r., w postępowaniu:

      Cristiano Marrosu,
      Gianluca Sardino
      przeciwko
      Azienda Ospedaliera Ospedale San Martino di Genova e Cliniche Universitarie Convenzionate,

      TRYBUNAŁ (druga izba),
      w składzie: C. W. A. Timmermans, prezes izby, R. Schintgen (sprawozdawca), R. Silva de Lapuerta, G. Arestis i J. Klučka, sędziowie,
      rzecznik generalny: M. Poiares Maduro,
      sekretarz: M. Ferreira, główny administrator,
      uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 14 lipca 2005 r.,
      rozważywszy uwagi przedstawione:
      –        w imieniu Marrosu i Sardino przez G. Bellieniego i A. Lanatę, avvocati,
      –        w imieniu l’Azienda Ospedaliera Ospedale San Martino di Genova e Cliniche Universitarie Convenzionate przez C. Ciminellego,
         avvocato,

      –        w imieniu rządu włoskiego przez I. M. Braguglię, działającego w charakterze pełnomocnika, wspieranego przez D. Del Gaiza i P. Gentilego,
         avvocati dello Stato,

      –        w imieniu rządu greckiego przez I. Bakopoulosa, działającego w charakterze pełnomocnika,
      –        w imieniu Komisji Wspólnot Europejskich przez N. Yerrell i A. Aresu, działających w charakterze pełnomocników,
      po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 20 września 2005 r.,
      wydaje następujący
      Wyrok
      1        Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni klauzuli 1 lit. b) i 5 Porozumienia ramowego w sprawie
         pracy na czas określony, zawartego w dniu 18 marca 1999 r. (zwanego dalej „porozumieniem ramowym”), stanowiącego załącznik
         do dyrektywy Rady 99/70/WE z dnia 28 czerwca 1999 r. dotyczącej Porozumienia ramowego w sprawie pracy na czas określony, zawartego
         przez Europejską Unię Konfederacji Przemysłowych i Pracodawców (UNICE), Europejskie Centrum Przedsiębiorstw Publicznych (CEEP)
         oraz Europejską Konfederację Związków Zawodowych (ETUC) (Dz.U. L 175, str. 43).

      2        Wniosek ten został przedstawiony w ramach sporu pomiędzy C. Marrosu i G. Sardino a ich pracodawcą, Azienda Ospedaliera Ospedale
         San Martino di Genova e Cliniche Universitarie Convenzionate (zakład leczniczy, szpital San Martino w Genui i stowarzyszone
         kliniki uniwersyteckie, zwany dalej „zakładem leczniczym”), dotyczącego braku ponownego zawarcia umów o pracę, jakie łączyły
         ich z tym zakładem.

       Ramy prawne
       Uregulowania wspólnotowe
      3        Zgodnie z klauzulą 1 porozumienia ramowego jego „[c]elem […] jest:

      a)      poprawa warunków pracy na czas określony poprzez zagwarantowanie przestrzegania zasady niedyskryminacji;
      b)      ustanowienie ram dla zapobiegania nadużyciom wynikającym z wykorzystywania kolejnych umów lub stosunków pracy zawieranych
         na czas określony”.

      4        Klauzula 2 pkt 1 porozumienia ramowego stanowi, że porozumienie to „ma zastosowanie do pracowników zatrudnionych na czas określony,
         na podstawie umowy lub w ramach stosunku pracy określonego przez ustawodawstwo, układy zbiorowe lub praktykę obowiązującą
         w każdym z państw członkowskich”.

      5        Zgodnie z klauzulą 5 porozumienia ramowego:

      „1.      W celu zapobiegania nadużyciom wynikającym z wykorzystywania kolejnych umów o pracę lub stosunków pracy zawieranych na czas
         określony państwa członkowskie po przeprowadzeniu konsultacji z partnerami społecznymi, zgodnie z ustawodawstwem krajowym,
         układami zbiorowymi i praktyką, i/lub partnerzy społeczni, wprowadzają, o ile nie istnieją równoważne rozwiązania prawne,
         zmierzające do zapobiegania nadużyciom, w sposób uwzględniający potrzeby szczególnych gałęzi i/lub grup pracowników, jeden
         lub więcej spośród następujących środków:

      a)      obiektywne powody, uzasadniające odnowienie [ponowne zawarcie] takich umów lub [ponowne nawiązanie takich] stosunków pracy;
      b)      maksymalną łączną długość [maksymalny łączny czas trwania] kolejnych umów o pracę lub stosunków pracy na czas określony;
      c)      liczbę […] takich [ponownie zawieranych] umów lub [nawiązywanych] stosunków;.
      2.      Państwa członkowskie po przeprowadzeniu konsultacji z partnerami społecznymi i/lub partnerzy społeczni ustalają, o ile to
         właściwe, na jakich warunkach umowy zawarte na czas określony lub stosunki pracy:

      a)      będą uważane za »kolejne«;
      b)      będą uważane za umowy o pracę lub stosunki pracy zawarte na czas nieokreślony”.
      6        Zgodnie z art. 2 akapit pierwszy dyrektywy 1999/70 państwa członkowskie wprowadzają w życie przepisy ustawowe, wykonawcze
         i administracyjne niezbędne do wykonania niniejszej dyrektywy w terminie do dnia 10 lipca 2001 r.

       Uregulowanie krajowe
      7        Ustawą nr 422 z dnia 29 grudnia 2000 r., zawierającą przepisy przyjęte w celu wypełnienia zobowiązań ciążących na Włoszech,
         jako państwie członkowskim, względem Wspólnot Europejskich – ustawą wspólnotową 2000 (dodatek zwykły do GURI nr 16 z dnia
         20 stycznia 2001 r., zwaną dalej „ustawą nr 422/2000”), ustawodawca krajowy upoważnił rząd włoski do przyjęcia dekretów niezbędnych
         dla dokonania transpozycji dyrektyw wspólnotowych określonych w załącznikach A i B do tej ustawy. W załączniku B wymieniona
         została między innymi dyrektywa 1999/70.

      8        Artykuł 2 ust. 1 lit. b) ustawy nr 422/2000 stanowi w szczególności, że „w celu uniknięcia ewentualnych niezgodności z przepisami
         obowiązującymi w różnych sektorach, których dotyczy uregulowanie wymagające przyjęcia, odnośne przepisy zostaną w razie potrzeby
         zmienione lub uzupełnione […]”. Artykuł 2 ust. 1 lit. f) stanowi, że „decreti leggislativi gwarantują w każdym przypadku,
         że w dziedzinach regulowanych postanowieniami dyrektyw wymagających wykonania ustanowione przepisy będą całkowicie zgodne
         z przepisami wspomnianych dyrektyw […]”.

      9        W dniu 6 września 2001 r. rząd włoski wydał na podstawie art. 2 ust. 1 lit. f) ustawy nr 422/2000 decreto leggislativo nr 368
         w sprawie wykonania dyrektywy 1999/70 dotyczącej Porozumienia ramowego w sprawie pracy na czas określony, zawartego przez
         UNICE, CEEP oraz ETUC (GURI nr 235 z dnia 9 października 2001 r., str. 4, zwany dalej „dekretem nr 368/2001”).

      10      Artykuł 1 ust. 1 dekretu nr 368/2001 stanowi, że „umowa o pracę na czas określony może zostać zawarta ze względów technicznych
         lub związanych z wymogami produkcji, ze względu na organizację lub zastępstwo pracownika”.

      11      Zgodnie z art. 4 ust. 1 dekretu nr 368/2001 czas trwania umowy o pracę może zostać przedłużony jednokrotnie, jeżeli pierwotny
         czas trwania tej umowy był krótszy niż trzy lata, „pod warunkiem że następuje to z obiektywnych powodów i że dotyczy tej samej
         pracy, której dotyczyła umowa na czas określony”. Jednakże w takiej sytuacji łączny czas trwania tej umowy nie może przekroczyć
         trzech lat.

      12      Artykuł 5 dekretu nr 368/2001 zatytułowany „Upływ terminu i sankcje. Kolejne umowy” stanowi:

      „1.      Jeżeli stosunek pracy trwa nadal po dniu, w którym upłynął czas jego trwania pierwotnie określony lub do którego został później
         przedłużony zgodnie z art. 4, to pracodawca jest zobowiązany do podwyższenia wynagrodzenia wypłacanego pracownikowi o 20%
         za każdy dzień do dnia dziesiątego i o 40% za każdy następny dzień.

      2.      Jeżeli stosunek pracy trwa nadal po upływie dwudziestego dnia w przypadku umowy, której czas trwania jest krótszy niż sześć
         miesięcy lub po upływie trzydziestego dnia w innych przypadkach, to po upływie tych terminów umowę o pracę uważa się za umowę
         zawartą na czas nieokreślony.

      3.      Jeżeli pracownik zostaje ponownie zatrudniony na czas określony zgodnie z art. 1 w ciągu dziesięciu dni liczonych od dnia
         rozwiązania wskutek upływu czasu umowy zawartej na czas krótszy lub równy sześciu miesiącom albo w terminie dwudziestu dni
         liczonych od rozwiązania wskutek upływu czasu umowy zawartej na czas dłuższy niż sześć miesięcy, to drugą umowę uważa się
         za umowę zawartą na czas nieokreślony.

      4.      W przypadku dwóch kolejnych umów na czas określony, to znaczy zawartych bezpośrednio jedna po drugiej, umowę o pracę uważa
         się za zawartą na czas nieokreślony, licząc od dnia zawarcia pierwszej umowy”.

      13      Artykuł 10 dekretu nr 368/2001 zawiera listę przypadków, w których stosowanie nowego uregulowania dotyczącego umów na czas
         określony jest wyłączone. Żaden z tych przypadków nie dotyczy sektora administracji publicznej.

      14      Zgodnie z informacjami przedstawionymi przez sąd odsyłający dekret nr 368/2001 wszedł w życie w dniu 21 września 2001 r. Artykuł 11
         ust. 1 tego dekretu precyzuje, że „licząc od dnia wejścia w życie niniejszego dekretu, moc obowiązującą tracą […] wszystkie
         przepisy niezgodne lub niewymienione wyraźnie w niniejszym dekrecie”. Artykuł 11 ust. 3 uzupełnia, że „umowy indywidualne
         zawarte na podstawie przepisów dotychczas obowiązujących wywołują skutki do momentu upływu czasu, na który umowy te zostały
         zawarte”.

      15      Ponadto, zgodnie z art. 36 dekretu nr 165 z dnia 30 marca 2001 r. w sprawie przepisów ogólnych dotyczących organizacji pracy
         w administracji publicznej (dodatek zwykły do GURI nr 106 z dnia 9 maja 2001 r., zwanego dalej „dekretem nr 165/2001”),

      „1.      Uwzględniając przepisy dotyczące rekrutacji personelu określonego w poprzednich ustępach, administracja publiczna stosuje
         dla celów rekrutacji i zatrudnienia personelu elastyczne formy umowne określone w kodeksie cywilnym i w ustawach dotyczących
         stosunków pracy w przedsiębiorstwie. Krajowe układy zbiorowe regulują umowy na czas określony, umowy dotyczące szkoleń i umowy
         o pracę oraz inne stosunki w dziedzinie szkoleń i pracy tymczasowej […]

      2.      Naruszenie przepisów bezwzględnie obowiązujących w dziedzinie rekrutacji lub zatrudnienia pracowników przez administrację
         publiczną nie prowadzi w żadnym przypadku do zawarcia umowy o pracę na czas nieokreślony z administracją publiczną, bez uszczerbku
         dla odpowiedzialności i sankcji, na które może ona się narazić. Zainteresowany pracownik ma prawo do uzyskania naprawienia
         szkody wynikającej ze świadczenia pracy wykonanego z naruszeniem przepisów bezwzględnie obowiązujących. Administracja jest
         zobowiązana do odzyskania kwot wypłaconych z tego tytułu od odpowiedzialnych kierowników, jeżeli naruszenie zostało popełnione
         umyślnie lub w wyniku rażącego niedbalstwa”.

      16      Sąd odsyłający podkreśla, że Corte costituzionale (Trybunał Konstytucyjny) w wyroku nr 89 z dnia 13 marca 2003 r. orzekł,
         że art. 36 ust. 2 zdanie pierwsze dekretu nr 165/2001 jest zgodny z konstytucyjnymi zasadami równości i prawidłowego zarządzania
         zawartymi w art. 3 i 97 włoskiej konstytucji. Corte costituzionale uznał, że zasada podstawowa, zgodnie z którą – na podstawie
         art. 97 akapit trzeci tej konstytucji – dostęp do zatrudnienia w publicznych jednostkach organizacyjnych jest realizowany
         w drodze konkursu, uzasadnia różne traktowanie pracowników sektora prywatnego i pracowników sektora publicznego w przypadku
         stwierdzenia nieprawidłowości przy zawieraniu kolejnych umów o pracę na czas określony.

      Postępowanie przed sądem krajowym i pytania prejudycjalne
      17      Powodowie w postępowaniu przed sądem krajowym byli zatrudnieni w zakładzie leczniczym, na podstawie kolejnych umów na czas
         określony, na stanowiskach technicznych w kuchni. Ostatnie umowy zostały zawarte w styczniu 2002 r. na okres sześciu miesięcy.

      18      Zatrudnienie następowało na podstawie listy odpowiednich kandydatów wyłonionej na podstawie konkursu publicznego zorganizowanego
         w 1998 r. w celu czasowego zatrudnienia „pracowników technicznych w kuchni”. Powodowie byli laureatami tego konkursu.

      19      Po ustaniu ostatnich umów, których termin upłynął w lipcu 2002r., zakład leczniczy nie zawarł z nimi umów ponownie, lecz gdy
         stawili się na stanowiskach pracy w dniu zakończenia umowy, przystąpił do formalności związanych z ich rozwiązaniem.

      20      Powodowie w postępowaniu przed sądem krajowym zaskarżyli decyzję o zwolnieniu z pracy do Tribunale di Genova, wnosząc po pierwsze
         o stwierdzenie, na podstawie dekretu nr 368/2001, że z zakładem leczniczym łączy ich stosunek pracy na czas nieokreślony począwszy
         od pierwszych stosunków pracy, w trakcie trwania których dekret ten wszedł życie, a po drugie o zasądzenie od zakładu leczniczego
         zapłaty należnych wynagrodzeń oraz zobowiązanie do naprawienia poniesionej szkody.

      21      W niniejszej sprawie sąd odsyłający zauważa, że w każdym z rozpatrywanych prze niego przypadków pomiędzy upływem czasu trwania
         przedostatniej umowy z zakładem leczniczym a zawarciem kolejnej upłynął tydzień. Artykuł 5 ust. 3 dekretu nr 368/2001 przewiduje
         zaś, że jeżeli pracownik zostaje ponownie zatrudniony „w ciągu dziesięciu dni liczonych od dnia rozwiązania wskutek upływu
         czasu umowy zawartej na czas krótszy lub równy sześciu miesiącom” automatycznie uważa się, że druga umowa została zawarta
         na czas nieokreślony.

      22      Zakład leczniczy podnosi, że art. 5 dekretu nr 368/2001 nie znajduje w tej sytuacji zastosowania, ponieważ art. 36 dekretu
         nr 165/2001 zakazuje administracji publicznej zawierania umów o pracę na czas nieokreślony.

      23      Sąd odsyłający zauważa, że porozumienie ramowe nie wskazuje żadnej dziedziny działalności, która mogłaby zostać wyłączona
         z jego zakresu zastosowania, za wyjątkiem niektórych stosunków pracy mających na celu szkolenie zawodowe lub zajęć, o których
         mowa w klauzuli 2 pkt 2 tego porozumienia ramowego, które jednakże nie mają związku ze sprawą zawisłą przez tym sądem. Ponadto
         ustawa nr 422/2000, zawierająca upoważnienie rządu do wykonania dyrektywy nr 1999/70, nie przewidywała żadnego ograniczenia
         w zakresie jej obowiązywania w dziedzinie administracji publicznej. Dekret nr 368/2001 nie zawiera zdaniem sądu krajowego
         żadnego ograniczenia tego rodzaju. Dekret ten, nawet jako późniejszy od dekretu nr 165/2001, wprost uchylił „wszystkie przepisy
         niezgodne lub niewymienione wyraźnie w niniejszym dekrecie”.

      24      Sąd odsyłający zastanawia się nad zgodnością art. 36 ust. 2 zdanie pierwsze dekretu nr 165/2001 z prawem wspólnotowym, ponieważ,
         w zakresie konsekwencji naruszenia bezwzględnie obowiązujących przepisów dotyczących kolejnych umów o pracę na czas określony,
         zdanie to wprowadza bardzo wyraźnie rozróżnienie, w zależności od tego, czy umowy te zostały zawarte z administracją publiczną,
         czy pracodawcami prywatnymi. W tym względzie sąd ten zauważa, że ochrona w postaci odszkodowania, mająca w krajowym porządku
         prawnym charakter powszechny, nie może zostać uznana – w szczególności z uwagi na ciężar dowodu, który spoczywałby w takim
         przypadku na zainteresowanych pracownikach – za równoważną ochronie wynikającej z przywrócenia do pracy. Ta ostatnia forma
         ochrony lepiej odpowiada potrzebie zapobiegania nadużyciom, które mogłyby być popełniane przez pracodawców przy zawieraniu
         kolejnych umów o pracę na czas określony.

      25      W tych okolicznościach Tribunale di Genova postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującym pytaniem
         prejudycjalnym:

      „Czy dyrektywę nr 1999/70/WE (art. 1, jak również klauzulę 1 lit. b) i klauzulę 5 [porozumienia ramowego]) należy rozumieć
         w ten sposób, że stoi ona na przeszkodzie uregulowaniu krajowemu (poprzedzającemu transpozycję tej dyrektywy), które wprowadza
         rozróżnienie między umowami o pracę zawieranymi z administracją publiczną a umowami o pracę zawieranymi w sektorze prywatnym
         poprzez wyłączenie tych pierwszych z zakresu ochrony, jaką w przypadku naruszenia bezwzględnie obowiązujących przepisów dotyczących
         kolejnych umów o pracę na czas określony zapewnia powstanie stosunku pracy na czas nieokreślony?”.

       W przedmiocie pytania prejudycjalnego
       W przedmiocie dopuszczalności pytania prejudycjalnego
       Uwagi przedłożone Trybunałowi
      26      Zakład leczniczy uważa, że wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym jest niedopuszczalny, ponieważ, mając na względzie
         brak horyzontalnej bezpośredniej skuteczności dyrektyw, dyrektywa 1999/70 nie znajduje w niniejszej sprawie bezpośredniego
         zastosowania, gdyż zakład ten nie podlega ani państwu włoskiemu, ani żadnemu ministerstwu. Pozwany zakład leczniczy jest zakładem
         samodzielnym, mającym własnych kierowników, którzy w ramach ich kompetencji są zobowiązani do stosowania przepisów prawa krajowego,
         których nie mogą kwestionować ani derogować.

      27      Również rząd włoski podnosi, że wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym jest niedopuszczalny. Z jednej strony
         uważa on, że wniosek ten jest całkowicie hipotetyczny, ponieważ jego zdaniem kwestia stosowania w sporze przed sądem krajowym
         art. 5 dekretu nr 368/2001, uchylającego art. 36 dekretu nr 165/2001, nie powinna być wątpliwa dla sądu odsyłającego, który
         jako jedyny jest właściwy do dokonywania wykładni przepisów prawa krajowego.

      28      Z drugiej strony rząd ten uważa, że wniosek te jest pozbawiony jakiegokolwiek znaczenia dla rozstrzygnięcia sporu zawisłego
         przed sądem odsyłającym, ponieważ pierwsza umowa została zawarta przed upływem terminu na dokonanie transpozycji dyrektywy
         1999/70, określonego na dzień 10 lipca 2001 r.

       Ocena Trybunału
      29      Po pierwsze, jeżeli chodzi o zarzut niedopuszczalności podniesiony przez zakład leczniczy, wystarczy stwierdzić, że z postanowienia
         odsyłającego wynika, iż sąd krajowy uważa za okoliczność ustaloną, iż zakład ten stanowi instytucję sektora publicznego należącą
         do administracji publicznej. Otóż zgodnie z utrwalonym orzecznictwem dyrektywa może być powoływana nie tylko przeciwko organom
         państwa, lecz również przeciwko instytucjom lub jednostkom organizacyjnym podlegającym władztwu lub nadzorowi państwa, których
         kompetencje wykraczają poza kompetencje wynikające z przepisów obowiązujących w stosunkach między jednostkami, takim jak wspólnoty
         terytorialne lub instytucje, które niezależnie od ich formy prawnej zostały upoważnione na podstawie aktu organu administracyjnego
         do wykonywania służby w interesie publicznym pod nadzorem tego organu (wyroki z dnia 22 czerwca 1989 r. w sprawie 103/88 Fratelli
         Costanzo, Rec. str. 1839, pkt 31; z dnia 12 lipca 1990 r. w sprawie C‑188/89, Foster i.in., Rec. str. I‑3313, pkt 19 oraz
         z dnia 5 lutego 2004 r. w sprawie C‑157/02 Rieser Internationale Transporte, Rec. str. I‑1477, pkt 24).

      30      W związku z tym zarzut niedopuszczalności podniesiony przez zakład leczniczy nie zasługuje na uwzględnienie.

      31      Co się tyczy, po drugie, pierwszego z zarzutów niedopuszczalności podniesionych przez rząd włoski, należy zauważyć, iż z utrwalonego
         orzecznictwa wynika, że nie jest zadaniem Trybunału w ramach postępowania w trybie art. 234 WE dokonywanie wykładni prawa
         krajowego lub wypowiadanie się w przedmiocie zgodności przepisów prawa krajowego z prawem wspólnotowym (zob., w szczególności,
         wyroki z dnia 19 marca 1964 r. w sprawie 75/63, Unger, Rec. str. 347, 365 i z dnia 8 września 2005 r. w sprawie C‑40/04, Yonemoto, Zb.Orz. str. I‑7755, pkt 27).

      32      Tym niemniej należy przypomnieć, iż zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa, w ramach współpracy pomiędzy Trybunałem a sądami
         krajowymi ustanowionej tym samym postanowieniem art. 234 WE, do sądu krajowego, przed którym sprawa zawisła i który musi wziąć
         odpowiedzialność za wydane w następstwie tego orzeczenie, należy ocena, w świetle okoliczności konkretnej sprawy, zarówno
         konieczności wydania orzeczenia w trybie prejudycjalnym w celu umożliwienia mu wydania jego orzeczenia, jak również zasadności
         pytań, które przedkłada on Trybunałowi. W konsekwencji w sytuacji, gdy postawione pytania dotyczą wykładni prawa wspólnotowego,
         Trybunał jest, co do zasady, zobowiązany do wydania orzeczenia (zob., w szczególności, wyroki z dnia 15 grudnia 1995 r. w sprawie
         C‑415/93, Bosman,Rec. str. I‑4921, pkt 59 oraz z dnia 10 listopada 2005 r. w sprawie C‑316/04 Stichting Zuid‑Hollandse Milieufederatie,Zb.Orz. str. I‑9759, pkt 29).

      33      Jedynie w szczególnych okolicznościach do Trybunału należy zbadanie okoliczności przekazania mu sprawy przez sąd krajowy w celu
         zbadania własnej właściwości (zob. podobnie wyrok z dnia 16 grudnia 1981 r. w sprawie 244/80 Foglia, Rec. str. 3045, pkt 21).
         Odmowa wydania orzeczenia w przedmiocie pytania prejudycjalnego skierowanego przez sąd krajowy jest dopuszczalna jedynie wówczas,
         gdy wykładnia prawa wspólnotowego, o którą wnosi sąd odsyłający, pozostaje w sposób oczywisty bez związku ze stanem faktycznym
         czy przedmiotem sporu w postępowaniu przed sądem krajowym, gdy problem ma charakter hipotetyczny lub gdy Trybunał nie dysponuje
         informacjami o okolicznościach faktycznych i prawnych niezbędnymi do udzielenia przydatnej odpowiedzi na pytania, które zostały
         mu postawione (zob. w szczególności ww. wyrok w sprawie Bosman, pkt 61 i w sprawie Stichting Zuid-Hollandse Milieufederatie,
         pkt 30).

      34      W niniejszej sprawie nie można natomiast zasadnie podnosić, że wykładnia dyrektywy 1999/70 nie ma związku z przedmiotem sporu
         w postępowaniu przed sądem krajowym lub problem ma charakter hipotetyczny, ponieważ wykładnia ta, o którą wnosi sąd odsyłający,
         ma na celu właśnie umożliwienie rozstrzygnięcia kwestii zgodności przepisu prawa krajowego z tą dyrektywą.

      35      Powyższy zarzut niedopuszczalności również nie zasługuje zatem na uwzględnienie.

      36      Co się tyczy, po trzecie, drugiego zarzutu niedopuszczalności podniesionego przez rząd włoski, wystarczy stwierdzić, że z dyrektywy
         1999/70, której termin transpozycji upłynął w dniu 10 lipca 2001 r., wynika, że zmierza ona do zapobiegania nadużyciom wynikającym
         ze stosowania kolejnych umów o pracę lub stosunków pracy na czas określony i że przepisy jej dotyczą przed wszystkim ponownego
         zawarcia umów na czas określony i warunków, w których ono następuje. Otóż ponowne zawarcie umów będących przedmiotem sporu
         w niniejszej sprawie nastąpiło odpowiednio w dniach 10 i 11 stycznia 2002 r., a w związku z tym po dniu, w którym dyrektywa
         powinna być transponowana do prawa krajowego. W tej sytuacji nie można skutecznie podnosić, że wykładnia tej dyrektywy jest
         pozbawiona jakiegokolwiek znaczenia dla rozstrzygnięcia sporu zawisłego przed sądem odsyłającym.

      37      Z powyższych rozważań wynika, że wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym jest dopuszczalny.

       Co do istoty
      38      Przedkładając swoje pytanie, sąd odsyłający pragnie przede wszystkim ustalić, czy porozumienie ramowe należy interpretować
         w ten sposób, że sprzeciwia się ono krajowemu uregulowaniu, które w przypadku nadużyć wynikających z wykorzystywania przez
         pracodawcę sektora publicznego kolejnych umów o pracę lub stosunków pracy na czas określony wyklucza przekształcenie ich w umowy
         o pracę lub stosunki pracy na czas nieokreślony, podczas gdy przekształcenie to zostało przewidziane w przypadku umów o pracę
         i stosunków pracy w sektorze prywatnym.

      39      W celu udzielenia odpowiedzi na przedstawione pytanie należy na wstępie wskazać, że wbrew twierdzeniom rządu włoskiego podczas
         rozprawy, dyrektywa 1999/70 oraz porozumienie ramowe stosują się również do umów o pracę i stosunków pracy na czas określony
         zawartych z administracją i innymi jednostkami sektora publicznego (wyrok z dnia 4 lipca 2006 r. w sprawie C‑212/04 Adeneler
         i in., Zb.Orz. str. I‑6057, pkt 54).

      40      Przepisy obu tych aktów prawnych nie zawierają bowiem żadnej wskazówki pozwalającej wywnioskować, że ich zakres stosowania
         jest ograniczony do umów na czas określony zawieranych między pracownikami a pracodawcami wyłącznie z sektora prywatnego (ww.
         wyrok w sprawie Adeneler i in., pkt 55).

      41      Przeciwnie, jak wynika po pierwsze z samego brzmienia klauzuli 2 ust. 1 porozumienia ramowego, zakres stosowania porozumienia
         został szeroko zakreślony, obejmując w sposób ogólny „pracowników zatrudnionych na czas określony, na podstawie umowy lub
         w ramach stosunku pracy określonego przez ustawodawstwo, układy zbiorowe lub praktykę obowiązującą w każdym z państw członkowskich”.
         Ponadto definicja pojęcia „pracownik zatrudniony na czas określony” w rozumieniu klauzuli 3 ust. 1 porozumienia ramowego obejmuje
         wszystkich pracowników, nie czyniąc rozróżnienia ze względu na to, czy pracodawca, z którym są związani, jest podmiotem publicznym
         czy prywatnym (ww. wyrok w sprawie Adeneler i in., pkt 56).

      42      Po drugie klauzula 2 ust. 2 tegoż porozumienia, daleka od wyłączenia umów lub stosunków pracy na czas określony z pracodawcą
         będącym podmiotem publicznym, ogranicza się do umożliwienia państwom członkowskim i partnerom społecznym niestosowania tego
         porozumienia ramowego do „stosunków pracy mających na celu wstępne szkolenie zawodowe lub system praktyk” oraz umów o pracę
         i stosunków pracy „zawartych w ramach szczególnego publicznego programu szkolenia, integracji lub przekwalifikowania zawodowego,
         lub takiego programu wspieranego przez władze publiczne” (ww. wyrok w sprawie Adeneler i in., pkt 57).

      43      Należy również przypomnieć, że jak wynika z klauzuli 1 lit. b) porozumienia ramowego, jego celem jest ustanowienie ram dla
         zapobiegania nadużyciom wynikającym z wykorzystywania kolejnych umów lub stosunków pracy zawieranych na czas określony.

      44      W tym celu klauzula 5 ust. 1 nakłada na państwa członkowskie obowiązek wprowadzenia do ich porządku prawnego co najmniej jednego
         ze środków wskazanych w jej ust. 1 lit. a)–c), jeżeli w danym państwie członkowskim brak jest równoważnych przepisów prawnych
         zapobiegających w skuteczny sposób nadużywaniu kolejnych umów o pracę na czas określony (ww. wyrok w sprawie Adeneler i in.,
         pkt 65).

      45      Należy jednak zauważyć, że jak wynika z brzmienia tego postanowienia, przyznaje ono państwom członkowskim uprawnienie do uwzględniania
         specyficznych potrzeb szczególnych sektorów działalności lub danych grup pracowników, o ile jest to obiektywnie uzasadnione.

      46      Oczywiście klauzula 5 ust. 2 porozumienia ramowego nie przyznaje państwom członkowskim wprost takiego samego uprawnienia w zakresie
         ustalania przesłanek, przy spełnieniu których kolejne umowy lub stosunki pracy na czas określone powinny zostać uznane za
         zawarte na czas nieokreślony.

      47      Jednakże skoro porozumienie ramowe nie ustanawia ogólnego obowiązku wprowadzenia przez państwa członkowskie przepisów przewidujących
         przekształcanie umów o pracę na czas określony w umowy na czas nieokreślony ani też nie wskazuje szczegółowych przesłanek
         stosowania tych pierwszych (ww. wyrok w sprawie Adeneler i in., pkt 91), pozostawia ono państwom członkowskim pewien zakres
         uprawnień dyskrecjonalnych w tej dziedzinie.

      48      Z powyższego wynika, że klauzula 5 porozumienia ramowego jako taka nie stoi na przeszkodzie temu, by nadużycie przy stosowaniu
         kolejnych umów o pracę lub stosunków pracy na czas określony miało w danym państwie członkowskim inne skutki w zależności
         od tego, czy zawierający je pracodawca należy do sektora prywatnego, czy publicznego.

      49      Jednakże, jak wynika z pkt 105 ww. wyroku w sprawie Adeneler i in., aby można było uznać za zgodne z porozumieniem ramowym
         uregulowanie krajowe, takie jak będące przedmiotem postępowania przed sądem krajowym, które w sektorze publicznym zabrania
         przekształcenia ciągu umów o pracę na czas określony w umowę na czas nieokreślony, wewnętrzny porządek prawny danego państwa
         członkowskiego powinien przewidywać inny skuteczny środek w celu zapobiegania, a w razie potrzeby ukarania, nadużyć przy wykorzystywaniu
         kolejnych umów na czas określony.

      50      Co się tyczy pierwszego warunku, należy przypomnieć, że klauzula 5 pkt 1 porozumienia ramowego zobowiązuje państwa członkowskie
         do skutecznego i wiążącego przyjęcia przynajmniej jednego ze środków wymienionych w tym postanowieniu i mającego na celu zapobieganie
         nadużyciom przy korzystaniu z kolejnych umów o pracę lub stosunków pracy na czas określony, o ile prawo krajowe nie zawiera
         już środków równoważnych.

      51      Ponadto, kiedy – jak w niniejszej sprawie – prawo wspólnotowe nie przewiduje szczególnych sankcji na wypadek stwierdzenia
         nadużycia, na władzach krajowych ciąży obowiązek ustanowienia odpowiednich środków dotyczących takiej sytuacji, które powinny
         być nie tylko proporcjonalne, lecz również wystarczająco skuteczne i odstraszające, by zagwarantować pełną skuteczność przepisów
         ustanowionych w wykonaniu porozumienia ramowego (ww. wyrok w sprawie Adeneler i in., pkt 94).

      52      O ile sposoby wykonania tych przepisów należą do wewnętrznego porządku prawnego państw członkowskich w świetle zasady ich
         autonomii proceduralnej, nie mogą one jednakże być mniej korzystne od przepisów dotyczących podobnych sytuacji o charakterze
         wewnętrznym (zasada równoważności) ani czynić w praktyce niemożliwym lub zbyt utrudnionym wykonywanie uprawnień nadanych we
         wspólnotowym porządku prawnym (zasada skuteczności) (zob. w szczególności wyroki z dnia 14 grudnia 1995 r. w sprawie C‑312/93
         Peterbroeck, Rec. str. I‑4599, pkt 12 oraz ww. wyrok w sprawie Adeneler i in., pkt 95).

      53      Z powyższego wynika, że gdy dochodzi jednak do takiego nadużycia, musi istnieć możliwość zastosowania środka stanowiącego
         skuteczną i równorzędną gwarancję ochrony pracowników, by zastosować odpowiednią karę i usunąć konsekwencje naruszenia prawa
         wspólnotowego. Zgodnie bowiem z brzmieniem samego art. 2 akapit pierwszy dyrektywy 1999/70 państwa członkowskie „pod[ejmują]
         wszelki[e] środk[i] niezbędn[e] dla umożliwienia im stałego zapewniania realizacji celów określonych w [tej] dyrektywie” (ww.
         wyrok w sprawie Adeneler i in., pkt 102).

      54      Trybunał nie może wypowiadać się w przedmiocie wykładni prawa krajowego. Wykładnia prawa krajowego należy wyłącznie do sądu
         odsyłającego, który w niniejszym przypadku musi zbadać, czy wymogi określone w trzech powyższych punktach są spełnione przez
         przepisy spornego uregulowania krajowego. Jednakże, orzekając w przedmiocie pytania prejudycjalnego, Trybunał może, w razie
         potrzeby, dostarczyć wskazówek stanowiących pomoc dla sądu krajowego w dokonaniu przez niego takiej oceny (zob. wyrok z dnia
         21 lutego 2006 r. w sprawie C‑255/02 Halifax i in.,Zb.Orz. str. I‑1609, pkt 76 i 77).

      55      W tym względzie należy zauważyć, że uregulowanie krajowe, takie jak rozpatrywane przed sądem krajowym, które ustanawia bezwzględnie
         obowiązujące przepisy dotyczące czasu trwania i ponownego zawarcia umów o pracę na czas określony oraz roszczeń o naprawienie
         szkody poniesionej przez pracownika w wyniku nadużycia stosowania przez administrację publiczną kolejnych umów o pracę lub
         stosunków pracy na czas określony, wydaje się, na pierwszy rzut oka, spełniać wymogi określone w pkt 51–53 niniejszego wyroku.

      56      Jednakże sąd odsyłający ma obowiązek dokonania oceny, w jakim zakresie, biorąc pod uwagę przesłanki stosowania oraz rzeczywiste
         wykonywanie art. 36 ust. 2 zdanie pierwsze dekretu nr 165/2001, stanowi ono odpowiedni środek pozwalający na unikanie i w razie
         potrzeby karanie nadużyć przy wykorzystywaniu przez administrację publiczną kolejnych umów o pracę lub stosunków pracy na
         czas określony.

      57      Uwzględniając powyższe rozważania na zadane pytanie, należy odpowiedzieć, że porozumienie ramowe należy interpretować w ten
         sposób, iż co do zasady nie sprzeciwia się ono uregulowaniu krajowemu, które w przypadku nadużycia wynikającego z wykorzystywania
         kolejnych umów o pracę lub stosunków pracy na czas określony przez pracodawcę sektora publicznego wyklucza przekształcenie
         ich w umowy o pracę lub stosunki pracy na czas nieokreślony, mimo że przekształcenie takie jest przewidziane w przypadku umów
         o pracę i stosunków pracy zawartych przez pracodawcę sektora prywatnego, jeżeli uregulowanie to zawiera inny skuteczny środek
         pozwalający na unikanie i w razie potrzeby karanie nadużyć przy wykorzystywaniu przez administrację publiczną kolejnych umów
         o pracę lub stosunków pracy na czas określony.

       W przedmiocie kosztów
      58      Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej
         przed tym sądem; do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi,
         inne niż poniesione przez strony postępowania przed sądem krajowym, nie podlegają zwrotowi.

      Z powyższych względów Trybunał (druga izba) orzeka, co następuje:
      Porozumienie ramowe w sprawie pracy na czas określony zawarte w dniu 18 marca 1999 r., stanowiące załącznik do dyrektywy Rady
            99/70/WE z dnia 28 czerwca 1999 r. dotyczącej Porozumienia ramowego w sprawie pracy na czas określony, zawartego przez Europejską
            Unię Konfederacji Przemysłowych i Pracodawców (UNICE), Europejskie Centrum Przedsiębiorstw Publicznych (CEEP) oraz Europejską
            Konfederację Związków Zawodowych (ETUC), należy interpretować w ten sposób, że co do zasady nie sprzeciwia się ono uregulowaniu
            krajowemu, które w przypadku nadużycia wynikającego z wykorzystywania kolejnych umów o pracę lub stosunków pracy na czas określony
            przez pracodawcę sektora publicznego wyklucza przekształcenie ich w umowy o pracę lub stosunki pracy na czas nieokreślony,
            mimo że przekształcenie takie jest przewidziane w przypadku umów o pracę i stosunków pracy zawartych przez pracodawcę sektora
            prywatnego, jeżeli uregulowanie to zawiera inny skuteczny środek pozwalający na unikanie i w razie potrzeby karanie nadużyć
            przy wykorzystywaniu przez administrację publiczną kolejnych umów o pracę lub stosunków pracy na czas określony.
      Podpisy
      * Język postępowania: włoski.


title: Wyrok Trybunału (druga izba) z dnia 4 października 2007 r. # Naipes Heraclio Fournier SA przeciwko Urzędowi Harmonizacji w ramach Rynku Wewnętrznego (znaki towarowe i wzory) (OHIM). # Odwołanie - Rozporządzenie (WE) nr 40/94 - Wspólnotowy znak towarowy - Graficzne znaki towarowe zawierające wyobrażenie "miecza", "rycerza buław" oraz "króla mieczy" do gry w karty - Unieważnienie znaku towarowego. # Sprawa C-311/05 P.

text:
      Wyrok Trybunału (druga izba) z dnia 4 października 2007 r. – Naipes Heraclio Fournier przeciwko OHIM
      (sprawa C‑311/05 P)
      Odwołanie – Rozporządzenie (WE) nr 40/94 – Wspólnotowy znak towarowy – Graficzne znaki towarowe zawierające wyobrażenie „miecza”, „rycerza buław” oraz „króla mieczy” do gry w karty – Unieważnienie znaku towarowego
      Wspólnotowy znak towarowy – Postępowanie odwoławcze – Skarga do sądu wspólnotowego – Właściwość Sądu (rozporządzenie Rady nr 40/94, art. 63) (por. pkt 39, 42, 43)
      Przedmiot

               Odwołanie od wyroku Sądu Pierwszej Instancji (trzecia izba) z dnia 11 maja 2005 r. w sprawach połączonych od T‑160/02 do T‑162/02
                  Naipes Heraclio Fournier przeciwko OHIM (interwenient: France Cartes SAS), w którym Sąd oddalił skargę na trzy decyzje Drugiej
                  Izby Odwoławczej Urzędu Harmonizacji w ramach Rynku Wewnętrznego (OHIM) z dnia 28 lutego 2002 r. uwzględniające wnioski o unieważnienie
                  trzech graficznych znaków towarowych, do których uprawniona jest skarżąca, złożone przez spółkę France Cartes SAS.

            Sentencja

                  1)

                  	Odwołanie zostaje oddalone.

                  2)

                  	Naipes Heraclio Fournier, SA zostaje obciążona kosztami postępowania.


Wyrok Trybunału z dnia 9 listopada 1983 r. # NV Nederlandsche Banden Industrie Michelin przeciwko Komisji Wspólnot Europejskich. # nadużycie pozycji dominującej. # Sprawa 322/81.


title: Wyrok Sądu pierwszej instancji (pierwsza izba) z dnia 2 grudnia 2008 r. # Georgios Karatzoglou przeciwko Europejskiej Agencji Rozbudowy (AER). # Sprawy pracownicze. # Sprawa T-471/04.

text:
      WYROK SĄDU PIERWSZEJ INSTANCJI (pierwsza izba)
      z dnia 2 grudnia 2008 r.
      Sprawa T‑471/04
      Georgios Karatzoglou
      przeciwko
      Europejskiej Agencji Odbudowy (EAR)
      Służba publiczna – Członek personelu tymczasowego – Przekazanie sprawy Sądowi do ponownego rozpoznania po uchyleniu rozstrzygnięcia – Rozwiązanie umowy – Obowiązek uzasadnienia – Nadużycie władzy – Zasada dobrej administracji
      Przedmiot: Skarga, której przedmiotem jest wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji EAR z dnia 26 lutego 2004 r. w sprawie rozwiązania
         umowy zatrudnienia ze skarżącym.

      Orzeczenie: Skarga zostaje oddalona. Georgios Karatzoglou i Europejska Agencja Odbudowy (EAR) pokrywają własne koszty postępowania przed
         Trybunałem i przed Sądem.

      Streszczenie
      1.      Urzędnicy – Personel tymczasowy – Odmienny status – Rozwiązanie umowy na czas nieokreślony z członkiem personelu tymczasowego
            – Obowiązek uzasadnienia – Brak
      [regulamin pracowniczy, art. 25 akapit drugi; warunki zatrudnienia innych pracowników, art. 11, art. 47 pkt 2 lit. a)]
      2.      Urzędnicy – Skarga – Zarzuty – Nadużycie władzy – Pojęcie
      3.      Urzędnicy – Personel tymczasowy – Rozwiązanie umowy na czas nieokreślony z członkiem personelu tymczasowego – Propozycja przeniesienia
            do innego państwa – Odmowa
      1.      Odnośnie do jednostronnego rozwiązania umowy na czas nieokreślony z członkiem personelu tymczasowego, wyraźnie przewidzianego
         w art. 47 pkt 2 lit. a) warunków zatrudnienia innych pracowników, właściwemu organowi przysługuje szeroki zakres uznania,
         a pracownik akceptuje taką możliwość w chwili zatrudnienia. Znajduje ono uzasadnienie w umowie o pracę i dlatego też nie wymaga
         innego uzasadnienia. Członek personelu tymczasowego, który jest zatrudniony na podstawie umowy mogącej ulec jednostronnemu
         rozwiązaniu bez uzasadnienia, z poszanowaniem właściwych przepisów prawa, różni się w tym aspekcie w sposób istotny od urzędnika.
         Nie korzysta z zapewnionej urzędnikowi stabilności zatrudnienia, gdyż jego obowiązki z definicji mają być wykonywane przez
         pewien ograniczony czas. Sytuacja członka personelu tymczasowego różni się zatem od sytuacji urzędnika objętego systemem regulaminu
         pracowniczego, przez co wykluczona jest możliwość zastosowania przez analogię art. 25 akapit drugi regulaminu pracowniczego
         dotyczącego obowiązku uzasadnienia decyzji niekorzystnych, której stosowanie przewidziano w sposób ogólny w art. 11 warunków
         zatrudnienia innych pracowników.

      (zob. pkt 35, 36)
      Odesłanie: Trybunał: sprawa 25/68 Schertzer przeciwko Parlamentowi, 18 października 1977 r., Rec. s. 1729, pkt 39, 40; sprawa
         C‑18/91 P V. przeciwko Parlamentowi, 19 czerwca 1992 r., Rec. s. I‑3997, pkt 39; Sąd Pierwszej Instancji: sprawa T‑45/90 Speybrouck
         przeciwko Parlamentowi, 28 stycznia 1992 r., Rec. s. II‑33, pkt 93; sprawa T‑51/91 Hoyer przeciwko Komisji, 17 marca 1994 r.,
         RecFP s. I‑A‑103, II‑341, pkt 27; sprawa T‑256/01 Pyres przeciwko Komisji, 15 lutego 2005 r., Zb.Orz.SP s. I‑A‑23, II‑99,
         pkt 43; sprawa T‑10/02 Girardot przeciwko Komisji, 6 czerwca 2006 r., Zb.Orz.SP s. I‑A‑2‑129, II‑A‑2‑609, pkt 72

      2.      Pojęcie nadużycia władzy ma dokładnie określony zakres i odnosi się do sytuacji, gdy organ administracji użył swoich uprawnień
         w celu odmiennym niż ten, w którym uprawnienia te zostały mu przyznane. Decyzja jest wadliwa z powodu nadużycia władzy tylko
         wtedy, gdy obiektywne, istotne i spójne przesłanki pozwalają stwierdzić, że została ona przyjęta w celach innych niż wskazane.
         Nie wystarczy zatem podniesienie pewnych okoliczności na poparcie takich twierdzeń, lecz należy przedstawić wystarczająco
         obiektywne, istotne i spójne przesłanki mogące przemawiać za ich prawdziwością lub co najmniej prawdopodobieństwem, bez czego
         nie można podważyć merytorycznej słuszności twierdzeń danej instytucji.

      (zob. pkt 49, 50)
      Odesłanie: Sąd Pierwszej Instancji: sprawa T‑111/99 Samper przeciwko Parlamentowi, 5 lipca 2000 r., RecFP s. I‑A‑135, II‑611,
         pkt 64; sprawa T‑152/00 E przeciwko Komisji, 19 września 2001 r., RecFP s. I‑A‑179, II‑813, pkt 69; sprawy połączone T‑155/03,
         T‑157/03 i T‑331/03 Cwik przeciwko Komisji, 13 grudnia 2005 r., Zb.Orz.SP s. I‑A‑411, II‑1865, pkt 179, 180

      3.      Zgodnie z zasadą dobrej administracji organ administracji jest zobowiązany – przy podejmowaniu decyzji w sprawie sytuacji
         pracownika – uwzględnić wszystkie okoliczności mogące wpłynąć na jego decyzję, przy czym powinien mieć na względzie nie tylko
         interes służby, lecz również interes zainteresowanego pracownika. Organ administracji, który zaproponował członkowi personelu
         tymczasowego przeniesienie do innego państwa zamiast rozwiązania z nim umowy, rozwiązując z nim umowę – po tym jak pracownik
         odmówił przeniesienia – uwzględnił nie tylko interes służby, ale również interes pracownika.

      (zob. pkt 56–58)
      Odesłanie: Sąd Pierwszej Instancji: sprawa T‑11/03 Afari przeciwko EBC, 16 marca 2004 r., RecFP s. I‑A‑65, II‑267, pkt 42;
         Sąd do spraw Służby Publicznej: sprawa F‑28/06 Sequeira Wandschneider przeciwko Komisji, 13 grudnia 2007 r., dotychczas nieopublikowana
         w Zbiorze, pkt 150


title: Wyrok Trybunału (czwarta izba) z dnia 23 kwietnia 2009 r. # PARAT Automotive Cabrio Textiltetőket Gyártó Kft. przeciwko Adó- és Pénzügyi Ellenőrzési Hivatal, Hatósági Főosztály, Észak-magyarországi Kihelyezett Hatósági Osztály. # Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Nógrád Megyei Bíróság - Węgry. # Szósta dyrektywa VAT - Przystąpienie nowego państwa członkowskiego - Podatek z tytułu subwencjonowanego zakupu wyposażenia - Prawo do odliczenia - Wyłączenia przewidziane w uregulowaniach krajowych w chwili wejścia w życie szóstej dyrektywy - Prawo państw członkowskich do zachowania wyłączeń. # Sprawa C-74/08.

text:
      Sprawa C‑74/08
      PARAT Automotive Cabrio Textiltetőket Gyártó Kft.
      przeciwko
      Adó- és Pénzügyi Ellenőrzési Hivatal, Hatósági Főosztály, Észak-magyarországi Kihelyezett Hatósági Osztály
      (wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Nógrád Megyei Bíróság)
      Szósta dyrektywa VAT – Przystąpienie nowego państwa członkowskiego – Podatek z tytułu subwencjonowanego zakupu wyposażenia – Prawo do odliczenia – Wyłączenia przewidziane w uregulowaniach krajowych w chwili wejścia w życie szóstej dyrektywy – Prawo państw członkowskich do utrzymania wyłączeń
      Streszczenie wyroku
      1.        Postanowienia podatkowe – Harmonizacja ustawodawstw – Podatki obrotowe – Wspólny system podatku od wartości dodanej – Odliczenie
            podatku naliczonego – Wyłączenia prawa do odliczenia – Uprawnienie państw członkowskich do utrzymania wyłączeń istniejących
            w chwili wejścia w życie szóstej dyrektywy
      (dyrektywa Rady 77/388, art. 17 ust. 2 i 6)
      2.        Postanowienia podatkowe – Harmonizacja ustawodawstw – Podatki obrotowe – Wspólny system podatku od wartości dodanej – Odliczenie
            podatku naliczonego
      (dyrektywa Rady 77/388/EWG, art. 17 ust. 2)
      1.        Artykuł 17 ust. 2 i 6 szóstej dyrektywy 77/388 w sprawie harmonizacji ustawodawstw państw członkowskich w odniesieniu do podatków
         obrotowych należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie uregulowaniu krajowemu, które w przypadku nabycia
         towarów subwencjonowanych z funduszy publicznych dopuszcza odliczenie związanego z tym podatku od wartości dodanej jedynie
         do wysokości części nieobjętej subwencją.

      W istocie tego rodzaju uregulowanie wprowadza w zakresie nabywania towarów lub usług finansowanych w drodze subwencji ograniczenie,
         które nie jest dopuszczone na mocy art. 17 ust. 2 szóstej dyrektywy. Wprawdzie zasada prawa do odliczenia zostaje jednak złagodzona
         przez wprowadzający odstępstwo przepis art. 17 ust. 6 akapit drugi omawianej dyrektywy. Jednakże art. 17 ust. 6 akapit drugi
         szóstej dyrektywy powinien być rozumiany w świetle pierwszego akapitu tego artykułu, który przyznaje Radzie kompetencję do
         określenia, na wniosek Komisji, które wydatki nie będą podlegały prawu do odliczenia podatku, wskazując jednocześnie, że w żadnym
         przypadku prawem tym nie będą objęte wydatki niezwiązane ściśle z działalnością gospodarczą, takie jak wydatki na artykuły
         luksusowe, rozrywkowe lub reprezentacyjne. W konsekwencji i mając na uwadze, że uregulowanie to należy interpretować w sposób
         ścisły, jako że wprowadza odstępstwo, art. 17 ust. 6 akapit drugi szóstej dyrektywy nie może być uznany za zezwalający państwom
         członkowskim na utrzymanie w mocy ograniczenia prawa do odliczenia podatku od wartości dodanej mogącego mieć zastosowanie
         w sposób ogólny do jakiekolwiek wydatku związanego z nabyciem towarów, niezależnie od jego charakteru lub przedmiotu. Wykładnia
         ta narzuca się również w świetle genezy powstania tego przepisu, z której wynika, iż stałą wolą prawodawcy wspólnotowego było
         dopuszczenie jedynie wyłączeń niektórych towarów i usług z systemu odliczeń, a nie dopuszczenie ogólnych wyłączeń z tego systemu

      (por. pkt 20, 21, 27–30; pkt 1 sentencji)
      2.        Artykuł 17 ust. 2 szóstej dyrektywy 77/388 w sprawie harmonizacji ustawodawstw państw członkowskich w odniesieniu do podatków
         obrotowych przyznaje podatnikom prawa, na które mogą się oni powoływać przed sądem krajowym przeciwko uregulowaniu krajowemu
         niezgodnemu z tym przepisem. Ponadto jeśli wyłączenie z systemu odliczeń zostało ustanowione niezgodnie z przepisami szóstej
         dyrektywy, to krajowe organy podatkowe nie mogą powoływać się wobec podatnika na przepis o charakterze odstępstwa od prawa
         do odliczenia podatku od wartości dodanej. Podatnik, wobec którego zastosowano ten przepis, powinien mieć możliwość ponownego
         obliczenia należnego podatku, stosownie do postanowień art. 17 ust. 2 szóstej dyrektywy, w zakresie w jakim towary lub usługi
         zostały wykorzystane na potrzeby czynności opodatkowanych.

      (por. pkt 33–36; pkt 2 sentencji)
WYROK TRYBUNAŁU (czwarta izba)
      z dnia 23 kwietnia 2009 r.(*)

      Szósta dyrektywa VAT – Przystąpienie nowego państwa członkowskiego – Podatek z tytułu subwencjonowanego zakupu wyposażenia – Prawo do odliczenia – Wyłączenia przewidziane w uregulowaniach krajowych w chwili wejścia w życie szóstej dyrektywy – Prawo państw członkowskich do utrzymania wyłączeń
      W sprawie C‑74/08
      mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 234 WE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Nógrád
         Megyei Bíróság (Węgry) postanowieniem z dnia 16 lipca 2007 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 30 stycznia 2008 r., w postępowaniu

      PARAT Automotive Cabrio Textiltetőket Gyártó kft
      przeciwko
      Adó‑ és Pénzügyi Ellenőrzési Hivatal Hatósági Főosztály Észak‑magyarországi Kihelyezett Hatósági Osztály,
      TRYBUNAŁ (czwarta izba),
      w składzie: K. Lenaerts, prezes izby, R. Silva de Lapuerta (sprawozdawca) i J. Malenovský, sędziowie,
      rzecznik generalny: J. Kokott,
      sekretarz: B. Fülöp, administrator,
      uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 4 marca 2009 r.,
      rozważywszy uwagi przedstawione:
      –        w imieniu rządu węgierskiego, przez R. Somssich, J. Fazekas, K. Borvölgyi oraz M. Fehéra, działających w charakterze pełnomocników,
      –        w imieniu Komisji Wspólnot Europejskich, przez D. Triantafyllou oraz K. Talabér‑Ritz, działających w charakterze pełnomocników,
      podjąwszy, po wysłuchaniu rzecznika generalnego, decyzję o rozstrzygnięciu sprawy bez opinii,
      wydaje następujący
      Wyrok
      1        Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 17 ust. 2 i 6 szóstej dyrektywy Rady 77/388/EWG
         z dnia 17 maja 1977 r. w sprawie harmonizacji ustawodawstw państw członkowskich w odniesieniu do podatków obrotowych – wspólny
         system podatku od wartości dodanej: ujednolicona podstawa wymiaru podatku (Dz.U. L 145, s. 1, zwanej dalej „szóstą dyrektywą”).

      2        Wniosek ten został złożony w ramach sporu pomiędzy przedsiębiorstwem PARAT Automotive Cabrio Textiltetőket Gyártó kft (zwanym dalej „PARAT”) a Adó‑ és Pénzügyi Ellenőrzési Hivatal Hatósági Főosztály Észak‑magyarországi Kihelyezett
         Hatósági Osztály (izbą skarbową właściwą dla regionu północnych Węgier, podlegającą administracji ds. skarbowych i kontroli
         podatkowych, zwanej dalej „APEH”) w przedmiocie ustalenia zakresu stosowania krajowego prawa podatkowego w odniesieniu do
         możliwości odliczenia podatku od wartości dodanej (zwanego dalej „podatkiem VAT”) z tytułu zakupu towarów subwencjonowanych.

       Ramy prawne
       Uregulowania wspólnotowe
      3        Artykuł 2 pierwszej dyrektywy Rady z dnia 11 kwietnia 1967 r. w sprawie harmonizacji ustawodawstw państw członkowskich dotyczących
         podatków obrotowych (67/227/EWG) (Dz.U. 1967, 71, s. 1301) ma następujące brzmienie:

      „Zasada wspólnego systemu podatku [VAT] obejmuje zastosowanie do towarów i usług ogólnego podatku konsumpcyjnego dokładnie
         proporcjonalnego do ceny towarów i usług, niezależnie od ilości transakcji, jakie mają miejsce w procesie produkcji i dystrybucji
         przed etapem, na którym podatek jest pobierany.

      Każda transakcja będzie podlegała podatkowi [VAT] obliczonemu od ceny towarów lub usług według stawki, jaka ma zastosowanie
         do takich towarów i usług, po odjęciu kwoty podatku [VAT] poniesionego bezpośrednio w składnikach kosztów.

      […]”
      4        Zgodnie z art. 17 ust. 2, ust. 6 i ust. 7 szóstej dyrektywy, zmienionej dyrektywą Rady 95/7/WE z dnia 10 kwietnia 1995 r.
         (Dz.U. L 102, s. 18):

      „2. O ile towary i usługi są częścią transakcji [służą wykonywaniu czynności] podlegających opodatkowaniu, podatnik jest uprawniony
         do odliczenia od podatku, który zobowiązany jest zapłacić:

      a)      należny [podlegający zapłacie] lub zapłacony na terytorium kraju podatek [VAT] od towarów lub usług, które są lub mają być
         mu dostarczone przez innego podatnika;

      […]
      6.      Przed upływem najwyżej czterech lat od daty wejścia w życie niniejszej dyrektywy Rada, stanowiąc jednogłośnie na wniosek Komisji,
         podejmie decyzję, które wydatki nie będą się kwalifikowały do odliczenia podatku [VAT]. Odliczenie podatku [VAT] nie będzie
         w żadnym przypadku obejmowało wydatków niebędących wydatkami ściśle związanymi z działalnością gospodarczą, takich jak wydatki
         na artykuły luksusowe, rozrywkowe lub wydatki reprezentacyjne.

      Do czasu wejścia w życie powyższych przepisów państwa członkowskie mogą zachować wyłączenia przewidziane w ich prawie krajowym
         w momencie wejścia w życie niniejszej dyrektywy”.

      7.      Z wyjątkiem konsultacji przewidzianych w art. 29, każde z państw członkowskich może, ze względu na cykle w gospodarce, w całości
         lub częściowo wyłączyć całość lub część dóbr inwestycyjnych lub innych z systemu odliczeń. W celu zapewnienia identycznych
         warunków konkurencji, państwa członkowskie mogą, zamiast odmowy odliczenia podatku stosować opodatkowanie towarów wytworzonych
         bezpośrednio przez podatnika, nabyte przez niego na terenie kraju albo przez niego przywiezione w taki sposób, aby podatek
         nie przekraczał podatku [VAT], który byłby pobrany w momencie nabycia odpowiednich towarów”.

       Uregulowania krajowe
      5        Dział VIII węgierskiej ustawy nr LXXIV z 1992 r. w sprawie podatku od wartości dodanej (zwanej dalej „ustawą w sprawie VAT”)
         obowiązującej w dniu 1 maja 2004 r. – stanowiącego datę przystąpienia Republiki Węgierskiej do Unii Europejskiej – w okresie
         właściwym dla okoliczności faktycznych sprawy przed sądem krajowym zawierał w art. 38 ust. 1 lit. a) dotyczącym podziału podatku
         naliczonego, w ramach tytułu „odliczenie podatku”, następujący przepis:

       „Podział podatku naliczonego
      Podatnik jest zobowiązany do wskazania w rachunkach w sposób wyróżniony kwoty podatku naliczonego podlegającego prawu do odliczenia
         i niepodlegającego prawu do odliczenia […].O ile roczna ustawa budżetowa nie stanowi inaczej, podatnik korzystający z subwencji
         z funduszy publicznych, które nie są wliczane do podstawy opodatkowania […] może

      a)      w przypadku subwencji otrzymywanych w celu nabycia określonych towarów – wykonać swe prawo do odliczenia jedynie w zakresie
         tego nabycia maksymalnie do wysokości kwoty równej części niesubwencjonowanej.

      […]”
      6        Powyższy przepis został uchylony z dniem 1 stycznia 2006 r. Uchylenie nie miało skutku retroaktywnego. W związku z tym, stosowanie
         obliczenia pro rata w odniesieniu do subwencji finansowanych z funduszy publicznych miało zastosowanie w przypadku każdego
         nabycia towarów dokonanego przed 31 grudnia 2005 r.

       Postępowanie przed sądem krajowym i pytania prejudycjalne
      7        Zgodnie z umową o subwencjonowaniu zawartą w dniu 11 maja 2005 r. z Magyar Fejlesztési Bank (węgierskim bankiem rozwoju) działającym
         w imieniu Gazdasági és Közlekedési Minisztérium (ministerstwa gospodarki i transportu), PARAT dokonał inwestycji polegającej
         na poszerzeniu swych zdolności produkcyjnych w zakresie składanych dachów samochodowych w roku 2005. Na podstawie wskazanej
         umowy PARAT uzyskał bezzwrotną subwencję w wysokości 47 % całkowitej kwoty wydatków na inwestycję.

      8        W związku z tymi inwestycjami PARAT zaksięgowała cztery faktury wystawione przy zakupie maszyn na łączną kwotę 43 882 853 HUF
         i odliczyła całość wskazanego na tych fakturach podatku VAT, czyli 10 971 718 HUF, w deklaracji VAT za wrzesień 2005.

      9        Następnie Nógrád Megyei Igazgatóság Kiutalás Előtti Ellenőrzési Osztálya (wydział kontroli dyrekcji administracji skarbowej
         comitat de Nógrád) przeprowadził kontrolę wskazanej deklaracji. Z kontroli wynikało, że PARAT powinien zmniejszyć kwotę podatku
         VAT odliczonego w związku z zakupem maszyn w ramach dokonanych inwestycji ze względu na uzyskanie bezzwrotnej subwencji.

      10      APEH obliczył kwotę podatku VAT podlegającemu odliczeniu na podstawie części uzyskanego finansowania (47 %) stwierdzając,
         że PARAT ma prawo do odliczenia kwoty 5 748 000 HUF jako podatku VAT od nabytego wyposażenia, a niewskazanej przez PARAT kwoty
         10 971 718 HUF. W związku z tym, na podstawie obliczenia pozostałej część kwoty, APEH ustalił wysokość podatku VAT niepodlegającego
         odliczeniu w wysokości 5 223 718 HUF, którą został obciążony PARAT. Ponadto kwota ta została powiększona o karę wraz z dodatkiem
         za zwłokę.

      11      W skardze na tę decyzję PARAT zażądał uchylenia wskazanego długu podatkowego oraz kary i dodatku za zwłokę. PARAT podniósł
         w szczególności, że uregulowanie krajowe mające zastosowanie w okresie właściwym dla okoliczności faktycznych sprawy przed
         sądem krajowym stanowiło ograniczenie prawa do odliczenia podatku VAT niezgodne z przepisami szóstej dyrektywy. Skarga PARAT
         została oddalona przez APEH.

      12      PARAT wniósł skargę o stwierdzenie nieważności decyzji nakazującej zapłatę długu podatkowego, zwiększoną o karę i dodatek
         za zwłokę. PARAT podkreślił w szczególności, że art. 17 ust. 2 szóstej dyrektywy pozwala mu na odliczenie całości podatku
         VAT wskazanego na fakturach dotyczących nabytego wyposażenia.

      13      W tych okolicznościach Nógrád Megyei Bíróság postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami
         prejudycjalnymi:

      „1)       Czy w dniu przystąpienia Republiki Węgierskiej do Unii Europejskiej w dniu 1 maja 2004 r. system ustanowiony w art. 38 ust. 1
         lit. a) ustawy [w sprawie VAT] był zgodny z przepisami art. 17 szóstej dyrektywy [.…]?

      2)       W przypadku odpowiedzi negatywnej, czy strona skarżąca może bezpośrednio powoływać się przy korzystaniu z prawa do odliczenia
         na art. 17 szóstej dyrektywy przeciwko systemowi ustanowionemu w art. 38 ust. 1 lit. a) ustawy [w sprawie VAT]?”.

       W przedmiocie pytań prejudycjalnych
       W przedmiocie pytania pierwszego
      14      W pierwszym pytaniu sąd krajowy zmierza do ustalenia, czy przepisy ustanowione w art. 17 szóstej dyrektywy stoją na przeszkodzie
         temu, by państwo członkowskie wyłączyło prawo do odliczenia podatku VAT za część ceny zakupu przedmiotu pochodzącej z subwencji
         finansowanej z funduszy publicznych.

      15      Celem udzielenia odpowiedzi na to pytanie należy na wstępie przypomnieć, że prawo do odliczenia podatku VAT będące integralną
         część mechanizmu podatku VAT stanowi podstawową zasadę, na której opiera się wspólny system podatku VAT i co do zasady nie
         może być ograniczane (zob. wyroki z dnia 21 marca 2000 r. w sprawach połączonych C‑110/98‑C‑147/98 Gabalfrisa i in., Rec.
         s. I‑1577, pkt 43; z dnia 8 stycznia 2002 r. w sprawie C‑409/99 Metropol i Stadler, Rec. s. I‑81, pkt 42 oraz z dnia 26 maja
         2005 r. w sprawie C‑465/03 Kretztechnik, Rec. s. I‑4357, pkt 33).

      16      Trybunał orzekł również we wskazanych powyżej punktach cytowanych wyroków, że zgodnie z zasadami regulującymi wspólny system
         podatku VAT podatek ten stosuje się do każdej czynności w zakresie produkcji lub dystrybucji, po odliczeniu podatku VAT, który
         obciążał bezpośrednio czynności dokonane na wcześniejszych etapach obrotu. Prawo do odliczenia jest wykonywane od razu w odniesieniu
         do całego podatku naliczonego na poprzednich etapach obrotu. Wynika z tego, że wszelkie ograniczenie prawa do odliczenia podatku
         VAT ma wpływ na wysokość obciążenia podatkowego i powinno być stosowane w podobny sposób we wszystkich państwach członkowskich.

      17      Należy ponadto wskazać, że art. 17 ust. 2 szóstej dyrektywy w sposób jednoznaczny ustanawia zasadę odliczania przez podatnika
         kwot zafakturowanych mu tytułem podatku VAT od dostarczanych mu towarów lub świadczonych mu usług, o ile owe towary lub usługi
         są wykorzystywane dla potrzeb jego własnych czynności podlegających opodatkowaniu (zob. ww. wyrok w sprawie Metropol i Stadler,
         pkt 43; wyrok z dnia 11 grudnia 2008 r. w sprawie C‑371/07 Danfoss i AstraZeneca, dotychczas niepublikowany w Zbiorze, pkt 27
         oraz wyrok z dnia 22 grudnia 2008 r. w sprawie C‑414/07 Magoora, dotychczas niepublikowany w Zbiorze, pkt 29).

      18      W konsekwencji odstępstwa są dopuszczalne wyłącznie w przypadkach przewidzianych wyraźnie w szóstej dyrektywie (zob. wyrok
         z dnia 19 września 2000 r. w sprawach połączonych C‑177/99 i C‑181/99 Amprafrance i Sanofi, Rec. s. I‑7013, pkt 34 oraz ww.
         wyroki w sprawie Danfoss i AstraZeneca, pkt 26 i w sprawie Magoora, pkt 28).

      19      Co się tyczy uregulowania krajowego, takiego jak sporne w postępowaniu przed sądem krajowym uregulowanie zatytułowane „odliczenie
         podatku” należy stwierdzić, że zawiera ono ogólne ograniczenie prawa do odliczenia podatku VAT mające zastosowanie do każdego
         nabycia towaru przy skorzystaniu z subwencji finansowanej z funduszy publicznych.

      20      Tego rodzaju uregulowanie wprowadza w zakresie nabywania towarów lub usług finansowanych w drodze subwencji ograniczenie prawa
         do odliczenia, które nie jest dopuszczone na mocy art. 17 ust. 2 szóstej dyrektywy (zob. podobnie wyrok z dnia 6 października
         2005 r. w sprawie C‑204/03 Komisja przeciwko Francji, Rec. s. I‑8389, pkt 26, 27 oraz w sprawie C‑243/03 Komisja przeciwko
         Francji, Rec. s. I‑8411, pkt 32).

      21      Zasada prawa do odliczenia podatku VAT zostaje jednak złagodzona przez wprowadzający odstępstwo przepis art. 17 ust. 6 akapit
         drugi szóstej dyrektywy. Zgodnie z tym przepisem państwa członkowskie mogą bowiem utrzymać w mocy ustawodawstwo dotyczące
         wyłączenia prawa do odliczenia podatku VAT obowiązujące w dniu wejścia w życie tej dyrektywy, do czasu określenia przez Radę
         wydatków, w przypadku których prawo to nie przysługuje (zob. ww. wyroki w sprawie Metropol i Stadler, pkt 44 oraz w sprawie
         Danfoss i AstraZeneca, pkt 28).

      22      Artykuł 17 ust. 6 akapit drugi szóstej dyrektywy zawiera klauzulę „standstill” przewidującą utrzymanie w mocy krajowych wyłączeń
         prawa do odliczenia podatku VAT, które znajdowały zastosowanie przed wejściem w życie szóstej dyrektywy w danych państwach
         członkowskich. Celem tego przepisu jest umożliwienie państwom członkowskim utrzymanie w mocy – do czasu ustanowienia przez
         Radę wspólnotowego systemu wyłączeń prawa do odliczenia podatku VAT – wszelkich krajowych zasad dotyczących wyłączenia prawa
         do odliczenia rzeczywiście stosowanych przez ich organy władzy publicznej w chwili wejścia w życie szóstej dyrektywy (zob.
         ww. wyroki w sprawie Metropol i Stadler, pkt 48; w sprawie Danfoss i AstraZeneca, pkt 30, 31 oraz w sprawie Magoora, pkt 35).

      23      Jednakże, w związku z tym, że chodzi o uregulowanie wprowadzające odstępstwo od zasady prawa do odliczenia podatku VAT ustanowionej
         w sposób ogólny w art. 17 ust. 2 szóstej dyrektywy w celu zapewnienia neutralności tego podatku, uregulowanie to powinno być
         interpretowane w sposób ścisły (zob. ww. wyroki w sprawie Metropol i Stadler, pkt 59 i Magoora, pkt 28).

      24      Co się tyczy sytuacji takiej jak ta, która ma miejsce w postępowaniu przed sądem krajowym i możliwości zastosowania wskazanego
         uregulowania wprowadzającego odstępstwo, należy zauważyć, że szósta dyrektywa weszła w życie na Węgrzech w dniu przystąpienia
         tego państwa do Unii Europejskiej, czyli w dniu 1 maja 2004 r. Zatem ten dzień jest istotny dla celów zastosowania art. 17
         ust. 6 tej dyrektywy do tego państwa członkowskiego (zob. podobnie ww. wyrok w sprawie Magoora, pkt 27).

      25      Dla celów dokonania oceny przepisu krajowego, takiego jak przepis będący przedmiotem postępowania przed sądem krajowym, mając
         na uwadze wskazane wspólnotowe uregulowanie wprowadzające odstępstwo, należy stwierdzić, że jak wynika to z pkt 19 niniejszego
         wyroku, przepis ten stanowi środek o charakterze ograniczającym w sposób ogólny prawo do odliczenia całości zapłaconego podatku
         VAT naliczonego w związku z nabyciem towarów finansowanych w drodze subwencji pochodzącej z funduszy publicznych.

      26      Wskazany przepis zawiera ograniczenie prawa do odliczenia wykraczające poza zakres dopuszczalny na mocy art. 17 ust. 6 dyrektywy.

      27      Artykuł 17 ust. 6 akapit drugi szóstej dyrektywy powinien być bowiem rozumiany w świetle pierwszego akapitu tego artykułu,
         który przyznaje Radzie kompetencję do określenia, na wniosek Komisji, które wydatki nie będą podlegały prawu do odliczenia
         podatku VAT, wskazując jednocześnie, że w żadnym przypadku prawem tym nie będą objęte wydatki niezwiązane ściśle z działalnością
         gospodarczą, takie jak wydatki na artykuły luksusowe, rozrywkowe lub reprezentacyjne.

      28      W konsekwencji i mając na uwadze, że uregulowanie to należy interpretować w sposób ścisły, jako że wprowadza odstępstwo, art. 17
         ust. 6 akapit drugi szóstej dyrektywy nie może być uznany za zezwalający państwom członkowskim na utrzymanie w mocy ograniczenia
         prawa do odliczenia podatku VAT mogącego mieć zastosowanie w sposób ogólny do jakiekolwiek wydatku związanego z nabyciem towarów,
         niezależnie od jego charakteru lub przedmiotu.

      29      Wykładnia ta narzuca się również w świetle genezy powstania tego przepisu, z której wynika, iż stałą wolą prawodawcy wspólnotowego
         było dopuszczenie jedynie wyłączeń niektórych towarów i usług z systemu odliczeń, a nie dopuszczenie ogólnych wyłączeń z tego
         systemu (zob. podobnie wyroki z dnia 5 października 1999 r. w sprawie C‑305/97 Royscot i.in., Rec. s. I‑6671, pkt 22 i z dnia
         14 lipca 2005 r. w sprawie C‑434/03 Charles et Charles‑Tijmens, Rec. s. I‑7037, pkt 32, 35).

      30      W związku z powyższym, na pytanie pierwsze należy odpowiedzieć, że art. 17 ust. 2 i 6 szóstej dyrektywy należy interpretować
         w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie uregulowaniu krajowemu, które w przypadku nabycia towarów subwencjonowanych z funduszy
         publicznych, dopuszcza odliczenie związanego z tym podatku VAT jedynie do wysokości części nieobjętej subwencją.

       W przedmiocie pytania drugiego
      31      W drugim pytaniu prejudycjalnym, sąd krajowy zmierza do ustalenia, czy podatnik może powoływać się na art. 17 szóstej dyrektywy
         przeciwko uregulowaniu krajowemu ograniczającemu prawo do odliczenia VAT w sposób niezgodny z art. 17 ust. 2 i 6.

      32      Celem udzielenia odpowiedzi na to pytanie, należy przypomnieć, że Trybunał w wyroku z dnia 6 lipca 1995 r. w sprawie C‑62/93
         BP Soupergaz, Rec. s. I‑1883, pkt 35 stwierdził, że art. 17 ust. 2 szóstej dyrektywy precyzyjnie wskazuje warunki powstania
         tego prawa i jego zakres i nie pozostawia państwom członkowskim żadnego uznania w zakresie jego transpozycji.

      33      W związku z tym Trybunał orzekł w pkt 35,  36 tego wyroku, że art. 17 ust. 2 szóstej dyrektywy przyznaje jednostkom prawo,
         na które mogą się one powoływać przed sądem krajowym przeciwko uregulowaniom krajowym niezgodnym z tym przepisem.

      34      Trybunał podkreślił również, że jeśli wyłączenie z systemu odliczeń zostało ustanowione niezgodnie z przepisami szóstej dyrektywy,
         to krajowe organy podatkowe nie mogą powoływać się wobec podatnika na przepis o charakterze odstępstwa od prawa do odliczenia
         podatku VAT (zob. wyrok z dnia 14 września 2006 r. w sprawie C‑228/05, Rec. s. I‑8391, pkt 66).

      35      Podatnik, wobec którego zastosowano ten przepis, powinien mieć możliwość ponownego obliczenia należnego podatku VAT, stosownie
         do postanowień art. 17 ust. 2 szóstej dyrektywy, w zakresie w jakim towary lub usługi zostały wykorzystane na potrzeby czynności
         opodatkowanych (zob. ww. wyrok w sprawie Stradasfalti, pkt 68).

      36      W związku z powyższym, na drugie pytanie należy odpowiedzieć, że art. 17 ust. 2 szóstej dyrektywy przyznaje podatnikom prawa,
         na które mogą się oni powoływać przed sądem krajowym przeciwko uregulowaniu krajowemu niezgodnemu z tym przepisem.

       W przedmiocie kosztów
      37      Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej
         przed tym sądem; do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi,
         inne niż poniesione przez strony postępowania przed sądem krajowym, nie podlegają zwrotowi.

      Z powyższych względów Trybunał (czwarta izba) orzeka, co następuje:
      1)      Artykuł 17 ust. 2 i 6 szóstej dyrektywy Rady 77/388/EWG z dnia 17 maja 1977 r. w sprawie harmonizacji ustawodawstw państw
            członkowskich w odniesieniu do podatków obrotowych – wspólny system podatku od wartości dodanej: ujednolicona podstawa wymiaru
            podatku należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie uregulowaniu krajowemu, które w przypadku nabycia towarów
            subwencjonowanych z funduszy publicznych, dopuszcza odliczenie związanego z tym podatku od wartości dodanej jedynie do wysokości
            części nieobjętej subwencją.
      2)      Artykuł 17 ust. 2 szóstej dyrektywy 77/388 przyznaje podatnikom prawa, na które mogą się oni powoływać przed sądem krajowym
            przeciwko uregulowaniu krajowemu niezgodnemu z tym przepisem.
      Podpisy
      * Język postępowania: węgierski.