title: Wyrok Trybunału z dnia 4 czerwca 2002 r.#Komisja Wspólnot Europejskich przeciwko Królestwu Belgii.#Uchybienie zobowiązaniom Państwa Członkowskiego.#Sprawa C-503/99.

text:
      WYROK TRYBUNAŁU
      z dnia 4 czerwca 2002 r.(*)

      Uchybienie zobowiązaniom państwa członkowskiego – Artykuły 52 traktatu WE (obecnie, po zmianie, art. 43 WE) i 73b traktatu WE (obecnie art. 56 WE) – Prawa związane ze „złotą akcją” Królestwa Belgii w Société nationale de transport par canalisations SA i w Société de distribution
         du gaz SA

      W sprawie C‑503/99,
      Komisja Wspólnot Europejskich, reprezentowana przez M. Patakię, działającą w charakterze pełnomocnika, z adresem do doręczeń w Luksemburgu,

      strona skarżąca,
      przeciwko
      Królestwu Belgii, reprezentowanemu przez A. Snoecx, działającą w charakterze pełnomocnika, wspieraną przez F. de Montpelliera, M. Picata oraz
         A. Theissena, avocats,

      strona pozwana,
      popieranemu przez:
      Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej, reprezentowane przez R. Magrill, działającą w charakterze pełnomocnika, oraz J. Crowa, barrister, i D. Wyatta, QC, z adresem
         do doręczeń w Luksemburgu,

      interwenient,
      mającej za przedmiot stwierdzenie, że utrzymując w mocy:
      –        przepisy arrêté royal (dekretu królewskiego) z dnia 10 czerwca 1994 r. ustanawiającego na rzecz państwa „złotą akcję” w Société
         nationale de transport par canalisations (Moniteur belge z dnia 28 czerwca 1994 r., str. 17333), zgodnie z którymi z akcją tą związane są następujące szczególne prawa:

      a)      każde zbycie, ustanowienie na nich zabezpieczenia lub każda zmiana przeznaczenia instalacji spółki, które wchodzą lub mogą
         wchodzić w skład głównej infrastruktury krajowego przesyłu produktów energetycznych muszą być uprzednio notyfikowane właściwemu
         ministrowi, któremu przysługuje prawo sprzeciwu wobec takich transakcji, jeżeli uzna, że naruszają one krajowe interesy w sektorze
         energetyki;

      b)      minister może wyznaczyć do zarządu spółki dwóch przedstawicieli rządu federalnego. Mogą oni proponować ministrowi uchylenie
         każdej decyzji zarządu, którą ocenią jako sprzeczną z wytycznymi krajowej polityki energetycznej, w tym z celami rządu w zakresie
         zaopatrzenia kraju w energię;

      –        przepisy arrêté royal (dekretu królewskiego) z dnia 16 czerwca 1994 r. ustanawiającego na rzecz państwa „złotą akcję” w Distrigaz
         (Moniteur belge z dnia 28 czerwca 1994 r., str. 17347), zgodnie z którymi z akcją tą związane są następujące szczególne prawa:

      a)      każde zbycie, ustanowienie na nich zabezpieczenia lub każda zmiana przeznaczenia strategicznych aktywów spółki muszą być uprzednio
         notyfikowane właściwemu ministrowi, któremu przysługuje prawo sprzeciwu wobec takich transakcji, jeżeli uzna, że naruszają
         one krajowe interesy w sektorze energetyki;

      b)      minister może wyznaczyć do zarządu spółki dwóch przedstawicieli rządu federalnego. Mogą oni proponować ministrowi uchylenie
         każdej decyzji zarządu, którą ocenią jako sprzeczną z wytycznymi krajowej polityki energetycznej, w tym z celami rządu w zakresie
         zaopatrzenia kraju w energię,

      oraz nie określając precyzyjnych, obiektywnych i stałych kryteriów zgody na takie transakcje lub sprzeciwu wobec nich, Królestwo
         Belgii uchybiło zobowiązaniom, które na nim ciążą na mocy art. 52 traktatu WE (obecnie, po zmianie, art. 43 WE) i 73b traktatu WE
         (obecnie art. 56 WE),

      TRYBUNAŁ,
      w składzie: G.C. Rodríguez Iglesias, prezes, P. Jann (sprawozdawca), N. Colneric i S. von Bahr, prezesi izb, C. Gulmann, D.A.O. Edward,
         A. La Pergola, J.P. Puissochet, R. Schintgen, V. Skouris i J.N. Cunha Rodrigues, sędziowie,

      rzecznik generalny: D. Ruiz‑Jarabo Colomer,
      sekretarz: H.A. Rühl, główny administrator,
      uwzględniając sprawozdanie na rozprawę,
      po wysłuchaniu stron na rozprawie w dniu 2 maja 2001 r., podczas której Komisja była reprezentowana przez M. Patakię i F. de
         Sousę Fialho, występujących w charakterze pełnomocników, Królestwo Belgii przez F. de Montpelliera i O. Davidsona, avocat,
         a Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej przez R. Magrill, wspieraną przez D. Wyatta,

      po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 3 lipca 2001 r.,
      wydaje następujący
      Wyrok
      1        Pismem, które wpłynęło do sekretariatu Trybunału w dniu 22 grudnia 1999 r., Komisja Wspólnot Europejskich wniosła w trybie
         art. 226 WE skargę o stwierdzenie, że utrzymując w mocy:

      –        przepisy arrêté royal (dekretu królewskiego) z dnia 10 czerwca 1994 r. ustanawiającego na rzecz państwa „złotą akcję” w Société
         nationale de transport par canalisations (Moniteur belge z dnia 28 czerwca 1994 r., str. 17333, zwanego dalej „dekretem królewskim z dnia 10 czerwca 1994 r.”), zgodnie z którymi
         z akcją tą związane są następujące szczególne prawa:

      a)      każde zbycie, ustanowienie na nich zabezpieczenia lub każda zmiana przeznaczenia instalacji spółki, które wchodzą lub mogą
         wchodzić w skład głównej infrastruktury krajowego przesyłu produktów energetycznych, muszą być uprzednio notyfikowane właściwemu
         ministrowi, któremu przysługuje prawo sprzeciwu wobec takich transakcji, jeżeli uzna, że naruszają one krajowe interesy w sektorze
         energetyki;

      b)      minister może wyznaczyć do zarządu spółki dwóch przedstawicieli rządu federalnego. Mogą oni proponować ministrowi uchylenie
         każdej decyzji zarządu, którą ocenią jako sprzeczną z wytycznymi krajowej polityki energetycznej, w tym z celami rządu w zakresie
         zaopatrzenia kraju w energię;

      –        przepisy arrêté royal (dekretu królewskiego) z dnia 16 czerwca 1994 r. ustanawiającego na rzecz państwa „złotą akcję” w Distrigaz
         (Moniteur belge z dnia 28 czerwca 1994 r., str. 17347, zwanego dalej „dekretem królewskim z dnia 16 czerwca 1994 r.”), zgodnie z którymi
         z akcją tą związane są następujące szczególne prawa:

      a)      każde zbycie, ustanowienie na nich zabezpieczenia lub każda zmiana przeznaczenia strategicznych aktywów spółki muszą być uprzednio
         notyfikowane właściwemu ministrowi, któremu przysługuje prawo sprzeciwu wobec takich transakcji, jeżeli uzna, że naruszają
         one krajowe interesy w sektorze energetyki;

      b)      minister może wyznaczyć do zarządu spółki dwóch przedstawicieli rządu federalnego. Mogą oni proponować ministrowi uchylenie
         każdej decyzji zarządu, którą ocenią jako sprzeczną z wytycznymi krajowej polityki energetycznej, w tym z celami rządu w zakresie
         zaopatrzenia kraju w energię,

      oraz nie określając precyzyjnych, obiektywnych i stałych kryteriów zgody na takie transakcje lub sprzeciwu wobec nich, Królestwo
         Belgii uchybiło zobowiązaniom, które na nim ciążą na mocy art. 52 traktatu WE (obecnie, po zmianie, art. 43 WE) i 73b traktatu WE
         (obecnie art. 56 WE).

      2        Pismami, które wpłynęły do sekretariatu Trybunału odpowiednio w dniach 22 i 27 czerwca 2000 r., Królestwo Danii oraz Zjednoczone
         Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej zgłosiły interwencję celem wspierania żądań Królestwa Belgii. Postanowieniami
         prezesa Trybunału odpowiednio z dni 12 i 13 lipca 2000 r. Trybunał dopuścił interwencję tych państw członkowskich. Pismem
         z dnia 2 października 2000 r. Królestwo Danii wycofało interwencję.

       Ramy prawne sporu
       Prawo wspólnotowe
      3        Artykuł 73b ust. 1 traktatu sformułowany jest następująco:

      „W ramach postanowień niniejszego rozdziału zakazane są wszelkie ograniczenia w przepływie kapitału między państwami członkowskimi
         oraz między państwami członkowskimi a państwami trzecimi”.

      4        Na mocy art. 73d ust. 1 lit. b) traktatu WE [obecnie art. 58 ust. 1 lit. b) WE]:

      „Artykuł 73b nie narusza prawa państw członkowskich do:
      […]
      b)      podejmowania wszelkich środków niezbędnych do zapobiegania naruszeniom ich ustaw i aktów wykonawczych, zwłaszcza w sferze
         podatkowej i w dziedzinie nadzoru ostrożnościowego nad instytucjami finansowymi lub ustanowienia procedur deklarowania przepływu
         kapitału do celów informacji administracyjnej bądź statystycznej, lub podejmowania środków uzasadnionych powodami związanymi
         z porządkiem publicznym lub bezpieczeństwem publicznym”.

      5        Załącznik I do dyrektywy Rady 88/361/EWG z dnia 24 czerwca 1988 r. w sprawie wykonania art. 67 traktatu (Dz.U. L 178, str. 5)
         zawiera nomenklaturę przepływów kapitału określonych w art. 1 tej dyrektywy. Nomenklatura ta wymienia między innymi następujące
         rodzaje przepływów kapitału:

      „I.      Inwestycje bezpośrednie […]
      1)      Utworzenie i powiększenie oddziałów lub nowych przedsiębiorstw należących wyłącznie do osoby wnoszącej kapitał oraz nabycie
         w całości istniejących przedsiębiorstw

      2)      Udział w nowym lub istniejącym już przedsiębiorstwie mający na celu ustanowienie lub utrzymanie trwałych powiązań gospodarczych
      […]”.
      6        Zgodnie z uwagami wyjaśniającymi zamieszczonymi na końcu załącznika I do dyrektywy 88/361 przez „inwestycje bezpośrednie”
         rozumie się:

      „Wszelkiego rodzaju inwestycje dokonywane przez osoby fizyczne lub przedsiębiorstwa handlowe, przemysłowe bądź finansowe i które
         służą ustanowieniu lub utrzymaniu trwałych i bezpośrednich powiązań między osobą, która wniosła kapitał, a przedsiębiorcą
         lub przedsiębiorstwem, któremu udostępnia ona kapitał w celu prowadzenia działalności gospodarczej. Pojęcie to należy stąd
         rozumieć w najszerszym sensie.

      […]
      W odniesieniu do przedsiębiorstw, wymienionych w pkt I‑2 nomenklatury, które posiadają status spółek akcyjnych; inwestycja
         o charakterze bezpośrednim występuje, gdy pakiet akcji, będący w posiadaniu osoby fizycznej, innego przedsiębiorstwa lub każdego
         innego akcjonariusza umożliwia jego posiadaczowi, na mocy przepisów prawa krajowego dotyczącego spółek akcyjnych lub z innego
         tytułu, rzeczywisty udział w zarządzaniu spółką lub sprawowanie nad nią kontroli.

      […]”.
      7        Zawarta w załączniku I do dyrektywy 88/361 nomenklatura określa także następujące rodzaje przepływów kapitału:

      „III. Operacje odnoszące się do papierów wartościowych będących przedmiotem obrotu na rynku kapitałowym […]
      […]
      A)      Transakcje odnoszące się do papierów wartościowych na rynku kapitałowym
      1)      Nabycie przez nierezydentów krajowych papierów wartościowych będących przedmiotem obrotu giełdowego […]
      […]
      3)      Nabycie przez nierezydentów krajowych papierów wartościowych niebędących przedmiotem obrotu giełdowego […]
      […]”.
      8        Artykuł 222 traktatu WE (obecnie art. 295 WE) stanowi:

      „Niniejszy traktat nie przesądza w niczym zasad prawa własności w państwach członkowskich”.
       Prawo krajowe
      9        Dekret królewski z dnia 10 czerwca 1994 r. stanowi w art. 1, 3 i 4:

      „Artykuł 1
      W dniu, w którym akcje w kapitale Société nationale d’investissement, będące aktualnie w posiadaniu państwa, zostaną rzeczywiście
         przeniesione na rzecz jednej lub większej liczby osób fizycznych lub prawnych sektora prywatnego, Société nationale d’investissement
         przeniesie na rzecz państwa akcję w kapitale spółki akcyjnej Société nationale de transport par canalisations, zwanej dalej
         »SNTC«. Szczególne prawa, określone w art. 2–5, wykraczające poza prawo do informacji związane z akcjami zwykłymi SNTC, są
         związane z tą akcją tak długo, jak stanowi ona własność państwa, które może ją zbyć wyłącznie za zgodą ustawodawcy. Prawa
         te są wykonywane przez ministra właściwego do spraw energetyki, zwanego dalej »ministrem«.

      […]
      Artykuł 3
      »Złota akcja« przyznaje ministrowi prawo sprzeciwu wobec każdego zbycia, ustanowienia na nich zabezpieczenia lub każdej zmiany
         przeznaczenia instalacji SNTC, które wchodzą lub mogą wchodzić w skład głównej infrastruktury krajowego przesyłu produktów
         energetycznych, jeżeli uzna on, że transakcje te naruszają krajowe interesy w sektorze energetyki. […]

      Czynności, o których mowa w akapicie pierwszym, muszą być uprzednio notyfikowane ministrowi. Minister może ustanowić szczegółowe
         zasady dotyczące formy i treści tej notyfikacji. Minister może skorzystać z przysługującego mu prawa sprzeciwu w terminie
         dwudziestu jeden dni od otrzymania notyfikacji o danej transakcji.

      Artykuł 4
      »Złota akcja« daje ministrowi prawo wyznaczenia do zarządu SNTC dwóch przedstawicieli rządu federalnego. Przedstawicielom
         tym przysługuje w zarządzie głos doradczy.

      Przedstawiciele rządu mogą ponadto występować do ministra, w terminie czterech dni roboczych, z wnioskiem o uchylenie każdej
         decyzji zarządu SNTC, którą ocenią jako sprzeczną z wytycznymi krajowej polityki energetycznej, w tym z celami rządu w zakresie
         zaopatrzenia kraju w energię. Ten czterodniowy termin biegnie od daty posiedzenia, w trakcie którego dana decyzja została
         przyjęta – jeżeli przedstawiciele rządu zostali o nim prawidłowo zawiadomieni albo – w przeciwnym wypadku – od dnia, w którym
         przedstawiciele rządu lub jeden z nich powziął wiadomość o decyzji. Skierowanie wniosku do ministra ma skutek zawieszający.
         Jeżeli minister nie uchyli decyzji w terminie ośmiu dni roboczych od wniesienia wniosku, decyzja staje się ostateczna”.

      10      Dekret królewski z dnia 16 czerwca 1994 r. ustanawia w art. 1, 3 i 4 identyczne w swej istocie zasady dotyczące Société de
         distribution du gaz SA (zwanego dalej „Distrigaz”).

       Postępowanie poprzedzające wniesienie skargi
      11      W dwóch pismach z dnia 8 lipca 1998 r. Komisja poinformowała rząd belgijski, iż w jej przekonaniu „złote akcje” ustanowione
         na mocy dekretów królewskich z 10 i 16 czerwca 1994 r. mogą być niezgodne z postanowieniami traktatu odnoszącymi się do swobodnego
         przepływu kapitału i swobody działalności gospodarczej.

      12      Rząd belgijski w dwóch pismach z dnia 15 września 1998 r. odpowiedział, że szczególne prawa związane z tymi akcjami nie były
         jak dotąd wykonywane oraz że właściwe władze są gotowe zagwarantować Komisji, że żadne z tych praw nie będzie wykonywane w sposób
         dyskryminacyjny ze szkodą dla podmiotów z innych państw członkowskich.

      13      Jako że odpowiedzi te nie usatysfakcjonowały Komisji, w dniu 18 grudnia 1998 r. skierowała ona do Królestwa Belgii dwie uzasadnione
         opinie, wzywając je do zastosowania się do tych opinii w terminie dwóch miesięcy.

      14      Rząd belgijski odpowiedział na uzasadnione opinie jednym pismem z dnia 4 marca 1999 r., w którym wyraził zamiar dostosowania
         szczególnych praw związanych z omawianymi „złotymi akcjami”. W konsekwencji nastąpiły pewne dostosowania, które jednak w żaden
         sposób nie zmieniły art. 1, 3 i 4 dekretów królewskich z 10 i 16 czerwca 1994 r.

      15      Komisja zdecydowała się zatem wnieść do Trybunału niniejszą skargę.

       Żądania i argumenty stron
      16      Tytułem wstępu Komisja wskazuje, że znaczący rozmiar inwestycji wewnątrzwspólnotowych skłonił niektóre państwa członkowskie
         do podjęcia działań w celu zachowania kontroli nad tą sytuacją. Istnieje ryzyko, że działania te, podjęte w znacznej mierze
         w ramach procesów prywatyzacji, mogą w pewnych okolicznościach być niezgodne z prawem wspólnotowym. Z tego powodu Komisja
         wydała w dniu 19 lipca 1997 r. komunikat w sprawie niektórych aspektów prawnych inwestycji wewnątrzwspólnotowych (Dz.U. C
         220, str. 15, zwany dalej „komunikatem z 1997 r.”).

      17      W komunikacie tym Komisja dokonała wykładni odpowiednich postanowień traktatu odnoszących się do swobodnego przepływu kapitału
         i swobody działalności gospodarczej, w szczególności w kontekście postępowań w sprawie przyznania ogólnych zezwoleń lub wykonywania
         prawa weta przez władze publiczne.

      18      Punkt 9 komunikatu z 1997 r. został sformułowany w sposób następujący:

      „Z przeprowadzonej analizy dotyczącej działań mających skutek ograniczający wobec inwestycji wewnątrzwspólnotowych wynika,
         że działania o charakterze dyskryminacyjnym (tj. takie, które odnoszą się wyłącznie do inwestorów pochodzących z innego państwa
         członkowskiego Unii Europejskiej) – o ile nie mieszczą się w ramach jednego z wyjątków przewidzianych przez traktat – zostaną
         uznane za niezgodne z art. 73b i 52 traktatu, które dotyczą swobodnego przepływu kapitału i swobody działalności gospodarczej.
         Jeżeli chodzi o działania o charakterze niedyskryminacyjnym (tj. takie, które odnoszą się zarówno do inwestorów krajowych,
         jak i inwestorów pochodzących z innego państwa członkowskiego Unii Europejskiej), są one dopuszczalne, o ile zostały podjęte
         na podstawie szeregu obiektywnych, stałych i podanych do publicznej wiadomości kryteriów oraz o ile można je uzasadnić nadrzędnymi
         względami interesu ogólnego. We wszystkich przypadkach przestrzegana musi być zasada proporcjonalności”.

      19      Według Komisji przepisy ustanawiające na rzecz Królestwa Belgii „złote akcje” w SNTC i Distrigaz, uprawniające to państwo
         członkowskie do, po pierwsze, sprzeciwu wobec każdego zbycia, ustanowienia na nich zabezpieczenia lub każdej zmiany przeznaczenia
         instalacji lub niektórych innych aktywów strategicznych oraz, po drugie, do sprzeciwu wobec niektórych decyzji z zakresu zarządzania,
         ocenianych jako sprzeczne z wytycznymi krajowej polityki energetycznej, są niezgodne z warunkami określonymi w komunikacie
         z 1997 r., a zatem naruszają art. 52 i 73b traktatu.

      20      Te przepisy krajowe, choć mają zastosowanie bez jakiegokolwiek rozróżnienia, tworzą – w zakresie, w jakim mogą utrudniać lub
         czynić mniej atrakcyjnym korzystanie z tych swobód – przeszkody w odniesieniu do prawa podejmowania i wykonywania działalności
         gospodarczej podmiotów pochodzących z innych państw członkowskich oraz w swobodnym przepływie kapitału wewnątrz Wspólnoty.

      21      Według Komisji procedury zezwolenia lub sprzeciwu można uznać za zgodne z tymi swobodami wyłącznie, w przypadku gdy są objęte
         zakresem wyjątków przewidzianych w art. 55 traktatu WE (obecnie art. 45 WE), art. 56 traktatu WE (obecnie, po zmianie, art. 46 WE)
         i art. 73d traktatu lub jeżeli są uzasadnione nadrzędnymi względami interesu ogólnego, opierają się na obiektywnych, stałych
         i podanych do publicznej wiadomości kryteriach, w sposób ograniczający do minimum zakres uprawnień dyskrecjonalnych przysługujących
         władzom krajowym.

      22      Sporne przepisy nie spełniają zaś jej zdaniem żadnego z tych kryteriów. W konsekwencji, ze względu na brak przejrzystości,
         istnieje niebezpieczeństwo wprowadzenia przez nie pośrednio dyskryminacji i braku pewności prawa. Ponadto nie można się w niniejszym
         przypadku skutecznie powołać na art. 222 traktatu, gdyż w każdym przypadku krajowe przepisy dotyczące prywatyzacji spółek
         muszą być zgodne z prawem wspólnotowym.

      23      O ile zaopatrzenie w gaz ziemny stanowi zadanie z zakresu użyteczności publicznej i może co do zasady, podobnie jak potrzeba
         utrzymania infrastruktury przesyłu produktów energetycznych, mieścić się w zakresie nadrzędnych względów interesu publicznego,
         o tyle jednak należałoby ponadto wykazać, że przyjęte rozwiązania są konieczne i proporcjonalne względem zamierzonego celu.

      24      W istocie środek o charakterze negatywnym, jakim jest prawo sprzeciwu, nie może zdaniem Komisji gwarantować odpowiedniego
         zaopatrzenia, w przeciwieństwie do środków o charakterze pozytywnym, takich jak planowanie, które służy zachęcaniu przedsiębiorstw
         z sektora gazu ziemnego do zawierania długoterminowych kontraktów na dostawę i do dywersyfikacji ich źródeł zaopatrzenia,
         bądź system licencji. Podobnie istnienie infrastruktury przesyłowej można zapewnić nie przez ogólne prawo sprzeciwu, ale dzięki
         przepisom precyzyjnie określającym właściwe postępowanie poszczególnych przedsiębiorstw. Prawa związane z omawianymi „złotymi
         akcjami” uniemożliwiają ponadto zawieranie długoterminowych kontraktów i dywersyfikację źródeł zaopatrzenia. Podobnie środki
         zaskarżenia tych instrumentów są nieadekwatne ze względu na długość postępowania i koszty z nim związane.

      25      Komisja powołuje się także na dyrektywę 98/30/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 czerwca 1998 r. dotyczącą wspólnych
         zasad w odniesieniu do rynku wewnętrznego gazu ziemnego (Dz.U. L 204, str. 1, zwaną dalej „dyrektywą gazową”), która ustanawia
         zasady organizacji rynku wewnętrznego gazu ziemnego i której termin transpozycji upłynął w dniu 10 sierpnia 2000 r. Dyrektywa
         ta ujmuje w ramy wspólnotowe wykonywanie uprawnień państw członkowskich w zakresie obowiązków z zakresu usług publicznych
         ciążących na przedsiębiorstwach tego sektora. Poprzez określenie ścisłych ram dyrektywa ta zapewnia utrzymanie równowagi między
         konkurencją pomiędzy podmiotami gospodarczymi a celem, jakim jest bezpieczeństwo zaopatrzenia.

      26      Królestwo Belgii kwestionuje zarzut uchybienia ciążącym na nim zobowiązaniom. Utrzymuje ono, że wynikające ze spornych przepisów
         ewentualne przeszkody dla swobody działalności gospodarczej i swobodnego przepływu kapitału są w każdym razie uzasadnione,
         po pierwsze, wyjątkiem dotyczącym bezpieczeństwa publicznego przewidzianym w art. 56 i 73d ust. 1 lit. b) traktatu, a po drugie,
         nadrzędnymi względami interesu ogólnego. Są one ponadto proporcjonalne i właściwe względem celu, jakiemu służą.

      27      Po pierwsze, bezpieczeństwo zaopatrzenia kraju w energię stanowi nadrzędny wzgląd interesu ogólnego, co Trybunał już stwierdził
         w odniesieniu do dostaw energii elektrycznej w wyroku z dnia 27 kwietnia 1994 r. w sprawie C‑393/92 Amelo, Rec. str. I‑1477,
         pkt 46–50, oraz w odniesieniu do produktów naftowych w wyroku z dnia 10 lipca 1984 r. w sprawie 72/83 Campus Oil i in., Rec.
         str. 2727, pkt 34.

      28      Po drugie, sporne instrumenty spełniają kryteria konieczności i proporcjonalności. SNTC i Distrigaz mają strategiczną pozycję,
         jeśli chodzi o zaopatrzenie kraju w energię, w szczególności w kontekście zależności Belgii od zagranicznych źródeł energii.
         Podczas gdy SNTC jest w szczególności właścicielem instalacji, które wchodzą w skład głównej infrastruktury krajowego przesyłu
         produktów energetycznych, aktywa strategiczne Distrigaz obejmują między innymi instalacje do krajowego przesyłu i magazynowania
         gazu, w tym punkty rozładunku i instalacje graniczne. Pewien stopień kontroli tych aktywów przez władze publiczne w ramach
         spornych przepisów jest niezbędny. Instrumenty przewidziane w tym celu są również proporcjonalne. Procedura uprzedniej notyfikacji
         stanowi, wobec braku skutku zawieszającego, zwykłe narzędzie informowania władz. Podobnie uprawnienia ministra w ramach tej
         procedury nie mają charakteru generalnego, lecz dotyczą wyłącznie ściśle określonych kwestii i są niezmiernie ograniczone
         w czasie. Jeżeli chodzi o procedurę uchylenia, można z niej skorzystać jedynie w sytuacji szczególnej i jasno określonej,
         a mianowicie w przypadku wystąpienia negatywnego wpływu na politykę zaopatrzenia kraju w energię. Tak jak w przypadku pierwszej
         procedury termin pozostawiony ministrowi na reakcję jest niezmiernie ograniczony. Nie można zatem twierdzić, że nie zostały
         określone precyzyjne, obiektywne i stałe kryteria.

      29      Ponadto wszelkie wykonanie praw wynikających ze spornych przepisów musi być formalnie uzasadnione poprzez wskazanie względów
         natury faktycznej i prawnej stanowiących podstawę podjętej decyzji. Co więcej, w odniesieniu do takiej decyzji przysługuje
         zawsze możliwość wniesienia do Conseil d’État (Belgia) skargi o stwierdzenie jej nieważności oraz skargi o zawieszenie jej
         wykonania. Koszty takiego postępowania są bardzo niewygórowane, istnieje ponadto postępowanie w przedmiocie zastosowania środków
         tymczasowych. Występuje tu ścisłe ograniczenie czasowe, jako że minister musi działać w terminie dwudziestu jeden dni od notyfikacji.

      30      Według rządu belgijskiego mniej restrykcyjne środki umożliwiające osiągnięcie zamierzonych celów nie istnieją. Jeżeli chodzi
         o analizę kryterium proporcjonalności, dostarczenie dowodu istnienia mniej restrykcyjnych rozwiązań alternatywnych należy
         do Komisji (zob. wyrok z dnia 23 października 1997 r. w sprawie C‑159/94 Komisja przeciwko Francji, Rec. str. I‑5815, pkt 101
         i 102). W niniejszym przypadku natomiast Komisja wspomniała jedynie o długoterminowym planowaniu, nieadekwatnym z punktu widzenia
         szybkości oraz o „przepisach precyzyjnie określających właściwe postępowanie poszczególnych przedsiębiorstw”, czyli o systemie
         licencji, których ramy pozostają wciąż niejasne. Jest wysoce wątpliwe, że środki takie zapewnią inwestorom stopień pewności
         prawa wyższy niż ten, który wynika ze spornych przepisów.

      31      Jeżeli chodzi o argument Komisji odwołujący się do dyrektywy gazowej, rząd belgijski jest zdania, iż jest on niedopuszczalny,
         ponieważ po raz pierwszy został podniesiony w skardze. W każdym razie dyrektywa ta harmonizuje obowiązki z zakresu usług publicznych
         w aspekcie materialnym, lecz nie w płaszczyźnie proceduralnej. Z tego punktu widzenia państwa członkowskie zachowują swobodę
         przyjmowania rozwiązań, które uznają za stosowne.

      32      Po trzecie, rząd belgijski zwraca uwagę, że prawa wynikające ze spornych przepisów są uzasadnione wyjątkiem dotyczącym bezpieczeństwa
         publicznego, przewidzianym w art. 56 i 73d ust. 1 lit. b) traktatu. Zaopatrzenie kraju w gaz należy do zakresu bezpieczeństwa
         publicznego, gdyż zależy od niego funkcjonowanie jego gospodarki, a także instytucji i podstawowych służb publicznych, a nawet
         przetrwanie jego mieszkańców. Przerwanie dostaw gazu ziemnego i wynikające z niego zagrożenia dla egzystencji państwa mogą
         poważnie naruszyć jego bezpieczeństwo publiczne.

      33      Pomocniczo rząd belgijski podnosi argument, że ewentualne przeszkody dla swobód traktatowych wynikające ze spornych przepisów
         są uzasadnione na gruncie art. 90 ust. 2 traktatu WE (obecnie art. 86 ust. 2 WE), na mocy którego przedsiębiorstwa zobowiązane
         do zarządzania usługami świadczonymi w ogólnym interesie gospodarczym podlegają zawartym w traktacie regułom konkurencji tylko
         w granicach, w jakich ich stosowanie nie stanowi przeszkody w wykonywaniu powierzonych im zadań.

      34      Z wyroku z dnia 19 marca 1991 r. w sprawie C‑202/88 Francja przeciwko Komisji, Rec. str. I‑1223, pkt 12, wynika, że art. 90
         ust. 2 traktatu jest wyrazem ogólnej zasady, w myśl której od przepisów traktatu muszą istnieć odstępstwa na wypadek zagrożenia
         interesów związanych z zadaniami służb działających w interesie ogólnym.

      35      Zjednoczone Królestwo podziela co do istoty punkt widzenia przedstawiony przez Królestwo Belgii.

       Ocena Trybunału
       W przedmiocie art. 73b traktatu
      36      Należy tytułem wstępu przypomnieć, że art. 73b ust. 1 traktatu wprowadza w życie swobodny przepływ kapitału między państwami
         członkowskimi oraz między państwami członkowskimi a państwami trzecimi. W tym celu w ramach postanowień rozdziału traktatu
         zatytułowanego „Kapitał i płatności”, stanowi on, że zakazane są wszelkie przeszkody w przepływie kapitału między państwami
         członkowskimi oraz między państwami członkowskimi a państwami trzecimi.

      37      Choć traktat nie definiuje pojęć przepływów kapitału i płatności, nie ulega wątpliwości, że dyrektywa 88/361 wraz z załączoną
         doń nomenklaturą ma walor wskazówki w celu ustalenia definicji przepływów kapitału (zob. wyrok z dnia 16 marca 1999 r. w sprawie
         C‑222/97 Trummer i Mayer, Rec. str. I‑1661, pkt 20 i 21).

      38      Punkty I i III nomenklatury zawartej w załączniku I do dyrektywy 88/361 oraz uwagi wyjaśniające w nim zamieszczone wskazują
         bowiem, że inwestycja bezpośrednia w postaci udziału w przedsiębiorstwie poprzez posiadanie akcji oraz nabycie papierów wartościowych
         na rynku kapitałowym stanowią przepływ kapitału w rozumieniu art. 73b traktatu. Z uwag wyjaśniających wynika, że inwestycje
         bezpośrednie charakteryzują się w szczególności możliwością rzeczywistego udziału w zarządzaniu spółką lub sprawowania nad
         nią kontroli.

      39      W świetle tych rozważań należy zbadać, czy przepisy ustanawiające na rzecz Królestwa Belgii „złote akcje” w SNTC i Distrigaz,
         uprawniające to państwo członkowskie, po pierwsze, do sprzeciwu wobec każdego zbycia, ustanowienia na nich zabezpieczenia
         lub każdej zmiany przeznaczenia instalacji spółki lub niektórych innych jej aktywów strategicznych oraz, po drugie, do sprzeciwu
         wobec niektórych decyzji z zakresu zarządzania, ocenianych jako sprzeczne z wytycznymi krajowej polityki energetycznej, stanowią
         ograniczenie w przepływie kapitału między państwami członkowskimi.

      40      Rząd belgijski nie zaprzeczył, co do zasady, że ograniczenia wynikające ze spornych przepisów są objęte zakresem swobody przepływu
         kapitału.

      41      Rząd Zjednoczonego Królestwa także przyznaje, przynajmniej w części, że przepisy belgijskie mają charakter ograniczający.

      42      Należy zatem zbadać, czy i pod jakimi warunkami można dopuścić uzasadnienie spornych przepisów.

      43      Nie można zaprzeczyć, co wynika również z komunikatu z 1997 r., że istnieją względy, które mogą w zależności od okoliczności
         uzasadniać przypadki zachowania przez państwo pewnych wpływów w przedsiębiorstwach pierwotnie publicznych, a następnie sprywatyzowanych,
         jeżeli przedsiębiorstwa te działają w sektorze usług świadczonych w interesie ogólnym lub usług o charakterze strategicznym
         (zob. wyroki: z dnia 4 czerwca 2002 r. w sprawie C‑367/98 Komisja przeciwko Portugalii, Rec. str. I‑4731, pkt 47, i w sprawie
         C‑483/99 Komisja przeciwko Francji, Rec. str. I‑4781, pkt 43).

      44      Względy te nie mogą jednakże upoważniać państw członkowskich do powoływania się na reżimy prawa własności, o których mowa
         w art. 222 traktatu, celem uzasadnienia ograniczeń swobód traktatowych, wynikających z przywilejów towarzyszących posiadanemu
         przez nie statusowi akcjonariusza w sprywatyzowanym przedsiębiorstwie. Jak bowiem wynika z orzecznictwa Trybunału (wyrok z dnia
         1 czerwca 1999 r. w sprawie C‑302/97 Konle, Rec. str. I‑3099, pkt 38) celem tego artykułu nie jest wyłączenie reżimów prawa
         własności obowiązujących w państwach członkowskich z zakresu zasad podstawowych traktatu.

      45      Swobodny przepływ kapitału, będący zasadą podstawową traktatu, może zostać ograniczony przez przepisy krajowe jedynie wtedy,
         gdy jest ono uzasadnione względami wskazanymi w art. 73d ust. 1 traktatu lub nadrzędnymi względami interesu publicznego, które
         dotyczą wszystkich osób lub przedsiębiorstw działających na terytorium przyjmującego państwa członkowskiego. Ponadto aby było
         uzasadnione, przepisy krajowe muszą być odpowiednie dla zapewnienia realizacji zamierzonego celu i nie mogą wykraczać poza
         to, co jest niezbędne do jego osiągnięcia, by spełniały kryterium proporcjonalności (zob. w tym zakresie wyroki: z dnia 14 grudnia
         1995 r. w sprawach połączonych C‑163/94, C‑165/94 i C‑250/94 Sanz de Lera i in., Rec. str. I‑4821, pkt 23 i z dnia 14 marca
         2000 r. w sprawie C‑54/99 Église de scientologie, Rec. str. I‑1335, pkt 18).

      46      W niniejszym przypadku nie można zaprzeczyć, że zamierzony cel spornych przepisów, a mianowicie zagwarantowanie dostaw energii
         w sytuacji kryzysowej, mieści się w zakresie uzasadnionego interesu publicznego. Trybunał przyznał już bowiem w przeszłości,
         że do względów bezpieczeństwa publicznego, które mogą uzasadnić przeszkodę w swobodnym przepływie towarów, należy potrzeba
         zapewnienia, w każdym czasie, minimalnego zaopatrzenia w produkty naftowe (ww. wyrok w sprawie Campus Oil i in., pkt 34 i 35).
         To samo rozumowanie ma zastosowanie do przeszkód w swobodnym przepływie kapitału, jako że bezpieczeństwo publiczne jest także
         jednym ze względów uzasadniających wymienionych w art. 73d ust. 1 lit. b) traktatu.

      47      Jednak Trybunał orzekł także, że wymogi bezpieczeństwa publicznego, stanowiąc odstępstwo od zasady podstawowej swobodnego
         przepływu kapitału, muszą być rozumiane w sposób ścisły, a więc ich zakres nie może być określany jednostronnie przez każde
         państwo członkowskie bez kontroli instytucji Wspólnoty. Na względy bezpieczeństwa publicznego można zatem się powoływać wyłącznie
         w przypadku wystąpienia rzeczywistego i dostatecznie poważnego zagrożenia podstawowych interesów społeczeństwa (zob. w szczególności
         ww. wyrok w sprawie Église de scientologie, pkt 17).

      48      Należy więc zbadać, czy sporne przepisy umożliwiają danemu państwu członkowskiemu zapewnienie, w przypadku wystąpienia rzeczywistego
         i dostatecznie poważnego zagrożenia, minimalnego zaopatrzenia w energię oraz czy nie wykraczają poza to, co niezbędne do tego
         celu.

      49      Przede wszystkim należy stwierdzić, że przedmiotowy system jest systemem sprzeciwu. Punktem wyjścia dla niego jest zasada
         poszanowania autonomii decyzyjnej przedsiębiorstwa, co oznacza iż wykonywanie kontroli przez właściwego ministra wymaga w każdym
         przypadku inicjatywy ze strony władz rządowych. Nie jest wymagana uprzednia aprobata. Co więcej w wykonywaniu tego prawa sprzeciwu
         władze publiczne są zobowiązane przestrzegać ściśle określonych terminów.

      50      System jest ponadto ograniczony do pewnych decyzji dotyczących strategicznych aktywów owych spółek, w szczególności sieci
         energetycznych oraz do konkretnych decyzji z zakresu zarządzania odnoszących się do tych aktywów, które mogą zostać punktowo
         zakwestionowane.

      51      Wreszcie zgodnie z art. 3 i 4 dekretów królewskich z 10 i 16 czerwca 1994 r. minister może podjąć interwencję wyłącznie w przypadku
         naruszenia celów polityki energetycznej. Poza tym, jak wyraźnie stwierdził rząd belgijski w swych pismach procesowych i na
         rozprawie, a czemu Komisja nie zaprzeczyła, każda taka interwencja musi być formalnie uzasadniona i podlega skutecznej kontroli
         sądowej.

      52      Rozpatrywany system umożliwia zatem zagwarantowanie, na podstawie obiektywnych i podlegających sądowej kontroli kryteriów,
         faktycznej dyspozycyjności instalacji, które wchodzą w skład głównej infrastruktury krajowego przesyłu produktów energetycznych
         oraz pozostałej infrastruktury przeznaczonej do krajowego przesyłu i magazynowania gazu, w tym punktów rozładunku i instalacji
         granicznych. System ten umożliwia tym samym państwu członkowskiemu interweniowanie w celu zapewnienia w danej sytuacji wypełniania
         obowiązków z zakresu usług użyteczności publicznej ciążących na SNTC i Distrigaz, przy poszanowaniu wymogów pewności prawa.

      53      Komisja nie wykazała, że do osiągnięcia zamierzonego celu można było posłużyć się mniej restrykcyjnymi środkami. Nie ma pewności,
         że planowanie służące zachęceniu przedsiębiorstw z sektora gazu ziemnego do zawierania długoterminowych kontraktów na dostawę,
         do dywersyfikacji ich źródeł zaopatrzenia lub wprowadzenia systemu licencji będzie, samo w sobie, właściwe dla umożliwienia
         szybkiej reakcji w konkretnej sytuacji. Ponadto przepisy precyzyjnie określające postępowanie przedsiębiorstw danego sektora,
         takie jak te zaproponowane przez Komisję, wydają się być bardziej restrykcyjne niż prawo sprzeciwu ograniczone do szczególnych
         sytuacji.

      54      Jeżeli chodzi o argumenty Komisji powołujące się na dyrektywę gazową, wystarczy zaznaczyć, że termin transpozycji tej dyrektywy
         upłynął dopiero w dniu 10 sierpnia 2000 r. Ramy wspólnotowe, które według Komisji dyrektywa miała ustanowić w odniesieniu
         do wykonywania uprawnień państw członkowskich w zakresie obowiązków z zakresu usług użyteczności publicznej ciążących na przedsiębiorstwach
         danego sektora, nie mogą więc w żadnym wypadku mieć wpływu na niniejsze postępowanie, jako że uzasadnione opnie zostały sporządzone
         w dniu 18 grudnia 1998 r., a skarga została wniesiona w dniu 22 grudnia 1999 r.

      55      Należy więc stwierdzić, że sporne przepisy są uzasadnione celem, jakim jest zagwarantowanie bezpieczeństwa zaopatrzenia w energię
         w sytuacji kryzysowej.

      56      W tych okolicznościach badanie zarzutu powołanego przez rząd belgijski pomocniczo, opartego na zasadzie wywiedzionej z art. 90
         ust. 2 traktatu, stało się zbędne.

      57      Z powyższych rozważań wynika, że skargę Komisji w zakresie, w jakim dotyczy ona art. 73b traktatu, należy oddalić.

       W przedmiocie art. 52 traktatu
      58      Komisja domaga się również stwierdzenia uchybienia art. 52 traktatu, czyli postanowieniom traktatu odnoszącym się do swobody
         działalności gospodarczej w zakresie, w jakim dotyczą one przedsiębiorstw.

      59      Należy zauważyć w tym względzie, że art. 56 traktatu, podobnie jak art. 73d, przewiduje uzasadnienie względami bezpieczeństwa
         publicznego. Zatem nawet gdyby założyć, że przysługująca państwu członkowskiemu możliwość zgłoszenia sprzeciwu wobec zbycia,
         ustanowienia na nich zabezpieczenia lub zmiany przeznaczenia niektórych aktywów istniejącego przedsiębiorstwa lub niektórych
         decyzji z zakresu zarządzania przedsiębiorstwem mogłaby stanowić ograniczenie swobody działalności gospodarczej, ograniczenie
         takie byłoby uzasadnione ze względów wskazanych w pkt 43–55 niniejszego wyroku.

      60      Skargę Komisji w zakresie, w jakim dotyczy ona art. 52 traktatu, należy zatem również oddalić.

       W przedmiocie kosztów
      61      Na podstawie art. 69 § 2 regulaminu kosztami zostaje obciążona, na żądanie strony przeciwnej, strona przegrywająca sprawę.
         Ponieważ Królestwo Belgii złożyło wniosek o obciążenie Komisji, a ta sprawę przegrała, zostaje ona obciążona kosztami. Zgodnie
         z art. 69 § 4 akapit pierwszy regulaminu instytucja, która wstąpiła do sprawy w charakterze interwenienta, pokrywa własne
         koszty. Zjednoczone Królestwo będące interwenientem pokrywa zatem własne koszty.

      Z powyższych względów
      TRYBUNAŁ
      orzeka, co następuje:
      1)      Skarga zostaje oddalona.
      2)      Komisja Wspólnot Europejskich zostaje obciążona kosztami postępowania.
      3)      Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej pokrywa koszty własne.

               Rodríguez Iglesias

               Jann

               Colneric

               von Bahr

               Gulmann

               Edward

               La Pergola

               Puissochet

               Schintgen

               Skouris

                     Cunha Rodrigues

         Wyrok ogłoszono na posiedzeniu jawnym w Luksemburgu w dniu 4 czerwca 2002 r.

               Sekretarz

                     Prezes

               R. Grass

                     G.C. Rodríguez Iglesias

         * Język postępowania: francuski.


title: Wyrok Trybunału (wielka izba) z dnia 21 lutego 2006 r.#University of Huddersfield Higher Education Corporation przeciwko Commissioners of Customs & Excise.#Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: VAT and Duties Tribunal, Manchester - Zjednoczone Królestwo.#Szósta dyrektywa VAT - Artykuł 2 pkt 1, art. 4 ust. 1 i 2, art. 5 ust. 1 i art. 6 ust. 1 - Działalność gospodarcza - Dostawa towarów - Świadczenie usług - Transakcje dokonywane wyłącznie w celu uzyskania korzyści podatkowej.#Sprawa C-223/03.

text:
      Sprawa C-223/03
      University of Huddersfield Higher Education Corporation
      przeciwko
      Commissioners of Customs & Excise
      (wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez VAT and Duties Tribunal, Manchester)
      Szósta dyrektywa VAT – Artykuł 2 pkt 1, art. 4 ust. 1 i 2, art. 5 ust. 1 i art. 6 ust. 1 – Działalność gospodarcza – Dostawy towarów – Świadczenie usług – Transakcje dokonywane wyłącznie w celu uzyskania korzyści podatkowej
      Opinia rzecznika generalnego M. Poiaresa Madura przedstawiona w dniu 7 kwietnia 2005 r.  I-0000
      Wyrok Trybunału (wielka izba) z dnia 21 lutego 2006 r.  I-0000
      Streszczenie wyroku
      Postanowienia podatkowe – Harmonizacja ustawodawstw – Podatki obrotowe – Wspólny system podatku od wartości dodanej – Dostawy
            towarów – Świadczenie usług
      (dyrektywa Rady 77/388, art. 2 pkt 1, art. 4 ust. 1 i 2, art. 5 ust. 1 i art. 6 ust. 1)
      Transakcje stanowią dostawy towarów lub świadczenie usług oraz działalność gospodarczą w rozumieniu art. 2 pkt 1, art. 4 ust. 1
         i 2, art. 5 ust. 1 oraz art. 6 ust. 1 szóstej dyrektywy 77/388 w sprawie harmonizacji ustawodawstw państw członkowskich w odniesieniu
         do podatków obrotowych, zmienionej dyrektywą 95/7, jeżeli spełniają obiektywne kryteria, na których opierają się te pojęcia,
         nawet jeśli dokonywane są wyłącznie w celu uzyskania korzyści podatkowej i nie mają żadnego innego celu gospodarczego.

      W istocie pojęcia podatnika i działalności gospodarczej oraz dostawy towarów i świadczenia usług, definiujące transakcje podlegające
         opodatkowaniu na podstawie szóstej dyrektywy, mają charakter obiektywny oraz stosują się niezależnie od celów i rezultatów
         danych transakcji. W tym zakresie ciążący na organach administracji podatkowej obowiązek przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego
         celem określenia zamiaru podatnika byłby sprzeczny z celami wspólnego systemu podatku od wartości dodanej, którymi są zagwarantowanie
         pewności prawa i ułatwienie dokonywania czynności związanych ze stosowaniem podatku od wartości dodanej poprzez uwzględnienie,
         prócz przypadków wyjątkowych, obiektywnego charakteru danej transakcji.

      O ile w rzeczywistości ww. obiektywne kryteria nie są spełnione w razie oszustwa podatkowego, dokonanego na przykład poprzez
         złożenie niezgodnej z prawdą deklaracji podatkowej lub wystawienie nieprawidłowych faktur, o tyle jednak kwestia, czy dana
         transakcja była dokonana wyłącznie w celu uzyskania korzyści podatkowej, jest bez znaczenia dla stwierdzenia, czy stanowi
         ona dostawę towarów lub świadczenie usług oraz działalność gospodarczą.

      (por. pkt 47–49, 51, 53 i sentencja)
WYROK TRYBUNAŁU (wielka izba)
      z dnia 21 lutego 2006 r.(*)

      Szósta dyrektywa VAT – Artykuł 2 pkt 1, art. 4 ust. 1 i 2, art. 5 ust. 1 i art. 6 ust. 1 – Działalność gospodarcza – Dostawy towarów – Świadczenie usług – Transakcje dokonywane wyłącznie w celu uzyskania korzyści podatkowej
      W sprawie C‑223/03
      mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 234 WE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez VAT and
         Duties Tribunal, Manchester (Zjednoczone Królestwo) postanowieniem z dnia 16 maja 2003 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu
         22 maja 2003 r., w postępowaniu:

      University of Huddersfield Higher Education Corporation
      przeciwko
      Commissioners of Customs & Excise,

      TRYBUNAŁ (wielka izba),
      w składzie: V. Skouris, prezes, P. Jann, C. W. A. Timmermans, A. Rosas, K. Schiemann, J. Makarczyk, prezesi izb, S. von Bahr
         (sprawozdawca), J. N. Cunha Rodrigues, R. Silva de Lapuerta, K. Lenaerts, P. Kūris, E. Juhász i G. Arestis, sędziowie,

      rzecznik generalny: M. Poiares Maduro,
      sekretarz: K. Sztranc, administrator,
      uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 23 listopada 2004 r.,
      rozważywszy uwagi przedstawione:
      –       w imieniu University of Huddersfield Higher Education Corporation przez K. P. E. Lasoka, QC, umocowanego przez A. Brown, solicitor,
      –       w imieniu rządu Zjednoczonego Królestwa przez R. Caudwell, działającą w charakterze pełnomocnika, oraz przez C. Vajdę, QC,
         i M. Angioliniego, barrister,

      –       w imieniu Irlandii przez D. J. O’Hagana, działającego w charakterze pełnomocnika, oraz przez A. M. Collinsa, SC,
      –       w imieniu rządu włoskiego przez I. M. Braguglia, działającego w charakterze pełnomocnika, oraz przez G. De Bellisa, avvocato
         dello Stato,

      –       w imieniu Komisji Wspólnot Europejskich przez R. Lyala, działającego w charakterze pełnomocnika,
      po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 7 kwietnia 2005 r.,
      wydaje następujący
      Wyrok
      1       Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 2 pkt 1, art. 4 ust. 1 i 2, art. 5 ust. 1 i art. 6
         ust. 1 szóstej dyrektywy Rady 77/388/EWG z dnia 17 maja 1977 r. w sprawie harmonizacji ustawodawstw państw członkowskich w odniesieniu
         do podatków obrotowych – wspólny system podatku od wartości dodanej: ujednolicona podstawa wymiaru podatku (Dz.U. L 145, str.1),
         zmienionej dyrektywą Rady 95/7/WE z dnia 10 kwietnia 1995 r. (Dz.U. L 102, str. 18, zwanej dalej „szóstą dyrektywą”).

      2       Wniosek ten został złożony w ramach sporu zawisłego między University of Huddersfield Higher Education Corporation (zwanym
         dalej „uniwersytetem”) a Commissioners of Customs & Excise (angielski urząd podatkowy, zwany dalej „Commissioners”) w przedmiocie
         skorygowania przez ten urząd dokonanego przez uniwersytet odliczenia podatku od wartości dodanej (zwanego dalej „podatkiem
         VAT”) naliczonego od renowacji młyna w ramach schematu optymalizacji podatkowej.

       Ramy prawne
       Uregulowania wspólnotowe
      3       Zgodnie z art. 2 pkt 1 szóstej dyrektywy opodatkowaniu podatkiem od wartości dodanej (zwanym dalej „podatkiem VAT”) podlega
         dostawa towarów lub świadczenie usług dokonywane odpłatnie na terytorium kraju przez podatnika, działającego w takim charakterze.

      4       Na mocy art. 4 ust. 1 tej dyrektywy podatnikiem jest każda osoba wykonująca samodzielnie działalność gospodarczą, określoną
         w ust. 2. Ustęp 2 zawiera definicję pojęcia „działalności gospodarczej”, która obejmuje wszelką działalność producentów, handlowców
         i osób świadczących usługi włącznie z wykorzystywaniem własności dóbr materialnych lub niematerialnych celem osiągania stałego
         zysku.

      5       Artykuł 4 ust. 4 akapit drugi szóstej dyrektywy stanowi, że:
      „Z zastrzeżeniem konsultacji, przewidzianych w art. 29, każde państwo członkowskie może uznać za jednego podatnika osoby mające
         swe przedsiębiorstwa na terytorium kraju, które będąc prawnie niezależne, są ściśle związane ze sobą finansowo, ekonomicznie
         i organizacyjnie”.

      6       W rozumieniu art. 5 ust. 1 dyrektywy, „»[d]ostawa towaru« oznacza przeniesienie prawa do rozporządzania dobrami materialnymi
         jako [jak] właściciel”.

      7       Zgodnie z art. 6 ust. 1 szóstej dyrektywy „[t]ermin »świadczenie usług« oznacza każdą transakcję niestanowiącą dostawy towarów
         w rozumieniu art. 5”.

      8       Artykuł 13 część A ust. 1 lit. i) tej dyrektywy przewiduje, że państwa członkowskie zwalniają z podatku VAT w szczególności
         szkolnictwo wyższe.

      9       Artykuł 13 część B lit. b) szóstej dyrektywy stanowi, że państwa członkowskie zwalniają z opodatkowania najem i dzierżawę
         nieruchomości. Jednakże art. 13 część C lit. a) tej dyrektywy zezwala państwom członkowskim na przyznanie podatnikom prawa
         wyboru dotyczącego opodatkowania najmu i dzierżawy nieruchomości.

      10     Artykuł 17 ust. 2 lit. a) ww. dyrektywy przewiduje:
      „O ile towary i usługi są używane do celów zawieranych transakcji podlegających opodatkowaniu, podatnik jest uprawniony do
         odliczenia od podatku, który zobowiązany jest zapłacić, następujących kwot:

      a)      należnego [podlegającego zapłacie] lub zapłaconego podatku od wartości dodanej od towarów lub usług dostarczonych lub, które
         mają być podatnikowi dostarczone przez innego podatnika”.

      11     Jeśli chodzi o towary i usługi, które są wykorzystywane przez podatnika w celu dokonywania transakcji uprawniających do odliczeń
         oraz transakcji, które nie powodują powstania takiego prawa, art. 17 ust. 5 akapit pierwszy szóstej dyrektywy stanowi, że
         „odliczenie będzie dotyczyło tylko takiej części podatku od wartości dodanej, jaki przypada na kwotę tych pierwszych transakcji”.

      12     W rozumieniu akapitu drugiego tego przepisu, „[t]a część podlegająca odliczeniu [proporcja ta] zostanie ustalona, zgodnie
         z art. 19, dla wszystkich transakcji przeprowadzanych przez podatnika”.

       Postępowanie przed sądem krajowym i pytanie prejudycjalne
      13     Jak wynika z postanowienia odsyłającego, uniwersytet świadczy głównie usługi szkolnictwa, które podlegają zwolnieniu z podatku
         VAT. Jednakże ponieważ uniwersytet dokonuje również określoną liczbę dostaw lub świadczeń, na mocy prawa krajowego może on
         odzyskać naliczony podatek VAT według współczynnika częściowego odliczenia (partial exemption recovery rate), który w 1996 r.
         wynosił 14,56 %, a który od tego czasu spadł do 6,04 %.

      14     Sąd odsyłający podnosi, że w 1995 r. uniwersytet podjął decyzję o odrestaurowaniu młynów znajdujących się w stanie ruiny,
         w stosunku do których nabył on prawo korzystania („leasehold”). Młyny te znane są jako „West Mill” i „East Mill”; znajdują
         się one w Canalside, Huddersfield. W normalnych okolicznościach podatek VAT naliczony od kosztów odrestaurowania nie podlegałby
         odliczeniu, toteż uniwersytet szukał możliwości zmniejszenia swoich obciążeń podatkowych lub opóźnienia terminu zapłaty podatku.

      15     Uniwersytet najpierw przeprowadził prace w West Mill i zapłacił za nie. Aktem z dnia 27 listopada 1995 r. ustanowiono discretionary
         trust (fundusz powierniczy, zwany dalej „funduszem”). Akt notarialny zawierał postanowienia przyznające prawo do powoływania
         i odwoływania „trustees” uniwersytetu. Na „trustees” zostali wyznaczeni trzej dawni pracownicy uniwersytetu, natomiast beneficjentami
         byli: uniwersytet oraz każdy student, który w danym momencie wpisany był na listę studentów, jak również organizacje o charakterze
         dobroczynnym. W tym samym czasie, uniwersytet zawarł z „trustees” umowę gwarancyjną („Deed of Indemnity”), na podstawie której
         stał się on gwarantem na wypadek ich obecnej i przyszłej odpowiedzialności z tytułu różnych transakcji.

      16     Sąd odsyłający podnosi, że wyłącznym celem utworzenia funduszu było umożliwienie realizacji opracowanego dla West Mill schematu
         optymalizacji podatkowej, który miał pozwolić uniwersytetowi na odzyskanie podatku VAT od kosztów renowacji.

      17     Jeśli chodzi o East Mill, budynek, który jest bezpośrednio przedmiotem postępowania przed sądem krajowym, z postanowienia
         odsyłającego wynika, że zgodnie ze schematem przedstawionym przez doradców podatkowych, w dniu 21 listopada 1996 r. uniwersytet
         wybrał opodatkowanie najmu East Mill, natomiast w dniu 22 listopada 1996 r. instytucja ta oddała go funduszowi w podlegający
         opodatkowaniu najem na okres 20 lat. Umowa najmu zawierała klauzulę uprawniającą uniwersytet do rozwiązania jej w szóstym,
         dziesiątym i piętnastym roku jej obowiązywania. Początkowy czynsz roczny został ustalony na kwotę wynoszącą nominalnie 12,50 GBP.
         W tym samym czasie, wybrawszy opodatkowanie swoich dostaw podatkiem VAT, fundusz zwrotnie oddał uniwersytetowi budynek w podlegający
         opodatkowaniu podnajem na okres 20 lat bez trzech dni, ustalając pierwotnie czynsz roczny na kwotę wynoszącą nominalnie 13 GBP.

      18     Z postanowienia odsyłającego również wynika, że w dniu 22 listopada 1996 r. Uniwersity of Huddersfield Properties Ltd (zwany
         dalej „Properties”), spółka zależna będąca w całości własnością uniwersytetu, nienależąca do tej samej grupy podatkowej VAT
         do celów art. 4 ust. 4 akapit drugi szóstej dyrektywy, wystawił tej ostatniej faktury na kwotę 3 500 000 GBP, powiększoną
         o podatek VAT w wysokości 612 500 GBP, na poczet przyszłych usług budowlanych w East Mill. W dniu 25 listopada 1996 r. Properties
         zawarła z uniwersytetem umowę w celu remontu East Mill. Uniwersytet uregulował fakturę Properties w bliżej nieokreślonym terminie.
         Sąd odsyłający wskazuje, że brak jest dowodu na to, że Properties zamierzała w jakikolwiek sposób osiągnąć zysk, świadcząc
         na rzecz uniwersytetu usługi budowlane i w związku z brakiem takiego dowodu, sąd stwierdza, że osiągnięcie takiego zysku przez
         Properties nie było zamiarem uniwersytetu.

      19     Properties zleciła po cenie rynkowej innym przedsiębiorcom wykonanie na rzecz uniwersytetu usług budowlanych niezbędnych do
         wyremontowania East Mill.

      20     W deklaracji podatkowej VAT za styczeń 1997 r. uniwersytet, którego zobowiązanie podatkowe z tytułu VAT wyniosło ponad 90 000 GBP
         netto, wykazał na swoją korzyść zwrot kwoty 515 000 GBP, którą Commissioners, po przeprowadzeniu kontroli, wypłacił mu bez
         zastrzeżeń, tym samym umożliwiając mu odzyskanie podatku VAT zafakturowanego przez Properties.

      21     Prace w East Mill zostały zakończone przez przedsiębiorców zewnętrznych w dniu 7 września 1998 r. i w tym samym dniu uniwersytet
         rozpoczął korzystanie z budynku. Następnie czynsz należny z tytułu najmu i podnajmu został podniesiony odpowiednio do 400 000 GBP
         i 415 000 GBP w skali rocznej.

      22     Sąd odsyłający stwierdza, że wyłącznym celem posłużenia się funduszem w zakresie East Mill oraz wynajęcia East Mill przez
         uniwersytet funduszowi było ułatwienie zrealizowania schematu optymalizacji podatkowej. Ponadto sąd stwierdza, że wyłącznym
         celem oddania przez uniwersytet East Mill w podnajem funduszowi było ułatwienie realizacji tego schematu. Wreszcie sąd stwierdza,
         że zamiarem uniwersytetu było uzyskanie oszczędności podatkowej netto poprzez odstąpienie od stosowania wprowadzonych na potrzeby
         East Mill schematów dotyczących podatku VAT z upływem dwóch, trzech, sześciu, dziesięciu lub piętnastu lat od rozpoczęcia
         najmu (oraz tym samym zakończenie uiszczania podatku VAT od czynszu).

      23     Sąd odsyłający jest również zdania, że wszystkie przeprowadzone transakcje były rzeczywiste, ponieważ wynikało z nich rzeczywiste
         wykonanie dostaw i usług. A zatem nie były to transakcje fikcyjne.

      24     Pismem z dnia 26 stycznia 2000 r. Commissioners zażądał od uniwersytetu kwoty 612 500 GBP z tytułu podatku VAT za styczeń
         1997 r., za usługi budowlane wykonane przez Properties w East Mill. Pismo to zawierało informacje, wedle których podatek ten
         został w błędny sposób przypisany dostawom i usługom podlegającym opodatkowaniu, a zadeklarowana kwota VAT została zaniżona.

      25     Sąd odsyłający stwierdza, że w tym samym piśmie, Commissioners zakwalifikował umowy najmu zawarte z funduszem jako działania
         wtrącone („inserted steps”), które mogły zostać pominięte podczas oceny zasadności wniesionych przez uniwersytet wniosków
         o zwrot naliczonego podatku VAT. Tym samym Commissioners uznał, że naliczony podatek VAT, którym Properties obciążył uniwersytet,
         został nieprawidłowo obliczony przez uniwersytet, ponieważ został on przypisany podlegającym opodatkowaniu dostawom i świadczeniu
         usług oraz został w całości zwrócony.

      26     Uniwersytet wniósł do VAT and Duties Tribunal (zwanego dalej „Tribunal”), skargę na dokonanie wymiaru podatku VAT, o którym
         Commissioners zawiadomił w piśmie z dnia 26 stycznia 2000 r.

      27     Z postanowienia odsyłającego wynika, że Commissioners twierdzi, iż transakcja, której wyłącznym lub nadrzędnym celem jest
         unikanie opodatkowania z tytułu podatku VAT, nie może być uznana za „dostawę lub świadczenie usług”. Tym samym, nie są to
         działania poczynione w zakresie lub w wykonaniu „działalności gospodarczej”.

      28     Pomocniczo Commissioners utrzymuje, że zgodnie z ogólną zasadą prawa, której celem jest zapobieganie „nadużyciu prawa”, tego
         typu transakcje należy pominąć, a przepisy szóstej dyrektywy powinny być stosowane z uwzględnieniem rzeczywistego charakteru
         danej transakcji.

      29     Uniwersytet w szczególności podnosi, że rozpatrywane transakcje – odmiennie niż twierdzi Commissioners – nie zostały „dokonane
         wyłącznie lub głównie w celu uniknięcia opodatkowania”. Pomimo że rzeczywiście sytuacja faktyczna, tak jak ją interpretował
         uniwersytet, skutkowała zwrotem „z góry” znacznej kwoty naliczonego podatku VAT, to jednak ta sama sytuacja faktyczna spowodowała
         także istotne płatności z tytułu podatku VAT w pewnym okresie. Ponadto, nawet gdyby transakcja została dokonana „wyłącznie
         lub głównie w celu uniknięcia opodatkowania”, to jej jedynym skutkiem mogłoby być zastosowanie do tej transakcji przepisów,
         których celem było przeciwdziałanie unikaniu opodatkowania, jakie mogły zostać wprowadzone na mocy upoważnienia przewidzianego
         z tytułu art. 27 ust. 1 szóstej dyrektywy. Tymczasem Zjednoczone Królestwo nie ustanowiło żadnego przepisu tego rodzaju.

      30     Zdaniem uniwersytetu, dane działanie można uznać za unikanie opodatkowania wyłącznie, gdy:
      1)      obiektywny skutek transakcji jest sprzeczny z duchem i celem szóstej dyrektywy, oraz jeżeli
      2)      subiektywnym zamiarem handlowca było osiągnięcie takiego celu, co jednak nie ma miejsca w postępowaniu przed sądem krajowym.
      31     Sąd krajowy jednakże stwierdza, że jedynym celem transakcji dokonanych przez uniwersytet było uzyskanie korzyści podatkowej.
         Transakcje te nie mają żadnego wyraźnego celu gospodarczego. Tworzą one schemat opóźniania zapłaty charakteryzujący się tym,
         że umożliwia on osiągnięcie w późniejszym okresie oszczędności podatkowej netto. Sąd odsyłający wnioskuje, że transakcje te
         prowadziły w następstwie do unikania opodatkowania. Ponadto okoliczności wyraźnie wskazują na to, że subiektywnym zamiarem
         uniwersytetu i funduszu było osiągnięcie takiego celu.

      32     W tych okolicznościach VAT and Duties Tribunal, Manchester, postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału o udzielenie
         odpowiedzi na następujące pytanie prejudycjalne:

      „Czy w przypadku, gdy:
      i.      uniwersytet zrzeka się prawa do zwolnienia z podatku VAT w odniesieniu do wszelkich dostaw dotyczących określonej nieruchomości,
         stanowiącej jego własność, i wynajmuje tę nieruchomość funduszowi założonemu i kontrolowanemu przez ten uniwersytet,

      ii.      fundusz zrzeka się prawa do zwolnienia z podatku VAT w odniesieniu do wszelkich dostaw dotyczących tej nieruchomości i przyznaje
         uniwersytetowi prawo podnajmu nieruchomości,

      iii.      najem i podnajem zostały zawarte i wykonywane przez uniwersytet z wyłącznym zamiarem uzyskania korzyści podatkowej i nie miały
         żadnego niezależnego celu gospodarczego,

      iv.      najem i najem zwrotny prowadziły do zaplanowanego przez uniwersytet i fundusz schematu opóźniania (tj. schematu opóźniania
         zapłaty podatku VAT) z wbudowanym mechanizmem pozwalającym na uzyskanie w późniejszym terminie oszczędności podatkowej netto:

      a)      najem i podnajem są dostawami podlegającymi opodatkowaniu zgodnie z szóstą dyrektywą VAT?
      b)      kwalifikują się one jako »działalność gospodarcza« w rozumieniu art. 4 ust. 2 zdanie drugie szóstej dyrektywy VAT?”.
       W przedmiocie pytania prejudycjalnego
      33     W pytaniu sąd odsyłający zmierza w istocie do ustalenia, czy transakcje, takie jak będące przedmiotem postępowania przed sądem
         krajowym, stanowią rozumieniu art. 2 pkt 1, art. 4 ust. 1 i 2, art. 5 ust. 1 i art. 6 ust. 1 szóstej dyrektywy, dostawę towarów
         lub świadczenie usług oraz działalność gospodarczą, jeżeli ich wyłącznym celem było uzyskanie korzyści podatkowej i nie miały
         one żadnego innego celu gospodarczego.

       Uwagi przedłożone Trybunałowi
      34     Uniwersytet utrzymuje, że w okolicznościach opisanych w postanowieniu odsyłającym najem i podnajem są transakcjami podlegającymi
         opodatkowaniu oraz działalnością gospodarczą w rozumieniu szóstej dyrektywy.

      35     Rząd Zjednoczonego Królestwa ocenia, że skoro w okolicznościach stwierdzonych przez sąd odsyłający osoba prawna, taka jak
         uniwersytet, oddaje w najem nieruchomość powiązanej i kontrolowanej przez siebie osobie trzeciej, takiej jak fundusz, natomiast
         fundusz podnajmuje nieruchomość uniwersytetowi wyłącznie w celu opóźnienia lub zupełnego uniknięcia zapłaty podatku VAT –
         który w innym przypadku w znacznej części nie mógłby zostać odzyskany z tego względu, że nieruchomość wykorzystywana jest
         w ramach zwolnionej z opodatkowania działalności własnej uniwersytetu, związanej z nauczaniem – to:

      –       uniwersytet nie wykonuje działalności gospodarczej w rozumieniu art. 4 ust. 2 szóstej dyrektywy, a konkretnie osoba prawna
         taka jak uniwersytet nie zajmuje się wykorzystywaniem nieruchomości celem osiągania stałego zysku, w przypadku gdy jej celem
         przy dokonywaniu tej transakcji jest unikanie opodatkowania podatkiem VAT, oraz

      –       zarówno najem, jak i podnajem nie stanowią w rozumieniu art. 6 ust. 1 szóstej dyrektywy świadczenia usług.
      36     Irlandia podnosi, że w okolicznościach będących przedmiotem postępowania przed sądem krajowym, najmu i podnajmu nie można
         uznać za „działalność gospodarczą”, w rozumieniu art. 4 ust. 2 zdanie drugie szóstej dyrektywy, i jako takie nie są transakcjami
         podlegającymi opodatkowaniu w rozumieniu tej dyrektywy.

      37     Rząd włoski uważa, że dla dokonania oceny, w jakim stopniu towary i usługi, w zakresie których zamierza się odliczyć podatek
         VAT, wykorzystywane są zarówno jednocześnie do celów transakcji uprawniających do odliczenia i tych, które do tego nie uprawniają,
         nie można uwzględniać działań czy też transakcji dokonanych wyłącznie w celu uniknięcia stosowania mechanizmu częściowego
         odliczenia (korzystając w ten sposób z całkowitego odliczenia), jeżeli owe działania i transakcje nie są działalnością gospodarczą,
         w rozumieniu art. 4 ust. 2 szóstej dyrektywy, podmiotów uprawnionych do dokonania odliczenia.

      38     Komisja podnosi, że stosując pojęcia „działalność gospodarcza” oraz „dostawa towarów/świadczenie usług” w rozumieniu art. 4,
         5 i 6 szóstej dyrektywy, należy uwzględnić obiektywne elementy danych transakcji i działań. Cel dostawy/świadczenia usług
         jest bez znaczenia.

      39     Jej zdaniem jednakże, w przypadku gdy podatnik lub grupa powiązanych ze sobą podatników dokona jednej lub kilku transakcji
         nieuzasadnionych z punktu widzenia gospodarczego, lecz które sztucznie tworzą sytuację, która służy jedynie spełnieniu przesłanek
         odzyskania naliczonego podatku VAT, transakcji tych nie należy uwzględnić, ponieważ stanowią one nadużycie.

       Ocena Trybunału
      40     Należy przede wszystkim przypomnieć, że szósta dyrektywa ustanawia wspólny system podatku od wartości dodanej, który opiera
         się w szczególności na jednolitej definicji transakcji podlegających opodatkowaniu (zob. w szczególności wyrok z dnia 26 czerwca
         2003 r. C‑305/01 MGK‑Kraftfahrzeuge‑Factoring, Rec. str. I‑6729, pkt 38).

      41     Szósta dyrektywa ustanawia bardzo szeroki zakres stosowania podatku VAT, obejmując nim, w art. 2 dotyczącym transakcji podlegających
         opodatkowaniu, poza przywozem towarów, dostawy towarów lub świadczenia usług dokonywane odpłatnie na terytorium kraju przez
         podatnika, działającego w takim charakterze.

      42     Jeśli chodzi o pojęcie „dostawa towaru”, to art. 5 ust. 1 szóstej dyrektywy stanowi, że dostawą jest przeniesienie prawa do
         rozporządzania dobrami materialnymi jak właściciel.

      43     Z orzecznictwa Trybunału wynika, że pojęcie to obejmuje każdą transakcję przeniesienia dobra materialnego przez stronę, która
         przyznaje drugiej stronie prawo do faktycznego dysponowania nim, jak gdyby była właścicielem tego dobra (zob. w szczególności
         wyroki z dnia 8 lutego 1990 r. C‑320/88 Shipping and Forwarding Enterprise Safe, Rec. str. I‑285, pkt 7, oraz z dnia 21 kwietnia
         2005 r. C‑25/03 HE, Rec. str. I‑3123, pkt 64).

      44     Jeśli chodzi o pojęcie „świadczenie usług”, to z art. 6 ust. 1 szóstej dyrektywy wynika, że obejmuje ona każdą transakcję,
         która w rozumieniu art. 5 tej dyrektywy nie jest dostawą towaru.

      45     Z kolei według art. 4 ust. 1 szóstej dyrektywy podatnikiem jest każda osoba wykonująca samodzielnie i niezależnie działalność
         gospodarczą, bez względu na cel czy też rezultaty takiej działalności.

      46     Wreszcie art. 4 ust. 2 szóstej dyrektywy definiuje „działalność gospodarczą”, jako „wszelką” działalność producenta, handlowca
         i osoby świadczącej usługi, oraz według orzecznictwa, obejmuje ona wszystkie etapy produkcji, dystrybucji i świadczenia usług
         (zob. w szczególności wyrok z dnia 4 grudnia 1990 r. C‑186/89 Van Tiem, Rec. str. I‑4363, pkt 17 oraz ww. wyrok w sprawie
         MGK‑Kraftfahrzeuge‑Factoring, pkt 42).

      47     Jak stwierdził Trybunał w pkt 26 wyroku z dnia 12 września 2000 r. w sprawie C‑260/98 Komisja przeciwko Grecji (Rec. str. I‑6537),
         analiza definicji i pojęć podatnika i działalności gospodarczej wskazuje na szeroki zakres pojęcia działalności gospodarczej
         oraz na jego obiektywny charakter, co oznacza, że działalność tę ocenia się per se, niezależnie od jej celów lub rezultatów
         (zob. również wyrok z dnia 26 marca 1987 r. w sprawie 235/85 Komisja przeciwko Niderlandom, Rec. str. 1471, pkt 8, jak również,
         podobnie, w szczególności wyroki z dnia 14 lutego 1985 r. w sprawie 268/83 Rompelman, Rec. str. 655, pkt 19, oraz z dnia 27 listopada
         2003 r. w sprawie C‑497/01 Zita Modes,  Rec. str. I‑14393, pkt 38).

      48     Analiza ta bowiem, podobnie jak analiza pojęć „dostawa towarów” i „świadczenie usług”, świadczy o tym, że wszystkie te pojęcia,
         definiujące transakcje podlegające opodatkowaniu na podstawie szóstej dyrektywy, mają charakter obiektywny oraz że stosują
         się niezależnie od celów i rezultatów danych transakcji (zob. podobnie wyrok z dnia 12 stycznia 2006 r. w sprawach połączonych
         C‑354/03, C‑355/03 oraz C‑484/03 Optigen i in., dotychczas nieopublikowany w Zbiorze, pkt 44).

      49     Jak stwierdził Trybunał w pkt 24 wyroku z dnia 6 kwietnia 1995 r. w sprawie C‑4/94 BLP Group (Rec. str. I‑983), ciążący na
         organach administracji podatkowej obowiązek przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego celem określenia zamiaru podatnika
         byłby sprzeczny z celami wspólnego systemu podatku VAT, którymi są: zagwarantowanie pewności prawa i ułatwienie dokonywania
         czynności związanych ze stosowaniem podatku VAT poprzez uwzględnienie, prócz przypadków wyjątkowych, obiektywnego charakteru
         danej transakcji.

      50     Wynika z tego, że transakcje, takie jak będące przedmiotem postępowania przed sądem krajowym, stanowią dostawy towarów lub
         świadczenie usług oraz działalność gospodarczą w rozumieniu art. 2 pkt 1, art. 4 ust. 1 i 2, art. 5 ust. 1 i art. 6 ust. 1
         szóstej dyrektywy, jeśli spełniają obiektywne kryteria, na których opierają się te pojęcia.

      51     O ile więc w rzeczywistości kryteria te nie są spełnione w razie oszustwa podatkowego, dokonanego na przykład poprzez złożenie
         niezgodnej z prawdą deklaracji podatkowej lub wystawienie nieprawidłowych faktur, o tyle jednak kwestia, czy dana transakcja
         była dokonana wyłącznie w celu uzyskania korzyści podatkowej jest bez znaczenia dla stwierdzenia, czy stanowi ona dostawę
         towarów lub świadczenie usług oraz działalność gospodarczą.

      52     W tym kontekście należy jednak zauważyć, że jak wynika z pkt 85 wydanego dzisiaj wyroku w sprawie C‑255/02 Halifax i. in.
         (dotychczas niepublikowanego w Zbiorze), szósta dyrektywa sprzeciwia się prawu podatnika do odliczenia naliczonego podatku
         VAT, jeżeli transakcje, z których wynika to prawo, stanowią nadużycie.

      53     Wynika z tego, że na pytanie prejudycjalne należy udzielić odpowiedzi, iż transakcje, takie jak będące przedmiotem postępowania
         przed sądem krajowym, stanowią dostawy towarów lub świadczenie usług oraz działalność gospodarczą rozumieniu art. 2 pkt 1,
         art. 4 ust. 1 i 2, art. 5 ust. 1 i art. 6 ust. 1 szóstej dyrektywy, jeżeli spełniają obiektywne kryteria, na których opierają
         się te pojęcia, nawet jeśli dokonywane są wyłącznie w celu uzyskania korzyści podatkowej i nie mają żadnego innego celu gospodarczego.

       W przedmiocie kosztów
      54     Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej
         przed tym sądem; do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku przedstawieniem uwag Trybunałowi,
         inne niż poniesione przez strony postępowania przed sądem krajowym, nie podlegają zwrotowi.

      Z powyższych względów Trybunał (wielka izba) orzeka, co następuje:
      Transakcje, takie jak będące przedmiotem postępowania przed sądem krajowym, stanowią dostawy towarów lub świadczenie usług
            oraz działalność gospodarczą w rozumieniu art. 2 pkt 1, art. 4 ust. 1 i 2, art. 5 ust. 1 oraz art. 6 ust. 1 szóstej dyrektywy
            Rady 77/388/EWG z dnia 17 maja 1977 r. w sprawie harmonizacji ustawodawstw państw członkowskich w odniesieniu do podatków
            obrotowych – wspólny system podatku od wartości dodanej: ujednolicona podstawa wymiaru podatku, zmienionej dyrektywą Rady
            95/7/WE z dnia 10 kwietnia 1995 r., jeżeli spełniają obiektywne kryteria, na których opierają się te pojęcia, nawet jeśli
            dokonywane są wyłącznie w celu uzyskania korzyści podatkowej i nie mają żadnego innego celu gospodarczego.
      Podpisy
      * Język postępowania: angielski.


Wyrok Sądu do spraw Służby Publicznej (w składzie jednego sędziego) z dnia 3 czerwca 2015 r. # Luc Bedin przeciwko Komisji Europejskiej. # Sprawa F-128/14.


title: Wyrok Trybunału (szósta izba) z dnia 9 marca 2006 r.#Ministre de l'Économie, des Finances et de l'Industrie przeciwko Gillan Beach Ltd.#Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Conseil d'État - Francja.#Podatek VAT - Miejsce świadczenia usług podlegających opodatkowaniu - Statut podatkowy - Usługi świadczone w ramach wystaw żeglarskich.#Sprawa C-114/05.

text:
      Sprawa C‑114/05
      Ministre de l’Économie, des Finances et de l’Industrie
      przeciwko
      Gillan Beach Ltd
      [wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Conseil d’État (Francja)]
      Podatek VAT – Miejsce świadczenia usług podlegających opodatkowaniu – Statut podatkowy – Usługi świadczone w ramach wystaw żeglarskich
      Wyrok Trybunału (szósta izba) z dnia 9 marca 2006 r.
      Streszczenie wyroku
      Postanowienia podatkowe – Harmonizacja ustawodawstw – Podatki obrotowe – Wspólny system podatku od wartości dodanej – Świadczenie
            usług
      (dyrektywa Rady 77/388, art. 9 ust. 2 lit. c) tiret pierwsze)
      Artykuł 9 ust. 2 lit. c) tiret pierwsze szóstej dyrektywy 77/388 w sprawie harmonizacji ustawodawstw państw członkowskich
         w odniesieniu do podatków obrotowych jako miejsce świadczenia usług, których przedmiotem jest działalność kulturalna, artystyczna,
         sportowa, naukowa, edukacyjna, rozrywkowa lub podobna, włączając w to działalność organizatorów takiej działalności oraz usługi
         pomocnicze, określa miejsce, gdzie usługi te faktycznie są wykonywane. Przepis ten należy interpretować w ten sposób, że kompleksowe
         świadczenie usług na rzecz wystawców przez organizatora targów lub wystawy należy uznać za działalność, o której w mowa w
         tym przepisie.

      W istocie cechy charakterystyczne wspólne dla różnych kategorii działalności wskazanych w art. 9 ust. 2 lit. c) tiret pierwsze
         szóstej dyrektywy wynikają ze złożonego charakteru tej działalności, która obejmuje różnorodne usługi, jak również z okoliczności,
         że usługi te są zazwyczaj świadczone na rzecz wielu odbiorców, a mianowicie na rzecz ogółu osób uczestniczących, w różnorakim
         charakterze, w działalności kulturalnej, artystycznej, sportowej, naukowej, dydaktycznej lub rozrywkowej. Te różnorodne kategorie
         działalności charakteryzuje także to, że z reguły realizowane są w ramach jednej prezentacji, a miejsce, gdzie te złożone
         usługi są faktycznie wykonywane, jest zasadniczo łatwe do ustalenia, gdyż działalność ta odbywa się w ściśle określonej lokalizacji.
         Otóż wystawa lub targi, niezależnie od tematyki, jakiej są poświęcone, mają na celu dostarczenie wielu odbiorcom, co do zasady
         w jednym miejscu i w ramach jednorazowej prezentacji, różnorodnych usług o złożonym charakterze, służących w szczególności
         przedstawieniu informacji, dóbr lub wydarzeń w celu ich promocji.

      W tych okolicznościach wystawę lub targi należy uznać za działalność podobną, określoną w art. 9 ust. 2 lit. c) tiret pierwsze
         szóstej dyrektywy.

      (por. pkt 23–25, 29 i sentencja)
WYROK TRYBUNAŁU (szósta izba)
      z dnia 9 marca 2006 r.(*)

      Podatek VAT – Miejsce świadczenia usług podlegających opodatkowaniu – Miejsce opodatkowania – Usługi świadczone w ramach wystaw żeglarskich
      W sprawie C‑114/05
      mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 234 WE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Conseil
         d’État (Francja) postanowieniem z dnia 10 stycznia 2005 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 8 marca 2005 r., w postępowaniu:

      Ministre de l’Économie, des Finances et de l’Industrie
      przeciwko
      Gillan Beach Ltd,
      TRYBUNAŁ (szósta izba),
      w składzie: J. Malenovský, prezes izby, A. Borg Barthet (sprawozdawca) i U. Lõhmus, sędziowie,
      rzecznik generalny: D. Ruiz‑Jarabo Colomer,
      sekretarz: R. Grass,
      uwzględniając procedurę pisemną,
      rozważywszy uwagi przedstawione:
      –       w imieniu rządu francuskiego przez G. de Berguesa i C. Jurgensen, działających w charakterze pełnomocników,
      –       w imieniu rządu greckiego przez V. Kyriazopoulosa, O. Patsopoulou i M. Tassopoulou, działających w charakterze pełnomocników,
      –       w imieniu rządu Zjednoczonego Królestwa przez C. White i R. Hilla, działających w charakterze pełnomocników,
      –       w imieniu Komisji Wspólnot Europejskich przez R. Lyala i M. Afonso, działających w charakterze pełnomocników,
      –       podjąwszy, po wysłuchaniu rzecznika generalnego, decyzję o rozstrzygnięciu sprawy bez opinii,
      wydaje następujący
      Wyrok
      1       Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 9 ust. 2 szóstej dyrektywy Rady 77/388/EWG z dnia
         17 maja 1977 r. w sprawie harmonizacji ustawodawstw państw członkowskich w odniesieniu do podatków obrotowych – wspólny system
         podatku od wartości dodanej: ujednolicona podstawa wymiaru podatku (Dz.U. L 145, str. 1, zwanej dalej „szóstą dyrektywą”).

      2       Wniosek ten został złożony w ramach sporu między Ministre de l’Économie, des Finances et de l’Industrie a Gillan Beach Ltd
         z siedzibą w Zjednoczonym Królestwie w przedmiocie zwrotu podatku od wartości dodanej (zwanego dalej „podatkiem VAT”) zapłaconego
         przez tę spółkę w cenie towarów i usług we Francji w związku z organizacją dwóch wystaw żeglarskich w Nicei w 1993 r.

       Ramy prawne
       Prawo wspólnotowe
      3       Artykuł 1 ósmej dyrektywy Rady 79/1072/EWG z dnia 6 grudnia 1979 r. w sprawie harmonizacji ustawodawstw państw członkowskich
         odnoszących się do podatków obrotowych – warunki zwrotu podatku od wartości dodanej podatnikom niemającym siedziby na terytorium
         kraju (Dz.U. L 331, str. 11, zwanej dalej „ósmą dyrektywą”) stanowi:

      „Do celów niniejszej dyrektywy termin »podatnik niemający siedziby na terytorium danego kraju« oznacza osobę określoną w art. 4
         ust. 1 dyrektywy 77/388/EWG, która w okresie określonym w art. 7 ust. 1 akapit pierwszy zdanie pierwsze i drugie nie ma w tym
         kraju ani siedziby dla prowadzenia swojej działalności gospodarczej, ani stałego zakładu, z którego prowadzone są transakcje
         gospodarcze, ani też, jeżeli nie istnieje taka siedziba lub stały zakład, swojego stałego lub normalnego miejsca zamieszkania,
         i która w tym samym okresie nie dostarczała towarów lub usług uznawanych za dostarczane w tym kraju [...]”.

      4       Zgodnie z art. 2 ósmej dyrektywy:
      „Każde państwo członkowskie zwraca każdemu podatnikowi niemającemu siedziby na terytorium tego kraju, ale mającemu siedzibę
         w innym państwie członkowskim, zgodnie z ustanowionymi poniżej warunkami, każdy podatek od wartości dodanej nałożony w odniesieniu
         do usług lub mienia ruchomego dostarczonego mu przez innych podatników na terytorium tego kraju lub poniesiony w odniesieniu
         do przywozu towarów do tego kraju, o ile takie towary i usługi są wykorzystywane w celach transakcji określonych w art. 17
         ust. 3 lit. a) i b) dyrektywy 77/388/EWG oraz świadczenia usług określonych w art. 1 lit. b)”.

      5       Odnośnie do określenia miejsca świadczenia usług art. 9 szóstej dyrektywy stanowi:
      „1.      Za miejsce, w którym usługa jest świadczona, uważa się miejsce, gdzie dostawca założył swoje przedsiębiorstwo lub ma stałe
         miejsce prowadzenia działalności, z którego świadczone są usługi, w przypadku braku takiego miejsca lub przedsiębiorstwa,
         jego miejsce stałego pobytu lub miejsce, w którym zazwyczaj przebywa.

      2.      Jednakże:
      a)      za miejsce świadczenia usług związanych z nieruchomościami, włączając w to usługi agentów nieruchomości i rzeczoznawców oraz
         usługi przygotowywania i koordynowania prac budowlanych, takich jak np. usługi architektów i firm nadzoru budowlanego, uważać
         się będzie miejsce, gdzie znajduje się ta nieruchomość;

      b)      […]
      c)      za miejsce świadczenia usług odnoszących się do:
      –       działalności kulturalnej, artystycznej, sportowej, naukowej, edukacyjnej, rozrywkowej lub podobnej, włączając w to działalność
         organizatorów takiej działalności, oraz, gdzie to właściwe, usług pomocniczych,

      –       […]
      jest [uważa się] miejsce, gdzie usługi te faktycznie są wykonywane.
      […]”.
      Prawo krajowe
      6       Artykuł 259 A code général des impôts (kodeksu podatkowego, zwanego dalej „CGI”), wprowadzonego przez art. 28 loi nr 78‑1240
         de finances rectificative pour 1978 (ustawy z dnia 29 grudnia 1978 r. zmieniającej ustawę o finansach na 1978 r.) (JORF z dnia
         30 grudnia 1978 r., str. 4385) w celu transpozycji art. 9 ust. 2 szóstej dyrektywy do krajowego porządku prawnego stanowi:

      „W drodze odstępstwa od art. 259 następujące usługi uznaje się za świadczone we Francji:
      [...]
      4°       świadczenie następujących usług, gdy są one faktycznie wykonywane we Francji w ramach:
      –       działalności kulturalnej, artystycznej, sportowej, naukowej, edukacyjnej, rekreacyjnej, usług pomocniczych i ich organizacji.
      [...]”.
      7       Artykuł 242‑0 M załącznika II do CGI, który stanowi transpozycję art. 1 ósmej dyrektywy do krajowego porządku prawnego, wskazuje:
      „1. Podatnicy mający siedzibę za granicą mogą uzyskać zwrot podatku [VAT] wskazanego w fakturze, jeżeli w kwartale lub roku
         kalendarzowym, którego dotyczy wniosek o zwrot podatku, nie mieli we Francji ani siedziby, ani stałego zakładu, ani też, jeżeli
         nie istnieje taka siedziba lub stały zakład, swojego stałego lub zwyczajowego miejsca zamieszkania i którzy w tym samym okresie
         nie dostarczali towarów lub nie świadczyli usług podlegających podatkowi od wartości dodanej w rozumieniu art. 256, 256 A–258 B,
         259–259 C [CGI].

      2. [...]”.
      8       Okólnik z dnia 22 lipca 1985 r. direction générale des impôts (generalnej dyrekcji do spraw podatków) o sygnaturze 3 A‑13‑85
         stanowi, że świadczenie usług dotyczących targów, wystaw, ekspozycji i innych tego rodzaju prezentacji podlega art. 259 A CGI
         i jest uważane za wykonywane we Francji. Podobnie okólnik z dnia 15 lipca 1999 r. direction générale des impôts o sygnaturze
         3 D‑2‑99 stanowi, że kompleksowe świadczenie usług na rzecz wystawcy w ramach targów handlowych lub podobnej prezentacji podlega
         art. 259 A ust. 4.

       Postępowanie przed sądem krajowym i pytanie prejudycjalne
      9       Gillan Beach Ltd zorganizowała w Nicei dwie wystawy żeglarskie, które odbyły się w dniach 18 i 20 lutego oraz 25 i 27 maja
         1993 r. Zapewniła ona kompleksową obsługę wystawców, obejmującą w szczególności przygotowanie i udostępnienie stanowisk wystawienniczych
         oraz środków łączności, zapewnienie personelu obsługującego zwiedzających oraz wynajem i ochronę miejsc do cumowania prezentowanych
         jachtów.

      10     W dniu 25 października 1993 r. Gillan Beach Ltd, działając na podstawie art. 242‑0 M załącznika II do CGI, wystąpiła z wnioskiem
         o zwrot podatku VAT uiszczonego w cenie towarów i usług, które nabyła we Francji w celu zorganizowania wyżej wymienionych
         wystaw żeglarskich. Wniosek ten został oddalony przez organy podatkowe z uzasadnieniem, że organizacja targów i wystaw, gdy
         jest ona faktycznie wykonywana na terytorium Francji, jest uważana za świadczenie usług we Francji, stosownie do przepisów
         krajowych, które stanowią transpozycję art. 9 ust. 2 lit. c) tiret pierwsze szóstej dyrektywy do krajowego porządku prawnego.
         W związku z powyższym organy podatkowe uznały, że w niniejszej sprawie warunki zwrotu podatku VAT określone w ósmej dyrektywie
         nie zostały spełnione.

      11     Tribunal administratif de Paris (sąd administracyjny), do którego Gillan Beach Ltd wystąpiła ze skargą, orzekł, że sporny
         podatek VAT powinien zostać spółce zwrócony. Wyrok ten został utrzymany w mocy przez Cour administrative d’appel de Paris
         (administracyjny sąd apelacyjny). Wobec powyższego ministre de l’Économie, des Finances et de l’Industrie (minister gospodarki,
         finansów i przemysłu) wystąpił ze skargą kasacyjną do Conseil d’État (rady państwa).

      12     Zważywszy na to, że rozstrzygnięcie sporu toczącego się przed Conseil d’État wymagało wykładni prawa wspólnotowego, sąd ten
         postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującym pytaniem prejudycjalnym:

      „Czy kompleksowe świadczenie przez organizatora targów lub wystawy usług na rzecz wystawców podlega art. 9 ust. 2 lit. c)
         tiret pierwsze szóstej dyrektywy [...], art. 9 ust. 2 lit. a) tej dyrektywy, czy też jeszcze innej kategorii świadczenia usług,
         wymienionej w art. 9 ust. 2?”.

       W przedmiocie pytania prejudycjalnego
      13     Zadając pytanie, sąd krajowy oczekuje w istocie wyjaśnienia, czy art. 9 ust. 2 szóstej dyrektywy powinien być interpretowany
         w ten sposób, że dopuszcza on zaliczenie kompleksowego świadczenia przez organizatora targów lub wystawy usług na rzecz wystawców
         do jednej z kategorii usług, które zostały wymienione w tym artykule.

      14     W tym zakresie należy przypomnieć, że art. 9 szóstej dyrektywy zawiera zasady określające miejsce opodatkowania usług. Artykuł 9
         ust. 1 zawiera przepis o charakterze ogólnym, a art. 9 ust. 2 wskazuje szereg szczególnych miejsc opodatkowania. Celem tych
         przepisów jest uniknięcie z jednej strony zbiegu właściwości, mogącego prowadzić do podwójnego opodatkowania, a z drugiej
         strony braku opodatkowania obrotów [zob. wyroki z dnia 4 lipca 1985 r. w sprawie 168/84 Berkholz, Rec. str. 2251, pkt 14,
         z dnia 26 września 1996 r. w sprawie C‑327/94 Dudda, Rec. str. I‑4595, pkt 20, z dnia 6 marca 1997 r. w sprawie C‑167/95 Linthorst,
         Pouwels en Scheres, Rec. str. I‑1195, pkt 10 oraz z dnia 12 maja 2005 r. w sprawie C‑452/03 RAL (Wyspy Kanałowe) i in., Zb.Orz.
         str. 3947, pkt 23].

      15     Odnośnie do stosunku pomiędzy dwoma pierwszymi ustępami art. 9 szóstej dyrektywy należy również przypomnieć, że Trybunał orzekł
         już, że art. 9 ust. 1 nie ma wcale pierwszeństwa przed art. 9 ust. 2. W każdym stanie faktycznym należy postawić pytanie,
         czy zachodzi którykolwiek z przypadków wymienionych w art. 9 ust. 2 tej dyrektywy, a jeżeli nie, to zastosowanie znajduje
         art. 9 ust. 1 [ww. wyroki w sprawie Dudda, pkt 21, w sprawie Linthorst, Pouwels en Scheres, pkt 11 oraz w sprawie RAL (Wyspy
         Kanałowe) i in., pkt 24].

      16     Należy zatem ustalić zakres stosowania art. 9 ust. 2 w świetle uzasadnienia tego przepisu, wynikającego z motywu 7 szóstej
         dyrektywy, który brzmi następująco:

      „[...] określenie miejsca, gdzie transakcje podlegające opodatkowaniu zostały dokonane, było źródłem konfliktów dotyczących
         jurysdykcji między państwami członkowskimi, w szczególności jeśli chodzi o dostawy towarów wraz z montażem oraz świadczenie
         usług; [...] miejsce, gdzie następuje świadczenie usługi, powinno co do zasady być określone jako miejsce, gdzie osoba świadcząca
         usługi posiada swoje główne miejsce prowadzenia działalności, miejsce to powinno być określone jako znajdujące się w kraju
         osoby, dla której świadczona jest ta usługa, szczególnie w przypadku niektórych usług świadczonych pomiędzy podatnikami, gdzie
         koszt usługi jest wliczany w cenę towaru”.

      17     Zatem art. 9 ust. 2 szóstej dyrektywy w swoim całokształcie ma na celu ustanowienie szczególnego statutu dla usług świadczonych
         pomiędzy podatnikami, gdy koszt usługi jest wliczany w cenę towaru.

      18     Podobny cel zdaje się przyświecać art. 9 ust. 2 lit. c) tiret pierwsze szóstej dyrektywy, który jako miejsce świadczenia usług,
         których przedmiotem jest działalność artystyczna, sportowa, rozrywkowa oraz usługi pomocnicze, określa miejsce, gdzie usługi
         te faktycznie są wykonywane. Prawodawca wspólnotowy uznał, że w przypadku gdy dany podmiot świadczy swoje usługi w państwie,
         w którym są one faktycznie wykonywane oraz gdy uzyskuje on w tym samym państwie podatek VAT uiszczony przez konsumenta końcowego,
         podatek ten, którego podstawę stanowi całość świadczonych usług, których koszt jest uwzględniony w cenie kompleksowego świadczenia
         płaconej przez konsumenta, powinien zostać przekazany temu państwu, a nie państwu, w którym świadczący usługi ma swoją siedzibę
         (zob. ww. wyrok w sprawie Dudda, pkt 24).

      19     W odniesieniu do kryteriów pozwalających na uznanie danej usługi za podlegającą art. 9 ust. 2 lit. c) tiret pierwsze szóstej
         dyrektywy należy stwierdzić, że nie jest wymagany szczególny poziom, na przykład artystyczny lub sportowy, takiej usługi oraz
         że dyspozycji tego przepisu podlegają nie tylko usługi, których przedmiotem jest w szczególności działalność artystyczna,
         sportowa lub rozrywkowa, lecz także takie usługi, których przedmiotem jest po prostu działalność o podobnym charakterze (zob.
         ww. wyrok w sprawie Dudda, pkt 25).

      20     Należy przypomnieć, że art. 9 ust. 2 szóstej dyrektywy stanowi regułę kolizyjną pozwalającą na ustalenie miejsca opodatkowania
         usług i w konsekwencji rozgraniczenie kompetencji państw członkowskich. Z powyższego wynika, że pojęcie „działalności podobnej”
         jest pojęciem prawa wspólnotowego, które powinno być interpretowane w sposób jednolity w celu uniknięcia podwójnego opodatkowania
         lub braku opodatkowania (zob. podobnie wyrok z dnia 17 listopada 1993 r. w sprawie C‑68/92 Komisja przeciwko Francji, Rec.
         str. I‑5881, pkt 14).

      21     W celu dokonania wykładni przepisu prawa wspólnotowego należy wziąć pod uwagę nie tylko jego treść, ale także jego kontekst
         oraz cel, któremu służy regulacja, której ów przepis stanowi część (zob. w szczególności wyrok z dnia 7 czerwca 2005 r. w sprawie
         C‑17/03 VEMW i in., Rec. str. I‑4983, pkt 41).

      22     Mając na uwadze cel, jaki pragnie osiągnąć prawodawca wspólnotowy, przywołany w pkt 18 niniejszego wyroku, polegający na ustaleniu
         miejsca opodatkowania świadczenia usług w państwie członkowskim, na terytorium którego usługi te są faktycznie wykonywane,
         niezależnie od lokalizacji siedziby świadczącego usługi, dana działalność powinna zostać uznana za działalność podobną w rozumieniu
         art. 9 ust. 2 lit. c) tiret pierwsze szóstej dyrektywy, gdy zawiera ona elementy charakterystyczne, które są również typowe
         dla kategorii działalności wymienionych w tym przepisie oraz które w świetle wyżej wymienionego celu uzasadniają poddanie
         tej działalności dyspozycji tego przepisu.

      23     W tym miejscu należy stwierdzić, podzielając stanowisko rządu francuskiego i Komisji Wspólnot Europejskich, że cechy charakterystyczne
         wspólne dla różnych kategorii działalności wskazanych w art. 9 ust. 2 lit. c) tiret pierwsze szóstej dyrektywy wynikają ze
         złożonego charakteru tej działalności, która obejmuje różnorodne usługi, jak również z okoliczności, że usługi te są zazwyczaj
         świadczone na rzecz wielu odbiorców, a mianowicie na rzecz ogółu osób uczestniczących, w różnorakim charakterze, w działalności
         kulturalnej, artystycznej, sportowej, naukowej, dydaktycznej lub rozrywkowej.

      24     Te różnorodne kategorie działalności charakteryzuje także to, że z reguły realizowane są w ramach jednej prezentacji, a miejsce,
         gdzie te złożone usługi są faktycznie wykonywane, jest zasadniczo łatwe do ustalenia, gdyż działalność ta odbywa się w ściśle
         określonej lokalizacji.

      25     Otóż wystawa lub targi, niezależnie od tematyki, jakiej są poświęcone, mają na celu dostarczenie wielu odbiorcom, co do zasady
         w jednym miejscu i w ramach jednorazowej prezentacji, różnorodnych usług o złożonym charakterze, służących w szczególności
         przedstawieniu informacji, dóbr lub wydarzeń w celu ich promocji. W tych okolicznościach wystawę lub targi należy uznać za
         działalność podobną, określoną w art. 9 ust. 2 lit. c) tiret pierwsze szóstej dyrektywy.

      26     Świadczenie usług, którego przedmiotem jest działalność wymieniona w art. 9 ust. 2 lit. c) tiret pierwsze szóstej dyrektywy,
         obejmuje świadczenie usług przez organizatorów tej działalności oraz usług pomocniczych.

      27     Z powyższego wynika, że kompleksowe świadczenie usług na rzecz wystawców przez organizatora targów lub wystawy należy uznać
         za działalność określoną w art. 9 ust. 2 lit. c) tiret pierwsze szóstej dyrektywy.

      28     Uwzględniając interpretację tego przepisu wskazaną w pkt 25 niniejszego wyroku, która jest wystarczająca do określenia miejsca
         wykonywania usług w postępowaniu głównym, zbędne jest ustalenie, czy usługa ta podlega dodatkowo zaliczeniu do innej kategorii
         działalności wymienionej w art. 9 ust. 2 szóstej dyrektywy.

      29     Zatem na przedstawione pytanie należy odpowiedzieć, że art. 9 ust. 2 lit. c) tiret pierwsze szóstej dyrektywy należy interpretować
         w ten sposób, że kompleksowe świadczenie usług na rzecz wystawców przez organizatora targów lub wystawy należy uznać za działalność,
         o której mowa w tym przepisie.

       W przedmiocie kosztów
      30     Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej
         przed tym sądem, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi,
         inne niż poniesione przez strony postępowania przed sądem krajowym, nie podlegają zwrotowi

      Z powyższych względów Trybunał (szósta izba) orzeka, co następuje:
      Artykuł 9 ust. 2 lit. c) tiret pierwsze szóstej dyrektywy Rady 77/388/EWG z dnia 17 maja 1977 r. w sprawie harmonizacji ustawodawstw
            państw członkowskich w odniesieniu do podatków obrotowych – wspólny system podatku od wartości dodanej: ujednolicona podstawa
            wymiaru podatku należy interpretować w ten sposób, że kompleksowe świadczenie usług na rzecz wystawców przez organizatora
            targów lub wystawy należy uznać za działalność, o której mowa w tym przepisie.
      Podpisy
      * Język postępowania: francuski.


Wyrok Sądu (izba odwołań) z dnia 2 marca 2010 r. # Frantisek Doktor przeciwko Radzie Unii Europejskiej. # Odwołanie - Sprawy pracownicze - Urzędnicy - Zatrudnienie. # Sprawa T-248/08 P.


Wyrok Trybunału (pierwsza izba) z dnia 28 maja 1970 r. # Denise Richez-Parise i inni przeciwko Komisji Wspólnot Europejskich. # Sprawy połączone 19, 20, 25 oraz 30-69.