title: Wyrok Trybunału (druga izba) z dnia 21 października 2004 r. # Urząd Harmonizacji w Ramach Rynku Wewnętrzengo (znaki towarowe i wzory) (OHIM) przeciwko Erpo Möbelwerk GmbH. # Odwołanie - Wspólnotowy znak towarowy - Sformułowanie DAS PRINZIP DER BEQUEMLICHKEIT - Bezwzględna podstawa odmowy rejestracji - Charakter odróżniający - Artykuł 7 ust. 1 lit. b) rozporządzenia (WE) nr 40/94. # Sprawa C-64/02 P.

text:
      Sprawa C-64/02 P
      Urząd Harmonizacji w ramach Rynku Wewnętrznego (znaki towarowe i wzory) (OHIM)
      przeciwko
      Erpo Möbelwerk GmbH

      Odwołanie – Wspólnotowy znak towarowy – Sformułowanie DAS PRINZIP DER BEQUEMLICHKEIT – Bezwzględna podstawa odmowy rejestracji – Charakter odróżniający – Artykuł 7 ust. 1 lit. b) rozporządzenia (WE) nr 40/94
      Streszczenie wyroku
      1.        Wspólnotowy znak towarowy – Definicja i uzyskanie wspólnotowego znaku towarowego – Bezwzględne podstawy odmowy rejestracji
            – Znaki towarowe pozbawione charakteru odróżniającego – Znaki mające postać hasła reklamowego – Charakter odróżniający – Zastosowanie
            szczególnych kryteriów oceny – Niedopuszczalność
      [rozporządzenie Rady nr 40/94, art. 7 ust. 1 lit. b)]
      2.        Wspólnotowy znak towarowy – Definicja i uzyskanie wspólnotowego znaku towarowego – Bezwzględne podstawy odmowy rejestracji
            – Znaki towarowe pozbawione charakteru odróżniającego – Ograniczenie podstawy odmowy rejestracji, o której mowa w art. 7 ust. 1
            lit. b) rozporządzenia nr 40/94 jedynie do znaków, dla których podstawą odmowy rejestracji jest lit. d) tego przepisu – Niedopuszczalność
      [rozporządzenie Rady nr 40/94, art. 7 ust. 1 lit. b) i lit. d)]
      1.        W celu dokonania oceny odróżniającego charakteru jakiegokolwiek znaku towarowego w rozumieniu art. 7 ust. 1 lit. b) rozporządzenia
         nr 40/94 w sprawie wspólnotowego znaku towarowego, bez względu na jego rodzaj, wymagane jest, aby pozwalał on rozpoznać, że
         dany towar pochodzi z jednego określonego przedsiębiorstwa, a zatem odróżnić go od towarów pochodzących z innych przedsiębiorstw.
         Chociaż kryteria oceny odróżniającego charakteru są takie same dla wszystkich rodzajów znaków towarowych, to w ramach stosowania
         tych kryteriów może się okazać, że postrzeganie tych znaków przez właściwy krąg odbiorców nie musi być takie samo dla każdego
         z tych rodzajów, a zatem może okazać się trudniejsze wykazanie odróżniającego charakteru niektórych rodzajów znaków towarowych
         niż innych.

      Tym niemniej trudności, które można napotkać przy ustalaniu odróżniającego charakteru pewnych rodzajów znaków towarowych,
         takich jak znaki mające postać haseł reklamowych, które wynikają z samej ich natury i które należy brać pod uwagę, nie uzasadniają
         nakładania szczególnych kryteriów uzupełniających lub zastępujących kryterium odróżniającego charakteru w rozumieniu uprzednio
         dokonanej wykładni. Błędną jest zatem odmowa rejestracji, która narzuca kryterium odmienne i bardziej rygorystyczne przy ocenie
         odróżniającego charakteru znaków towarowych mających postać haseł reklamowych, takie jak „fantazyjny charakter” czy nawet
         „wkład wysiłku twórczego, który spowodowałby efekt zaskoczenia, dzięki czemu łatwo by je było zapamiętać”.

      (por. pkt 33–34, 36)
      2.        Każda z wymienionych w art. 7 ust. 1 rozporządzenia nr 40/94 w sprawie wspólnotowego znaku towarowego podstaw odmowy rejestracji
         jest niezależna od innych i powinna być rozpatrywana oddzielnie. Zatem nie należy ograniczać zakresu art. 7 ust. 1 lit. b)
         odnoszącego się do znaków towarowych pozbawionych charakteru odróżniającego jedynie do znaków towarowych, dla których podstawą
         odmowy rejestracji jest art. 7 ust. 1 lit. d) tego rozporządzenia, dotyczący znaków towarowych, które weszły do języka potocznego
         lub są zwyczajowo używane w praktykach handlowych, ze względu na fakt, że są one zwyczajowo używane w przekazach handlowych,
         a w szczególności reklamowych.

      Stanowi zatem naruszenie prawa stwierdzenie, że znak towarowy jest pozbawiony odróżniającego charakteru jedynie wtedy, gdy
         zostanie wykazane, iż jest on zwyczajowo używany w przekazach handlowych, a w szczególności reklamowych, ponieważ kryterium
         to nie odpowiada temu, które jest określone w powyższym art. 7 ust. 1 lit. b).

      (por. pkt 39–40, 46, 48)
WYROK TRYBUNAŁU (druga izba)
      z dnia 21 października 2004 r. (*)

      Odwołanie – Wspólnotowy znak towarowy – Sformułowanie DAS PRINZIP DER BEQUEMLICHKEIT – Bezwzględna podstawa odmowy rejestracji – Charakter odróżniający – Artykuł 7 ust. 1 lit. b) rozporządzenia (WE) nr 40/94
      W sprawie C-64/02 P
      mającej za przedmiot odwołanie w trybie art. 49 Statutu WE Trybunału Sprawiedliwości, wniesione w dniu 27 lutego 2002 r.,
      Urząd Harmonizacji w ramach Rynku Wewnętrznego (znaki towarowe i wzory), reprezentowany przez A. von Mühlendahla oraz G. Schneidera, działających w charakterze pełnomocników, z adresem do doręczeń
         w Luksemburgu,

      wnoszący odwołanie,
      popierany przez
      Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej, reprezentowane przez P. Ormond, C. Jackson, M. Bethella oraz M. Tappina, działających w charakterze pełnomocników, wspieranych
         przez D. Alexandra, barrister, z adresem do doręczeń w Luksemburgu,

      interwenienta w postępowaniu odwoławczym,
      w której drugą stroną postępowania jest:
      Erpo Möbelwerk GmbH, reprezentowana przez S. von Petersdorffa-Campena, Rechtsanwalt, oraz H. von Rohra, Patentanwalt, z adresem do doręczeń w Luksemburgu,

      strona skarżąca w pierwszej instancji,
      TRYBUNAŁ (druga izba),
      w składzie: C. W. A. Timmermans (sprawozdawca), prezes izby, C. Gulmann, J.‑P. Puissochet, R. Schintgen i J. N. Cunha Rodrigues,
         sędziowie,

      rzecznik generalny: M. Poiares Maduro,
      sekretarz: M. Múgica Arzamendi, główny administrator,
      uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 5 maja 2004 r.,
      rozważywszy uwagi przedstawione przez strony,
      po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 17 czerwca 2004 r.,
      wydaje następujący
      Wyrok
      1        Urząd Harmonizacji w ramach Rynku Wewnętrznego (znaki towarowe i wzory) (zwany dalej „OHIM”) wnosi w odwołaniu o uchylenie
         orzeczenia Sądu Pierwszej Instancji Wspólnot Europejskich z dnia 11 grudnia 2001 r. w sprawie T‑138/00, Erpo Möbelwerk przeciwko
         OHIM (DAS PRINZIP DER BEQUEMLICHKEIT), Rec. str. II-3739 (zwanego dalej „zaskarżonym orzeczeniem”), w którym Sąd stwierdził
         nieważność decyzji Trzeciej Izby Odwoławczej OHIM z dnia 23 marca 2000 r. (sprawa R 392/1999-3) (zwanej dalej „sporną decyzją”),
         która odrzuciła co do istoty odwołanie wniesione przez Erpo Möbelwerk GmbH (zwaną dalej „Erpo”) na decyzję eksperta OHIM odmawiającą
         rejestracji sformułowania DAS PRINZIP DER BEQUEMLICHKEIT jako wspólnotowego znaku towarowego dla różnych klas towarów, w tym
         w szczególności mebli.

       Ramy prawne
      2        Zgodnie z art. 7 rozporządzenia Rady (WE) nr 40/94 z dnia 20 grudnia 1993 r. w sprawie wspólnotowego znaku towarowego (Dz.U.
         1994, L 11, str. 1):

      „1.       Nie są rejestrowane:
      […]
      b)       znaki towarowe, które pozbawione są jakiegokolwiek odróżniającego charakteru;
      c)       znaki towarowe, które składają się wyłącznie z oznaczeń lub wskazówek, mogących służyć w obrocie do oznaczania rodzaju, jakości,
         ilości, przeznaczenia, wartości, pochodzenia geograficznego lub czasu produkcji towaru lub świadczenia usługi, lub innych
         właściwości towarów lub usług;

      d)       znaki towarowe, które składają się wyłącznie z oznaczeń lub wskazówek, które weszły do języka potocznego lub są zwyczajowo
         używane w uczciwych i utrwalonych praktykach handlowych;

      […]
      3.       Ustęp 1 lit. b), c) i d) nie ma zastosowania, jeżeli w następstwie używania znak towarowy uzyskał charakter odróżniający w odniesieniu
         do towarów lub usług, dla których występuje się o rejestrację”.

      3        Artykuł 12 rozporządzenia nr 40/94, zatytułowany: „Ograniczenie skutków wspólnotowego znaku towarowego”, stanowi:

      „Wspólnotowy znak towarowy nie uprawnia właściciela do zakazania stronie trzeciej używania w obrocie:
      […]
      b) oznaczeń dotyczących rodzaju, jakości, ilości, przeznaczenia, wartości, pochodzenia geograficznego, czasu produkcji towaru
         lub świadczenia usługi, lub też innych właściwości towarów lub usług;

      […]
      pod warunkiem że używa ich zgodnie z uczciwymi praktykami w przemyśle i handlu”.
       Okoliczności faktyczne leżące u podstaw sporu
      4        Pismem z dnia 23 kwietnia 1998 r. Erpo wystąpiła do OHIM o rejestrację sformułowania DAS PRINZIP DER BEQUEMLICHKEIT jako wspólnotowego
         znaku towarowego dla towarów z klas: 8 (narzędzia i przyrządy ręcznie sterowane; wyroby nożownicze), 12 (pojazdy lądowe i ich
         części) i 20 (meble mieszkaniowe, w szczególności tapicerowane, meble do siedzenia, krzesła, stoły, kredensy i meble biurowe)
         w rozumieniu Porozumienia nicejskiego dotyczącego międzynarodowej klasyfikacji towarów i usług dla celów rejestracji znaków
         z dnia 15 czerwca 1957 r., zrewidowanego i zmienionego.

      5        Erpo wniosła odwołanie od tej decyzji po tym, jak ekspert OHIM odrzucił zgłoszenie decyzją z dnia 4 czerwca 1999 r. uzasadniając,
         że sformułowanie to oznacza właściwość przedmiotowych towarów oraz że jest pozbawione jakiegokolwiek odróżniającego charakteru.

      6        Sporną decyzją Trzecia Izba Odwoławcza OHIM uchyliła decyzję eksperta w części, w jakiej odrzucił on zgłoszenie dla towarów
         z klasy 8. W pozostałej części Izba Odwoławcza odrzuciła odwołanie zasadniczo ze względu na to, że przedmiotowe sformułowanie
         nie odpowiadało wymogom z art. 7 ust. 1 lit. b) i c) oraz art. 7 ust. 2 rozporządzenia nr 40/94.

       Postępowanie przed Sądem Pierwszej Instancji i zaskarżone orzeczenie
      7        W skardze, złożonej w sekretariacie Sądu w dniu 23 maja 2000 r., Erpo wniosła o stwierdzenie nieważności spornej decyzji.
         Sąd Pierwszej Instancji w zaskarżonym orzeczeniu skargę uwzględnił.

      8        Sąd Pierwszej Instancji orzekł w pkt 22–29 zaskarżonego orzeczenia, że pierwszy zarzut, oparty na naruszeniu art. 7 ust. 1
         lit. c) rozporządzenia nr 40/94, był zasadny ze względu na to, iż nawet jeśli przyjąć, że wyraz „Bequemlichkeit” (oznaczający
         „wygodę”) wskazuje sam w sobie na właściwość towarów, która może być brana pod uwagę przy decyzji o zakupie dokonywanym przez
         odbiorców, to sformułowanie DAS PRINZIP DER BEQUEMLICHKEIT, rozpatrywane w oparciu o wszystkie jego części składowe i traktowane
         jako całość, nie może być uważane za składające się wyłącznie z oznaczeń lub wskazówek, mogących służyć do oznaczania jakości
         towarów, do których się odnosi.

      9        Następnie Sąd Pierwszej Instancji zbadał drugi zarzut oparty na naruszeniu art. 7 ust. 1 lit. b) rozporządzenia nr 40/94.

      10      Sąd Pierwszej Instancji orzekł w pkt 41 i 42 zaskarżonego orzeczenia, że ten zarzut również należy uwzględnić, ze względu
         na to, iż Izba Odwoławcza wywiodła w istocie brak odróżniającego charakteru przedmiotowego sformułowania z jego opisowego
         charakteru, mimo że z pkt 22–29 zaskarżonego orzeczenia, dotyczących pierwszego zarzutu wynika, że sporna decyzja była w tym
         punkcie obarczona naruszeniem prawa.

      11      W pkt 43–46 zaskarżonego orzeczenia Sąd Pierwszej Instancji orzekł, że drugi zarzut jest również zasadny z następujących względów:

      „43      Ponadto Izba Odwoławcza stwierdziła również, w pkt 30 zaskarżonej decyzji, że sformułowanie DAS PRINZIP DER BEQUEMLICHKEIT
         charakteryzuje się brakiem „dodatkowego elementu wyobraźni”. W szczególności Urząd utrzymywał w swojej odpowiedzi na odwołanie,
         że „aby móc służyć za znak towarowy, hasła muszą posiadać dodatkowy element […] oryginalności” oraz że w przypadku przedmiotowego
         sformułowania brak było tej oryginalności.

      44      W tym względzie przypomnieć należy, że z orzecznictwa Sądu Pierwszej Instancji wynika, iż brak charakteru odróżniającego nie
         powinien wypływać ani z braku wyobraźni, ani z braku dodatkowego elementu fantazji [wyroki Sądu Pierwszej Instancji z dnia
         31 stycznia 2001 r. w sprawie T-135/99 Taurus-Film przeciwko OHIM (Cine Action), Rec. str. II-379, pkt 31, w sprawie T-136/99
         Taurus-Film przeciwko OHIM (Cine Comedy), Rec. str. II-397, pkt 31, oraz z dnia 5 kwietnika 2001 r. w sprawie T‑87/00 Bank
         für Arbeit und Wirtschaft przeciwko OHIM (EASYBANK), Rec. str. II-1259, pkt 39 i 40]. Ponadto należy zauważyć, że do haseł
         nie można stosować bardziej rygorystycznych kryteriów niż do innych rodzajów oznaczeń.

      45      Co do tego, że Izba Odwoławcza w pkt 31 zaskarżonej decyzji stwierdziła poza tym brak »wkładu wysiłku twórczego, który by
         spowodował efekt zaskoczenia i w związku z tym nacechowania«, należy zauważyć, że ten element stanowi w rzeczywistości jedynie
         inaczej wyrażoną myśl Izby Odwoławczej dotyczącą braku »dodatkowego elementu wyobraźni«.

      46      Jednakże odrzucenie odwołania wniesionego do Izby Odwoławczej na postawie art. 7 ust. 1 lit. b) rozporządzenia nr 40/94 byłoby
         możliwe jedynie w przypadku gdyby wykazano, że zestawienie samego sformułowania »das Prinzip der …« (»zasada …«) ze słowem
         oznaczającym właściwość danych towarów lub usług jest zwyczajowo używane w przekazach handlowych, a w szczególności reklamowych.
         Należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja w sposób ewidentny nie zawiera jednak żadnego spostrzeżenia na ten temat oraz że
         Urząd nie sugerował istnienia takiego użycia ani w swoich pismach, ani podczas rozprawy”.

      12      Na tej podstawie Sąd Pierwszej Instancji stwierdził nieważność spornej decyzji.

       Odwołanie
      13      W odwołaniu OHIM wnosił do Trybunału o:

      –        uchylenie zaskarżonego orzeczenia;
      –        odrzucenie skargi na decyzję Trzeciej Izby Odwoławczej OHIM z dnia 23 marca 2000 r. w sprawie R 392/1999-3 oraz, tytułem żądania
         ewentualnego, przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd Pierwszej Instancji;

      –        obciążenie strony przeciwnej kosztami postępowania w pierwszej instancji i kosztami postępowania odwoławczego.
      14      Erpo wnosił do Trybunału o:

      –        oddalenie odwołania;
      –        utrzymanie w mocy zaskarżonego orzeczenia;
      –        obciążenie kosztami OHIM, również w zakresie kosztów podlegających zwrotowi w ramach odwołania.
      15      Postanowieniem prezesa Trybunału z dnia 9 września 2002 r. została dopuszczona interwencja Zjednoczonego Królestwa Wielkiej
         Brytanii i Irlandii Północnej na poparcie wniosków OHIM.

       Argumentacja stron
      16      W swym jedynym zarzucie OHIM utrzymuje, że Sąd Pierwszej Instancji naruszył art. 7 ust. 1 lit. b) rozporządzenia nr 40/94
         poprzez fakt, że w pkt 46 zaskarżonego orzeczenia orzekł, iż możliwość odmowy rejestracji znaku towarowego ze względu na brak
         odróżniającego charakteru ogranicza się do przypadków, w których jest wykazane, że chodzi o oznaczenie zwyczajowo używane
         w danej branży handlu.

      17      W tym względzie OHIM podnosi, że ocena odróżniającego charakteru znaku towarowego musi polegać na badaniu a priori prawdopodobieństwa,
         czy ten znak towarowy pozwoli odbiorcom w konkretnym przypadku na odróżnienie, że dane towary lub usługi, dla których występuje
         się o rejestrację znaku, pochodzą z jednego przedsiębiorstwa, a nie z innego, lub – w każdym razie – na rozpoznanie tych towarów
         lub usług jako wyprodukowanych lub wprowadzonych do obrotu na własną odpowiedzialność właściciela tego znaku.

      18      Podobnie jak w przypadku znaków towarowych kolorowych lub trójwymiarowych, lecz odwrotnie niż w przypadku znaków towarowych
         czysto słownych lub graficznych, od znaków towarowych mających postać hasła – takich jak znak będący przedmiotem sporu – wymaga
         się, aby posiadały dodatkowy element prezentacji, nadający im odróżniający charakter. Wymaganie to wynika z faktu, że chodzi
         tu o oznaczenia, które najczęściej pełnią funkcję czysto reklamową, a nie funkcję pozwalającą na ustalenie pochodzenia towarów.

      19      Ponadto OHIM utrzymuje, że przy ocenie odróżniającego charakteru znaku towarowego nie powinno się brać pod uwagę jego możliwego
         rynkowego zastosowania. Oczywiście jeżeli okaże się, że dane oznaczenie może z założenia odróżniać określone towary lub usługi,
         lecz oznaczenie to lub oznaczenia tego samego rodzaju są zwyczajowo używane przez odbiorców, zgłoszenie powinno zostać odrzucone
         na podstawie art. 7 ust. 1 lit. b) i d) rozporządzenia nr 40/94. Tym niemniej jeżeli – tak jak w tym przypadku – dane oznaczenie
         nie jest z założenia w stanie odróżniać określonych towarów lub usług, odmawia się jego rejestracji jako znaku towarowego
         na podstawie art. 7 ust. 1 lit. b) rozporządzenia, bez konieczności przedstawiania dowodów na to, że jest ono zwyczajowo używane
         przez odbiorców.

      20      Erpo nie zgadza się z tym stwierdzeniem, utrzymując, że zarzut przedstawiony przez OHIM przeciwko pkt 46 zaskarżonego orzeczenia
         jest bezzasadny. Jej zdaniem z pkt 28 i 42 zaskarżonego orzeczenia wynika, że Sąd Pierwszej Instancji uznał, iż odróżniający
         charakter tego znaku towarowego wypływa z zestawienia sformułowania „das Prinzip der …” z elementem opisowym „Bequemlichkeit”.
         Sąd Pierwszej Instancji nie żądał natomiast dowodów na zwyczajowe użycie całego tego sformułowania. Nie stwierdził, żeby użycie
         sformułowania „das Prinzip der …” wzmacniało element opisowy. Zdaniem Erpo Sąd Pierwszej Instancji wywiódł z tego, że sporna
         decyzja nie posiadała obiektywnego uzasadnienia dla odmowy rejestracji ze względu na brak odróżniającego charakteru.

      21      Erpo podnosi ponadto, że rejestracja przedmiotowego hasła jako znaku towarowego nie będzie stanowić przeszkody w używaniu
         przez konkurencję zestawienia słów „Prinzip” (zasada) i „Bequemlichkeit” (wygoda). Zabrania tego w szczególności art. 12 lit. b)
         rozporządzenia nr 40/94. Przepis ten stanowi ochronę konkurencji wystarczającą do tego, żeby uzasadnić istnienie liberalnej
         praktyki dotyczącej rejestracji, pozwalającej w razie wątpliwości na ochronę zgłaszanego znaku towarowego.

      22      Erpo kwestionuje ponadto, że odróżniający charakter znaku towarowego mającego postać hasła wymaga istnienia elementu prezentacji
         z racji czysto reklamowej funkcji takiego oznaczenia. Jej zdaniem w orzecznictwie Sądu Pierwszej Instancji oraz w praktyce
         OHIM zostało ustalone, że funkcja reklamowa hasła nie wyklucza posiadania przez nie odróżniającego charakteru.

      23      Rząd Zjednoczonego Królestwa utrzymuje, że analiza odróżniającego charakteru, przeprowadzona w zaskarżonym orzeczeniu, jest
         sprzeczna z orzecznictwem zarówno Trybunału, jak i samego Sądu Pierwszej Instancji. W tym przypadku, zdaniem rządu Zjednoczonego
         Królestwa, Sąd Pierwszej Instancji w szczególności nie zastosował prawidłowo prawa wspólnotowego, które przy ocenie odróżniającego
         charakteru znaku towarowego wymaga wzięcia pod uwagę jego rodzaju. Ponadto Sąd Pierwszej Instancji przyjął niewłaściwe podejście
         w celu określenia tego odróżniającego charakteru.

      24      Rząd ten podnosi, iż z orzecznictwa wynika, że aby spełnić warunek odróżniającego charakteru znak towarowy musi niedwuznacznie
         wskazywać na handlowe pochodzenie danych towarów lub usług. Oznaczenie nie może gwarantować określenia pochodzenia, jeżeli
         zgodnie z przypuszczalnymi oczekiwaniami przeciętnego konsumenta danego rodzaju towarów lub usług, pozostawia u niego rzeczywistą
         wątpliwość co do owego pochodzenia.

      25      Zdaniem tego rządu prawdą jest, że zasady prawne, które mają zastosowanie w odniesieniu do oceny odróżniającego charakteru
         znaku towarowego są takie same dla wszystkich kategorii znaków. Tym niemniej sposób, w jaki stosuje się te zasady, powinien
         zależeć od okoliczności, a w szczególności od rodzaju danego znaku towarowego, tak jak wskazuje na to orzecznictwo dotyczące
         znaków trójwymiarowych, bazujących na kształcie towaru [wyroki Sądu Pierwszej Instancji z dnia 19 września 2001 r. w sprawie
         T-119/00 Procter & Gamble przeciwko OHIM (kwadratowa tabletka koloru białego, w żółte i niebieskie plamy), Rec. str. I-2761,
         pkt 53–55, oraz z dnia 7 lutego 2002 r. w sprawie T-88/00 Mag Instrument przeciwko OHIM, Rec. str. II-467, pkt 33–35, jak
         również pkt 12 opinii rzezcnika generalnego Ruiza-Jaraba Colomera w sprawach połączonych od C‑53/01 do C-55/01 Linde i in.
         (wyrok z dnia 8 kwietnia 2003 r., Rec. str. I-3161)].

      26      Rząd Zjednoczonego Królestwa utrzymuje, że znak towarowy będący przedmiotem niniejszej sprawy jest w zasadzie hasłem reklamowym,
         które ma przekazywać, według jakich zasad zostały wyprodukowane dane towary. Przeciętny konsument nie jest raczej skłonny
         uznać hasła reklamowego, zwłaszcza jeśli odnosi się ono do konkretnych cech towarów lub usług, za oznaczenie wskazujące na
         pochodzenie towarów i określające wyłącznie przedsiębiorstwo odpowiedzialne za ich wyprodukowanie. Niemniej jednak jeżeli
         tego rodzaju hasło oddziałuje silniej ze względu na to, że jego użycie w zestawieniu z danymi towarami lub usługami jest nietypowe,
         przeciętny konsument mógłby je jednak uznać za wskazanie handlowego pochodzenia tych towarów lub usług, poza jego funkcją
         reklamową.

      27      Izba Odwoławcza OHIM miała więc rację, biorąc pod uwagę te względy. W każdym razie Sąd Pierwszej Instancji w zaskarżonym orzeczeniu
         nie uwzględnił rodzaju znaku towarowego przy dokonywaniu oceny jego odróżniającego charakteru lub uczynił to w sposób niewystarczający.

      28      Rząd Zjednoczonego Królestwa podnosi ponadto, że Sąd Pierwszej Instancji naruszył art. 7 ust. 1 lit. b) i c) rozporządzenia
         nr 40/94, w zakresie w jakim pkt 46 zaskarżonego orzeczenia sugeruje, iż można by było odmówić rejestracji tego oznaczenia
         ze względu na brak odróżniającego charakteru tylko wtedy, gdyby sformułowanie „das Prinzip der …” było zwyczajowo używane
         w przekazach handlowych i w reklamie.

      29      Zdaniem tego rządu Sąd Pierwszej Instancji pomylił wymogi art. 7 ust. 1 lit. b) i c) rozporządzenia nr 40/94 z wymogami przepisu
         tego samego artykułu lit. d). W istocie wymóg wykazania, że znak towarowy jest zwyczajowo używany w handlu dla danych towarów
         lub usług w celu odmowy jego rejestracji ma zastosowanie tylko w odniesieniu do tego ostatniego przepisu, a nie do pozostałych
         (wyrok z dnia 4 października 2001 r. w sprawie C-517/99 Merz & Krell, Rec. str. I-6959, pkt 35). Przepisy znajdujące się w art. 7
         ust. 1 lit. b) i c) tego rozporządzenia zawierają inną podstawę odmowy rejestracji oznaczenia, pomimo widocznego zachodzenia
         na siebie zakresów przedmiotowych tych przepisów.

       Ocena Trybunału
      30      Na wstępie zauważyć należy, że jedyny zarzut OHIM, dotyczący odróżniającego charakteru znaku towarowego i wskazujący na naruszenie
         art. 7 ust. 1 lit. b) rozporządzenia nr 40/94 odnosi się wyraźnie jedynie do pkt 46 zaskarżonego orzeczenia. Tym niemniej
         punkt ten jest nierozerwalnie związany z poprzedzającymi go pkt 43–45, zatem zarzut OHIM należy rozpatrywać w ramach całości
         uzasadnienia zawartego w tych punktach. Zresztą także strony oraz interwenient zrozumieli w ten sposób przedmiot odwołania,
         gdyż w swoich pismach nawiązywali łącznie do pkt 43–46 zaskarżonego orzeczenia.

      31      Punkty 43–46 zaskarżonego orzeczenia odnoszą się do pkt 30 i 31 spornej decyzji, które wymagają, by hasło miało „fantazyjny
         charakter”, czy nawet ukazywało „wkład wysiłku twórczego, który spowodowałby efekt zaskoczenia, dzięki czemu łatwo by je było
         zapamiętać”, po to aby nie było ono pozbawione minimalnego odróżniającego charakteru, wymaganego przez art. 7 ust. 1 lit. b)
         rozporządzenia nr 40/94.

      32      Sąd Pierwszej Instancji słusznie odrzucił ten wymóg w pkt 43–45 zaskarżonego orzeczenia, głównie ze względu na to, że do haseł
         nie można stosować bardziej rygorystycznych kryteriów niż do innych rodzajów oznaczeń.

      33      Z orzecznictwa Trybunału wynika rzeczywiście, że w celu dokonania oceny odróżniającego charakteru jakiegokolwiek znaku towarowego,
         bez względu na jego rodzaj, wymagane jest, aby pozwalał on rozpoznać, że dany towar pochodzi z jednego określonego przedsiębiorstwa,
         a zatem odróżnić go od towarów pochodzących z innych przedsiębiorstw [zob. podobnie, odnośnie do art. 3 ust. 1 lit. b) pierwszej
         dyrektywy Rady 89/104/EWG z dnia 21 grudnia 1988 r. mającej na celu zbliżenie ustawodawstw Państw Członkowskich odnoszących
         się do znaków towarowych (Dz.U. 1989, L 40, str. 1), przepisu identycznego z przepisem art. 7 ust. 1 lit. b) rozporządzenia
         nr 40/94, ww. wyrok w sprawie Linde i in., pkt 42 i 47].

      34      Trybunał orzekł ponadto, że chociaż kryteria oceny odróżniającego charakteru są takie same dla wszystkich rodzajów znaków
         towarowych, to w ramach stosowania tych kryteriów może się okazać, że postrzeganie tych znaków przez właściwy krąg odbiorców
         nie musi być takie samo dla każdego z tych rodzajów, a zatem może okazać się trudniejsze wykazanie odróżniającego charakteru
         niektórych rodzajów znaków towarowych niż innych (zob. wyroki z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawach połączonych C-456/01 P
         i C-457/01 P Henkel przeciwko OHIM, dotychczas nieopublikowany w Zbiorze, pkt 36, w sprawach połączonych od C‑468/01 P do
         C‑472/01 P, dotychczas niepublikowany w Zbiorze, pkt 36, oraz w sprawach połączonych C‑473/01 P i C-474/01 P Procter & Gamble
         przeciwko OHIM, dotychczas nieopublikowany w Zbiorze, pkt 36).

      35      Nie można wykluczyć, że orzecznictwo wspomniane w poprzednim punkcie wyroku może stosować się również do znaków słownych mających
         postać hasła reklamowego, takich jak znak towarowy w tej sprawie. Mogłoby się tak zdarzyć zwłaszcza w przypadku, gdyby podczas
         dokonywania oceny odróżniającego charakteru tego znaku ustalono, że posiada on funkcję reklamową, polegającą na przykład na
         zachwalaniu jakości określonego towaru, oraz że funkcja ta nie jest wyraźnie drugorzędna w stosunku do domniemanej funkcji
         znaku jako takiego, czyli gwarancji określonego pochodzenia towaru. W takim przypadku organy władzy mogą rzeczywiście uwzględnić
         fakt, że przeciętny konsument nie jest przyzwyczajony do tego, żeby zakładać pochodzenie towarów na podstawie takich haseł
         (zob. podobnie ww. wyroki Procter & Gamble przeciwko OHIM, pkt 36).

      36      Tym niemniej trudności, które można napotkać przy ustalaniu odróżniającego charakteru pewnych rodzajów znaków towarowych,
         takich jak znaki mające postać haseł reklamowych, które wynikają z samej ich natury i które należy brać pod uwagę, nie uzasadniają
         nakładania szczególnych kryteriów uzupełniających lub zastępujących kryterium odróżniającego charakteru w rozumieniu wykładni
         zawartej w orzecznictwie, tak jak to zostało przypomniane w pkt 32–34 niniejszego wyroku. Tak więc Sąd Pierwszej Instancji
         słusznie stwierdził nieważność spornej decyzji ze względu na to, że nakładała ona kryterium odmienne i bardziej rygorystyczne
         od oceny odróżniającego charakteru znaków towarowych mających postać haseł reklamowych.

      37      Sąd Pierwszej Instancji, po słusznym odrzuceniu w pkt 43–45 zaskarżonego orzeczenia utrzymanego w spornej decyzji kryterium
         oceny odróżniającego charakteru przedmiotowego znaku towarowego, posłużył się w pkt 46 tego orzeczenia innym kryterium, zgodnie
         z którym znak towarowy jest pozbawiony odróżniającego charakteru w rozumieniu art. 7 ust. 1 lit. b) rozporządzenia nr 40/94
         jedynie wtedy, gdy wykaże się, że dane sformułowanie jest zwyczajowo używane w przekazach handlowych, a w szczególności reklamowych,
         czego nie sprawdzono w spornej decyzji.

      38      Rzeczywiście, jeżeli wykaże się, że dane sformułowanie jest zwyczajowo używane w przekazach handlowych, a w szczególności
         reklamowych, zgodnie z art. 7 ust. 1 lit. d) rozporządzenia nr 40/94, to wynika z tego, że takie oznaczenie nie jest odpowiednie,
         żeby odróżniać towary lub usługi jednego przedsiębiorstwa od towarów lub usług innych przedsiębiorstw i nie spełnia zatem
         podstawowej funkcji znaku towarowego, chyba że użytek, który czyniono z tych oznaczeń lub wskazówek, pozwolił im nabrać rozpoznawalnego
         odróżniającego charakteru, w rozumieniu art. 7 ust. 3 rozporządzenia nr 40/94 (zob. podobnie, odnośnie do identycznych przepisów
         znajdujących się w art. 3 ust. 1 lit. b) i d) oraz art. 3 ust. 3 dyrektywy 89/104 – ww. wyrok w sprawie Merz & Krell, pkt 37).

      39      Niemniej jednak każda z wymienionych w art. 7 ust. 1 rozporządzenia nr 40/94 podstaw odmowy rejestracji jest niezależna od
         innych i powinna być rozpatrywana oddzielnie (zob. w szczególności ww. wyrok w sprawie Henkel przeciwko OHIM, pkt 45 wraz
         z powołanym orzecznictwem).

      40      Zatem nie należy ograniczać zakresu art. 7 ust. 1 lit. b) rozporządzenia nr 40/94 jedynie do znaków towarowych, dla których
         podstawą odmowy rejestracji jest art. 7 ust. 1 lit. d) tego rozporządzenia, ze względu na fakt, że są one zwyczajowo używane
         w przekazach handlowych, a w szczególności reklamowych.

      41      Trybunał orzekł już, że rejestracja znaku towarowego składającego się z oznaczeń lub wskazówek, które są ponadto używane jako
         hasła reklamowe, oznaczenia dotyczące jakości lub wyrażenia zachęcające do zakupu towarów lub usług objętych tym znakiem,
         nie jest sama w sobie wykluczona ze względu na tego rodzaju użycie (zob. ww. wyrok w sprawie Merz & Krell, pkt 40).

      42      Ponadto z orzecznictwa wynika, że odróżniający charakter znaku towarowego w rozumieniu art. 7 ust. 1 lit. b) rozporządzenia
         nr 40/94 oznacza, że ten znak pozwala rozpoznać, iż towar, dla którego zgłasza się ten znak, pochodzi z jednego określonego
         przedsiębiorstwa, a zatem odróżnić go od towarów pochodzących z innych przedsiębiorstw i tym samym spełnić podstawową funkcję
         znaku towarowego (zob. podobnie szczególności ww. wyroki w sprawie Procter & Gamble przeciwko OHIM, pkt 32 wraz z powołanym
         orzecznictwem, oraz – odnośnie do identycznego przepisu znajdującego się w art. 3 ust. 1 lit. b) dyrektywy 89/104 – wyroki
         w sprawie Merz & Krell, pkt 37, i w sprawie Linde i in., pkt 40 wraz z powołanym orzecznictwem).

      43      Zgodnie z orzecznictwem odróżniający charakter powinien być oceniany z jednej strony w stosunku do towarów lub usług, dla
         których wnosi się o rejestrację, a z drugiej strony w stosunku do postrzegania przez właściwy krąg odbiorców, składający się
         z przeciętnych konsumentów tych towarów lub usług, właściwie poinformowanych, dostatecznie uważnych i rozsądnych (zob. w szczególności
         ww. wyroki w sprawie Procter & Gamble przeciwko OHIM, pkt 33 wraz z powołanym orzecznictwem).

      44      Z powyższego wynika, że odróżniający charakter znaku towarowego składającego się z oznaczeń lub wskazówek, które są ponadto
         używane jako hasła reklamowe, oznaczenia dotyczące jakości lub wyrażenia zachęcające do zakupu towarów lub usług objętych
         tym znakiem, takiego jak znak w niniejszej sprawie, powinien być oceniany zgodnie z zasadami, które zostały przytoczone w pkt 42
         i 43 niniejszego wyroku [zob. podobnie również, odnośnie do takich znaków towarowych, wyroki Sądu Pierwszej Instancji z dnia
         5 grudnia 2002 r. w sprawie T-130/01 Sykes Enterprises przeciwko OHIM (REAL PEOPLE, REAL SOLUTIONS), Rec. str. II-5179, pkt 20,
         oraz z dnia 3 lipca 2003 r. T-122/01 Best Buy Concepts przeciwko OHIM (BEST BUY), Rec. str. II-2235, pkt 21)].

      45      Należy w tym względzie ponadto odrzucić argumentację przytoczoną przez Erpo, według której art. 12 lit. b) rozporządzenia
         nr 40/94 stanowi ochronę konkurencji wystarczającą do tego, żeby uzasadnić istnienie liberalnej praktyki dotyczącej rejestracji,
         pozwalającej w razie wątpliwości na ochronę zgłaszanego znaku towarowego. Ten argument został już odrzucony przez Trybunał
         ze względu na to, że rozpatrywanie zgłoszeń nie powinno być ograniczone do minimum, lecz ma być dokładne i pełne w celu uniknięcia
         rejestrowania znaków towarowych w sposób nienależyty oraz, w imię pewności prawa i dobrej administracji, zagwarantowania,
         że nie rejestruje się znaków, używaniu których można by się skutecznie przeciwstawić w sądzie (zob. podobnie wyrok z dnia
         6 maja 2003 r. w sprawie C-104/01 Libertel, Rec. str. I-3793, pkt 58 i 59).

      46      Orzekając zatem w pkt 46 zaskarżonego orzeczenia, że znak towarowy jest pozbawiony odróżniającego charakteru w rozumieniu
         art. 7 ust. 1 lit. b) rozporządzenia nr 40/94 jedynie wtedy, gdy zostanie wykazane, iż dane sformułowanie jest zwyczajowo
         używane w przekazach handlowych, a w szczególności reklamowych, czego nie sprawdzono w spornej decyzji, Sąd Pierwszej Instancji
         zastosował kryterium nie odpowiadające kryterium określonemu art. 7 ust. 1 lit. b) rozporządzenia nr 40/94.

      47      Oznacza to, że w tym punkcie Sąd Pierwszej Instancji nieprawidłowo zastosował przepisy tego artykułu.

      48      W tych okolicznościach OHIM ma podstawy utrzymywać, że w tej części zaskarżony wyrok obarczony jest naruszeniem prawa.

      49      Tym niemniej należy stwierdzić, że to naruszenie nie ma wpływu na rozstrzygnięcie sporu.

      50      W istocie, jak wynika to z pkt 37 niniejszego wyroku, w oparciu o pkt 43–45 zaskarżonego orzeczenia słusznie stwierdzono nieważność
         spornej decyzji ze względu to, iż rejestracji znaku towarowego odmówiono na podstawie błędnego kryterium, opisanego w pkt 30
         i 31 tej decyzji, dotyczącego odróżniającego charakteru w rozumieniu art. 7 ust. 1 lit. b) rozporządzenia nr 40/94, tj. braku
         dodatkowego elementu wyobraźni lub fantazji.

      51      Wynika z powyższego, że pomimo naruszenia prawa stwierdzonego w pkt 48 niniejszego wyroku, sentencja zaskarżonego orzeczenia
         jest uzasadniona.

      52      Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, jeżeli uzasadnienie wyroku Sądu Pierwszej Instancji jest niezgodne z prawem wspólnotowym,
         lecz jego sentencja znajduje inne podstawy prawne, odwołanie zostaje oddalone (zob. m.in. wyrok z dnia 30 marca 2000 r. w sprawie
         C-256/97P VBA przeciwko Florimex i in., Rec. str. I-2061, pkt 121 wraz z powołanym orzecznictwem).

      53      Wobec tego podniesiony zarzut jest bezskuteczny, a odwołanie zostaje oddalone.

       W przedmiocie kosztów
      54      Zgodnie z art. 69 § 2 regulaminu, mającym zastosowanie do postępowania odwoławczego na podstawie art. 118 regulaminu, kosztami
         zostaje obciążona, na żądanie strony przeciwnej, strona przegrywająca sprawę. Ponieważ Erpo wniosła o obciążenie OHIM kosztami
         postępowania, a OHIM przegrał sprawę, należy obciążyć go kosztami postępowania.

      55      Zgodnie z art. 69 § 4 akapit pierwszy regulaminu Zjednoczone Królestwo pokrywa koszty własne.

      Z powyższych względów Trybunał orzeka, co następuje:
      1)      Odwołanie zostaje oddalone.
      2)      Urząd Harmonizacji w ramach Rynku Wewnętrznego (znaki towarowe i wzory) zostaje obciążony kosztami strony skarżącej.
      3)      Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej pokrywa koszty własne.
      Podpisy
      * Język postępowania: niemiecki.


title: Wyrok Trybunału (wielka izba) z dnia 29 czerwca 2004 r. # Front national przeciwko Parlamentowi Europejskiemu. # Odwołanie - Zgłoszenie utworzenia grupy politycznej w rozumieniu art. 29 ust. 1 regulaminu Parlamentu Europejskiego - Brak pokrewieństwa politycznego - Rozwiązanie ze skutkiem wstecznym Grupy TPN - Odwołanie wzajemne - Wykładnia art. 230 akapit czwarty WE - Pojęcie decyzji dotyczącej "bezpośrednio i indywidualnie" osoby fizycznej lub prawnej - Niedopuszczalność skargi wniesionej przez krajową partię polityczną. # Sprawa C-486/01 P.

text:
      Sprawa C-486/01 P
      Front national
      przeciwko
      Parlamentowi Europejskiemu

      Odwołanie – Zgłoszenie utworzenia grupy politycznej w rozumieniu art. 29 ust. 1 regulaminu Parlamentu Europejskiego – Brak pokrewieństwa politycznego – Rozwiązanie ze skutkiem wstecznym Grupy TPN – Odwołanie wzajemne – Wykładnia art. 230 akapit czwarty WE – Pojęcie decyzji dotyczącej „bezpośrednio i indywidualnie” osoby fizycznej lub prawnej – Niedopuszczalność skargi wniesionej przez krajową partię polityczną
      Streszczenie wyroku
      Skarga o stwierdzenie nieważności – Osoby fizyczne i prawne – Akty dotyczące ich bezpośrednio i indywidualnie – Przynależność
            bezpośrednia – Kryteria – Decyzja Parlamentu w sprawie rozwiązania grupy politycznej składającej się z posłów należących do
            krajowej partii politycznej – Przynależność bezpośrednia do tej partii – Brak
      (art. 230 akapit czwarty WE; regulamin wewnętrzny Parlamentu Europejskiego, art. 29 ust. 1 i 2 oraz art. 30)
      Zawarta w art. 230 akapit czwarty WE przesłanka, iż będąca przedmiotem skargi o stwierdzenie nieważności decyzja musi dotyczyć
         osoby fizycznej lub prawnej „bezpośrednio”, wymaga, by zaskarżony akt wspólnotowy wywoływał bezpośredni wpływ na sytuację
         prawną tego podmiotu i nie pozostawiał żadnej uznaniowości swoim adresatom, których obowiązkiem jest go wykonać, co ma mieć
         charakter automatyczny i wynikać musi z samego aktu wspólnotowego, bez potrzeby stosowania przepisów pośrednich.

      Decyzja Parlamentu Europejskiego dotycząca wykładni art. 29 ust. 1 regulaminu Parlamentu oraz rozwiązania ze skutkiem wstecznym
         „Grupy technicznej posłów niezrzeszonych (TPN) – Grupy mieszanej” w zakresie, w jakim pozbawiła ona posłów, którzy zgłosili
         utworzenie Grupy TPN, a w szczególności posłów Front national, możliwości zrzeszenia się w Grupie TPN jako grupie politycznej
         w rozumieniu art. 29 regulaminu – dotyczy tych posłów bezpośrednio. Posłom tym uniemożliwiono, przez sam sporny akt, zrzeszenie
         się w grupie politycznej i zostali oni uznani, od tego momentu, za posłów niezrzeszonych w rozumieniu art. 30 regulaminu,
         korzystając z tego względu z mniejszych uprawnień parlamentarnych, niż przysługiwałyby im, gdyby byli członkami grupy politycznej
         w rozumieniu art. 29 regulaminu.

      Wniosek taki nie nasuwa się jednak w odniesieniu do krajowej partii politycznej jak Front national. O ile jest naturalne,
         że partia polityczna, która wystawia kandydatów w wyborach do Parlamentu, pragnie, by kandydaci ci, kiedy zostaną wybrani,
         wykonywali mandat w warunkach podobnych jak inni parlamentarzyści, o tyle interes ten nie daje jej uprawnienia do tego, by
         jej posłowie utworzyli grupę polityczną lub by zostali członkami grupy istniejącej w zgromadzeniu.

      W istocie, z jednej strony, zgodnie z art. 29 ust. 2 regulaminu utworzenie grupy politycznej w Parlamencie wymaga obecności
         w jej składzie minimalnej liczby posłów pochodzących z kilku Państw Członkowskich, a z drugiej strony, ustęp pierwszy tego
         artykułu przewiduje wyłącznie zrzeszanie się posłów według pokrewieństwa politycznego. Przepisy te nie przypisują w procesie
         tworzenia grup politycznych żadnej szczególnej roli krajowym partiom politycznym, do których posłowie ci należą.

      (por. pkt  34-37)
WYROK TRYBUNAŁU (wielka izba)
      z dnia 29 czerwca 2004 r. (*)

      Odwołanie – Zgłoszenie utworzenia grupy politycznej w rozumieniu art. 29 ust. 1 regulaminu Parlamentu Europejskiego – Brak pokrewieństwa politycznego – Rozwiązanie ze skutkiem wstecznym Grupy TPN – Odwołanie wzajemne – Wykładnia art. 230 akapit czwarty WE – Pojęcie decyzji dotyczącej „bezpośrednio i indywidualnie” osoby fizycznej lub prawnej – Niedopuszczalność skargi wniesionej przez krajową partię polityczną
      W sprawie C-486/01 P
      Front national, z siedzibą w Saint-Cloud (Francja), reprezentowany przez adwokatów F. Wagnera oraz V. de Poulpiqueta de Brescanvela,

      wnoszący odwołanie,
      mającej za przedmiot odwołanie od wyroku Sądu Pierwszej Instancji Wspólnot Europejskich (trzecia izba w składzie powiększonym)
         z dnia 2 października 2001 r. w sprawach T-222/99, T-327/99 i T-329/99 Martinez i in. przeciwko Parlamentowi, Rec. str. II-2823,
         którego celem jest uchylenie tego wyroku,

      w której drugą stroną jest:
      Parlament Europejski, reprezentowany przez G. Garzóna Clariana, J. Schoo oraz H. Krücka, działających w charakterze pełnomocników, z adresem do
         doręczeń w Luksemburgu,

      strona pozwana w postępowaniu w pierwszej instancji,

      TRYBUNAŁ (wielka izba),
      w składzie: V. Skouris, Prezes, P. Jann, C. W. A. Timmermans (sprawozdawca), A. Rosas, J.-P. Puissochet i J. N. Cunha Rodrigues,
         prezesi izb, R. Schintgen, F. Macken, N. Colneric, S. von Bahr i R. Silva de Lapuerta, sędziowie,

      rzecznik generalny: D. Ruiz-Jarabo Colomer,
      sekretarz: M. Múgica Arzamendi, główny administrator,
      uwzględniając sprawozdanie sędziego sprawozdawcy,
      po wysłuchaniu stanowisk stron na rozprawie w dniu 9 grudnia 2003 r.,
      po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 20 stycznia 2004 r.,
      wydaje następujący
      Wyrok
      1        Pismem złożonym w sekretariacie Trybunału w dniu 12 grudnia 2001 r. Front national wniósł, na podstawie art. 225 WE i art.
         49 Statutu (WE) Trybunału Sprawiedliwości, odwołanie od wyroku Sądu Pierwszej Instancji z dnia 2 października 2001 r. w sprawach
         T-222/99, T-327/99 i T-329/99 Martinez i in. przeciwko Parlamentowi, Rec. str. II-2823 (zwanego dalej „zaskarżonym wyrokiem”),
         w którym Sąd oddalił skargę o stwierdzenie nieważności decyzji Parlamentu Europejskiego z dnia 14 września 1999 r. dotyczącej
         wykładni art. 29 ust. 1 regulaminu Parlamentu oraz rozwiązania ze skutkiem wstecznym „Grupy technicznej posłów niezrzeszonych
         (TPN) – Grupy mieszanej” (zwanej dalej „spornym aktem”).

      2        Osobnym pismem, złożonym w sekretariacie Trybunału w dniu 11 grudnia 2001 r., Front national wniósł również, na podstawie
         art. 242 WE, o zawieszenie wykonania zaskarżonego wyroku. Wniosek ten został jednak oddalony postanowieniem prezesa Trybunału
         z dnia 21 lutego 2002 r. w sprawach C-486/01 P-R i C-488/01 P-R Front national i Martinez przeciwko Parlamentowi, Rec. str.
         I-1843, z tego w szczególności względu, że wstrzymanie wykonania wyroku nie mogłoby zapobiec poważnej i nieodwracalnej szkodzie,
         na jaką powoływał się wnioskodawca.

       Ramy prawne
      3        Regulamin Parlamentu Europejskiego, w brzmieniu obowiązującym w czasie, gdy miały miejsce okoliczności faktyczne sporu (Dz.U.
         1999, L 202, str. 1, zwany dalej „regulaminem”), stanowił w art. 29 „Tworzenie grup politycznych”:

      „1. Posłowie mogą zrzeszać się w grupy według pokrewieństwa politycznego.
      2. Każda grupa polityczna składa się z posłów wybranych z więcej niż jednego Państwa Członkowskiego. Minimalna liczba posłów
         konieczna do utworzenia grupy politycznej wynosi dwudziestu trzech, jeżeli pochodzą oni z dwóch Państw Członkowskich, osiemnastu,
         jeżeli pochodzą z trzech Państw Członkowskich, oraz czternastu, jeżeli pochodzą z czterech lub większej liczby Państw Członkowskich.

      3. Poseł może należeć tylko do jednej grupy politycznej.
      4. Utworzenie grupy politycznej winno być zgłoszone Przewodniczącemu. Zgłoszenie to zawiera nazwę, nazwiska członków oraz
         skład prezydium grupy.

      [...]”.
      4        Artykuł 30, dotyczący posłów niezrzeszonych, postanawiał:

      „1. Posłowie, którzy nie należą do żadnej grupy politycznej, mają do dyspozycji sekretariat. Szczegółowe warunki są ustalane
         przez Prezydium na podstawie propozycji Sekretarza Generalnego.

      2. Prezydium określa również status i prawa parlamentarne tych posłów”.
      5        Zgodnie z art. 180 regulaminu, dotyczącym jego stosowania:

      „1. W razie wątpliwości dotyczących stosowania lub wykładni niniejszego regulaminu Przewodniczący może, bez uszczerbku dla
         jakichkolwiek wcześniejszych decyzji w tym zakresie, przekazać sprawę właściwej komisji do rozpatrzenia.

      W razie zgłoszenia wniosków w sprawie przestrzegania regulaminu zgodnie z art. 142 Przewodniczący może również przekazać sprawę
         właściwej komisji.

      2. Właściwa komisja decyduje w przedmiocie konieczności zaproponowania zmian do regulaminu. W takim przypadku stosuje ona
         procedurę przewidzianą w art. 181.

      3. Jeżeli właściwa komisja uzna, że wystarczające będzie dokonanie wykładni obowiązującego regulaminu, przekazuje swoją wykładnię
         Przewodniczącemu, który informuje o tym Parlament.

      4. Jeżeli grupa polityczna lub co najmniej trzydziestu dwóch posłów wniesie sprzeciw wobec wykładni właściwej komisji, sprawę
         przedkłada się do rozpatrzenia Parlamentowi, który podejmuje decyzję zwykłą większością głosów w obecności co najmniej jednej
         trzeciej posłów. W razie odrzucenia wykładni sprawę przekazuje się ponownie do komisji.

      5. Wykładnie, wobec których nie wniesiono sprzeciwów, jak również te, które zostały przyjęte przez Parlament, wpisuje się
         kursywą, wraz z decyzjami podjętymi odnośnie do stosowania regulaminu, w formie uwag wyjaśniających do odpowiedniego artykułu
         lub artykułów regulaminu.

      6. Uwagi te stanowią precedensy dla stosowania i przyszłej wykładni artykułów, których dotyczą.
      [...]” [tłumaczenie regulaminu nieoficjalne]
       Okoliczności faktyczne leżące u podstaw sporu
      6        Z zaskarżonego wyroku wynika, że po zgłoszeniu Przewodniczącemu Parlamentu, w dniu 19 lipca 1999 r., utworzenia nowej grupy
         politycznej pod nazwą „Grupa techniczna posłów niezrzeszonych (TPN) – Grupa mieszana” (zwanej dalej „Grupą TPN”), której deklarowanym
         celem miało być zapewnienie każdemu posłowi  pełnych możliwości wykonywania jego mandatu, przewodniczący innych grup politycznych
         wyrazili sprzeciw wobec utworzenia tej grupy w związku z brakiem pokrewieństwa politycznego między poszczególnymi tworzącymi
         ją ugrupowaniami. W związku z tym, zgodnie z art. 180 ust. 1 regulaminu, Komisji Spraw Konstytucyjnych Parlamentu (zwanej
         dalej „Komisją Spraw Konstytucyjnych”) przekazano do rozpatrzenia sprawę wykładni art. 29 ust. 1 regulaminu.

      7        Przewodniczący tej komisji przekazał przewodniczącej Parlamentu wykładnię, o którą komisja była proszona, w piśmie z dnia
         28 lipca 1999 r. Pismo to stwierdzało m. in.:

      „Na posiedzeniu w dniach 27 i 28 lipca 1999 r. Komisja Spraw Konstytucyjnych rozpatrzyła wniosek o dokonanie wykładni art.
         29 [ust.] 1 regulaminu, przekazany przez Konferencję Przewodniczących podczas posiedzenia z dnia 21 lipca 1999 r.

      Po pogłębionej dyskusji i przy piętnastu głosach za, dwóch przeciw i jednym wstrzymującym się Komisja Spraw Konstytucyjnych
         dokonała następującej wykładni art. 29 [ust.] 1 regulaminu:

      Zgłoszenie utworzenia [Grupy TPN] jest niezgodne z art. 29 [ust.] 1 [regulaminu].
      Zgłoszenie utworzenia tej grupy, w szczególności załącznik 2 do pisma o utworzeniu wystosowanego do Przewodniczącego Parlamentu
         Europejskiego, wyklucza wszelkie pokrewieństwo polityczne. Przyznaje ono poszczególnym ugrupowaniom sygnatariuszom całkowitą
         niezależność polityczną wewnątrz grupy.

      Proponuję wprowadzić, jako uwagę wyjaśniającą brzmienie art. 29 [ust.] 1 regulaminu, następujący tekst:
      »W rozumieniu niniejszego przepisu nie jest dopuszczalne utworzenie grupy, która otwarcie wyłącza swój charakter polityczny
         i pokrewieństwo polityczne swoich członków.«

      [...]”.
      8        Treść tego pisma została przez Przewodniczącą podana do wiadomości Parlamentu na posiedzeniu plenarnym w dniu 13 września
         1999 r. Ponieważ Grupa TPN wyraziła, na podstawie art. 180 ust. 4 regulaminu, sprzeciw wobec uwag wyjaśniających zaproponowanych
         przez Komisję Spraw Konstytucyjnych, uwagi te zostały poddane pod głosowanie Parlamentu, który przyjął je większością posłów
         na posiedzeniu plenarnym w dniu 14 września 1999 r.

      9        Uznawszy w tej sytuacji, że decyzja ta wyrządza mu szkodę, Front national wniósł skargę o stwierdzenie nieważności spornego
         aktu, złożoną w sekretariacie Sądu w dniu 19 listopada 1999 r. (sprawa T-327/99). W tymże sekretariacie, odpowiednio w dniach
         5 października i 22 listopada 1999 r., złożone zostały dwie skargi w tym samym przedmiocie, przez J.-C. Martineza i Ch. de
         Gaulle’a (sprawa T-222/99) oraz E. Bonino, M. Pannellę, M. Cappata, G. Dell’Albę, B. Della Vedovę, O. Dupuis’a, M. Turca oraz
         Listę Emma Bonino (sprawa T-329/99).

       Zaskarżony wyrok
      10      W zaskarżonym wyroku Sąd uznał skargę Front national za dopuszczalną, ale oddalił ją jako bezzasadną.

       W przedmiocie dopuszczalności
      11      W zakresie dopuszczalności skargi Sąd oddalił wszystkie zarzuty niedopuszczalności podniesione przez Parlament, oparte, odpowiednio,
         na nieistnieniu aktu spornego, na tym, że nie podlega on kontroli sądu wspólnotowego pod względem legalności i że nie dotyczy
         on bezpośrednio i indywidualnie Front national w rozumieniu art. 230 akapit czwarty WE.

      12      Po pierwsze, w odpowiedzi na zarzut niedopuszczalności oparty na nieistnieniu spornego aktu w odniesieniu do rozwiązania Grupy
         TPN, Sąd orzekł, w pkt 26 zaskarżonego wyroku, że dla stwierdzenia, czy akt może być przedmiotem skargi na podstawie art.
         230 WE, znaczenie ma istota aktu bardziej niż jego forma. W wyniku analizy treści aktu i okoliczności jego przyjęcia Sąd uznał,
         w pkt 46 wyroku, że aktem tym Parlament nie tylko zgodził się z generalną wykładnią art. 29 ust. 1 regulaminu zaproponowaną
         przez Komisję Spraw Konstytucyjnych oraz z jej stanowiskiem co do zgodności z tym przepisem zgłoszenia utworzenia Grupy TPN,
         ale stwierdził także nieistnienie ex tunc tej grupy ze względu na niespełnienie warunku, jaki przepis ten stawia.

      13      Następnie, w odniesieniu do drugiego zarzutu niedopuszczalności podniesionego przez Parlament, opartego na twierdzeniu o niezaskarżalności
         spornego aktu, Sąd orzekł, w pkt 59-62 zaskarżonego wyroku, że akt taki – w zakresie, w jakim pozbawia posłów, którzy zgłosili
         utworzenie Grupy TPN, możliwości zrzeszenia się w tej grupie, jako grupie politycznej w rozumieniu art. 29 regulaminu, w wyniku
         czego są oni uważani za posłów niezrzeszonych, zgodnie z art. 30 regulaminu – dotyczy warunków wykonywania obowiązków parlamentarnych
         tych posłów i ma zatem wpływ na ich sytuację prawną. Aktu takiego nie można więc sprowadzać do aktu dotyczącego ściśle organizacji
         wewnętrznej prac Parlamentu, lecz musi on być przedmiotem kontroli sądu wspólnotowego pod względem legalności, zgodnie z art.
         230 akapit pierwszy 1 WE.

      14      Wreszcie, w odpowiedzi na zarzut niedopuszczalności, w którym Parlament poddał w wątpliwość spełnienie warunków dopuszczalności
         zawartych w art. 230 akapit czwarty WE, Sąd orzekł, w pkt 65 zaskarżonego wyroku, że sporny akt należy uważać za dotyczący
         bezpośrednio J.-C. Martineza i Ch. de Gaulle’a oraz posłów, którzy wnieśli skargę w sprawie T-329/99, ponieważ uniemożliwia
         on, bez potrzeby wydawania aktów dodatkowych, zrzeszenie się tych posłów w Grupie TPN jako grupie politycznej w rozumieniu
         art. 29 regulaminu, co dotyczy bezpośrednio warunków wykonywania przez nich obowiązków. W związku z tym Sąd uznał, że akt
         ten należy uznać za dotyczący bezpośrednio i indywidualnie Front national.

      15      W odniesieniu do pierwszego warunku Sąd orzekł w szczególności, co następuje:

      „66      W odniesieniu do sprawy T-327/99 należy podkreślić, że Front national, będący francuską partią polityczną, jest osobą prawną,
         której cel statutowy stanowi propagowanie, za pośrednictwem swoich członków, idei i projektów politycznych w ramach instytucji
         krajowych i europejskich. Front national wystawił listę wyborczą do Parlamentu w wyborach 1999 r. Wszyscy jego członkowie
         wybrani z tej listy znajdują się wśród założycieli Grupy TPN. W związku z aktem z dnia 14 września 1999 r. znajdują się oni
         wszyscy w sytuacji opisanej powyżej w pkt 59, co dotyczy bezpośrednio możliwości propagowania idei i projektów partii, którą
         reprezentują w Parlamencie Europejskim, a tym samym warunków realizowania statutowych zadań tej partii na płaszczyźnie europejskiej.

      67      W tym stanie rzeczy uznać należy, że akt z dnia 14 września 1999 r. dotyczy bezpośrednio Front national.”
      16      W odniesieniu do drugiego warunku zawartego w art. 230 akapit czwarty WE, Sąd, po przywołaniu zarówno orzecznictwa dotyczącego
         tego warunku, jak i okoliczności rozwiązania Grupy TPN, uznał w pkt 72 zaskarżonego wyroku, że sporny akt dotyczył indywidualnie
         Front national ze względu na jego sytuację faktyczną, która odróżnia go od każdej innej osoby.

      17      W związku z tym Sąd odrzucił trzeci zarzut niedopuszczalności podniesiony przez Parlament i orzekł, w pkt 75 zaskarżonego
         wyroku, że skargę o stwierdzenie nieważności wniesioną przez Front national należy uznać za dopuszczalną.

       W przedmiocie istoty skargi
      18      W przedmiocie istoty skargi Sąd oddalił natomiast wszystkie zarzuty podniesione przez Front national, oparte odpowiednio na
         błędnej interpretacji art. 29 ust. 1 regulaminu Parlamentu (pierwszy zarzut), naruszeniu zasady równego traktowania oraz naruszeniu
         przepisów regulaminu, a także braku podstawy prawnej dla spornego aktu (drugi zarzut), naruszeniu zasady równego traktowania
         w odniesieniu do członków Grupy TPN (trzeci zarzut), nieprzestrzeganiu tradycji parlamentarnych wspólnych dla Państw Członkowskich
         (czwarty zarzut), naruszeniu istotnych wymogów proceduralnych (piąty zarzut) oraz domniemaniu obejścia procedury (szósty zarzut).

      19      W związku z tym Sąd oddalił wniesioną do niego skargę i obciążył Front national jego własnymi kosztami postępowania oraz kosztami
         poniesionymi przez Parlament w sprawie T-327/99.

       Odwołanie
      20      W odwołaniu Front national wniósł do Trybunału o:

      –        stwierdzenie, że odwołanie jest dopuszczalne;
      –        stwierdzenie naruszenia przez Sąd prawa wspólnotowego;
      –        uchylenie zaskarżonego wyroku w całości lub części;
      –        rozstrzygnięcie co do istoty sprawy, ewentualnie odesłanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez Sąd, oraz
      –        obciążenie Parlamentu kosztami postępowania w całości.
      21      Parlament wniósł do Trybunału o:

      –        nieuwzględnienie odwołania;
      –        uchylenie zaskarżonego wyroku w zakresie, w jakim uznaje on skargę Front national za dopuszczalną;
      –        odrzucenie tej skargi jako niedopuszczalnej, ewentualnie oddalenie jako bezzasadnej oraz
      –        obciążenie Front national kosztami postępowania.
       W przedmiocie odwołania wzajemnego
       Argumenty stron
      22      W odwołaniu wzajemnym, które należy w tym wypadku rozpatrzyć w pierwszej kolejności, Parlament podważa w istocie legitymację
         Front national do wniesienia skargi o stwierdzenie nieważności spornego aktu. Parlament podnosi w tym względzie argument,
         że o ile Sąd, w pkt 66 zaskarżonego wyroku, prawidłowo ocenił wpływ tego aktu na sytuację prawną posłów, którzy zgłosili utworzenie
         Grupy TPN – wśród których byli członkowie Front national – to jednak popełnił on błąd, przyjmując, w pkt 67 tego wyroku, że
         wspomniany akt należy uznać za dotyczący „bezpośrednio” tej partii politycznej. W istocie nie spełniała ona bowiem warunku
         zawartego w art. 230 akapit czwarty WE, ponieważ akt sporny dotyczył jej wyłącznie w sposób pośredni. Parlament przytacza
         w tym względzie następujące argumenty.

      23      Po pierwsze, wniosek, do jakiego Sąd doszedł w pkt 67 zaskarżonego wyroku, stoi w sprzeczności ze stwierdzeniami zawartymi
         w innych fragmentach tego wyroku, w szczególności w pkt 59 i 65, w których Sąd uznał, że posłowie, którzy zgłosili utworzenie
         Grupy TPN, powinni być uważani za bezpośrednio dotkniętych przez akt sporny w ten sposób, że pozbawił on ich „możliwości zrzeszenia
         się w tej grupie, jako grupie politycznej w rozumieniu art. 29 regulaminu”. Zgodnie z tezą Parlamentu jest nie do pomyślenia,
         żeby akty Parlamentu mogły dotyczyć krajowych partii politycznych, niemających żadnego szczególnego statusu w ramach regulaminu,
         w takim samym stopniu jak posłów, którzy ów szczególny status mają.

      24      Parlament utrzymuje, po drugie, że twierdzenie, jakoby sporny akt dotyczył bezpośrednio Front national, stoi także w sprzeczności
         z orzecznictwem Trybunału, w szczególności z wyrokiem z dnia 16 czerwca 1970 r. w sprawie 69/69 Alcan i in. przeciwko Komisji,
         Rec. str. 385, zgodnie z którym akt dotyczy bezpośrednio skarżącego tylko wówczas, gdy sam przez się pozbawia go jakiegoś
         uprawnienia lub nakłada nań określony obowiązek w ten sposób, iż skarżący znajduje się w takiej samej sytuacji, jak gdyby
         był adresatem tego aktu. Zgodnie z tezą Parlamentu sytuacja taka nie ma miejsca w przedmiotowej sprawie, gdyż sporny akt dotyczy
         Front national jedynie pośrednio, w odróżnieniu od kandydatów wybranych do Parlamentu z jego listy.

      25      Parlament twierdzi, po trzecie, że o ile z orzecznictwa Trybunału wynika, iż akty Parlamentu mogą podlegać zaskarżeniu, jeśli
         powodują skutki prawne w stosunku do osób trzecich lub jeśli skutki te wykraczają poza ramy organizacji wewnętrznej prac tej
         instytucji, o tyle akt tego rodzaju jak akt sporny, który określa sytuację niektórych posłów, nie wywołuje skutków prawnych
         w stosunku do takich osób trzecich jak krajowe partie polityczne. Parlament twierdzi, że Front national nie może podnosić
         argumentów opartych na swoim udziale w wyborach 1999 r. i fakcie wyboru niektórych jego członków na posłów do Parlamentu,
         ponieważ po wyborach nie istnieje już żaden związek prawny między partiami politycznymi biorącymi udział w kampanii wyborczej
         a wybranym zgromadzeniem. Jak wynika z art. 4 ust. 1 aktu z dnia 20 września 1976 r. dotyczącego wyboru przedstawicieli do
         zgromadzenia w bezpośrednich wyborach powszechnych (Dz.U. L 278, str. 5) oraz z art. 2 regulaminu, przedstawiciele wybrani
         do Parlamentu wykonują swój mandat w sposób niezależny, nie mogą być związani instrukcjami, a ich mandat nie ma charakteru
         imperatywnego. Jeżeliby w tych okolicznościach przyjąć tezę, że sporny akt wywołuje skutki prawne także w odniesieniu do partii
         politycznej, jak Front national, posłowie staliby się zwykłymi „pośrednikami” między Parlamentem a swoją partią, pozbawionymi
         niezależności i odpowiedzialności, co byłoby sprzeczne zarówno z literą, jak z duchem wyżej wymienionych przepisów.

      26      Po czwarte, Parlament wskazuje na negatywne konsekwencje ewentualnego dopuszczenia skargi Front national. Gdyby interpretacja
         Sądu została przyjęta przez Trybunał, organy sądowe byłyby narażone na niebezpieczeństwo znacznej liczby skarg, składanych
         nie tylko przez inne osoby lub grupy osób, których akty w zakresie wewnętrznej organizacji prac Parlamentu dotyczą jedynie
         pośrednio – takich jak na przykład fundacje partii politycznych, których dotyczyłaby ewentualna niemożność wypłacania subwencji
         ze środków będących do dyspozycji grup politycznych – ale także przez inne partie polityczne, które w zależności od własnych
         przepisów statutowych mogłyby się czuć poszkodowane przez określone przepisy regulaminu, na przykład art. 152, dotyczący składu
         komisji parlamentarnych, czy art. 168 ust. 2, zgodnie z którym skład delegacji międzyparlamentarnych powinien brać pod uwagę
         „w miarę możliwości równą reprezentację Państw Członkowskich i kierunków politycznych”.

      27      W uwagach dotyczących odwołania wzajemnego, zgłoszonych w trybie art. 117 § 2 regulaminu, Front national podważa tezę Parlamentu,
         zgodnie z którą nie miał zdolności do działania na podstawie art. 230 akapit czwarty WE. Zgodnie z tezą Front national dopuszczalność
         jego skargi została stwierdzona nie tylko co do charakteru prawnego spornego aktu, ale także w odniesieniu do samej osoby
         skarżącego.

      28      W odniesieniu, po pierwsze, do charakteru prawnego spornego aktu, Front national twierdzi, że decyzja, w drodze której Parlament
         w dniu 14 września 1999 r. przyjął wykładnię art. 29 ust. 1 regulaminu dokonaną przez Komisję Spraw Konstytucyjnych, stanowi
         akt podlegający zaskarżeniu, ponieważ, zgodnie z orzecznictwem Trybunału, ma on charakter definitywny i wywołuje skutki prawne
         wykraczające poza ramy wewnętrznej organizacji prac Parlamentu, jako że pozbawia partie polityczne i posłów należących do
         Grupy TPN możliwości zrzeszenia się w grupie politycznej. W związku z tym członkowie Front national, których wystawił on w
         wyborach i do których wyboru się przyczynił, znajdują się w sytuacji mniej korzystnej niż parlamentarzyści zrzeszeni w grupie
         politycznej, co dotyczy bezpośrednio możliwości propagowania idei i projektów partii i wypacza na przyszłość wynik wyborów.

      29      W odniesieniu, po drugie, do osoby skarżącego, Front national utrzymuje, że dopuszczalność skargi również została wykazana,
         gdyż sporny akt dotyczy go zarówno bezpośrednio, jak i indywidualnie.

      30      W odniesieniu do warunku, zgodnie z którym akt będący przedmiotem skargi powinien dotyczyć osoby fizycznej lub prawnej „bezpośrednio”,
         Front national podziela ocenę Sądu, że sporny akt ma taki charakter, ponieważ, o ile miał on poważny wpływ na prawa polityczne
         i przywileje materialne, z jakich korzystają członkowie Grupy TPN, o tyle miał on również bezpośredni wpływ na partie, z których
         ci posłowie się wywodzą, w szczególności na Front national, który aktywnie uczestniczył w wyborze swoich członków do Parlamentu
         i poniósł z tego tytułu poważne koszty. Partia ta ma więc oczywisty interes w tym, żeby posłowie, do których wyboru się przyczyniła,
         dysponowali tymi samymi możliwościami co inni parlamentarzyści. Powołując w szczególności wyrok z dnia 23 kwietnia 1986 r.
         w sprawie 294/83 Zieloni przeciwko Parlamentowi, Rec. str. 1339, Front national odrzuca argument Parlamentu, zgodnie z którym
         po wyborach nie ma związków prawnych między partiami biorącymi udział w kampanii wyborczej a wybranym zgromadzeniem. Zasada
         równości ugrupowań politycznych, potwierdzona przez Trybunał w tym wyroku, ma zastosowanie także po wyborach, w związku z
         czym Trybunał powinien reagować na wszelkie naruszenia tej zasady, gdy wyborcy Front national nie są reprezentowani w Parlamencie
         na warunkach podobnych lub równych, jak parlamentarzyści z innych grup politycznych.

      31      W odniesieniu do warunku, zgodnie z którym decyzja będąca przedmiotem skargi powinna dotyczyć osoby fizycznej lub prawnej
         „indywidualnie”, Front national podkreśla, że spełnia warunki stawiane przez orzecznictwo, w szczególności w wyroku z dnia
         18 maja 1994 r. w sprawie C-309/89 Codorniu przeciwko Radzie, Rec. str. I-1853, gdyż sporny akt dotyczy go ze względu zarówno
         na jego cechy charakterystyczne, jak na sytuację, która odróżnia go od każdego innego podmiotu. Front national podziela w
         tym zakresie ocenę Sądu, dokonaną w pkt 69-71 zaskarżonego wyroku.

       Ocena Trybunału
      32      Na wstępie należy przypomnieć, że zgodnie z art. 230 akapit czwarty WE każda osoba fizyczna i prawna może wnieść skargę na
         decyzje, których jest adresatem, oraz na decyzje, które mimo przyjęcia w formie rozporządzenia lub decyzji skierowanej do
         innej osoby dotyczą jej „bezpośrednio i indywidualnie”.

      33      O ile Parlament, w odwołaniu wzajemnym, nie podważa oceny Sądu, zgodnie z którą sporny akt ma charakter decyzji i dotyczy
         indywidualnie Front national, o tyle podważa on wniosek, zawarty w pkt 67 zaskarżonego wyroku, że akt ów dotyczy tej partii
         bezpośrednio.

      34      Należy w tym względzie przypomnieć, iż zgodnie z utrwalonym orzecznictwem zawarta w art. 230 akapit czwarty WE przesłanka,
         iż będąca przedmiotem skargi decyzja musi dotyczyć osoby fizycznej lub prawnej „bezpośrednio”, wymaga, by zaskarżony akt wspólnotowy
         wywoływał bezpośrednie skutki na sytuację prawną tego podmiotu i nie pozostawiał żadnej uznaniowości swoim adresatom, których
         obowiązkiem jest go wykonać, co ma mieć charakter automatyczny i wynikać musi z samego aktu wspólnotowego, bez potrzeby stosowania
         przepisów pośrednich (zob. w szczególności wyrok z dnia 5 maja 1998 r. w sprawie C-404/96 P Glencore Grain przeciwko Komisji,
         Rec. str. I-2435, pkt 41 i powołane tam orzecznictwo).

      35      W niniejszej sprawie nie można zaprzeczyć, że sporny akt – w zakresie, w jakim pozbawił posłów, którzy zgłosili utworzenie
         Grupy TPN, a w szczególności posłów Front national, możliwości zrzeszenia się w Grupie TPN jako grupie politycznej w rozumieniu
         art. 29 regulaminu – dotyczy tych posłów bezpośrednio. Jak słusznie stwierdził Sąd w pkt 59 i 65 zaskarżonego wyroku, posłom
         tym uniemożliwiono, przez sam sporny akt, zrzeszenie się w grupie politycznej i zostali oni uznani, od tego momentu, za posłów
         niezrzeszonych w rozumieniu art. 30 regulaminu, korzystając z tego względu z mniejszych uprawnień parlamentarnych niż te,
         które przysługiwałyby im, gdyby byli członkami grupy politycznej w rozumieniu art. 29 regulaminu.

      36      Wniosek taki nie nasuwa się jednak w odniesieniu do krajowej partii politycznej, jak Front national. Zgodnie z pkt 40 opinii
         rzecznika generalnego, o ile jest naturalne, że partia polityczna, która wystawia kandydatów w wyborach do Parlamentu, pragnie,
         by kandydaci ci, kiedy zostaną wybrani, wykonywali mandat w warunkach podobnych jak inni parlamentarzyści, o tyle interes
         ten nie daje jej uprawnienia do tego, by jej posłowie utworzyli grupę polityczną lub by zostali członkami grupy istniejącej
         w zgromadzeniu.

      37      Należy tutaj przypomnieć, że zgodnie z art. 29 ust. 2 regulaminu utworzenie grupy politycznej w Parlamencie wymaga obecności
         w jej składzie minimalnej liczby posłów pochodzących z kilku Państw Członkowskich i że, z drugiej strony, ustęp pierwszy tego
         artykułu przewiduje wyłącznie zrzeszanie się posłów według pokrewieństwa politycznego. Przepisy te nie przypisują w procesie
         tworzenia grup politycznych żadnej szczególnej roli krajowym partiom politycznym, do których posłowie ci należą.

      38      W tym stanie rzeczy nie można utrzymywać, że sporny akt dotyczy bezpośrednio partii politycznej, ponieważ ma on, i może mieć
         zgodnie z art. 29 regulaminu, zastosowanie wyłącznie do posłów, którzy zgłosili utworzenie Grupy TPN.

      39      W pkt 66 zaskarżonego wyroku Sąd uznał wprawdzie, że sporny akt w zakresie, w jakim pozbawia wyżej wymienionych posłów, w
         szczególności wybranych z listy Front national, możliwości zrzeszenia się w grupie politycznej, dotyczy bezpośrednio warunków
         promowania idei i projektów partii, którą reprezentują, a co za tym idzie warunków realizacji celów statutowych tej partii
         na poziomie europejskim, przez co akt ten dotyczy bezpośrednio Front national.

      40      Nie można jednak uznać, że skutek ten wynika bezpośrednio ze spornego aktu. Nawet jeżeli założyć, że skutki takie mają miejsce,
         wynikają one z tego, że posłowie nienależący do żadnej grupy politycznej są uznawani za posłów niezrzeszonych w rozumieniu
         art. 30 regulaminu Parlamentu oraz z mniej korzystnego statusu, jaki regulamin przewiduje dla posłów niezrzeszonych. Sporny
         akt dotyczy więc Front national jedynie pośrednio, poprzez skutki, jakie wywiera w odniesieniu do statusu posłów należących
         do tej partii.

      41      Należy także odrzucić argument Front national oparty na rzekomym uznaniu przez Trybunał, w wyżej przywołanym wyroku w sprawie
         Zieloni przeciwko Parlamentowi, zasady równości ugrupowań politycznych w trakcie kampanii wyborczej do Parlamentu, która to
         zasada miałaby obowiązywać także po wyborach. Wyrok ten dotyczył bowiem sytuacji całkowicie odmiennej od tej, z jaką mamy
         do czynienia w niniejszej sprawie.

      42      W sprawie Zieloni przeciwko Parlamentowi, w której wydano wyżej wymieniony wyrok, decyzje Parlamentu będące przedmiotem sprawy
         dotyczyły bezpośrednio strony skarżącej, miały bowiem za przedmiot, w perspektywie wyborów do Parlamentu w 1984 r., rozdysponowanie
         środków finansowych pomiędzy ugrupowania polityczne – wśród których figurowała ta partia – bez potrzeby wydawania dodatkowego
         aktu, gdyż naliczanie części środków przysługujących każdej z partii odbywało się automatycznie i nie pozostawiało miejsca
         dla żadnej decyzji dyskrecjonalnej, jak to zostało stwierdzone w pkt 31 tego wyroku.

      43      W niniejszej sprawie natomiast sporny akt nie dotyczy bezpośrednio Front national. O ile jest niezaprzeczalne, że żaden środek
         wykonawczy nie jest potrzebny dla wywołania skutków tego aktu, o tyle jest również bezsporne, że, zgodnie z art. 29 regulaminu,
         akt ten wywołuje skutki w odniesieniu do sytuacji prawnej członków Parlamentu, a nie w odniesieniu do sytuacji krajowych partii
         politycznych, z których list wyborczych posłowie ci zostali wybrani i które do ich wyboru się przyczyniły. Akt taki nie spełnia
         warunków określonych w orzecznictwie, przywołanych w pkt 34 niniejszego wyroku i nie wywołuje bezpośrednich skutków w odniesieniu
         do sytuacji prawnej Front national.

      44      Mając na względzie powyższe rozważania, należy stwierdzić, iż Sąd błędnie zastosował prawo, uznając, w pkt 67 zaskarżonego
         wyroku, że sporny akt dotyczy bezpośrednio Front national, i uchylić ten wyrok w zakresie, w jakim uznaje on skargę Front
         national za dopuszczalną.

       W przedmiocie dopuszczalności skargi Front national
      45      Zgodnie z art. 61 akapit pierwszy Statutu Trybunału Sprawiedliwości w razie uchylenia orzeczenia Sądu może on sam wydać orzeczenie
         ostateczne w sprawie, jeśli stan postępowania na to pozwala, lub skierować sprawę do ponownego rozpoznania przez Sąd Pierwszej
         Instancji.

      46      W przypadku niniejszej sprawy Trybunał uznaje, że jest wystarczająco poinformowany w celu rozstrzygnięcia w przedmiocie dopuszczalności
         skargi wniesionej do Sądu przez Front national. Argumenty podnoszone przez tę partię na poparcie jej tezy są tożsame z tymi,
         które podnosiła w uwagach na temat odwołania wzajemnego Parlamentu i opierają się w istocie na tezie, już podnoszonej, zgodnie
         z którą sporny akt dotyczył jej bezpośrednio w ten sposób, że poważnie naruszał warunki promowania idei i projektów tej partii
         w ramach europejskiego zgromadzenia parlamentarnego.

      47      Ze względów wymienionych w pkt 36-43 niniejszego wyroku nie można uznać, że sporny akt dotyczy bezpośrednio Front national.

      48      W tym stanie rzeczy należy odrzucić jako niedopuszczalną skargę wniesioną do Sądu przez Front national. W konsekwencji nie
         ma potrzeby orzekania w przedmiocie głównego odwołania.

       W przedmiocie kosztów
      49      Zgodnie z art. 69 § 2 regulaminu, który stosuje się do postępowania odwoławczego na mocy art. 118 regulaminu, strona przegrywająca
         sprawę zostaje obciążona kosztami postępowania na żądanie strony przeciwnej. Ponieważ Parlament zażądał obciążenia Front national
         kosztami, a ten ostatni sprawę przegrał, należy go obciążyć kosztami niniejszej instancji oraz kosztami postępowania w przedmiocie
         zawieszenia wykonania wyroku, o którym mowa w pkt 2 niniejszego wyroku.

      Z powyższych względów
      TRYBUNAŁ (wielka izba)
      orzeka, co następuje:
      1)      Wyrok Sądu Pierwszej Instancji Wspólnot Europejskich z dnia 2 października 2001 r. w sprawach T-222/99, T-327/99 i T-329/99
            Martinez i in. przeciwko Parlamentowi zostaje uchylony w zakresie, w jakim uznaje skargę Front national za dopuszczalną (sprawa
            T-327/99).
      2)      Skarga Front national o stwierdzenie nieważności decyzji Parlamentu Europejskiego z dnia 14 września 1999 r. dotyczącej wykładni
            art. 29 ust. 1 regulaminu Parlamentu oraz rozwiązania, ze skutkiem wstecznym, „Grupy technicznej posłów niezrzeszonych (TPN)
            – Grupy mieszanej” zostaje odrzucona jako niedopuszczalna.
      3)      Nie ma potrzeby orzekania w przedmiocie odwołania złożonego przez Front national od wyroku, o którym mowa w pkt 1 niniejszej
            sentencji.
      4)      Front national zostaje obciążony kosztami poniesionymi przez Parlament Europejski zarówno w niniejszej sprawie, jak w sprawie
            wstrzymania wykonania zaskarżonego wyroku.

               Skouris

                Jann

                Timmermans

               Rosas

                Puissochet

                Cunha Rodrigues

               Schintgen

                Macken

               Colneric

               von Bahr

                     Silva de Lapuerta

         Wyrok ogłoszono na posiedzeniu jawnym w Luksemburgu w dniu 29 czerwca 2004 r.

               Sekretarz

                      Prezes

               R. Grass

                      V. Skouris

         * Język postępowania: francuski.


Wyrok Trybunału (szósta izba) z dnia 16 października 2001 r. # Komisja Wspólnot Europejskich przeciwko Republice Greckiej. # Uchybienie zobowiązaniom Państwa Członkowskiego - Dyrektywy 90/388/CEE i 96/2/CE. # Sprawy połączone C-396/99 oraz C-397/99.


Wyrok Trybunału (pierwsza izba) z dnia 9 lipca 1987 r. # Marco Castagnoli przeciwko Komisji Wspólnot Europejskich. # Niedopuszczalność. # Sprawa 329/85.


Wyrok Trybunału (druga izba) z dnia 11 lipca 1985 r. # Heinrich Maag przeciwko Komisji Wspólnot Europejskich. # Urzędnicy. # Sprawa 43/84.


title: Wyrok Trybunału z dnia 7 stycznia 2004 r.#K.B. przeciwko National Health Service Pensions Agency i Secretary of State for Health.#Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Court of Appeal (England & Wales) (Civil Division) - Zjednoczone Królestwo.#Artykuł 141 WE - Dyrektywa 75/117/EWG - Zasada równego traktowania kobiet i mężczyzn.#Sprawa C-117/01.

text:
      WYROK TRYBUNAŁU
      z dnia 7 stycznia 2004 r.(*)

      Artykuł 141 WE – Dyrektywa 75/117/EWG – Równe traktowanie kobiet i mężczyzn – Pozbawienie transseksualnego partnera prawa do renty rodzinnej, która jest przyznawana wyłącznie żyjącemu współmałżonkowi
         – Dyskryminacja ze względu na płeć

      W sprawie C‑117/01
      mającej za przedmiot skierowany do Trybunału, na podstawie art. 234 WE, przez Court of Appeal (England & Wales) (Civil Division)
         (Zjednoczone Królestwo) wniosek o wydanie, w ramach zawisłego przed tym sądem sporu między:

      K.B.
      a
      National Health Service Pensions Agency,
      Secretary of State for Health,
      orzeczenia w trybie prejudycjalnym w przedmiocie wykładni art. 141 WE i dyrektywy Rady 75/117/EWG z dnia 10 lutego 1975 r.
         w sprawie zbliżenia ustawodawstw państw członkowskich dotyczących stosowania zasady równości wynagrodzeń dla mężczyzn i kobiet
         (Dz.U. L 45, s. 19),

      TRYBUNAŁ,
      w składzie: V. Skouris, prezes, C.W.A. Timmermans, J.N. Cunha Rodrigues (sprawozdawca) i A. Rosas, prezesi izb, D.A.O. Edward
         i J.P. Puissochet, F. Macken i N. Colneric, i S. von Bahr, sędziowie,

      rzecznik generalny: D. Ruiz‑Jarabo Colomer,
      sekretarz: L. Hewlett, główny administrator,
      rozważywszy uwagi na piśmie przedstawione:
      –        w imieniu K.B. przez C. Hockney, L. Cox, QC, oraz przez T. Eicke’a, barrister,
      –        w imieniu rządu Zjednoczonego Królestwa przez J.E. Collinsa, działającego w charakterze pełnomocnika, wspieranego przez N. Painesa,
         QC,

      –        w imieniu Komisji Wspólnot Europejskich przez N. Yerrell, działającą w charakterze pełnomocnika,
      uwzględniając sprawozdanie na rozprawę,
      po wysłuchaniu uwag ustnych K.B., reprezentowanej przez L. Cox oraz T. Eicke’a, rządu Zjednoczonego Królestwa, reprezentowanego
         przez J.E. Collinsa, wspieranego przez N. Painesa, oraz Komisji, reprezentowanej przez J. Sacka oraz L. Flynna, działających
         w charakterze pełnomocników, podczas rozprawy w dniu 23 kwietnia 2002 r.,

      po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego podczas posiedzenia w dniu 10 czerwca 2003 r.,
      wydaje następujący
      Wyrok
      1        Postanowieniem z dnia 14 grudnia 2000 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 15 marca 2001 r., Court of Appeal (England &
         Wales) (Civil Division) przedłożył Trybunałowi, na mocy art. 234 WE, pytanie prejudycjalne dotyczące wykładni art. 141 WE
         i dyrektywy Rady 75/117/EWG z dnia 10 lutego 1975 r. w sprawie zbliżenia ustawodawstw państw członkowskich dotyczących stosowania
         zasady równości wynagrodzeń dla mężczyzn i kobiet (Dz.U. L 45, s. 19).

      2        Pytanie zostało przedstawione w ramach sporu między K.B., objętą systemem emerytalnym National Health Service (krajową służbą
         zdrowia, zwaną dalej „NHS”), a NHS Pensions Agency (biurem systemu emerytalnego NHS) i Secretary of State for Health dotyczącego
         odmowy przyznania renty wdowiej jej transseksualnemu partnerowi.

       Ramy prawne
       Uregulowania wspólnotowe
      3        Artykuł 141 WE stanowi:

      „1.      Każde państwo członkowskie zapewnia stosowanie zasady równości wynagrodzeń dla pracowników płci męskiej i żeńskiej za taką
         samą pracę lub pracę tej samej wartości.

      2.      Do celów niniejszego artykułu przez wynagrodzenie rozumie się zwykłą podstawową lub minimalną płacę albo uposażenie oraz wszystkie
         inne korzyści w gotówce lub w naturze, otrzymywane przez pracownika bezpośrednio lub pośrednio z racji zatrudnienia, od pracodawcy.

      […]”.
      4        Artykuł 1 ust. 1 akapit pierwszy dyrektywy 75/117 przewiduje:

      „Zawarta w art. 119 traktatu zasada równości wynagrodzeń dla kobiet i mężczyzn, zwana dalej »zasadą równości wynagrodzeń«,
         oznacza zniesienie wszelkiej dyskryminacji ze względu na płeć w odniesieniu do wszelkich aspektów i warunków wynagrodzenia
         za taką samą pracę lub za pracę o równej wartości”.

      5        Zgodnie z art. 3 tej dyrektywy:

      „Państwa członkowskie zniosą wszelką dyskryminację między mężczyznami a kobietami, niezgodną z zasadą równości wynagrodzeń,
         wynikającą z przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych”.

       Uregulowania krajowe
      6        Z art. 1 i 2 Sex Discrimination Act 1975 (ustawy z 1975 r. o dyskryminacji ze względu na płeć, zwanej dalej „ustawą z 1975 r.”)
         wynika, że zakazane są akty dyskryminacji względem osoby danej płci, w wyniku których jest lub byłaby ona mniej korzystnie
         traktowana niż osoba płci przeciwnej. Powyższe artykuły zawierają również zakaz dyskryminacji pośredniej, którą jest stosowanie
         identycznych warunków lub wymogów skutkujących, w sposób nieproporcjonalny i nieuzasadniony, mniej korzystnym traktowaniem
         osób danej płci.

      7        W następstwie wyroku Trybunału z dnia 30 kwietnia 1996 r. w sprawie C‑13/94 P. przeciwko S., Rec. s. I‑2143, Zjednoczone Królestwo
         Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej przyjęło Sex Discrimination (Gender Reassignment) Regulations 1999 (rozporządzenie
         z 1999 r. w sprawie dyskryminacji ze względu na płeć w przypadku zmiany płci), które zmieniło ustawę z 1975 r. w celu objęcia
         nią przypadków dyskryminacji bezpośredniej ze względu na zmianę płci pracownika.

      8        Zgodnie z art. 11 lit. c) Matrimonial Causes Act 1973 (ustawy z 1973 r. o sprawach małżeńskich) za nieważne uznaje się małżeństwo,
         w którym współmałżonkowie nie są odpowiednio płci męskiej i żeńskiej.

      9        Artykuł 29 ust. 1 i 3 Births and Deaths Registration Act 1953 (ustawy z 1953 r. o rejestracji urodzeń i zgonów) zabrania dokonywania
         jakichkolwiek zmian w akcie urodzenia, z wyjątkiem przypadku błędu pisarskiego lub oczywistej omyłki.

      10      Artykuł G7 ust. 1 NHS Pension Scheme Regulations 1995 (rozporządzenia z 1995 r. w sprawie systemu emerytalnego NHS) przewiduje,
         że w przypadku gdy osoba płci żeńskiej objęta systemem emerytalnym umiera w okolicznościach określonych w tym rozporządzeniu
         i pozostawia wdowca, ten ostatni ma zasadniczo prawo do renty rodzinnej. Termin „wdowiec” nie jest zdefiniowany. Bezsporne
         jednak jest, że w prawie angielskim termin ten odnosi się do osoby pozostającej w związku małżeńskim z osobą objętą systemem
         emerytalnym.

       Postępowanie przed sądem krajowym i pytanie prejudycjalne
      11      K.B., skarżąca w postępowaniu toczącym się przed sądem krajowym, jest kobietą, która przez około dwadzieścia lat pracowała
         w NHS, między innymi jako pielęgniarka, i jest objęta NHS Pension Scheme.

      12      K.B. od wielu lat żyje w związku uczuciowym i prowadzi gospodarstwo domowe z R., osobą urodzoną jako kobieta i zarejestrowaną
         jako taka w urzędzie stanu cywilnego, która w wyniku medycznej operacji zmiany płci stała się mężczyzną, lecz nie mogła zmienić
         swojego aktu urodzenia w celu oficjalnego zatwierdzenia tej zmiany. Z tego względu, i wbrew swojej woli, K.B. i R. nie mogli
         zawrzeć związku małżeńskiego. K.B. stwierdziła w swoich pismach i przypomniała podczas rozprawy, że ich związek został przypieczętowany
         „ceremonią w kościele zatwierdzoną przez członka angielskiego kolegium episkopalnego” oraz że miało miejsce wzajemne ślubowanie
         „tak jak w przypadku tradycyjnej pary”.

      13      Ze względu na brak małżeństwa NHS Pensions Agency poinformowało K.B., że w przypadku gdyby umarła jako pierwsza, R. nie będzie
         mógł otrzymać renty wdowiej, ponieważ to świadczenie jest zarezerwowane dla żyjącego małżonka, a żaden przepis w prawie Zjednoczonego
         Królestwa nie pozwala uznać za małżonka osoby, która nie pozostaje w zgodnym z prawem związku małżeńskim.

      14      K.B. skierowała sprawę do Employment Tribunal (Zjednoczone Królestwo), stwierdzając, że przepisy krajowe ograniczające świadczenia
         dla wdów i wdowców po osobach objętych systemem emerytalnym stanowią dyskryminację ze względu na płeć, która jest sprzeczna
         z art. 141 WE i dyrektywą 75/117. Według K.B. wspomniane przepisy wymagają, aby w takim kontekście pojęcie wdowca było interpretowane
         w ten sposób, że obejmuje ono również żyjącego partnera, który miałby taki status, gdyby jego przynależność płciowa nie była
         wynikiem medycznej operacji zmiany płci.

      15      Zarówno Employment Tribunal, w wyroku z dnia 16 marca 1998 r., jak i Employment Appeal Tribunal, London (Zjednoczone Królestwo),
         w wyroku wydanym w wyniku postępowania apelacyjnego w dniu 19 sierpnia 1999 r., orzekły, że rozpatrywany system emerytalny
         nie jest dyskryminujący.

      16      K.B. skierowała sprawę do Court of Appeal (England & Wales) (Civil Division), który postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić
         się do Trybunału z następującym pytaniem prejudycjalnym:

      „Czy pozbawienie prawa do renty transseksualnego partnera (osoby będącej pierwotnie płci żeńskiej) kobiety należącej do National
         Health Service Pension Scheme, zgodnie z którym świadczenia dla osób pozostających na utrzymaniu mogą być wypłacane jedynie
         wdowcowi, stanowi dyskryminację ze względu na płeć zakazaną art. 141 WE i dyrektywą 75/117[?]”.

       W przedmiocie pytania prejudycjalnego
       Uwagi przedłożone Trybunałowi
      17      Według K.B. decyzja o odmowie prawa do wyznaczenia R. jako beneficjenta renty wdowiej została wydana wyłącznie ze względów
         związanych ze zmianą płci tego ostatniego. Gdyby zatem R. nie zmienił płci i gdyby nie przeszkadzało mu to w zawarciu małżeństwa,
         miałby prawo do renty rodzinnej jako pozostający przy życiu współmałżonek.

      18      K.B. twierdzi, że ww. wyrok w sprawie P. przeciwko S., zgodnie z którym prawo wspólnotowe zakazuje dyskryminacji, której podstawa
         leży w zmianie płci danej osoby, znajduje zastosowanie w postępowaniu toczącym się przed sądem krajowym, ponieważ sąd odsyłający
         uznał K.B. i R. za osoby tworzące związek heteroseksualny, którego jedyna cecha charakterystyczna polega na tym, że płeć jednego
         z partnerów jest wynikiem operacji medycznej. W konsekwencji niekorzystne traktowanie, którego są oni przedmiotem, wynika
         wyłącznie z faktu, że R. dokonał zmiany płci, co stanowi dyskryminację bezpośrednią ze względu na płeć zakazaną art. 141 WE
         i dyrektywą 75/117.

      19      Dodatkowo K.B. twierdzi, że wymóg istnienia związku małżeńskiego stanowi dyskryminację pośrednią wobec transseksualistów,
         ponieważ, w przeciwieństwie do sytuacji, w jakiej znajduje się związek heteroseksualny, w którym żaden z obydwojga partnerów
         nie jest transseksualistą, w przypadku związku heteroseksualnego, w którym jeden z partnerów poddał się operacji zmiany płci,
         kryterium małżeństwa nigdy nie może zostać spełnione.

      20      Rząd Zjednoczonego Królestwa informuje, że pracownicy NHS, zarówno płci męskiej, jak i żeńskiej, którzy nie pozostają w związku
         małżeńskim ze swoimi partnerami, nie mogą korzystać ze świadczeń w postaci renty rodzinnej przewidzianych przez NHS Pension
         Scheme, bez względu na powód niezawarcia związku małżeńskiego. Bez znaczenia pozostaje fakt, czy przyczyną, dla której dany
         pracownik nie może spełnić obowiązku małżeństwa, jest to, iż ma partnera homoseksualnego, jak to miało miejsce w zakończonej
         wyrokiem z dnia 17 lutego 1998 r. sprawie C‑249/96 Grant, Rec. s. I‑6621, czy to, że ma partnera transseksualnego, jak w postępowaniu
         zawisłym przed sądem krajowym, czy też wiąże się z inną sytuacją.

      21      Rząd Zjednoczonego Królestwa utrzymuje ponadto, że wyrok z dnia 31 maja 2001 r. w sprawach połączonych C‑122/99 P i C‑125/99 P
         D. i Szwecja przeciwko Radzie, Rec. s. I‑4319, można przełożyć na postępowanie toczące się przed sądem krajowym, ponieważ
         zakwestionowane postanowienie Regulaminu pracowniczego urzędników Wspólnot Europejskich zawiera, jak we wspomnianej sprawie,
         warunek zawarcia małżeństwa, nie zawiera natomiast wymogu stałego związku o określonym charakterze w celu przyznania dodatku
         na gospodarstwo domowe.

      22      Komisja uważa, że elementem przesądzającym w sprawie P. przeciwko S., w której został wydany ww. wyrok, był fakt, że niekorzystne
         traktowanie, którego doświadczył P., zostało bezpośrednio wywołane zmianą płci i w tym znajdowało swoją przyczynę, ponieważ
         P. nie zostałby zwolniony, gdyby nie zmienił przynależności płciowej.

      23      Niemniej jednak w sprawie zawisłej przed sądem krajowym krytykowane niekorzystne traktowanie miało jedynie daleki związek
         ze zmianą płci przez R. i wiązało się raczej z brakiem możliwości zawarcia związku małżeńskiego przez partnerów. W takich
         warunkach Komisja uważa, że ww. wyrok w sprawie P. przeciwko S. nie ma przełożenia na wspomnianą sprawę.

      24      Komisja uważa również, że K.B. nie może – gdy twierdzi, że pośredni związek między zmianą płci R. a odmową wypłacenia mu renty
         dla pozostałych przy życiu członków rodziny wystarczy dla uznania tej odmowy za dyskryminację ze względu na płeć – powoływać
         się na prawo wspólnotowe. W ww. wyroku w sprawie Grant uznano, zdaniem Komisji, w sposób dorozumiany, że definicja małżeństwa
         jest kwestią prawa rodzinnego, które podlega właściwości państw członkowskich. Z drugiej strony Europejski Trybunał Praw Człowieka
         wielokrotnie orzekał, że przeszkoda w zawarciu małżeństwa związana z faktem, że prawo Zjednoczonego Królestwa nie pozwala
         transseksualiście zmienić aktu urodzenia, nie stanowi naruszenia art. 8, 12 lub 14 europejskiej Konwencji o ochronie praw
         człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (zwanej dalej „EKPC”).

       Ocena Trybunału
      25      Świadczenia przyznawane w ramach systemu emerytalnego, który zasadniczo jest funkcją stanowiska zajmowanego przez zainteresowanego,
         wiążą się z jego wynagrodzeniem i podlegają art. 141 WE (zob. w szczególności wyroki: z dnia 17 maja 1990 r. w sprawie C‑262/88
         Barber, Rec. s. I‑1889, pkt 28; z dnia 12 września 2002 r. w sprawie C‑351/00 Niemi, Rec. s. I‑7007, pkt 40).

      26      Trybunał przyznał również, że renta rodzinna przewidziana w takim systemie wchodzi w zakres stosowania art. 141 WE. Sprecyzował
         w tej kwestii, że okoliczność, iż renta ta z definicji nie jest wypłacana pracownikowi, lecz pozostałemu przy życiu członkowi
         jego rodziny, nie może podważyć takiej wykładni, skoro świadczenie takie jest korzyścią wynikającą z przynależności do systemu
         ubezpieczeniowego małżonka osoby, która pozostała przy życiu, a więc renta jest przyznawana osobie pozostałej przy życiu w ramach
         stosunku pracy łączącego małżonka z pracodawcą i jest wypłacana z racji zatrudnienia tego małżonka (zob. wyroki: z dnia 6 października
         1993 r. w sprawie C‑109/91 Ten Oever, Rec. s. I‑4879, pkt 12, 13; z dnia 9 października 2001 r. w sprawie C‑379/99 Menauer,
         Rec. s. I‑7275, pkt 18).

      27      Renta rodzinna wypłacana na podstawie programu rent pracowniczych takiego jak NHS Pension Scheme stanowi „wynagrodzenie” w rozumieniu
         art. 141 WE oraz dyrektywy 75/117.

      28      Decyzja o zastrzeżeniu niektórych przywilejów dla osób pozostających w związku małżeńskim z wykluczeniem osób niezwiązanych
         małżeństwem wynika z wyboru ustawodawcy lub wykładni przepisów prawa wewnętrznego dokonanej przez sądy krajowe, a jednostki
         nie mogą powołać się na dyskryminację ze względu na płeć zakazaną prawem wspólnotowym (zob., jeżeli chodzi o uprawnienia prawodawcy
         wspólnotowego, ww. wyrok w sprawie D. i Szwecja przeciwko Radzie, pkt 37, 38).

      29      W niniejszej sprawie taki wymóg nie może, sam w sobie, być postrzegany jako dyskryminacja ze względu na płeć, a w konsekwencji
         jako sprzeczny z art. 141 WE lub dyrektywą 75/117, ponieważ fakt, że wnioskodawca jest mężczyzną lub kobietą nie ma znaczenia
         w kwestii zasiłku lub renty dla pozostałych przy życiu członków rodziny.

      30      W sytuacji takiej jak w postępowaniu toczącym się przed sądem krajowym występuje jednak nierówne traktowanie, które, chociaż
         bezpośrednio nie podważa korzystania z prawa chronionego przez prawo wspólnotowe, wpływa na jedną z przesłanek przyznania
         świadczenia. Zatem, jak słusznie podkreślił rzecznik generalny w pkt 74 swojej opinii, nierówne traktowanie nie odnosi się
         do przyznania renty wdowiej, lecz do uprzedniej niezbędnej przesłanki jej przyznania, to jest zdolności do zawarcia małżeństwa.

      31      W Zjednoczonym Królestwie bowiem związek taki, jaki tworzą K.B. i R. – w porównaniu z tymi związkami heteroseksualnymi, w których
         tożsamość jednego z partnerów nie wynika z operacji zmiany płci, a zatem mogą oni zawrzeć związek małżeński i, w określonym
         przypadku, otrzymać rentę rodzinną, stanowiącą element wynagrodzenia jednego z nich – nie może w żadnym wypadku spełniać warunku
         zawarcia małżeństwa przewidzianego przez NHS Pension Scheme w celu przyznania renty rodzinnej.

      32      Źródłem braku takiej obiektywnej możliwości jest najpierw fakt, że ustawa z 1973 r. o sprawach małżeńskich uznaje za nieważne
         małżeństwo, w którym współmałżonkowie nie są odpowiednio płci męskiej i żeńskiej, następnie fakt, że za płeć danej osoby uznaje
         się płeć wpisaną w akcie urodzenia, a wreszcie fakt, że ustawa o rejestracji narodzin i zgonów zabrania dokonywania jakichkolwiek
         zmian w akcie urodzenia, z wyjątkiem przypadku błędu pisarskiego lub oczywistej omyłki.

      33      Należy przypomnieć, że Europejski Trybunał Praw Człowieka orzekł, iż jeżeli transseksualista nie może zawrzeć związku małżeńskiego
         z osobą płci, do której należał przed operacją zmiany płci, co wynika z faktu, że skoro przepisy Zjednoczonego Królestwa nie
         pozwalają uznać prawnie jego nowej tożsamości płciowej, to z punktu widzenia stanu cywilnego są tej samej płci, to taka sytuacja
         stanowi naruszenie jego prawa do zawarcia związku małżeńskiego w rozumieniu art. 12 EKPC (zob. wyrok Europejskiego Trybunału
         Praw Człowieka z dnia 11 lipca 2002 r. w sprawie Christine Goodwin przeciwko Zjednoczonemu Królestwu, dotychczas nieopublikowany
         w Recueil des arrêts et décisions, odpowiednio §§ 97–104, 77–84).

      34      Przepisy takie jak rozpatrywane przed sądem krajowym, które, naruszając EKPC, uniemożliwiają parze takiej jak K.B. i R. spełnienie
         wymogu zawarcia małżeństwa, koniecznego, aby jedna z tych osób mogła otrzymywać część wynagrodzenia drugiej osoby, należy
         uznać zasadniczo za niezgodne z wymogami art. 141 WE.

      35      Mając na uwadze, że do państw członkowskich należy określenie przesłanek prawnego uznania zmiany płci osoby znajdującej się
         w sytuacji R., jak zresztą stwierdził Europejski Trybunał Praw Człowieka (ww. wyrok w sprawie Goodwin przeciwko Zjednoczonemu
         Królestwu, § 103), zadaniem sądu krajowego jest ustalenie, czy w przypadku takim jak rozpatrywany przez sąd krajowy osoba
         w sytuacji K.B. może powoływać się na art. 141 WE w celu uznania jej prawa do wyznaczenia swojego partnera jako beneficjenta
         renty rodzinnej.

      36      Z powyższego wynika, że art. 141 WE stoi, co do zasady, na przeszkodzie przepisom, które, naruszając EKPC, uniemożliwiają
         parze takiej jak K.B. i R. spełnienie wymogu zawarcia małżeństwa, koniecznego, aby jedna z tych osób mogła otrzymywać część
         wynagrodzenia drugiej osoby. Zadaniem sądu krajowego jest ustalenie, czy w przypadku takim jak rozpatrywany przez ten sąd
         osoba w sytuacji K.B. może powoływać się na art. 141 WE w celu uznania jej prawa do wyznaczenia swojego partnera jako beneficjenta
         renty rodzinnej.

       W przedmiocie kosztów
      37      Koszty poniesione przez rząd Zjednoczonego Królestwa i Komisję, które przedstawiły swoje uwagi Trybunałowi, nie podlegają
         zwrotowi. Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii
         podniesionej przed tym sądem, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach.

      Z powyższych względów
      TRYBUNAŁ,
      stanowiąc w przedmiocie pytania przedłożonego mu przez Court of Appeal (England & Wales) (Civil Division) postanowieniem z dnia
         14 grudnia 2000 r., orzeka, co następuje:

      Artykuł 141 WE stoi, co do zasady, na przeszkodzie przepisom, które, naruszając europejską Konwencję o ochronie praw człowieka
            i podstawowych wolności sporządzoną w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r., uniemożliwiają parze takiej jak K.B. i R. spełnienie
            wymogu zawarcia małżeństwa, koniecznego, aby jedna z tych osób mogła otrzymywać część wynagrodzenia drugiej osoby. Zadaniem
            sądu krajowego jest ustalenie, czy w przypadku takim jak rozpatrywany przez ten sąd, osoba w sytuacji K.B. może powoływać
            się na art. 141 WE w celu uznania jej prawa do wyznaczenia swojego partnera jako beneficjenta renty rodzinnej.

               Skouris

                Timmermans

                Cunha Rodrigues

               Rosas

                Edward

                Puissochet

               Macken

                Colneric

                von Bahr

         Wyrok ogłoszono na posiedzeniu jawnym w Luksemburgu w dniu 7 stycznia 2004 r.

               Sekretarz

                      Prezes

               R. Grass

                      V. Skouris

         * Język postępowania: angielski.


Wyrok Trybunału (pierwsza izba) z dnia 19 marca 1964 r. # Estelle Schmitz, małżonce Roland Wollast przeciwko Europejskiej Wspólnocie Gospodarczej. # Sprawa 18-63.


Wyrok Trybunału (druga izba) z dnia 7 lipca 1971 r. # Helmut Müllers przeciwko Komitetowi Ekonomiczno-Społecznemu EWG i EWEA. # Sprawa 79-70.