title: Wyrok Trybunału (wielka izba) z dnia 23 lutego 2010 r. # London Borough of Harrow przeciwko Nimco Hassan Ibrahim i Secretary of State for the Home Department. # Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Court of Appeal (England & Wales) (Civil Division) - Zjednoczone Królestwo. # Swobodny przepływ osób - Prawo pobytu obywatela państwa trzeciego będącego małżonkiem obywatela państwa członkowskiego i ich dzieci, będących obywatelami państwa członkowskiego - Zakończenie stosunku pracy najemnej przez obywatela państwa członkowskiego a następnie opuszczenie przez niego przyjmującego państwa członkowskiego - Zapisanie dzieci do placówki edukacyjnej - Brak środków utrzymania - Rozporządzenie (EWG) nr 1612/68 - Artykuł 12 - Dyrektywa 2004/38/WE. # Sprawa C-310/08.

text:
      Sprawa C‑310/08
      London Borough of Harrow
      przeciwko
      Nimco Hassan Ibrahim
      i
      Secretary of State for the Home Department
      [wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Court of Appeal (England & Wales) (Civil Division)]
      Swobodny przepływ osób – Prawo pobytu obywatela państwa trzeciego, będącego małżonkiem obywatela państwa członkowskiego, i ich dzieci, będących obywatelami
         państwa członkowskiego – Zakończenie stosunku pracy najemnej przez obywatela państwa członkowskiego, a następnie opuszczenie przez niego przyjmującego
         państwa członkowskiego – Zapisanie dzieci do placówki edukacyjnej – Brak środków utrzymania – Rozporządzenie (EWG) nr 1612/68 – Artykuł 12 – Dyrektywa 2004/38/WE

      Streszczenie wyroku
      1.        Swobodny przepływ osób – Pracownicy – Prawo dostępu dzieci pracownika do kształcenia prowadzonego przez przyjmujące państwo
            członkowskie – Prawo pobytu w celu odbywania nauki w ramach powszechnego systemu kształcenia
      (rozporządzenie Rady nr 1612/68, art. 12)
      2.        Swobodny przepływ osób – Pracownicy – Prawo pobytu członków rodziny – Dzieci obywatela państwa członkowskiego, który pracuje
            lub pracował w przyjmującym państwie członkowskim – Rodzic sprawujący faktyczną pieczę nad tymi dziećmi
      (rozporządzenie Rady nr 1612/68, art. 10, 12; dyrektywa 2004/38 Parlamentu Europejskiego i Rady)
      1.        Dzieci obywatela Unii Europejskiej, które osiedliły się w państwie członkowskim w czasie, gdy ich rodzic korzystał z prawa
         pobytu jako pracownik migrujący w tym państwie członkowskim, są uprawnione do pobytu w tym państwie celem pobierania nauki
         w ramach powszechnego systemu kształcenia zgodnie z art. 12 rozporządzenia nr 1612/68 w sprawie swobodnego przepływu pracowników
         wewnątrz Wspólnoty. Fakty, iż rodzice dzieci, o których mowa, rozwiedli się w międzyczasie, iż tylko jedno z rodziców jest
         obywatelem Unii oraz iż ten rodzic nie jest już pracownikiem migrującym w przyjmującym państwie członkowskim, nie mają żadnego
         znaczenia w tym względzie.

      (por. pkt 29)
      2.        Dzieci obywatela państwa członkowskiego, który pracuje lub pracował w przyjmującym państwie członkowskim, i rodzic sprawujący
         nad nimi faktyczną opiekę mogą powoływać się w tym państwie na prawo pobytu wyłącznie na podstawie art. 12 rozporządzenia
         nr 1612/68 w sprawie swobodnego przepływu pracowników wewnątrz Wspólnoty, ze zmianami wprowadzonymi rozporządzeniem nr 2434/92,
         a prawo to nie jest uzależnione od posiadania przez nich wystarczających środków utrzymania i pełnego ubezpieczenia zdrowotnego
         w tym państwie.

      W istocie przyznane w art. 12 rozporządzenia nr 1612/68 prawo dziecka pracownika migrującego do kontynuowania w możliwie najlepszych
         warunkach nauki w przyjmującym państwie członkowskim wiąże się nieodzownie z tym, że dziecko to ma prawo, by towarzyszyła
         mu osoba sprawująca nad nim faktyczną opiekę, a tym samym że owa osoba jest w stanie mieszkać z tym dzieckiem we wspomnianym
         państwie członkowskim podczas trwania jego nauki. Zastosowanie owego artykułu należy zatem stosować w sposób autonomiczny
         względem przepisów prawa Unii regulujących warunki korzystania z prawa pobytu w innym państwie członkowskim. Taka autonomia
         art. 12 rozporządzenia nr 1612/68 wobec art. 10 tego samego rozporządzenia powinna zostać podtrzymana w związku z przepisami
         dyrektywy 2004/38 w sprawie prawa obywateli Unii i członków ich rodzin do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium
         państw członkowskich, zmieniającej rozporządzenie nr 1612/68 i uchylającej dyrektywy 64/221, 68/360, 72/194, 73/148, 75/34,
         75/35, 90/364, 90/365i 93/96. Inne rozwiązanie mogłoby zagrozić celowi integracji rodziny pracownika migrującego w środowisku
         przyjmującego państwa członkowskiego, przewidzianemu w motywie piątym rozporządzenia nr 1612/68. Aby taka integracja powiodła
         się, jest niezbędne, by dziecko pracownika będącego obywatelem państwa członkowskiego miało możliwość podjęcia nauki w przyjmującym
         państwie członkowskim i ewentualnie pomyślnego jej ukończenia.

      Co się tyczy warunku posiadania przez zainteresowane osoby wystarczających środków utrzymania i pełnego ubezpieczenia zdrowotnego
         w przyjmującym państwie członkowskim, nie znajduje się on w art. 12 rozporządzenia nr 1612/68, który nie może być interpretowany
         zawężająco i w każdym razie nie może zostać pozbawiony skuteczności. Dyrektywa 2004/38 nie uzależnia również, w określonych
         sytuacjach, prawa pobytu w przyjmującym państwie członkowskim dzieci odbywających naukę i rodzica, który sprawuje nad nimi
         faktyczną opiekę, od okoliczności posiadania przez nich wystarczających środków utrzymania i pełnego ubezpieczenia zdrowotnego.

      (por. pkt 31, 42, 43, 52, 56, 59; sentencja)
WYROK TRYBUNAŁU (wielka izba)
      z dnia 23 lutego 2010 r.(*)

      Swobodny przepływ osób – Prawo pobytu obywatela państwa trzeciego, będącego małżonkiem obywatela państwa członkowskiego, i ich dzieci, będących obywatelami
         państwa członkowskiego – Zakończenie stosunku pracy najemnej przez obywatela państwa członkowskiego, a następnie opuszczenie przez niego przyjmującego
         państwa członkowskiego – Zapisanie dzieci do placówki edukacyjnej – Brak środków utrzymania – Rozporządzenie (EWG) nr 1612/68 – Artykuł 12 – Dyrektywa 2004/38/WE

      W sprawie C‑310/08
      mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 234 WE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Court
         of Appeal (England & Wales) (Civil Division) (Zjednoczone Królestwo) postanowieniem z dnia 21 kwietnia 2008 r., które wpłynęło
         do Trybunału w dniu 11 lipca 2008 r., w postępowaniu:

      London Borough of Harrow
      przeciwko
      Nimco Hassan Ibrahim,
      Secretary of State for the Home Department,
      TRYBUNAŁ (wielka izba),
      w składzie: V. Skouris, prezes, J.N. Cunha Rodrigues (sprawozdawca), K. Lenaerts, J.C. Bonichot i P. Lindh, prezesi izb, C.W.A. Timmermans,
         A. Rosas, K. Schiemann, P. Kūris, E. Juhász, L. Bay Larsen, T. von Danwitz i A. Arabadjiev, sędziowie,

      rzecznik generalny: J. Mazák,
      sekretarz: H. von Holstein, zastępca sekretarza,
      uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 2 września 2009 r.,
      rozważywszy uwagi przedstawione:
      –        w imieniu London Borough of Harrow przez K. Rutledge’a, barrister,
      –        w imieniu N.H. Ibrahim przez N. Rogers, barrister, umocowaną przez S. Morshead, solicitor,
      –        w imieniu rządu Zjednoczonego Królestwa przez V. Jackson, działającą w charakterze pełnomocnika, wspieraną przez C. Lewisa,
         QC,

      –        w imieniu rządu duńskiego przez R. Holdgaarda, działającego w charakterze pełnomocnika,
      –        w imieniu Irlandii przez D. O’Hagana oraz B. O’Moore’a, działających w charakterze pełnomocników, wspieranych przez D. Conlana
         Smytha, barrister,

      –        w imieniu rządu włoskiego przez I. Bruni, działającą w charakterze pełnomocnika, wspieraną przez W. Ferrante, avvocato dello
         Stato,

      –        w imieniu Komisji Wspólnot Europejskich przez D. Maidani oraz M. Wilderspina, działających w charakterze pełnomocników,
      –        w imieniu Urzędu Nadzoru EFTA przez N. Fengera, F. Simonetti i I. Hauger, działających w charakterze pełnomocników,
      po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 20 października 2009 r.,
      wydaje następujący
      Wyrok
      1        Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 12 rozporządzenia Rady (EWG) nr 1612/68 z dnia
         15 października 1968 r. w sprawie swobodnego przepływu pracowników wewnątrz Wspólnoty (Dz.U. L 257, s. 2), ze zmianami wprowadzonymi
         rozporządzeniem Rady (EWG) nr 2434/92 z dnia 27 lipca 1992 r. (Dz.U. L 245, s. 1) (zwanego dalej „rozporządzeniem nr 1612/68”)
         i dyrektywy 2004/38/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie prawa obywateli Unii i członków
         ich rodzin do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich, zmieniającej rozporządzenie nr 1612/68
         i uchylającej dyrektywy 64/221/EWG, 68/360/EWG, 72/194/EWG, 73/148/EWG, 75/34/EWG, 75/35/EWG, 90/364/EWG, 90/365/EWG i 93/96/EWG
         (Dz.U. L 158, s. 77; sprostowania: Dz.U. 2004, L 229, s. 35; Dz.U. 2005, L 197, s. 34; a także Dz.U. 2007, L 204, s. 28).

      2        Wniosek ten złożony został w ramach postępowania między London Borough of Harrow (gminą Harrow w Londynie) a N.H. Ibrahim
         oraz Secretary of State for the Home Department w przedmiocie oddalenia wniosku N.H. Ibrahim o przyznanie jej dodatku mieszkaniowego.

       Ramy prawne
       Uregulowania Unii
      3        Motyw piąty rozporządzenia nr 1612/68 brzmi następująco:

      „prawo swobodnego przepływu pracowników, wykonywane w obiektywnych warunkach wolności i godności, wymaga zapewnienia faktycznej
         i prawnej równości traktowania we wszystkich sprawach związanych z prowadzeniem przez nich działalności w charakterze pracowników
         najemnych oraz dotyczących dostępu do zasobów mieszkaniowych, a także wyeliminowania wszelkich utrudnień mobilności pracowników,
         w szczególności w odniesieniu do prawa pracownika do połączenia z rodziną oraz warunków integracji rodziny w środowisku kraju
         przyjmującego”.

      4        Artykuł 10 rozporządzenia nr 1612/68 stanowił:

      „1.      Prawo osiedlenia się w innym państwie członkowskim wraz z pracownikiem, który jest obywatelem państwa członkowskiego i jest
         zatrudniony na terytorium innego państwa członkowskiego, mają następujące osoby, bez względu na przynależność państwową:

      a)      współmałżonek oraz zstępni poniżej 21 roku życia lub pozostający na utrzymaniu pracownika;
      b)      wstępni pracownika lub jego współmałżonka, pozostający na jego utrzymaniu.
      2.      Państwa członkowskie ułatwiają przyjęcie członka rodziny, którego nie dotyczy przepis ust. 1, jeżeli pozostaje on na utrzymaniu
         pracownika lub w kraju pochodzenia i zamieszkuje z nim we wspólnym gospodarstwie domowym.

      3.      Do celów ust. 1 i 2 pracownik powinien dysponować dla swojej rodziny lokalem o standardzie przyjętym dla pracowników krajowych
         w regionie, w którym jest zatrudniony, przy czym przepis niniejszy nie może powodować dyskryminacji pracowników krajowych
         względem pracowników z innych państw członkowskich”.

      5        Artykuł 11 rozporządzenia nr 1612/68 stanowił:

      „Jeżeli obywatel państwa członkowskiego prowadzi działalność jako pracownik lub osoba pracująca na własny rachunek na terytorium
         innego państwa członkowskiego, jego małżonek i dzieci w wieku poniżej 21 [roku życia] lub pozostające na jego utrzymaniu mają
         prawo do podejmowania zatrudnienia na całym terytorium tego samego państwa, nawet jeżeli nie są obywatelami któregokolwiek
         państwa członkowskiego”.

      6        Artykuły 10 i 11 rozporządzenia nr 1612/68 zostały uchylone ze skutkiem od dnia 30 kwietnia 2006 r. na podstawie art. 38 ust. 1
         dyrektywy 2004/38.

      7        Artykuł 12 akapit pierwszy rozporządzenia nr 1612/68 stanowi:

      „Dzieci obywatela państwa członkowskiego, który jest lub był zatrudniony na terytorium innego państwa członkowskiego, mają
         dostęp do powszechnego systemu kształcenia, nauki zawodu oraz szkolenia zawodowego na takich samych warunkach jak obywatele
         tego państwa, jeżeli dzieci te mieszkają na jego terytorium”.

      8        Motywy 3 i 16 dyrektywy 2004/38 brzmią następująco:

      „(3)      Obywatelstwo Unii powinno stanowić podstawowy status obywateli państw członkowskich, w przypadku gdy korzystają z prawa do
         swobodnego przemieszczania się i pobytu. Należy zatem skodyfikować i zweryfikować istniejące instrumenty wspólnotowe, które
         traktują oddzielnie pracowników najemnych, osoby pracujące na własny rachunek, studentów i inne osoby niezatrudnione w celu
         uproszczenia i wzmocnienia prawa do swobodnego przemieszczania się i pobytu wszystkich obywateli Unii.

      […]
      (16)      Tak długo, jak [długo] osoby korzystające z prawa pobytu nie stanowią nieracjonalnego obciążenia dla systemu pomocy społecznej
         w przyjmującym państwie członkowskim, nie powinny one podlegać wydaleniu. Wydalenie nie powinno być zatem automatyczną konsekwencją
         skorzystania z systemu pomocy społecznej. Przyjmujące państwo członkowskie powinno zbadać, czy chodzi o przejściowe trudności,
         i uwzględnić okres pobytu, okoliczności osobiste i kwotę przyznanej pomocy w celu rozważenia, czy beneficjent stanowi nieracjonalne
         obciążenie dla systemu pomocy społecznej i w określonym przypadku przystąpić do jego wydalenia. W rozumieniu zdefiniowanym
         przez Trybunał Sprawiedliwości w żadnym wypadku środka wydalenia nie należy stosować wobec pracowników najemnych, osób pracujących
         na własny rachunek lub osób poszukujących pracy, o ile nie jest to uzasadnione względami porządku lub bezpieczeństwa publicznego”.

      9        Zgodnie z art. 7 ust. 1 i 2 tej dyrektywy:

      „1.      Wszyscy obywatele Unii posiadają prawo pobytu na terytorium innego państwa członkowskiego przez okres dłuższy niż trzy miesiące,
         jeżeli:

      a)      są pracownikami najemnymi lub osobami pracującymi na własny rachunek w przyjmującym państwie członkowskim; lub
      b)      posiadają wystarczające zasoby dla siebie i członków ich rodziny, aby nie stanowić obciążenia dla systemu pomocy społecznej
         przyjmującego państwa członkowskiego w okresie pobytu oraz są objęci pełnym ubezpieczeniem zdrowotnym w przyjmującym państwie
         członkowskim; lub

      c)      –       są zapisani do instytucji prywatnej lub publicznej, uznanej lub finansowanej przez przyjmujące państwo członkowskie na podstawie
         przepisów prawnych lub praktyki administracyjnej, zasadniczo w celu odbycia studiów, włącznie z kształceniem zawodowym; oraz

               –       są objęci pełnym ubezpieczeniem zdrowotnym w przyjmującym państwie członkowskim i zapewnią odpowiednią władzę krajową, za
         pomocą oświadczenia lub innego równoważnego środka według własnego wyboru, że posiadają wystarczające zasoby dla siebie i członków
         rodziny, aby nie stanowić obciążenia dla systemu pomocy społecznej przyjmującego państwa członkowskiego w okresie ich pobytu;
         lub

      d)      są członkami rodziny towarzyszącymi lub dołączającymi do obywatela Unii, który spełnia warunki określone w lit. a), b) lub
         c).

      2.      Prawo pobytu przewidziane w ust. 1 rozciąga się na członków rodziny, którzy nie są obywatelami jednego z państw członkowskich,
         towarzyszących lub dołączających do obywatela Unii w przyjmującym państwie członkowskim, o ile tacy obywatele Unii spełniają
         warunki określone w ust. 1 lit. a), b) lub c)”.

      10      Artykuł 12 dyrektywy 2004/38, zatytułowany „Zachowanie prawa pobytu przez członków rodziny w przypadku śmierci lub wyjazdu
         obywatela Unii”, stanowi w ust. 3:

      „Wyjazd obywatela Unii z przyjmującego państwa członkowskiego lub jego/jej śmierć nie prowadzą do utraty prawa pobytu przez
         jego/jej dzieci lub rodzica, który sprawuje faktyczną opiekę nad dziećmi, bez względu na przynależność państwową, jeżeli dzieci
         zamieszkują w przyjmującym państwie członkowskim i są zapisane do instytucji edukacyjnej w celu studiowania tam, aż do momentu
         zakończenia ich studiów”.

      11      Artykuł 24 tej dyrektywy, zatytułowany „Równe traktowanie”, stanowi w ust. 1:

      „Z zastrzeżeniem specjalnych przepisów wyraźnie określonych w traktacie [WE] i prawie wtórnym wszyscy obywatele Unii zamieszkujący
         na podstawie niniejszej dyrektywy na terytorium przyjmującego państwa członkowskiego są traktowani na równi z obywatelami
         tego państwa członkowskiego w zakresie ustanowionym w traktacie. Korzystanie z tego prawa obejmuje członków rodziny, którzy
         nie są obywatelami jednego z państw członkowskich i posiadają prawo pobytu lub stałego pobytu”.

       Uregulowania krajowe
      12      Zgodnie z art. 6 Immigration (European Economic Area) Regulations 2006 [rozporządzenia w sprawie imigracji w Zjednoczonym
         Królestwie (Europejski Obszar Gospodarczy) z 2006 r.] „osobą uprawnioną” dla celów tego rozporządzenia jest osoba będąca obywatelem
         państwa Europejskiego Obszaru Gospodarczego, która przebywa w Zjednoczonym Królestwie w charakterze osoby poszukującej pracy,
         pracownika najemnego, osoby prowadzącej działalność na własny rachunek, osoby niezależnej finansowo lub studenta.

      13      Zgodnie z art. 19 ust. 3 lit. a) rozporządzenia dana osoba może zostać wydalona z terytorium Zjednoczonego Królestwa, jeśli
         nie jest osobą uprawnioną lub przestaje nią być w rozumieniu tego rozporządzenia.

      14      Z Housing Act 1996 (ustawy o mieszkalnictwie z 1996 r.) i z Allocation of Housing and Homelessness (Eligibility) Regulations
         2006 [rozporządzenia w sprawie przydziału mieszkań (przesłanki) i bezdomności z 2006 r.] wynika, że o przyznanie dodatku mieszkaniowego
         mogą ubiegać się jedynie te osoby, które zgodnie z prawem Unii mają prawo pobytu w Zjednoczonym Królestwie.

       Postępowanie przed sądem krajowym i pytania prejudycjalne
      15      N.H. Ibrahim jest obywatelką somalijską, żoną obywatela duńskiego M.B. Yusufa.

      16      M.B. Yusuf przybył do Zjednoczonego Królestwa jesienią 2002 r. i pracował tam od października 2002 r. do maja 2003 r. Od czerwca
         2003 r. do marca 2004 ubiegał się o przyznanie zasiłku z tytułu niezdolności do pracy. Po stwierdzeniu, z końcem tego okresu,
         jego zdolności do pracy opuścił Zjednoczone Królestwo, aby powrócić na jego terytorium w grudniu 2006 r.

      17      Bezsporne jest, że w okresie pomiędzy zaprzestaniem pracy i opuszczeniem Zjednoczonego Królestwa M.B. Yusuf przestał być „osobą
         uprawnioną” na podstawie art. 6 Immigration (European Economic Area) Regulations 2006. Po powrocie do Zjednoczonego Królestwa
         M.B. Yusuf nie odzyskał statusu „osoby uprawnionej”, której zgodnie z prawem Unii przysługuje prawo pobytu.

      18      N.H. Ibrahim przybyła do Zjednoczonego Królestwa w lutym 2003 r. na podstawie zezwolenia służb imigracyjnych w celu dołączenia
         do małżonka.

      19      Małżeństwo to ma czworo dzieci, w wieku od roku do 9 lat, które są obywatelami duńskimi. Troje najstarszych dzieci przybyło
         do Zjednoczonego Królestwa wraz z matką, a czwarte dziecko urodziło się w Zjednoczonym Królestwie. Dwoje najstarszych dzieci
         od czasu przybycia na terytorium tego państwa członkowskiego odbywa naukę w szkole publicznej.

      20      Po wyjeździe męża ze Zjednoczonego Królestwa w 2004 r. N.H. Ibrahim doprowadziła do orzeczenia ich separacji. Nigdy nie była
         ona niezależna finansowo. Nie pracuje i jeśli chodzi o pokrycie bieżących kosztów utrzymania i zakwaterowania, polega całkowicie
         na pomocy społecznej. Nie posiada pełnego ubezpieczenia zdrowotnego i korzysta z usług National Health Service (państwowej
         opieki zdrowotnej).

      21      W styczniu 2007 r. N.H. Ibrahim złożyła wniosek o przyznanie jej i jej dzieciom dodatku mieszkaniowego. Decyzją z dnia 1 lutego
         2007 r. właściwy urzędnik London Borough of Harrow oddalił ten wniosek. Stwierdził on, że ani N.H. Ibrahim, ani jej mąż nie
         zamieszkują w Zjednoczonym Królestwie na podstawie prawa Unii. W dniu 29 marca 2007 r. ta decyzja oddalająca została utrzymana
         w mocy przez urzędnika zajmującego się badaniem odwołań od decyzji odmawiających dodatków mieszkaniowych.

      22      N.H. Ibrahim wniosła skargę do Clerkenwell and Shoreditch County Court (sądu w Clerkenwell i Shoreditch, orzekającego w pierwszej
         instancji), który orzeczeniem z dnia 18 października 2007 r. uwzględnił żądania N.H. Ibrahim z tym uzasadnieniem, że jako
         matce dzieci sprawującej nad nimi faktyczną opiekę N.H. Ibrahim przysługuje prawo pobytu w Zjednoczonym Królestwie na podstawie
         art. 12 rozporządzenia nr 1612/68, jeśli dzieci te uczęszczają do szkoły i jeśli jej małżonek jest obywatelem Unii, który
         pracował w tym państwie członkowskim.

      23      London Borough of Harrow wniosła apelację od tego orzeczenia do sądu krajowego.

      24      W tych okolicznościach Court of Appeal (England & Wales) (Civil Division) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do
         Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:

      „Czy w następujących okolicznościach:
      –        małżonka będąca obywatelką państwa trzeciego i jej dzieci będące obywatelami Unii towarzyszyły obywatelowi Unii, który osiedlił
         się w Zjednoczonym Królestwie;

      –        obywatel Unii przebywał w Zjednoczonym Królestwie jako pracownik;
      –        obywatel Unii później zakończył stosunek pracy najemnej, a następnie opuścił Zjednoczone Królestwo;
      –        obywatel Unii, małżonka będąca obywatelką państwa trzeciego i dzieci nie są niezależni finansowo i korzystają z pomocy społecznej
         w Zjednoczonym Królestwie;

      –        dzieci rozpoczęły naukę na poziomie szkoły podstawowej w Zjednoczonym Królestwie tuż po swoim przybyciu do tego państwa, kiedy
         to obywatel Unii był pracownikiem:

      1)      małżonce i dzieciom tylko wtedy przysługuje prawo pobytu na terytorium Zjednoczonego Królestwa, gdy spełniają one przesłanki
         ustanowione w dyrektywie 2004/38/ […]?

      czy też
      2)      a)     korzystają one z prawa pobytu wynikającego z art. 12 rozporządzenia […] nr 1612/68 […] zgodnie z wykładnią Trybunału Sprawiedliwości,
         bez konieczności spełniania przesłanek ustanowionych w dyrektywie 2004/38 […] i

      b)      w takim przypadku muszą posiadać wystarczające środki utrzymania, aby nie stanowić obciążenia dla systemu pomocy społecznej
         przyjmującego państwa członkowskiego podczas planowanego okresu ich pobytu oraz być objęte pełnym ubezpieczeniem zdrowotnym
         w tym państwie członkowskim?

      3)      a w przypadku odpowiedzi twierdzącej na pytanie pierwsze – czy należy przyjąć odmienne stanowisko w okolicznościach takich
         jak w niniejszej sprawie, kiedy to dzieci rozpoczęły naukę na poziomie szkoły podstawowej, a pracownik będący obywatelem Unii
         przestał pracować przed datą, w której dyrektywa 2004/38 […] miała zostać transponowana przez państwa członkowskie?”.

       W przedmiocie pytań prejudycjalnych
       W przedmiocie pytań pierwszego i drugiego
      25      Poprzez swoje dwa pierwsze pytania, które należy przeanalizować łącznie, sąd krajowy dąży zasadniczo do ustalenia, czy w okolicznościach
         takich jak w sprawie w postępowaniu przed sądem krajowym, dzieciom i sprawującemu nad nimi faktyczną opiekę rodzicowi przysługuje
         prawo pobytu w przyjmującym państwie członkowskim wyłącznie na podstawie art. 12 rozporządzenia nr 1612/68, bez konieczności
         spełniania przez nich przesłanek określonych w dyrektywie 2004/38, czy też prawo pobytu może im być przyznane tylko wtedy,
         gdy spełniają te przesłanki. Na wypadek gdyby prawo pobytu wynikało z samego art. 12 rozporządzenia nr 1612/68, sąd krajowy
         zwraca się również do Trybunału z pytaniem, czy dzieci i sprawujący nad nimi faktyczną opiekę rodzic muszą posiadać wystarczające
         środki utrzymania i pełne ubezpieczenie zdrowotne w przyjmującym państwie członkowskim.

      26      Zgodnie z art. 12 rozporządzenia nr 1612/68 dzieci obywatela państwa członkowskiego, który jest lub był zatrudniony na terytorium
         innego państwa członkowskiego, mają dostęp do powszechnego systemu kształcenia, nauki zawodu oraz szkolenia zawodowego na
         takich samych warunkach jak obywatele tego państwa, jeżeli dzieci te mieszkają na jego terytorium.

      27      Artykuł 10 rozporządzenia nr 1612/68 ustanawiał prawo małżonka i zstępnych pracownika będącego obywatelem państwa członkowskiego
         i zatrudnionego na terytorium innego państwa członkowskiego do osiedlenia się wraz z nim w tym ostatnim państwie.

      28      Z art. 7 ust. 1 lit. b) i d) i art. 7 ust. 2 dyrektywy 2004/38 wynika, że członkowie rodziny obywatela Unii, który przebywa
         na terytorium innego państwa członkowskiego, nie będąc pracownikiem najemnym ani nie prowadząc działalności na własny rachunek,
         mają prawo, niezależnie od swego obywatelstwa, towarzyszenia temu obywatelowi lub dołączenia do niego, jeśli posiada on w przyjmującym
         państwie członkowskim wystarczające dla siebie i członków swojej rodziny środki utrzymania i pełne ubezpieczenie zdrowotne.

      29      Trybunał orzekł już, że dzieci obywatela Unii, które osiedliły się w państwie członkowskim w czasie, gdy ich rodzic korzystał
         z prawa pobytu jako pracownik migrujący w tym państwie członkowskim, są uprawnione do pobytu w tym państwie celem pobierania
         nauki w ramach powszechnego systemu kształcenia zgodnie z art. 12 rozporządzenia nr 1612/68. Fakty, iż rodzice dzieci, o których
         mowa, rozwiedli się w międzyczasie, iż tylko jedno z rodziców jest obywatelem Unii oraz iż ten rodzic nie jest już pracownikiem
         migrującym w przyjmującym państwie członkowskim, nie mają żadnego znaczenia w tym względzie (zob. podobnie wyrok z dnia 17 września
         2002 r. w sprawie C‑413/99 Baumbast i R, Rec. s. I‑7091, pkt 63).

      30      Trybunał orzekł również, że w sytuacji gdy dzieci korzystają na podstawie art. 12 rozporządzenia nr 1612/68 z prawa do kontynuowania
         nauki w przyjmującym państwie członkowskim, podczas gdy rodzicom, którzy sprawują nad nimi opiekę, grozi utrata prawa pobytu,
         odmówienie tym rodzicom możliwości pozostania w przyjmującym państwie członkowskim w okresie nauki dzieci w szkole mogłoby
         prowadzić do pozbawienia dzieci prawa, jakie zostało im przyznane przez prawodawcę Unii (zob. podobnie ww. wyrok w sprawie
         Baumbast i R, pkt 71).

      31      Po przypomnieniu w pkt 72 wyroku w sprawie Baumbast i R, że rozporządzenie nr 1612/68 należy również interpretować w świetle
         wymogu poszanowania życia rodzinnego, przewidzianego w art. 8 europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych
         wolności, podpisanej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r., Trybunał stwierdził w pkt 73 tego samego wyroku, że przyznane w art. 12
         rozporządzenia prawo dziecka pracownika migrującego do kontynuowania w możliwie najlepszych warunkach nauki w przyjmującym
         państwie członkowskim wiąże się nieodzownie z tym, że dziecko to ma prawo, by towarzyszyła mu osoba sprawująca nad nim faktyczną
         opiekę, a tym samym że owa osoba jest w stanie mieszkać z tym dzieckiem we wspomnianym państwie członkowskim podczas trwania
         jego nauki.

      32      Sąd krajowy dąży do ustalenia, czy ww. wyrok w sprawie Baumbast i R opiera się na zastosowaniu art. 10 rozporządzenia nr 1612/68
         w związku z art. 12 tego rozporządzenia, czy też tylko na tym ostatnim artykule. Ściślej sąd ten stawia pytanie, czy prawo
         pobytu dzieci obywatela państwa członkowskiego, który pracuje lub pracował w przyjmującym państwie członkowskim, tak jak i prawo
         rodzica sprawującego nad nimi faktyczną opiekę, wynikają w sposób dorozumiany z tego art. 12.

      33      Po pierwsze, prawo dzieci pracowników migrujących do równego traktowania w zakresie dostępu do kształcenia, na podstawie art. 12
         rozporządzenia nr 1612/68, przysługuje wyłącznie dzieciom, które „zamieszkują” na terytorium państwa członkowskiego, w którym
         jedno z ich rodziców jest lub było zatrudnione.

      34      Dostęp do kształcenia uwarunkowany jest więc uprzednim osiedleniem się dziecka w przyjmującym państwie członkowskim.

      35      Artykuł 12 rozporządzenia nr 1612/68, zgodnie z wykładnią nadaną mu przez Trybunał w ww. wyroku w sprawie Baumbast i R, pozwala
         na uznanie, że w związku z prawem dostępu do kształcenia dziecku przysługuje autonomiczne prawo pobytu. W szczególności w okresie
         gdy art. 10 ust. 1 lit. a) tego rozporządzenia wciąż obowiązywał, korzystanie z prawa dostępu do kształcenia nie było uzależnione
         od zachowania przez dziecko, przez cały okres kształcenia, szczególnego prawa pobytu na podstawie tego przepisu.

      36      W pkt 21–24 wyroku z dnia 4 maja 1995 r. w sprawie C‑7/94 Gaal, Rec. s. I‑1031, Trybunał wyraźnie odrzucił argumentację rządu
         niemieckiego, który utrzymywał, że między art. 10 i 11 rozporządzenia nr 1612/68 a art. 12 tego rozporządzenia istnieje tak
         ścisły związek, że prawo do równego traktowania w zakresie dostępu do kształcenia w przyjmującym państwie członkowskim przyznane
         w tym ostatnim przepisie przysługuje wyłącznie dzieciom spełniającym warunki ustanowione w art. 10 i 11. W pkt 23 ww. wyroku
         w sprawie Gaal Trybunał wyraźnie zauważył, że art. 12 rozporządzenia nr 1612/68 nie zawiera żadnego odniesienia do wspomnianych
         art. 10 i 11.

      37      Uzależnienie korzystania z prawa dostępu do kształcenia od istnienia odrębnego prawa dziecka do pobytu, ocenianego w świetle
         innych przepisów rozporządzenia nr 1612/68, byłoby bowiem sprzeczne z kontekstem, w który wpisuje się art. 12 tego rozporządzenia,
         a także z wytyczonymi przez ten przepis celami (zob. podobnie ww. wyrok w sprawie Gaal, pkt 25).

      38      Wynika z tego, że z chwilą nabycia prawa dostępu do kształcenia, wywodzonego przez dziecko z art. 12 tego rozporządzenia w związku
         z osiedleniem się w przyjmującym państwie członkowskim, prawo pobytu przysługuje samemu dziecku i nie może już zostać podważone
         przez okoliczność, że warunki wymienione w art. 10 nie są spełnione.

      39      Po drugie, należy zauważyć, że jak wynika z samego brzmienia art. 12 rozporządzenia nr 1612/68, prawo do równego traktowania
         w zakresie dostępu do kształcenia nie jest zastrzeżone dla dzieci pracowników migrujących. Stosuje się ono również do dzieci
         byłych pracowników migrujących.

      40      Prawo, które dzieci wywodzą z art. 12 rozporządzenia nr 1612/68, nie jest poza tym uzależnione od prawa pobytu ich rodziców
         w przyjmującym państwie członkowskim. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem art. 12 wymaga jedynie tego, aby dziecko zamieszkiwało
         ze swoimi rodzicami lub z jednym z nich w państwie członkowskim w okresie, gdy przynajmniej jeden z rodziców zamieszkiwał
         w tym państwie w charakterze pracownika (wyrok z dnia 21 czerwca 1988 r. w sprawie 197/86 Brown, Rec. s. 3205, pkt 30; ww.
         wyrok w sprawie Gaal, pkt 27).

      41      Uznanie, że dzieci byłych pracowników migrujących mogą kontynuować naukę w przyjmującym państwie członkowskim, chociaż ich
         rodzice już w tym państwie nie zamieszkują, jest równoważne z uznaniem, że dzieciom tym przysługuje prawo pobytu, które jest
         niezależne od prawa pobytu rodziców, a podstawę tego prawa stanowi art. 12 rozporządzenia nr 1612/68.

      42      Przepisy art. 12 rozporządzenia nr 1612/68 należy zatem stosować w sposób autonomiczny względem przepisów prawa Unii regulujących
         warunki korzystania z prawa pobytu w innym państwie członkowskim. Taka autonomia art. 12 rozporządzenia nr 1612/68 wobec art. 10
         tego samego rozporządzenia stanowiła podstawę przywołanego w pkt 29–31 niniejszego wyroku orzecznictwa Trybunału i powinna
         zostać podtrzymana w związku z przepisami dyrektywy 2004/38.

      43      Inne rozwiązanie mogłoby zagrozić celowi integracji rodziny pracownika migrującego w środowisku przyjmującego państwa członkowskiego,
         przewidzianemu w motywie piątym rozporządzenia nr 1612/68. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem aby taka integracja powiodła
         się, jest niezbędne, by dziecko pracownika będącego obywatelem państwa członkowskiego miało możliwość podjęcia nauki w przyjmującym
         państwie członkowskim i ewentualnie pomyślnego jej ukończenia (zob. podobnie wyrok z dnia 15 marca 1989 r. w sprawach połączonych
         389/87 i 390/87 Echternach i Moritz, Rec. s. 723, pkt 21; a także ww. wyrok w sprawie Baumbast i R, pkt 69).

      44      London Borough of Harrow, rządy Zjednoczonego Królestwa i duński, a także Irlandia utrzymują, że dyrektywa 2004/38 stanowi,
         od swego wejścia w życie, wyłączną podstawę warunków korzystania przez obywateli Unii i członków ich rodzin z prawa pobytu
         w państwach członkowskich i że w konsekwencji nie można odtąd wywodzić prawa pobytu z art. 12 rozporządzenia nr 1612/68.

      45      W tym względzie nic nie pozwala uznać, że przyjmując dyrektywę 2004/38 prawodawca Unii miał zamiar zmienić zakres stosowania
         art. 12 rozporządzenia nr 1612/68, w wykładni nadanej mu przez Trybunał, poprzez ograniczenie jego treści normatywnej do samego
         prawa dostępu do kształcenia.

      46      W tym samym kontekście należy zauważyć, że w przeciwieństwie do tego co stało się z art. 10 i 11 rozporządzenia nr 1612/68,
         dyrektywa 2004/38 nie uchyliła art. 12 tego rozporządzenia. Dokonanie takiego wyboru wskazuje na to, że zamiarem prawodawcy
         Unii było niewprowadzanie ograniczeń w zakresie stosowania tego artykułu w wykładni nadanej mu przez Trybunał.

      47      Wykładnię dokonaną w poprzednim punkcie potwierdza okoliczność, że z prac przygotowawczych nad dyrektywą 2004/38 wynika, iż
         została ona zredagowana w taki sposób, aby zachować jej spójność z ww. wyrokiem w sprawie Baumbast i R [COM(2003) 199 wersja
         ostateczna, s. 7].

      48      Gdyby art. 12 rozporządzenia nr 1612/68 ograniczał się do przyznania prawa do równego traktowania w zakresie dostępu do kształcenia,
         nie ustanawiając jednocześnie prawa pobytu na rzecz dzieci pracownika migrującego, to po wejściu w życie dyrektywy 2004/38
         stałby się on zbędny. Artykuł 24 ust. 1 dyrektywy przewiduje bowiem, że wszyscy obywatele Unii zamieszkujący na terytorium
         przyjmującego państwa członkowskiego są traktowani na równi z obywatelami tego państwa członkowskiego w zakresie ustanowionym
         w traktacie, a dostęp do kształcenia niewątpliwie wchodzi w zakres stosowania prawa Unii (zob. w szczególności wyrok z dnia
         13 lutego 1985 r. w sprawie 293/83 Gravier, Rec. s. 593, pkt 19).

      49      Ponadto zgodnie z motywem 3 dyrektywy 2004/38 ma ona w szczególności na celu uproszczenie i wzmocnienie prawa do swobodnego
         przemieszczania się i pobytu wszystkich obywateli Unii (zob. podobnie wyrok z dnia 25 lipca 2008 r. w sprawie C‑127/08 Metock
         i in., Zb.Orz. s. I‑6241, pkt 59). Tymczasem stosowanie art. 12 rozporządzenia nr 1612/68 wraz z art. 7 ust. 1 lit. b) i d)
         i art. 7 ust. 2 dyrektywy 2004/38 względem dzieci pracowników migrujących skutkowałoby tym, że prawo pobytu tych dzieci w przyjmującym
         państwie członkowskim, który to pobyt miałby na celu rozpoczęcie lub kontynuowanie nauki w tym państwie, podlegałoby bardziej
         rygorystycznym warunkom niż warunki obowiązujące przed wejściem w życie dyrektywy 2004/38.

      50      Wynika z tego, że dzieci obywatela państwa członkowskiego, który pracuje lub pracował w przyjmującym państwie członkowskim,
         mogą, tak jak ich rodzic, który sprawuje nad nimi faktyczną opiekę, powoływać się w tym państwie na prawo pobytu wyłącznie
         na podstawie art. 12 rozporządzenia nr 1612/68, bez obowiązku spełnienia warunków określonych w dyrektywie 2004/38.

      51      Do ustalenia pozostaje, czy korzystanie z tego prawa pobytu uzależnione jest od warunku posiadania przez zainteresowane osoby
         wystarczających środków utrzymania i pełnego ubezpieczenia zdrowotnego w przyjmującym państwie członkowskim.

      52      Na wstępie należy uściślić, że takiego warunku nie zawiera art. 12 rozporządzenia nr 1612/68 i że jak orzekł już Trybunał,
         artykuł ten nie może być interpretowany zawężająco i w każdym razie nie może zostać pozbawiony skuteczności (ww. wyrok w sprawie
         Baumbast i R, pkt 74).

      53      Wymóg dotyczący niezależności finansowej członków rodziny pracownika będącego obywatelem państwa członkowskiego i ochrony
         ubezpieczeniowej w razie choroby w przyjmującym państwie członkowskim nie wynika również z orzecznictwa Trybunału.

      54      Trybunał, poproszony o zajęcie stanowiska w kwestii, czy dzieci, zamieszkujące w państwie członkowskim, w którym ich ojciec
         będący obywatelem innego państwa członkowskiego i będący przed powrotem do państwa swego pochodzenia pracownikiem najemnym,
         mają, na podstawie art. 12 rozporządzenia nr 1612/68, prawo do pomocy państwowej w celu pokrycia opłat związanych z ich kształceniem,
         kosztów życia ich samych i osób będących na ich utrzymaniu, a także kosztów ubezpieczenia zdrowotnego, orzekł, nie odnosząc
         się do kwestii sytuacji ekonomicznej rozpatrywanych uczniów, że posiadanie statusu dziecka pracownika będącego obywatelem
         państwa członkowskiego w rozumieniu rozporządzenia nr 1612/68 skutkuje w szczególności uznaniem w prawie Unii tego, że takie
         dziecko może korzystać z pomocy państwowej na kształcenie w celu integracji ze społeczeństwem przyjmującego państwa członkowskiego,
         a wymóg ten znajduje tym bardziej zastosowanie, w przypadku gdy osoby uprawnione na podstawie przepisów tego rozporządzenia
         są uczniami, którzy przybyli do tego państwa jeszcze przed osiągnięciem wieku szkolnego (ww. wyrok w sprawie Echternach i Moritz,
         pkt 35).

      55      W ww. wyroku w sprawie Baumbast i R, W. Baumbast, ojciec dzieci, których prawo pobytu w przyjmującym państwie członkowskim
         na podstawie art. 12 rozporządzenia nr 1612/68 było przedmiotem sprawy, niewątpliwie posiadał środki, pozwalające jemu i jego
         rodzinie na zaspokajanie potrzeb życiowych bez konieczności zwracania się do pomocy społecznej. Jednakże odpowiedzi na pytania
         prejudycjalne dotyczące prawa pobytu dzieci i ich matki, która sprawowała nad nimi opiekę, nie zostały oparte na ich niezależności
         finansowej, lecz na okoliczności, że cel rozporządzenia nr 1612/68, a mianowicie swobodny przepływ pracowników, wymaga optymalnych
         warunków do integracji rodziny pracownika w przyjmującym państwie członkowskim i że odmówienie rodzicom sprawującym opiekę
         nad dziećmi możliwości pozostania w przyjmującym państwie członkowskim w okresie nauki dzieci w szkole mogłoby pozbawić je
         prawa przyznanego im przez prawodawcę Unii (ww. wyrok w sprawie Baumbast i R, pkt 50, 71).

      56      Dyrektywa 2004/38 nie uzależnia również, w określonych sytuacjach, prawa pobytu w przyjmującym państwie członkowskim dzieci
         odbywających naukę i rodzica, który sprawuje nad nimi faktyczną opiekę, od okoliczności posiadania przez nich wystarczających
         środków utrzymania i pełnego ubezpieczenia zdrowotnego.

      57      Interpretacja, zgodnie z którą prawo dzieci odbywających naukę w przyjmującym państwie członkowskim i rodzica, który sprawuje
         nad nimi faktyczną opiekę, do pobytu w tym państwie nie jest uzależnione od posiadania wystarczających środków utrzymania
         i pełnego ubezpieczenia zdrowotnego, znajduje potwierdzenie w art. 12 ust. 3 dyrektywy 2004/38, który stanowi, że wyjazd obywatela
         Unii z przyjmującego państwa członkowskiego lub jego śmierć nie prowadzą do utraty prawa pobytu przez jego dzieci lub rodzica,
         który sprawuje nad nimi faktyczną opiekę, niezależnie od ich przynależności państwowej, jeżeli dzieci zamieszkują w przyjmującym
         państwie członkowskim i są zapisane do placówki edukacyjnej w celu pobierania tam nauki, aż do momentu jej zakończenia.

      58      Przepis ten co prawda nie znajduje zastosowania w sprawie zawisłej przed sądem krajowym, ale uwidacznia szczególną wagę, jaką
         dyrektywa 2004/38 przywiązuje do sytuacji dzieci odbywających naukę w przyjmującym państwie członkowskim i rodziców sprawujących
         nad nimi opiekę.

      59      W świetle powyższego na dwa pierwsze pytania należy odpowiedzieć, że w okolicznościach takich jak w sprawie w postępowaniu
         przed sądem krajowym dzieci obywatela państwa członkowskiego, który pracuje lub pracował w przyjmującym państwie członkowskim,
         i rodzic sprawujący nad nimi faktyczną opiekę mogą powoływać się w tym państwie na prawo pobytu wyłącznie na podstawie art. 12
         rozporządzenia nr 1612/68, a prawo to nie jest uzależnione od posiadania przez nich wystarczających środków utrzymania i pełnego
         ubezpieczenia zdrowotnego w tym państwie.

       W przedmiocie pytania trzeciego
      60      Z uwagi na odpowiedź udzieloną na dwa pierwsze pytania nie ma potrzeby udzielania odpowiedzi na pytanie trzecie.

       W przedmiocie kosztów
      61      Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej
         przed tym sądem; do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi,
         inne niż poniesione przez strony postępowania przed sądem krajowym, nie podlegają zwrotowi.

      Z powyższych względów Trybunał (wielka izba) orzeka, co następuje:
      W okolicznościach takich jak w sprawie w postępowaniu przed sądem krajowym dzieci obywatela państwa członkowskiego, który
            pracuje lub pracował w przyjmującym państwie członkowskim, i rodzic sprawujący nad nimi faktyczną opiekę mogą powoływać się
            w tym państwie na prawo pobytu wyłącznie na podstawie art. 12 rozporządzenia Rady (EWG) nr 1612/68 z dnia 15 października
            1968 r. w sprawie swobodnego przepływu pracowników wewnątrz Wspólnoty, ze zmianami wprowadzonymi rozporządzeniem Rady (EWG)
            nr 2434/92 z dnia 27 lipca 1992 r., a prawo to nie jest uzależnione od posiadania przez nich wystarczających środków utrzymania
            i pełnego ubezpieczenia zdrowotnego w tym państwie.
      Podpisy
      * Język postępowania: angielski.


title: Wyrok Sądu pierwszej instancji (piąta izba) z dnia 27 listopada 2007 r. # Gateway, Inc. przeciwko Urzędowi Harmonizacji w ramach Rynku Wewnętrznego (znaki towarowe i wzory) (OHIM). # Wspólnotowy znak towarowy - Postępowanie w sprawie sprzeciwu - Zgłoszenie słownego wspólnotowego znaku towarowego ACTIVY Media Gateway - Wcześniejsze słowne i graficzne wspólnotowe i krajowe znaki towarowe Gateway i GATEWAY - Względne podstawy odmowy rejestracji - Brak prawdopodobieństwa wprowadzenia w błąd - Brak podobieństwa oznaczeń - Artykuł 8 ust. 1 lit. b) rozporządzenia WE nr 40/94 - Artykuł 8 ust. 5 rozporządzenia nr 40/94. # Sprawa T-434/05.

text:
      Wyrok Sądu Pierwszej Instancji (piąta izba) z dnia 27 listopada 2007 r. – Gateway przeciwko OHIM – Fujitsu Siemens Computers
            (ACTIVY Media Gateway)
      (sprawa T‑434/05)
      Wspólnotowy znak towarowy – Postępowanie w sprawie sprzeciwu – Zgłoszenie słownego wspólnotowego znaku towarowego ACTIVY Media Gateway – Wcześniejsze słowne i graficzne wspólnotowe i krajowe znaki towarowe Gateway i GATEWAY – Względne podstawy odmowy rejestracji – Brak prawdopodobieństwa wprowadzenia w błąd – Brak podobieństwa oznaczeń – Artykuł 8 ust. 1 lit. b) rozporządzenia WE nr 40/94 – Artykuł 8 ust. 5 rozporządzenia nr 40/94
      Wspólnotowy znak towarowy – Definicja i uzyskanie wspólnotowego znaku towarowego – Względne podstawy odmowy rejestracji – Sprzeciw właściciela wcześniejszego identycznego lub podobnego znaku towarowego zarejestrowanego dla identycznych lub podobnych
         towarów lub usług (rozporządzenie Rady nr 40/94, art. 8 ust. 1 lit. b)) (por. pkt 50, 51)

      Przedmiot

               Skarga na decyzję Pierwszej Izby Odwoławczej OHIM z dnia 14 września 2005 r. (sprawa R 1068/2004‑1) dotyczącą postępowania
                  w sprawie sprzeciwu między Fujitsu Siemens Computers GmbH a Gateway, Inc.

            Informacje dotyczące sprawy

               Zgłaszający wspólnotowy znak towarowy:

               Fujitsu Siemens Computers GmbH

               Zgłoszony wspólnotowy znak towarowy:

               Słowny znak towarowy ACTIVY Media Gateway dla towarów i usług z klas 9, 35, 38 i 42 – zgłoszenie nr 2190627

               Właściciel znaku towarowego lub oznaczenia, na które powołano się w sprzeciwie:

               Gateway, Inc.

               Znak towarowy lub oznaczenie, na które powołano się w sprzeciwie:

               Krajowe i wspólnotowe słowne i graficzne znaki towarowe GATEWAY, GATEWAY 2000, GATEWAY.NET, GATEWAY PROFILE i GATEWAY ASTRO
                  dla towarów i usług z klas 9, 16, 35, 36, 37 i 38

               Decyzja Wydziału Sprzeciwów:

               Oddalenie sprzeciwu

               Decyzja Izby Odwoławczej:

               Oddalenie odwołania

      Sentencja

                  1)

                  	Skarga zostaje oddalona.

                  2)

                  	Gateway, Inc. zostaje obciążona kosztami własnymi oraz kosztami poniesionymi przez Urząd Harmonizacji w ramach Rynku Wewnętrznego
                     (znaki towarowe i wzory) (OHIM).


title: Wyrok Trybunału (druga izba) z dnia 20 lipca 2017 r.#Ornua Co-operative Limited przeciwko Tindale & Stanton Ltd España SL.#Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Audiencia Provincial de Alicante.#Odesłanie prejudycjalne – Własność intelektualna – Znak towarowy Unii Europejskiej – Jednolity charakter – Rozporządzenie (WE) nr 207/2009 – Artykuł 9 ust. 1 lit. c) – Jednolita ochrona prawa przyznanego przez unijny znak towarowy przed prawdopodobieństwem wprowadzenia w błąd oraz przed naruszeniami renomy – Zgodne współistnienie tego znaku towarowego oraz znaku krajowego używanego przez osobę trzecią w części Unii Europejskiej – Brak zgodnego współistnienia w innej części Unii – Sposób postrzegania przez przeciętnego konsumenta – Różnice w postrzeganiu mogące istnieć w różnych częściach Unii.#Sprawa C-93/16.

text:
         WYROK TRYBUNAŁU (druga izba)
      z dnia 20 lipca 2017 r. (
            *1
         )
      Odesłanie prejudycjalne – Własność intelektualna – Znak towarowy Unii Europejskiej – Jednolity charakter – Rozporządzenie (WE) nr 207/2009 – Artykuł 9 ust. 1 lit. b) i c) – Jednolita ochrona prawa przyznanego przez unijny znak towarowy przed prawdopodobieństwem wprowadzenia w błąd oraz przed naruszeniami renomy – Zgodne współistnienie tego znaku towarowego oraz znaku krajowego używanego przez osobę trzecią w części Unii Europejskiej – Brak zgodnego współistnienia w innej części Unii – Sposób postrzegania przez przeciętnego konsumenta – Różnice w postrzeganiu mogące istnieć w różnych częściach Unii
      W sprawie C‑93/16
      mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Audiencia Provincial de Alicante (sąd okręgowy w Alicante, Hiszpania) postanowieniem z dnia 8 lutego 2016 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 15 lutego 2016 r., w postępowaniu:

         Ornua Co-operative Ltd, dawniej The Irish Dairy Board Co-operative Ltd,
      przeciwko

         Tindale & Stanton Ltd España, SL,

      TRYBUNAŁ (druga izba),
      w składzie: M. Ilešič (sprawozdawca), prezes izby, A. Prechal, A. Rosas, C. Toader i E. Jarašiūnas, sędziowie,
      rzecznik generalny: M. Szpunar,
      sekretarz: M. Ferreira, główny administrator,
      uwzględniając pisemny etap postępowania i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 18 stycznia 2017 r.,
      rozważywszy uwagi przedstawione:

               –

               w imieniu Ornua Co-operative Ltd, dawniej The Irish Dairy Board Co‑operative Ltd, przez E. Armija Chávarriego, abogado,

               –

               w imieniu Tindale & Stanton Ltd España SL przez A. von Mühlendahla i J. Güella Serrę, abogados,

               –

               w imieniu rządu niemieckiego przez T. Henzego oraz M. Hellmanna, działających w charakterze pełnomocników,

               –

               w imieniu rządu francuskiego przez D. Colasa oraz D. Segoina, działających w charakterze pełnomocników,

               –

               w imieniu Komisji Europejskiej przez É. Gippiniego Fourniera, T. Scharfa oraz J. Samnaddę, działających w charakterze pełnomocników,

         po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 29 marca 2017 r.,
      wydaje następujący
      Wyrok

               1

               Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 9 rozporządzenia Rady (WE) nr 207/2009 z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie znaku towarowego Unii Europejskiej (Dz.U. 2009, L 78, s. 1).

               2

               Niniejszy wniosek został złożony w ramach sporu między Ornua Co‑operative Ltd, dawniej The Irish Dairy Board Co‑operative Ltd (zwaną dalej „spółką Ornua”), a Tindale & Stanton Ltd España SL (zwaną dalej „T & S”) w sprawie używania przez T & S oznaczenia, które zdaniem spółki Ornua stwarza prawdopodobieństwo wprowadzenia w błąd w odniesieniu do unijnych znaków towarowych, których jest ona właścicielem, oraz narusza renomę tych znaków towarowych.

         Ramy prawne

               3

               Rozporządzenie nr 207/2009, które zastąpiło i uchyliło rozporządzenie Rady (WE) nr 40/94 z dnia 20 grudnia 1993 r. w sprawie wspólnotowego znaku towarowego (Dz.U. 1994, L 11, s. 1), zostało zmienione rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/2424 z dnia 16 grudnia 2015 r. (Dz.U. 2015, L 341, s. 21), które weszło w życie w dniu 23 marca 2016 r. Zważywszy jednak na czas zaistnienia okoliczności faktycznych w postępowaniu głównym, niniejsze odesłanie prejudycjalne należy rozpatrzyć w świetle rozporządzenia nr 207/2009 w brzmieniu obowiązującym przed tą zmianą.

               4

               Motyw 3 tego rozporządzenia brzmi:
               „Dla kontynuowania […] celów [Unii Europejskiej] wydaje się niezbędne ustanowienie przepisów […] dla znaków towarowych, na podstawie których przedsiębiorstwa mogą otrzymać w ramach jednolitego postępowania [unijne] znaki towarowe, którym przyznano jednolitą ochronę i które wywołują jednolite skutki na całym terytorium [Unii]. Tak wyrażona zasada jednolitego charakteru [unijnego] znaku towarowego ma mieć zastosowanie, jeżeli niniejsze rozporządzenie nie stanowi inaczej”.

               5

               Artykuł 1 rzeczonego rozporządzenia, który stanowi część tytułu I tego rozporządzenia, opatrzonego nagłówkiem „Przepisy ogólne”, stanowi w ust. 2:
               „[Unijny] znak towarowy ma charakter jednolity. Wywołuje on ten sam skutek w całej [Unii]: może on być zarejestrowany, zbyty, być przedmiotem zrzeczenia się lub decyzji stwierdzającej wygaśnięcie praw właściciela znaku lub unieważnienie znaku, a jego używanie może być zakazane jedynie w odniesieniu do całej [Unii]. Zasadę tę stosuje się, jeżeli niniejsze rozporządzenie nie stanowi inaczej”.

               6

               Tytuł II tego rozporządzenia opatrzony jest nagłówkiem „Prawo odnoszące się do znaków towarowych”. Sekcja 2, zatytułowana „Skutki [unijnego] znaku towarowego”, zawiera między innymi art. 9 i 12, które zatytułowane są, odpowiednio, „Prawa przyznane przez [unijny] znak towarowy” i „Ograniczenie skutków [unijnego] znaku towarowego”.

               7

               Zgodnie z art. 9 ust. 1:
               „[Unijny] znak towarowy przyznaje właścicielowi wyłączne prawa do tego znaku. Właściciel znaku jest uprawniony do zakazania wszelkim osobom trzecim, które nie posiadają jego zgody, używania w obrocie handlowym:

                        a)

                        oznaczenia identycznego [z unijnym] znakiem towarowym dla towarów lub usług identycznych z tymi, dla których [unijny] znak towarowy jest zarejestrowany;

                        b)

                        oznaczenia, w przypadku którego z powodu jego identyczności lub podobieństwa do [unijnego] znaku towarowego oraz identyczności lub podobieństwa towarów lub usług, których dotyczy [unijny] znak towarowy i to oznaczenie, istnieje prawdopodobieństwo wprowadzenia w błąd opinii publicznej [odbiorców]; prawdopodobieństwo wprowadzenia w błąd obejmuje również prawdopodobieństwo skojarzenia oznaczenia ze znakiem towarowym;

                        c)

                        oznaczenia identycznego lub podobnego do [unijnego] znaku towarowego w odniesieniu do towarów lub usług, które nie są podobne do tych, dla których zarejestrowano [unijny] znak towarowy, w przypadku gdy cieszy się on renomą [w Unii] i w przypadku gdy używanie tego oznaczenia bez uzasadnionej przyczyny powoduje nienależną korzyść z powodu lub jest szkodliwe dla odróżniającego charakteru lub renomy [unijnego] znaku towarowego [powodowałoby czerpanie nienależnej korzyści z odróżniającego charakteru lub renomy unijnego znaku towarowego bądź też działało na ich szkodę]”.

               8

               Artykuł 12 stanowi:
               „[Unijny] znak towarowy nie uprawnia właściciela do zakazania stronie trzeciej używania w obrocie:

                        a)

                        jej nazwiska (nazwy)lub adresu;

                        b)

                        oznaczeń dotyczących rodzaju, jakości, ilości, przeznaczenia, wartości, pochodzenia geograficznego, czasu produkcji towaru lub świadczenia usługi, lub też innych właściwości towarów lub usług;

                        c)

                        znaku towarowego, jeżeli jest to niezbędne dla wskazania przeznaczenia towarów lub usług, w szczególności będących akcesoriami lub częściami zapasowymi;

                  pod warunkiem że używanie jest zgodne z uczciwymi praktykami w przemyśle i handlu”.

         Postępowanie główne i pytania prejudycjalne

               9

               Ornua jest spółką prawa irlandzkiego, która prowadzi działalność gospodarczą w zakresie sektora spożywczego. Zajmuje się ona sprzedażą w szczególności masła i innych produktów mlecznych.

               10

               Jest ona właścicielem licznych unijnych znaków towarowych, w tym słownego znaku towarowego KERRYGOLD, zarejestrowanego w 1998 r. dla towarów należących do klasy 29 w rozumieniu Porozumienia nicejskiego z dnia 15 czerwca 1957 r. dotyczącego międzynarodowej klasyfikacji towarów i usług dla celów rejestracji znaków, ze zmianami, to jest w szczególności dla masła i innych produktów mlecznych, jak również dwóch następujących graficznych znaków towarowych, zarejestrowanych, odpowiednio, w 1998 r. i 2011 r. dla tej samej klasy towarów (zwanych dalej „unijnymi znakami towarowymi KERRYGOLD”):

               11

               Towary, na których umieszczone są te znaki towarowe, są eksportowane do licznych krajów. W Unii rzeczone towary są głównie sprzedawane w Hiszpanii, Belgii, Danii, Niemczech, Irlandii, Grecji, we Francji, na Cyprze, w Luksemburgu, na Malcie, w Niderlandach i Zjednoczonym Królestwie.

               12

               T & S jest spółką prawa hiszpańskiego, która prowadzi działalność w zakresie przywozu i dystrybucji w Hiszpanii margaryny pod nazwą KERRYMAID. Towary te są produkowane w Irlandii przez Kerry Group plc.

               13

               Kerry Group zarejestrowała zarówno w Irlandii, jak i w Zjednoczonym Królestwie krajowy znak towarowy KERRYMAID.

               14

               W dniu 29 stycznia 2014 r. The Irish Dairy Board Co-operative – obecnie od 31 marca 2015 r. Ornua – wniosła powództwo o stwierdzenie naruszenia przeciwko T & S do Juzgado de lo Mercantil de Alicante (sądu gospodarczego w Alicante, Hiszpania) jako sądu właściwego w sprawach unijnych znaków towarowych, mające na celu stwierdzenie, że T & S, w zakresie, w jakim prowadzi działalność w zakresie przywozu i dystrybucji w Hiszpanii margaryny pod oznaczeniem KERRYMAID, narusza prawa przyznane przez unijny znak towarowy KERRYGOLD. Używanie oznaczenia KERRYMAID przez T & S stwarzało jej zdaniem prawdopodobieństwo wprowadzenia w błąd i powodowało czerpanie bez uzasadnionej przyczyny korzyści z charakteru odróżniającego i z renomy rzeczonych znaków towarowych.

               15

               Sąd ten początkowo ustalił, że jedynym podobieństwem między oznaczeniem KERRYMAID a unijnymi znakami towarowymi KERRYMAID jest element „kerry”, który odnosi się do hrabstwa irlandzkiego znanego z hodowli bydła.

               16

               Sąd ów następnie stwierdził, że strony są zgodne do tego, iż unijne znaki towarowe KERRYGOLD i krajowy znak towarowy KERRYMAID zgodnie współistnieją w Irlandii i Zjednoczonym Królestwie.

               17

               Sąd ten wywnioskował z powyższego, że w Hiszpanii nie może istnieć prawdopodobieństwo wprowadzenia w błąd w przypadku unijnych znaków towarowych KERRYGOLD i oznaczenia KERRYMAID. Z uwagi bowiem na to, że Irlandia i Zjednoczone Królestwo cechują się znaczącą liczbą ludności w Unii, zgodne współistnienie tych znaków towarowych i tego oznaczenia w tych dwóch państwach członkowskich powinno – ze względu na jednolity charakter unijnego znaku towarowego – prowadzić do wniosku, że brak jest prawdopodobieństwa wprowadzenia w błąd w przypadku rzeczonych znaków towarowych i rzeczonego oznaczenia na całym terytorium Unii.

               18

               Sąd ten wreszcie stwierdził, że z powodu rzeczonego zgodnego współistnienia w Irlandii i Zjednoczonym Królestwie, w Hiszpanii nie może być mowy o czerpaniu przez T & S nienależnej korzyści z charakteru odróżniającego lub z renomy unijnego znaku towarowego KERRYGOLD.

               19

               Opierając się na tych rozważaniach, Juzgado de lo Mercantil de Alicante (sąd gospodarczy w Alicante) oddalił w wyroku z dnia 18 marca 2015 r. powództwo o stwierdzenie naruszenia.

               20

               Od wyroku tego wniesiono odwołanie do sądu odsyłającego.

               21

               Po ustaleniu, że zgodne współistnienie unijnych znaków towarowych KERRYGOLD i oznaczenia KERRYMAID istnieje tylko w Irlandii i Zjednoczonym Królestwie, sąd odsyłający ma jednak pewne wątpliwości co do zgodności ekstrapolacji, którą posłużył się sąd pierwszej instancji, z rozporządzeniem nr 207/2009. Przy założeniu, że zgodne współistnienie tych znaków towarowych i tego oznaczenia w Irlandii i w Zjednoczonym Królestwie prowadzi do wniosku, że brak jest prawdopodobieństwa wprowadzenia w błąd w tych dwóch państwach członkowskich, nie oznacza to jednak zdaniem sądu odsyłającego, że brak jest również prawdopodobieństwa wprowadzenia w błąd w przypadku rzeczonych znaków towarowych i rzeczonego oznaczenia w innych państwach członkowskich. W rezultacie ekstrapolacja ta może pozbawić skuteczności praw przyznanych właścicielowi unijnego znaku towarowego na podstawie art. 9 rozporządzenia nr 207/2009.

               22

               W tych okolicznościach Audiencia Provincial de Alicante (sąd okręgowy w Alicante, Hiszpania) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:

                        „1)

                        Czy art. 9 ust. 1 lit. b) [rozporządzenia nr 207/2009] w zakresie, w jakim na jego podstawie, aby właściciel [unijnego] znaku towarowego mógł zakazać osobie trzeciej, która nie posiada jego zgody, używania w obrocie handlowym oznaczenia w przewidzianych w tym artykule przypadkach, wymagane jest istnienie prawdopodobieństwa wprowadzenia w błąd, można interpretować w ten sposób, że pozwala on na wykluczenie prawdopodobieństwa wprowadzenia w błąd, w sytuacji gdy wcześniejszy [unijny] znak towarowy przez wiele lat zgodnie współistniał z podobnymi krajowymi znakami towarowymi w dwóch państwach członkowskich Unii z uwagi na tolerowanie przez właściciela, skutkiem czego brak prawdopodobieństwa wprowadzenia w błąd w tych państwach rozciąga się na inne państwa członkowskie lub na całą Unię ze względu na jednolite traktowanie wynikające z [unijnego] znaku towarowego?

                        2)

                        Czy w sytuacji przewidzianej w poprzednim punkcie można uwzględnić warunki geograficzne, okoliczności demograficzne, gospodarcze lub inne państw członkowskich, w których miało miejsce współistnienie, aby dokonać oceny prawdopodobieństwa wprowadzenia w błąd, skutkiem czego brak prawdopodobieństwa wprowadzenia w błąd we wspomnianych państwach można rozciągnąć na państwo trzecie lub na całą Unię?

                        3)

                        W odniesieniu do sytuacji przewidzianej w art. 9 ust. 1 lit. c) [rozporządzenia nr 207/2009]: czy wspomniany przepis należy interpretować w ten sposób, że w przypadku gdy wcześniejszy znak towarowy współistniał ze spornym oznaczeniem przez określoną liczbę lat w dwóch państwach członkowskich Unii bez sprzeciwu właściciela wcześniejszego znaku towarowego, wspomniane tolerowanie przez właściciela używania późniejszego oznaczenia w tych dwóch państwach można w szczególności, ze względu na jednolite traktowanie wynikające z [unijnego] znaku towarowego, rozciągnąć na pozostałe terytorium Unii do celów ustalenia, czy osoba trzecia opiera używanie późniejszego oznaczenia na uzasadnionym powodzie?”.

               23

               Trybunał zwrócił się do sądu odsyłającego z wnioskiem o udzielenie wyjaśnień w kwestii, czy do sądu tego należy przeprowadzenie – na podstawie rozporządzenia nr 207/2009 – badania oceny dokonanej przez sąd pierwszej instancji, zgodnie z którą z powodu obecności oznaczenia pochodzenia geograficznego „kerry” w spornych oznaczeniach oraz braku podobieństwa między elementami „gold” i „maid” w żadnym wypadku nie może zaistnieć prawdopodobieństwo wprowadzenia w błąd.

               24

               Sąd odsyłający odpowiedział twierdząco na zadane pytanie.

         W przedmiocie pytań prejudycjalnych

         W przedmiocie pytania pierwszego

               25

               Poprzez pytanie pierwsze sąd odsyłający zmierza w istocie do ustalenia, czy art. 9 ust. 1 lit. b) rozporządzenia nr 207/2009 należy interpretować w ten sposób, że okoliczność zgodnego współistnienia unijnego znaku towarowego i krajowego znaku towarowego w części Unii prowadzi do wniosku – ze względu na charakter jednolity unijnego znaku towarowego – że w innej części Unii, gdzie brak jest zgodnego współistnienia unijnego znaku towarowego i oznaczenia identycznego z tym krajowym znakiem towarowym, nie istnieje prawdopodobieństwo wprowadzenia w błąd w przypadku tego oznaczenia i rzeczonego unijnego znaku towarowego.

               26

               Ponieważ pytanie to zostało zadane pod kątem jednolitego charakteru unijnego znaku towarowego, należy przede wszystkim zauważyć, że zgodnie z tą zasadą – wyrażoną w motywie 3 rozporządzenia nr 207/2009 i sprecyzowaną w art. 1 ust. 2 tego rozporządzenia – unijne znaki towarowe korzystają z jednolitej ochrony i wywołują jednolite skutki na całym terytorium Unii. Zgodnie z tym przepisem unijny znak towarowy może – o ile rozporządzenie nie stanowi inaczej – zostać zarejestrowany, zbyty, być przedmiotem zrzeczenia się lub decyzji w sprawie stwierdzenia wygaśnięcia praw właściciela znaku lub unieważnienia znaku, a jego używanie może być zakazane, jedynie w odniesieniu do całej Unii.

               27

               Nawet jeśli art. 1 ust. 2 rozporządzenia nr 207/2009 wspomina jedynie o rejestracji znaku towarowego, jego zbyciu, utracie praw przyznanych przez znak towarowy i zakazaniu używania tego znaku, to z brzmienia tego przepisu w związku z motywem 3 tego rozporządzenia wynika jednak, że skutki unijnego znaku towarowego wymienione w sekcji 2 tytułu II tego rozporządzenia stosuje się również w sposób jednolity na całym terytorium Unii.

               28

               Trybunał orzekł już bowiem, że wyłączne prawo przyznane właścicielowi przez unijny znak towarowy na mocy art. 9 ust. 1 rozporządzenia nr 207/2009 rozciąga się co do zasady na całość terytorium Unii (zob. podobnie wyrok z dnia 12 kwietnia 2011 r., DHL Express France, C‑235/09, EU:C:2011:238, pkt 39).

               29

               Jeśli chodzi o art. 9 ust. 1 lit. b) tego rozporządzenia, z utrwalonego orzecznictwa Trybunału wynika, że przepis ten chroni właściciela unijnego znaku towarowego przed wszelkim używaniem, które wpływa lub może negatywnie wpływać na pełnioną przez znak funkcję wskazywania pochodzenia (wyrok z dnia 22 września 2016 r., combit Software, C‑223/15, EU:C:2016:719, pkt 27 i przytoczone tam orzecznictwo).

               30

               Jednolita ochrona przyznana w ten sposób przez ten przepis właścicielowi unijnego znaku towarowego polega na uprawnieniu tego właściciela, na całym obszarze Unii, do zakazania osobie trzeciej używania – w obrocie gospodarczym i bez zgody tego właściciela – oznaczenia identycznego lub podobnego dla identycznych lub podobnych towarów i usług, które to oznaczenie negatywnie wpływa lub może negatywnie wpływać na pełnioną przez ten znak towarowy funkcję wskazania pochodzenia i w ten sposób stwarza prawdopodobieństwo wprowadzenia w błąd.

               31

               Aby właściciel unijnego znaku towarowego mógł powołać się na to prawo, nie jest wcale konieczne, by używanie oznaczenia identycznego lub podobnego stwarzające prawdopodobieństwo wprowadzenia w błąd miało miejsce na całym terytorium Unii.

               32

               W istocie, gdyby właściciel unijnego znaku towarowego był chroniony jedynie przed naruszeniem popełnionym na całym terytorium Unii, nie mógłby on przeciwstawić się używaniu oznaczeń identycznych lub podobnych, które stwarzają prawdopodobieństwo wprowadzenia w błąd jedynie w części tego terytorium, podczas gdy art. 9 ust. 1 lit. b) rozporządzenia nr 207/2009 ma na celu ochronę tego właściciela na całym obszarze Unii przed wszelkim używaniem, które wpływa negatywnie na pełnioną przez jego znak funkcję wskazywania pochodzenia.

               33

               W konsekwencji, jeżeli używanie oznaczenia stwarza prawdopodobieństwo wprowadzenia w błąd w odniesieniu do unijnego znaku towarowego w części terytorium Unii, podczas gdy w innej części Unii to samo używanie nie powoduje powstania takiego prawdopodobieństwa, dochodzi do naruszenia wyłącznego prawa przyznanego przez ten znak. W tym przypadku sąd orzekający w sprawach unijnych znaków towarowych jest zobowiązany orzec zakaz sprzedaży danych towarów oznaczonych przedmiotowym oznaczeniem na całym obszarze Unii, z wyjątkiem tej części jej obszaru, w odniesieniu do której stwierdzono brak prawdopodobieństwa wprowadzenia w błąd (wyrok z dnia 22 września 2016 r., combit Software, C‑223/15, EU:C:2016:719, pkt 25, 36).

               34

               W niniejszym przypadku z akt przekazanych Trybunałowi wynika, że między stronami w postępowaniu głównym bezsporne jest, iż w Irlandii i Zjednoczonym Królestwie występuje zgodne współistnienie unijnych znaków towarowych KERRYGOLD i krajowego znaku towarowego KERRYMAID, gdyż Ornua nie sprzeciwia się używaniu tego krajowego znaku towarowego w tych państwach członkowskich.

               35

               Bezsporne jest i to, że takie zgodne współistnienie nie występuje w części terytorium Unii, do którego odnosi się powództwo o stwierdzenie naruszenia, to jest na terytorium Hiszpanii, oraz że używanie przez T & S oznaczenia KERRYMAID odbywa się bez zgody spółki Ornua.

               36

               Ponadto z orzecznictwa Trybunału wynika, że badanie istnienia prawdopodobieństwa wprowadzenia w błąd w części Unii powinno opierać się na całościowej ocenie wszystkich istotnych w danym przypadku czynników i że ta ocena powinna obejmować porównanie wizualne, fonetyczne lub konceptualne znaku towarowego i oznaczenia używanego przez osobę trzecią, co może prowadzić – w szczególności ze względów językowych – do różnych wniosków w stosunku do różnych części Unii (zob. podobnie wyrok z dnia 22 września 2016 r., combit Software, C‑223/15, EU:C:2016:719, pkt 31, 33 i przytoczone tam orzecznictwo).

               37

               Wynika z tego – jak również stwierdził rzecznik generalny w pkt 39 opinii – że w sytuacji takiej jak ta w sprawie w postępowaniu głównym, w ramach której zgodne współistnienie unijnych znaków towarowych i oznaczenia zostało ustalone w Irlandii i w Zjednoczonym Królestwie, sąd orzekający w sprawach unijnych znaków towarowych rozpatrujący powództwo o stwierdzenie naruszenia, które dotyczy używania tego oznaczenia w innym państwie członkowskim – w tym przypadku w Królestwie Hiszpanii – nie może ograniczyć się do oparcia swojej oceny na rzeczonym zgodnym współistnieniu w Irlandii i w Zjednoczonym Królestwie. Wręcz przeciwnie, sąd ten powinien dokonać całościowej oceny wszystkich istotnych czynników.

               38

               W świetle tych rozważań na pytanie pierwsze należy odpowiedzieć, że art. 9 ust. 1 lit. b) rozporządzenia nr 207/2009 należy interpretować w ten sposób, że okoliczność zgodnego współistnienia unijnego znaku towarowego i krajowego znaku towarowego w części Unii Europejskiej nie prowadzi do wniosku, że w innej części Unii, gdzie brak jest zgodnego współistnienia unijnego znaku towarowego i oznaczenia identycznego z tym krajowym znakiem towarowym, nie istnieje prawdopodobieństwo wprowadzenia w błąd w przypadku tego oznaczenia i rzeczonego unijnego znaku towarowego.

         W przedmiocie pytania drugiego

               39

               Poprzez pytanie drugie sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 9 ust. 1 lit. b) rozporządzenia nr 207/2009 należy interpretować w ten sposób, że okoliczności, które byłyby – zdaniem sądu orzekającego w sprawach unijnych znaków towarowych rozpatrującego powództwo o stwierdzenie naruszenia – istotne przy ocenie, czy właściciel unijnego znaku towarowego jest uprawniony do zakazania w części Unii, do której nie odnosi się to powództwo, używania oznaczenia, mogą być brane pod uwagę przez ten sąd przy ocenie, czy właściciel ten jest uprawniony do zakazania używania tego oznaczenia w części Unii, do której odnosi się rzeczone powództwo.

               40

               Jak przypomniano w pkt 36 niniejszego wyroku, badanie, które musi przeprowadzić właściwy sąd orzekający w sprawach unijnych znaków towarowych, musi opierać się na całościowej ocenie wszystkich istotnych czynników rozpatrywanej przez niego sprawy.

               41

               Ta całościowa ocena powinna, gdy chodzi o wizualne, fonetyczne lub konceptualne porównanie rozpatrywanego unijnego znaku towarowego i używanego przez osobę trzecią oznaczenia, opierać się na całościowym wrażeniu wywoływanym przez ten znak towarowy i przez to oznaczenie na właściwym kręgu odbiorców, składającym się z przeciętnych konsumentów towarów lub usług, którzy są właściwie poinformowani, dostatecznie uważni i rozsądni (zob. podobnie wyrok z dnia 25 czerwca 2015 r., Loutfi Management Propriété intellectuelle, C‑147/14, EU:C:2015:420, pkt 21, 25 i przytoczone tam orzecznictwo).

               42

               Jak zauważył rzecznik generalny w pkt 41 i 42 opinii, jeśli warunki rynkowe i okoliczności społeczno-kulturowe lub inne, mające wpływ na całościowe wrażenie, wywierane na przeciętnym konsumencie przez rozpatrywany unijny znak towarowy i przez rozpatrywane oznaczenie, nie różnią się w sposób znaczący w różnych częściach Unii, nic nie stoi na przeszkodzie temu, aby istotne czynniki, których obecność w części Unii została ustalona, zostały uwzględnione przy ocenie, czy właściciel tego znaku towarowego jest uprawniony do zakazania używania tego oznaczenia w innej części Unii lub na całym jej terytorium.

               43

               W tym wypadku, jak wynika to z odpowiedzi na wniosek o udzielenie wyjaśnień i z uwag przedstawionych Trybunałowi, T & S podnosi między innymi, że używane przez nią w Hiszpanii oznaczenie KERRYMAID nie jest podobne do będących własnością spółki Ornua unijnych znaków towarowych KERRYGOLD i nie może w konsekwencji stwarzać prawdopodobieństwa wprowadzenia w błąd w rozumieniu art. 9 ust. 1 lit. b) rozporządzenia nr 207/2009, jako że element „kerry” jest oznaczeniem pochodzenia geograficznego, które – na postawie art. 12 tego rozporządzenia – wychodzi poza zakres obowiązywania wyłącznego prawa przyznanego spółce Ornua przez rzeczony art. 9.

               44

               Zatem ograniczenie wyłącznego prawa przyznanego przez art. 9 rozporządzenia nr 207/2009, do którego odnosi się T & S, jest uzależnione od warunku, aby używanie oznaczenia zawierającego oznaczenie pochodzenia geograficznego było zgodne z uczciwymi praktykami w przemyśle i handlu. W celu zbadania, czy ten warunek, który stanowi wyraz obowiązku poszanowania uzasadnionych interesów właściciela znaku towarowego, został spełniony, sąd orzekający powinien dokonać całościowej oceny wszystkich istotnych okoliczności (zob. w szczególności wyroki: z dnia 7 stycznia 2004 r., Gerolsteiner Brunnen, C‑100/02, EU:C:2004:11, pkt 24, 26; z dnia 16 listopada 2004 r., Anheuser‑Busch, C‑245/02, EU:C:2004:717, pkt 82, 84; a także z dnia 17 marca 2005 r., Gillette Company i Gillette Group Finland, C‑228/03, EU:C:2005:177, pkt 41).

               45

               Należy przy tym zwrócić uwagę w szczególności na całościowy wygląd towaru sprzedawanego przez osobę trzecią, sposób, w jaki ukazana została różnica pomiędzy przedmiotowym znakiem towarowym i oznaczeniem używanym przez osobę trzecią, a także na starania, jakie osoba trzecia podjęła celem upewnienia się, że konsument odróżni jej towary od towarów należących do właściciela tego znaku towarowego (zob. podobnie wyrok z dnia 17 marca 2005 r., Gillette Company i Gillette Group Finland, C‑228/03, EU:C:2005:177, pkt 46).

               46

               O ile sąd odsyłający powinien rozważyć – w celu zbadania, czy Ornua jest uprawniona do zakazania używania znaku KERRYMAID w Hiszpanii – uwzględnienie okoliczności istniejących w Irlandii i w Zjednoczonym Królestwie, o tyle powinien on w pierwszej kolejności upewnić się, że nie istnieje znacząca różnica między warunkami rynkowymi lub okolicznościami społeczno‑kulturowymi, którą można zaobserwować, odpowiednio, w części Unii, do której odnosi się powództwo o stwierdzenie naruszenia, i w tej części, gdzie znajduje się strefa geograficzna odpowiadająca terminowi geograficznemu zawartemu w przedmiotowym oznaczeniu. Nie można bowiem wykluczyć, że zachowanie, jakiego można oczekiwać od osoby trzeciej – aby używanie przez nią oznaczenia było zgodne z uczciwymi praktykami w przemyśle i handlu – powinno być analizowane w sposób odmienny w części Unii, gdzie konsumenci są szczególnie przywiązani do terminu geograficznego zawartego w znaku towarowym i w przedmiotowym oznaczeniu, niż w części Unii, gdzie to przywiązanie jest słabsze.

               47

               W związku z powyższym na pytanie drugie należy odpowiedzieć, że art. 9 ust. 1 lit. b) rozporządzenia nr 207/2009 należy interpretować w ten sposób, że okoliczności, które byłyby – zdaniem sądu orzekającego w sprawach unijnych znaków towarowych rozpatrującego powództwo o stwierdzenie naruszenia – istotne przy ocenie, czy właściciel unijnego znaku towarowego jest uprawniony do zakazania używania oznaczenia w części Unii Europejskiej, do której nie odnosi się to powództwo, mogą być brane pod uwagę przez ten sąd przy ocenie, czy właściciel ten jest uprawniony do zakazania używania tego oznaczenia w części Unii, do której odnosi się rzeczone powództwo, o ile warunki rynkowe i okoliczności społeczno‑kulturowe nie różnią się znacząco w jednej z tych części Unii w porównaniu z drugą.

         W przedmiocie pytania trzeciego

               48

               Poprzez pytanie trzecie sąd odsyłający zmierza w istocie do ustalenia, czy art. 9 ust. 1 lit. c) rozporządzenia nr 207/2009 należy interpretować w ten sposób, że okoliczność zgodnego współistnienia w części Unii danego oznaczenia i cieszącego się renomą unijnego znaku towarowego prowadzi – ze względu na jednolity charakter unijnego znaku towarowego – do wniosku, że w innej części Unii, gdzie brak jest tego zgodnego współistnienia, istnieje uzasadniona przyczyna uprawniająca do używania tego oznaczenia.

               49

               Jak przypomniano w pkt 28 niniejszego wyroku, wyłączne prawo właściciela unijnego znaku towarowego przyznane mu na mocy art. 9 ust. 1 rozporządzenia nr 207/2009 rozciąga się co do zasady na całość terytorium Unii.

               50

               Rozszerzona ochrona przyznana na podstawie art. 9 ust. 1 lit. c) tego rozporządzenia właścicielom cieszących się renomą unijnych znaków towarowych polega na uprawnieniu tych właścicieli do zakazywania osobie trzeciej, w obrocie handlowym i bez zgody tego właściciela, używania bez uzasadnionej przyczyny oznaczeń identycznych z tymi znakami lub do nich podobnych – bez względu na to, czy dotyczy to towarów lub usług podobnych lub towarów lub usług niepodobnych do tych, w odniesieniu do których te znaki towarowe zostały zarejestrowane – które czerpie nienależną korzyść z charakteru odróżniającego lub renomy tych znaków towarowych bądź też działa na szkodę tego charakteru odróżniającego lub tej renomy (zob. podobnie wyrok z dnia 22 września 2011 r., Interflora i Interflora British Unit, C‑323/09, EU:C:2011:604, pkt 68, 70).

               51

               Aby właściciel unijnego znaku towarowego mógł korzystać z tej rozszerzonej ochrony, należy ustalić – zgodnie z art. 9 ust. 1 lit. c) – że ten znak towarowy „cieszy się […] renomą [w Unii]”. W tym celu wystarczy ustalić, że rzeczony znak towarowy cieszy się taką renomą w istotnej części terytorium Unii, przy czym taka część może w danym przypadku odpowiadać w szczególności terytorium jednego państwa członkowskiego. Jeżeli warunek ten zostanie spełniony, należy uznać, że przedmiotowy unijny znak towarowy cieszy się renomą w całej Unii (wyroki: z dnia 6 października 2009 r., PAGO International, C‑301/07, EU:C:2009:611, pkt 27, 29, 30; a także z dnia 3 września 2015 r., Iron & Smith, C‑125/14, EU:C:2015:539, pkt 19, 20).

               52

               Orzecznictwo to zapewnia, że właściciel unijnego znaku towarowego korzysta z rozszerzonej ochrony przyznanej przez art. 9 ust. 1 lit. c) rozporządzenia nr 207/2009 na całym obszarze Unii lub nie korzysta z niej wcale. W ten sposób zasięg ochrony przyznanej przez każdy unijny znak towarowy przybiera charakter jednolity na całym terytorium Unii.

               53

               Natomiast aby właściciel korzystającego z takiej rozszerzonej ochrony unijnego znaku towarowego mógł powołać się na prawo przyznane przez rzeczony art. 9 ust. 1 lit. c), nie jest absolutnie konieczne, aby używanie oznaczenia naruszającego rzeczone prawo miało miejsce na całym terytorium Unii.

               54

               W istocie, gdyby właściciel ten był chroniony jedynie przed naruszeniami popełnionymi na całym terytorium Unii, nie mógłby on sprzeciwić się naruszeniom popełnionym tylko w części tego terytorium, podczas gdy celem art. 9 ust. 1 lit. c) rozporządzenia nr 207/2009 jest ochrona tego właściciela na całym obszarze Unii przed używaniem bez uzasadnionej przyczyny oznaczenia identycznego lub podobnego, które powoduje czerpanie nienależnej korzyści z charakteru odróżniającego lub renomy tych znaków towarowych lub działa na szkodę tego charakteru odróżniającego lub tej renomy.

               55

               W tym wypadku, bez uszczerbku dla weryfikacji dokonanej przez sąd odsyłający, wydaje się, iż nie podlega zakwestionowaniu fakt, że unijne znaki towarowe KERRYGOLD cieszą się renomą w rozumieniu art. 9 ust. 1 lit. c) rozporządzenia nr 207/2009.

               56

               Ponadto z akt przekazanych Trybunałowi wynika, że między stronami w postępowaniu głównym bezsporne jest, iż z uwagi na zgodne współistnienie w Irlandii i Zjednoczonym Królestwie tych znaków towarowych i krajowego znaku towarowego KERRYMAID istnieje uzasadniona przyczyna używania tego oznaczenia w tej części Unii.

               57

               Jak wskazano już w pkt 35 niniejszego wyroku, bezsporne jest również to, że brak jest takiego zgodnego współistnienia w części terytorium Unii, do którego odnosi się powództwo o stwierdzenie naruszenia, to jest na terytorium Hiszpanii, oraz że używanie przez T & S oznaczenia KERRYMAID odbywa się bez zgody spółki Ornua.

               58

               Ponadto z utrwalonego orzecznictwa Trybunału wynika, że badanie istnienia naruszenia, o którym mowa w art. 9 ust. 1 lit. c) rozporządzenia nr 207/2009, należy przeprowadzić w oparciu o całościową ocenę, która będzie uwzględniać wszystkie czynniki mające znaczenie w okolicznościach danej sprawy (wyroki: z dnia 18 czerwca 2009 r., L’Oréal i in., C‑487/07, EU:C:2009:378, pkt 44; a także z dnia 18 lipca 2013 r., Specsavers International Healthcare i in., C‑252/12, EU:C:2013:497, pkt 39).

               59

               Wynika z tego, że w tym wypadku, w sytuacji gdy istnieje uzasadniona przyczyna uprawniająca do używania oznaczenia KERRYMAID w Irlandii i w Zjednoczonym Królestwie z uwagi na zgodne współistnienie unijnych znaków towarowych KERRYGOLD i przedmiotowego krajowego znaku towarowego w tych dwóch państwach członkowskich, sąd orzekający w sprawach unijnych znaków towarowych, rozpatrujący powództwo o stwierdzenie naruszenia, które dotyczy używania tego oznaczenia w innym państwie członkowskim, nie może oprzeć się w swej ocenie jedynie na rzeczonym zgodnym współistnieniu w Irlandii i w Zjednoczonym Królestwie, lecz przeciwnie, powinien dokonać całościowej oceny wszystkich istotnych czynników.

               60

               Wobec tego na pytanie trzecie należy odpowiedzieć, iż art. 9 ust. 1 lit. c) rozporządzenia nr 207/2009 należy interpretować w ten sposób, że okoliczność zgodnego współistnienia danego oznaczenia i cieszącego się renomą unijnego znaku towarowego w części Unii Europejskiej nie prowadzi do wniosku, że w innej części Unii – gdzie brak jest tego zgodnego współistnienia – istnieje uzasadniona przyczyna uprawniająca do używania tego oznaczenia.

         W przedmiocie kosztów

               61

               Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.

               Z powyższych względów Trybunał (druga izba) orzeka, co następuje:

                           1)

                           Artykuł 9 ust. 1 lit. b) rozporządzenia Rady (WE) nr 207/2009 z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie [unijnego] znaku towarowego […] należy interpretować w ten sposób, że okoliczność zgodnego współistnienia unijnego znaku towarowego i krajowego znaku towarowego w części Unii Europejskiej nie prowadzi do wniosku, że w innej części Unii, gdzie brak jest zgodnego współistnienia unijnego znaku towarowego i oznaczenia identycznego z tym krajowym znakiem towarowym, nie istnieje prawdopodobieństwo wprowadzenia w błąd w przypadku tego oznaczenia i rzeczonego unijnego znaku towarowego.

                           2)

                           Artykuł 9 ust. 1 lit. b) rozporządzenia nr 207/2009 należy interpretować w ten sposób, że okoliczności, które byłyby – zdaniem sądu orzekającego w sprawach unijnych znaków towarowych rozpatrującego powództwo o stwierdzenie naruszenia – istotne przy ocenie, czy właściciel unijnego znaku towarowego jest uprawniony do zakazania używania oznaczenia w części Unii Europejskiej, do której nie odnosi się to powództwo, mogą być brane pod uwagę przez ten sąd przy ocenie, czy właściciel ten jest uprawniony do zakazania używania tego oznaczenia w części Unii, do której odnosi się rzeczone powództwo, o ile warunki rynkowe i okoliczności społeczno‑kulturowe nie różnią się znacząco w jednej z tych części Unii w porównaniu z drugą.

                           3)

                           Artykuł 9 ust. 1 lit. c) rozporządzenia nr 207/2009 należy interpretować w ten sposób, że okoliczność zgodnego współistnienia danego oznaczenia i cieszącego się renomą unijnego znaku towarowego w części Unii Europejskiej nie prowadzi do wniosku, że w innej części Unii – gdzie brak jest tego zgodnego współistnienia – istnieje uzasadniona przyczyna uprawniająca do używania tego oznaczenia.

                     Podpisy

            (
            *1
         )	Język postępowania: hiszpański.


title: Wyrok Sądu (druga izba) z dnia 21 marca 2012 r.#Marine Harvest Norway AS, dawniej Fjord Seafood Norway AS i in., przeciwko Radzie Unii Europejskiej.#Dumping – Przywóz łososia pochodzącego z Norwegii – Definicja przemysłu wspólnotowego – Produkt podobny – Skład próby obejmującej producentów wspólnotowych.#Sprawa T‑113/06.

text:
      Wyrok Sądu (druga izba) z dnia 21 marca 2012 r. – Marine Harvest Norway i Alsaker Fjordbruk przeciwko Radzie
      (sprawa T‑113/06)
      Dumping – Przywóz łososia pochodzącego z Norwegii – Definicja przemysłu wspólnotowego – Produkt podobny – Skład próby obejmującej producentów wspólnotowych
      1.                     Skarga o stwierdzenie nieważności – Osoby fizyczne lub prawne – Podmiot przejęty przez inną osobę prawną – Ustanie bytu lub
            zaprzestanie działalności tego podmiotu – Wstąpienie następcy prawnego pod tytułem ogólnym do postępowań prawnych z udziałem
            jego poprzednika (art. 230 akapit czwarty WE) (por. pkt 27, 28)
      2.                     Skarga o stwierdzenie nieważności – Osoby fizyczne lub prawne – Akty dotyczące ich bezpośrednio i indywidualnie – Rozporządzenie
            nakładające cła antydumpingowe – Różne cła nałożone na różne przedsiębiorstwa – Dopuszczalność ograniczona w odniesieniu do
            każdego z przedsiębiorstw do przepisów, które go konkretnie dotyczą (art. 230 akapit czwarty WE; rozporządzenie Rady nr 384/96)
            (por. pkt 34–37)
      3.                     Wspólna polityka handlowa – Ochrona przed praktykami dumpingowymi – Szkoda – Ocena będącego wynikiem przywozu wpływu na produkcję
            wspólnotową – Błąd w zdefiniowaniu podobnego produktu – Brak reprezentatywności próby producentów wspólnotowych – Naruszenie
            art. 3 i art. 4 rozporządzenia Rady nr 384/96 (rozporządzenie Rady nr 384/96, art. 3 ust. 1, 2, art. 4,  21) (por. pkt 46–48,
            52, 53, 58–63, 71–74)
      Przedmiot

               Żądanie stwierdzenia nieważności rozporządzenia Rady (WE) nr 85/2006 z dnia 17 stycznia 2006 r. nakładającego ostateczne cło
                  antydumpingowe i stanowiącego o ostatecznym pobraniu tymczasowego cła nałożonego na przywóz łososia hodowlanego pochodzącego
                  z Norwegii (Dz.U. L 15, s. 1)

            Sentencja

                  1)

                  	Stwierdza się nieważność rozporządzenia Rady (WE) nr 85/2006 z dnia 17 stycznia 2006 r. nakładającego ostateczne cło antydumpingowe
                     i stanowiącego o ostatecznym pobraniu tymczasowego cła nałożonego na przywóz łososia hodowlanego pochodzącego z Norwegii w zakresie
                     dotyczącym Marine Harvest Norway AS, która wstąpiła w prawa Fjord Seafood Norway AS, w odniesieniu do ceł antydumpingowych
                     stosowanych wobec przywozu pochodzącego od tej ostatniej spółki do dnia 18 września 2007 r., oraz w zakresie dotyczącym Alsaker
                     Fjordbruk AS.

                  2)

                  	W pozostałym zakresie skarga zostaje oddalona.

                  3)

                  	Rada Unii Europejskiej pokrywa własne koszty oraz koszty poniesione przez Marine Harvest Norway AS, która wstąpiła w prawa
                     Fjord Seafood Norway AS, oraz przez Alsaker Fjordbruk AS.

                  4)

                  	Komisja Europejska pokrywa własne koszty.