title: Wyrok Trybunału (druga izba) z dnia 8 lipca 2004 r.#Silke Gaumain-Cerri przeciwko Kaufmännische Krankenkasse - Pflegekasse i Maria Barth przeciwko Landesversicherungsanstalt Rheinprovinz.#Wnioski o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Sozialgericht Hannover (C-502/01) i Sozialgericht Aachen (C-31/02) - Niemcy.#Zabezpieczenie społeczne - Swobodny przepływ pracowników - Traktat WE - Rozporządzenie Rady (EWG) nr 1408/71 - Świadczenia na pokrycie ryzyka potrzeby korzystania z usług opiekuńczych - Uiszczanie przez zakład ubezpieczający koszty usług opiekuńczych składek na ubezpieczenie na wypadek starości na rzecz osoby trzeciej świadczącej usługi opiekuńcze osobie korzystającej z tych usług.#Sprawy połączone C-502/01 oraz C-31/02.

text:
      Sprawy połączone C-502/01 i C-31/02
      Silke Gaumain-Cerri
      przeciwko
      Kaufmännische Krankenkasse - Pflegekasse
      i
      Maria Barth
      przeciwko
      Landesversicherungsanstalt Rheinprovinz
      (wnioski o wydanie orzeczeń w trybie prejudycjalnym złożone przez Sozialgericht Hannover  i Sozialgericht Aachen)
      Zabezpieczenie społeczne – Swobodny przepływ pracowników – Traktat WE – Rozporządzenie Rady (EWG) nr 1408/71 – Świadczenia na pokrycie ryzyka potrzeby korzystania z usług opiekuńczych – Uiszczanie przez zakład ubezpieczający koszty usług opiekuńczych składek na ubezpieczenie na wypadek starości na rzecz osoby
         trzeciej świadczącej usługi opiekuńcze osobie korzystającej z tych usług

      Streszczenie wyroku
      1.        Zabezpieczenie społeczne pracowników migrujących – Przepisy wspólnotowe –Materialny zakres stosowania – Świadczenia na podstawie
            krajowego systemu zabezpieczenia społecznego na pokrycie ryzyka potrzeby korzystania z usług opiekuńczych – Uiszczanie składek
            na ubezpieczenie na wypadek starości na rzecz osoby trzeciej świadczącej usługi opiekuńcze osobie korzystającej z tych usług
            – Zaliczenie jako świadczenie w razie choroby
      [rozporządzenie Rady nr 1408/71, art. 4 ust. 1 a)]
      2.        Zabezpieczenie społeczne pracowników migrujących – Równość traktowania – Krajowy system zabezpieczenia społecznego odmawiający
            obywatelowi Państwa Członkowskiego innego niż państwo właściwe uiszczania składek na ubezpieczenie na wypadek starości – System
            zezwalający na zabronioną prawem wspólnotowym dyskryminację obywatela Unii.
      (art. 17 WE; rozporządzenie Rady nr 1408/71)
      1.        Świadczenie dokonane przez zakład ubezpieczający koszty usług opiekuńczych, polegające na uiszczaniu składek na ubezpieczenie
         na wypadek starości na rzecz osoby trzeciej, która świadczy usługi opiekuńcze osobie korzystającej z usług opiekuńczych w
         miejscu jej zamieszkania stanowi świadczenie w razie choroby na korzyść osoby korzystającej z usług opiekuńczych objęte rozporządzeniem
         nr 1408/71 w wersji zmienionej i uaktualnionej rozporządzeniem nr 118/97.

      (por. pkt 20-21, 23 oraz pkt 1 sentencji)
      2.        Artykuł 17 WE jak i rozporządzenie nr 1408/71 w wersji zmienionej i uaktualnionej rozporządzeniem nr 118/97 sprzeciwiają się
         temu, aby właściwy zakład odmówił świadczenia z ubezpieczenia kosztów usług opiekuńczych polegającego na uiszczeniu składek
         na ubezpieczenie na wypadek starości na rzecz obywatela Państwa Członkowskiego spełniającego rolę osoby trzeciej świadczącej
         usługi opiekuńcze ubezpieczonemu jedynie z takiego powodu, że ta osoba trzecia lub osoba objęta tym ubezpieczeniem zamieszkują
         w Państwie Członkowskim innym niż państwo właściwe.

      W istocie, status obywatela Unii pozwala obywatelom Państw Członkowskich, którzy znajdują się w takiej samej sytuacji korzystać,
         w dziedzinie objętej zakresem stosowania Traktatu z takiego samego traktowania wobec prawa, z zastrzeżeniem wyraźnie przewidzianych
         w tym względzie wyjątków. W tym kontekście, biorąc pod uwagę cel działalności wykonywanej przez osoby trzecie świadczące usługi
         opiekuńcze osobom korzystającym z tych usług, kryterium miejsca zamieszkania, na którym opiera się odmowa rzeczonego świadczenia
         z ubezpieczenia kosztów usług opiekuńczych, okazuje się w istocie nie czynnikiem determinującym w sposób obiektywny różne
         sytuacje i uzasadniającym różne traktowanie, lecz różnym traktowaniem w sytuacjach porównywalnych stanowiącym zabronioną przez
         prawo wspólnotowe dyskryminację.

      (por. pkt 34-36 oraz pkt 2 sentencji)
WYROK TRYBUNAŁU (druga izba)
      z dnia 8 lipca 2004 r. (*)

      Zabezpieczenie społeczne – Swobodny przepływ pracowników – Traktat WE – Rozporządzenie Rady (EWG) nr 1408/71 – Świadczenia na pokrycie ryzyka potrzeby korzystania z usług opiekuńczych – Uiszczanie przez zakład ubezpieczający koszty usług opiekuńczych składek na ubezpieczenie na wypadek starości na rzecz osoby
         trzeciej świadczącej usługi opiekuńcze osobie korzystającej z tych usług

      W sprawach połączonych C-502/01 i C-31/02
      mających za przedmiot skierowane do Trybunału, na podstawie art. 234 WE, przez Sozialgericht Hannover (Niemcy) (C-502/01)
         i Sozialgericht Aachen (Niemcy) (C-31/02) wnioski o wydanie w ramach zawisłych przed tymi sądami sporów między

      Silke Gaumain-Cerri
      i
      Kaufmännische Krankenkasse – Pflegekasse,
      przy udziale
      Bundesversicherungsanstalt für Angestellte,
      i między
      Marią Barth
      a
      Landesversicherungsanstalt Rheinprovinz,
      przy udziale
      PAX Familienfürsorge Krankenversicherung,
      Bundesministerium für Gesundheit und Soziale Sicherung
      orzeczenia w trybie prejudycjalnym w przedmiocie wykładni przepisów Traktatu WE i prawa wtórnego odnoszących się do swobodnego
         przepływu obywateli Unii, zwłaszcza rozporządzenia Rady (EWG) nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 r. w sprawie stosowania systemów
         zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin
         przemieszczających się we Wspólnocie, w wersji zmienionej i uaktualnionej rozporządzeniem Rady (WE) nr 118/97 z dnia 2 grudnia
         1996 r. (Dz.U. 1997, L 28, str. 1)

      TRYBUNAŁ (druga izba),
      w składzie: C. W. A. Timmermans, prezes izby, J.-P. Puissochet (sprawozdawca), R. Schintgen, F. Macken i N. Colneric, sędziowie,
      rzecznik generalny: A. Tizzano,
      sekretarz: R. Grass,
      rozważywszy uwagi na piśmie przedstawione:
      –        w imieniu Kaufmännische Krankenkasse – Pflegekasse przez K. Böttchera, działającego w charakterze pełnomocnika,
      –        w imieniu rządu niemieckiego przez C.-D. Quassowskiego i M. Lummę, działających w charakterze pełnomocników (C-31/02),
      –        w imieniu rządu greckiego przez D. Kalogirosa i G. Alexaki, działających w charakterze pełnomocników (C-31/02),
      –        w imieniu Komisji Wspólnot Europejskich przez H. Michard i H. Kreppela, działających w charakterze pełnomocników,
      uwzględniając sprawozdanie sędziego sprawozdawcy,
      po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 2 grudnia 2003 r.,
      wydaje następujący
      Wyrok
      1        Postanowieniami z dnia 12 grudnia 2001 r. i z dnia 18 stycznia 2002 r., które wpłynęły do Trybunału odpowiednio w dniu 27 grudnia
         2001 r. (C-502/01) oraz w dniu 4 lutego 2002 r. (C-31/02) Sozialgericht Hannover i Sozialgericht Aachen zwróciły się, na podstawie
         art. 234 WE, z pytaniami prejudycjalnymi w przedmiocie wykładni przepisów Traktatu WE i prawa wtórnego odnoszących się do
         swobodnego przepływu obywateli Unii, zwłaszcza rozporządzenia Rady (EWG) nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 r. w sprawie stosowania
         systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków
         ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie, w wersji zmienionej i uaktualnionej rozporządzeniem Rady (WE) nr 118/97 z dnia
         2 grudnia 1996 r. (Dz.U. 1997, L 28, str. 1) (zwanego dalej „rozporządzeniem nr 1408/71”).

      2        Pytania te przedstawiono w ramach sporów między, odpowiednio S. Gaumain-Cerii a Kaufmännische Krankenkasse – Pflegekasse (zwaną
         dalej „kasą ubezpieczającą koszty usług opiekuńczych KKH”) oraz M. Barth a Landesversicherungsanstalt Rheinprovinz w przedmiocie
         decyzji tych dwóch instytucji odmawiających uiszczania na ich rzecz składek na ubezpieczenie na wypadek starości, do których,
         jak twierdzą, są one uprawnione jako osoby trzecie świadczące usługi opiekuńcze osobie korzystającej z tych usług będącej
         beneficjentem świadczeń z niemieckiego ubezpieczenia społecznego na wypadek potrzeby korzystania z tychże usług (zwanego dalej
         „ubezpieczeniem kosztów usług opiekuńczych”).

       Krajowe ramy prawne
      3        Ubezpieczenie kosztów usług opiekuńczych zostało wprowadzone w Niemczech w dniu 1 stycznia 1995 r. przez Pflegeversicherungsgesetz
         (ustawą w sprawie ubezpieczenia społecznego na wypadek potrzeby korzystania z usług opiekuńczych), która stanowi księgę XI
         Sozialgesetzbuch (kodeksu zabezpieczenia społecznego, zwanego dalej „SGB”). Ma ono na celu pokrycie kosztów poniesionych przez
         ubezpieczonych znajdujących się w potrzebie korzystania z usług opiekuńczych, to znaczy znajdujących się w stałej potrzebie
         uciekania się, w dużej mierze, do pomocy innych osób w celu zaspokojenia potrzeb życia codziennego (higiena ciała, żywienie,
         poruszanie się, zajmowanie się domem itp.).

      4        Każdy osoba ubezpieczona dobrowolnie bądź obowiązkowo z tytułu ubezpieczenia zdrowotnego jest obowiązana do opłacania składek
         na system ubezpieczenia kosztów usług opiekuńczych.

      5        Ubezpieczenie to uprawnia, po pierwsze, do świadczeń zmierzających do pokrycia kosztów poniesionych w związku z usługami opiekuńczymi
         świadczonymi w miejscu zamieszkania przez osoby trzecie. Świadczenia te, zwane „domowymi usługami opiekuńczymi”, których ilość
         zależy od stopnia potrzeby korzystania z tychże usług przez zainteresowaną osobę, mogą być spełniane bądź to w formie usług
         opiekuńczych świadczonych przez upoważnione do tego instytucje, bądź też w formie miesięcznego zasiłku, zwanego „zasiłkiem
         z tytułu usług opiekuńczych”, pozwalając beneficjentowi na wybór pomocy, jaką uważa on za najbardziej stosowną z uwagi na
         swój stan.

      6        Ubezpieczenie kosztów usług opiekuńczych uprawnia następnie do pokrycia kosztów opieki udzielanej ubezpieczonemu w domach
         spokojnej starości lub domach opieki, do zasiłków przeznaczonych na pokrycie kosztów związanych z nieobecnością w okresach
         urlopowych osoby trzeciej, która zwykle świadczy ubezpieczonemu usługi opiekuńcze, do zasiłków oraz dodatków na pokrycie różnych
         kosztów poniesionych w związku ze znajdowaniem się ubezpieczonego w potrzebie korzystania z usług opiekuńczych, takich jak
         zakup i instalacja specjalnych urządzeń bądź wykonanie robót związanych z przystosowaniem miejsca zamieszkania.

      7        Wreszcie ubezpieczenie to pokrywa w pewnych okolicznościach koszty składek na ubezpieczenie na wypadek starości, jak również
         ubezpieczenia od nieszczęśliwych wypadków osoby trzeciej, która świadczy usługi opiekuńcze ubezpieczonemu.

      8        To właśnie w związku z uiszczaniem składek na ubezpieczenie na wypadek starości powstały rzeczone spory przed sądem krajowym.

       Postępowania przed sądem krajowym i pytania prejudycjalne
      9        S. Gaumain-Cerii, obywatelka niemiecka, i jej małżonek, obywatel francuski, zamieszkują we Francji i wykonują w niepełnym
         wymiarze czasu działalność zawodową jako pracownicy przygraniczni w przedsiębiorstwie posiadającym siedzibę w Niemczech. Są
         oni z tego tytułu objęci niemieckim ubezpieczeniem kosztów usług opiekuńczych. Ich mieszkający razem z nimi syn jest niepełnosprawny
         i jako osoba pozostająca na utrzymaniu rodziców korzysta ze świadczeń z tytułu ubezpieczenia kosztów usług opiekuńczych, a mianowicie
         z zasiłku z tytułu usług opiekuńczych. To rodzice sami pełnią, w miejscu zamieszkania i nieodpłatnie, rolę osoby trzeciej
         świadczącej usługi opiekuńcze osobie korzystającej z tychże usług. Jednakże kasa ubezpieczająca koszty usług opiekuńczych
         KKH, instytucja będąca w tej sprawie ubezpieczycielem na wypadek potrzeby korzystania z usług opiekuńczych, odmawia uiszczania
         składek na ubezpieczenie na wypadek starości na rzecz S. Gaumain-Cerii i jej małżonka z tytułu świadczenia przez nich usług
         opiekuńczych osobie będącej na ich utrzymaniu z takiego powodu, iż nie zamieszkują oni na terytorium Niemiec. Z właściwych
         przepisów SGB wynika, że ze względu na niezawodowy charakter tej działalności oraz w braku miejsca zamieszkania na terytorium
         krajowym nie podlegają oni obowiązkowi ani też nie są uprawnieni do ubezpieczenia społecznego na wypadek starości. Niezawodowy
         charakter przedmiotowej działalności nie nadaje im również statusu pracownika mogącego powołać się na przepisy rozporządzenia
         nr 1408/71.

      10      Ze swej strony posiadająca obywatelstwo niemieckie M. Barth zamieszkuje w Belgii, w pobliżu granicy niemieckiej, i świadczy
         w Niemczech usługi opiekuńcze emerytowanemu urzędnikowi. Otrzymuje ona od niego miesięczne wynagrodzenie wynoszące w przybliżeniu
         400 EUR. Działalność M. Barth polegająca na świadczeniu usług opiekuńczych uważana jest również w świetle właściwych przepisów
         SGB za działalność niezawodową. M. Barth nie wykonuje ponadto żadnej działalności zawodowej. Osoba korzystająca z usług opiekuńczych,
         której świadczy ona te usługi, otrzymuje świadczenia z ubezpieczenia kosztów usług opiekuńczych od dwóch instytucji, Landesamt
         für Besoldung und Versorgung Nordrhein-Westfalen jako instytucji podstawowego ubezpieczenia społecznego dla emerytowanych
         urzędników, oraz PAX Familenfürsorge Krankenversicherung (zwanej dalej „PAX”), jako instytucji ubezpieczenia dodatkowego na
         podstawie indywidualnej umowy, której zawarcie jest obowiązkowe i której warunki winny na mocy prawa odpowiadać tym, jakie
         mają zastosowanie do podstawowego ubezpieczenia społecznego. Z przyczyn równoznacznych z tymi, jakie podano w stosunku do
         S. Gaumain-Cerii odnoszących się do jej miejsca zamieszkania poza terytorium Niemiec, Landesversicherungsanstalt Rheinprovinz
         zaprzestał opłacać składki pozwalające M. Barth na otrzymanie prawa do emerytury, składki, które dotychczas płaciły PAX i Landesamt.

      11      S. Gaumain-Cerii i M. Barth wszczęły postępowania przed Sozialgerich Hannover i Socialgericht Aachen, kwestionując niekorzystne
         dla nich decyzje i żądając uiszczania przez zakład ubezpieczający koszty usług opiekuńczych składek na ubezpieczenie na wypadek
         starości z tytułu świadczenia przez nie usług opiekuńczych osobie korzystającej z tychże usług.

      12      W tych okolicznościach Sozialgerich Hannover postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami
         prejudycjalnymi:

      „1)      Czy pojęcia „świadczenia w razie choroby” i „świadczenia z tytułu starości” w rozumieniu art. 1 rozporządzenia nr 1408/71
         obejmują, a jeśli tak to w jakich okolicznościach, świadczenia wypłacane przez jednego ubezpieczyciela innemu ubezpieczycielowi,
         w sytuacji gdy ubezpieczony wynosi z tego jedynie abstrakcyjną i pośrednią korzyść (opłacanie składek na ubezpieczenie emerytalne
         przez zakład ubezpieczający koszty usług opiekuńczych na rzecz osoby świadczącej nieodpłatnie usługi opiekuńcze)?

      2)      Czy zasada niedyskryminacji, jaka wywodzi się z prawa pierwotnego bądź wtórnego wymaga, aby świadczenia określone w pytaniu
         pierwszym były należne bez względu na to, czy działalność stanowiąca podstawę ich uzyskania jest wykonywana w Niemczech lub
         w innym z Państw Członkowskich Unii Europejskiej i niezależnie od stałego miejsca zamieszkania ubezpieczonego lub osoby korzystającej
         bezpośrednio z tych świadczeń?”.

      13      Ze swej strony Socialgericht Aachen postanowił również zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami
         prejudycjalnymi:

      „1)      Czy przepisy rozporządzenia […] nr 1408/71 […] znajdują również zastosowanie w odniesieniu do niemieckiego systemu ubezpieczeń
         kosztów usług opiekuńczych, jeśli ryzyko potrzeby korzystania z usług opiekuńczych objęte jest (w niniejszym przypadku częściowo),
         zgodnie z postanowieniami § 23 w związku z § 110 Sozialgesetzbuch (niemieckiego kodeksu zabezpieczenia społecznego) – soziale
         Pflegeversicherung (ubezpieczenia społecznego na wypadek potrzeby korzystania z usług opiekuńczych) – (SGB XI), prywatnym
         ubezpieczeniem na wypadek potrzeby korzystania z usług opiekuńczych?

      2)      Czy składki na obowiązkowy system ubezpieczeń na wypadek starości, które zakłady ubezpieczeń mają obowiązek odprowadzać na
         wypadek potrzeby korzystania z usług opiekuńczych na rzecz osób świadczących niezawodowo usługi opiekuńcze osobom korzystającym
         z tych usług, zgodnie z § 44 SGB XI w związku z § 3 zdanie pierwsze pkt 1a i § 166 ust. 2 Sozialgesetzbuch – Gesetzliche Rentenversicherung
         (system obowiązkowych ubezpieczeń na wypadek starości) – (SGB VI), stanowią „świadczenie w razie choroby” w rozumieniu art. 4
         ust. 1 lit. a) rozporządzenia […] nr 1408/71? Czy, w przypadku odpowiedzi twierdzącej, świadczenie takie może być również
         wypłacane osobom świadczącym usługi opiekuńcze osobom z nich korzystającym w kraju właściwego zakładu ubezpieczeń społecznych,
         ale które zamieszkują w innym Państwie Członkowskim?

      3)      Czy osoby świadczące usługi opiekuńcze w rozumieniu § 19 SGB XI są pracownikami w rozumieniu art. 39 WE? Czy, w przypadku
         odpowiedzi twierdzącej, sprzeciwia się to zatem odmówieniu im świadczenia polegającego na „opłacaniu składek na ubezpieczenie
         na wypadek starości” z uwagi na to, że nie mają one stałego miejsca zamieszkania lub zwykłego miejsca zamieszkania na terytorium
         właściwego Państwa Członkowskiego?”.

       W przedmiocie pytań prejudycjalnych
       W przedmiocie dopuszczalności
      14      Rząd niemiecki zaznacza, iż pytania zadane przez Sozialgerich Aachen są bez znaczenia. Zdaniem tego rządu M. Barth skorzystała
         już na podstawie uregulowań krajowych z prawa do zapłaty składek na obowiązkowe ubezpieczenie na wypadek starości z racji
         tego, iż działalność polegająca na świadczeniu usług opiekuńczych jest wykonywana w Niemczech. Miejsce zamieszkania M. Barth
         jest bez znaczenia i jej odwołanie winno być uwzględnione.

      15      Jak podkreślił to wiele razy Trybunał, procedura przewidziana w art. 234 WE jest narzędziem współpracy między nim a sądami
         krajowymi, które pozwala mu na udostępnienie tymże sądom wykładni prawa wspólnotowego, koniecznej dla rozstrzygnięcia sporów,
         w których sądy te są właściwe orzekać. Z drugiej strony w ramach tej procedury do Trybunału nie należy dokonywanie wykładni
         prawa wewnętrznego Państwa Członkowskiego i poza przypadkami wyjątkowymi to na sądzie krajowym, który jako jedyny posiada
         bezpośrednią znajomość stanu faktycznego sprawy i przedłożonych przez strony argumentów i który będzie musiał przejąć odpowiedzialność
         za mające zapaść orzeczenie sądowe, spoczywa – w celu wydania wyroku – dokonanie oceny, z pełną znajomością przedłożonej mu
         sprawy, stosowności podniesionych w rozpatrywanym przez niego sporze kwestii prawnych oraz konieczności wydania orzeczenia
         w trybie prejudycjalnym (zob. w szczególności wyrok z dnia 14 lutego 1980 r. w sprawie 53/79 Damiani, Rec. str. 273, pkt 5).
         W tym wypadku nie wydaje się, aby pytania zadane przez Sozialgericht Aachen wpisywały się w szczególny kontekst stanowiący
         usprawiedliwienie dla braku dokonania ich analizy.

       Co do istoty sprawy
      16      W istocie pytania zadane przez obydwa sądy krajowe dotyczą dwóch zasadniczych kwestii.

      17      Po pierwsze, sądy te zapytują, czy świadczenie takie jak uiszczenie przez zakład ubezpieczający na wypadek potrzeby korzystania
         z usług opiekuńczych składek na ubezpieczenie społeczne na wypadek starości na rzecz osoby trzeciej, która świadczy usługi
         opiekuńcze w miejscu zamieszkania osobie korzystającej z tych usług, w okolicznościach, jakie mają miejsce w sprawach przed
         sądem krajowym, stanowi świadczenie w razie choroby lub świadczenie z tytułu starości w rozumieniu rozporządzenia nr 1408/71.
         Sozialgericht Aachen zapytuje w szczególności, czy fakt, iż rzeczone świadczenie jest spełnione przez instytucję prawa prywatnego,
         działającą na takich warunkach jak PAX względem osoby, której usługi opiekuńcze świadczy M. Barth, ma wpływ na odpowiedź (pierwsze
         pytania Sozialgericht Hannover i Sozialgericht Aachen oraz pierwsza część pytania drugiego Sozialgericht Aachen).

      18      Po drugie, sądy krajowe zapytują, czy Traktat WE, zwłaszcza art. 39 WE, rozporządzenie nr 1408/71 lub inne przepisy prawa
         wtórnego sprzeciwiają się temu, aby odmówiono rzeczonego świadczenia z takiego powodu, iż osoba korzystająca z usług opiekuńczych
         bądź osoba trzecia, która świadczy jej usługi opiekuńcze, w okolicznościach, jakie mają miejsce w sprawach przed sądem krajowym,
         zamieszkują poza państwem właściwym, to znaczy państwem, w którym znajduje się instytucja ubezpieczająca osobę korzystającą
         z usług opiekuńczych na wypadek potrzeby korzystania z tychże usług (drugie pytanie Sozialgericht Hannover, druga część pytania
         drugiego i pytanie trzeciego Sozialgericht Aachen).

       W przedmiocie stosowania rozporządzenia nr 1408/71 do kwestii uiszczenia składek na ubezpieczenie na wypadek starości na rzecz
            osoby trzeciej świadczącej usługi opiekuńcze osobie korzystającej z tych usług w okolicznościach, jakie mają miejsce w sprawach
            spornych przed sądami krajowymi
      19      W wyroku z dnia 5 marca 1998 r. w sprawie C-160/96 Molenaar, Rec. str. I-843, wydanym w odpowiedzi na pytanie prejudycjalne
         podniesione w ramach sporu dotyczącego odmowy zapłaty zasiłku z tytułu usług opiekuńczych osobom objętym ubezpieczeniem kosztów
         usług opiekuńczych z takiego powodu, iż nie zamieszkiwały one w Niemczech, Trybunał zaznaczył, iż:

      „22      […] z akt sprawy wynika, że świadczenia z ubezpieczenia kosztów usług opiekuńczych mają na celu rozwinięcie samodzielności
         osób korzystających z tychże usług, zwłaszcza w kwestiach finansowych. W szczególności wprowadzony system zmierza do tego,
         aby popierać profilaktykę i readaptację, przedkładając je nad usługi opiekuńcze, i do tego, aby faworyzować usługi opiekuńcze
         świadczone w miejscu zamieszkania nad te świadczone ambulatoryjnie.

      23       Ubezpieczenie kosztów usług opiekuńczych uprawnia do otrzymania całkowitej lub częściowej zapłaty za pewne wydatki poniesione
         w związku ze znajdowaniem się ubezpieczonego w potrzebie korzystania z usług opiekuńczych, takich jak usługi opiekuńcze świadczone
         w miejscu zamieszkania, w centrach bądź instytucjach wyspecjalizowanych, zakup niezbędnych ubezpieczonemu urządzeń, wykonanie
         prac w jego miejscu zamieszkania, jak również wypłaty miesięcznej pomocy finansowej, pozwalającej ubezpieczonemu na wybór
         odpowiadającego mu sposobu świadczenia usług opiekuńczych oraz na przykład na wypłatę, w takiej czy w innej formie, wynagrodzenia
         osobie świadczącej mu te usługi. System ubezpieczenia kosztów usług opiekuńczych zapewnia ponadto niektórym z tych osób trzecich
         ochronę ubezpieczeniową na pokrycie ryzyka nieszczęśliwego wypadku, starości i inwalidztwa.

      24      Świadczenia tego typu mają zatem zasadniczo na celu uzupełnienie świadczeń z ubezpieczenia zdrowotnego, z którymi są one ponadto
         związane na poziomie organizacyjnym, aby polepszyć stan zdrowia i jakość życia osób korzystających z usług opiekuńczych.

      25      W tych okolicznościach, nawet jeśli posiadają one właściwe im cechy, takie świadczenia winny być uważane za »świadczenia w razie
         choroby« w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. a) rozporządzenia nr 1408/71”.

      20      Z tego orzeczenia wynika, iż świadczenia zmierzające do zapewnienia objęcia ochroną ubezpieczeniową na wypadek starości osoby
         trzeciej świadczącej usługi opiekuńcze osobie korzystającej z tych usług, takie jak przewidziane ubezpieczeniem kosztów usług
         opiekuńczych, stanowią również „świadczenia w razie choroby” na rzecz osoby korzystającej z usług opiekuńczych w rozumieniu
         art. 4 ust 1 lit. a) rozporządzenia nr 1408/71. Żadna okoliczność szczególna dla postępowania w niniejszej sprawie nie prowadzi
         do ponownego dokonania tejże oceny.

      21      W szczególności okoliczność, iż osoba trzecia świadcząca usługi opiekuńcze osobie korzystającej z tych usług czerpie korzyści
         osobiste z takich świadczeń, nie zmienia, jak podkreśla to PAX, faktu, że osoba, której potrzeba korzystania z tychże usług
         usprawiedliwia przyznanie całości świadczeń z tytułu usług opiekuńczych, staje się w ten sposób beneficjentem systemu, którego
         celem jest udzielenie jej pomocy na najbardziej, na ile jest to możliwe, korzystnych warunkach w otrzymaniu usług opiekuńczych,
         których wymaga jej stan. Rzeczone świadczenie wchodzi zatem z tego tytułu w zakres gałęzi ubezpieczenia zdrowotnego. To samo
         można ponadto powiedzieć o tzw. zasiłku z tytułu usług opiekuńczych, jeśli zasiłek ten jest w całości lub w części wykorzystany
         na wypłatę wynagrodzenia osobie trzeciej świadczącej usługi opiekuńcze osobie z nich korzystającej, jak to ma miejsce w przypadku
         M. Barth.

      22      Podobnie fakt, iż ubezpieczenie kosztów usług opiekuńczych zapewnia czasami w całości lub w części na podstawie prywatnej
         umowy ubezpieczyciel prywatny, nie może w tym wypadku stać się przyczyną jego wyłączenia poza zakres stosowania rozporządzenia
         nr 1408/71, ponieważ zawarcie takiej umowy wynika bezpośrednio ze stosowania przedmiotowego ustawodawstwa w dziedzinie ubezpieczeń
         społecznych. W tym kontekście, w przeciwieństwie do tego co zakładał rząd grecki w swoich uwagach przedłożonych Trybunałowi,
         sporne zobowiązanie nie wynika z postanowień umownych, o których mowa w art. 1 lit. j) akapit drugi rozporządzenia nr 1408/71,
         które co do zasady nie są objęte zakresem stosowania rzeczonego rozporządzenia.

      23      Należy zatem odpowiedzieć na pierwszą serię pytań sądów krajowych, która została streszczona w punkcie 17 niniejszego wyroku,
         iż świadczenie dokonane przez zakład ubezpieczający koszty usług opiekuńczych, polegające na uiszczaniu składek na ubezpieczenie
         na wypadek starości na rzecz osoby trzeciej, która świadczy usługi opiekuńcze osobie korzystającej z usług opiekuńczych w miejscu
         jej zamieszkania w okolicznościach mających miejsce w sprawach przed sądem krajowym, stanowi świadczenie w razie choroby na
         korzyść osoby korzystającej z usług opiekuńczych objęte rozporządzeniem nr 1408/71.

      W przedmiocie możliwości odmowy uiszczania składek na ubezpieczenie na wypadek starości na rzecz osoby trzeciej świadczącej
         usługi opiekuńcze osobie korzystającej z tych usług na takiej podstawie, iż jedna lub druga z tych osób zamieszkują na terytorium
         innego Państwa Członkowskiego niż państwo właściwe

      24      Należy przede wszystkim zbadać, jeśli chodzi o przypadek S. Gaumain-Cerri, czy uiszczanie składek na ubezpieczenie na wypadek
         starości na rzecz osoby trzeciej świadczącej usługi opiekuńcze osobie korzystającej z tych usług winno nastąpić zgodnie z ustawodawstwem
         państwa miejsca zamieszkania osoby korzystającej z usług opiekuńczych, czy też zgodnie z ustawodawstwem państwa właściwego,
         które to państwa są w tym przypadku różne.

      25      W tym kontekście w ww. wyroku w sprawie Molenaar Trybunał musiał zbadać, czy różnorodne świadczenia z ubezpieczenia kosztów
         usług opiekuńczych stanowiły świadczenia „rzeczowe” w razie choroby, czy też świadczenia „pieniężne” w razie choroby. W istocie
         – zgodnie z art. 19 i 20 rozporządzenia nr 1408/71, które odnoszą się, jeśli chodzi o ubezpieczenie zdrowotne i ubezpieczenie
         na wypadek macierzyństwa pracowników najemnych lub osób prowadzących działalność na własny rachunek i członków ich rodzin,
         do sytuacji, w których zainteresowani zamieszkują w Państwie Członkowskim innym niż państwo właściwe, zwłaszcza jako pracownicy
         przygraniczni – fakt, iż dane świadczenia są świadczeniami „rzeczowymi” lub świadczeniami „pieniężnymi” może mieć wpływ na
         to, które ustawodawstwo znajduje zastosowanie.

      26      W ww. wyroku w sprawie Molenaar Trybunał orzekł:

      „31      W wyroku z dnia 30 czerwca 1966 r. w sprawie 61/65 Vaassen-Göbbels, Rec. str. 377, a w szczególności str. 400,, Trybunał zaznaczył
         już, jeśli chodzi o rozporządzenie Rady nr 3 z dnia 25 września 1958 r. w sprawie ubezpieczenia społecznego pracowników przemieszczających
         się (Dz.U. 30, str. 561), które poprzedzało rozporządzenie nr 1408/71 i stosowało te same terminy, iż pojęcie »świadczenia
         rzeczowego« nie wyklucza świadczeń polegających na zapłatach dokonanych przez instytucję będącą dłużnikiem, zwłaszcza w formie
         uiszczania lub zwrotu kosztów oraz że pojęcie »świadczeń pieniężnych« obejmuje zasadniczo świadczenia zmierzające do rekompensaty
         za utratę wynagrodzenia przez chorego pracownika.

      32      Jak zaznaczono powyżej […], świadczenia z ubezpieczenia kosztów usług opiekuńczych polegają po pierwsze na uiszczeniu lub
         zwrocie kosztów poniesionych w związku z tym, że zainteresowany znajduje się w potrzebie korzystania z usług opiekuńczych,
         a zwłaszcza kosztów medycznych spowodowanych taką potrzebą. Takie świadczenia, mające na celu pokrycie kosztów usług opiekuńczych
         świadczonych ubezpieczonemu zarówno w jego miejscu zamieszkania, jak i w wyspecjalizowanej instytucji, kosztów nabycia urządzeń
         oraz wykonania prac, mieszczą się bezspornie w pojęciu »świadczenia rzeczowe«, o których mowa [w art.] 19 ust. 1 lit. a) […]
         rozporządzenia nr 1408/71.

      33      Z drugiej strony, mimo iż celem zasiłku z tytułu usług opiekuńczych jest również pokrycie niektórych kosztów poniesionych
         w związku ze znalezieniem się w potrzebie korzystania z usług opiekuńczych, w szczególności tych związanych z pomocą udzieloną
         przez osobę trzecią, a nie rekompensata za utratę wynagrodzenia przez beneficjenta tego zasiłku, to jednak wykazuje on cechy
         odróżniające go od świadczeń rzeczowych z ubezpieczenia zdrowotnego.

      34      Po pierwsze, zapłata zasiłku dokonywana jest okresowo i nie zależy ani od uprzedniego poniesienia pewnych wydatków, takich
         jak wydatki z tytułu usług opiekuńczych, ani a fortiori od przedstawienia zaświadczeń poniesionych kosztów. Po drugie, kwota
         zasiłku jest ustalona i niezależna od poniesionych w rzeczywistości przez beneficjenta kosztów związanych z zaspokojeniem
         jego codziennych potrzeb. Po trzecie, beneficjent posiada ogromną swobodę korzystania z kwot, które są mu w ten sposób przyznane.
         W szczególności, jak zaznaczył to sam rząd niemiecki, zasiłek z tytułu usług opiekuńczych może być wykorzystany przez beneficjenta,
         aby wynagrodzić osobę z jego rodziny bądź z jego otoczenia, która świadczy mu nieodpłatnie usługi opiekuńcze.

      35      Zasiłek z tytułu usług opiekuńczych przyjmuje zatem formę pomocy finansowej, pozwalającej na całościowe polepszenie poziomu
         życia osób korzystających z usług opiekuńczych, stanowiąc rekompensatę za dodatkowe koszty poniesione w związku z potrzebą,
         w jakiej znajdują się te osoby.

      36      Należy zatem stwierdzić, iż świadczenie takie jak zasiłek z tytułu usług opiekuńczych, wchodzi w skład »świadczeń pieniężnych
         « z ubezpieczenia zdrowotnego o których mowa w [art.] 19 ust. 1 lit. b) […] rozporządzenia nr 1408/71”.

      27      Uiszczanie składek na ubezpieczenie na wypadek starości na rzecz osoby trzeciej, do której usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania
         ucieka się osoba z nich korzystająca, winno być samo w sobie zakwalifikowane jako świadczenie pieniężne z ubezpieczenia zdrowotnego
         ze względu na swój pomocniczy charakter w stosunku do tak zwanego zasiłku z tytułu usług opiekuńczych, w takim znaczeniu,
         że stanowi ono bezpośrednie uzupełnienie tego zasiłku w odniesieniu do jednego z jego możliwych celów, a mianowicie korzystania
         w miejscu zamieszkania z usług opiekuńczych osoby trzeciej, które to korzystanie czyni ono łatwiejszym.

      28      Tak więc z art. 19 ust. 1 lit. b) i ust. 2 rozporządzenia nr 1408/71 wynika, iż członkowie rodziny pracownika, który zamieszkuje
         na terytorium innego Państwa Członkowskiego niż właściwe Państwo Członkowskie, winni posiadać możliwość korzystania w tym
         państwie miejsca zamieszkania ze świadczeń pieniężnych z ubezpieczenia zdrowotnego wypłacanych przez właściwą instytucję innego
         Państwa Członkowskiego zgodnie ze stosowanym przez nią ustawodawstwem, chyba że są oni uprawnieni do tych samych świadczeń
         na podstawie ustawodawstwa państwa, na terytorium którego zamieszkują. Stąd uiszczanie składek na ubezpieczenie na wypadek
         starości na rzecz osoby trzeciej świadczącej usługi opiekuńcze osobie korzystającej z tych usług, która zamieszkuje we Francji
         i która jest członkiem rodziny pracownika objętego niemieckim ubezpieczeniem kosztów usług opiekuńczych, winno być zapewnione
         przez właściwą niemiecką instytucję zgodnie z ustawodawstwem dotyczącym ubezpieczenia kosztów usług opiekuńczych, tak jakby
         rzeczona osoba korzystająca z tych usług zamieszkiwała w Niemczech, chyba że posiada ona prawo do równoważnego świadczenia
         na podstawie ustawodawstwa francuskiego.

      29      Z akt sprawy nie wynika, iż w pierwszej sprawie przed sądem krajowym kasa ubezpieczająca koszty usług opiekuńczych KKH twierdziła,
         że ustawodawstwo francuskie zezwalało na uiszczanie składek na ubezpieczenie na wypadek starości na rzecz S. Gaumain-Cerri
         z tytułu świadczenia przez nią usług opiekuńczych jej synowi korzystającemu z tych usług. W braku takiej możliwości, w okolicznościach
         opisanych w poprzednim punkcie, winno znaleźć zastosowanie ustawodawstwo państwa właściwego, w tym wypadku ustawodawstwo Niemiec.

      30      Jeśli chodzi o przypadek osoby, której usługi opiekuńcze świadczy M. Barth, to bezspornym jest, iż zastosowanie ma ustawodawstwo
         państwa właściwego, w tym wypadku również ustawodawstwo Niemiec, gdzie zamieszkuje ta osoba korzystająca z usług opiekuńczych.

      31      Pozostaje zatem zbadać, w sytuacji kiedy znajduje zastosowanie ustawodawstwo państwa właściwego, czy właściwa instytucja może
         odmówić przyznania szczególnego świadczenia z ubezpieczenia kosztów usług opiekuńczych, a mianowicie uiszczania składek na
         ubezpieczenie na wypadek starości na rzecz osoby trzeciej świadczącej usługi opiekuńcze osobie korzystającej z tych usług
         z takiego powodu, że ta osoba trzecia nie zamieszkuje na terytorium właściwego Państwa Członkowskiego.

      32      W przypadkach, jakie są przedmiotem sporów przed sądem krajowym, narzuca się w każdym razie odpowiedź przecząca, bez potrzeby
         wypowiedzenia się, jak uczynili to niektórzy interwenienci przedkładający swoje uwagi Trybunałowi, w kwestii posiadania przez
         zainteresowane osoby trzecie statusu pracownika w rozumieniu art. 39 WE lub rozporządzenia nr 1408/71.

      33      W istocie bezspornym jest, iż w sprawach przed sądem krajowym te osoby trzecie posiadają przyznane art. 17 WE obywatelstwo
         Unii.

      34      Status obywatela Unii pozwala obywatelom Państw Członkowskich, którzy znajdują się w takiej samej sytuacji, korzystać, w dziedzinie
         objętej zakresem stosowania Traktatu, z takiego samego traktowania wobec prawa, z zastrzeżeniem wyraźnie przewidzianych w tym
         względzie wyjątków (zob. w szczególności wyrok z dnia 11 lipca 2002 r. w sprawie C-224/98 D’Hoop, Rec. str. I-6191, pkt 28).

      35      Zatem w przypadkach, jakie mają miejsce w sprawach przed sądem krajowym, odmowa uiszczania składek na ubezpieczenie na wypadek
         starości na rzecz osoby trzeciej świadczącej usługi opiekuńcze osobie korzystającej z tych usług z takiego jedynie powodu,
         iż nie zamieszkuje ona na terytorium państwa właściwego, którego ustawodawstwo ma zastosowanie, prowadzi do odmiennego traktowania
         osób znajdujących się w tej samej sytuacji, a mianowicie niezawodowo świadczących usługi opiekuńcze w rozumieniu ustawodawstwa
         państwa właściwego na rzecz osób objętych przewidzianym tym samym ustawodawstwem ubezpieczeniem kosztów usług opiekuńczych.
         W tym kontekście, biorąc pod uwagę cel działalności wykonywanej przez osoby trzecie świadczące usługi opiekuńcze osobom korzystającym
         z tych usług, kryterium miejsca zamieszkania tych osób trzecich okazuje się w istocie nie czynnikiem determinującym w sposób
         obiektywny różne sytuacje i uzasadniającym różne traktowanie, lecz różnym traktowaniem w sytuacjach porównywalnych stanowiącym
         zabronioną przez prawo wspólnotowe dyskryminację.

      36      Należy zatem odpowiedzieć na drugą serię pytań sądów krajowych, która została streszczona w punkcie 18 niniejszego wyroku,
         że o ile chodzi o świadczenia z niemieckiego ubezpieczenia kosztów usług opiekuńczych, przyznane w okolicznościach mających
         miejsce w sprawach przed sądem krajowym ubezpieczonemu zamieszkującemu na terytorium państwa właściwego lub osobie zamieszkującej
         na terytorium innego Państwa Członkowskiego i objętej tym ubezpieczeniem jako członek rodziny pracownika, to zarówno Traktat,
         zwłaszcza art. 17 WE, jak i rozporządzenie nr 1408/71, sprzeciwiają się temu, aby właściwy zakład odmówił uiszczenia składek
         na ubezpieczenie na wypadek starości na rzecz obywatela Państwa Członkowskiego spełniającego rolę osoby trzeciej świadczącej
         usługi opiekuńcze uprawnionemu do tych świadczeń z takiego powodu, że ta osoba trzecia lub wyżej wymieniony uprawniony zamieszkują
         w Państwie Członkowskim innym niż państwo właściwe.

       W przedmiocie kosztów
      37      Koszty poniesione przez rządy niemiecki i grecki, jak również przez Komisję, którzy przedstawili uwagi Trybunałowi, nie podlegają
         zwrotowi. Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii
         podniesionej przed tym sądem; do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach.

      Z powyższych względów
      TRYBUNAŁ (druga izba)
      stanowiąc w przedmiocie przedstawionych mu postanowieniami z dnia 12 grudnia 2001 r. i z dnia 18 stycznia 2002 r. przez Sozialgericht
         Hannover i Sozialgericht Aachen pytań, orzeka, co następuje:

      1)      Świadczenie dokonane przez zakład ubezpieczający koszty usług opiekuńczych, polegające na uiszczaniu składek na ubezpieczenie
            na wypadek starości na rzecz osoby trzeciej, która świadczy usługi opiekuńcze osobie korzystającej z usług opiekuńczych w miejscu
            jej zamieszkania, w okolicznościach mających miejsce w sprawach przed sądem krajowym, stanowi świadczenie w razie choroby
            na korzyść osoby korzystającej z usług opiekuńczych, objęte rozporządzeniem Rady (EWG) nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 r.
            w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny
            rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie, w wersji zmienionej i uaktualnionej rozporządzeniem
            Rady (WE) nr 118/97 z dnia 2 grudnia 1996 r.
      2)      O ile chodzi o świadczenia z niemieckiego ubezpieczenia kosztów usług opiekuńczych, przyznane w okolicznościach mających miejsce
            w sprawach przed sądem krajowym ubezpieczonemu zamieszkującemu na terytorium państwa właściwego lub osobie zamieszkującej
            na terytorium innego Państwa Członkowskiego i objętej tym ubezpieczeniem jako członek rodziny pracownika, to zarówno Traktat,
            zwłaszcza art. 17 WE, jak i rozporządzenie nr 1408/71 w wersji zmienionej i uaktualnionej rozporządzeniem nr 118/97, sprzeciwiają
            się temu, aby właściwy zakład odmówił uiszczenia składek na ubezpieczenie na wypadek starości na rzecz obywatela Państwa Członkowskiego
            spełniającego rolę osoby trzeciej świadczącej usługi opiekuńcze uprawnionemu do tych świadczeń z takiego powodu, że ta osoba
            trzecia lub wyżej wymieniony uprawniony zamieszkują w Państwie Członkowskim innym niż państwo właściwe.

               Timmermans

                Puissochet

                Schintgen

               Macken

                      Colneric

         Wyrok ogłoszono na posiedzeniu jawnym w Luksemburgu w dniu 8 lipca 2004 r.

               Sekretarz

                      Prezes drugiej izby

               R. Grass

                      C. W. A. Timmermans

         * Język postępowania: niemiecki.


title: Wyrok Trybunału (wielka izba) z dnia 5 lipca 2016 r.#Postępowanie karne przeciwko Atanasowi Ognyanovowi.#Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Sofiyski gradski sad.#Odesłanie prejudycjalne – Artykuł 267 TFUE – Artykuł 94 regulaminu postępowania przed Trybunałem – Treść wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym – Przepis krajowy przewidujący wyłączenie sądu krajowego ze względu na wyrażenie wstępnego stanowiska we wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym poprzez stwierdzenie okoliczności faktycznych i prawnych – Karta praw podstawowych Unii Europejskiej – Artykuł 47 akapit drugi i art. 48 ust. 1.#Sprawa C-614/14.

text:
         WYROK TRYBUNAŁU (wielka izba)
      z dnia 5 lipca 2016 r. (
            *1
         )
      „Odesłanie prejudycjalne — Artykuł 267 TFUE — Artykuł 94 regulaminu postępowania przed Trybunałem — Treść wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym — Przepis krajowy przewidujący wyłączenie sądu krajowego ze względu na wyrażenie wstępnego stanowiska we wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym poprzez stwierdzenie okoliczności faktycznych i prawnych — Karta praw podstawowych Unii Europejskiej — Artykuł 47 akapit drugi i art. 48 ust. 1”
      W sprawie C‑614/14
      mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Sofiyski gradski sad (sąd miejski w Sofii, Bułgaria) postanowieniem z dnia 15 grudnia 2014 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 31 grudnia 2014 r., w postępowaniu karnym przeciwko:

         Atanasowi Ognyanovowi

      przy udziale:

         Sofiyska gradska prokuratura,

      TRYBUNAŁ (wielka izba),
      w składzie K. Lenaerts, prezes, A. Tizzano, wiceprezes, R. Silva de Lapuerta, M. Ilešič, J.L. da Cruz Vilaça, A. Arabadjiev, C. Toader i F. Biltgen, prezesi izb, J.C. Bonichot, M. Safjan, M. Berger (sprawozdawca), E. Jarašiūnas, C.G. Fernlund, C. Vajda i S. Rodin, sędziowie,
      rzecznik generalny: Y. Bot,
      sekretarz: M. Aleksejev, administrator,
      uwzględniając pisemny etap postępowania i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 12 stycznia 2016 r.,
      rozważywszy uwagi przedstawione:

               —

               w imieniu rządu niderlandzkiego przez M. Bulterman, C. Schillemans oraz M. Gijzen, działające w charakterze pełnomocników,

               —

               w imieniu Komisji Europejskiej przez W. Bogensbergera, R. Troostersa oraz V. Soloveytchika, działających w charakterze pełnomocników,

         po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 23 lutego 2016 r.,
      wydaje następujący

         Wyrok

               1

               Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 267 TFUE i art. 94 regulaminu postępowania przed Trybunałem oraz art. 47 akapit drugi i art. 48 ust. 1 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (zwanej dalej „kartą”).

               2

               Wniosek ten został złożony w ramach postępowania dotyczącego uznania i wykonywania w Bułgarii karnego wyroku skazującego na karę pozbawienia wolności orzeczoną przez duński sąd wobec Atanasa Ognyanowa.

         Ramy prawne

         Prawo Unii

               3

               Zgodnie z art. 94 regulaminu postępowania, zatytułowanym „Zawartość wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym”:
               „Poza sformułowaniem pytań skierowanych do Trybunału wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym zawiera:

                        a)

                        zwięzłe omówienie przedmiotu sporu oraz istotnych okoliczności faktycznych sprawy, jakie ustalił sąd odsyłający, lub co najmniej wskazanie okoliczności faktycznych, na jakich oparte są pytania;

                        b)

                        treść przepisów krajowych mogących mieć zastosowanie w sprawie oraz, w stosownym przypadku, wskazanie istotnego dla sprawy orzecznictwa sądów krajowych;

                        c)

                        omówienie powodów, dla których sąd odsyłający rozpatruje kwestię wykładni lub ważności określonych przepisów prawa Unii Europejskiej, jak również związku, jaki dostrzega on między tymi przepisami a uregulowaniami krajowymi, które znajdują zastosowanie w postępowaniu głównym”.

         Prawo bułgarskie

               4

               Z postanowienia odsyłającego wynika, że zgodnie z art. 29 Nakazatelno‑protsesualen kodeks (kodeksu postępowania karnego, zwanego dalej „NPK”) członkiem składu orzekającego nie może być sędzia, który w szczególności może zostać uznany za stronniczego. Zgodnie z orzecznictwem Varhoven kasatsionen sad (najwyższego sądu kasacyjnego, Bułgaria) wyrażenie przez sędziego wstępnego stanowiska co do istoty sprawy przed wydaniem końcowego orzeczenia stanowi szczególny wypadek stronniczości.

               5

               W wypadku stronniczości skład orzekający powinien wyłączyć się ze sprawy, co oznacza, po pierwsze, że ten skład orzekający zaprzestaje rozpatrywać wspomnianą sprawę, po drugie, że sprawa ta zostaje ponownie przydzielona innym sędziom danego sądu, oraz po trzecie, że nowy wyznaczony skład orzekający ponownie rozpoznaje daną sprawę od początku.

               6

               Jeżeli sędzia nie wyłączy się ze sprawy, nadal ją rozpoznaje i wydaje końcowe orzeczenie, orzeczenie to będzie wadliwe, ponieważ zostanie wydane z „naruszeniem istotnych wymogów proceduralnych”. Sąd wyższej instancji uchyli wspomniane orzeczenie i dana sprawa zostanie ponownie przydzielona innemu sędziemu w celu ponownego rozpoznania.

               7

               Sąd odsyłający uściśla, że w bułgarskim orzecznictwie przyjęto szczególnie rygorystyczną wykładnię kryterium „stronniczości”. W tym względzie sąd odsyłający wskazuje w szczególności, że kontroli tego kryterium dokonuje się z urzędu i że nawet najmniej znaczące wskazanie dotyczące okoliczności faktycznych danej sprawy lub ich kwalifikacji prawnej skutkuje automatycznie zaistnieniem podstawy do wyłączenia sędziego.

               8

               Z postanowienia odsyłającego wynika także, iż wyrażenie przez sędziego wstępnego stanowiska skutkuje nie tylko jego wyłączeniem ze sprawy i uchyleniem wydanego przez niego orzeczenia końcowego, lecz także wszczęciem przeciwko niemu postępowania dyscyplinarnego ze względu na popełnienie przewinienia dyscyplinarnego. Zgodnie z pkt 2.3 i 7.4 Kodeks za etichno povedenie (krajowego kodeksu etycznego) sędziemu nie wolno bowiem składać publicznych oświadczeń dotyczących ostatecznego rozstrzygnięcia powierzonej mu do rozpoznania sprawy ani przedstawiać wstępnego stanowiska. Ponadto pkt 7.3 Kodeks za etichno povedenie stanowi, że sędzia może wypowiadać się w przedmiocie zasadniczych kwestii prawnych, lecz bez odnoszenia się do konkretnych okoliczności faktycznych i ich kwalifikacji prawnej.

         Postępowanie główne i pytania prejudycjalne

               9

               Wyrokiem z dnia 28 listopada 2012 r. A. Ognyanov, obywatel bułgarski, został skazany przez Retten i Glostrup (sąd w Glostrup, Dania) na łączną karę 15 lat pozbawienia wolności za kwalifikowaną postać kradzieży i zabójstwo. Po odbyciu w Danii części kary pozbawienia wolności w dniu 1 października 2013 r. A. Ognyanov został przekazany organom bułgarskim w celu odbycia reszty kary w Bułgarii.

               10

               W drodze wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym z dnia 25 listopada 2014 r. wniesionego w sprawie C‑554/14, Ognyanov, potwierdzonego i uzupełnionego następnie dwoma wnioskami z dnia 15 grudnia 2014 r., Sofiyski gradski sad (sąd miejski w Sofii) zwrócił się do Trybunału z różnymi pytaniami dotyczącymi wykładni decyzji ramowej Rady 2008/909/WSiSW z dnia 27 listopada 2008 r. o stosowaniu zasady wzajemnego uznawania do wyroków skazujących na karę pozbawienia wolności lub inny środek polegający na pozbawieniu wolności – w celu wykonania tych wyroków w Unii Europejskiej (Dz.U. 2008, L 327, s. 27), zmienionej decyzją ramową Rady 2009/299/WSiSW z dnia 26 lutego 2009 r. (Dz.U. 2009, L 81, s. 24).

               11

               Po skierowaniu wspomnianych pytań prejudycjalnych w sprawie C‑554/14, Ognyanov, Sofiyska gradska prokuratura (prokuratura miasta Sofii, Bułgaria) – strona w rozpatrywanej w postępowaniu głównym sprawie – zażądała w szczególności wyłączenia rozpoznającego tę sprawę składu orzekającego Sofiyski gradski sad (sądu miejskiego w Sofii) ze względu na to, że przedstawiając w pkt 2–4 wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym okoliczności faktyczne i prawne wspomnianej sprawy, sąd ten wyraził wstępne stanowisko w przedmiocie kwestii faktycznych i prawnych przed rozpoznaniem sprawy.

               12

               Sąd odsyłający wyraził wątpliwości dotyczące dopuszczalności, w świetle prawa Unii, przepisu krajowego, takiego jak rozpatrywany w postępowaniu głównym, który zobowiązuje skład orzekający bułgarskiego sądu do wyłączenia się ze sprawy, ponieważ wyraził on w skierowanym do Trybunału wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym wstępne stanowisko, przedstawiając okoliczności faktyczne i prawne rozpatrywanej w postępowaniu głównym sprawy.

               13

               W tych okolicznościach Sofiyski gradski sad (sąd miejski w Sofii) postanowił zawiesić postępowanie i skierować do Trybunału następujące pytania prejudycjalne:

                        „1)

                        Czy prawo Unii (art. 267 akapit drugi TFUE w związku z art. 94 regulaminu postępowania przed Trybunałem, art. 47 i 48 karty […] i w związku z innymi mającymi zastosowanie przepisami) zostanie naruszone, jeżeli sąd, który przedstawił wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, po otrzymaniu orzeczenia wydanego w trybie prejudycjalnym będzie nadal rozpoznawał sprawę – bez wyłączenia się składu orzekającego ze sprawy – i wyda orzeczenie co do istoty? Podstawę tego wyłączenia stanowi wyrażenie przez tutejszy sąd wstępnego stanowiska co do istoty sprawy we wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym (a mianowicie sąd przyjął, że miały miejsce określone okoliczności faktyczne oraz że w odniesieniu do tych okoliczności faktycznych stosuje się określoną normę prawną)?
                        Pytanie przedstawia się z założeniem, że przy ustalaniu okoliczności faktycznych oraz prawa właściwego – w celu przedstawienia wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym – zachowano wszystkie prawne wymogi proceduralne odnoszące się do ochrony prawa stron do wskazywania dowodów oraz ich prawa do występowania przed sądem.

                        2)

                        Jeżeli na pytanie pierwsze zostanie udzielona odpowiedź, że dalsze rozpoznanie sprawy jest zgodne z prawem, czy prawo Unii zostanie naruszone w wypadku, gdy:

                                 a)

                                 tutejszy sąd w swoim końcowym orzeczeniu odtworzy bez zmiany wszystko to, co ustalił we wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, odmawiając przeprowadzania nowych dowodów i wysłuchania stron w odniesieniu do tych ustaleń faktycznych i prawnych? Tutejszy sąd faktycznie przeprowadza nowe dowody i wysłuchuje strony wyłącznie w odniesieniu do tych kwestii, których nie przyjęto za ustalone we wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym;

                                 b)

                                 tutejszy sąd nadal przeprowadza nowe dowody i wysłuchuje strony w odniesieniu do wszystkich istotnych kwestii – w tym w odniesieniu do kwestii, co do których wyraził już swoje stanowisko we wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym – odtwarzając w końcowym orzeczeniu swoje ostatnie stanowisko, oparte na wszystkich przeprowadzonych dowodach i na rozpatrzeniu wszystkich argumentów stron, a mianowicie zarówno na dowodach przeprowadzonych oraz na argumentach przedstawionych przed złożeniem wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, jak i na dowodach przeprowadzonych oraz na argumentach przedstawionych po wydaniu orzeczenia w trybie prejudycjalnym?

                        3)

                        Jeżeli na pytanie pierwsze zostanie udzielona odpowiedź, że dalsze rozpoznawanie sprawy jest zgodne z prawem Unii, to czy wybór sądu, by zaprzestać dalszego rozpoznawania sprawy i wyłączyć się z niej – ponieważ dalsze rozpoznawanie sprawy będzie niezgodne z prawem krajowym, które zapewnia wyższy stopień ochrony interesów stron i wymiaru sprawiedliwości – będzie zgodny z prawem Unii? A mianowicie wyłączenie składu orzekającego jest uwarunkowane tym, że:

                                 a)

                                 we wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym tutejszy sąd, przed wydaniem końcowego orzeczenia, wyraził wstępne stanowisko w sprawie, co wprawdzie jest dopuszczalne zgodnie z prawem Unii, jednak jest zabronione zgodnie z prawem krajowym;

                                 b)

                                 sąd sformułuje swoje końcowe stanowisko w dwóch aktach prawnych, a nie w jednym akcie prawnym (jeżeli zostanie przyjęte, że wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym nie stanowi wstępnego stanowiska, lecz stanowi końcowe stanowisko), co wprawdzie jest dopuszczalne zgodnie z prawem Unii, jednak jest zabronione zgodnie z prawem krajowym?”.

         W przedmiocie pytań prejudycjalnych

         W przedmiocie pytania pierwszego

               14

               Poprzez pytanie pierwsze sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 267 TFUE i art. 94 regulaminu postępowania przed Trybunałem, rozpatrywane w świetle art. 47 akapit drugi i art. 48 ust. 1 karty, należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie przepisowi krajowemu interpretowanemu w ten sposób, że zobowiązuje on sąd odsyłający do wyłączenia się z toczącej się sprawy ze względu na to, że sąd ten przedstawił we wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym okoliczności faktyczne i prawne tej sprawy.

               15

               Na wstępie należy przypomnieć, że kluczowym elementem systemu sądowniczego Unii Europejskiej jest określona w art. 267 TFUE procedura odesłania prejudycjalnego, która ustanawiając dialog między poszczególnymi sądami, zwłaszcza między Trybunałem a sądami państw członkowskich, ma na celu zapewnienie jednolitej wykładni prawa Unii, umożliwiając tym samym zapewnienie jego spójności, pełnej skuteczności i autonomii oraz wreszcie szczególnego charakteru prawa ustanowionego w traktatach (zob. opinia 2/13 z dnia 18 grudnia 2014 r., EU:C:2014:2454, pkt 176 i przytoczone tam orzecznictwo).

               16

               Z utrwalonego orzecznictwa wynika, że procedura ustanowiona w art. 267 TFUE jest instrumentem współpracy między Trybunałem a sądami krajowymi, dzięki któremu Trybunał dostarcza sądom krajowym elementów wykładni prawa Unii, które są im niezbędne do rozstrzygnięcia toczących się przed nimi sporów (zob. postanowienia: z dnia 8 września 2011 r., Abdallah, C‑144/11, niepublikowane, EU:C:2011:565, pkt 9 i przytoczone tam orzecznictwo; z dnia 19 marca 2015 r., Andre, C‑23/15, niepublikowane, EU:C:2015:194, pkt 4 i przytoczone tam orzecznictwo; a także wyrok z dnia 6 października 2015 r., Capoda Import-Export, C‑354/14, EU:C:2015:658, pkt 23).

               17

               Także zgodnie z utrwalonym orzecznictwem art. 267 TFUE przyznaje sądom krajowym jak najszersze uprawnienie do wystąpienia do Trybunału, jeśli uznają one, że w zawisłej przed nimi sprawie pojawiły się pytania związane z wykładnią lub oceną ważności przepisów prawa Unii wymagające udzielenia odpowiedzi w celu rozstrzygnięcia rozpatrywanego przez te sądy sporu. Sądy krajowe mają ponadto swobodę w wykonywaniu tego uprawnienia na każdym etapie postępowania, jaki uznają za stosowny (zob. wyroki: z dnia 5 października 2010 r., Ełczinow, C‑173/09, EU:C:2010:581, pkt 26 i przytoczone tam orzecznictwo; a także z dnia 11 września 2014 r., A, C‑112/13, EU:C:2014:2195, pkt 39 i przytoczone tam orzecznictwo). Wybór najwłaściwszego momentu dla skierowania do Trybunału pytania prejudycjalnego należy bowiem do wyłącznej właściwości sądów krajowych (zob. wyroki: z dnia 15 marca 2012 r., Sibilio, C‑157/11, niepublikowany, EU:C:2012:148, pkt 31 i przytoczone tam orzecznictwo; a także z dnia 7 kwietnia 2016 r., Degano Trasporti, C‑546/14, EU:C:2016:206, pkt 16).

               18

               Konieczność przedstawienia wykładni prawa Unii, która byłaby użyteczna dla sądu krajowego, wymaga, aby sąd krajowy określił ramy stanu faktycznego i prawnego, w jakie wpisane są zadawane przez niego pytania, lub przynajmniej aby wyjaśnił on okoliczności faktyczne, na jakich opierają się owe pytania (zob. postanowienia: z dnia 8 września 2011 r., Abdallah, C‑144/11, niepublikowane, EU:C:2011:565, pkt 10 i przytoczone tam orzecznictwo; z dnia 19 marca 2015 r., Andre, C‑23/15, niepublikowane, EU:C:2015:194, pkt 5 i przytoczone tam orzecznictwo; a także wyrok z dnia 10 marca 2016 r., Safe Interenvíos, C‑235/14, EU:C:2016:154, pkt 114).

               19

               Wymogi dotyczące treści wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym zostały wyraźnie uregulowane w art. 94 regulaminu postępowania przed Trybunałem, z którymi w ramach współpracy ustanowionej w art. 267 TFUE sąd odsyłający powinien być zapoznany i których powinien skrupulatnie przestrzegać (zob. postanowienie z dnia 3 lipca 2014 r., Talasca, C‑19/14, EU:C:2014:2049, pkt 21).

               20

               Ponadto jest bezsporne, że informacje przedstawione w postanowieniach odsyłających powinny nie tylko umożliwić Trybunałowi udzielenie użytecznych odpowiedzi, lecz także pozwolić rządom państw członkowskich i innym zainteresowanym uczestnikom postępowania na przedstawienie uwag zgodnie z art. 23 statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Do Trybunału należy czuwanie, aby ta możliwość była zapewniona, przy uwzględnieniu faktu, że na mocy wymienionego przepisu zainteresowane strony są powiadamiane jedynie o postanowieniach odsyłających (zob. postanowienie z dnia 8 września 2011 r., Abdallah, C‑144/11, niepublikowane, EU:C:2011:565, pkt 11 i przytoczone tam orzecznictwo; a także wyrok z dnia 10 marca 2016 r., Safe Interenvíos, C‑235/14, EU:C:2016:154, pkt 116).

               21

               Wreszcie, niewskazanie istotnych okoliczności faktycznych i prawnych może stanowić podstawę oczywistej niedopuszczalności wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym (zob. podobnie postanowienia: z dnia 8 września 2011 r., Abdallah, C‑144/11, niepublikowane, EU:C:2011:565, pkt 12; z dnia 4 lipca 2012 r., Abdel, C‑75/12, niepublikowane, EU:C:2012:412, pkt 6, 7; z dnia 19 marca 2014 r., Grimal, C‑550/13, niepublikowane, EU:C:2014:177, pkt 19; a także z dnia 19 marca 2015 r., Andre, C‑23/15, niepublikowane, EU:C:2015:194, pkt 8, 9).

               22

               Przedstawiając we wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym okoliczności faktyczne i prawne rozpatrywanej w postępowaniu głównym sprawy, sąd odsyłający taki jak Sofiyski gradski sad (sąd miejski w Sofii) jedynie działa zgodnie z wymogami wynikającymi z art. 267 TFUE i art. 94 regulaminu postępowania.

               23

               W tych okolicznościach fakt, że sąd odsyłający taki jak ten w sprawie rozpatrywanej w postępowaniu głównym przedstawił we wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym istotne okoliczności faktyczne i prawne rozpatrywanej w postępowaniu głównym sprawy, odpowiada wymogowi współpracy związanemu z mechanizmem odesłania prejudycjalnego i sam w sobie nie może naruszać ani określonego w art. 47 akapit drugi karty prawa do dostępu do bezstronnego sądu, ani zagwarantowanego w art. 48 ust. 1 karty prawa do domniemania niewinności.

               24

               W niniejszym wypadku z zastosowania art. 29 NPK, interpretowanego przez Varhoven kasatsionen sad (najwyższy sąd kasacyjny), w związku z pkt 2.3, 7.3 i 7.4 Kodeks za etichno povedenie wynika, że przedstawienie przez bułgarskiego sędziego we wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym okoliczności faktycznych i prawnych rozpatrywanej w postępowaniu głównym sprawy jest uznawane za wyrażenie wstępnego stanowiska przez tego sędziego, co skutkuje nie tylko jego wyłączeniem i uchyleniem wydanego przezeń końcowego orzeczenia, lecz także wszczęciem przeciwko niemu postępowania dyscyplinarnego ze względu na przewinienie dyscyplinarne.

               25

               Z powyższego wynika, że przepis krajowy taki jak ten rozpatrywany w postępowaniu głównym może w szczególności skutkować powstrzymaniem się przez sąd krajowy od zadania pytań prejudycjalnych Trybunałowi w celu uniknięcia wyłączenia ze sprawy i narażenia się na sankcje dyscyplinarne lub wniesienia niedopuszczalnych wniosków o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym. A zatem taki przepis narusza przyznane sądom krajowym w art. 267 TFUE prerogatywy i w konsekwencji wpływa na skuteczność ustanowionej w ramach mechanizmu odesłania prejudycjalnego współpracy między Trybunałem a sądami krajowymi.

               26

               W świetle wszystkich powyższych rozważań na zadane pytanie pierwsze należy udzielić następującej odpowiedzi: art. 267 TFUE i art. 94 regulaminu postępowania przed Trybunałem, rozpatrywane w świetle art. 47 akapit drugi i art. 48 ust. 1 karty, należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie przepisowi krajowemu interpretowanemu w ten sposób, że zobowiązuje on sąd odsyłający do wyłączenia się z toczącej się sprawy ze względu na to, że sąd ten przedstawił we wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym okoliczności faktyczne i prawne tej sprawy.

         W przedmiocie pytania drugiego

               27

               Poprzez pytanie drugie sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy prawo Unii, w szczególności art. 267 TFUE, należy interpretować w ten sposób, że stoi ono na przeszkodzie temu, aby po wydaniu orzeczenia w trybie prejudycjalnym sąd odsyłający nie zmieniał stwierdzeń odnoszących się do okoliczności faktycznych i prawnych, których dokonał w ramach wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, czy też przeciwnie – temu, aby po wydaniu tego orzeczenia wspomniany sąd dokonywał nowego wysłuchania stron oraz nowych czynności dowodowych, które mogłyby go skłonić do zmiany tych stwierdzeń.

               28

               W tym względzie należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem art. 267 TFUE wymaga od sądu odsyłającego, aby zapewnił on pełną skuteczność dokonanej przez Trybunał wykładni prawa Unii (zob. podobnie wyrok z dnia 5 kwietnia 2016 r., PFE, C‑689/13, EU:C:2016:199, pkt 38–40 i przytoczone tam orzecznictwo).

               29

               Natomiast ani ten przepis, ani żaden inny przepis prawa Unii nie wymagają od sądu odsyłającego, aby po wydaniu orzeczenia w trybie prejudycjalnym zmienił on stwierdzenia odnoszące się do okoliczności faktycznych i prawnych, których to stwierdzeń dokonał w ramach wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym. Żaden przepis prawa Unii nie zakazuje również temu sądowi zmiany – po wydaniu tego orzeczenia w trybie prejudycjalnym – jego oceny dotyczącej istotnych okoliczności faktycznych i prawnych.

               30

               W świetle powyższych rozważań na pytanie drugie należy udzielić następującej odpowiedzi: prawo Unii, w szczególności art. 267 TFUE, należy interpretować w ten sposób, że nie wymaga ono ani nie zakazuje, aby sąd odsyłający dokonywał, po wydaniu orzeczenia w trybie prejudycjalnym, nowego wysłuchania stron oraz nowych czynności dowodowych mogących skłonić go do zmiany stwierdzeń odnoszących się do okoliczności faktycznych i prawnych, których dokonał w ramach wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, pod warunkiem że sąd ten w pełni uwzględni wykładnię prawa Unii przyjętą przez Trybunał.

         W przedmiocie pytania trzeciego

               31

               Poprzez pytanie trzecie sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy prawo Unii należy interpretować w ten sposób, że stoi ono na przeszkodzie temu, aby sąd ten stosował przepis krajowy taki jak rozpatrywany w postępowaniu głównym, który został uznany za niezgodny z prawem Unii, ze względu na to, że przepis ten zapewnia wyższy poziom ochrony praw podstawowych stron.

               32

               W tym względzie na wstępie należy wskazać, że założenie – na którym opiera się to pytanie, zgodnie z którym to założeniem rozpatrywany w postępowaniu głównym przepis krajowy zapewnia podmiotowi wyższy poziom ochrony przysługującego mu prawa do bezstronnego sądu w rozumieniu art. 47 akapit drugi karty – nie może być zaakceptowane. Jak wskazano w pkt 23 niniejszego wyroku, fakt, że zgodnie z wymogami wynikającymi z art. 267 TFUE i art. 94 regulaminu postępowania przed Trybunałem sąd krajowy przedstawia we wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym okoliczności faktyczne i prawne rozpatrywanej w postępowaniu głównym sprawy, nie jest bowiem sam w sobie niezgodny z tym prawem podstawowym. W konsekwencji nałożony w tym przepisie krajowym obowiązek wyłączenia się przez sąd odsyłający, który dokonał takiego przedstawienia w ramach odesłania prejudycjalnego, nie może być uznany za przyczyniający się do zapewnienia ochrony wspomnianego prawa.

               33

               Uściśliwszy powyższe, należy przypomnieć, że z utrwalonego orzecznictwa wynika, iż wyrok wydany przez Trybunał w trybie prejudycjalnym wiąże sąd krajowy w zakresie dotyczącym wykładni lub ważności rozpatrywanych aktów instytucji Unii przy rozstrzyganiu zawisłego przed nim sporu (zob. wyroki: z dnia 20 października 2011 r., Interedil, C‑396/09, EU:C:2011:671, pkt 36 i przytoczone tam orzecznictwo; a także z dnia 5 kwietnia 2016 r., PFE, C‑689/13, EU:C:2016:199, pkt 38).

               34

               Ponadto należy podkreślić, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sąd krajowy, do którego należy w ramach jego właściwości stosowanie przepisów prawa Unii, zobowiązany jest zapewnić pełną skuteczność tych norm, w razie konieczności odstępując z własnej inicjatywy od stosowania wszelkich sprzecznych z nimi przepisów prawa krajowego, bez potrzeby zwracania się o ich uprzednie uchylenie w drodze prawodawczej lub w ramach innej procedury konstytucyjnej lub oczekiwania na to uchylenie (zob. wyroki: z dnia 20 października 2011 r., Interedil, C‑396/09, EU:C:2011:671, pkt 38 i przytoczone tam orzecznictwo; z dnia 4 czerwca 2015 r., Kernkraftwerke Lippe‑Ems, C‑5/14, EU:C:2015:354, pkt 32 i przytoczone tam orzecznictwo; a także z dnia 5 kwietnia 2016 r., PFE, C‑689/13, EU:C:2016:199, pkt 40 i przytoczone tam orzecznictwo).

               35

               Wreszcie należy dodać, że wymóg zapewnienia pełnej skuteczności prawa Unii obejmuje w danym wypadku obowiązek zmiany przez sądy krajowe utrwalonego orzecznictwa, jeżeli opiera się ono na niezgodnej z prawem Unii interpretacji prawa krajowego (zob. podobnie wyrok z dnia 19 kwietnia 2016 r., DI, C‑441/14, EU:C:2016:278, pkt 33 i przytoczone tam orzecznictwo).

               36

               Z powyższego wynika, że w niniejszym wypadku sąd odsyłający ma obowiązek zapewnienia pełnej skuteczności art. 267 TFUE, w razie potrzeby odstępując z własnej inicjatywy od stosowania art. 29 NPK, interpretowanego przez Varhoven kasatsionen sad (najwyższy sąd kasacyjny), gdy interpretacja ta jest niezgodna z prawem Unii (zob. podobnie wyrok z dnia 19 kwietnia 2016 r., DI, C‑441/14, EU:C:2016:278, pkt 34).

               37

               W świetle powyższych rozważań na zadane pytanie trzecie należy udzielić następującej odpowiedzi: prawo Unii należy interpretować w ten sposób, że stoi ono na przeszkodzie temu, aby sąd odsyłający stosował przepis krajowy taki jak rozpatrywany w postępowaniu głównym, który został uznany za niezgodny z tym prawem.

         W przedmiocie kosztów

               38

               Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.

               Z powyższych względów Trybunał (wielka izba) orzeka, co następuje:

                           1)

                           Artykuł 267 TFUE i art. 94 regulaminu postępowania przed Trybunałem, rozpatrywane w świetle art. 47 akapit drugi i art. 48 ust. 1 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej, należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie przepisowi krajowemu interpretowanemu w ten sposób, że zobowiązuje on sąd odsyłający do wyłączenia się z toczącej się sprawy ze względu na to, iż sąd ten przedstawił we wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym okoliczności faktyczne i prawne tej sprawy.

                           2)

                           Prawo Unii, w szczególności art. 267 TFUE, należy interpretować w ten sposób, że nie wymaga ono ani nie zakazuje, aby sąd odsyłający dokonywał, po wydaniu orzeczenia w trybie prejudycjalnym, nowego wysłuchania stron oraz nowych czynności dowodowych mogących skłonić go do zmiany stwierdzeń odnoszących się do okoliczności faktycznych i prawnych, których dokonał w ramach wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, pod warunkiem że sąd ten w pełni uwzględni wykładnię prawa Unii przyjętą przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej.

                           3)

                           Prawo Unii należy interpretować w ten sposób, że stoi ono na przeszkodzie temu, aby sąd odsyłający stosował przepis krajowy taki jak rozpatrywany w postępowaniu głównym, który został uznany za niezgodny z tym prawem.

                     Podpisy

            (
            *1
         )	Język postępowania: bułgarski.