title: Wyrok Trybunału (wielka izba) z dnia 9 grudnia 2008 r. # Komisja Wspólnot Europejskich przeciwko Republice Francuskiej. # Uchybienie zobowiązaniom państwa członkowskiego - Dyrektywa 2001/18/WE - Uwalnianie do środowiska i wprowadzanie do obrotu GMO - Wyrok Trybunału stwierdzający uchybienie zobowiązaniom - Niewykonanie - Artykuł 228 WE - Wykonanie w trakcie postępowania - Kary pieniężne. # Sprawa C-121/07.

text:
      Sprawa C‑121/07
      Komisja Wspólnot Europejskich
      przeciwko
      Republice Francuskiej
      Uchybienie zobowiązaniom państwa członkowskiego – Dyrektywa 2001/18/WE – Uwalnianie do środowiska i wprowadzanie do obrotu GMO – Wyrok Trybunału stwierdzający uchybienie zobowiązaniom – Niewykonanie – Artykuł 228 WE – Wykonanie w trakcie postępowania – Kary pieniężne
      Streszczenie wyroku
      1.        Skarga o stwierdzenie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego – Wyrok Trybunału stwierdzający uchybienie – Termin
            na wykonanie
      (art. 228 WE)
      2.        Skarga o stwierdzenie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego – Wyrok Trybunału stwierdzający uchybienie – Uchybienie
            obowiązkowi wykonania wyroku – Kary pieniężne – Cel
      (art. 228 ust. 2 WE)
      3.        Skarga o stwierdzenie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego – Wyrok Trybunału stwierdzający uchybienie – Uchybienie
            obowiązkowi wykonania wyroku – Kary pieniężne – Nałożenie ryczałtu
      (art. 228 ust. 2 WE)
      1.        Mimo iż art. 228 WE nie określa terminu, w jakim powinno nastąpić wykonanie wyroku stwierdzającego uchybienie zobowiązaniom
         państwa członkowskiego, to troska o bezzwłoczne i jednolite stosowanie prawa wspólnotowego wymaga, by wykonanie to rozpoczęło
         się bezzwłocznie oraz by zostało zakończone w najkrótszym możliwym terminie.

      (por. pkt 21)
      2.        Procedura ustanowiona w art. 228 ust. 2 WE ma na celu skłonienie państwa członkowskiego winnego uchybieniu do wykonania wyroku
         stwierdzającego uchybienie i co za tym idzie, zapewnienie skuteczności prawa wspólnotowego. Środki przewidziane w tym przepisie,
         czyli ryczałt i okresowa kara pieniężna, mają ten sam cel.

      W tym względzie zadaniem Trybunału jest w każdej zawisłej przed nim sprawie i na podstawie okoliczności danego przypadku,
         jak i stopnia perswazji i odstraszania, który uzna za wymagany, określenie kar pieniężnych właściwych w celu zapewnienia w najszybszym
         możliwym czasie wykonania wyroku stwierdzającego uchybienie i zapobieżenia powtarzaniu się analogicznych naruszeń prawa wspólnotowego.

      O ile nałożenie okresowej kary pieniężnej wydaje się szczególnie właściwe, by skłonić państwo członkowskie do usunięcia w jak
         najkrótszym czasie uchybienia, które w braku tego rodzaju środka miałoby tendencję do utrwalania się, o tyle nałożenie ryczałtu
         opiera się przede wszystkim na ocenie skutków niewykonania zobowiązań danego państwa członkowskiego dla interesów prywatnych
         i interesu publicznego, w szczególności gdy uchybienie trwało przez długi czas od chwili wydania stwierdzającego je wyroku.

      O ile nałożenie okresowej kary pieniężnej, która ma zasadniczo charakter przymusowy w odniesieniu do trwającego uchybienia
         zobowiązaniom, jest wymagane zasadniczo, jedynie gdy nie wykonano wyroku stwierdzającego pierwotnie to uchybienie, to nie
         jest tak w przypadku nałożenia ryczałtu.

      (por. pkt 27, 56–59)
      3.        Ewentualne nałożenie ryczałtu nie ma charakteru automatycznego, lecz powinno w każdym przypadku pozostać funkcją całokształtu
         istotnych elementów związanych z naturą stwierdzonego uchybienia, jak i postawą państwa członkowskiego, którego dotyczy postępowanie
         wszczęte na podstawie art. 228 WE.

      W tym względzie o ile wytyczne takie jak te zawarte w komunikacie Komisji w przedmiocie nakładania ryczałtu faktycznie mogą
         przyczynić się do zapewnienia przejrzystości, przewidywalności i pewności prawnej w podjętych przez Komisję działaniach, o tyle
         takie regulacje nie wiążą Trybunału w wykonywaniu uprawnień powierzonych mu w art. 228 ust. 2 WE.

      Ponadto okoliczność, że nałożenie ryczałtu nie było do tej pory stosowane przez Trybunał w sytuacjach, w których pełne wykonanie
         pierwszego wyroku zostało zapewnione przed zakończeniem postępowania wszczętego na podstawie art. 228 WE, nie może stanowić
         przeszkody dla podjęcia decyzji o takim środku w ramach innej sprawy, jeśli okaże się to konieczne ze względu na jej charakter
         i wymagany stopień perswazji i odstraszania.

      Jeśli Trybunał podejmie decyzję o nałożeniu ryczałtu, to do niego należy, w ramach wykonywania przysługującego mu swobodnego
         uznania, określenie go w taki sposób, aby był, po pierwsze, stosowny do okoliczności i po drugie, proporcjonalny do stwierdzonego
         uchybienia, jak również do możliwości finansowych danego państwa członkowskiego.

      Wśród czynników istotnych dla potrzeb takiej decyzji są w szczególności elementy takie jak czas trwania uchybienia od wydania
         stwierdzającego je wyroku, jak również interesy prywatne i interes publiczny.

      Gdy niewykonanie wyroku Trybunału może wywołać szkodę w środowisku naturalnym oraz spowodować zagrożenie zdrowia ludzkiego,
         którego ochrona należy do celów polityki wspólnotowej w dziedzinie środowiska naturalnego, jak wynika to z art. 174 WE, takie
         uchybienie zobowiązaniom państwa członkowskiego ma szczególną wagę. Tak samo dzieje się zasadniczo w sytuacji, gdy swobodny
         przepływ towarów jest ograniczany z naruszeniem prawa wspólnotowego, mimo istnienia wyroku Trybunału stwierdzającego uchybienie
         zobowiązaniom państwa członkowskiego w tym zakresie.

      Powtarzanie się naruszeń po stronie państwa członkowskiego w dziedzinie szczególnych działań wspólnotowych może stanowić wskazówkę,
         że skuteczne zapobieganie powtarzaniu się analogicznych naruszeń prawa wspólnotowego w przyszłości wymaga podjęcia środków
         odstraszających, takich jak nałożenie ryczałtu.

      (por. pkt 60–64, 69, 77, 78, 80)
WYROK TRYBUNAŁU (wielka izba)
      z dnia 9 grudnia 2008 r. (*)

      Uchybienie zobowiązaniom państwa członkowskiego – Dyrektywa 2001/18/WE – Uwalnianie do środowiska i wprowadzanie do obrotu GMO – Wyrok Trybunału stwierdzający uchybienie zobowiązaniom – Niewykonanie – Artykuł 228 WE – Wykonanie w trakcie postępowania – Kary pieniężne
      W sprawie C‑121/07
      mającej za przedmiot skargę o stwierdzenie, na podstawie art. 228 WE, uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego, wniesioną
         w dniu 28 lutego 2007 r.,

      Komisja Wspólnot Europejskich, reprezentowana przez B. Stromskiego oraz C. Zadrę, działających w charakterze pełnomocników, z adresem do doręczeń w Luksemburgu,

      strona skarżąca,
      przeciwko
      Republice Francuskiej, reprezentowanej przez E. Belliard oraz S. Gasri, oraz G. de Berguesa, działających w charakterze pełnomocników,

      strona pozwana,
      popieranej przez
      Republikę Czeską, początkowo reprezentowaną przez T. Bočka, a następnie przez M. Smolka, działających w charakterze pełnomocników,

      interwenient,
      TRYBUNAŁ (wielka izba),
      w składzie: V. Skouris, prezes, C. W. A. Timmermans, A. Rosas, K. Lenaerts, A. Ó Caoimh, J.‑C. Bonichot i T. von Danwitz,
         prezesi izb, K. Schiemann (sprawozdawca), P. Kūris, E. Juhász, G. Arestis, L. Bay Larsen i P. Lindh, sędziowie,

      rzecznik generalny: J. Mazák,
      sekretarz: M.‑A. Gaudissart, naczelnik wydziału,
      uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 12 marca 2008 r.,
      po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 5 czerwca 2008 r.,
      wydaje następujący
      Wyrok
      1        Komisja Wspólnot Europejskich wnosi w skardze do Trybunału o:

      –        stwierdzenie, że nie podejmując wszelkich środków jakich wymaga wykonanie wyroku z dnia 15 lipca 2004 r. w sprawie Komisja
         przeciwko Francji (C‑419/03) dotyczącego braku dokonania transpozycji do prawa krajowego przepisów dyrektywy Parlamentu Europejskiego
         i Rady 2001/18/WE z dnia 12 marca 2001 r. w sprawie zamierzonego uwalniania do środowiska organizmów zmodyfikowanych genetycznie
         i uchylającej dyrektywę Rady 90/220/EWG (Dz.U. L 106, s. 1), które różnią się lub wykraczają poza przepisy dyrektywy Rady
         90/220/EWG z dnia 23 kwietnia 1990 r. w sprawie zamierzonego uwalniania do środowiska organizmów zmodyfikowanych genetycznie
         (Dz.U. L 117, s. 15) Republika Francuska uchybiła zobowiązaniom ciążącym na niej na mocy art. 228 ust. 1 WE;

      –        nałożenie na Republikę Francuską obowiązku zapłaty na rzecz Komisji, na rachunek „Dochody własne Wspólnoty Europejskiej”,
         okresowej kary pieniężnej w kwocie 366 744 EUR za każdy dzień opóźnienia w wykonaniu ww. wyroku w sprawie Komisja przeciwko
         Francji, poczynając od ogłoszenia niniejszego wyroku do pełnego wykonania rzeczonego wyroku w sprawie Komisja przeciwko Francji;

      –        nałożenie na Republikę Francuską obowiązku zapłaty na rzecz Komisji, na rachunek „Dochody własne Wspólnoty Europejskiej”,
         ryczałtu w kwocie 43 660 EUR za każdy dzień opóźnienia w wykonaniu ww. wyroku w sprawie Komisja przeciwko Francji, poczynając
         od dnia w którym wyrok ten został wydany do dnia:

      –        w którym wyrok ten został w całości wykonany, jeśli nastąpi to przed wydaniem niniejszego wyroku;
      –        w którym niniejszy wyrok zostanie wydany, jeśli ww. wyrok w sprawie Komisja przeciwko Francji, nie został w całości wykonany
         w tej dacie;

      –        obciążenie Republiki Francuskiej kosztami postępowania.
       Ramy prawne
      2        Dyrektywa 2001/18 została przyjęta na podstawie art. 95 WE. Zgodnie z art. 1 ma ona na celu zbliżenie przepisów ustawowych,
         wykonawczych i administracyjnych państw członkowskich oraz ochronę zdrowia ludzi i środowiska naturalnego podczas przeprowadzania
         zamierzonego uwalniania do środowiska naturalnego organizmów zmodyfikowanych genetycznie (zwanych dalej „GMO”) w jakimkolwiek
         innym celu niż wprowadzenie ich do obrotu na terenie Wspólnoty, oraz gdy są one wprowadzane do obrotu we Wspólnocie jako produkty
         lub elementy składowe produktów.

      3        Zgodnie z art. 34 ust. 1 dyrektywy państwa członkowskie wprowadzą w życie przepisy ustawowe, wykonawcze i administracyjne
         niezbędne do wykonania tej dyrektywy przed dniem 17 października 2002 r.

      4        Artykuł 36 dyrektywy 2001/18 stanowi:

      „1. Dyrektywa 90/220/EWG traci moc dnia 17 października 2002 r.
      2. Odniesienia do uchylonej dyrektywy traktowane są tak jak odniesienia do niniejszej dyrektywy i odczytywane są zgodnie z tabelą
         korelacji w załączniku VIII.”

       Wyrok w sprawie Komisja przeciwko Francji
      5        W punkcie 1 sentencji ww. wyroku w sprawie Komisja przeciwko Francji Trybunał orzekł:

      „Nie przyjmując, w przewidzianym terminie, przepisów ustawodawczych, wykonawczych i administracyjnych niezbędnych w celu transpozycji
         do prawa krajowego przepisów [dyrektywy 2001/18/WE], które różnią się lub wykraczają poza przepisy [dyrektywy 90/220/EWG],
         Republika Francuska uchybiła zobowiązaniom, które na niej ciążą na mocy dyrektywy 2001/18.”

       Postępowanie poprzedzające wniesienie skargi
      6        W odpowiedzi na pytanie Komisji z dnia 5 listopada 2004 r. dotyczące stanu wykonania ww. wyroku w sprawie Komisja przeciwko
         Francji, Republika Francuska przesłała pismo z dnia 4 lutego 2005 r. Wskazała ona w rzeczonym piśmie, że biorąc pod uwagę
         okoliczność, iż GMO, a w szczególności ich zamierzone uwalnianie do środowiska naturalnego stały się we Francji istotnym przedmiotem
         debat i konfliktów, czasami gwałtownych, o czym świadczą liczne działania polegające na niszczeniu upraw na polach, w październiku
         2004 r., na podstawie wniosku przewodniczącego Zgromadzenia Narodowego, powołana została delegacja parlamentarna do spraw
         informacji odnoszących się do eksperymentów i wykorzystania GMO. W piśmie tym wskazano ponadto, że rząd zdecydował o umożliwieniu
         tej delegacji zakończenia jej prac w trosce o ułatwienie wyważonej i konstruktywnej debaty nad projektem ustawy stanowiącej
         transpozycję dyrektywy 2001/18. Przewidywano, że zakończenie tych prac nastąpi w kwietniu 2005 r.

      7        W dniu 21 lutego 2005 r. władze francuskie przekazały Komisji tekst dekretu nr 2005‑51 z dnia 26 stycznia 2005 r. zmieniającego
         dekret nr 96‑850 z dnia 20 września 1996 r. dotyczący kontroli zamierzonego uwalniania do środowiska i wprowadzania do obrotu
         w celach cywilnych produktów składających się w całości lub w części z organizmów zmodyfikowanych genetycznie (JORF z dnia
         28 stycznia 2005 r., s. 1474), który przyczynia się ich zdaniem do transpozycji dyrektywy 2001/18, włączając odczynniki do
         zakresu stosowania rzeczonego dekretu.

      8        Komisja uznając, że Republika Francuska nie podjęła działań niezbędnych do wykonania ww. wyroku w sprawie Komisja przeciwko
         Francji, w dniu 13 lipca 2005 r. skierowała do tego państwa członkowskiego, na podstawie art. 228 WE, wezwanie do usunięcia
         uchybienia.

      9        Uznając przedstawione wyjaśnienia za niewystarczające, Komisja w dniu 19 grudnia 2005 r. przesłała Republice Francuskiej uzasadnioną
         opinię, wzywając ją do podjęcia niezbędnych środków w celu zastosowania się do rzeczonego wyroku w terminie dwóch miesięcy
         od jej doręczenia.

      10      W dniu 20 lutego 2006 r. władze francuskie przekazały Komisji tekst projektu ustawy dotyczącej GMO, mającej na celu transpozycję
         dyrektywy 2001/18 oraz zmianę systemu ekspertyz naukowych i utworzenie funduszu kompensacyjnego na rzecz rolników będących
         ofiarami przypadkowej obecności GMO w ich produktach pochodzących z „upraw bez GMO” (zwany dalej „projektem ustawy z 2006 r.”).
         Ponadto wskazały one, że rzeczony projekt, jak i związane z nim przepisy wykonawcze, zostaną przyjęte najpóźniej do końca
         2006 r.

      11      W dniu 8 maja 2006 r. władze francuskie powiadomiły Komisję o przyjęciu 23 marca 2006 r. przez Senat projektu ustawy z 2006 r.
         i jego przedłożeniu Zgromadzeniu Narodowemu w dniu następnym.

      12      W dniu 21 lutego 2007 r. władze te poinformowały ustnie służby Komisji o tym, że uwzględniając bardzo napięty plan prac Zgromadzenia
         Narodowego i zawieszenie jego prac z dniem 25 lutego 2007 r., wydaje się, iż projekt ustawy z 2006 r. nie będzie mógł zostać
         przyjęty przez Zgromadzenie tej kadencji, tak iż planowane jest przystąpienie do szybkiego przyjęcia przepisów wykonawczych
         mających na celu transpozycję dyrektywy 2001/18.

      13      Uznając, w tych okolicznościach, że Republika Francuska nie zapewniła wykonania ww. wyroku w sprawie Komisja przeciwko Francji,
         Komisja wniosła w dniu 28 lutego 2007 r. niniejszą skargę.

      14      W tym samym dniu władze francuskie zwracając się do Komisji potwierdziły treść wskazanych powyżej rozmów i przekazały Komisji
         dwa projekty dekretów. Republika Francuska wskazała, że ich publikacja oraz publikacja innych przepisów, również mających
         na celu zapewnienie transpozycji dyrektywy 2001/18, jest oczekiwana z początkiem kwietnia 2007 r.

       Okoliczności jakie zaszły w toku niniejszego postępowania
      15      Pismem z dnia 20 marca 2007 r. władze francuskie przekazały Komisji teksty opublikowane tego samego dnia w Dzienniku Urzędowym Republiki Francuskiej  (zwane dalej łącznie „przepisami wykonawczymi z marca 2007 r.”), a mianowicie:

      –        dekret nr 2007‑357 z dnia 19 marca 2007 r. zmieniający dekret nr 93‑774 z dnia 27 marca 1993 r. określający wykaz metod modyfikacji
         genetycznych i kryteriów klasyfikowania organizmów zmodyfikowanych genetycznie;

      –        dekret nr 2007‑358 z dnia 19 marca 2007 r. dotyczący zamierzonego uwalniania w celach innych niż wprowadzenie do obrotu produktów
         złożonych w całości lub w części z organizmów zmodyfikowanych genetycznie;

      –        dekret nr 2007‑359 z dnia 19 marca 2007 r. dotyczący procedury wydawania zezwoleń na wprowadzenie do obrotu produktów nie
         przeznaczonych do spożycia złożonych w całości lub w części z organizmów zmodyfikowanych genetycznie;

      –        rozporządzenie z dnia 15 marca 2007 r. zmieniające rozporządzenie z dnia 2 czerwca 1998 r. dotyczące wymogów technicznych
         jakie powinny spełniać instalacje objęte zezwoleniem na podstawie rubryki 2680‑2 nomenklatury instalacji klasyfikowanych do
         celów ochrony środowiska naturalnego;

      –        rozporządzenie z dnia 15 marca 2007 r. zmieniające załącznik I do rozporządzenia z dnia 2 czerwca 1998 r. dotyczącego przepisów
         ogólnych znajdujących zastosowanie do instalacji klasyfikowanych do celów ochrony środowiska naturalnego, podlegających zgłoszeniu
         o którym mowa w rubryce 2680‑1 organizmy zmodyfikowane genetycznie, oraz

      –        rozporządzenie z dnia 15 marca 2007 r. dotyczące etykietowania organizmów zmodyfikowanych genetycznie udostępnianych osobom
         trzecim do wykorzystania ograniczonego do celów badawczych, rozwoju lub nauczania.

      16      Uznając, że przepisy wykonawcze z marca 2007 r. nie zapewniają pełnego wykonania ww. wyroku w sprawie Komisja przeciwko Francji
         oraz, że art. 8 ust. 2, art. 17 ust. 1, 2 i 9, art. 19 i 23 dyrektywy 2001/18 nie zostały nadal prawidłowo transponowane,
         Komisja w replice zmodyfikowała żądania skargi w zakresie dotyczącym kar pieniężnych. W tym względzie Komisja zaproponowała,
         aby Trybunał:

      –        obniżył kwotę dziennej okresowej kary pieniężnej zaproponowanej w skardze w zakresie odpowiednim do stopnia wykonania ww.
         wyroku w sprawie Komisja przeciwko Francji;

      –        dostosował, w zakresie odpowiednim do tegoż stopnia wykonania, kwotę ryczałtu zaproponowaną w skardze, lecz wyłącznie w części
         dotyczącej okresu jaki upłynął od dnia 21 marca 2007 r. do dnia w którym:

      –        ww. wyrok w sprawie Komisja przeciwko Francji został wykonany w całości, jeśli tak się stanie przed wydaniem niniejszego wyroku;
      –        niniejszy wyrok został wydany, jeśli ww. wyrok w sprawie Komisja przeciwko Francji nie został w tej dacie wykonany w całości.
      17      W trakcie rozprawy Komisja wskazała jednak, że jej zdaniem art. 17 dyrektywy 2001/18 nie wymaga już dodatkowych przepisów
         dokonujących jego transpozycji we Francji.

      18      Republika Francuska, przyznając, że nie zapewniła wykonania ww. wyroku w sprawie Komisja przeciwko Francji, w dacie w której
         upłynął termin określony w uzasadnionej opinii, jest jednak zdania, że przepisy wykonawcze z marca 2007 r. zapewniły od tego
         momentu pełną transpozycję dyrektywy 2001/18, a zatem pełne wykonanie rzeczonego wyroku. Toteż uważa ona, że żądanie nałożenia
         na nią okresowej kary pieniężnej i ryczałtu stało się bezprzedmiotowe, lub, pomocniczo, że są one bezzasadne, a w każdym razie
         nadmierne. Z tego powodu wnosi o ich oddalenie.

      19      Po zamknięciu procedury ustnej Republika Francuska pismem z dnia 27 czerwca 2008 r. poinformowała Trybunał i Komisję o przyjęciu
         ustawy nr°2008‑595 z dnia 25 czerwca 2008 r. dotyczącej organizmów zmodyfikowanych genetycznie (JORF z dnia 26 czerwca 2008 r.,
         s. 10218, zwanej dalej „ustawą z dnia 25 czerwca 2008 r.”).

      20      Po dokonaniu analizy tego tekstu Komisja pismem z dnia 30 lipca 2008 r. poinformowała Trybunał, że jej zdaniem rzeczona ustawa
         zapewnia, od jej wejścia w życie, czyli od dnia 27 czerwca 2008 r., pełną transpozycję dyrektywy 2001/18, a zatem pełne wykonanie
         ww. wyroku w sprawie Komisja przeciwko Francji. W tym samym piśmie Komisja wskazała ponadto, że jej żądanie nałożenia na Republikę
         Francuską okresowej kary pieniężnej stało się z tego względu bezprzedmiotowe.

       W przedmiocie uchybienia zobowiązaniom
      21      Mimo iż art. 228 WE nie określa terminu, w jakim powinno nastąpić wykonanie wyroku, to z utrwalonego orzecznictwa wynika,
         że troska o bezzwłoczne i jednolite stosowanie prawa wspólnotowego wymaga, by wykonanie to rozpoczęło się bezzwłocznie oraz
         by zostało zakończone w najkrótszym możliwym terminie (zob. w szczególności wyrok z dnia 25 listopada 2003 r. w sprawie C‑278/01
         Komisja przeciwko Hiszpanii, Rec. s. I‑14141, pkt 27 i powołane tam orzecznictwo).

      22      Ponadto datą odniesienia dla oceny istnienia uchybienia w rozumieniu art. 228 WE jest dzień, w którym upłynął termin wyznaczony
         w uzasadnionej opinii sporządzonej na podstawie tego przepisu (zob. w szczególności wyrok z dnia 18 lipca 2007 r. w sprawie
         C‑503/04 Komisja przeciwko Niemcom, Zb.Orz. s. I‑6153, pkt 19 i przywołane tam orzecznictwo).

      23      W niniejszym przypadku oczywiste jest, że w dniu, w którym upłynął termin dwóch miesięcy określony w uzasadnionej opinii z dnia
         19 grudnia 2005 r., czyli termin, w którym powinno było zostać zapewnione wykonanie ww. wyroku w sprawie Komisja przeciwko
         Francji, wymagające przyjęcia przepisów dokonujących transpozycji dyrektywy 2001/18, został w znacznym zakresie przekroczony,
         bowiem od ogłoszenia tego wyroku upłynęło prawie 19 miesięcy.

      24      Ponadto bezsporne jest, że w dniu upływu terminu Republika Francuska, z wyjątkiem przyjęcia dekretu nr 2005‑51, czyli uregulowania
         o wyjątkowo ograniczonym zakresie wobec ciążącego na niej obowiązku dokonania transpozycji, nie podjęła żadnych środków niezbędnych
         do wykonania rzeczonego wyroku.

      25      W tych okolicznościach należy stwierdzić, że jak zresztą przyznaje to ona sama, Republika Francuska uchybiła zobowiązaniom
         ciążącym na niej na mocy art. 228 ust. 1 WE.

       W przedmiocie kary pieniężnej
       W przedmiocie okresowej kary pieniężnej
      26      Jak wynika to z pkt 19 i 20 niniejszego wyroku, Komisja wskazała, że jej zdaniem wejście w życie ustawy z dnia 25 czerwca
         2008 r. zapewnia pełne wykonanie ww. wyroku w sprawie Komisja przeciwko Francji, oraz, że jej żądanie nałożenia okresowej
         kary pieniężnej na Republikę Francuską stało się w konsekwencji bezprzedmiotowe.

      27      W tym względzie należy przypomnieć, że z utrwalonego orzecznictwa wynika, iż ewentualne nałożenie okresowej kary pieniężnej
         na podstawie art. 228 WE, której przymusowy charakter w odniesieniu do trwającego uchybienia zobowiązaniom był wielokrotnie
         podkreślany przez Trybunał (zob. w szczególności podobnie wyrok z dnia 4 lipca 2000 r. w sprawie C‑387/97 Komisja przeciwko
         Grecji, Rec. s. I‑5047, pkt 90 i 92), ma co do zasady uzasadnienie, o ile utrzymuje się uchybienie zobowiązaniom wynikającym
         z niewykonania uprzednio wydanego wyroku Trybunału (zob. w szczególności podobnie wyroki z dnia 18 lipca 2006 r. w sprawie
         C‑119/04 Komisja przeciwko Włochom, Zb.Orz. s. I‑6885, pkt 45 i 46, jak również ww. wyrok w sprawie Komisja przeciwko Niemcom,
         pkt 40).

      28      Mając na uwadze powyższe Trybunał uważa, że nałożenie okresowej kary pieniężnej nie jest konieczne.

       W przedmiocie ryczałtu
       Argumentacja stron
      29      Komisja wskazuje, że w przypadku wniesienia skargi do Trybunału na podstawie art. 228 WE, i jak zapowiedziano to w pkt 10
         komunikatu SEC (2005) 1658 z dnia 13 grudnia 2005 r. (zwanego dalej „komunikatem z 2005 r.”), będzie ona wnosiła regularnie
         o nałożenie ryczałtu na państwo członkowskie uchybiające zobowiązaniom, oraz że będzie podtrzymywała takie żądanie, nie wycofując
         skargi, nawet w przypadku wykonania w trakcie postępowania poprzedniego wyroku Trybunału.

      30      Według Komisji to nowe podejście jest uzasadnione tym, że aby uniknąć zagrożenia naruszenia mocy wyroków Trybunału, zasad
         legalności i pewności prawnej, jak również skuteczności prawa wspólnotowego. Całkowity brak sankcji finansowych w przypadku
         spóźnionego usunięcia uchybienia w trakcie postępowania niósłby bowiem ze sobą ryzyko, jak coraz częściej wynika to z praktyki,
         zachęcenia państw członkowskich do niewykonywania ze starannością wyroków Trybunału i przyjmowania regularnie postawy zwlekającej.

      31      W tym względzie Komisja podkreśla, że między grudniem 1996 r. i październikiem 2005 r. przesłała, na podstawie art. 228 WE,
         296 wezwań do wykonania zobowiązań, w tym 50 skierowanych do Republiki Francuskiej, i 125 uzasadnionych opinii, w tym 25 skierowanych
         do tego samego państwa członkowskiego. W tym samym okresie Komisja podjęła w 38 przypadkach decyzję o wniesieniu sprawy do
         Trybunału na podstawie tego przepisu, przy czym 7 z tych decyzji dotyczyło Republiki Francuskiej, i faktycznie wniosła sprawę
         do Trybunału w 23 przypadkach, w tym w 6 przeciwko rzeczonemu państwu członkowskiemu. Tylko 6 wszczętych postępowań zakończyło
         się wyrokiem Trybunału, przy czym opóźnione usunięcie uchybienia nastąpiło we wszystkich pozostałych przypadkach przed zakończeniem
         postępowania sądowego. Ponadto sytuacja zaostrza się, co sprawiło, że Komisja wysłała 50 wezwań do wykonania zobowiązania
         na podstawie art. 228 WE między 1 stycznia i 24 października 2005 r.

      32      Jako instrument perswazji szczególne sądowe postępowanie wykonawcze określone w art. 228 ust. 2 WE powinno uwzględniać jednocześnie
         specyficzne okoliczności każdego przypadku i okoliczności bardziej ogólne, wśród których mieści się tendencja opisana w poprzednim
         punkcie.

      33      W przeciwieństwie do okresowej kary pieniężnej, która pełni funkcję perswazyjną w odniesieniu do trwającego uchybienia i ma
         na celu zapobieżenie jego utrzymywaniu się po wydaniu przez Trybunał wyroku na podstawie art. 228 WE, ryczałt, który jest
         należny niezależnie od tego, jaką postawę przyjmuje zainteresowane państwo członkowskie wobec rzeczonego uchybienia po wydaniu
         takiego wyroku, ma przede wszystkim na celu zastosowanie sankcji wobec zachowania w przeszłości. Ma on zatem na celu odstraszanie
         i zapobieganie powtarzaniu się analogicznych naruszeń. Groźba jego nałożenia ma w szczególności skłonić państwo członkowskie
         do wykonania jak najszybciej pierwszego wyroku stwierdzającego uchybienie zobowiązaniom, a w szczególności, przed wniesieniem
         po raz drugi sprawy do Trybunału.

      34      Komisja proponuje odróżnienie dwóch okresów do celów obliczenia ryczałtu, a mianowicie, po pierwsze, okresu, jaki upłynął
         między dniem ogłoszenia ww. wyroku w sprawie Komisja przeciwko Francji i dniem 20 marca 2007 r., w którym ogłoszono przepisy
         wykonawcze z marca 2007 r., i po drugie, okresu następującego po 20 marca 2007 r.

      35      Odwołując się do metody obliczeniowej przedstawionej w komunikacie z 2005 r., Komisja proponuje, po pierwsze, obciążenie Republiki
         Francuskiej kwotą 43 660 EUR za każdy dzień, jaki upłynął w okresie między 15 lipca 2004 r. i 20 marca 2007 r.

      36      Ta stawka dzienna wynika, jak przewiduje to rzeczona metoda obliczeniowa, z pomnożenia ryczałtu bazowego w wysokości 200 EUR
         przez współczynnik wagi uchybienia, w niniejszym przypadku określonego jako 10 w skali od 1 do 20, i współczynnik n, będący
         funkcją możliwości finansowych każdego państwa członkowskiego, który w przypadku Republiki Francuskiej został określony jako
         21,83. Kwota ryczałtu należnego w odniesieniu do wskazanego powyżej okresu wynosiłaby zatem 42 743 140 EUR (43 660 EUR x 979 dni).

      37      Zdaniem Komisji, współczynnik wagi uchybienia wynoszący 10 jest uzasadniony w niniejszym przypadku oczywistym charakterem
         uchybienia, które wynika z niedokonania transpozycji dyrektywy, długotrwałym charakterem uchybienia, wagą naruszonej normy,
         która ma na celu ochronę zdrowia ludzkiego i środowiska naturalnego, przy jednoczesnym zagwarantowaniu swobodnego przepływu
         GMO, jak również powtarzającym się charakterem uchybień zobowiązaniom państwa członkowskiego przez Republikę Francuską w dziedzinie
         GMO. Komisja w tym ostatnim względzie odnosi się do wyroków z dnia 20 listopada 2003 r. w sprawie C‑296/01 Komisja przeciwko
         Francji (Rec. s. I‑13909) i z dnia 27 listopada 2003 r. w sprawie C‑429/01 Komisja przeciwko Francji (Rec. s. I‑14355), i w odniesieniu
         do drugiego z tych wyroków, do jego wykonania, które nastąpiło po wniesieniu sprawy do Trybunału na podstawie art. 228 WE
         (zob. postanowienie dotyczące wykreślenia z dnia 7 lutego 2007 r. w sprawie C‑79/06 Komisja przeciwko Francji). Komisja zarzuca
         również władzom francuskim brak lojalnej współpracy i woli wykonania ww. wyroku z dnia 15 lipca 2004 r. w sprawie Komisja
         przeciwko Francji.

      38      W odniesieniu do naruszenia interesu publicznego i prywatnego wynikającego z uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego
         przez Republikę Francuską, Komisja podnosi w szczególności będący jego rezultatem brak pewności prawnej po stronie podmiotów
         gospodarczych co do ich praw i obowiązków. „Wytyczne” wydane przez ministerstwo rolnictwa skierowane do potencjalnych podmiotów
         wnioskujących o zezwolenie na przeprowadzanie eksperymentów z wykorzystaniem GMO, o których wspomina na swoją obronę Republika
         Francuska, są pozbawione mocy prawnej i nie mogą w szczególności ustanawiać praw i obowiązków, jak czyniłaby to prawidłowa
         transpozycja dyrektywy 2001/18. Wyrok tribunal administratif de Clermont‑Ferrand (sądu administracyjnego) z dnia 4 maja 2006 r.,
         który uchylił zezwolenie na prowadzenie eksperymentów z powodu braku podstawy prawnej, wynikającego z niedokonania transpozycji
         tej dyrektywy, ilustruje ten brak pewności prawnej.

      39      Komisja podnosi również, że brak transpozycji spowodował ryzyko w postaci transgranicznego uwalniania GMO nie podlegającego
         odpowiedzialności karnej, zniechęcenie co do badań biotechnologicznych nad GMO, jak również co do handlu nimi oraz międzynarodowe
         spory handlowe, związane z okolicznością, że uregulowanie wspólnotowe znajdujące zastosowanie do GMO importowanych z państw
         trzecich nie jest oparte na spójnych wewnętrznych wspólnotowych ramach prawnych, które by je uzasadniały.

      40      Po drugie, w odniesieniu do okresu następującego po 20 marca 2007 r., Komisja jest zdania, że przepisy z marca 2007 r. nie
         zapewniły pełnego wykonania ww. wyroku z dnia 15 lipca 2004 r. w sprawie Komisja przeciwko Francji, art. 8 ust. 2, art. 19
         i art. 23 dyrektywy 2001/18, które według niej pozostają, na tym etapie, nieprawidłowo transponowane, tak iż nałożenie dziennego
         ryczałtu proporcjonalnego do wagi utrzymującego się uchybienia zobowiązaniom pozostaje niezbędne w odniesieniu do tego okresu.

      41      Komisja proponuje, aby dzienny ryczałt, jaki Republika Francuska powinna zapłacić poczynając od dnia 21 marca 2007 r., został
         obliczony poprzez pomnożenie współczynnika wagi uchybienia, którego oceny dokona Trybunał, lecz który będzie proporcjonalny
         do utrzymującego się naruszenia, przez kwotę bazową w wysokości 200 EUR i przez współczynnik n, o którym mowa w pkt 36 niniejszego
         wyroku. Ponadto ten dzienny ryczałt powinien zostać nałożony do dnia w którym ww. wyrok z dnia 15 lipca 2004 r. w sprawie
         Komisja przeciwko Francji został w pełni wykonany.

      42      Metoda obliczeniowa zalecana przez Komisję pozwoliłaby, jej zdaniem, na określenie w chwili wydania orzeczenia przez Trybunał
         ogólnej kwoty ryczałtu, proporcjonalnej do wagi uchybienia i uwzględniającej ewentualną spóźnioną dobrą wolę zainteresowanego
         państwa członkowskiego.

      43      Komisja wskazuje wreszcie, że okoliczność, iż ryczałt w wysokości 20 000 000 EUR został nałożony wyrokiem z dnia 12 lipca
         2005 r. w sprawie C‑304/02 Komisja przeciwko Francji (Zb.Orz. s. I‑6263) nie może stanowić punktu odniesienia dla innych spraw,
         ponieważ kwota ta miała charakter symboliczny wynikający ze szczególnych okoliczności procesowych tej sprawy.

      44      Republika Francuska uważa, przede wszystkim, że ww. wyrok z dnia 15 lipca 2004 r. w sprawie Komisja przeciwko Francji, został
         w pełni wykonany w następstwie przyjęcia przepisów wykonawczych z marca 2007 r. i że żądanie Komisji, dotyczące nałożenia
         ryczałtu, stało się bezprzedmiotowe.

      45      Jej zdaniem bowiem jedynym celem nałożenia ryczałtu jest skłonienie państwa członkowskiego do wykonania wyroku Trybunału stwierdzającego
         uchybienie przez nie zobowiązaniom, a przez to zapewnienie skutecznego stosowania prawa wspólnotowego, a nie zapobieganie
         popełnieniu ewentualnych uchybień w przyszłości. Wyroki wydane do tej pory przez Trybunał na podstawie art. 228 WE potwierdzają
         zresztą, że gdy położony został kres uchybieniu zobowiązaniom państwa członkowskiego nie można nałożyć takiego ryczałtu.

      46      W następnej kolejności Republika Francuska podnosi, że ryczałt nie może zostać nałożony na podstawie rozważań o charakterze
         ogólnym, lecz wymaga istnienia bardzo szczególnych okoliczności właściwych dla danego przypadku, takiego rodzaju, jak te wskazane
         przez Trybunał w ww. wyroku z dnia 12 lipca 2005 r. w sprawie Komisja przeciwko Francji, które odnoszą się do wyjątkowo długiego
         czasu w trakcie którego nie wykonano wyroku Trybunału oraz do konsekwencji tego uchybienia uznanych za szczególnie poważne.

      47      Takie okoliczności nie występują w niniejszej sprawie. Po pierwsze, długość okresu, jaki upłynął między ogłoszeniem ww. wyroku
         z dnia 15 lipca 2004 r. w sprawie Komisja przeciwko Francji, jest w niniejszym przypadku znacznie mniejsza, a ponadto wyrok
         ten został wykonany w niedługim czasie po wniesieniu sprawy do Trybunału. Po drugie, uchybienie dotyczy jedynie części przepisów
         dyrektywy 2001/18, a mianowicie tych, które różnią się lub wykraczają poza przepisy dyrektywy 90/220, i miało poza tym w praktyce
         jedynie bardzo ograniczone konsekwencje. Toteż niniejsza sprawa jest podobna do ogółu innych spraw, w których Trybunał nie
         uznał za stosowne nałożenia ryczałtu.

      48      W jeszcze dalszej kolejności Republika Francuska wskazuje, że zaproponowana kwota ryczałtu jest w każdym razie nadmierna.
         Przede wszystkim jest ona nadmierna w porównaniu do kwoty 20 000 000 EUR nałożonej ww. wyrokiem z dnia 12 lipca 2005 r. w sprawie
         Komisja przeciwko Francji.

      49      Ponadto przyjęta metoda obliczeniowa wypacza charakter ryczałtowy sankcji, bowiem zaproponowana kwota dzienna upodabnia ją
         raczej do retroaktywnej okresowej kary pieniężnej.

      50      Wreszcie zaproponowany współczynnik wagi uchybienia jest zbyt wysoki.

      51      Po pierwsze bowiem, brak transpozycji dyrektywy 2001/18 miał w praktyce jedynie bardzo ograniczone konsekwencje. Z jednej
         strony, najczęstsze wykorzystanie GMO podlega innym uregulowaniom, takim jak rozporządzenie (WE) nr 1829/2003 Parlamentu Europejskiego
         i Rady z dnia 22 września 2003 r. w sprawie genetycznie zmodyfikowanej żywności i paszy (Dz.U. L 268, s. 1), podczas gdy wnioski
         o wydanie zezwolenia złożone na podstawie dyrektywy 2001/18 pozostały wyjątkowo mało liczne. Z drugiej strony, procedura wydawania
         zezwoleń w zakresie wykonywania eksperymentów w odniesieniu do wyższych roślin zmodyfikowanych genetycznie, oparta na dwóch
         zbiorach wytycznych wydanych przez ministerstwo finansów, została przyjęta, a zezwolenia wydane na tej podstawie pozwoliły
         skutecznie osiągnąć cele dyrektywy 2001/18 w dziedzinie wniosków o udzielenie zezwolenia, o udzielenie informacji i konsultacji
         publicznych, jak również na ograniczenie ryzyka rozproszenia, w szczególności transgranicznego, mikroorganizmów. Świadczy
         o tym w szczególności zarówno treść tych wytycznych, jak i decyzja o zezwoleniu indywidualnym przedłożona przez Republikę
         Francuską, oraz wreszcie orzeczenia wydane przez Conseil d’État.

      52      Po drugie, Francja zajmowała w latach 2003‑2006 drugie miejsce wśród państw członkowskich, zarówno na poziomie liczby wniosków
         o wydanie zezwolenia na uwalnianie do środowiska w celu przeprowadzenia eksperymentów, jak i w zakresie produkcji GMO do celów
         handlowych, co świadczy o tym, że ani handel GMO ani badania biotechnologiczne nie zostały ograniczone z powodu braku transpozycji
         dyrektywy 2001/18.

      53      Po trzecie, kwestia transpozycji rzeczonej dyrektywy nie została nigdy podniesiona w ramach międzynarodowych negocjacji handlowych.

      54      Po czwarte, po stronie Republiki Francuskiej nie miał miejsca brak woli współpracy ani zamiar niewykonania ww. wyroku z dnia
         15 lipca 2004 r. w sprawie Komisja przeciwko Francji, a zaobserwowane opóźnienia były w szczególności spowodowane, jak wskazano
         to w trakcie postępowania poprzedzającego wniesienie skargi, troską o załagodzenie zakłóceń porządku publicznego wywołanych
         uprawą GMO i ułatwienie akceptacji przez opinię publiczną tych upraw, dzięki bardziej ambitnym zmianom niż te których wymagała
         transpozycja przepisów dyrektywy 2001/18.

      55      Po piąte wreszcie, Komisja nie może powoływać się na okoliczności, które były podstawą wszczęcia innych postępowań o stwierdzenie
         uchybienia zobowiązaniom, które zostały już zakończone.

       Ocena Trybunału
      56      O ile nałożenie okresowej kary pieniężnej, która ma zasadniczo charakter przymusowy w odniesieniu do trwającego uchybienia
         zobowiązaniom, jest wymagane, jak wynika to z pkt 27 niniejszego wyroku, jedynie gdy nie wykonano wyroku stwierdzającego pierwotnie
         to uchybienie, to nie jest wymagane, aby działo się tak również w przypadku nałożenia ryczałtu.

      57      Z utrwalonego orzecznictwa Trybunału wynika, że procedura ustanowiona w art. 228 ust. 2 WE ma na celu skłonienie państwa członkowskiego
         winnego uchybieniu do wykonania wyroku stwierdzającego uchybienie i co za tym idzie zapewnienie skuteczności prawa wspólnotowego,
         oraz że środki przewidziane w tym przepisie, czyli ryczałt i okresowa kara pieniężna, mają ten sam cel (ww. wyrok z dnia 12 lipca
         2005 r. w sprawie Komisja przeciwko Francji, pkt 80).

      58      O ile nałożenie okresowej kary pieniężnej wydaje się szczególnie właściwe, by skłonić państwo członkowskie do usunięcia w jak
         najkrótszym czasie uchybienia, które w braku tego rodzaju środka miałoby tendencję do utrwalania się, o tyle nałożenie ryczałtu
         opiera się przede wszystkim na ocenie skutków niewykonania zobowiązań danego państwa członkowskiego dla interesów prywatnych
         i interesu publicznego, w szczególności gdy uchybienie trwało przez długi czas od chwili wydania stwierdzającego je wyroku
         (ww. wyrok z dnia 12 lipca 2005 r. w sprawie Komisja przeciwko Francji, pkt 81).

      59      Zadaniem Trybunału jest, w każdej zawisłej przed nim sprawie i na podstawie okoliczności danego przypadku, jak i stopnia perswazji
         i odstraszania, który uzna za wymagany, określenie kar pieniężnych właściwych w celu zapewnienia w najszybszym możliwym czasie
         wykonania wyroku stwierdzającego uchybienie i zapobieżenia powtarzaniu się analogicznych naruszeń prawa wspólnotowego (zob.
         ww. wyrok z dnia 12 lipca 2005 r. w sprawie Komisja przeciwko Francji, pkt 97).

      60      W tym względzie okoliczność wskazana przez Republikę Francuską, że nałożenie ryczałtu nie było do tej pory stosowane przez
         Trybunał w sytuacjach, w których pełne wykonanie pierwszego wyroku zostało zapewnione przed zakończeniem postępowania wszczętego
         na podstawie art. 228 WE, nie może stanowić przeszkody dla podjęcia decyzji o takim środku w ramach innej sprawy, jeśli okaże
         się to konieczne ze względu na jej charakter i wymagany stopień perswazji i odstraszania.

      61      W odniesieniu do propozycji zawartych w komunikacie z 2005 r. w przedmiocie nakładania ryczałtu, na który Komisja powołuje
         się w niniejszej sprawie, należy przypomnieć, że o ile wytyczne, takie jak te zawarte w komunikacie Komisji, faktycznie mogą
         przyczynić się do zapewnienia przejrzystości, przewidywalności i pewności prawnej w podjętych przez Komisję działaniach, o tyle
         takie regulacje nie wiążą Trybunału w wykonywaniu uprawnień powierzonych mu w art. 228 ust. 2 WE (zob. w szczególności ww.
         wyrok z dnia 12 lipca 2005 r. w sprawie Komisja przeciwko Francji, pkt 85 i powołane tam orzecznictwo).

      62      Ewentualne nałożenie ryczałtu powinno, w każdym przypadku, pozostać funkcją całokształtu istotnych elementów związanych z naturą
         stwierdzonego uchybienia, jak i postawą państwa członkowskiego, którego dotyczy postępowanie wszczęte na podstawie art. 228 WE.

      63      Należy mianowicie zaznaczyć w tym względzie, że ani brzmienie art. 228 WE ani przypomniane poprzednio jego cele, nie wskazują
         na to, iż nałożenie ryczałtu powinno mieć charakter automatyczny, jak sugeruje to Komisja w komunikacie z 2005 r. Stanowiąc,
         że Trybunał „może” nałożyć na państwo członkowskie, którego uchybienie zobowiązaniom stwierdzono, okresową karę pieniężną
         lub ryczałt, przepis ten powierza Trybunałowi szeroki zakres swobodnego uznania w przedmiocie podjęcia decyzji co do tego
         czy należy nałożyć tego rodzaju sankcje, czy też nie.

      64      Jeśli Trybunał podejmie decyzję o nałożeniu okresowej kary pieniężnej lub ryczałtu to do niego należy, w ramach wykonywania
         przysługującego mu swobodnego uznania, określenie ich w taki sposób, aby, po pierwsze, były stosowne do okoliczności i, po
         drugie, proporcjonalne do stwierdzonego uchybienia, jak również do możliwości finansowych danego państwa członkowskiego (zob.
         ww. wyrok w sprawie Komisja przeciwko Hiszpanii, pkt 41 i powołane tam orzecznictwo). W odniesieniu do nałożenia ryczałtu,
         należy wskazać, że elementami istotnymi w tym względzie są czas trwania uchybienia od wydania stwierdzającego je wyroku, jak
         również interesy prywatne i interes publiczny (zob. ww. wyrok z dnia 12 lipca 2005 r. w sprawie Komisja przeciwko Francji,
         pkt 114).

      65      W niniejszym przypadku Trybunał uważa, że należy uwzględnić, w celu zajęcia stanowiska co do sformułowanego przez Komisję
         żądania nałożenia ryczałtu, następujące okoliczności.

      66      Po pierwsze, w odniesieniu do postawy przyjętej przez Republikę Francuską wobec jej obowiązków wspólnotowych w szczególnej
         dziedzinie GMO należy wskazać, jak przypomniała to Komisja, że to państwo członkowskie było przedmiotem wielu wyroków wydanych
         na podstawie art. 226 WE stwierdzających uchybienie przez nie zobowiązaniom państwa członkowskiego z powodu niedokonania prawidłowej
         transpozycji dyrektyw przyjętych w tej dziedzinie.

      67      Poza stwierdzeniem braku transpozycji dyrektywy 2001/18 zawartym w ww. wyroku z dnia 15 lipca 2004 r. w sprawie Komisja przeciwko
         Francji, którego niewykonania spowodowało wszczęcie niniejszego postępowania, uchybienie zobowiązaniom państwa członkowskiego
         przez Republikę Francuską zostało bowiem stwierdzone również w ww. wyrokach z dnia 20 listopada 2003 r. i z dnia 27 listopada
         2003 r. w sprawach Komisja przeciwko Francji, z powodu niepełnej transpozycji odpowiednio dyrektywy 90/220, jak również dyrektywy
         Rady 90/219/EWG z dnia 23 kwietnia 1990 r. w sprawie ograniczonego stosowania mikroorganizmów zmodyfikowanych genetycznie
         (Dz.U. L 117, s. 1).

      68      Ponadto z ww. postanowienia z dnia 7 lutego 2007 r. dotyczącego wykreślenia sprawy Komisja przeciwko Francji wynika, że dopiero
         po wniesieniu przez Komisję skargi mającej na celu stwierdzenie niewykonania rzeczonego wyroku z dnia 27 listopada 2003 r.
         Republika Francuska podjęła środki w celu wypełnienia swych zobowiązań, w następstwie których Komisja wycofała skargę.

      69      Jak utrzymuje Komisja, takie powtarzanie się naruszeń po stronie państwa członkowskiego w dziedzinie szczególnych działań
         wspólnotowych, może stanowić wskazówkę, że skuteczne zapobieganie powtarzaniu się analogicznych naruszeń prawa wspólnotowego
         w przyszłości wymaga podjęcia środków odstraszających, takich jak nałożenie ryczałtu.

      70      Po drugie, w odniesieniu do czasu trwania uchybienia zobowiązaniom od ogłoszenia ww. wyroku z dnia 15 lipca 2004 r. w sprawie
         Komisja przeciwko Francji, należy stwierdzić, że w niniejszym przypadku nic nie pozwala na usprawiedliwienie stwierdzonego
         znacznego opóźnienia po wydaniu tego wyroku, w zakresie skutecznej transpozycji dyrektywy 2001/18, która wymagała zasadniczo
         jedynie przyjęcia krajowych przepisów normatywnych.

      71      W szczególności należy wskazać w tym zakresie, że nawet jeśli Republika Francuska nie kwestionuje tego, że uchybiła zobowiązaniom
         związanym z wykonaniem tego wyroku w dacie, w której upłynął termin określony w uzasadnionej opinii, to przepisy wykonawcze
         z marca 2007 r., pierwsze właściwe przepisy przyjęte w celu zapewnienia takiego wykonania, zostały przyjęte dopiero po ponad
         roku od dnia upływu tegoż terminu.

      72      W odniesieniu do okoliczności znajdującej rzeczywiście potwierdzenie w aktach sprawy przedstawionych Trybunałowi, że uprawa
         GMO wywołała i nadal wywołuje we Francji gwałtowne demonstracje, a w szczególności niszczenie upraw, oraz faktu iż opóźnienie
         w wykonaniu ww. wyroku z dnia 15 lipca 2004 r. w sprawie Komisja przeciwko Francji wynikało z troski o wyjaśnienie prac parlamentarnych
         i dokonanie bardziej ambitnych zmian niż te jakich wymaga dyrektywa 2001/18, należy przede wszystkim przypomnieć, że z utrwalonego
         orzecznictwa wynika, iż państwo członkowskie nie może powoływać się na przepisy, praktyki lub sytuacje w jego wewnętrznym
         porządku prawnym dla uzasadnienia uchybienia zobowiązaniom wynikającym z prawa wspólnotowego (zob. w szczególności ww. wyrok
         z dnia 18 lipca 2006 r. w sprawie Komisja przeciwko Włochom, pkt 25). W szczególności, i przyjmując, że trudności przywołane
         przez Republikę Francuską rzeczywiście w części mają źródło w wykonaniu przepisów pochodzenia wspólnotowego, to państwo członkowskie
         nie może powoływać się na trudności pojawiające się na etapie wykonania aktu wspólnotowego, w tym trudności związane z oporem
         jednostek, dla usprawiedliwienia nieprzestrzegania zobowiązań i terminów wynikających z norm prawa wspólnotowego (zob. ww.
         wyrok z dnia 4 lipca 2000 r. w sprawie Komisja przeciwko Grecji, pkt 69 i 70).

      73      Po trzecie, w odniesieniu do wagi uchybienia zobowiązaniom, w szczególności co do jego wpływu na interes publiczny i prywatny,
         należy wskazać, że jak wynika to z art. 1 dyrektywy 2001/18, ma ona na celu zbliżenie przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych
         państw członkowskich w dziedzinie wprowadzania GMO do obrotu i uwalniania ich do środowiska naturalnego oraz ochronę zdrowia
         ludzi i środowiska naturalnego.

      74      Jak wynika z rzeczonego art. 1 oraz motywu szóstego i ósmego tej dyrektywy, ustanowiony przez nią system jest oparty na zasadzie
         ostrożności i zasadzie działania zapobiegawczego, które, co należy przypomnieć, stanowią podstawowe zasady ochrony środowiska
         naturalnego, w szczególności określone w art. 174 ust. 2 WE.

      75      Jak przypomniano w tym względzie w motywie czwartym i piątym dyrektywy, 2001/18 organizmy żywe uwolnione do środowiska naturalnego
         zarówno w dużej, jak i w małej liczbie w celach doświadczalnych albo jako produkty dostępne w handlu, mogą rozmnażać się w środowisku
         naturalnym i przekraczać granice państwowe, tym samym wywierając wpływ na inne państwa członkowskie. Skutki takiego uwolnienia
         dla środowiska naturalnego mogą być nieodwracalne. Ochrona zdrowia ludzi i środowiska naturalnego wymaga przykładania odpowiedniej
         wagi do opanowania zagrożeń wynikających z zamierzonego uwalniania do środowiska GMO.

      76      Poprzez zbliżenie ustawodawstw krajowych, jakim skutkuje dyrektywa 2001/18, przyjęta na podstawie art. 95 WE, ma ona ponadto
         na celu również ułatwienie swobodnego przepływu GMO jako produktów lub elementów składowych produktów.

      77      Toteż, jak również wskazał to już Trybunał, gdy niewykonanie wyroku Trybunału może wywołać szkodę w środowisku naturalnym
         oraz spowodować zagrożenie zdrowia ludzkiego, którego ochrona należy do celów polityki wspólnotowej w dziedzinie środowiska
         naturalnego, jak wynika to z art. 174 WE, takie uchybienie zobowiązaniom państwa członkowskiego ma szczególną wagę (zob. podobnie
         ww. wyroki w sprawie Komisja przeciwko Grecji, pkt 94 i w sprawie Komisja przeciwko Hiszpanii, pkt 57).

      78      Tak samo dzieje się zasadniczo w sytuacji, gdy swobodny przepływ towarów jest ograniczany z naruszeniem prawa wspólnotowego
         mimo istnienia wyroku Trybunału stwierdzającego uchybienie zobowiązaniom państwa członkowskiego w tym zakresie.

      79      W niniejszym przypadku, podczas gdy przepisy dyrektywy 2001/18 powinny były zostać transponowane najpóźniej do dnia 17 października
         2002 r., to, jak już wskazano, mimo ww. wyroku z dnia 15 lipca 2004 r. w sprawie Komisja przeciwko Francji, Republika Francuska
         w chwili wniesienia do Trybunału skargi w niniejszej sprawie nadal nie podjęła jakichkolwiek właściwych środków w celu wykonania
         rzeczonego wyroku i zagwarantowania, że zasadnicze cele do osiągnięcia których zmierza prawodawca wspólnotowy zostaną w pełni
         zrealizowane.

      80      Przedstawione powyżej rozważania są wystarczające, by uzasadnić nałożenie ryczałtu w ramach niniejszego postępowania.

      81      Trybunał uważa za stosowne w celu określenia kwoty rzeczonego ryczałtu uwzględnienie, poza rozważaniami wskazanymi w pkt 66–79
         niniejszego wyroku, także następujących okoliczności.

      82      Po pierwsze, jak wynika to w szczególności z pierwszego i trzeciego motywu dyrektywy 2001/18, zastąpiła ona dyrektywę 90/220,
         której przedmiot był podobny, wprowadzając do niej różne usprawnienia i dokonując jej przekształcenia. To dlatego Trybunał
         w ww. wyroku z dnia 15 lipca 2004 r. w sprawie Komisja przeciwko Francji, stwierdził uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego
         przez Republikę Francuską ze względu na brak dokonania transpozycji dyrektywy 2001/18 jedynie w zakresie w jakim obowiązki
         nałożone na państwa członkowskie przez tę ostatnią dyrektywę różnią się lub wykraczają poza obowiązki jakie wynikały z dyrektywy
         90/220.

      83      W skardze wszczynającej niniejszą sprawę Komisja podkreśliła ponadto w tym względzie i odwołując się do pkt 5 wspomnianego
         wyroku w sprawie Komisja przeciwko Francji, że rozpatrywane odrębnie przepisy art. 1, 2, 4, 5, art. 6 ust.1, 3 i 5, art. 8
         ust. 1, art. 10–12, art. 15 ust. 1 i 3, art. 21, 22, 24, 25, art. 27–34 i 36–38 dyrektywy 2001/18 nie wymagały podjęcia środków
         w celu wykonania tego wyroku.

      84      Z powyższego wynika w szczególności, że brak podjęcia jakichkolwiek właściwych środków służących transpozycji dyrektywy 2001/18
         przez Republikę Francuską do chwili przyjęcia przepisów wykonawczych z marca 2007 r. nie ma takiej samej wagi, zwłaszcza w odniesieniu
         do ochrony środowiska naturalnego, zdrowia ludzkiego, swobodnego przepływu towarów i interesu publicznego i prywatnego, jak
         ta, która wynikałaby z sytuacji, gdy uregulowanie wspólnotowe mające na celu realizację celów o znaczeniu takim, jakie mają
         cele charakterystyczne dla tej dyrektywy, nie zostałoby objęte jakimikolwiek środkami służącymi ich wykonaniu w porządku prawnym
         zainteresowanego państwa członkowskiego, mimo istnienia wyroku Trybunału stwierdzającego uchybienie zobowiązaniom przez to
         państwo członkowskie.

      85      Po drugie, można w pewnym zakresie uwzględnić to, że mimo ich spóźnionego charakteru, przepisy wykonawcze z marca 2007 r.
         zapewniły jednak właściwą transpozycję dyrektywy 2001/18, przy czym jedynie trzy przepisy tej dyrektywy pozostały, zdaniem
         Komisji, nie w pełni prawidłowo transponowane do dnia 27 czerwca 2008 r.

      86      Po trzecie, Trybunał uważa, tak samo jak rzecznik generalny w pkt 82 opinii, że okoliczności o których przypomniano w pkt 72
         niniejszego wyroku i przebieg postępowania poprzedzającego wniesienie skargi przedstawiony w pkt 6‑13 niniejszego wyroku nie
         pozwala na przyjęcie wniosku, że rzeczone władze krajowe uchybiły, poza uchybieniem zobowiązaniom wykonania ww. wyroku z dnia
         15 lipca 2004 r. w sprawie Komisja przeciwko Francji, uprzednio stwierdzonym w niniejszym wyroku, również obowiązkowi lojalnej
         współpracy, jak twierdzi Komisja, w okresie poprzedzającym wykonanie rzeczonego wyroku lub że przyjęły postawę celowo zwlekającą
         jedynie w celu uchylenia się od szybkiego wykonania ich obowiązków w tym względzie.

      87      Mając na uwadze powyższe rozważania, określenie w niniejszym przypadku ryczałtu, jaki Republika Francuska powinna zapłacić,
         na kwotę 10 000 000 EUR jest słuszne w świetle oceny okoliczności.

      88      Należy zatem nałożyć na Republikę Francuską obowiązek zapłaty na rzecz Komisji, na rachunek „Dochody własne Wspólnoty Europejskiej”,
         ryczałtu w kwocie 10 000 000 EUR.

       W przedmiocie kosztów
      89      Zgodnie z art. 69 § 2 regulaminu kosztami zostaje obciążona, na żądanie strony przeciwnej, strona przegrywająca sprawę. Ponieważ
         Komisja wniosła o obciążenie Republiki Francuskiej kosztami postępowania, a Republika Francuska przegrała sprawę, należy obciążyć
         ją kosztami postępowania.

      90      Republika Czeska, która wstąpiła do sprawy jako interwenient popierający wnioski Republiki Francuskiej, pokrywa koszty własne,
         zgodnie z art. 69 § 4 akapit pierwszy regulaminu.

      Z powyższych względów Trybunał (wielka izba) orzeka, co następuje:
      1)      Nie podejmując do dnia, w którym upłynął termin określony w uzasadnionej opinii, wszelkich środków, jakich wymaga wykonanie
            wyroku z dnia 15 lipca 2004 r. w sprawie Komisja przeciwko Francji (C‑419/03) dotyczącego braku dokonania transpozycji do
            prawa krajowego przepisów dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2001/18/WE z dnia 12 marca 2001 r. w sprawie zamierzonego
            uwalniania do środowiska organizmów zmodyfikowanych genetycznie i uchylającej dyrektywę Rady 90/220/EWG, które różnią się
            lub wykraczają poza przepisy dyrektywy Rady 90/220/EWG z dnia 23 kwietnia 1990 r. w sprawie zamierzonego uwalniania do środowiska
            organizmów zmodyfikowanych genetycznie, Republika Francuska uchybiła zobowiązaniom ciążącym na niej na mocy art. 228 ust. 1 WE.
      2)      Republika Francuska dokona zapłaty na rzecz Komisji, na rachunek „Dochody własne Wspólnoty Europejskiej”, ryczałtu w kwocie
            10 000 000 EUR.
      3)      Republika Francuska zostaje obciążona kosztami postępowania.
      4)      Republika Czeska pokrywa własne koszty.
      Podpisy
      * Język postępowania: francuski.


Wyrok Sądu (piąta izba) z dnia 26 września 2014 r.#DK Recycling und Roheisen GmbH przeciwko Komisji Europejskiej.#Środowisko naturalne – Dyrektywa 2003/87/WE – System handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych – Przejściowe zasady dotyczące zharmonizowanego przydziału bezpłatnych uprawnień do emisji od roku 2013 – Decyzja 2011/278/UE – Krajowe środki wykonawcze przedłożone przez Niemcy – Klauzula dotycząca przypadków przedstawiających nadmierne trudności – Wolność prowadzenia działalności gospodarczej – Prawo własności – Proporcjonalność.#Sprawa T-630/13.


Wyrok Trybunału (pierwsza izba) z dnia 8 października 1986 r. # Anne-Marie Clemen i inni przeciwko Komisji Wspólnot Europejskich. # Sprawa 91/85.