title: Wyrok Trybunału (trzecia izba) z dnia 9 lutego 2006 r. # Komisja Wspólnot Europejskich przeciwko Zjednoczonemu Królestwu Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej. # Uchybienie zobowiązaniom Państwa Członkowskiego - Szósta dyrektywa VAT - Artykuł 2 pkt 1, art. 5 ust. 4 lit. c), art. 12 ust. 3 oraz art. 16 ust. 1 - Transakcja na terytorium kraju - Sprzedaż w drodze licytacji dzieł sztuki przywiezionych w ramach procedury przywozu czasowego - Prowizja aukcjonerów. # Sprawa C-305/03.

text:
      Sprawa C‑305/03
      Komisja Wspólnot Europejskich
      przeciwko
      Zjednoczonemu Królestwu Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej
      Uchybienie zobowiązaniom państwa członkowskiego – Szósta dyrektywa VAT – Artykuł 2 pkt 1, art. 5 ust. 4 lit. c), art. 12 ust. 3 i art. 16 ust. 1 – Czynność na terytorium kraju – Sprzedaż w drodze licytacji dzieł sztuki przywiezionych w ramach procedury odprawy czasowej – Prowizja aukcjonerów
      Opinia rzecznika generalnego J. Kokott przedstawiona w dniu 24 lutego 2005 r.  I ‑ 0000
      Wyrok Trybunału (trzecia izba) z dnia 9 lutego 2006 r.  I ‑ 0000
      Streszczenie wyroku
      Postanowienia podatkowe – Harmonizacja ustawodawstw – Podatki obrotowe – Wspólny system podatku od wartości dodanej – Uprawnienie
            państw członkowskich do zwolnienia dostaw towarów przywiezionych w ramach procedury odprawy czasowej i usług z nimi związanych
      (dyrektywa Rady 77/388, art. 2 pkt 1, art. 5 ust. 4 lit. c), art. 12 ust. 3 i art. 16 ust. 1)
      Uchybia zobowiązaniom, które na nim ciążą na mocy art. 2 pkt 1, art. 5 ust. 4 lit. c), art. 12 ust. 3 oraz art. 16 ust. 1
         szóstej dyrektywy 77/388 w sprawie harmonizacji ustawodawstw państw członkowskich w odniesieniu do podatków obrotowych, zmienionej
         dyrektywą 99/49, państwo członkowskie, które stosuje obniżoną stawkę podatku od wartości dodanej do prowizji pobieranej przez
         aukcjonerów przy sprzedaży w drodze licytacji dzieł sztuki, obiektów kolekcjonerskich i antyków przywiezionych w ramach procedury
         odprawy czasowej.

      W celu bowiem opodatkowania zarówno przywozu, jak i sprzedaży w drodze licytacji, zgodnie z warunkami, o których mowa w art. 16
         ust. 1 szóstej dyrektywy, należy oddzielić w cenie przybicia część odpowiadającą prowizji aukcjonera od części odpowiadającej
         wartości celnej przywiezionego towaru. Pierwsza z nich stanowi zatem podstawę opodatkowania sprzedaży w drodze licytacji obliczoną
         na podstawie art. 26a szóstej dyrektywy i opodatkowaną według zwykłej stawki przewidzianej w art. 12 ust. 3 lit. a) tej dyrektywy;
         natomiast druga część odpowiada wartości celnej towaru, która podlega podatkowi od wartości dodanej od przywozu i jest opodatkowana
         według efektywnej stawki obniżonej stosowanej w danym państwie członkowskim na podstawie art. 11 część B ust. 6 tej dyrektywy.

      (por. pkt 43, 51 i sentencja)
WYROK TRYBUNAŁU (trzecia izba)
      z dnia 9 lutego 2006 r.(*)

      Uchybienie zobowiązaniom państwa członkowskiego – Szósta dyrektywa VAT – Artykuł 2 pkt 1, art. 5 ust. 4 lit. c), art. 12 ust. 3 oraz art. 16 ust. 1 – Czynność na terytorium kraju – Sprzedaż w drodze licytacji dzieł sztuki przywiezionych w ramach procedury odprawy czasowej – Prowizja aukcjonerów
      W sprawie C‑305/03
      mającej za przedmiot skargę o stwierdzenie, na podstawie art. 226 WE, uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego, wniesioną
         w dniu 16 lipca 2003 r.,

      Komisja Wspólnot Europejskich, reprezentowana przez R. Lyala, działającego w charakterze pełnomocnika, z adresem do doręczeń w Luksemburgu,

      strona skarżąca,
      przeciwko
      Zjednoczonemu Królestwu Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej, reprezentowanemu przez C. Jackson oraz R. Caudwell, działające w charakterze pełnomocników, wspierane przez N. Painesa,
         QC, z adresem do doręczeń w Luksemburgu,

      strona pozwana,
      TRYBUNAŁ (trzecia izba),
      w składzie: A. Rosas, prezes izby, J.-P. Puissochet, S. von Bahr, U. Lõhmus (sprawozdawca) i A. Ó Caoimh, sędziowie,
      rzecznik generalny: J. Kokott,
      sekretarz: L. Hewlett, główny administrator,
      uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 16 grudnia 2004 r.
      po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 24 lutego 2005 r.,
      wydaje następujący
      Wyrok
      1       W skardze Komisja Wspólnot Europejskich wnosi do Trybunału o stwierdzenie, że stosując obniżoną stawkę podatku od wartości
         dodanej (zwanego dalej „podatkiem VAT”) do prowizji pobieranej przez aukcjonerów przy sprzedaży w drodze licytacji dzieł sztuki,
         obiektów kolekcjonerskich i antyków (zwanych dalej zbiorczo „dziełami sztuki”) przywiezionych w ramach procedury odprawy czasowej,
         Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej uchybiło zobowiązaniom, które na nim ciążą na mocy art. 2 pkt
         1, art. 5 ust. 4 lit. c), art. 12 ust. 3 oraz art. 16 ust. 1 szóstej dyrektywy Rady 77/388/EWG z dnia 17 maja 1977 r. w sprawie
         harmonizacji ustawodawstw państw członkowskich w odniesieniu do podatków obrotowych – wspólny system podatku od wartości dodanej:
         ujednolicona podstawa wymiaru podatku (Dz.U. L 145, str.1), zmienionej dyrektywą Rady 1999/49/WE z dnia 25 maja 1999 r. (Dz.U.
         L 139, str. 27) (zwanej dalej „szóstą dyrektywą”).

      2       Niniejsze postępowanie dotyczy konkretnie skutków w zakresie podatku VAT sprzedaży w drodze licytacji dzieł sztuki przywiezionych
         do Zjednoczonego Królestwa w ramach procedury odprawy czasowej i wwiezionych na obszar Wspólnoty po ich sprzedaży.

       Ramy prawne
       Uregulowania wspólnotowe
       Szósta dyrektywa
      3       Artykuł 2 tej dyrektywy stanowi:
      „Opodatkowaniu podatkiem od wartości dodanej podlega:
      1)      dostawa towarów lub usług świadczona [lub świadczenie usług dokonywane] odpłatnie na terytorium kraju przez podatnika, który
         jako taki występuje [działającego w takim charakterze];

      2)      przywóz towarów”.
      4       Zgodnie z art. 5 ust. 4 lit. c) dyrektywy za dostawę w rozumieniu ust. 1 tego przepisu uważa się także:
      „c) przekazanie towarów zgodnie z umową, według której prowizja jest płatna w momencie kupna lub sprzedaży [zgodnie z umową
         komisu kupna lub sprzedaży]”.

      5       Artykuł 11 część B ust. 1, 3 i 6 szóstej dyrektywy stanowią:
      „1. Podstawą opodatkowania jest wartość do celów celnych ustalana zgodnie z obowiązującymi przepisami wspólnotowymi; odnosi
         się to również do przywozu towarów określonych w art. 7 ust. 1 lit. b);

      […]
      3. Podstawa opodatkowania obejmuje, o ile elementy takie nie zostały do niej już włączone:
      a)      podatki, cła, opłaty i inne należności płatne poza obszarem państwa członkowskiego przywozu, z wyłączeniem podatku od wartości
         dodanej, jaki ma zostać pobrany;

      b)      koszty dodatkowe, takie jak prowizja, opakowanie, transport i koszty ubezpieczenia, poniesione do pierwszego miejsca przeznaczenia
         na terytorium państwa członkowskiego przywozu.

      »Pierwsze miejsce przeznaczenia« oznacza miejsce oznaczone w liście przewozowym lub jakimkolwiek innym dokumencie przewozowym,
         na którego podstawie towary są przywożone do państwa członkowskiego przywozu. W przypadku braku takiej informacji za pierwsze
         miejsce przeznaczenia uważa się miejsce pierwszego przeładunku w państwie członkowskim przywozu.

      Koszty dodatkowe określone powyżej włącza się do podstawy opodatkowania, w przypadku gdy powstają one w związku z transportem
         do innego miejsca przeznaczenia na terytorium Wspólnoty, jeżeli miejsce to jest znane w momencie wystąpienia zdarzenia powodującego
         powstanie obowiązku podatkowego.

      […]
      6. W drodze odstępstwa od przepisów ust. 1–4 państwa członkowskie, które do dnia 1 stycznia 1993 r. nie skorzystały z możliwości
         przewidzianej w art. 12 ust. 3 lit. a) akapit trzeci, mogą ustanowić, żeby przy przywozie dzieł sztuki […] w rozumieniu art. 26a
         część A lit. a), b) i c) podstawa opodatkowania była równa ułamkowi kwoty ustalonej zgodnie z ust. 1–4.

      Ułamek ten jest ustalany w taki sposób, aby podatek [VAT] należny od przywozu w każdym przypadku wynosił co najmniej 5 % kwoty
         określonej zgodnie z ust. 1–4”.

      6       Artykuł 12 ust. 3 dyrektywy brzmi następująco:
      „a)      Standardowa stawka podatku [VAT] ustalana jest przez każde państwo członkowskie jako stopa procentowa podstawy opodatkowania
         i jest taka sama dla dostawy towarów i świadczenia usług. Od dnia 1 stycznia 1999 r. do dnia 31 grudnia 2000 r. ta stopa procentowa
         nie może być niższa niż 15 %.

      […]
      Państwa członkowskie mogą również stosować jedną lub dwie stawki obniżone. Stawki te ustalane są jako stopa procentowa podstawy
         opodatkowania, która nie może być niższa niż 5 % i jest stosowana tylko do dostaw towarów i usług z kategorii wymienionych
         w załączniku H.

      […]
      c)       Państwa członkowskie mogą przewidzieć, że stawka obniżona lub jedna z obniżonych stawek, którą stosują zgodnie z lit. a) akapit
         trzeci, stosuje się również do przywozu dzieł sztuki […] w rozumieniu art. 26a część A lit. a) [b) i] c).

      […]”.
      7       Artykuł 14 ust. 1 dyrektywy postanawia, że państwa członkowskie zwalniają z podatku między innymi:
      „i)       świadczenie usług, które odnoszą się do przywozu towarów i których wartość jest włączona do podstawy opodatkowania zgodnie
         z przepisami art. 11 część B ust. 3 lit. b)”.

      8       Artykuł 16 szóstej dyrektywy, po zmianie wynikającej z art. 28c tej dyrektywy, przewiduje pewną liczbę zwolnień w transporcie
         międzynarodowym towarów i uściśla w ust. 1, że:

      „1. Bez uszczerbku dla innych wspólnotowych przepisów podatkowych państwo członkowskie może, z zastrzeżeniem konsultacji przewidzianych
         w art. 29, podejmować szczególne środki mające na celu zwolnienie wszystkich lub niektórych z następujących transakcji, pod
         warunkiem że ich celem nie jest ostateczne zużycie lub konsumpcja i że kwota podatku [VAT] należnego w momencie ustania uregulowań
         dotyczących sytuacji określonych w częściach A–E odpowiada kwocie podatku, który byłby należny, gdyby każda z tych transakcji
         została opodatkowana na terytorium kraju:

      […]
      E.      Dostawy:
      –       towarów określonych w art. 7 ust. 1 lit. a), przy zachowaniu uregulowań o przywozie czasowym [odprawie czasowej] z całkowitym
         zwolnieniem z należności celnych lub procedury tranzytu zewnętrznego,

      […]
      jak również świadczenia usług związanych z takimi dostawami.
      W drodze odstępstwa od art. 21 ust. 1 lit. a) akapit pierwszy osobą zobowiązaną do zapłacenia podatku należnego zgodnie z pierwszym
         akapitem jest osoba, która powoduje, że towary przestają być objęte regulacjami lub sytuacjami wymienionymi w niniejszym ustępie.

      W przypadku gdy usunięcie towarów z regulacji lub sytuacji określonych w niniejszym ustępie powoduje przywóz w rozumieniu
         art. 7 ust. 3, państwo członkowskie przywozu podejmuje środki niezbędne dla uniknięcia podwójnego opodatkowania w kraju.

      […]”.
      9       Dyrektywa Rady 94/5/WE z dnia 14 lutego 1994 r. uzupełniająca wspólny system podatku od wartości dodanej i zmieniająca dyrektywę
         77/388/EWG – przepisy szczególne dotyczące towarów używanych, dzieł sztuki, przedmiotów kolekcjonerskich i antyków, która
         powinna była zostać transponowana przez państwa członkowskie przed 1 stycznia 1995 r., dodała art. 26 a do szóstej dyrektywy.
         Przepis ten, zatytułowany „Szczególne przepisy dotyczące towarów używanych, dzieł sztuki, przedmiotów kolekcjonerskich i antyków”,
         brzmi następująco:

      „A. Definicje
      W rozumieniu niniejszego artykułu i bez uszczerbku dla innych przepisów prawa wspólnotowego:
      […]
      e)      »podlegający opodatkowaniu pośrednik« oznacza każdego podatnika, który w ramach swojej działalności gospodarczej kupuje lub
         używa w celu pokrycia potrzeb [przeznacza na cele działalności] swojego przedsiębiorstwa bądź też przywozi w celu odsprzedaży
         towary używane, dzieła sztuki, przedmioty kolekcjonerskie lub antyki, niezależnie od tego, czy działa na własny rachunek,
         czy też na rachunek innej osoby na podstawie umowy, z której tytułu wypłacana jest prowizja od sprzedaży lub kupna [na podstawie
         umowy komisu kupna bądź sprzedaży];

      f)      »organizator sprzedaży w drodze publicznej licytacji« oznacza każdego podatnika, który w ramach swojej działalności gospodarczej
         oferuje towary do sprzedaży w drodze publicznej licytacji w celu ich sprzedaży osobie oferującej najwyższą cenę;

      g)      »komitent organizatora sprzedaży w drodze publicznej licytacji« oznacza każdą osobę, która przekazuje towary organizatorowi
         sprzedaży w drodze publicznej licytacji na podstawie umowy, z której tytułu wypłacana jest prowizja od sprzedaży [na podstawie
         umowy komisu kupna bądź sprzedaży] z uwzględnieniem następujących przepisów:

      –       organizator sprzedaży w drodze publicznej licytacji oferuje towary do sprzedaży we własnym imieniu, ale na rachunek swojego
         komitenta,

      –       organizator sprzedaży w drodze publicznej licytacji wydaje towary w imieniu swoim, ale na rachunek swojego komitenta osobie,
         która podczas publicznej licytacji zaoferowała najwyższą cenę.

      […]
      C. Przepisy szczególne dotyczące sprzedaży w drodze publicznej licytacji
      1. W drodze odstępstwa od przepisów części B państwa członkowskie mogą zgodnie z następującymi przepisami ustalić podstawę
         opodatkowania dla dostaw towarów używanych, dzieł sztuki, przedmiotów kolekcjonerskich lub antyków realizowanych przez organizatora
         sprzedaży w drodze publicznej licytacji, działającego we własnym imieniu na podstawie umowy, z której tytułu wypłacana jest
         prowizja od sprzedaży [na podstawie umowy komisu sprzedaży] tych towarów w drodze publicznej licytacji na rachunek:

      […]
      2. Podstawą opodatkowania dla każdej dostawy towarów określonych w ust. 1 jest całkowita kwota wykazana na fakturze wystawionej
         zgodnie z ust. 4 kupcowi przez organizatora sprzedaży w drodze publicznej licytacji, pomniejszona o:

      –       kwotę netto zapłaconą lub należną do zapłaty komitentowi przez organizatora sprzedaży w drodze publicznej licytacji, ustaloną
         zgodnie z ust. 3,

      i
      –       kwotę podatku należnego od organizatora sprzedaży w drodze publicznej licytacji w odniesieniu do jego dostawy.
      3. Kwota netto zapłacona lub należna do zapłaty komitentowi przez organizatora sprzedaży w drodze publicznej licytacji jest
         równa różnicy między:

      –       ceną towarów uzyskaną w drodze publicznej licytacji,
      i
      –       kwotą prowizji otrzymanej lub należnej organizatorowi sprzedaży w drodze publicznej licytacji od jego komitenta z tytułu umowy,
         na której podstawie wypłacana jest prowizja od sprzedaży [z tytułu umowy komisu sprzedaży].

      […]
      7. Dostawę towarów podatnikowi będącemu organizatorem sprzedaży w drodze publicznej licytacji uznaje się za zrealizowaną z chwilą
         dokonania sprzedaży tych towarów na publicznej aukcji.

      […]”.
      10     Artykuł 28 ust. 1 a szóstej dyrektywy, w brzmieniu wynikającym z dyrektywy 94/5, uściśla, że Zjednoczone Królestwo mogło aż
         do 30 czerwca 1999 r. stosować w przywozie dzieł sztuki stawkę obniżoną, nie niższą jednak od 2,5 %. Począwszy od tej daty
         państwo to było zobowiązane stosować zwykłą stawkę bądź na podstawie odstępstwa, o którym mowa w art. 11 część B ust. 6 szóstej
         dyrektywy, stawkę obniżoną, nie niższą niż 5 % wartości przywozowej.

       Kodeks celny
      11     Artykuł 29 rozporządzenia Rady (EWG) nr 2913/92 z dnia 12 października 1992 r. ustanawiającego Wspólnotowy kodeks celny, (Dz.U.
         L 302, str. 1, zwanego dalej „kodeksem celnym”) stanowi:

      „1. Wartością celną przywożonych towarów jest wartość transakcyjna, to znaczy cena faktycznie zapłacona lub należna za towary,
         wtedy gdy zostały one sprzedane w celu wywozu na obszar celny Wspólnoty, ustalana, o ile jest to konieczne, na podstawie art. 32
         i 33 […].

      […]
      3.      a)     Ceną faktycznie zapłaconą lub należną jest całkowita kwota płatności dokonana lub mająca zostać dokonana przez kupującego
         wobec lub na korzyść sprzedającego za przywożone towary i obejmująca wszystkie płatności dokonane lub mające być dokonane
         jako warunek sprzedaży przywożonych towarów przez kupującego sprzedającemu lub przez kupującego osobie trzeciej celem spełnienia
         zobowiązań sprzedającego […]”.

      12     Szczegółowe zasady wykonywania kodeksu celnego zawarte są w rozporządzeniu Komisji (EWG) nr 2454/93 z dnia 2 lipca 1993 r.
         ustanawiającym przepisy w celu wykonania rozporządzenia Rady (EWG) nr 2913/92 (Dz.U. L 253, str. 1), zmienionym rozporządzeniem
         Komisji (WE) nr 993/2001 z dnia 4 maja 2001 r. (Dz.U. L 141, str. 1). Następujące przepisy tego rozporządzenia mają znaczenie
         dla sprawy:

      „Artykuł 576
      […]
      3. Całkowite zwolnienie z należności przywozowych jest przyznawane następującym przedmiotom:
      a)      dziełom sztuki […], które zostały zdefiniowane w »Załączniku I« do dyrektywy [77/388], przywożonym do celów wystawowych, z możliwością
         sprzedaży;

      b)      towarom innym niż nowo wyprodukowane, przywożonym w celu sprzedaży na aukcji.
      […]
      Artykuł 582
      1. W przypadku gdy towary objęte procedurą zgodnie z art. 576 kończą ją przez wejście do swobodnego obrotu, kwota długu jest
         ustalana na podstawie elementów oceny odpowiednich dla tych towarów w momencie przyjęcia zgłoszenia do swobodnego obrotu.

      […]”.
       Uregulowania krajowe
      13     Z akt sprawy wynika, że Value Added Tax (Special Provisions) Order z dnia 10 maja 1995 r. [rozporządzenie w sprawie podatku
         od wartości dodanej (przepisy szczególne)] (1995 – SI 1995/1268), które weszło w życie w dniu 1 czerwca 1995 r. i którym dokonano
         Zjednoczonym Królestwie transpozycji dyrektywy 94/5, przewiduje w art. 12 stosowanie systemu marży do dostaw dzieł sztuki
         dokonanych przez organizatorów sprzedaży aukcji publicznych.

      14     Artykuł 3 Value Added Tax (Treatment of Transactions) Order z dnia 30 marca 1995 r. [rozporządzenia w sprawie podatku od wartości
         dodanej (skutki czynności)] (1995 – SI 1995/958) stanowi, iż przeniesienia własności dzieła sztuki przywiezionego z zamiarem
         jego odsprzedaży, następującego gdy dzieło to objęte jest jeszcze procedurą odprawy czasowej z całkowitym zwolnieniem z należności
         celnych zgodnie z odpowiednimi przepisami kodeksu celnego, nie uważa się za dostawę towarów ani za świadczenie usług.

       Okoliczności faktyczne i postępowanie przed sądem krajowym
      15     W Zjednoczonym Królestwie dzieła sztuki przywożone są z zamiarem ich ewentualnej sprzedaży w drodze licytacji w ramach procedury
         odprawy czasowej z całkowitym zwolnieniem z należności celnych. Jeśli po sprzedaży w drodze licytacji dzieło jest ostatecznie
         przywiezione do Wspólnoty Europejskiej, podatek VAT jest obliczany na podstawie ceny uzyskanej przy sprzedaży w drodze licytacji,
         wliczając w to marżę zysku aukcjonera. Kwota ta jest następnie pomniejszana na podstawie art. 11 część B ust. 6 szóstej dyrektywy
         w ten sposób, by rzeczywista stawka opodatkowania była równa 5 % aktualnej podstawy opodatkowania.

      16     Stwierdziwszy, że Zjednoczone Królestwo niezgodnie ze zobowiązaniami ciążącymi na nim na mocy art. 28 ust. 1 a i 28 c część
         E pkt 1 szóstej dyrektywy zaniechuje opodatkowania według zwykłej stawki marży zysku aukcjonera uzyskanej ze sprzedaży w drodze
         licytacji przywiezionych dzieł sztuki, Komisja skierowała do tego państwa członkowskiego w dniu 17 marca 1997 r. wezwanie
         do usunięcia uchybienia i wszczęła postępowanie w sprawie naruszenia przewidziane w art. 226 WE.

      17     Celem wyjaśnienia swego stanowiska Komisja skierowała do Zjednoczonego Królestwa w dniu 10 sierpnia 1998 r. uzupełniające
         wezwanie do usunięcia uchybienia, uściślając, że owo państwo członkowskie uchybiło zobowiązaniom ciążącym na nim nie tylko
         na mocy art. 28 ust. 1 a i 28c część E pkt 1 szóstej dyrektywy, lecz również na mocy art. 2 pkt 1, art. 5 ust. 4 lit. c),
         art. 12 ust. 3 oraz art. 26 a tej dyrektywy.

      18     Uznawszy odpowiedzi władz Zjednoczonego Królestwa z dnia 15 maja 1997 r. oraz z dnia 12 października 1998 r. za niewystarczające,
         Komisja w dniu 2 sierpnia 2000 r. skierowała do tego państwa członkowskiego uzasadnioną opinię, wzywając je do podjęcia działań
         niezbędnych celem zastosowania się do niej w terminie dwóch miesięcy od daty jej doręczenia.

      19     Władze Zjednoczonego Królestwa udzieliły odpowiedzi pismem z dnia 16 listopada 2000 r., podtrzymując wcześniej zajęte stanowisko.
         Oceniwszy, że owo państwo członkowskie nie podjęło działań niezbędnych celem zastosowania się do uzasadnionej opinii w wyznaczonym
         terminie, Komisja postanowiła wnieść niniejszą skargę.

       W przedmiocie skargi
       W przedmiocie dopuszczalności
      20     Rząd Zjednoczonego Królestwa podniósł w duplice i w trakcie procedury ustnej, że Komisja zgłosiła w replice nowy zarzut, który
         nie został podniesiony w ramach postępowania poprzedzającego wniesienie skargi, co czyni skargę niedopuszczalną.

      21     W uzasadnionej opinii i w skardze Komisja zarzuciła Zjednoczonemu Królestwu, że nie poddało marży zysku aukcjonera uzyskanej
         ze sprzedaży w drodze licytacji dzieł sztuki przywiezionych w ramach procedury odprawy czasowej opodatkowaniu podatkiem VAT
         od dostaw dokonywanych na terytorium kraju w rozumieniu art. 2 szóstej dyrektywy. Natomiast w replice uznała ona, że Zjednoczone
         Królestwo słusznie włączyło ową marżę do kwoty podlegającej opodatkowaniu w związku z przywozem, lecz błędnie obliczyło kwotę
         podatku VAT od przywozu.

      22     Przedmiot skargi wniesionej na podstawie art. 226 WE jest ograniczony postępowaniem poprzedzającym jej wniesienie przewidzianym
         w tym przepisie (zob. wyroki: z dnia 10 maja 2001 r. w sprawie C‑152/98 Komisja przeciwko Niderlandom, Rec. str. I‑3463, pkt 23,
         z dnia 15 stycznia 2002 r. w sprawie C‑439/99 Komisja przeciwko Włochom, Rec. str. I‑305, pkt 11, oraz z dnia 16 czerwca 2005 r.
         w sprawie C‑456/03 Komisja przeciwko Włochom, Zb.Orz. str. I‑5335, pkt 35). Zatem skarga powinna opierać się na tych samych
         motywach i zarzutach, co uzasadniona opinia (zob. w szczególności wyroki: z dnia 1 grudnia 1993 r. w sprawie Komisja przeciwko
         Danii C‑234/91, Rec. str. I‑6273, pkt 16, oraz z dnia 18 czerwca 1998 r. w sprawie C‑35/96 Komisja przeciwko Włochom, Rec.
         str. I‑3851, pkt 28). Jeżeli zarzut nie został sformułowany w uzasadnionej opinii, jest niedopuszczalny w stadium postępowania
         przed Trybunałem (zob. ww. wyrok z dnia 15 stycznia 2002 r. w sprawie Komisja przeciwko Włochom, pkt 11).

      23     Jednakże warunek ten nie idzie tak daleko, by wymagać w każdym przypadku dokładnej zbieżności sentencji uzasadnionej opinii
         z żądaniami skargi, jeśli tylko przedmiot sporu nie został rozszerzony lub zmieniony, lecz przeciwnie – został tylko zawężony
         (wyroki z dnia 11 lipca 2002 r. w sprawie C‑139/00 Komisja przeciwko Hiszpanii, Rec. str. I‑6407, pkt 19, oraz z dnia 1 lutego
         2005 r. w sprawie C‑203/03 Komisja przeciwko Austrii, Zb.Orz. str. I‑935, pkt 29).

      24     W niniejszym przypadku Komisja w trakcie całego postępowania poprzedzającego wniesienie skargi twierdziła, że Zjednoczone
         Królestwo stosowało do marży zysku aukcjonerów obniżoną stawkę podatku VAT, co było sprzeczne ze zobowiązaniami ciążącymi
         na nim na mocy szóstej dyrektywy. Kwestia, czy owa marża jest składnikiem wartości celnej, nie ma żadnego znaczenia dla stwierdzenia,
         że owo państwo członkowskie stosowało do niej efektywną stawkę obniżoną. Stanowisko Komisji, że taka marża powinna być opodatkowana
         według stawki normalnej, nie zmieniło się w trakcie postępowania.

      25     Należy zatem oddalić argument Zjednoczonego Królestwa, jakoby Komisja zgłosiła nowy zarzut.
       Co do istoty
      26     Zasadniczą kwestią w tym sporze jest pytanie, czy marża zysku aukcjonerów uzyskana przy sprzedaży w drodze licytacji dzieł
         sztuki przywiezionych w ramach procedury odprawy czasowej powinna być opodatkowana jak czynność na terytorium kraju, zgodnie
         z warunkami, o których mowa w art. 16 ust. 1 szóstej dyrektywy. Jednak Komisja podnosi również naruszenie art. 2 pkt 1, art. 5
         ust. 4 lit. c) oraz art. 12 ust. 3 szóstej dyrektywy. Należy zatem zbadać, czy zarzucane naruszenie tych przepisów zostało
         należycie wykazane.

      27     Komisja zaznacza, że na sytuację w niniejszej sprawie składają się dwa zdarzenia podatkowe: po pierwsze przywóz towarów, a
         po drugie czynność na terytorium kraju. W każdym przypadku kiedy po przywozie następuje sprzedaż dokonana przez podatnika,
         zarówno przywóz, jak i sprzedaż powinny zostać opodatkowane.

      28     Zarzuca ona Zjednoczonemu Królestwu, że nie wyodrębniło ono drugiego zdarzenia podatkowego, to znaczy sprzedaży w drodze licytacji,
         i nie opodatkowało go jako czynności na terytorium kraju. Z tego powodu to państwo członkowskie uchybiło zobowiązaniom ciążącym
         na nim na mocy art. 2 pkt 1, art. 5 ust. 4 lit. c) oraz art. 12 ust. 3 szóstej dyrektywy.

      29     Rząd Zjednoczonego Królestwa przyznaje, że istnieją potencjalnie dwa zdarzenia podatkowe, to znaczy przywóz towarów i ich
         sprzedaż w drodze licytacji. Jednak jego zdaniem podczas gdy omawiane dzieła sztuki są objęte procedurą odprawy czasowej,
         to sporna sprzedaż w drodze licytacji stanowi wywóz na obszar celny Wspólnoty w rozumieniu art. 29 kodeksu celnego, a więc
         nie może stanowić jednocześnie czynności dokonanej w Zjednoczonym Królestwie.

      30     Artykuł 2 szóstej dyrektywy wyróżnia dwie kategorie czynności podlegających opodatkowaniu podatkiem VAT: po pierwsze czynności
         na terytorium kraju, a po drugie przywóz towarów.

      31     Z art. 5 ust. 4 lit. c) tej dyrektywy wynika, że aukcjonerzy dokonują dostawy towarów w chwili przeniesienia towaru na podstawie
         umowy komisu zawartej między nimi a sprzedawcą lub nabywcą.

      32     Artykuł 12 ust. 3 szóstej dyrektywy przewiduje zwykłą stawkę podatku VAT dla wszystkich czynności podlegających opodatkowaniu,
         które nie podlegają stawce obniżonej.

      33     Jak już orzekł Trybunał, analiza cech charakterystycznych wspólnego systemu podatku VAT pozwala stwierdzić, że w przypadku
         wszystkich czynności na terytorium kraju zdarzenie podatkowe stanowi dostawa towaru dokonana odpłatnie przez podatnika, który
         działa w takim charakterze, podczas gdy w przypadku każdej czynności przywozu zdarzenie podatkowe stanowi samo wprowadzenie
         towaru na terytorium państwa członkowskiego, niezależnie od tego, czy czynność w ogóle miała miejsce, czy została ona dokonana
         odpłatnie, czy też pod tytułem darmym, przez podatnika, czy przez osobę prywatną (zob. w szczególności wyrok z dnia 5 maja
         1982 r. w sprawie 15/81 Schul, Rec. str. 1409, pkt 14).

      34     W niniejszym przypadku dzieła sztuki przywiezione z zamiarem sprzedaży w drodze licytacji zostały objęte, od momentu ich wprowadzenia
         na obszar Wspólnoty, procedurą odprawy czasowej z całkowitym zwolnieniem z należności celnych, pod warunkiem że ich ostateczne
         miejsce przeznaczenia nie będzie znane przed sprzedażą. Jeżeli towar zostaje sprzedany nabywcy we Wspólnocie, przywóz jest
         dokonywany w państwie członkowskim, na terytorium którego towar przestaje być objęty tą procedurą.

      35     Szósta dyrektywa przewiduje dwa różne systemy podatkowe stosowane odpowiednio w przypadku przywozu i w przypadku sprzedaży
         w drodze licytacji dzieł sztuki. Z jednej strony, jeśli chodzi o przywóz, który podlega podatkowi VAT na podstawie art. 2
         ust. 2 szóstej dyrektywy – art. 12 ust. 3 lit. c) oraz, na zasadzie odstępstwa, art. 11 część B ust. 6 tej dyrektywy przewidują
         obniżoną stawkę podatku VAT stosowaną do wartości celnej towaru przywiezionego. Z drugiej strony, jeśli chodzi o sprzedaż
         w drodze licytacji – przepisy art. 26 a część C szóstej dyrektywy skutkują w szczególności wyodrębnieniem prowizji aukcjonera
         z wartości globalnej towaru, jeżeli ten dokonuje dostawy w rozumieniu art. 5 ust. 4 lit. c) tej dyrektywy. Prowizja ta stanowi
         zatem podstawę opodatkowania dla sprzedaży w drodze licytacji, która jest opodatkowana po zwykłej stawce przewidzianej w art. 12
         ust. 3 lit. a) tej dyrektywy.

      36     Komisja twierdzi, że art. 16 ust. 1 szóstej dyrektywy przewiduje bezwzględny wymóg, by wszystkie czynności dokonane w czasie,
         gdy towary są objęte procedurą odprawy czasowej, jeśli towary te zostały następnie wwiezione, zostały opodatkowane tak, jakby
         miały miejsce po ich ostatecznym przywozie. Zatem efektywna stawka obniżona powinna być stosowana do wartości towarów przed
         ich sprzedażą w drodze licytacji, to znaczy do ceny zapłaconej przez nabywcę w ramach tej sprzedaży, po odliczeniu prowizji
         aukcjonera. Zwykła stawka podatku VAT stosuje się następnie do tej prowizji zgodnie z art. 26 a część C tej dyrektywy.

      37     Wyjaśnia ona ponadto, że zasada ta działa niezależnie od zasad ogólnych dotyczących określania wartości celnej wyrażonych
         w art. 29 i 144 kodeksu celnego oraz zawartych w art. 11 część B ust. 1 szóstej dyrektywy.

      38     Rząd Zjednoczonego Królestwa kwestionuje tę argumentację. Jego zdaniem stosowany przez niego system podatkowy jest zgodny
         z art. 16 szóstej dyrektywy, ponieważ z przepisu tego oraz z art. 11 część B dyrektywy wynika jasno, że cena tych czynności
         jest wliczana do podstawy opodatkowania przy przywozie i nie jest opodatkowywana jako czynność na terytorium kraju, jakby
         to miało miejsce w przypadku czynności następującej po ostatecznym przywozie. Gdyby prowizje aukcjonerów podlegały ponownemu
         opodatkowaniu jako świadczenie wzajemne w ramach czynności na terytorium kraju, miałoby miejsce podwójne opodatkowanie.

      39     Bezspornym jest, że art. 16 ust. 1 szóstej dyrektywy w świetle systemu, o którym mowa w jego części E, przewiduje iż państwa
         członkowskie mogą zwolnić od podatku VAT pewne czynności dotyczące towarów objętych procedurą odprawy czasowej, pod warunkiem
         że nie służą one użyciu lub ostatecznej konsumpcji oraz że kwota podatku VAT należnego w chwili, gdy towar przestaje podlegać
         tej procedurze, odpowiada kwocie podatku, który zostałby uiszczony, jeśliby każda z tych czynności została opodatkowana na
         terytorium kraju.

      40     Przepis ten upoważnia państwa członkowskie do zwolnienia pewnych czynności dokonanych na terytorium kraju dotyczących towarów
         objętych procedurami lub znajdujących się w sytuacjach przewidzianych w nim, w tym objętych procedurą odprawy czasowej, lecz
         ustanawia dla nich również pewne wymogi, które powinny zostać spełnione celem zastosowania tego zwolnienia.

      41     Mimo że chwila ostatecznego przywozu towaru, objętego od momentu jego wprowadzenia na obszar Wspólnoty procedurą odprawy czasowej,
         zostaje przesunięta na podstawie art. 7 ust. 3 szóstej dyrektywy do czasu, gdy towar przestaje podlegać procedurze, to jednak
         z odstępstwa przywidzianego w art. 16 ust. 1 tej dyrektywy wynika, że wszystkie czynności dokonane w ramach owej procedury
         odprawy czasowej powinny zostać opodatkowane tak, jakby zostały dokonane na terytorium kraju po ostatecznym przywozie towarów.

      42     Zatem w przypadku gdy dzieło sztuki jest sprzedawane na aukcji w ramach procedury odprawy czasowej i przywiezione po dokonaniu
         tej czynności na obszar Wspólnoty, należy oddzielić sprzedaż w drodze licytacji od przywozu i opodatkować te dwie czynności
         odrębnie.

      43     W konsekwencji w celu opodatkowania zarówno przywozu, jak i sprzedaży w drodze licytacji, zgodnie z warunkami, o których mowa
         w art. 16 ust. 1 szóstej dyrektywy, należy oddzielić w cenie przybicia część odpowiadającą prowizji aukcjonera od części odpowiadającej
         wartości celnej przywiezionego towaru. Pierwsza z nich stanowi zatem podstawę opodatkowania sprzedaży w drodze licytacji obliczoną
         na podstawie art. 26 a szóstej dyrektywy i opodatkowaną według zwykłej stawki przewidzianej w art. 12 ust. 3 lit. a) tej dyrektywy;
         natomiast druga część odpowiada wartości celnej towaru, która podlega podatkowi VAT od przywozu i jest opodatkowana według
         efektywnej stawki obniżonej stosowanej w Zjednoczonym Królestwie na podstawie art. 11 część B ust. 6 szóstej dyrektywy.

      44     Wykładnia ta jest zgodna z celem art. 16 ust. 1 szóstej dyrektywy, którym jest w szczególności zapewnienie neutralności podatkowej
         między, z jednej strony, czynnościami dotyczącymi towarów objętych procedurą odprawy czasowej, a z drugiej strony, czynnościami
         dotyczącymi towarów znajdujących się już na obszarze Wspólnoty.

      45     Mając na uwadze analizę dokonaną w pkt 43 niniejszego wyroku, a konkretnie stwierdzenie, że wartość prowizji aukcjonera powinna
         zostać oddzielona od wartości celnej danego towaru celem jego właściwego opodatkowania, należy uznać za nieuzasadnione stanowisko
         Zjednoczonego Królestwa, że marża zysku aukcjonera stanowi część wartości przywozowej zgodnie z art. 11 część B ust. 1 i art. 11
         część B ust. 3 lit. b) szóstej dyrektywy w związku z art. 29 kodeksu celnego.

      46     Należy również oddalić argument Zjednoczonego Królestwa, że art. 15 ust. 1 akapit pierwszy szóstej dyrektywy jest dla państw
         członkowskich przepisem dyspozytywnym, podczas gdy akapit ostatni tego przepisu, który ustanawia obowiązek unikania podwójnego
         opodatkowania, stanowi przepis bezwzględnie obowiązujący. Ów ostatni obowiązek wymaga, by państwa członkowskie nie traktowały
         transakcji zrealizowanej przez aukcjonera jako czynności dokonanej na terytorium kraju.

      47     Jak słusznie twierdzi Komisja, jeżeli państwo członkowskie korzysta z uprawnienia przyznanego w art. 16 ust. 1 szóstej dyrektywy,
         przyjmując przepisy szczególne umożliwiające zwolnienie czynności dotyczących towarów objętych procedurą odprawy czasowej,
         powinno ono stosować się do wszystkich wymogów nałożonych w tym przepisie.

      48     Jeśli chodzi o obowiązek unikania podwójnego opodatkowania przewidziany w art. 16 ust. 1 akapit ostatni szóstej dyrektywy,
         należy stwierdzić, iż przepis ten dotyczy osoby zobowiązanej do zapłaty podatku. Jak wynika z przedostatniego akapitu tego
         przepisu, w drodze odstępstwa od art. 21 ust. 1 lit. a) akapit pierwszy dyrektywy, zobowiązana do zapłaty podatku z tytułu
         czynności, o których mowa w art. 16 ust. 1 akapit pierwszy dyrektywy, jest osoba, która powoduje, że towary przestają być
         objęte procedurami lub sytuacjami wymienionymi w tym przepisie. Celem bowiem zapobiegnięcia jakimkolwiek wątpliwościom co
         do osoby zobowiązanej do zapłaty podatku szósta dyrektywa przewiduje obowiązek unikania podwójnego opodatkowania, co nie wpływa
         jednak na stawkę, jaka znajduje zastosowanie do marży zysku aukcjonera.

      49     W tej sytuacji, wobec tego, że sprzedaż w drodze licytacji dzieł sztuki w ramach procedury odprawy czasowej, po której następuje
         przywóz na terytorium danego państwa członkowskiego, powinna być traktowana jako czynność dokonana na terytorium kraju i powinna
         zostać jako taka opodatkowana, należy stwierdzić, że zarzut Komisji dotyczący naruszenia art. 16 ust. 1 szóstej dyrektywy
         jest uzasadniony.

      50     Ponieważ sprzedaż w drodze licytacji powinna zostać zakwalifikowana jako „czynność na terytorium kraju”, należy również stwierdzić,
         że wykazane zostało naruszenie art. 2 pkt 1, art. 5 ust. 4 lit. c) oraz art. 12 ust. 3 szóstej dyrektywy.

      51     Wobec powyższego należy stwierdzić, że stosując obniżoną stawkę podatku VAT do prowizji pobieranej przez aukcjonerów przy
         sprzedaży w drodze licytacji dzieł sztuki przywiezionych w ramach procedury odprawy czasowej, Zjednoczone Królestwo uchybiło
         zobowiązaniom, które na nim ciążą na mocy art. 2 pkt 1, art. 5 ust. 4 lit. c), art. 12 ust. 3 oraz art. 16 ust. 1 szóstej
         dyrektywy.

       W przedmiocie kosztów
      52     Zgodnie z art. 69 § 2 regulaminu kosztami zostaje obciążona, na żądanie strony przeciwnej, strona przegrywająca sprawę. Ponieważ
         Komisja wniosła o obciążenie Zjednoczonego Królestwa kosztami postępowania, a Zjednoczone Królestwo przegrało sprawę, należy
         obciążyć je kosztami postępowania.

      Z powyższych względów Trybunał (trzecia izba) orzeka, co następuje:
      1)      Stosując obniżoną stawkę podatku od wartości dodanej do prowizji pobieranej przez aukcjonerów przy sprzedaży w drodze licytacji
            dzieł sztuki, obiektów kolekcjonerskich i antyków przywiezionych w ramach procedury odprawy czasowej, Zjednoczone Królestwo
            Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej uchybiło zobowiązaniom, które na nim ciążą na mocy art. 2 pkt 1, art. 5 ust. 4 lit. c),
            art. 12 ust. 3 oraz art. 16 ust. 1 szóstej dyrektywy Rady 77/388/EWG z dnia 17 maja 1977 r. w sprawie harmonizacji ustawodawstw
            państw członkowskich w odniesieniu do podatków obrotowych – wspólny system podatku od wartości dodanej: ujednolicona podstawa
            wymiaru podatku, zmienionej dyrektywą Rady 1999/49/WE z dnia 25 maja 1999 r.
      2)      Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej zostaje obciążone kosztami postępowania.
      Podpisy
      * Język postępowania: angielski.


title: Wyrok Trybunału (wielka izba) z dnia 7 września 2004 r. # Komisja Wspólnot Europejskich przeciwko Wielkiemu Księstwu Luksemburga. # Ubezpieczenia - Trzecia dyrektywa w sprawie ubezpieczeń innych niż ubezpieczenia na życie - System bonus-malus. # Sprawa C-346/02.

text:
      Sprawa C-346/02
      Komisja Wspólnot Europejskich
      przeciwko
      Wielkiemu Księstwu Luksemburga

      Ubezpieczenia – Trzecia dyrektywa w sprawie ubezpieczeń innych niż ubezpieczenia na życie – System bonus-malus
      Streszczenie wyroku
      Swobodny przepływ osób – Swoboda przedsiębiorczości – Swobodne świadczenie usług – Ubezpieczenie bezpośrednie inne niż ubezpieczenie
            na życie – Dyrektywa 92/49 – Swoboda ustalania taryf składek – System bonus-malus nieprowadzący do bezpośredniego ustalania
            składek przez państwo – Dopuszczalność
      (dyrektywa Rady 92/49)
      Nie może być traktowany na równi ze stanowiącym naruszenie zasady swobody ustalania taryf składek systemem obejmującym wymóg
         zatwierdzenia taryf składek przewidzianej w dyrektywie 92/49 w sprawie koordynacji przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych
         odnoszących się do ubezpieczeń bezpośrednich innych niż ubezpieczenia na życie oraz zmieniającą dyrektywy 73/239 i 88/357
         system bonus-malus obowiązujący w przypadku umów ubezpieczenia komunikacyjnego od odpowiedzialności cywilnej, który wpływa
         co prawda na wysokość składek, nie prowadząc jednak do bezpośredniego ustalania składek przez państwo, ponieważ ubezpieczyciele
         dysponują swobodą ustalenia wysokości składek bazowych.

      W tym względzie, w braku odpowiedniej jasno wyrażonej woli ustawodawcy wspólnotowego, nie można domniemywać pełnej harmonizacji
         w dziedzinie taryf składek na ubezpieczenie, z wyjątkiem ubezpieczeń na życie, która wykluczałaby jakiekolwiek środki krajowe
         mogące wpływać na taryfy składek.

      (por. pkt 23–24)

WYROK TRYBUNAŁU (wielka izba)
      z dnia 7 września 2004 r. (*)

      Ubezpieczenia – Trzecia dyrektywa w sprawie ubezpieczeń innych niż ubezpieczenia na życie – System bonus-malus
      W sprawie C-346/02
      mającej za przedmiot skargę o stwierdzenie, na podstawie art. 226 WE, uchybienia zobowiązaniom Państwa Członkowskiego, wniesioną
         w dniu 30 września 2002 r.,

      Komisja Wspólnot Europejskich, reprezentowana przez C. Tufvesson oraz J.-F. Pasquiera, działających w charakterze pełnomocników, z adresem do doręczeń
         w Luksemburgu,

      strona skarżąca,
      przeciwko
      Wielkiemu Księstwu Luksemburga, reprezentowanemu przez P. Gramegna, działającego w charakterze pełnomocnika wspieranego przez adwokata A. Schmitta,

      strona pozwana,
      TRYBUNAŁ (wielka izba),
      w składzie: V. Skouris, Prezes, P. Jann, C. W. A. Timmermans (sprawozdawca), C. Gulmann i J. N. Cunha Rodrigues, prezesi izb,
         R. Schintgen, F. Macken, N. Colneric, S. von Bahr, R. Silva de Lapuerta i K. Lenaerts, sędziowie,

      rzecznik generalny: C. Stix-Hackl,
      sekretarz: H. von Holstein, zastępca sekretarza,
      uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 10 lutego 2004 r.,
      po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 30 marca 2004 r.,
      wydaje następujący
      Wyrok
      1        Komisja Wspólnot Europejskich wnosi w skardze do Trybunału o stwierdzenie, że wprowadzając i utrzymując system bonus-malus,
         wpływający automatycznie i w sposób nieunikniony na taryfy składek obowiązujące w Luksemburgu w przypadku wszystkich umów
         ubezpieczenia komunikacyjnego od odpowiedzialności cywilnej zawieranych w Luksemburgu przez osoby fizyczne, bez rozróżnienia
         między zakładami ubezpieczeń z siedzibą w Wielkim Księstwie Luksemburga a zakładami ubezpieczeń wykonującymi działalność poprzez
         oddziały lub w ramach świadczenia usług, który to system pozostaje w sprzeczności z zasadą swobody ustalania taryf składek
         oraz zniesienia uprzedniej systematycznej kontroli taryf składek i warunków polis ubezpieczeniowych, przewidzianą w art. 6
         ust. 3, art. 29 i 39 dyrektywy Rady 92/49/EWG z dnia 18 czerwca 1992 r. w sprawie koordynacji przepisów ustawowych, wykonawczych
         i administracyjnych odnoszących się do ubezpieczeń bezpośrednich innych niż ubezpieczenia na życie oraz zmieniającej dyrektywy
         73/239/EWG i 88/357/EWG (trzecia dyrektywa w sprawie ubezpieczeń innych niż ubezpieczenia na życie) (Dz.U. L 228, str. 1),
         Wielkie Księstwo Luksemburga uchybiło zobowiązaniom ciążącym na nim na mocy tej dyrektywy.

       Ramy prawne
       Uregulowania wspólnotowe
      2        Artykuł 6 dyrektywy 92/49 zamieszczony w tytule II „Podejmowanie działalności ubezpieczeniowej” stanowi:

      „Artykuł 8 dyrektywy 72[73]/239/EWG otrzymuje brzmienie:
      »Artykuł 8
      […]
      3.      Żaden przepis niniejszej dyrektywy nie stanowi dla Państw Członkowskich przeszkody w utrzymaniu w mocy lub przyjęciu przepisów
         ustawowych, wykonawczych lub administracyjnych, wymagających zatwierdzenia aktu założycielskiego i umowy spółki oraz podania
         do wiadomości wszystkich innych dokumentów koniecznych do normalnego sprawowania nadzoru.

      Państwa Członkowskie nie przyjmują jednakże przepisów wymagających uprzedniej zgody lub systematycznego zgłaszania ogólnych
         i szczegółowych warunków polis, taryf składek oraz formularzy i innych drukowanych dokumentów, które zakład zamierza stosować
         w swoich kontaktach z ubezpieczającymi.

      Państwa Członkowskie nie mogą utrzymać lub wprowadzić wymogu uprzedniego zgłaszania lub zatwierdzania proponowanych podwyżek
         stawek składek, o ile nie stanowią one części ogólnych systemów kontroli cen.

      […]«”.
      3        Artykuł 29 dyrektywy 92/49 zamieszczony w tytule III „Harmonizacja zasad regulujących działalność ubezpieczeniową” stanowi:

      „Państwa Członkowskie nie wprowadzają przepisów wymagających uprzedniej zgody lub systematycznego zgłaszania ogólnych i szczegółowych
         warunków polis, taryf składek lub formularzy oraz innych drukowanych dokumentów, które zakład ubezpieczeniowy zamierza stosować
         w swoich kontaktach z ubezpieczającymi. Mogą one wymagać jedynie doraźnego zgłaszania tych warunków polis i innych dokumentów,
         w celu zbadania ich zgodności z krajowymi przepisami dotyczącymi umów ubezpieczenia, a wymóg ten nie może stanowić uprzedniego
         warunku prowadzenia działalności przez zakład.

      Państwa Członkowskie nie mogą utrzymywać ani wprowadzać wymogu uprzedniego zgłaszania lub zatwierdzania proponowanych podwyżek
         stawek składek, o ile nie stanowią one części ogólnego systemu kontroli cen”.

      4        Artykuł 39 ust. 2 i 3 dyrektywy 92/49 zamieszczony w tytule IV „Przepisy odnoszące się do prawa przedsiębiorczości i swobody
         świadczenia usług” stanowi:

      „2.      Państwo Członkowskie oddziału lub świadczenia usług nie przyjmuje przepisów wymagających uprzedniej zgody lub systematycznego
         zgłaszania ogólnych i szczegółowych warunków polis, taryf składek lub formularzy i innych drukowanych dokumentów, które zakład
         zamierza stosować w swoich kontaktach z ubezpieczającymi. Może jedynie wymagać od zakładu, który zamierza prowadzić działalność
         ubezpieczeniową na jego terytorium w ramach prawa przedsiębiorczości lub w ramach swobody świadczenia usług, doraźnego zgłaszania
         tych warunków polis oraz innych dokumentów, w celu zbadania ich zgodności z przepisami krajowymi dotyczącymi umów ubezpieczenia,
         a wymóg ten nie może stanowić uprzedniego warunku prowadzenia działalności przez zakład.

      3.      Państwo Członkowskie oddziału lub świadczenia usług nie może utrzymywać lub wprowadzić wymogu uprzedniego zgłaszania lub zatwierdzania
         proponowanych podwyżek stawek składek, o ile nie stanowią one części ogólnego systemu kontroli cen”.

       Uregulowania krajowe
      5        Luksemburskie rozporządzenie z dnia 20 grudnia 1994 r. wydane celem wykonania art. 17 ust. 2 i 3 zmienionej ustawy z dnia
         7 kwietnia 1976 r. w sprawie ubezpieczenia komunikacyjnego od odpowiedzialności cywilnej i określenia wymogów, którym odpowiadać
         muszą umowy ubezpieczenia komunikacyjnego od odpowiedzialności cywilnej (Mémorial A 1994, str. 2776, zwane dalej „rozporządzeniem”) wprowadziło do prawa krajowego między innymi system ustalania wysokości
         składek ubezpieczeniowych, zgodnie z którym ubezpieczeni korzystają z obniżenia stawki po kilku latach bezwypadkowej jazdy,
         podczas gdy w następstwie szkody następuje jej podwyższenie.

      6        Artykuł 3 rozporządzenia stanowi:

      „Niedozwolone są postanowienia umowy ubezpieczenia, które mają na celu lub powodują:
      […]
      5.      że określona w poniższych artykułach 7 i 8 skala bonus-malus nie znajduje zastosowania do tej umowy”.
      7        Artykuł 7 zawiera bezwzględne wymogi, którym odpowiadać musi każda umowa ubezpieczenia komunikacyjnego od odpowiedzialności
         cywilnej zawarta przez osobę fizyczną w odniesieniu do pojazdu samochodowego mającego zwykłe miejsce postoju w Luksemburgu.

      8        Zgodnie z tym systemem nowy ubezpieczony jest klasyfikowany do kategorii 11 skali bonus-malus (0-procentowy bonus). Niewystąpienie
         szkody w okresie obserwacji skutkuje przeklasyfikowaniem o jedną kategorię w dół tej skali. Skala bonus-malus kończy się kategorią
         „–3”, a należący do niej ubezpieczony płaci jedynie 45 % składki bazowej.

      9        Natomiast każda szkoda w odnośnym okresie skutkuje przeklasyfikowaniem o 3 kategorie w górę. Najwyższy stopień w skali bonus-malus
         to kategoria 22. Należący do niej ubezpieczony płaci 250 % składki bazowej.

      10      Obligatoryjna skala bonus-malus obowiązuje wyłącznie w stosunku do umów zawieranych przez osoby fizyczne. Ponadto skala bonus-malus
         dotyczy jedynie składki na ubezpieczenie komunikacyjne od odpowiedzialności cywilnej. Pozostałe elementy ostatecznej składki
         całkowitej ubezpieczenia komunikacyjnego od odpowiedzialności cywilnej, dotyczące ryzyka zbicia szyby, kradzieży, pożaru czy
         pomocy prawnej, nie podlegają temu systemowi.

       Postępowanie poprzedzające wniesienie skargi
      11      W dniu 25 lipca 2001 r. Komisja przesłała Wielkiemu Księstwu Luksemburga wezwanie do usunięcia uchybień, w którym oceniła,
         że system ustalania składek na ubezpieczenie narusza niektóre przepisy dyrektywy 92/49, w szczególności art. 6 ust. 3, art. 29
         i 39 tej dyrektywy.

      12      Ponieważ wezwanie to pozostało bez odpowiedzi, w dniu 20 grudnia 2001 r. Komisja skierowała do Wielkiego Księstwa Luksemburga
         uzasadnioną opinię, w której wezwała to Państwo Członkowskie do zastosowania się do niej w terminie dwóch miesięcy od jej
         doręczenia.

      13      Rząd luksemburski odpowiedział na uzasadnioną opinię pismem z dnia 6 marca 2002 r. Przyznając, że swoboda ustalania taryf
         składek stanowi zasadę ustanowioną w dyrektywie 92/49, podniósł, że ustalenie taryfy składki bazowej zostało pozostawione
         swobodnemu uznaniu zakładów ubezpieczeń. Ponadto system bonus-malus przyczynia się jego zdaniem do ochrony konsumentów i zapobiegania
         wypadkom.

      14      Ponieważ Komisja uznała, że władze luksemburskie nie ustanowiły środków niezbędnych w celu zastosowania się do dyrektywy 92/49,
         wniosła niniejszą skargę.

       Co do istoty sprawy
       Argumenty stron
      15      Komisja jest zdania, że luksemburski system bonus-malus, po pierwsze, narusza wynikającą z przepisów dyrektywy 92/49 zasadę
         swobody ustalania taryf składek, w myśl której Państwom Członkowskim zabronione jest poddawanie taryf składek i podwyżek stawek
         składek, które zakład ubezpieczeń stosuje lub zamierza przyjąć na terytorium tego państwa, obowiązkowi zgłaszania, uprzedniego
         zatwierdzania lub systematycznego zgłaszania, a po drugie, jest sprzeczny z celem dyrektywy, który polega na zapewnieniu wolnej
         od ograniczeń sprzedaży produktów ubezpieczeniowych we Wspólnocie. Wykładnia dokonana przez Komisję została jej zdaniem potwierdzona
         w wyrokach Trybunału z dnia 11 maja 2000 r. w sprawie C-296/98 Komisja przeciwko Francji, Rec. str. I-3025, i z dnia 25 lutego
         2003 r. w sprawie C-59/01 Komisja przeciwko Włochom, Rec. str. I-1759.

      16      Komisja nie kwestionuje kompetencji Państw Członkowskich do wprowadzenia skali uwzględniającej częstotliwość występowania
         szkód ubezpieczycieli lub nawet jednolitego systemu bonus-malus. Tego rodzaju uregulowania stanowią jednak zdaniem Komisji
         naruszenie dyrektywy 92/49, jeżeli wpływają automatycznie na taryfy składek, co zdaniem Komisji ma miejsce w przypadku luksemburskiego
         systemu bonus-malus.

      17      Komisja wskazuje, że w Luksemburgu ubezpieczyciele ustalają wysokość składek bazowych w zasadzie swobodnie. Jednakże dochowanie
         zasady swobody ustalania taryf składek wymaga nie tylko, aby składka bazowa, ale również wszystkie konstytutywne elementy
         składki na ubezpieczenie były ustalanie przez zakład ubezpieczeń w sposób swobodny.

      18      W związku z tym, zdaniem Komisji, gdyby zakłady ubezpieczeń mogły jedynie w granicach wiążących wytycznych dostosowywać składki
         ze względu na tak podstawowe kryterium jak częstotliwość występowania szkód, swoboda ustalania taryf składek mogłaby pozostać
         w znacznym stopniu fikcyjna. Jest tak tym bardziej, jeżeli wpływ wymaganego dostosowania na wysokość składki nie jest jedynie
         marginalny, lecz może doprowadzić nawet do jej podwojenia.

      19      Powołując się na pkt 29 wyroku w sprawie Komisja przeciwko Włochom rząd luksemburski podnosi, że odnośne uregulowanie jest
         zgodne z zasadą swobody ustalania taryf składek, ponieważ nie stanowi ono, że taryfy składek stosowane przez zakłady ubezpieczeń
         podlegają zgłoszeniu organom nadzoru lub kontroli przed ich zastosowaniem ani że organy te są zobowiązane do zatwierdzenia
         tych taryf stawek przed ich zastosowaniem.

      20      Rząd luksemburski podnosi, że system bonus-malus umożliwia dostosowanie składki na ubezpieczenie uwzględniające przebieg ubezpieczenia
         i liczbę szkód, za które ubezpieczony może zostać pociągnięty do odpowiedzialności. Zdaniem rządu luksemburskiego jest to
         system indywidualizacji składki a posteriori, który dotyczy wyłącznie zmienności składki na ubezpieczenie. Tymczasem system
         ten pozostawia ubezpieczycielom całkowitą swobodę ustalania wszystkich elementów, które podlegałyby uwzględnieniu w obliczeniu
         składki ubezpieczenia komunikacyjnego.

       Ocena Trybunału
      21      Jak stwierdził Trybunał w pkt 29 przywołanego wyroku Komisja przeciwko Włochom, celem ustawodawcy wspólnotowego było zagwarantowanie
         zasady swobody ustalania taryf składek w dziedzinie ubezpieczeń (z wyjątkiem ubezpieczeń na życie), łącznie z ubezpieczeniami
         obowiązkowymi, jak ubezpieczenie komunikacyjne od odpowiedzialności cywilnej. Zasada ta obejmuje, jak również wyjaśnił Trybunał
         w pkt 29 ww. wyroku, zakaz wprowadzania jakiegokolwiek systemu uprzedniego lub systematycznego zgłaszania i zatwierdzania
         taryf składek, które zakład ubezpieczeń zamierza stosować w stosunkach z ubezpieczonymi. Jedyny dopuszczony przez dyrektywę
         92/49 wyjątek od tej zasady dotyczy uprzedniego zgłaszania i zatwierdzania „podwyżki stawek składek” w ramach „ogólnego systemu
         kontroli cen”.

      22      W przywołanym powyżej wyroku w sprawie Komisja przeciwko Włochom Trybunał uznał za naruszenie zasady swobody ustalania taryf
         składek system, w którym w ramach umów ubezpieczenia komunikacyjnego od odpowiedzialności cywilnej dotyczących szkód powstałych
         na terytorium Włoch ceny zostały zamrożone w odniesieniu do ustalania i zmian taryf (ww. wyrok w sprawie Komisja przeciwko
         Włochom, pkt 32 i 48).

      23      Luksemburski system bonus-malus, który stanowi przedmiot niniejszej skargi, różni się od włoskich przepisów, których dotyczył
         ww. wyrok w sprawie Komisja przeciwko Włochom, w aspekcie wpływu na taryfy składek ubezpieczycieli. System ten wpływa co prawda
         na wysokość składek, jednak nie prowadzi do bezpośredniego ustalania składek przez państwo, ponieważ ubezpieczyciele dysponują
         swobodą ustalenia wysokości składek bazowych. W tych okolicznościach luksemburski system bonus-malus nie może być traktowany
         na równi ze stanowiącym naruszenie zasady swobody ustalania taryf składek systemem obejmującym wymóg zatwierdzenia taryf składek,
         który Trybunał zdefiniował w pkt 29 ww. wyroku w sprawie Komisja przeciwko Włochom.

      24      W braku odpowiedniej jasno wyrażonej woli ustawodawcy wspólnotowego, nie można domniemywać pełnej harmonizacji w dziedzinie
         taryf składek na ubezpieczenie, z wyjątkiem ubezpieczeń na życie, która wykluczałaby jakiekolwiek środki krajowe mogące wpływać
         na taryfy składek.

      25      Nie można się zatem przychylić do argumentów Komisji uzasadniających skargę, zgodnie z którymi luksemburski system bonus-malus,
         mimo iż składka bazowa podlega swobodnemu ustaleniu, narusza zasadę swobody ustalenia taryf składek jedynie przez to, że wpływa
         na zmiany wysokości tych składek.

      26      Poza tym Komisja nie twierdzi, że system ten prowadzi do wprowadzenia obowiązku uprzedniego lub systematycznego zgłaszania
         lub uzyskania zatwierdzenia taryf stawek, które ubezpieczyciel zamierza zastosować w stosunku do ubezpieczonych.

      27      Wynika z tego, że Komisja nie wykazała, że Wielkie Księstwo Luksemburga, wprowadzając i utrzymując system bonus-malus, naruszyło
         uregulowaną w art. 6, 29 i 39 dyrektywy 92/49 zasadę swobody ustalania taryf składek i zniesienia uprzedniej lub systematycznej
         kontroli taryf składek na ubezpieczenie i warunków polis ubezpieczeniowych.

      28      Ponieważ Komisja ograniczyła przedmiot uzasadnionej opinii i niniejszej skargi do stwierdzenia naruszenia wynikającej z przepisów
         wskazanych w powyższym punkcie zasady swobody ustalania taryf stawek i zniesienia uprzedniej kontroli taryf stawek na ubezpieczenie
         oraz warunków polis ubezpieczeniowych, skargę należy oddalić.

       W przedmiocie kosztów
      29      Zgodnie z art. 69 § 2 regulaminu kosztami zostaje obciążona, na żądanie strony przeciwnej, strona przegrywająca sprawę. Ponieważ
         Wielkie Księstwo Luksemburga wniosło o obciążenie Komisji kosztami postępowania, a Komisja przegrała sprawę, należy obciążyć
         ją kosztami postępowania.

      Z powyższych względów Trybunał (wielka izba) orzeka, co następuje:
      1)      Skarga zostaje oddalona.
      2)      Komisja Wspólnot Europejskich zostaje obciążona kosztami postępowania.
      Podpisy.
      * Język postępowania: francuski.


Wyrok Sądu (piąta izba) z dnia 25 lutego 2016 r.#François Musso przeciwko Parlamentowi Europejskiemu.#Uposażenia posłów do Parlamentu – Emerytura – Ciążący na posłach francuskich obowiązek realizacji prawa do emerytury w ramach systemów krajowych – Zasada zapobiegania zbiegowi praw – Przepisy wykonawcze do statutu posłów – Decyzja wydana po zakończeniu postępowania odwoławczego – Nota obciążeniowa – Decyzja o zawierzeniu wypłaty emerytury – Zasada kontradyktoryjności – Rozsądny termin – Obowiązek uzasadnienia.#Sprawy połączone T-589/14 i T-772/14.


Wyrok Trybunału (czwarta izba) z dnia 15 czerwca 1995 r. # Teresa Zabala Erasun, Elvira Encabo Terrazos i Francisco Casquero Carrillo przeciwko Instituto Nacional de Empleo. # Wnioski o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Tribunal Superior de Justicia de la Comunidad Autónoma del País Vasco - Hiszpania. # Sprawy połączone C-422/93, C-423/93 oraz C-424/93.


Wyrok Trybunału (pierwsza izba) z dnia 16 czerwca 1971 r. # Anne Duraffour przeciwko Radzie Wspólnot Europejskich. # Sprawa 18-70.


Wyrok Trybunału (szósta izba) z dnia 9 lipca 1998 r. # Komisja Wspólnot Europejskich przeciwko Królestwu Belgii. # Sprawa C-323/97.


title: Wyrok Sądu do spraw Służby Publicznej (pierwsza izba) z dnia 8 kwietnia 2008 r. # Giovanni Bordini przeciwko Komisji Wspólnot Europejskich. # Sprawy pracownicze - Urzędnicy - Współczynnik korygujący. # Sprawa F-134/06.

text:
      WYROK SĄDU DO SPRAW SŁUŻBY PUBLICZNEJ
      (pierwsza izba)
      z dnia 8 kwietnia 2008 r.
      Sprawa F-134/06
      Giovanni Bordini
      przeciwko
      Komisji Wspólnot Europejskich
      Służba publiczna – Urzędnicy – Emerytury – Współczynnik korygujący – Państwo członkowskie miejsca zamieszkania – Pojęcie miejsca zamieszkania – Pojęcie głównego miejsca zamieszkania – Dokumenty potwierdzające
      Przedmiot: Skarga wniesiona na podstawie art. 236 WE i 152 EWEA, w której G. Bordini żąda, po pierwsze, stwierdzenia nieważności odmownej
         decyzji organu powołującego Komisji z dnia 25 stycznia 2006 r. w sprawie zastosowania do jego emerytury współczynnika korygującego
         dla Zjednoczonego Królestwa oraz, w razie potrzeby, stwierdzenia nieważności decyzji z dnia 18 sierpnia 2006 r. oddalającej
         jego zażalenie złożone w dniu 19 kwietnia 2006 r., a po drugie, zasądzenia od Komisji odsetek od kwot należnych z tytułu zastosowania
         do jego emerytury współczynnika korygującego dla Zjednoczonego Królestwa z mocą wsteczną, począwszy od 1 kwietnia 2004 r.,
         w wysokości określonej przez Europejski Bank Centralny dla głównych operacji refinansowania, obowiązującej podczas okresu
         odniesienia, podwyższonej o dwa punkty.

      Orzeczenie:         Skarga zostaje oddalona. Komisja pokrywa, poza swoimi kosztami, połowę kosztów poniesionych przez skarżącego w związku z nieformalnym
         spotkaniem w dniu 5 czerwca 2007 r. Skarżący pokrywa własne koszty, poza połową kosztów poniesionych w związku z nieformalnym
         spotkaniem w dniu 5 czerwca 2007 r.

      Streszczenie
      Urzędnicy – Emerytury – Współczynnik korygujący
      (regulamin pracowniczy, art. 82)
      Pojęcie miejsca zamieszkania w rozumieniu art. 82 dawnego regulaminu pracowniczego, przewidujące zastosowanie do emerytur
         współczynnika korygującego dla państwa, co do którego osoba otrzymująca emeryturę lub rentę wykazała, że posiada w nim swe
         miejsce zamieszkania, dotyczy miejsca, w którym dawny urzędnik faktycznie ustanowił ośrodek swych interesów, czyli miejsca,
         w którym zainteresowany ustanowił, z zamiarem nadania mu trwałego charakteru, stały bądź zwykły ośrodek swych interesów życiowych,
         i w którym uważa się, że ponosi on koszty utrzymania. Ponadto pojęcie miejsca zamieszkania oznacza, niezależnie od czysto
         ilościowego kryterium czasu spędzanego przez daną osobę na terytorium określonego państwa, poza okolicznością fizycznego przebywania
         w pewnym miejscu, zamiar nadania tej okoliczności ciągłości wynikającej z ustalonego trybu życia i utrzymywania zwykłych stosunków
         społecznych. Omawiane pojęcie miejsca zamieszkania jest właściwe wspólnotowej służbie publicznej i niekoniecznie zbiega się
         z rozumieniem tego terminu na szczeblu krajowym.

      (zob. pkt 69, 86)
      Odesłanie:
      Sąd Pierwszej Instancji: sprawy połączone T‑124/01 i T‑320/01 Del Vaglio przeciwko Komisji, 4 czerwca 2003 r., RecFP s. I‑A‑157,
         II‑767, pkt 70 i przytoczone tam orzecznictwo, pkt 71 i przytoczone tam orzecznictwo, pkt 72; sprawa T‑320/04 Dionyssopoulou
         przeciwko Radzie, 12 września 2005 r., niepublikowana w Zbiorze, pkt 39; sprawa T‑416/04 Kontouli przeciwko Radzie 27 września
         2006 r., Zb.Orz.SP s. I‑A‑2‑181, II‑A‑2‑897, pkt 71


Wyrok Sądu pierwszej instancji (trzecia izba) z dnia 16 lipca 1992 r. # Hilaire Della Pietra przeciwko Komisji Wspólnot Europejskich. # Urzędnicy - Sprawozdanie z oceny - Dopuszczalność. # Sprawa T-1/91.


title: Wyrok Trybunału (piąta izba) z dnia 24 października 2013 r.#Komisja Europejska przeciwko Królestwu Hiszpanii.#Uchybienie zobowiązaniom państwa członkowskiego – Środowisko naturalne – Dyrektywa 2000/60/WE – Ramy wspólnotowego działania w dziedzinie polityki wodnej – Transpozycja art. 4 ust. 8, art. 7 ust. 2, art. 10 ust. 1 i 2 dyrektywy 2000/60 oraz pkt 1.3 i 1.4 załącznika V do niej – Zlewnie wewnątrzwspólnotowe i międzywspólnotowe – Artykuł 149 ust. 3 in fine hiszpańskiej konstytucji – Klauzula uzupełniająca.#Sprawa C-151/12.

text:
         WYROK TRYBUNAŁU (piąta izba)
      z dnia 24 października 2013 r. (
            *1
         )
      „Uchybienie zobowiązaniom państwa członkowskiego — Środowisko naturalne — Dyrektywa 2000/60/WE — Ramy wspólnotowego działania w dziedzinie polityki wodnej — Transpozycja art. 4 ust. 8, art. 7 ust. 2, art. 10 ust. 1 i 2 dyrektywy 2000/60 oraz pkt 1.3 i 1.4 załącznika V do niej — Zlewnie wewnątrzwspólnotowe i międzywspólnotowe — Artykuł 149 ust. 3 in fine hiszpańskiej konstytucji — Klauzula uzupełniająca”
      W sprawie C‑151/12
      mającej za przedmiot skargę o stwierdzenie, na podstawie art. 258 TFUE, uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego, wniesioną w dniu 26 marca 2012 r.,

         Komisja Europejska, reprezentowana przez G. Valera Jordanę, E. Manhaeve’a oraz B. Simona, działających w charakterze pełnomocników, z adresem do doręczeń w Luksemburgu,
      strona skarżąca,
      przeciwko

         Królestwu Hiszpanii, reprezentowanemu przez A. Rubia Gonzáleza, działającego w charakterze pełnomocnika,
      strona pozwana,
      TRYBUNAŁ (piąta izba),
      w składzie: T. von Danwitz, prezes izby, E. Juhász, A. Rosas, D. Šváby i C. Vajda (sprawozdawca), sędziowie,
      rzecznik generalny: J. Kokott,
      sekretarz: M. Ferreira, główny administrator,
      uwzględniając pisemny etap postępowania i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 25 kwietnia 2013 r.,
      po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 30 maja 2013 r.,
      wydaje następujący

         Wyrok

               1

               W swojej skardze Komisja Europejska zwraca się do Trybunału o stwierdzenie, że nie podejmując wszystkich środków niezbędnych do dokonania transpozycji art. 4 ust. 8, art. 7 ust. 2, art. 10 ust. 1 i 2 dyrektywy 2000/60/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 października 2000 r. ustanawiającej ramy wspólnotowego działania w dziedzinie polityki wodnej (Dz.U. L 327, s. 1) oraz pkt 1.3 i 1.4 załącznika V do niej w odniesieniu do zlewni wewnątrzwspólnotowych, Królestwo Hiszpanii uchybiło zobowiązaniom ciążącym na nim na mocy wskazanej dyrektywy.

         Ramy prawne

         Prawo Unii

               2

               Zgodnie z art. 1 dyrektywy 2000/60 jej celem jest ustalenie ram dla ochrony śródlądowych wód powierzchniowych, wód przejściowych, wód przybrzeżnych oraz wód podziemnych.

               3

               Zgodnie z art. 2 akapit trzynasty tej dyrektywy „zlewnia” oznacza „obszar lądu, z którego wszystkie spływy powierzchniowe odprowadzane są poprzez system strumieni, rzek i, gdzie stosowne, jezior, do określonego punktu w biegu cieku (zwykle do jeziora lub zbiegu rzek)”.

               4

               Artykuł 4 wspomnianej dyrektywy, zatytułowany „Cele środowiskowe”, stanowi w ust. 8:
               „Przy stosowaniu ust. 3, 4, 5, 6 i 7 państwo członkowskie zapewnia, że stosowanie to nie wyklucza lub nie przeszkadza w osiągnięciu celów niniejszej dyrektywy w innych częściach wód w tym samym obszarze dorzecza i jest zgodne z wdrażaniem innego prawodawstwa wspólnotowego dotyczącego ochrony środowiska”.

               5

               Artykuł 7 tej dyrektywy, zatytułowany „Wody wykorzystywane do poboru wody do spożycia”, stanowi w ust. 2:
               „Dla każdej części wód wyznaczonej na mocy ust. 1, poza osiągnięciem celów art. 4 zgodnie z wymogami niniejszej dyrektywy dla części wód powierzchniowych, w tym norm jakości ustalonych na poziomie wspólnotowym na mocy art. 16, państwa członkowskie zapewniają, że w ramach stosowanego systemu uzdatniania wody oraz zgodnie z prawodawstwem wspólnotowym uzdatnione wody będą spełniały wymogi dyrektywy 80/778/EWG zmienionej dyrektywą 98/83/WE”.

               6

               Artykuł 8 dyrektywy 2000/60, zatytułowany „Monitorowanie stanu wód powierzchniowych, podziemnych oraz obszarów chronionych”, stanowi w ust. 2:
               „[Programy monitorowania stanu wód] zostają uruchomione najpóźniej w ciągu sześciu lat od dnia wejścia w życie niniejszej dyrektywy, chyba że ustalono inaczej w odpowiednim prawodawstwie. Monitorowanie to jest zgodne z wymogami załącznika V”.

               7

               Artykuł 10 tej dyrektywy, zatytułowany „Łączone podejście dla źródeł punktowych i rozproszonych”, w ust. 1 i 2 stanowi:
               „1.   Państwa członkowskie zapewniają, że wszystkie zrzuty do wód powierzchniowych, określone w ust. 2, są kontrolowane zgodnie z podejściem łączonym wymienionym w niniejszym artykule.
               2.   Państwa członkowskie zapewniają ustalenie [lub] wykonanie:

                        a)

                        kontroli emisji opartych na najlepszych dostępnych technikach; lub

                        b)

                        odpowiednich dopuszczalnych wartości emisji; lub

                        c)

                        w przypadku wpływów rozproszonych kontrole obejmujące, gdzie stosowne, najlepsze praktyki środowiskowe

                  wymienione w:

                        —

                        dyrektywie Rady 96/61/[WE] z dnia 24 września 1996 r. dotyczącej zintegrowanego zapobiegania zanieczyszczeniom i ich kontroli [(Dz.U. L 257, s. 26)],

                        —

                        dyrektywie Rady 91/271/EWG z dnia 21 maja 1991 r. dotyczącej oczyszczania ścieków komunalnych [(Dz.U. L 135, s. 40)],

                        —

                        dyrektywie Rady 91/676/EWG z dnia 12 grudnia 1991 r. dotyczącej ochrony wód przed zanieczyszczeniami powodowanymi przez azotany pochodzenia rolniczego [(Dz.U. L 375, s. 1)],

                        —

                        dyrektywach przyjętych na podstawie art. 16 niniejszej dyrektywy,

                        —

                        dyrektywach wymienionych w załączniku IX,

                        —

                        innym odpowiednim prawodawstwie wspólnotowym

                  najpóźniej w ciągu 12 lat od dnia wejścia w życie niniejszej dyrektywy, chyba że ustalono inaczej w odpowiednim prawodawstwie”.

               8

               Załącznik V do dyrektywy 2000/60 zawiera pkt 1.3, zatytułowany „Monitorowanie stanu ekologicznego i […] chemicznego wód powierzchniowych”. W punkcie tym wskazano:
               „Sieć monitorowania wód powierzchniowych jest ustalona zgodnie z wymogami art. 8. Sieć monitorowania projektowana jest w sposób umożliwiający pozyskanie spójnego i całościowego obrazu stanu ekologicznego i chemicznego w każdym dorzeczu oraz zezwala na podział części wód na pięć klas zgodnie z normatywnymi definicjami w ppkt 1.2. Państwa członkowskie przedstawiają mapę lub mapy ilustrujące sieć monitorowania wód powierzchniowych do planu gospodarowania wodami w dorzeczu.
               Na podstawie charakterystyki oraz oceny wpływu, wykonanych zgodnie z art. 5 i załącznikiem II, państwa członkowskie ustalają dla każdego przedziału czasowego, dla którego ma zastosowanie plan gospodarowania wodami w dorzeczu, programy monitorowania kontrolnego oraz monitorowania operacyjnego. W niektórych przypadkach może zaistnieć potrzeba ustalenia przez państwa członkowskie programów monitorowania badawczego.
               Państwa członkowskie monitorują parametry wskaźnikowe dla stanu każdego właściwego elementu jakości. Przy doborze parametrów elementów jakości biologicznej, państwa członkowskie określają właściwy poziom taksonomiczny wymagany do osiągnięcia odpowiednich poziomów zaufania i dokładności w klasyfikacji elementów jakości. Szacunki poziomu zaufania i dokładności wyników z programów monitorowania przedstawiane są w planie”.

               9

               Punkty 1.3.1–1.3.6 załącznika V do tej dyrektywy określają reguły w dziedzinie projektowania monitoringu diagnostycznego, projektowania monitoringu operacyjnego, projektowania monitoringu badawczego, częstotliwości monitorowania, dodatkowych wymogów monitorowania dla obszarów chronionych i norm dla monitorowania elementów jakości.

               10

               Punkt 1.4 załącznika V do dyrektywy 2000/60, zatytułowany „Klasyfikacja i prezentacja stanu ekologicznego”, zawiera pkt 1.4.1 zatytułowany „Porównywalność wyników monitorowania biologicznego”, który ma następujące brzmienie:

                        „(i)

                        Państwa członkowskie ustanawiają systemy monitorowania do celów oszacowania wartości dla elementów jakości biologicznej określonych dla każdej kategorii wód powierzchniowych lub dla silnie zmienionych i sztucznych części wód powierzchniowych. Stosując procedurę określoną poniżej dla silnie zmienionych lub sztucznych części wód, odniesienia do stanu ekologicznego powinny być konstruowane jako odniesienia do potencjału ekologicznego. Systemy takie mogą wykorzystywać poszczególne gatunki lub grupy gatunków, które są reprezentatywne dla elementu jakości w ujęciu całościowym.

                        (ii)

                        W celu zapewnienia porównywalności takich systemów monitorowania, ich wyniki otrzymywane przez każde państwo członkowskie wyrażane są jako współczynniki jakości ekologicznej do celów klasyfikacji stanu ekologicznego. Współczynniki te przedstawiają zależności między wartościami zaobserwowanych parametrów biologicznych dla danej części wód powierzchniowych i wartościami tych parametrów w warunkach referencyjnych stosowanych dla tej części wód. Współczynnik wyrażony jest wartością liczbową w zakresie od zera do jedności, przy czym bardzo dobry stan ekologiczny wyrażany jest przez wartości bliskie jedności, a zły stan ekologiczny przez wartości bliskie zeru.

                        (iii)

                        Każde państwo członkowskie podzieli skalę współczynnika jakości ekologicznej dla swojego systemu monitorowania dla każdej kategorii wód powierzchniowych na pięć klas od bardzo dobrego do złego stanu ekologicznego, jak określono w pkt 1.2, poprzez przypisanie wartości liczbowej dla każdej granicy między klasami. Wartość graniczna między klasami bardzo dobrego i dobrego stanu oraz wartość graniczna między dobrym a umiarkowanym stanem ustalane są na zasadzie niżej opisanej procedury interkalibracji.

                  […]”.

         Prawo hiszpańskie

               11

               Do celów gospodarki wodnej w hiszpańskich przepisach zidentyfikowano dwa rodzaje zlewni, a mianowicie „międzywspólnotowe”, które obejmują wody płynące na terytorium więcej niż jednej wspólnoty autonomicznej i w odniesieniu do których tylko państwo może stanowić prawo, oraz zlewnie „wewnątrzwspólnotowe”, które obejmują terytorium jednej wspólnoty autonomicznej i w odniesieniu do których wspólnoty autonomiczne mogą przejąć kompetencje normatywne.

               12

               Zgodnie z art. 149 ust. 3 konstytucji:
               „Zadania w dziedzinach niepowierzonych wyraźnie państwu na mocy tej konstytucji mogą zostać przejęte na podstawie odpowiednich statutów przez wspólnoty autonomiczne. Kompetencje dotyczące dziedzin, które nie są przejmowane przez wspólnoty autonomiczne, należą do państwa, którego normy, w przypadku kolizji, mają pierwszeństwo we wszystkich sprawach, które nie należą do wyłącznych kompetencji wspólnot autonomicznych. Prawo państwa uzupełnia w każdym razie prawo wspólnot autonomicznych”.

               13

               Co się tyczy zlewni międzywspólnotowych, wprowadzenia w życie właściwych przepisów dyrektywy 2000/60 dokonano rozporządzeniem ARM/2656/2008 z dnia 10 września 2008 r. zatwierdzającym zalecenia dotyczące planowania zasobów wodnych (BOE nr 229 z dnia 22 września 2008 r., s. 38472, zwanym dalej „rozporządzeniem z 2008 r.”).

               14

               Artykuł 1 ust. 2 rozporządzenia z 2008 r. stanowi, że „zalecenia, które zostały zatwierdzone, mają zastosowanie do zlewni międzywspólnotowych”.

               15

               Rozporządzenie z 2008 r. zostało zmienione pod niektórymi względami rozporządzeniem ARM/1195/2011 z dnia 11 maja 2011 r. (BOE nr 114 z dnia 13 maja 2011 r., s. 48584, zwanym dalej „rozporządzeniem z 2011 r.”).

               16

               W odniesieniu do zlewni wewnątrzwspólnotowych tylko wspólnota autonomiczna Katalonii wykonała swe uprawnienia normatywne w celu wprowadzenia w życie rozpatrywanych przepisów dyrektywy 2000/60. Przyjęła w tym celu dwa środki, mianowicie odpowiednio dekret 380/2006 z dnia 10 października 2006 r. zatwierdzający rozporządzenie w sprawie planowania zasobów wodnych w Katalonii (Diario Oficial de la Generalidad de Cataluña nr 4740 z dnia 16 października 2006 r., s. 42776, zwany dalej „dekretem 380/2006”) i porozumienie rządowe GOV/128/2008 z dnia 3 czerwca 2008 r. w sprawie programu monitorowania i kontroli okręgu rzecznego Katalonii (zwane dalej „porozumieniem rządowym z 2008 r.”).

         Postępowanie poprzedzające wniesienie skargi

               17

               Wezwaniem do usunięcia uchybienia z dnia 24 lutego 2009 r. Komisja powiadomiła Królestwo Hiszpanii, że uznała, iż nie wypełniło ono obowiązków ciążących na nim na podstawie niektórych przepisów dyrektywy 2000/60, w szczególności art. 4 ust. 8, art. 7 ust. 2, art. 10 ust. 1 i 2 oraz pkt 1.3 i 1.4 załącznika V do tej dyrektywy, ponieważ dokonało nieprawidłowej transpozycji i nieprawidłowo zastosowało wspomniane przepisy w hiszpańskim porządku prawnym.

               18

               Królestwo Hiszpanii udzieliło odpowiedzi pismem z dnia 23 czerwca 2009 r.

               19

               Uznawszy, że ta odpowiedź nie pozwalała uznać, iż dyrektywa 2000/60 została w pełni transponowana, Komisja w dniu 22 marca 2010 r. skierowała do Królestwa Hiszpanii uzasadnioną opinię, wzywając je do wprowadzenia niezbędnych środków w celu zastosowania się do tej opinii w terminie dwóch miesięcy od dnia jej otrzymania. Termin ten upłynął w dniu 22 maja 2010 r.

               20

               Królestwo Hiszpanii udzieliło odpowiedzi po upływie terminu wyznaczonego w uzasadnionej opinii czterema pismami, w których powiadomiło ono o środkach, jakie niebawem miało wprowadzić w celu zastosowania się do uzasadnionej opinii. Podobnie to państwo członkowskie przekazało Komisji sprawozdania dotyczące postępów w sprawie opracowania wspomnianych środków, a także szereg aktów uchwalonych w tym celu. Wśród przekazanych Komisji aktów znajduje się w szczególności rozporządzenie z 2011 r.

               21

               W świetle odpowiedzi Komisja uznała, że sytuacja w dalszym ciągu jest niezadowalająca w odniesieniu do transpozycji art. 4 ust. 8, art. 7 ust. 2, art. 10 ust. 1 i 2 dyrektywy 2000/60 oraz pkt 1.3 i 1.4 załącznika V do niej, co się tyczy zlewni wewnątrzwspólnotowych. Podjęła ona zatem decyzję o wniesieniu niniejszej skargi.

         W przedmiocie skargi

         W przedmiocie zarzutów opartych na braku transpozycji przepisów dyrektywy 2000/60 w odniesieniu do zlewni wewnątrzwspólnotowych położonych poza terytorium Katalonii

      Argumentacja stron

               22

               Komisja przyznaje, że z jednej strony pkt 1.4 załącznika V do dyrektywy 2000/60, a z drugiej strony art. 4 ust. 8, art. 7 ust. 2, art. 10 ust. 1 i 2 tej dyrektywy oraz pkt 1. 3 załącznika V do niej, zostały transponowane do hiszpańskiego porządku prawnego odpowiednio pkt. 5.1 rozporządzenia z 2008 r. i art. 1 ust. 2–6 rozporządzenia z 2011 r. Jednakże ze względu na to, że te rozporządzenia mają zastosowanie wyłącznie do zlewni międzywspólnotowych, Komisja wywodzi z tego faktu, iż ww. przepisy dyrektywy 2000/60 nie zostały transponowane w odniesieniu do zlewni wewnątrzwspólnotowych.

               23

               Królestwo Hiszpanii twierdzi, że transpozycja do prawa krajowego zobowiązań wynikających z rozpatrywanych przepisów dyrektywy 2000/60 dla zlewni wewnątrzwspólnotowych położonych poza terytorium Katalonii jest gwarantowana klauzulą uzupełniającą wymienioną w art. 149 ust. 3 in fine konstytucji. Ze wspomnianej klauzuli uzupełniającej, zdaniem Królestwa Hiszpanii, wynika w szczególności, że w sytuacji gdy wspólnota autonomiczna posiadająca uprawnienia normatywne w określonej dziedzinie nie korzysta z tych uprawnień lub wykonuje je tylko częściowo, przepisy państwowe pozostają w mocy w pełni lub częściowo w przedmiocie kwestii nieregulowanych przez wspólnotę autonomiczną. Królestwo Hiszpanii utrzymuje również, powołując się na rozporządzenie z 2008 r., że pełne stosowanie przepisów państwowych jest gwarantowane w niniejszej sprawie w odniesieniu do zlewni wewnątrzwspólnotowych. Ponadto Królestwo Hiszpanii zarzuca Komisji, że zmierzała do narzucenia, niezgodnie z art. 4 ust. 2 TUE i art. 288 akapit trzeci TFUE, sposobu, w jaki należało dokonać transpozycji w tym państwie członkowskim.

               24

               Komisja odpiera to ostatnie twierdzenie. W odniesieniu do uzupełniającego stosowania przepisów państwowych w zlewniach wewnątrzwspólnotowych, twierdzi ona, że interpretacja klauzuli uzupełniającej zaproponowana przez Królestwo Hiszpanii nie jest interpretacją przyjętą w hiszpańskim orzecznictwie konstytucyjnym. W każdym razie, zdaniem Komisji, w niniejszej sprawie brak skutecznego stosowania ww. rozporządzeń w odniesieniu do zlewni wewnątrzwspólnotowych.

         Ocena Trybunału
      – W przedmiocie zarzutu opartego na braku transpozycji pkt 1.4 załącznika V do dyrektywy 2000/60, do którego to załącznika odsyła art. 8 ust. 2 tej dyrektywy

               25

               Na wstępie należy zauważyć, w odniesieniu do zarzutu Komisji opartego na braku transpozycji pkt 1.4 załącznika V do dyrektywy 2000/60, że na rozprawie Komisja ograniczyła ten zarzut do braku transpozycji pkt 1.4.1 ppkt (i)–(iii) załącznika V do tej dyrektywy.

               26

               W tym względzie należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem transpozycję przepisów dyrektywy powinna cechować niekwestionowana moc wiążąca oraz wymagana szczegółowość, precyzja i jasność, aby uczynić zadość zasadzie pewności prawa (zob. w szczególności wyroki: z dnia 20 listopada 2003 r. w sprawie C-296/01 Komisja przeciwko Francji, Rec. s. I-13909, pkt 54; z dnia 16 lipca 2009 r. w sprawie C-427/07 Komisja przeciwko Irlandii, Zb.Orz. s. I-6277, pkt 55).

               27

               Niemniej stosownie do postanowień samego art. 288 akapit trzeci TFUE państwa członkowskie korzystają z możliwości wyboru formy i środków zastosowania się do dyrektyw, które najlepiej gwarantują rezultat, jaki te dyrektywy mają osiągnąć. Z przepisu tego wynika, że transpozycja dyrektywy nie oznacza koniecznie podjęcia czynności legislacyjnych w każdym państwie członkowskim.

               28

               Trybunał wielokrotnie orzekł, że formalne powtórzenie zaleceń dyrektywy w postaci wyraźnego, szczególnego przepisu prawnego nie jest zawsze wymagane, jeżeli do wykonania dyrektywy może, stosownie do jej treści, wystarczyć ogólny kontekst prawny. W szczególności istnienie ogólnych zasad prawa konstytucyjnego lub administracyjnego może spowodować, że transpozycja za pomocą szczególnych środków ustawowych lub wykonawczych stanie się zbędna jednak pod warunkiem, że zasady te rzeczywiście zapewniają pełne stosowanie dyrektywy przez krajową administrację oraz że w przypadku, gdy sporny przepis dyrektywy ma na celu przyznanie praw jednostkom, stan prawny wynikający z tych zasad jest dostatecznie precyzyjny i jasny, a uprawnieni mają możliwość rozeznania się we wszystkich przysługujących im prawach i w razie potrzeby powołania się na nie przed sądem krajowym (zob. wyrok z dnia 30 listopada 2006 r. w sprawie C-32/05 Komisja przeciwko Luksemburgowi, Zb.Orz. s. I-11323, pkt 34 i przytoczone tam orzecznictwo).

               29

               To w świetle tego orzecznictwa należy poddać analizie zarzut Komisji.

               30

               Bezsporne jest, że Królestwo Hiszpanii nie przyjęło przepisów ustawowych dla dokonania transpozycji pkt 1.4 załącznika V do dyrektywy 2000/60 w odniesieniu do zlewni wewnątrzwspólnotowych położonych poza terytorium Katalonii, gdyż rozporządzenie z 2008 r. ma zastosowanie tylko do zlewni międzywspólnotowych.

               31

               Zdaniem Królestwa Hiszpanii, transpozycja ta jest gwarantowana klauzulą uzupełniającą zawartą w art. 149 ust. 3 in fine konstytucji, zgodnie z którą w sytuacji, gdy wspólnoty autonomiczne nie wykonały przysługujących im uprawnień normatywnych w celu dokonania transpozycji dyrektywy 2000/60, rozporządzenie z 2008 r. stosuje się również w odniesieniu do wspomnianych zlewni wewnątrzwspólnotowych.

               32

               W pierwszej kolejności, zakładając, że klauzula uzupełniająca może mieć zastosowanie w niniejszej sprawie, Królestwo Hiszpanii nie wyjaśniło jednak, w jaki sposób zasada ta umożliwia zaradzenie brakowi uregulowań w odniesieniu do zlewni wewnątrzwspólnotowych, zważywszy na wyraźne ograniczenie zakresu zastosowania rozporządzenia z 2008 r. do zlewni międzywspólnotowych.

               33

               Następnie należy zauważyć, że gdyby uzupełniające stosowanie rozporządzenia z 2008 r. należało rozumieć w taki sposób, iż przepisy wdrażające, które przewidziano w jego pkt 5.1, mają zastosowanie – jak podniosła rzecznik generalna w pkt 23–25 swej opinii – w zakresie szerszym niż ten, który wynika z brzmienia art. 1 ust. 2 tego rozporządzenia, do zlewni wewnątrzwspólnotowych, wynikająca z tego sytuacja prawna nie spełniałaby wymogów jasności i dokładności, którymi powinny charakteryzować się krajowe środki transpozycji (zob. podobnie wyrok z dnia 24 stycznia 2002 r. w sprawie C-372/99 Komisja przeciwko Włochom, Rec. s. I-819, pkt 18).

               34

               Należy również dodać, że Komisja, czemu nie zaprzeczyło Królestwo Hiszpanii, powołuje się, opierając się na sprawozdaniu Consejo de Estado z dnia 15 grudnia 2010 r., na niepewność, w obecnym stanie hiszpańskiego prawa konstytucyjnego, co do zakresu klauzuli uzupełniającej, jako instrumentu gwarancji wprowadzenia w życie prawa Unii.

               35

               Wreszcie należy zauważyć, że zgodnie z orzecznictwem Tribunal Constitucional, które Królestwo Hiszpanii przytacza w swych uwagach, art. 149 ust. 3 in fine hiszpańskiej konstytucji okazuje się nie pozwalać na stosowanie uzupełniających przepisów państwowych w braku uregulowań wspólnot autonomicznych, lecz tylko na wyeliminowanie wskazanych luk. Należy dodać, że na rozprawie Królestwo Hiszpanii potwierdziło, iż w niniejszej sprawie wspólnoty autonomiczne, z wyjątkiem wspólnoty autonomicznej Katalonii, nie wykonały przysługujących im uprawnień normatywnych. W tych okolicznościach stosowanie klauzuli uzupełniającej w niniejszej sprawie nie ma znaczenia dla sprawy w odniesieniu do zlewni wewnątrzwspólnotowych położonych poza terytorium Katalonii.

               36

               Co się tyczy poczynionego w planach zarządzania zlewniami wewnątrzwspólnotowymi odesłania do rozporządzenia z 2008 r., na które powołano się, aby wykazać pełne stosowanie wspomnianego rozporządzenia do tych zlewni, uwzględniając powyższe rozważania, Królestwo Hiszpanii nie wykazało, że wspólnoty autonomiczne działały w celu wypełnienia obowiązku prawnego, gdy powołały się na rozporządzenie z 2008 r. w planach zarządzania wspomnianymi zlewniami. Jeśli zaś odesłanie odzwierciedla jedynie praktykę administracyjną, która z natury może być w każdym momencie zmieniana przez administrację i nie jest odpowiednio znana, nie może być postrzegana jako ważne wykonanie obowiązków wynikających z traktatu (zob. podobnie wyrok z dnia 27 stycznia 2011 r. w sprawie C-490/09 Komisja przeciwko Luksemburgowi, Zb.Orz. s. I-247, pkt 47 i przytoczone tam orzecznictwo).

               37

               W odniesieniu do argumentu Królestwa Hiszpanii, zgodnie z którym Komisja zamierzała narzucić z naruszeniem art. 4 ust. 2 TUE i art. 288 akapit trzeci TFUE sposób, w jaki należało dokonać transpozycji rozpatrywanych przepisów, należy stwierdzić, że argument ten wynika z nieprawidłowego zrozumienia skargi Komisji. Komisja bowiem w swej skardze nie wskazała ani nie zaproponowała Trybunałowi sposobu, w jaki należy dokonać transpozycji rozpatrywanych przepisów dyrektywy 2000/60 do hiszpańskiego porządku prawnego.

               38

               W świetle powyższego należy uznać za zasadny zarzut oparty na braku transpozycji pkt 1.4.1 ppkt (i)–(iii) załącznika V do dyrektywy 2000/60, do którego to załącznika odsyła art. 8 ust. 2 tej dyrektywy.

         – W przedmiocie zarzutu opartego na braku transpozycji art. 4 ust. 8, art. 7 ust. 2 i art. 10 ust. 1 i 2 dyrektywy 2000/60 oraz pkt 1.3 załącznika V do niej, do którego odsyła art. 8 ust. 2 wspomnianej dyrektywy

               39

               Bezsporne jest, że w brzmieniu obowiązującym w dniu upływu terminu wyznaczonego w uzasadnionej opinii, rozporządzenie z 2008 r. nie przewidywało żadnego przepisu wykonawczego do art. 4 ust. 8, art. 7 ust. 2 i art. 10 ust. 1 i 2 dyrektywy 2000/60 oraz pkt 1.3 załącznika V do niej, do którego odsyła art. 8 ust. 2 wspomnianej dyrektywy.

               40

               Królestwo Hiszpanii w pismach procesowych powołuje się na transpozycję tych przepisów rozporządzeniem z 2011 r. w związku z klauzulą uzupełniającą. Należy zauważyć w tym względzie, że rozporządzenie z 2011 r. weszło w życie w każdym razie dopiero po upływie terminu wyznaczonego w uzasadnionej opinii. Z utrwalonego orzecznictwa wynika zaś, że istnienie uchybienia powinno być oceniane w odniesieniu do sytuacji w danym państwie członkowskim w momencie upływu terminu wyznaczonego w uzasadnionej opinii i że zmiany, które nastąpiły w okresie późniejszym, nie mogą być uwzględniane przez Trybunał (wyrok z dnia 6 listopada 2012 r. w sprawie C‑286/12 Komisja przeciwko Węgrom, pkt 41 i przytoczone tam orzecznictwo).

               41

               Ponadto jeśli chodzi o termin dwunastu lat przewidziany w art. 10 ust. 2 dyrektywy 2000/60 na ustalenie lub wykonanie określonych kontroli emisji wskazanych w tym przepisie, należy zauważyć, że art. 24 ust. 1 wspomnianej dyrektywy określa termin jej transpozycji, w tym jej art. 10. Należy zatem uznać, podobnie jak rzecznik generalna w pkt 7 swej opinii, że art. 10 ust. 2 dyrektywy 2000/60 nie określa terminu na dokonanie transpozycji tego przepisu, lecz termin, w ciągu którego mają zostać ustanowione kontrole.

               42

               W konsekwencji zarzut oparty na braku transpozycji art. 4 ust. 8, art. 7 ust. 2 i art. 10 ust. 1 i 2 dyrektywy 2000/60 oraz pkt 1.3 załącznika V do niej, do którego odsyła art. 8 ust. 2 wspomnianej dyrektywy, jest zasadny.

         W przedmiocie zarzutów opartych na braku transpozycji przepisów dyrektywy 2000/60 w odniesieniu do zlewni wewnątrzwspólnotowych położonych na terytorium Katalonii

      Argumentacja stron

               43

               Królestwo Hiszpanii opiera się na dwóch środkach przyjętych przez tę wspólnotę autonomiczną w terminie wyznaczonym w uzasadnionej opinii, a mianowicie na dekrecie 380/2006 i na porozumieniu rządowym z 2008 r., by wykazać wykonanie zobowiązań wynikających z dyrektywy 2000/60 w odniesieniu do zlewni wewnątrzwspólnotowych położonych na terytorium Katalonii. Ponadto powołuje się ono na trzy inne środki przyjęte przez tę wspólnotę autonomiczną po upływie terminu wyznaczonego w uzasadnionej opinii, a mianowicie na plan zagospodarowania okręgu rzecznego w Katalonii z dnia 23 listopada 2010 r., program środków zatwierdzony porozumieniem rządowym Generalidad de Cataluña z dnia 23 listopada 2010 r. (zwany dalej „programem środków z dnia 23 listopada 2010 r.”) i dekret królewski 1219/2011 zatwierdzający plan zagospodarowania okręgu rzecznego Katalonii (BOE z dnia 22 września 2011 r., zwany dalej „dekretem królewskim 1219/2011”) jednak bez wskazania w odniesieniu do tego ostatniego środka przepisów dyrektywy 2000/60, których transpozycji dotyczy ta dyrektywa.

               44

               Komisja podnosi, że uchybiając obowiązkowi lojalnej współpracy, Królestwo Hiszpanii nie poinformowało Komisji, w odniesieniu do zlewni wewnątrzwspólnotowych położonych na terytorium Katalonii, o środkach transpozycji dyrektywy 2000/60 ani nie załączyło ich też do odpowiedzi na skargę. Tytułem ewentualnym podnosi ona w szczególności, że dekret królewski 1219/2011 nie może być uwzględniony, jako że został przyjęty po upływie terminu wyznaczonego w uzasadnionej opinii.

         Ocena Trybunału

               45

               Tytułem wstępu należy zaznaczyć, iż nie można uwzględnić programu środków z dnia 23 listopada 2010 r. oraz dekretu królewskiego 1219/2011, na które Królestwo Hiszpanii powołuje się, jako na środki transpozycji przepisów dyrektywy 2000/60, ponieważ środki te zostały przyjęte po upływie terminu wyznaczonego w uzasadnionej opinii.

               46

               W odniesieniu do transpozycji art. 7 ust. 2 oraz art. 10 ust. 1 i 2 dyrektywy 2000/60 Królestwo Hiszpanii opiera się w tym kontekście oprócz dekretu 380/2006 i porozumienia rządowego z 2008 r. na programie środków z dnia 23 listopada 2010 r. Wynika z tego, że te przepisy dyrektywy 2000/60 zostały transponowane tylko częściowo w ciągu terminu wyznaczonego w uzasadnionej opinii.

               47

               Należy zatem stwierdzić, że zarzuty Komisji oparte na braku transpozycji przez Królestwo Hiszpanii tych przepisów dyrektywy 2000/60 są zasadne.

               48

               W odniesieniu do transpozycji art. 4 ust. 8 tej dyrektywy Królestwo Hiszpanii twierdzi, że przepisy te zostały transponowane dekretem 380/2006. Co się tyczy transpozycji pkt 1.3 i 1.4.1 ppkt (i)–(iii) załącznika V do wspomnianej dyrektywy, do którego odsyła art. 8 ust. 2 tej dyrektywy, to państwo członkowskie opiera się w tym kontekście na porozumieniu rządowym z 2008 r.

               49

               W tym względzie niemniej jednak należy podnieść, że Królestwo Hiszpanii przedstawiło te środki transpozycji po raz pierwszy na etapie odpowiedzi na skargę, co nie jest zgodne z obowiązkiem lojalnej współpracy ciążącym na państwach członkowskich na podstawie art. 4 ust. 3 TUE. Jednakże przedmiotem niniejszej skargi nie jest uchybienie zobowiązaniu do powiadomienia Komisji, lecz uchybienie zobowiązaniu do transpozycji określonych przepisów dyrektywy 2000/60. Dla Królestwa Hiszpanii sam fakt niepowiadomienia Komisji w postępowaniu poprzedzającym wniesienie skargi o tym, że dokonano już transpozycji, nie jest wystarczający do stwierdzenia zarzucanego uchybienia (zob. podobnie wyrok z dnia 16 czerwca 2005 r. w sprawie C-456/03 Komisja przeciwko Włochom, Zb.Orz. s. I-5335, pkt 46, 47).

               50

               Skoro bowiem wskazane przez Królestwo Hiszpanii przepisy prawa krajowego obowiązywały w chwili upływu terminu wyznaczonego w uzasadnionej opinii, muszą być one uwzględnione przez Trybunał w celu dokonania oceny, czy uchybienie istotnie miało miejsce (zob. ww. wyrok z dnia 16 czerwca 2005 r. w sprawie Komisja przeciwko Włochom, pkt 48).

               51

               W odniesieniu do art. 4 ust. 8 dyrektywy 2000/60 oraz pkt 1.3 i 1.4.1 ppkt (i)–(iii) załącznika V do tej dyrektywy należy stwierdzić, że Komisja nie podnosi żadnego materialnego zastrzeżenia wobec dekretu 380/2006 i porozumienia rządowego z 2008 r., co do których Królestwo Hiszpanii twierdzi, iż dokonano nimi transpozycji ww. przepisów dyrektywy 2000/60.

               52

               Zarzut oparty na braku transpozycji art. 4 ust. 8 dyrektywy 2000/60 oraz pkt 1.3 i 1.4.1 ppkt (i)–(iii) załącznika V do niej, do którego odsyła art. 8 ust. 2 tej dyrektywy, należy zatem oddalić.

               53

               W tych okolicznościach należy oddalić skargę w zakresie, w jakim dotyczy ona stwierdzenia braku transpozycji przez Królestwo Hiszpanii art. 4 ust. 8 dyrektywy 2000/60 oraz pkt 1.3 i 1.4.1 ppkt (i)–(iii) załącznika V do niej, do którego odsyła art. 8 ust. 2 tej dyrektywy, w odniesieniu do zlewni wewnątrzwspólnotowych położonych na terytorium Katalonii.

               54

               W świetle powyższych rozważań należy stwierdzić, że nie podejmując wszystkich środków niezbędnych do dokonania transpozycji art. 4 ust. 8, art. 7 ust. 2, art. 10 ust. 1 i 2 dyrektywy 2000/60 oraz pkt 1.3 i 1.4.1 ppkt (i)–(iii) załącznika V do niej, do którego odsyła art. 8 ust. 2 tej dyrektywy w odniesieniu do zlewni wewnątrzwspólnotowych położonych poza terytorium Katalonii oraz art. 7 ust. 2 i art. 10 ust. 1 i 2 dyrektywy 2000/60 w odniesieniu do zlewni wewnątrzwspólnotowych położonych na terytorium Katalonii, Królestwo Hiszpanii uchybiło zobowiązaniom ciążącym na nim na mocy tej dyrektywy.

               55

               W pozostałym zakresie skargę należy oddalić.

         W przedmiocie kosztów

               56

               Zgodnie z art. 138 § 1 regulaminu postępowania przed Trybunałem kosztami zostaje obciążona, na żądanie strony przeciwnej, strona przegrywająca sprawę. Artykuł 138 § 3 wspomnianego regulaminu stanowi, że w razie częściowego tylko uwzględnienia żądań każdej ze stron każda z nich pokrywa własne koszty. Jednakże, jeżeli jest to uzasadnione okolicznościami sprawy, Trybunał może orzec, że jedna ze stron pokrywa, oprócz własnych kosztów, część kosztów poniesionych przez stronę przeciwną.

               57

               Ponieważ w niniejszej sprawie Komisja wniosła o obciążenie Królestwa Hiszpanii kosztami postępowania, a Królestwo Hiszpanii zasadniczo przegrało sprawę, i w zakresie, w jakim państwo to nie przedstawiło w postępowaniu poprzedzającym wniesienie skargi do Trybunału wszystkich użytecznych informacji dotyczących przepisów prawa krajowego, co do których uważa, iż spełniło za ich pomocą rozmaite zobowiązania ciążące na nim na mocy dyrektywy 2000/60, należy obciążyć je wszystkimi kosztami postępowania.

               Z powyższych względów Trybunał (piąta izba) orzeka, co następuje:

                           1)

                           Nie podejmując wszystkich środków niezbędnych do dokonania transpozycji art. 4 ust. 8, art. 7 ust. 2, art. 10 ust. 1 i 2 dyrektywy 2000/60/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 października 2000 r. ustanawiającej ramy wspólnotowego działania w dziedzinie polityki wodnej oraz pkt 1.3 i 1.4.1 ppkt (i)–(iii) załącznika V do niej, do którego to załącznika odsyła art. 8 ust. 2 tej dyrektywy w odniesieniu do zlewni wewnątrzwspólnotowych położonych poza terytorium Katalonii oraz art. 7 ust. 2 i art. 10 ust. 1 i 2 dyrektywy 2000/60 w odniesieniu do zlewni wewnątrzwspólnotowych położonych na terytorium Katalonii, Królestwo Hiszpanii uchybiło zobowiązaniom ciążącym na nim na mocy tej dyrektywy.

                           2)

                           W pozostałym zakresie skarga zostaje oddalona.

                           3)

                           Królestwo Hiszpanii zostaje obciążone kosztami postępowania.

                     Podpisy

            (
            *1
         )	Język postępowania: hiszpański.