title: Wyrok Trybunału (trzecia izba) z dnia 30 marca 2006 r.#Servizi Ausiliari Dottori Commercialisti Srl przeciwko Giuseppe Calafiori.#Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Corte d'appello di Milano - Włochy.#Swoboda przedsiębiorczości - Swobodne świadczenie usług - Reguły konkurencji odnoszące się do przedsiębiorstw - Pomoc państwa - Centra obsługi podatkowej - Prowadzenie niektórych rodzajów działalności polegających na doradztwie i obsłudze podatkowej - Wyłączne prawo - Wynagrodzenie za prowadzenie tej działalności.#Sprawa C-451/03.

text:
      Sprawa C‑451/03
      Servizi Ausiliari Dottori Commercialisti Srl
      przeciwko
      Giuseppe Calafiori
      (wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Corte d’appello di Milano)
      Swoboda przedsiębiorczości – Swobodne świadczenie usług – Reguły konkurencji odnoszące się do przedsiębiorstw – Pomoc państwa – Centra obsługi podatkowej – Wykonywanie niektórych rodzajów działalności polegających na doradztwie i obsłudze podatkowej – Wyłączne prawo – Wynagrodzenie za wykonywanie tej działalności
      Opinia rzecznika generalnego D. Ruiza-Jaraba Colomera przedstawiona w dniu 28 czerwca 2005 r.
      Wyrok Trybunału (trzecia izba) z dnia 30 marca 2006 r.
      Streszczenie wyroku
      1.     Konkurencja – Przedsiębiorstwa publiczne oraz przedsiębiorstwa, którym państwa członkowskie przyznają prawa specjalne lub
            wyłączne – Stworzenie pozycji dominującej
      (art. 82 WE i art. 86 ust. 1 WE)
      2.     Pytania prejudycjalne – Właściwość Trybunału
      3.     Swobodny przepływ osób – Swoboda przedsiębiorczości – Swoboda świadczenia usług
      (art. 43 WE i art. 49 WE)
      4.     Pomoc przyznawana przez państwa – Pojęcie
      (art. 87 ust. 1 WE)
      1.     Sam fakt stworzenia pozycji dominującej, poprzez przyznanie praw specjalnych lub wyłącznych w rozumieniu art. 86 ust. 1 WE,
         nie jest jako taki sprzeczny z art. 82 WE. Państwo członkowskie narusza zakazy ustanowione w tych dwóch przepisach jedynie
         w przypadkach, gdy rozpatrywane przedsiębiorstwo jest skłaniane, poprzez samo wykonywanie praw specjalnych lub wyłącznych,
         do nadużywania zajmowanej pozycji dominującej lub też gdy te prawa mogą stworzyć sytuację, w której przedsiębiorstwo to zostaje
         skłonione do popełnienia takiego nadużycia.

      (por. pkt 23)
      2.     W sytuacji gdy w kontekście pytania prejudycjalnego wszystkie elementy przedmiotowej działalności zamykają się w ramach jednego
         państwa członkowskiego, odpowiedź może być jednak użyteczna dla sądu krajowego, szczególnie w przypadku gdy prawo krajowe
         nakazuje przyznanie obywatelowi tego państwa członkowskiego takich samych praw jak prawa, które przysługują obywatelowi innego
         państwa członkowskiego znajdującemu się w identycznej sytuacji na podstawie prawa wspólnotowego. Pytanie takie winno być uznane
         za dopuszczalne z uwagi na to, iż należy w ten sposób przeanalizować, czy postanowienia traktatowe, o których wykładnię wnosi
         sąd krajowy, sprzeciwiają się stosowaniu przepisów krajowych będących przedmiotem sporu zawisłego przed tym sądem ze względu
         na to, że miałyby one zastosowanie wobec podmiotów mających siedzibę w innych państwach członkowskich.

      (por. pkt 28–30)
      3.     Artykuły 43 WE i 49 WE należy interpretować w ten sposób, że sprzeciwiają się one przepisom krajowym, które zastrzegają wyłączne
         prawo do wykonywania niektórych rodzajów działalności polegających na doradztwie i obsłudze podatkowej dla centrów obsługi
         podatkowej (COP), które muszą mieć formę spółek akcyjnych, wykonywać działalność na podstawie zezwolenia wydanego przez ministerstwo
         finansów i mogą być zakładane jedynie przez podmioty prawne wskazane w dekrecie ustawowym. W istocie takie przepisy, po pierwsze,
         uniemożliwiają całkowicie dostęp do rozpatrywanego rynku usług podmiotom gospodarczym mającym siedzibę w innych państwach
         członkowskich, i po drugie, ograniczając krąg podmiotów mających możliwość zakładania COP do kilku ich, spełniających restrykcyjne
         warunki, rodzajów, wręcz do tych spośród określonych podmiotów, które mają siedzibę w zainteresowanym państwie członkowskim,
         mogą w rezultacie utrudniać czy nawet uniemożliwiać wykonywanie przez te podmioty gospodarcze pochodzące z innych państw członkowskich
         przysługującego im prawa do zakładania i wykonywania w danym państwie członkowskim działalności gospodarczej mającej na celu
         świadczenie rozpatrywanych usług.

      (por. pkt 7, 33, 34, 50 oraz pkt 1 sentencji)
      4.     Środek, poprzez który państwo członkowskie ustanawia wypłatę z budżetu państwa rekompensaty dla pewnych przedsiębiorstw, na
         których spoczywa obowiązek obsługi podatników w zakresie, w jakim dotyczy on przygotowania i przesłania zeznania podatkowego
         organom podatkowym, winien zostać uznany za pomoc państwa w rozumieniu art. 87 ust. 1 WE ze względu na to, że po pierwsze,
         poziom rekompensaty przekracza kwotę niezbędną do pokrycia całości lub części kosztów poniesionych celem wykonania zobowiązań
         z tytułu świadczenia usług publicznych, przy uwzględnieniu związanych z nimi przychodów oraz racjonalnej korzyści z tytułu
         wypełniania tych zobowiązań, oraz po drugie, rekompensata nie została określona na podstawie analizy kosztów, jakie przeciętne
         przedsiębiorstwo, prawidłowo zarządzane i odpowiednio wyposażone w środki umożliwiające świadczenie żądanych usług publicznych,
         poniosłoby na wykonanie takich zobowiązań, przy uwzględnieniu związanych z nimi kosztów oraz racjonalnego zysku osiąganego
         przy wypełnianiu tych zobowiązań.

      (por. pkt 72 oraz pkt 2 sentencji)
WYROK TRYBUNAŁU (trzecia izba)
      z dnia 30 marca 2006 r.(*)

      Swoboda przedsiębiorczości – Swobodne świadczenie usług – Reguły konkurencji odnoszące się do przedsiębiorstw – Pomoc państwa – Centra obsługi podatkowej – Wykonywanie niektórych rodzajów działalności polegających na doradztwie i obsłudze podatkowej – Wyłączne prawo – Wynagrodzenie za wykonywanie tej działalności
      W sprawie C‑451/03
      mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 234 WE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Corte
         d’appello di Milano (Włochy) postanowieniem z dnia 15 października 2003 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 27 października
         2003 r., w postępowaniu:

      Servizi Ausiliari Dottori Commercialisti Srl
      przeciwko
      Giuseppe Calafioriemu
      przy udziale:
      Pubblico Ministero,
      TRYBUNAŁ (trzecia izba),
      w składzie: A. Rosas, prezes izby, J. Malenovský, S. von Bahr (sprawozdawca), A. Borg Barthet i U. Lõhmus, sędziowie,
      rzecznik generalny: D. Ruiz‑Jarabo Colomer,
      sekretarz: M. Ferreira, główny administrator,
      uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 25 maja 2005 r.,
      rozważywszy uwagi przedstawione:
      –       w imieniu Servizi Ausiliari Dottori Commercialisti Srl przez F. Capelliego i M. Valcadę, avvocati,
      –       w imieniu rządu włoskiego, przez I. M. Braguglię, działającego w charakterze pełnomocnika oraz przez D. Del Gaiza, avvocato
         dello Stato,

      –       w imieniu Komisji Wspólnot Europejskich, przez E. Traversę i V. Di Bucciego, działających w charakterze pełnomocników,
      po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 28 czerwca 2005 r.,
      wydaje następujący
      Wyrok
      1       Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 4 WE, 10 WE, 82 WE, 86 WE i 98 WE w dziedzinie
         konkurencji, art. 43 WE, 48 WE i 49 WE w dziedzinie swobody przedsiębiorczości i swobodnego świadczenia usług oraz art. 87 WE
         w dziedzinie pomocy państwa.

      2       Wniosek ten został złożony w ramach sporu pomiędzy spółką Servizi Ausiliari Dottori Commercialisti Srl (zwaną dalej „ADC Servizi”)
         a notariuszem G. Calafiorim w przedmiocie odmowy dokonania przezeń wpisu do rejestru przedsiębiorstw w Mediolanie wydanej
         przez zgromadzenie ogólne wspólników uchwały o zmianie statutu tej spółki.

       Krajowe ramy prawne
      3       Krajowe ramy prawne, w wersji wynikającej z treści postanowienia odsyłającego, można przedstawić pokrótce w następujący sposób.
      4       Dekret ustawowy nr 241 z dnia 9 lipca 1997 r., w wersji uzupełnionej dekretem ustawowym nr 490 z dnia 28 grudnia 1998 r. (zwany
         dalej „dekretem ustawowym nr 241/97”), zastrzega jedynie dla centrów obsługi podatkowej (zwanych dalej „COP”) prawo do wykonywania
         niektórych rodzajów działalności polegających na doradztwie i obsłudze podatkowej, między innymi działalności związanej z rocznymi
         zeznaniami o przychodach osiąganych przez pracowników najemnych oraz osoby o porównywalnym z nimi statusie.

      5       Artykuł 34 ust. 4 dekretu ustawowego nr 241/97 przyznaje COP wyłączne uprawnienie do sporządzania zeznań podatkowych o przychodach
         w wersji uproszczonej (wzór 730), w tym do przekazywania podatnikowi wypełnionego egzemplarza zeznania i formularza rozliczenia
         podatku oraz do podania do wiadomości pracodawców, na których ciąży obowiązek pokrycia zobowiązania podatkowego, wyniku zeznania
         w celu dokonania potrącenia u źródła, a także do wysłania zeznań organom podatkowym.

      6       Artykuł 35 ust. 2 lit. b) dekretu ustawowego nr 241/97 zastrzega ponadto dla COP uprawnienie do dokonywania kontroli zgodności
         danych znajdujących się w zeznaniu z załącznikami do niego.

      7       COP muszą mieć formę spółek akcyjnych i wykonywać działalność na podstawie zezwolenia wydanego przez ministerstwo finansów.
         Mogą one być zakładane jedynie przez podmioty prawne wskazane w art. 32 i 33 dekretu ustawowego nr 241/97. Chodzi tu w szczególności
         o stowarzyszenia pracodawców, organizacje związkowe, ich delegatury terenowe liczące co najmniej 50 000 członków, niektórych
         pracodawców, na których ciąży obowiązek pokrycia zobowiązania podatkowego i którzy zatrudniają co najmniej 50 000 pracowników
         najemnych, a także liczące co najmniej 50 000 członków stowarzyszenia pracowników będące założycielami ośrodków pomocy („istituti
         di patronato”). Wydaje się, że możliwość tworzenia COP przez podmioty prawne określone w dekrecie ustawowym nr 241/97 jest
         ograniczona do tych tylko, których siedziba znajduje się we Włoszech.

      8       Artykuł 33 ust. 2 dekretu ustawowego nr 241/97 stanowi, że COP powołują spośród osób wpisanych na listę biegłych rewidentów
         lub księgowych jedną lub więcej osób odpowiedzialnych za obsługę podatkową.

      9       Za wykonywanie zastrzeżonej dla COP działalności rozpatrywane przepisy przewidują wypłatę wynagrodzenia z budżetu państwa,
         którego kwota została początkowo ustalona na 25 000 LIT za każde wypełnione i przesłane zeznanie podatkowe, a następnie podwyższona
         do kwoty około 14 EUR.

       Postępowanie przed sądem krajowym
      10     Celem spółki ADC Servizi z siedzibą w Mediolanie jest obsługa zakresie doradztwo w zakresie księgowości i administracji.
      11     W dniu 25 lutego 2003 r. nadzwyczajne zgromadzenie ogólne wspólników wydało uchwałę o przyjęciu nowego statutu tej spółki,
         mającego odzwierciedlić fakt, że wykonuje ona także działalność polegającą na obsłudze podatkowej przedsiębiorstw, pracowników
         oraz osób o porównywalnym z nimi statusie, a także emerytów.

      12     Sporządzający protokół z tego zgromadzenia notariusz G. Calafiori odmówił podjęcia kroków w celu wpisania tej uchwały do rejestru
         przedsiębiorstw w Mediolanie ze względu na to, że zmiany statutu uprawniające spółkę do wykonywania tego rodzaju działalności
         polegającej na obsłudze podatkowej stoją, jego zdaniem, w sprzeczności z art. 34 dekretu ustawowego nr 241/97.

      13     ADC Servizi zwróciła się do Tribunale di Milano o nakazanie dokonania wpisu tej uchwały do rejestru przedsiębiorstw w Mediolanie.
         Postanowieniem z dnia 15 maja 2003 r. sąd ten oddalił powództwo.

      14     ADC Servizi odwołała się od tego postanowienia do Corte d’appello di Milano, uzasadniając swe odwołanie tym, że, zastrzegając
         dla COP wyłączne prawo do wykonywania niektórych rodzajów działalności polegających na doradztwie i obsłudze podatkowej, przepisy
         dekretu ustawowego nr 241/97 stoją w sprzeczności z Traktatem WE.

      15     Corte d’appello di Milano jest zdania, że aby rozwiązać zawisły przed nim spór, należy podnieść kwestie związane z wykładnią
         prawa wspólnotowego.

      16     W pierwszej kolejności wskazuje on, że pracownicy najemni, emeryci i osoby o porównywalnym z nimi statusie są skłaniani do
         zwracania się do COP także w kwestiach, które w rozpatrywanych przepisach nie są zastrzeżone dla tych podmiotów, co skutkuje
         zakłóceniem konkurencji na tym rynku. Utworzony w ten sposób system stoi zatem w sprzeczności z art. 10 WE, 81 WE, 82 WE oraz
         86 WE.

      17     Corte d’appello di Milano podnosi następnie, że fakt wyłącznego zastrzeżenia dla niektórych, spełniającym konkretne kryteria,
         podmiotów prawa do sporządzania i składania zeznań podatkowych o przychodach stanowi utrudnienie w wykonywaniu działalności
         nie tylko dla krajowych podmiotów gospodarczych, ale także dla podmiotów mających siedzibę w innym państwie członkowskim;
         utrudnienie mogące stanowić przeszkodę zakazaną w art. 43 WE, 48 WE i 49 WE.

      18     Wreszcie ten sąd krajowy jest zdania, ze przewidziane jedynie dla COP wynagrodzenie z budżetu państwa, o którym mowa w pkt 9
         niniejszego wyroku, podlega zakazowi ustanowionemu w art. 87 WE i 88 WE.

       Pytania prejudycjalne
      19     Na podstawie tych rozważań Corte d’appello di Milano zawiesił postępowanie i zwrócił się do Trybunału z następującymi pytaniami
         prejudycjalnymi:

      „1)      Czy art. 4 WE, 10 WE, 82 WE, 86 WE i 98 WE należy interpretować w ten sposób, że sprzeciwiają się one przepisom krajowym takimi
         jak te wynikające z [dekretu ustawowego nr 241/97], także w kontekście tekstu jednolitego ustaw z zakresu podatków dochodowych
         [DPR (dekret Prezydenta Republiki) nr 917 z dnia 22 grudnia 1986 r.] oraz ustawy nr 413 z dnia 30 grudnia 1991 r., która zastrzega
         wyłączne prawo wykonywania niektórych rodzajów działalności polegających na doradztwie podatkowym dla tylko jednej kategorii
         podmiotów prawnych, […] COP […], odmawiając innym podmiotom gospodarczym tego sektora, posiadających faktyczną możliwość wykonywania
         zawodu z zakresu doradztwa podatkowego i księgowego (biegli rewidenci, księgowi, adwokaci oraz doradcy w dziedzinie zatrudnienia)
         prawa do wykonywania, na tych samych warunkach i zasadach, zastrzeżonych dla COP rodzajów działalności?

      2)      Czy art. 43 WE, 48 WE i 49 WE należy interpretować w ten sposób, że sprzeciwiają się one przepisom krajowym takimi jak te
         wynikające z [dekretu ustawowego nr 241/97], także w kontekście tekstu jednolitego ustaw z zakresu podatków dochodowych [DPR
         nr 917(…)] oraz ustawy nr 413 z dnia 30 grudnia 1991 r., która zastrzega wyłączne prawo wykonywania niektórych rodzajów działalności
         polegających na doradztwie podatkowym tylko dla jednej kategorii podmiotów prawnych – COP, odmawiając innym podmiotom gospodarczym
         tego sektora, posiadającym faktyczną możliwość wykonywania zawodu z zakresu doradztwa podatkowego i księgowego (biegli rewidenci,
         księgowi, adwokaci oraz doradcy w dziedzinie zatrudnienia) prawa do wykonywania, na tych samych warunkach i zasadach, zastrzeżonych
         dla COP rodzajów działalności?

      3)      Czy art. 87 WE należy interpretować w ten sposób, że pomoc państwa stanowi środek taki jak ten ustanowiony w (dekrecie ustawowym
         nr 241/97), a w szczególności w jego art. 38, który przewiduje wypłatę z budżetu państwa dla COP wynagrodzenia za dokonanie
         określonych w art. 34 ust. 4 oraz art. 37 ust. 2 tego dekretu czynności?”.

       W przedmiocie pytania pierwszego
      20     Tytułem wstępu należy podkreślić, że art. 4 WE i 98 WE określają podstawowe zasady polityki gospodarczej systemu wspólnotowego
         i przypominają o kontekście, w który wpisane są reguły konkurencji zawarte w art. 82 WE i 86 WE. W tych okolicznościach, zadana
         przez sąd krajowy część pytania dotycząca art. 4 WE i 98 WE nie wymaga odpowiedzi odrębnej od tej, jaka zostanie udzielona
         w przedmiocie wykładni art. 82 WE i 86 WE.

      21     Należy zatem stwierdzić, że swym pierwszym pytaniem sąd krajowy zmierza zasadniczo do ustalenia, czy art. 82 WE i 86 WE sprzeciwiają
         się przepisom krajowym takimi jak będące przedmiotem zawisłego przed sądem krajowym sporu, które zastrzegają dla COP wyłączne
         prawo wykonywania niektórych rodzajów działalności polegających na doradztwie i obsłudze podatkowej.

      22     W tym względzie należy przypomnieć, że zgodnie z art. 82 WE zakazane jest nadużywanie przez jedno lub większą liczbę przedsiębiorstw
         pozycji dominującej na wspólnym rynku lub na znacznej jego części.

      23     Należy także wyjaśnić, że sam fakt stworzenia, poprzez przyznanie praw specjalnych lub wyłącznych w rozumieniu art. 86 ust. 1 WE,
         pozycji dominującej nie jest, jako taki, sprzeczny z art. 82 WE. państwo członkowskie narusza zakazy ustanowione w tych dwóch
         przepisach jedynie w przypadkach, gdy rozpatrywane przedsiębiorstwo jest skłaniane, poprzez samo wykonywanie praw specjalnych
         lub wyłącznych, do nadużywania zajmowanej pozycji dominującej lub też, gdy te prawa mogą stworzyć sytuację, w której przedsiębiorstwo
         to zostaje skłonione do popełnienia takiego nadużycia (wyrok z dnia 25 października 2001 r. w sprawie C‑475/99 Ambulanz Glöckner,
         Rec. str. I‑8089, pkt 39).

      24     Pytanie, które się nasuwa, dotyczy zatem nie tylko kwestii, czy skutkiem przepisów krajowych jest przyznanie COP praw specjalnych
         lub wyłącznych, w rozumieniu art. 86 ust. 1 WE, lecz także kwestii, czy takie przepisy mogą wykonywać do nadużycia pozycji
         dominującej.

      25     Należy zaś stwierdzić, że niezależnie od kwestii, czy przepisy krajowe przyznały COP takie prawa specjalne lub wyłączne, ani
         orzeczenie odsyłające, ani uwagi na piśmie nie dostarczają Trybunałowi okoliczności faktycznych i prawnych, umożliwiających
         mu stwierdzenie, czy spełnione zostały przesłanki istnienia pozycji dominującej lub zachowania mającego znamiona nadużycia
         w rozumieniu art. 82 WE.

      26     W tych okolicznościach Trybunał nie jest w stanie udzielić użytecznej odpowiedzi na pytanie pierwsze.
       W przedmiocie pytania drugiego
      27     Swym drugim pytaniem sąd krajowy zmierza zasadniczo do ustalenia, czy art. 43 WE i 49 WE sprzeciwiają się przepisom krajowym
         takimi jak będące przedmiotem zawisłego przed sądem krajowym sporu, które zastrzegają dla COP wyłączne prawo wykonywania niektórych
         rodzajów działalności polegających na doradztwie i obsłudze podatkowej.

      28     Tytułem wstępu należy wyjaśnić, że rząd włoski podnosi, iż pytanie to jest niedopuszczalne ze względu na to, że wszystkie
         elementy przedmiotowej działalności zamykają się w ramach jednego państwa członkowskiego.

      29     W tym miejscu należy zauważyć, że odpowiedź może być jednak użyteczna dla sądu krajowego, szczególnie w przypadku gdy prawo
         krajowe nakazuje, w postępowaniu takim jak w niniejszej sprawie, przyznanie obywatelowi włoskiemu takich samych praw jak prawa,
         które przysługują obywatelowi innego państwa członkowskiego znajdującemu się w identycznej sytuacji na podstawie prawa wspólnotowego
         (zob. postanowienie z dnia 17 lutego 2005 r. w sprawie C‑250/03 Mauri, Rec. str. I‑1267, pkt 21).

      30     Należy zatem przeanalizować, czy postanowienia traktatowe, o których wykładnię wnosi sąd krajowy, sprzeciwiają się stosowaniu
         przepisów krajowych takich jak będące przedmiotem sporu zawisłego przed tym sądem, ze względu na to, że miałyby one zastosowanie
         wobec podmiotów mających siedzibę w innych państwach członkowskich.

      31     Tytułem wstępu należy przypomnieć, że art. 43 i 49 WE nakładają obowiązek zniesienia ograniczeń w zakresie swobody przedsiębiorczości
         oraz swobodnego świadczenia usług i że za takie ograniczenia muszą być uznane wszelkie środki, które zakazują, ograniczają
         lub zmniejszają atrakcyjność tych swobód (zob. w szczególności wyrok z dnia 15 stycznia 2002 r. w sprawie C‑439/99 Komisja
         przeciwko Włochom, Rec. str. I‑305, pkt 22).

      32     W tym względzie z postanowienia odsyłającego wynika, że dekret ustawowy nr 241/97 przyznaje COP wyłączne uprawnienie do oferowania
         podatnikom pewnych usług polegających na doradztwie i obsłudze podatkowej i, w szczególności, usług polegających na obsłudze
         podatkowej pracowników najemnych oraz osób o porównywalnym z nimi statusie w zakresie sporządzania zeznania podatkowego w wersji
         uproszczonej.

      33     W odniesieniu do swobodnego świadczenia usług te przepisy krajowe –zastrzegając dla COP prawo do wykonywania tych rodzajów
         działalności –uniemożliwiają całkowicie dostęp do rozpatrywanego rynku usług podmiotom gospodarczym mającym siedzibę w innych
         państwach członkowskich.

      34     W odniesieniu do swobody przedsiębiorczości te przepisy krajowe – ograniczając krąg podmiotów mających możliwość zakładania
         COP do kilku ich, spełniających restrykcyjne warunki, rodzajów oraz, jak wynika z przedstawionych informacji, do tych spośród
         określonych podmiotów, które mają siedzibę we Włoszech – mogą utrudniać czy nawet uniemożliwiać wykonywanie przez te podmioty
         gospodarcze pochodzące z innych państw członkowskich przysługującego im prawa do zakładania i wykonywania we Włoszech działalności
         gospodarczej mającej na celu świadczenie rozpatrywanych usług.

      35     W tych okolicznościach, przyznanie COP wyłącznego uprawnienia do oferowania pewnych usług polegających na doradztwie i obsłudze
         podatkowej stanowi ograniczenie swobody przedsiębiorczości oraz prawa do swobodnego świadczenia usług; ograniczenie, które
         zostało, co do zasady, zakazane w art. 43 WE i art. 49 WE.

      36     Przepisy krajowe, które ograniczają krąg podmiotów mających możliwość zakładania COP do kilku ich, mających już siedziby we
         Włoszech, rodzajów, są dyskryminacyjne. Przepisy takie mogą zostać uzasadnione tylko przewidzianymi w art. 46 WE i 55 WE względami
         porządku publicznego, bezpieczeństwa publicznego lub zdrowia publicznego, na które nie powołano się w niniejszym przypadku
         (wyrok z dnia 29 maja 2001 r. w sprawie C‑263/99 Komisja przeciwko Włochom, Rec. str. I‑4195, pkt 15).

      37     Rozpatrywane przepisy krajowe, które znajdują zastosowanie do wszystkich osób lub przedsiębiorstw wykonujących działalność
         na terytorium przyjmującego państwa członkowskiego, mogą być natomiast uzasadnione, jeżeli odpowiadają nadrzędnym względom
         interesu ogólnego, o ile są one właściwe do zagwarantowania realizacji celu, jaki mają osiągnąć i nie wykraczają ponad to,
         co jest konieczne do jego osiągnięcia (zob. wyrok z dnia 17 października 2000 r. w sprawie C‑79/01 Payroll i in., pkt 28 oraz
         powołane w nim orzecznictwo).

      38     W tym względzie należy stwierdzić, że interes ogólny związany z ochroną odbiorców rozpatrywanych usług przed szkodą, jaką
         mogliby ponieść ze względu na świadczenie usług przez osoby nieposiadające koniecznych kwalifikacji zawodowych lub moralnych,
         może uzasadnić ograniczenie swobody przedsiębiorczości oraz prawa do swobodnego świadczenia usług (zob. podobnie wyrok z dnia
         25 lipca 1991 r. w sprawie C‑76/90 Säger, Rec. str. I‑4221, pkt 15–17).

      39     Jak zaś podkreślił rzecznik generalny w pkt 49 swej opinii, niektóre z zastrzeżonych dla COP usług, takich jak przekazanie
         egzemplarza zeznania podatkowego oraz formularza rozliczenia podatku, wysłanie zeznań organom podatkowym, a także podanie
         do wiadomości pracodawców, na których ciąży obowiązek pokrycia zobowiązania podatkowego, wyniku zeznania, mają nieskomplikowany
         charakter i nie wymagają szczególnych kwalifikacji zawodowych.

      40     Nie ulega wątpliwości, że charakter tych usług nie może uzasadnić świadczenia ich jedynie przez podmioty mające szczególne
         kwalifikacje zawodowe.

      41     Choć pewne zastrzeżone dla COP zadania – czyli w szczególności kontrola zgodności informacji znajdujących się w zeznaniu z załącznikami
         do niego – jawią się natomiast jako bardziej skomplikowane, nie wydaje się, żeby podmioty uprawnione do zakładania COP dawały
         gwarancje szczególnych kwalifikacji zawodowych, których celem jest wypełnienie przez nich tych zadań.

      42     Tak jak wynika z postanowienia odsyłającego, zgodnie z art. 33 ust. 2 dekretu ustawowego nr 241/97, COP powołują osoby odpowiedzialne
         za wykonywanie tych zadań spośród wpisanych na listę biegłych rewidentów lub księgowych, czyli specjalistów, którzy nie mogą
         oferować w swoim własnym imieniu usług zastrzeżonych dla COP.

      43     W tych okolicznościach nie wydaje się, że przepisy dekretu ustawowego nr 241/97, przyznające COP wyłączne uprawnienie do oferowania
         pewnych usług polegających na doradztwie i obsłudze podatkowej, są środkami właściwymi, aby zapewnić ww. w pkt 38 niniejszego
         wyroku ochronę interesu ogólnego.

      44     Na rozprawie rząd włoski podniósł, że rozpatrywane przepisy krajowe są w każdym razie uzasadnione na gruncie art. 45 akapit
         pierwszy WE oraz art. 55 WE, zgodnie z którymi swoboda przedsiębiorczości oraz swobodne świadczenie usług nie mają zastosowania
         do działalności, która jest związana z wykonywaniem władzy publicznej.

      45     W tym względzie należy przypomnieć, że jako odstępstwo od podstawowej zasady swobody przedsiębiorczości, art. 45 WE i 55 WE
         powinny być interpretowane w sposób ograniczający ich zakres do tego, co jest konieczne dla ochrony interesów, które te przepisy
         pozwalają państwom członkowskim zachować (wyroki z dnia 15 marca 1988 r. w sprawie 147/86 Komisja przeciwko Grecji, Rec. str. 1637,
         pkt 7, oraz z dnia 29 października 1998 r. w sprawie C‑114/97 Komisja przeciwko Hiszpanii, Rec. str. I‑6717, pkt 34).

      46     Także zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, odstępstwo przewidziane w tych przepisach winno być ograniczone do działalności,
         która, rozpatrywana samodzielnie, jest w bezpośredni i szczególny sposób związana z wykonywaniem władzy publicznej (wyroki
         z dnia 21 czerwca 1974 r. w sprawie 2/74 Reyners, Rec. str. 631, pkt 45; z dnia 13 lipca 1993 r. w sprawie C‑42/92 Thijssen,
         Rec. str. I‑4047, pkt 8; ww. wyrok w sprawie Komisja przeciwko Hiszpanii, pkt 35, oraz wyrok z dnia 31 maja 2001 r. w sprawie
         C‑283/99 Komisja przeciwko Włochom, Rec. str. I‑4363, pkt 20).

      47     Należy stwierdzić, że kontrola zgodności informacji znajdujących się w zeznaniu podatkowym z załącznikami do tego zeznania,
         choć w rzeczywistości rzadko podważana przez organy podatkowe, nie jest w bezpośredni i szczególny sposób związana z wykonywaniem
         władzy publicznej, lecz stanowi środek mający przygotować lub ułatwić wykonanie ciążących na organach podatkowych zadań.

      48     To samo dotyczy innych zadań, określonych w art. 34 i 35 dekretu ustawowego nr 241/97 i wspomnianych przez sąd krajowych w postanowieniu
         odsyłającym, czyli przekazania podatnikowi wypełnionego egzemplarza zeznania oraz [zestawienia] rozliczenia podatku oraz podania
         do wiadomości pracodawców, na których ciąży obowiązek pokrycia zobowiązania podatkowego, o wyniku zeznania, a także wysłania
         zeznań organom podatkowym.

      49     Należy zatem stwierdzić, że zastrzeżone dla COP rodzaje działalności takie, jak wskazane w postanowieniu odsyłającym, nie
         wchodzą w zakres odstępstwa ustanowionego w art. 45 WE i 55 WE.

      50     W świetle powyższego, na pytanie drugie należy udzielić odpowiedzi, że art. 43 WE i 49 WE należy interpretować w ten sposób,
         że sprzeciwiają się one przepisom krajowym takimi, jak będące przedmiotem zawisłego przed sądem krajowym sporu, które zastrzegają
         dla COP wyłączne prawo wykonywania niektórych rodzajów działalności polegających na doradztwie i obsłudze podatkowej.

       W przedmiocie pytania trzeciego
      51     Tytułem wstępu należy podkreślić, że w swym trzecim pytaniu sąd krajowy odnosi się jednocześnie do art. 38 dekretu ustawowego
         nr 241/97 dotyczącego wypłaty wynagrodzenia dla COP, do art. 34 ust. 4 tego samego dekretu dotyczącego wykonywanej przez COP
         działalności polegającej na obsłudze podatkowej oraz do art. 37 ust. 2 tego rozporządzenia dotyczącego działalności polegającej
         na obsłudze podatkowej, wykonywanej przez inne podmioty.

      52     Uzasadnienie rozstrzygnięcia wydanego przez ten sąd dotyczy zaś jedynie wypłaty wynagrodzenia dla COP.
      53     W tych okolicznościach analizę trzeciego pytania należy ograniczyć do wynagrodzenia wypłacanego COP zgodnie z art. 34 ust. 4
         oraz art. 38 ust. 1 dekretu ustawowego nr 241/97.

      54     Należy zatem stwierdzić, że swym trzecim pytaniem sąd krajowy dąży w istocie do ustalenia, czy wynagrodzenie takie, jak pobierane
         przez COP za przygotowanie i przesłanie zeznania podatkowego, zgodnie z art. 34 ust. 4 oraz art. 38 ust. 1 dekretu ustawowego
         nr 241/97, stanowi pomoc państwa w rozumieniu art. 87 ust. 1 WE.

      55     Tytułem wstępu należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, zakwalifikowanie danego środka jako „pomocy” wymaga
         spełnienia wszystkich przewidzianych w tym przepisie przesłanek (zob. wyroki z dnia 21 marca 1990 r. w sprawie C‑142/87 Belgia
         przeciwko Komisji zwanej „Tubemeuse”, Rec. str. I–959, pkt 25; z dnia 14 września 1994 r. w sprawach połączonych od C‑278/92
         do C‑280/92 Hiszpania przeciwko Komisji, Rec. str. I‑4103, pkt 20; z dnia 16 maja 2002 r. w sprawie C‑482/99 Francja przeciwko
         Komisji, Rec. str. I‑4397, pkt 68, oraz z dnia 24 lipca 2003 r. w sprawie C‑280/00 Altmark Trans i Regierungspräsidium Magdeburg,
         Rec. str. I‑7747, pkt 74).

      56     Po pierwsze, musi mieć miejsce interwencja państwa lub przy użyciu zasobów państwowych; po drugie, interwencja ta musi być
         w stanie wpłynąć na wymianę handlową między państwami członkowskimi; po trzecie, musi przyznawać beneficjentowi korzyść; po
         czwarte, musi zakłócać lub grozić zakłóceniem konkurencji.

      57     Jeśli chodzi o pierwszą przesłankę, to jest ona spełniona ze względu na to, że przewidziane w art. 38 ust. 1 dekretu ustawowego
         nr 241/97 wynagrodzenie jest wypłacane z budżetu państwa.

      58     W odniesieniu do drugiej przesłanki, należy stwierdzić, że na postawie art. 38 ust. 1 dekretu ustawowego nr 241/97, COP mogą
         być wypłacane kwoty znacznej wysokości, oraz że pochodzącym z innych państw członkowskich podmiotom gospodarczym można by
         było zezwolić na stworzenie COP, które korzystałyby z wypłat tych kwot. W tych okolicznościach rozpatrywany środek może wpływać
         na wymianę handlową między państwami członkowskimi.

      59     W odniesieniu do przesłanek trzeciej i czwartej, należy przypomnieć, że za pomoc uznaje się interwencje, które, niezależnie
         od ich formy, mogą uprzywilejowywać przedsiębiorstwa w bezpośredni lub pośredni sposób i które mogą zostać uznane za korzyść,
         jakiej przedsiębiorstwo będące beneficjentem nie uzyskałoby w normalnych warunkach rynkowych (ww. wyrok w sprawie Altmark
         Trans i Regierungspräsidium Magdeburg, pkt 84).

      60     Natomiast w zakresie, w jakim interwencja państwa powinna zostać uznana za rekompensatę stanowiącą wynagrodzenie z tytułu
         wypełniania przez przedsiębiorstwa będące jej beneficjentami zobowiązań z tytułu świadczenia usług publicznych, nie wchodzi
         w ona zakres zastosowania art. 87 ust. 1 Traktatu WE, o ile rzeczywiście takie podmioty nie czerpią z tego tytułu korzyści
         finansowych, a zatem takie wsparcie nie powoduje uprzywilejowania takich podmiotów względem przedsiębiorstw z nimi konkurujących
         (ww. wyrok w sprawie Altmark Trans i Regierungspräsidium Magdeburg, pkt 87).

      61     W konkretnym przypadku, aby taka rekompensata mogła uniknąć zakwalifikowania jako pomoc państwa, musi zostać spełniony szereg
         przesłanek (ww. wyrok w sprawie Altmark Trans i Regierungspräsidium Magdeburg, pkt 88).

      62     Po pierwsze, przedsiębiorstwo będące beneficjentem powinno być rzeczywiście obciążone wykonaniem zobowiązań w zakresie usług
         publicznych i zobowiązania te powinny być wyraźnie określone (ww. wyrok w sprawie Altmark Trans i Regierungspräsidium Magdeburg,
         pkt 89).

      63     W tym względzie nie jest wykluczonym, że państwo członkowskie może uznać za „usługę publiczną” usługi obsługi podatkowej,
         świadczone przez COP zgodnie z art. 34 ust. 4 dekretu ustawowego nr 241/97 pracownikom najemnym oraz osobom o porównywalnym
         z nimi statusie, których celem jest ułatwienie podatnikom spełnienia ich obowiązków wobec organów podatkowych oraz ułatwienie
         tym organom wykonania ciążących na nich zadań.

      64     Po drugie, parametry, na podstawie których obliczona jest rekompensata, muszą być wcześniej ustalone w obiektywny i przejrzysty
         sposób, tak aby nie powodowała ona powstania dodatkowej korzyści ekonomicznej, która mogłaby powodowałaby uprzywilejowanie
         przedsiębiorstw będących beneficjentami względem przedsiębiorstw z nimi konkurujących (ww. wyrok w sprawie Altmark Trans i Regierungspräsidium
         Magdeburg, pkt 90).

      65     W tym względzie wydaje się, że przesłankę tę może spełniać rekompensata, której wysokość została ustalona na około 14 EUR
         za każde przygotowane i przesłane organom podatkowym zeznanie podatkowe.

      66     Po trzecie, rekompensata nie może przekraczać kwoty niezbędnej do pokrycia całości lub części kosztów poniesionych celem wykonania
         zobowiązań z tytułu świadczenia usług publicznych, przy uwzględnieniu związanych z nimi przychodów oraz racjonalnej korzyści
         z tytułu wypełniania tych zobowiązań (ww. wyrok w sprawie Altmark Trans i Regierungspräsidium Magdeburg, pkt 92).

      67     Po czwarte, rekompensata powinna zostać określona na podstawie analizy kosztów, jakie przeciętne przedsiębiorstwo, prawidłowo
         zarządzane i odpowiednio wyposażone w środki umożliwiające świadczenie żądanych usług publicznych, poniosłoby na wykonanie
         takich zobowiązań, przy uwzględnieniu związanych z nimi kosztów oraz racjonalnego zysku osiąganego przy wypełnianiu tych zobowiązań
         (ww. wyrok w sprawie Altmark Trans i Regierungspräsidium Magdeburg, pkt 93).

      68     Analiza tych dwóch ostatnich przesłanek, dotyczących poziomu rozpatrywanego wynagrodzenia, wymaga dokonania oceny okoliczności
         faktycznych, leżących u podstaw sporu zawisłego przed sądem krajowym.

      69     W tym względzie należy przypomnieć, że Trybunał nie jest właściwy do dokonania oceny okoliczności faktycznych leżących u podstaw
         zawisłego przed sądem krajowym sporu lub do stosowania wobec środków lub sytuacji krajowych zasad wspólnotowych, których wykładni
         dokonał, biorąc pod uwagę, iż kwestie te wchodzą w zakres wyłącznej właściwości sądu krajowego (zob. wyroki z dnia 19 grudnia
         1968 r. w sprawie 13/68 Salgoil, Rec. str. 661, 672; z dnia 23 stycznia 1975 r. w sprawie 51/74 Van der Hulst, Rec. str. 79,
         pkt 12; z dnia 8 lutego 1990 r. w sprawie C‑320/88 Shipping and Forwarding Enterprise Safe, Rec. str. I‑285, pkt 11; z dnia
         5 października 1999 r. w sprawach połączonych C‑175/98 i C‑177/98 Lirussi i Bizzaro, Rec. str. I‑6881, pkt 38, oraz z dnia
         15 maja 2003 r. w sprawie C‑282/00 RAR, Rec. str. I‑4741, pkt 47).

      70     Do sądu krajowego należy zatem dokonanie oceny, w kontekście okoliczności faktycznych zawisłego przed nim sporu, czy ustanowione
         w art. 38 ust. 1 dekretu ustawowego nr 241/97 wynagrodzenie stanowi pomoc państwa w rozumieniu art. 87 ust. 1 WE.

      71     W tym kontekście należy także podkreślić, że sąd krajowy nie jest właściwy do dokonywania oceny zgodności środków pomocowych
         lub systemu pomocowego ze wspólnym rynkiem. Ta ocena należy do wyłącznych kompetencji Komisji Wspólnot Europejskich, podlegającej
         kontroli sądu wspólnotowego (zob. wyroki z dnia 21 listopada 1991 r. w sprawie C‑354/90 Fédération nationale du commerce extérieur
         des produits alimentaires i Syndicat national des négociants et transformateurs de saumon, Rec. str. I‑5505, pkt 14; z dnia
         11 lipca 1996 r. w sprawie C‑39/94 SFEI i in., Rec. str. I‑3547, pkt 42, oraz z dnia 17 czerwca 1999 r. w sprawie C‑295/97
         Piaggio, Rec. str. I‑3735, pkt 31).

      72     Uwzględniając powyższe, na pytanie trzecie należy udzielić odpowiedzi, że środek, poprzez który państwo członkowskie ustanawia
         wypłatę z budżetu państwa rekompensaty dla pewnych przedsiębiorstw, na których spoczywa obowiązek obsługi podatników, w zakresie,
         w jakim dotyczy on przygotowania i przesłania zeznania podatkowego organom podatkowym, winien zostać uznany za pomoc państwa
         w rozumieniu art. 87 ust. 1 WE ze względu na to, że:

      –       poziom rekompensaty przekracza kwotę niezbędną do pokrycia całości lub części kosztów poniesionych celem wykonania zobowiązań
         z tytułu świadczenia usług publicznych, przy uwzględnieniu związanych z nimi przychodów oraz racjonalnej korzyści z tytułu
         wypełniania tych zobowiązań, oraz

      –       rekompensata nie została określona na podstawie analizy kosztów, jakie przeciętne przedsiębiorstwo, prawidłowo zarządzane
         i odpowiednio wyposażone w środki umożliwiające świadczenie żądanych usług publicznych, poniosłoby na wykonanie takich zobowiązań,
         przy uwzględnieniu związanych z nimi kosztów oraz racjonalnego zysku osiąganego przy wypełnianiu tych zobowiązań.

       W przedmiocie kosztów
      73     Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej
         przed tym sądem, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi,
         inne niż poniesione przez strony postępowania przed sądem krajowym, nie podlegają zwrotowi.

      Z powyższych względów Trybunał (trzecia izba) orzeka, co następuje:
      1)      Artykuły 43 WE i 49 WE należy interpretować w ten sposób, że sprzeciwiają się one przepisom krajowym takim jak będące przedmiotem
            zawisłego przed sądem krajowym sporu, które zastrzegają dla centrów obsługi podatkowej wyłączne prawo do wykonywania niektórych
            rodzajów działalności polegających na doradztwie i obsłudze podatkowej.
      2)      Środek, poprzez który państwo członkowskie ustanawia wypłatę z budżetu państwa rekompensaty dla pewnych przedsiębiorstw, na
            których spoczywa obowiązek obsługi podatników, w zakresie, w jakim dotyczy on przygotowania i przesłania zeznania podatkowego
            organom podatkowym, winien zostać uznany za pomoc państwa w rozumieniu art. 87 ust. 1 WE ze względu na to, że:
      –       poziom rekompensaty przekracza kwotę niezbędną do pokrycia całości lub części kosztów poniesionych celem wykonania zobowiązań
            z tytułu świadczenia usług publicznych, przy uwzględnieniu związanych z nimi przychodów oraz racjonalnej korzyści z tytułu
            wypełniania tych zobowiązań, oraz
      –       rekompensata nie została określona na podstawie analizy kosztów, jakie przeciętne przedsiębiorstwo, prawidłowo zarządzane
            i odpowiednio wyposażone w środki umożliwiające świadczenie żądanych usług publicznych, poniosłoby na wykonanie takich zobowiązań,
            przy uwzględnieniu związanych z nimi kosztów oraz racjonalnego zysku osiąganego przy wypełnianiu tych zobowiązań.
      Podpisy
      * Język postępowania: włoski.


title: Wyrok Trybunału (szósta izba) z dnia 5 lipca 2012 r.#DTZ Zadelhoff vof przeciwko Staatssecretaris van Financiën.#Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Hoge Raad der Nederlanden.#Szósta dyrektywa VAT – Artykuł 5 ust. 3 lit. c) i art. 13 część B lit. d) pkt 5 – Pośrednictwo przy transakcji przeniesienia akcji spółki – Transakcja obejmująca również przeniesienie własności nieruchomości owych spółek – Zwolnienie.#Sprawa C‑259/11.

text:
         WYROK TRYBUNAŁU (szósta izba)
      z dnia 5 lipca 2012 r. (
            *1
         )
      „Szósta dyrektywa VAT — Artykuł 5 ust. 3 lit. c) i art. 13 część B lit. d) pkt 5 — Pośrednictwo przy transakcji przeniesienia akcji spółki — Transakcja obejmująca również przeniesienie własności nieruchomości owych spółek — Zwolnienie”
      W sprawie C-259/11
      mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Hoge Raad der Nederlanden (Niderlandy) postanowieniem z dnia 22 kwietnia 2011 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 26 maja 2011 r., w postępowaniu:

         DTZ Zadelhoff vof

      przeciwko

         Staatssecretaris van Financiën,

      TRYBUNAŁ (szósta izba),
      w składzie: U. Lõhmus, prezes izby, A. Rosas (sprawozdawca) i C.G. Fernlund, sędziowie,
      rzecznik generalny: N. Jääskinen,
      sekretarz: A. Calot Escobar,
      uwzględniając procedurę pisemną,
      rozważywszy uwagi przedstawione:

               —

               w imieniu DTZ Zadelhoff vof przez B. van Zadelhoffa, belastingadviseur,

               —

               w imieniu rządu niderlandzkiego przez C. Wissels oraz C. Schillemans, działające w charakterze pełnomocników,

               —

               w imieniu Komisji Europejskiej przez C. Soulay oraz W. Roelsa, działających w charakterze pełnomocników,

         podjąwszy, po wysłuchaniu rzecznika generalnego, decyzję o rozstrzygnięciu sprawy bez opinii,
      wydaje następujący

         Wyrok

               1

               Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 5 ust. 3 lit. c) oraz art. 13 część B lit. d) pkt 5 szóstej dyrektywy Rady 77/388/EWG z dnia 17 maja 1977 r. w sprawie harmonizacji ustawodawstw państw członkowskich w odniesieniu do podatków obrotowych – wspólny system podatku od wartości dodanej: ujednolicona podstawa wymiaru podatku (Dz.U. L 145, s. 1, zwanej dalej „szóstą dyrektywą”).

               2

               Wniosek ów został przedstawiony w ramach sporu pomiędzy DTZ Zadelhoff vof (zwanej dalej „DTZ Zadelhoff”) a Staatssecretaris van Financiën (sekretarzem stanu ds. finansów) w przedmiocie kwalifikacji – dla celów zwolnienia podatku od wartości dodanej (zwanego dalej „podatkiem VAT”) – przeniesienia akcji spółek obejmującego również przeniesienie własności nieruchomości należących do owych spółek.

         Ramy prawne

         Prawo Unii

               3

               Zgodnie z art. 2 pkt 1 szóstej dyrektywy:
               „Opodatkowaniu podatkiem [VAT] podlega:
               1)   dostawa towarów lub usług świadczona odpłatnie na terytorium kraju przez podatnika, który jako taki występuje [dostawa towarów lub świadczenie usług dokonywane odpłatnie na terytorium kraju przez podatnika działającego w takim charakterze]”.

               4

               Artykuł 5 ust. 1 i 3 szóstej dyrektywy stanowi:
               „1.   »Dostawa towaru« oznacza przeniesienie prawa do rozporządzania dobrami materialnymi jako właściciel.
               […]
               3.   Państwa członkowskie mogą uznać za dobra materialne:
               […]

                        c)

                        akcje lub udziały odpowiadające akcjom [akcje lub prawa udziałowe], dające ich posiadaczowi prawne lub faktyczne prawo własności lub posiadanie nieruchomości lub jej części [uprawnienia prawnego lub faktycznego właściciela lub do korzystania z nieruchomości lub jej części]”.

               5

               Artykuł 13 część B szóstej dyrektywy, zatytułowany „Pozostałe zwolnienia”, stanowi:
               „Nie naruszając innych przepisów Wspólnoty, państwa członkowskie zwalniają, na warunkach, które ustalają w celu zapewnienia właściwego i prostego zastosowania zwolnień od podatku i zapobieżenia oszustwom podatkowym, unikaniu opodatkowania lub nadużyciom:
               […]

                        d)

                        następujące transakcje:
                        […]

                                 5)

                                 transakcje, łącznie z negocjacjami [w tym pośrednictwo], z wyjątkiem zarządzania i przechowywania, dotyczące akcji, udziałów w spółkach lub stowarzyszeniach, obligacji i innych rodzajów papierów wartościowych, z wyjątkiem:
                                 […]

                                          —

                                          praw lub papierów wartościowych, określonych w art. 5 ust. 3;

                  […]”.

               6

               Wedle sądu krajowego Królestwo Niderlandów nie skorzystało z możliwości przyznanej państwom członkowskim na mocy 5 ust. 3 lit. c) szóstej dyrektywy.

         Prawo niderlandzkie

               7

               Artykuł 11 Wet op de omzetbelasting [ustawy o podatku obrotowym] z dnia 28 czerwca 1968 r. (Staatsblad 1968 r., nr 329) stanowi, co następuje:
               „1.   Na warunkach określonych w rozporządzeniu z podatku zwolnione są:
               […]

                        i)

                        następujące dostawy i usługi:
                        […]

                                 2°

                                 transakcje – łącznie z pośrednictwem, jednak z wyjątkiem przechowywania i zarządzania – dotyczące papierów wartościowych lub innych instrumentów udziałowych, z wyjątkiem dokumentów ustanawiających tytuł prawny do towarów;

                  […]”.

         Okoliczności faktyczne leżące u podstaw sporu i pytania prejudycjalne

               8

               W spornym okresie mająca siedzibę w Szwecji spółka Fabege AB (zwana dalej „Fabege”) była pośrednio jedynym akcjonariuszem World Fashion Centre Amsterdam BV, będącej właścicielem eksploatowanych przez nią wież I i II w ramach położonego w Amsterdamie (Niderlandy) kompleksu budynków World Fashion Centre (zwanego dalej „WFC”). Fabege była – również pośrednio – jedynym akcjonariuszem spółki Fabege WF BV, będącej właścicielem eksploatowanej przez nią wieży IV w WFC.

               9

               Mająca siedzibę w ‘s-Hertogenbosch (Niderlandy) spółka Stienstra BV Bedrijfshuisvesting (zwana dalej „Stienstrą”) była pośrednio jedynym akcjonariuszem De Herven III BV (zwanej dalej „De Herven”) będącej właścicielem eksploatowanego przez nią kompleksu biurowego Soetelieve w ‘s-Hertogenbosch.

               10

               Spółka DTZ Zadelhoff prowadzi działalność maklerską i doradczą w dziedzinie nieruchomości.

               11

               W roku 1999 DTZ Zadelhoff otrzymała od Fabege AB odpłatne zlecenie znalezienia nabywców WFC. Celem Fabege AB było przeniesienie własności kompleksu budynków w drodze przeniesienia akcji spółek, będących pośrednio właścicielami owego kompleksu. Żądana cena sprzedaży akcji była uzależniona prawie wyłącznie od wartości sprzedaży WFC rozpatrywanego jako nieruchomość. W ramach wykonania zlecenia DTZ Zadelhoff znalazła nabywcę, na rzecz którego w okresie od dnia 5 października 1999 r. do dnia 24 stycznia 2000 r. sprzedane zostały wskazane akcje.

               12

               W roku 2000 DTZ Zadelhoff otrzymała od Stienstry odpłatne zlecenie znalezienia nabywców kompleksu biurowego Soetelieve. Początkowo nie określono, czy przeniesiona zostanie własność wskazanego kompleksu, czy też własność akcji. W wyniku starań DTZ Zadelhoff został znaleziony nabywca, na rzecz którego zostały sprzedane i przeniesione akcje De Herven.

               13

               W odniesieniu do usług przeprowadzonych na rzecz Fabege i Stienstry, polegających na poszukiwaniu nabywcy wskazanych nieruchomości DTZ Zadelhoff nie zafakturowała ani nie odprowadziła podatku VAT. Uznała ona, że usługi te są na podstawie art. 11 ust. 1 lit. i) pkt 2 ustawy o podatku obrotowym z 1968 r. zwolnione z podatku, bądź też nie podlegają opodatkowaniu w Niderlandach, ponieważ uznaje się, że usługa nie została wykonana na terytorium Królestwa Niderlandów, gdy zleceniodawca nie ma swojej siedziby w tym państwie członkowskim.

               14

               Inspecteur van de Belastingdienst (zwany dalej „Inspecteur”) uznał, że zwolnienie nie ma zastosowania, a usługi należy uznać za wykonane w Niderlandach, i w konsekwencji nałożył na DTZ Zadelhoff decyzję o korekcie podatku VAT za okres od 1 stycznia do 31 grudnia 2000 r. W następstwie odwołania spółki Inspecteur obniżył kwotę podatku określoną w owej decyzji.

               15

               DTZ Zadelhoff wniosła odwołanie od decyzji wydanej przez Inspecteur do Rechtbank te Haarlem (sądu okręgowego w Haarlem), który oddalił ją jako bezzasadną. Spółka wniosła następnie apelację od wskazanego wyroku do Gerechtshof te Amsterdam (sądu apelacyjnego w Amsterdamie), który utrzymał w mocy wyrok sądu pierwszej instancji. W związku z powyższym DTZ Zadelhoff wniosła skargę kasacyjną do Hoge Raad der Nederlanden.

               16

               Hoge Raad der Nederlanden uważa, że Gerechtshof te Amsterdam prawidłowo określił miejsce, w którym usługi należy uznać za wykonane. Sąd odsyłający ma natomiast wątpliwości co do kwalifikacji, dla celów zwolnienia z podatku VAT, transakcji przeniesienia akcji spółek obejmującej również przeniesienie własności należących do tych spółek nieruchomości.

               17

               W tej sytuacji Hoge Raad der Nederlanden postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:

                        „1)

                        Czy art. 13 część B lit. d) pkt 5 szóstej dyrektywy należy interpretować w ten sposób, że jego zakres zastosowania obejmuje również transakcje, takie jak transakcje dokonane przez podatnika, które w istocie dotyczą nieruchomości będących w posiadaniu spółek i (pośredniego) przeniesienia ich własności, z tego tylko powodu, że transakcje te zmierzały do przeniesienia własności akcji tych spółek i skutek ten osiągnęły?

                        2)

                        Czy przewidziany w art. 13 część B lit. d) pkt 5 tiret drugie szóstej dyrektywy wyjątek od zwolnienia obowiązuje także wtedy, gdy państwo członkowskie nie skorzystało z możliwości przewidzianej w art. 5 ust. 3 lit. c) tej dyrektywy, aby za dobra materialne uznać akcje i prawa udziałowe dające ich posiadaczowi uprawnienia prawnego właściciela lub do korzystania z nieruchomości?

                        3)

                        Jeżeli na poprzednie pytanie należy udzielić odpowiedzi twierdzącej: czy za ww. akcje lub prawa udziałowe należy uznać również akcje spółek będących bezpośrednio bądź pośrednio (za pośrednictwem spółek zależnych lub dalszych spółek zależnych) właścicielami nieruchomości, niezależnie od tego, czy spółki te eksploatują te nieruchomości jako takie, czy też wykorzystują je w ramach innego przedsiębiorstwa?”.

         W przedmiocie pytań prejudycjalnych

         W przedmiocie pytań pierwszego i drugiego

               18

               W pytaniach pierwszym i drugim, które należy rozpatrzyć łącznie, sąd krajowy zmierza zasadniczo do ustalenia, czy art. 13 część B lit. d) pkt 5 szóstej dyrektywy powinien być interpretowany w ten sposób, że zwolnieniem z podatku VAT są objęte transakcje, takie jak transakcje dokonane przez DTZ Zadelhoff w sprawie przed sądem krajowym, które mają na celu przeniesienie akcji danych spółek i które odniosły ten skutek, lecz które w istocie dotyczą nieruchomości będących w posiadaniu spółek i (pośredniego) przeniesienia ich własności, z tego tylko powodu, że transakcje te zmierzały do przeniesienia własności akcji tych spółek i skutek ten osiągnęły, a ponadto, czy wyjątek od owego zwolnienia, przewidziany w pkt 5 tiret drugie obowiązuje także wtedy, gdy państwo członkowskie nie skorzystało z możliwości przewidzianej w art. 5 ust. 3 lit. c) tej dyrektywy, aby za dobra materialne uznać akcje i prawa udziałowe dające ich posiadaczowi uprawnienia prawnego lub faktycznego właściciela lub do korzystania z nieruchomości.

               19

               Należy po pierwsze przypomnieć, że zgodnie z orzecznictwem Trybunału zwolnienia, o których mowa w art. 13 szóstej dyrektywy, stanowią autonomiczne pojęcia prawa Unii, które służą unikaniu rozbieżności w stosowaniu systemu podatku VAT w poszczególnych państwach członkowskich (zob. w szczególności wyroki: z dnia 25 lutego 1999 r. w sprawie C-349/96 CPP, Rec. s. I-973, pkt 15; z dnia 10 marca 2011 r. w sprawie C-540/09 Skandinaviska Enskilda Banken, Zb.Orz. s. I-1509, pkt 19 i przytoczone tam orzecznictwo).

               20

               Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem pojęcia użyte do opisania wskazanych zwolnień powinny być interpretowane w sposób ścisły, ponieważ zwolnienia te stanowią odstępstwa od ogólnej zasady, zgodnie z którą podatkiem VAT objęta jest każda usługa świadczona odpłatnie przez podatnika (zob. w szczególności wyroki: z dnia 20 listopada 2003 r. w sprawie C-8/01 Taksatorringen, Rec. s. I-13711, pkt 36; z dnia 3 marca 2005 r. w sprawie C-472/03 Arthur Andersen, Zb.Orz. s. I-1719, pkt 24; z dnia 21 czerwca 2007 r. w sprawie C-453/05 Ludwig, Zb.Orz. s. I-5083, pkt 21).

               21

               Jednakże interpretacja tych pojęć powinna być zgodna z celami, do jakich dążą zwolnienia przewidziane w art. 13 szóstej dyrektywy, oraz powinna spełniać wymogi zasady neutralności podatkowej, na której zasadza się wspólny system podatku VAT. Zatem powyższa zasada ścisłej interpretacji nie oznacza, by pojęcia użyte w celu opisania zwolnień z art. 13 powinny być interpretowane w sposób, który uniemożliwiałby osiągnięcie zakładanych przez nie skutków (zob. podobnie wyroki: z dnia 14 czerwca 2007 r. w sprawie C-445/05 Haderer, Zb.Orz. s. I-4841, pkt 18; z dnia 19 listopada 2009 r. w sprawie C-461/08 Don Bosco Onroerend Goed, Zb.Orz. s. I-11079, pkt 25).

               22

               Jeżeli chodzi o zakres art. 13 część B lit. d) pkt 5 szóstej dyrektywy, Trybunał stwierdził, że transakcje dotyczące akcji i innych papierów wartościowych są transakcjami dokonywanymi na rynku papierów wartościowych oraz że obrót papierami wartościowymi obejmuje czynności zmieniające sytuację prawną i finansową pomiędzy stronami (zob. podobnie wyrok z dnia 5 czerwca 1997 r. w sprawie C-2/95 SDC, Rec. s. I-3017, pkt 72, 73; z dnia 29 października 2009 r. w sprawie C-29/08 SKF, Zb.Orz. s. I-10413, pkt 48).

               23

               Określenie „transakcje […] dotyczące papierów wartościowych” w rozumieniu art. 13 część B lit. d) pkt 5 szóstej dyrektywy dotyczy zatem transakcji mogących stworzyć, zmienić lub spowodować wygaśnięcie praw i obowiązków z tytułu papierów wartościowych (zob. w szczególności wyrok z dnia 13 grudnia 2001 r. w sprawie C-235/00 CSC Financial Services, Rec. s. I-10237, pkt 33; ww. wyrok w sprawie SKF, pkt 48).

               24

               Co się tyczy okoliczności faktycznych leżących u podstaw sporu zawisłego przed sądem krajowym, nie zostało zakwestionowane – ani przez skarżącą, ani przez rząd niderlandzki, ani przez Komisję Europejską, że po skorzystaniu z usług DTZ Zadelhoff spółki Fabege i Stienstra sprzedały i przeniosły własność pośrednio należących do nich akcji.

               25

               W tym względzie bez znaczenia jest okoliczność, że zlecając spółce DTZ Zadelhoff znalezienie nabywców kompleksu biurowego Soetelieve, spółka Stienstra nie wskazała, czy na nabywców przeniesiona zostanie własność owego kompleksu, czy też własność akcji De Herven. Z orzecznictwa Trybunału wynika bowiem, że zgodnie z celami systemu podatku VAT polegającymi na zapewnieniu pewności prawa i uproszczeniu zasad stosowania podatku należy uwzględnić obiektywny charakter danej transakcji, chyba że ma miejsce sytuacja wyjątkowa (zob. podobnie wyrok z dnia 6 kwietnia 1995 r. w sprawie C-4/94 BLP Group, Rec. s. I-983, pkt 24; ww. wyrok w sprawie SKF, pkt 47). Ponieważ biorąc pod uwagę obiektywny charakter ostatecznie dokonanej transakcji, była ona – pomimo ewentualnych początkowych zamiarów spółki Stienstra – transakcją dotyczącą akcji, powinna ona być w konsekwencji uwzględniona w takim charakterze.

               26

               Po drugie, co się tyczy bardziej szczegółowo kwestii, czy sporne świadczenia dokonane przez DTZ Zadelhoff są objęte pojęciem „pośrednictwa” zawartym w art. 13 część B lit. d) pkt 5 szóstej dyrektywy, należy przypomnieć, że Trybunał orzekł już, że z owego przepisu wynika, iż słowa „w tym pośrednictwo” nie definiują zasadniczej treści zwolnienia przewidzianego w tym przepisie, lecz mają na celu rozszerzenie zakresu jego stosowania do działalności pośrednictwa (ww. wyrok w sprawie CSC Financial Services, pkt 38).

               27

               W związku z tym, bez konieczności stawiania pytań co do dokładnego zakresu pojęcia „pośrednictwa”, które pojawia się ponadto w innych przepisach szóstej dyrektywy, w szczególności w art. 13 część B lit. d) pkt 1–4, należy stwierdzić, że w kontekście owego pkt 5 pojęcie to obejmuje działalność wykonywaną przez osobę pośredniczącą, która nie jest stroną umowy dotyczącej produktu finansowego i której działalność różni się od typowych świadczeń umownych wykonywanych przez strony tych umów. W istocie pośrednictwo stanowi usługę świadczoną na rzecz strony umowy, za którą wypłaca ona wynagrodzenie jako za odrębną działalność pośrednictwa. Może ona polegać między innymi na wskazaniu jej okazji do zawarcia umowy, na skontaktowaniu się z drugą stroną oraz na negocjowaniu w imieniu i na rachunek klienta szczegółów dotyczących świadczeń wzajemnych. Celem takiej działalności jest uczynić wszystko, co niezbędne, by dwie strony zawarły umowę, przy czym pośrednik nie ma żadnego interesu w zakresie treści umowy (ww. wyrok w sprawie CSC Financial Services, pkt 39).

               28

               Czynności maklerskie i doradcze wykonane przez DTZ Zadelhoff w sprawie zawisłej przed sądem krajowym polegały na poszukiwaniu, w zamian za wynagrodzenie, nabywców nieruchomości, które zostały następnie sprzedane i przeniesione w drodze przeniesienia akcji i miały na celu doprowadzenie do zawarcia umów przez spółki – odpowiednio – Fabege oraz Stienstrę z nabywcą, przy czym DTZ Zadelhoff nie miała żadnego interesu w zakresie treści tych umów. Wskazane czynności odpowiadają w konsekwencji pojęciu „pośrednictwa” dotyczącego akcji w rozumieniu art. 13 część B lit. d) pkt 5 szóstej dyrektywy.

               29

               Po trzecie, należy zbadać, czy wskazane czynności są objęte wyjątkiem przewidzianym w art. 13 część B lit. d) pkt 5 tiret drugie szóstej dyrektywy.

               30

               Z art. 13 część B lit. d) pkt 5 tiret drugie szóstej dyrektywy wynika, że nie naruszając innych przepisów Unii, państwa członkowskie zwalniają między innymi transakcje, łącznie z pośrednictwem, dotyczące akcji, udziałów w spółkach lub stowarzyszeniach, obligacji i innych rodzajów papierów wartościowych, z wyjątkiem praw lub papierów wartościowych, określonych w art. 5 ust. 3 owej dyrektywy.

               31

               Zgodnie z art. 5 ust. 3 lit. c) szóstej dyrektywy państwa członkowskie mogą uznać za dobra materialne między innymi akcje lub prawa udziałowe dające ich posiadaczowi uprawnienia prawnego lub faktycznego właściciela lub do korzystania z nieruchomości lub jej części.

               32

               W związku z tym, dla celów podatku VAT państwa członkowskie mogą uznać za dobra materialne akcje – tego rodzaju jak akcje rozpatrywane w sporze przed sądem krajowym – dające ich posiadaczowi uprawnienia prawnego lub faktycznego właściciela lub do korzystania z nieruchomości lub jej części.

               33

               Jest bezsporne, że Królestwo Niderlandów nie skorzystało z tej możliwości.

               34

               Z utrwalonego orzecznictwa Trybunału wynika, że państwa członkowskie mają swobodę w wykonywaniu udzielonej im przez art. 5 ust. 3 szóstej dyrektywy możliwości wyboru włącznie ze stanowieniem pewnych warunków, o ile nie zmieniają one zasadniczo natury owej możliwości wyboru, bowiem żaden przepis szóstej dyrektywy nie ogranicza w tym względzie w jakikolwiek sposób uprawnień dyskrecjonalnych państw członkowskich (wyrok z dnia 4 października 2001 r. w sprawie C-326/99 „Goed Wonen”, Rec. s. I-6831, pkt 34).

               35

               W związku z tym, skoro art. 5 ust. 3 szóstej dyrektywy pozwala na zrównanie wszystkich rozważanych praw, kilku lub jednego z nich z dobrami materialnymi, to wskazany przepis pozwala również na ograniczenie tego rodzaju zrównania jedynie do tych praw, które spełniają kryteria szczegółowo określone przez dane państwo członkowskie (ww. wyrok w sprawie „Goed Wonen”, pkt 34).

               36

               Byłoby natomiast trudne do pogodzenia z systematyką szóstej dyrektywy, gdyby przyjąć, że zawarte w art. 13 część B lit. d) pkt 5 tiret drugie owej dyrektywy odniesienie do jej art. 5 ust. 3 obejmuje wszystkie prawa lub papiery wartościowe wskazane w tym drugim przepisie, niezależnie od tego, czy państwo członkowskie skorzystało z udzielonej mu w tym przepisie możliwości wyboru.

               37

               Tego rodzaju wykładnię potwierdzają prace przygotowawcze do przyjęcia szóstej dyrektywy. Jak wskazała Komisja w uwagach pisemnych, jej projekt szóstej dyrektywy [COM(73) 950 wersja ostateczna] przewidywał w art. 5 ust. 1, że prawa udziałowe i akcje dające ich posiadaczowi uprawnienia prawnego lub faktycznego właściciela lub do korzystania z nieruchomości lub jej części będą traktowane zawsze jako dobra materialne, do których się odnoszą.

               38

               Z uzasadnienia wskazanego projektu (s. 6) wynika, że Komisja uważała, iż „z oczywistych względów neutralności podatkowej zrównania przewidziane w ust. 1 mają na celu objęcie [podatkiem VAT] transakcji, które są gospodarczo równoważne z dostawą nieruchomości lub jej części”.

               39

               Jednakże, po przedstawieniu przez Komisję kilku różnych projektów, Rada Wspólnot Europejskich ostatecznie przyjęła inne sformułowanie, które umożliwia państwom członkowskim, nie zobowiązując ich do tego, uznanie za dobra materialne „akcji lub praw udziałowych dających ich posiadaczowi uprawnienia prawnego lub faktycznego właściciela lub do korzystania z nieruchomości lub jej części”.

               40

               W tym względzie należy przypomnieć, iż z orzecznictwa Trybunału wynika, że jakkolwiek pojęcia używane do oznaczenia zwolnień, o których mowa w art. 13 szóstej dyrektywy, powinny być interpretowane w sposób ścisły, ponieważ zwolnienia te stanowią odstępstwa od ogólnej zasady, zgodnie z którą podatek VAT pobiera się od każdej usługi świadczonej odpłatnie przez podatnika (zob. w szczególności wyroki: z dnia 26 czerwca 2003 r. w sprawie C-305/01 MKG-Kraftfahrzeuge-Factoring, Rec. s. I-6729, pkt 63; z dnia 19 kwietnia 2007 r. w sprawie C-455/05 Velvet & Steel Immobilien, Zb.Orz. s. I-3225, pkt 14), to jednak ścisła interpretacja nie może ograniczać zwolnienia w sposób nieznajdujący poparcia w brzmieniu rozpatrywanego przepisu. Tego rodzaju podejście byłoby bowiem sprzeczne z celami systemu podatku VAT polegającemu na zapewnieniu w szczególności pewności co do prawa (zob. podobnie ww. wyrok w sprawie SKF, pkt 46, 47).

               41

               Zasada neutralności podatkowej nie może ponadto prowadzić do interpretacji sprzecznej z brzmieniem art. 13 część B lit. d) pkt 5 szóstej dyrektywy w świetle art. 5 ust. 3 owej dyrektywy.

               42

               W związku z powyższym, na pytania pierwsze i drugie należy udzielić odpowiedzi, że art. 13 część B lit. d) pkt 5 szóstej dyrektywy powinien być interpretowany w ten sposób, że zwolnieniem z podatku VAT są objęte transakcje, takie jak transakcje rozpatrywane w sprawie przed sądem krajowym, które mają na celu przeniesienie akcji danych spółek i które odniosły ten skutek, lecz które, w istocie dotyczą nieruchomości będących w posiadaniu tych spółek i (pośredniego) przeniesienia ich własności. Wyjątek od owego zwolnienia, przewidziany w pkt 5 tiret drugie nie ma zastosowania, jeżeli państwo członkowskie nie skorzystało z możliwości przewidzianej w art. 5 ust. 3 lit. c) owej dyrektywy, aby za dobra materialne uznać akcje i prawa udziałowe dające ich posiadaczowi uprawnienia prawnego lub faktycznego właściciela lub do korzystania z nieruchomości.

         W przedmiocie pytania trzeciego

               43

               Zważywszy na odpowiedź udzieloną na pytania pierwsze i drugie, nie zachodzi potrzeba udzielenia odpowiedzi na zadane przez sąd krajowy pytanie trzecie.

         W przedmiocie kosztów

               44

               Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed tym sądem, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż poniesione przez strony postępowania przed sądem krajowym, nie podlegają zwrotowi.

               Z powyższych względów Trybunał (szósta izba) orzeka, co następuje:

                     Artykuł 13 część B lit. d) pkt 5 szóstej dyrektywy Rady 77/388/EWG z dnia 17 maja 1977 r. w sprawie harmonizacji ustawodawstw państw członkowskich w odniesieniu do podatków obrotowych – wspólny system podatku od wartości dodanej: ujednolicona podstawa wymiaru podatku powinien być interpretowany w ten sposób, że zwolnieniem z podatku od wartości dodanej są objęte transakcje, takie jak transakcje rozpatrywane w sprawie przed sądem krajowym, które mają na celu przeniesienie akcji danych spółek i które odniosły ten skutek, lecz które, w istocie dotyczą nieruchomości będących w posiadaniu tych spółek i (pośredniego) przeniesienia ich własności. Wyjątek od owego zwolnienia, przewidziany w owym pkt 5 tiret drugie nie ma zastosowania, jeżeli państwo członkowskie nie skorzystało z możliwości przewidzianej w art. 5 ust. 3 lit. c) owej dyrektywy, aby za dobra materialne uznać akcje i prawa udziałowe dające ich posiadaczowi uprawnienia prawnego lub faktycznego właściciela lub do korzystania z nieruchomości.

                     Podpisy

            (
            *1
         )	Język postępowania: niderlandzki.


Wyrok Trybunału (pierwsza izba) z dnia 16 marca 1978 r. # Leonardo Leonardini przeciwko Komisji Wspólnot Europejskich. # Sprawa 115/76.


Wyrok Trybunału (trzecia izba) z dnia 9 lutego 1984 r. # Groupement d'intérêt économique "Rhône-Alpes Huiles" i inni przeciwko Syndicat national des fabricants raffineurs d'huile de graissage i inni. # Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Cour d'appel de Lyon - Francja. # Swobodny przepływ towarów - Oleje odpadowe. # Sprawa 295/82.


Wyrok Trybunału (szósta izba) z dnia 24 stycznia 2002 r. # Temco Service Industries SA przeciwko Samir Imzilyen i innym. # Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Cour du travail de Bruxelles - Belgia. # Dyrektywa 77/187/EWG - Ochrona praw pracowniczych w przypadku przejęcia przedsiębiorstw. # Sprawa C-51/00.


WYROK SĄDU DO SPRAW SŁUŻBY PUBLICZNEJ (trzecia izba) z dnia 15 grudnia 2010 r.#Roberta Saracco przeciwko Europejskiemu Bankowi Centralnemu.#Służba publiczna – Personel EBC – Urlop z przyczyn osobistych – Maksymalny wymiar – Odmowa przedłużenia.#Sprawa F-66/09.


Wyrok Sądu pierwszej instancji (pierwsza izba) z dnia 15 listopada 2000 r. # Ivo Camacho-Fernandes przeciwko Komisji Wspólnot Europejskich. # Urzędnicy. # Sprawa T-20/00.


Wyrok Trybunału (szósta izba) z dnia 2 października 1997 r. # Hellen Gerster przeciwko Freistaat Bayern. # Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Bayerisches Verwaltungsgericht Ansbach - Niemcy. # Urzędnik. # Sprawa C-1/95.


Wyrok Sądu pierwszej instancji (piąta izba) z dnia 27 czerwca 2000 r. # Onno Plug przeciwko Komisji Wspólnot Europejskich. # Urzędnicy - Skarga o odszkodowanie. # Sprawa T-47/97.