title: Wyrok Trybunału (druga izba) z dnia 14 czerwca 2017 r.#Stichting Brein przeciwko Ziggo BV i XS4ALL Internet BV.#Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Hoge Raad der Nederlanden.#Odesłanie prejudycjalne – Własność intelektualna i przemysłowa – Dyrektywa 2001/29/WE – Harmonizacja niektórych aspektów prawa autorskiego i praw pokrewnych – Artykuł 3 ust. 1 – Publiczne udostępnianie – Pojęcie – Platforma wymiany online – Wymiana chronionych plików bez zezwolenia podmiotu praw autorskich.#Sprawa C-610/15.

text:
WYROK TRYBUNAŁU (druga izba)
z dnia 14 czerwca 2017 r.(*)
Odesłanie prejudycjalne – Własność intelektualna i przemysłowa – Dyrektywa 2001/29/WE – Harmonizacja niektórych aspektów praw autorskich i pokrewnych – Artykuł 3 ust. 1 – Publiczne udostępnianie – Pojęcie – Platforma wymiany online – Wymiana chronionych plików bez zezwolenia podmiotu praw autorskich
W sprawie C‑610/15
mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Hoge Raad der Nederlanden (sąd najwyższy Niderlandów) postanowieniem z dnia 13 listopada 2015 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 18 listopada 2015 r., w postępowaniu:

Stichting Brein

przeciwko

Ziggo BV,

XS4ALL Internet BV,

TRYBUNAŁ (druga izba),
w składzie: M. Ilešič (sprawozdawca), prezes izby, A. Prechal, A. Rosas, C. Toader i E. Jarašiūnas, sędziowie,
rzecznik generalny: M. Szpunar,
sekretarz: M. Ferreira, główny administrator,
uwzględniając pisemny etap postępowania i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 27 października 2016 r.,
rozważywszy uwagi przedstawione:
–        w imieniu Stichting Brein przez J.C.H. van Manena, advocaat,
–        w imieniu Ziggo BV przez F.E. Vermeulena oraz E.A. de Groot, advocaten,
–        w imieniu XS4ALL Internet BV przez C. Alberdingka Thijma oraz C.F.M. de Vries, advocaten,
–        w imieniu rządu hiszpańskiego przez V. Ester Casas oraz A. Gavelę Llopis, działające w charakterze pełnomocników,
–        w imieniu rządu francuskiego przez D. Segoina, działającego w charakterze pełnomocnika,
–        w imieniu rządu włoskiego przez G. Palmieri, działającą w charakterze pełnomocnika, wspieraną przez F. Di Matteo, avvocato dello Stato,
–        w imieniu rządu portugalskiego przez L. Ineza Fernandesa oraz M. Figueireda, działających w charakterze pełnomocników, wspieranych przez T. Rendasa, doradcę prawnego,
–        w imieniu rządu Zjednoczonego Królestwa przez G. Brown oraz J. Kraehling, działające w charakterze pełnomocników, wspierane przez N. Saundersa, barrister,
–        w imieniu Komisji Europejskiej przez J. Samnaddę, T. Scharfa oraz F. Wilmana, działających w charakterze pełnomocników,
po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 8 lutego 2017 r.,
wydaje następujący

Wyrok

1        Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni, po pierwsze, art. 3 ust. 1 i art. 8 ust. 3 dyrektywy 2001/29/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 maja 2001 r. w sprawie harmonizacji niektórych aspektów praw autorskich i pokrewnych w społeczeństwie informacyjnym (Dz.U. 2001, L 167, s. 10), oraz po drugie, art. 11 dyrektywy 2004/48/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej (Dz.U. 2004, L 157, s. 45).

2        Wniosek ten został przedstawiony w ramach sporu między Stichting Brein, fundacją chroniącą interesy podmiotów praw autorskich, a spółką Ziggo BV oraz spółką XS4ALL Internet BV (zwaną dalej „XS4ALL”), dostawcami dostępu do Internetu, dotyczącego przedstawionych przez Stichting Brein żądań mających na celu nakazanie tym ostatnim zablokowania nazw domen i adresów IP platformy wymiany online „The Pirate Bay” (zwanej dalej „platformą wymiany online TPB”).
 Ramy prawne

3        Motywy 9, 10, 23 i 27 dyrektywy 2001/29 mają następujące brzmienie:
„(9)      Wszelka harmonizacja praw autorskich i pokrewnych opiera się na wysokim poziomie ochrony, odkąd prawa te mają zasadnicze znaczenie dla twórczości intelektualnej. Ich ochrona zapewnia utrzymanie i rozwój kreatywności w interesie autorów, artystów wykonawców, producentów, konsumentów, kultury i gospodarki, jak również szerokiej publiczności. Własność intelektualną uznano więc za integralną część własności.
(10)      Autorzy i artyści wykonawcy, aby móc kontynuować swoją twórczą i artystyczną pracę, muszą otrzymywać stosowne wynagrodzenie za korzystanie z ich utworów, tak samo jak producenci, aby móc finansować tę pracę. Wytworzenie produktów takich jak fonogramy, filmy lub produkty multimedialne oraz takie usługi, jak usługi »na żądanie«, wymagają znacznych nakładów inwestycyjnych. Dla zagwarantowania takiego wynagrodzenia i uzyskania zadowalającego przychodu z tych inwestycji konieczna jest właściwa ochrona prawa własności intelektualnej.
[…]
(23)      Niniejsza dyrektywa powinna bardziej zharmonizować obowiązujące prawo autora do publicznego udostępniania utworu. Prawo to należy rozumieć w szerszym znaczeniu, jako obejmujące każde udostępnianie utworu odbiorcom nieznajdującym się w miejscu, z którego przekazywanie pochodzi. Prawo to obejmuje każdą publiczną transmisję lub retransmisję utworów, drogą przewodową lub bezprzewodową, w tym nadawanie programów; prawo to nie powinno obejmować żadnych innych działań.
[…]
(27)      Zwykłe dostarczenie urządzeń przeznaczonych do umożliwienia lub dokonania przekazu nie stanowi samo w sobie przekazania [udostępniania] w rozumieniu niniejszej dyrektywy”.

4        Artykuł 3 tej dyrektywy, zatytułowany „Prawo do publicznego udostępniania utworów i prawo podawania do publicznej wiadomości innych przedmiotów objętych ochroną”, stanowi w ust. 1:
„Państwa członkowskie powinny zapewnić autorom wyłączne prawo do zezwalania lub zabraniania na jakiekolwiek publiczne udostępnianie ich utworów [zezwalania na jakiekolwiek publiczne udostępnianie ich utworów lub do zabraniania go], drogą przewodową lub bezprzewodową, włączając podawanie do publicznej wiadomości ich utworów w taki sposób, że osoby postronne mają do nich dostęp w wybranym przez siebie miejscu i czasie”.

5        Artykuł 8 wspomnianej dyrektywy, zatytułowany „Sankcje i środki naprawcze [odwoławcze]”, w ust. 3 stanowi:
„Państwa członkowskie zapewnią, aby podmioty praw autorskich mogły wnioskować o wydanie nakazu przeciwko pośrednikom, których usługi są wykorzystywane przez stronę trzecią w celu naruszenia praw autorskich lub pokrewnych”.

6        Motyw 23 dyrektywy 2004/48 ma następujące brzmienie:
„Bez uszczerbku dla wszelkich innych dostępnych środków, procedur i środków naprawczych, podmioty uprawnione powinny mieć możliwość wystąpienia o nakaz sądowy przeciwko pośrednikowi, z którego usług korzystała strona trzecia przy naruszaniu prawa własności przemysłowej należącego do podmiotu uprawnionego. Warunki i procedury odnoszące się do takich nakazów należy pozostawić prawu wewnętrznemu państwa członkowskiego. W zakresie naruszeń praw autorskich i praw pokrewnych, pełny poziom harmonizacji został już przewidziany w dyrektywie 2001/29/WE. Z tego względu niniejsza dyrektywa nie może mieć wpływu na art. 8 ust. 3 dyrektywy 2001/29/WE”.

7        Zgodnie z art. 11 dyrektywy 2004/48, zatytułowanym „Zakazy sądowe”:
„Państwa członkowskie zapewniają, że tam, gdzie podjęta została decyzja sądu stwierdzająca naruszenie prawa własności intelektualnej, organy sądowe mogą wydawać naruszającym [wobec naruszających] zakaz kontynuacji naruszenia. Jeśli tak przewiduje prawo krajowe, niewypełnienie zakazu poddaje naruszającego, gdzie [gdy jest to] właściwe, powtarzalnej [okresowej] karze pieniężnej w celu zapewnienia zgodności z zakazem. Państwa członkowskie zapewniają też właścicielom [praw własności intelektualnej] możliwość składania wniosku o zakaz [wydanie zakazu] wobec pośredników, z usług których korzysta strona trzecia do naruszania [przy naruszaniu] prawa własności intelektualnej, bez uszczerbku dla postanowień art. 8 ust. 3 dyrektywy 2001/29/WE”.
 Postępowanie główne i pytania prejudycjalne

8        Stichting Brein jest niderlandzką fundacją, której celem jest ochrona interesów podmiotów praw autorskich.

9        Spółki Ziggo i XS4ALL są dostawcami dostępu do Internetu. Znaczna część ich abonentów używa platformy wymiany online TPB – indeksatora plików BitTorrent. BitTorrent jest protokołem, za pomocą którego użytkownicy (zwani „pairs” lub „peers”) mogą wymieniać pliki. Istotną cechą BitTorrent jest fakt, że wymieniane pliki są dzielone na niewielkie części – wobec czego nie ma potrzeby umieszczania ich na centralnym serwerze w celu przechowywania – co łagodzi obciążenie indywidualnych serwerów w toku wymiany. Aby móc wymieniać pliki, użytkownicy powinni przede wszystkim pobrać specjalny program, zwany „client-BitTorrent”, który nie jest dostarczany przez platformę wymiany online TPB. Ten „client-Bit-Torrent” jest programem umożliwiającym tworzenie plików torrent.

10      Użytkownicy (zwani „seeders”), którzy zamierzają udostępnić znajdujący się na ich komputerze plik innym użytkownikom (zwanym „leechers”), powinni utworzyć plik torrent za pomocą ich client-BitTorrent. Pliki torrent odsyłają do centralnego serwera (zwanego „tracker”), który identyfikuje użytkowników mogących wymienić dany plik torrent oraz związany z nim plik multimedialny. Owe pliki torrent są ładowane z góry (upload) przez seeders na platformę wymiany online, taką jak TPB, która następnie dokonuje ich indeksacji, aby mogły one zostać odnalezione przez użytkowników platformy wymiany online i aby utwory, do których odsyłają te pliki torrent, mogły zostać pobrane z dołu (download) na komputery tych ostatnich użytkowników w szeregu części, za pomocą ich client-BitTorrent.

11      „Linki magnetyczne” są często używane zamiast plików torrent. Linki te identyfikują zawartość pliku torrent i odsyłają do niego za pomocą śladu cyfrowego.

12      Proponowane na platformie wymiany online TPB pliki torrent odsyłają, w większości, do utworów chronionych prawem autorskim, a podmioty prawa autorskiego nie udzieliły zezwolenia administratorom ani użytkownikom tej platformy na dokonanie rozpatrywanych czynności wymiany.

13      W ramach postępowania głównego Stichting Brein tytułem głównym żąda nakazania spółkom Ziggo i XS4ALL zablokowania nazw domen i adresów IP platformy wymiany online TPB, aby uniknąć używania usług świadczonych przez tych dostawców dostępu do Internetu dla celów związanych z naruszaniem prawa autorskiego i praw pokrewnych przysługujących podmiotom prawa autorskiego, których interesy chroni Stichting Brein.

14      Sąd pierwszej instancji uwzględnił żądania Stichting Brein. Oddalono je jednakże w postępowaniu apelacyjnym.

15      Hoge Raad der Nederlanden (sąd najwyższy Niderlandów) wskazuje, że w niniejszej sprawie wykazano, iż w następstwie interwencji platformy wymiany online TPB utwory chronione są udostępniane publicznie bez zezwolenia podmiotów praw autorskich. Wykazano także, że abonenci spółek Ziggo i XS4ALL udostępniają poprzez tę platformę utwory chronione bez zezwolenia podmiotów praw autorskich i naruszają w ten sposób prawa autorskie i prawa pokrewne wspomnianych podmiotów praw autorskich.

16      Hoge Raad der Nederlanden (sąd najwyższy Niderlandów) wskazuje jednak, że orzecznictwo Trybunału nie umożliwia jednoznacznego rozstrzygnięcia kwestii, czy platforma wymiany online TPB także publicznie udostępnia utwory w rozumieniu art. 3 ust. 1 dyrektywy 2001/29, w szczególności:
–        tworząc i utrzymując system, w którym użytkownicy Internetu łączą się między sobą w celu wymiany – w częściach – utworów znajdujących się na ich komputerach;
–        zarządzając witryną internetową, na której użytkownicy mogą umieścić online pliki torrent odsyłające do części tych utworów; oraz
–        indeksując pliki torrent umieszczone online w tej witrynie internetowej i dokonując ich klasyfikacji, w związku z czym można wyszukać części powiązanych z nimi utworów, a użytkownicy mogą pobrać te utwory (jako całość) na swoje komputery.

17      W tych okolicznościach Hoge Raad der Nederlanden (sąd najwyższy Niderlandów) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
„1)      Czy operator witryny internetowej dokonuje publicznego udostępniania w rozumieniu art. 3 ust. 1 dyrektywy 2001/29, jeżeli witryna ta nie zawiera chronionych utworów, lecz istnieje system […], indeksujący i kategoryzujący dla użytkowników metadane o utworach chronionych, które znajdują się na komputerach użytkowników, tak że użytkownicy mogą za jego pomocą wyszukać i umieścić online chronione utwory lub też je pobrać na wspomniane komputery?
2)      W razie udzielenia odpowiedzi przeczącej na pytanie pierwsze:
Czy art. 8 ust. 3 dyrektywy 2001/29 i art. 11 dyrektywy 2004/48 stanowią podstawę dla wydania nakazu przeciwko pośrednikowi w rozumieniu tych przepisów, który ułatwia w sposób opisany w pytaniu pierwszym działania osób trzecich stanowiące naruszenie?”.
 W przedmiocie pytań prejudycjalnych

 W przedmiocie pytania pierwszego

18      Poprzez pytanie pierwsze sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy pojęcie „publicznego udostępniania” w rozumieniu art. 3 ust. 1 dyrektywy 2001/29 należy interpretować w ten sposób, że w okolicznościach takich jak rozpatrywane w postępowaniu głównym obejmuje ono zarządzanie w Internecie i udzielanie dostępu do platformy wymiany, która poprzez indeksację metadanych dotyczących utworów chronionych i udostępnianie wyszukiwarki umożliwia użytkownikom tej platformy wyszukanie tych utworów oraz ich wymianę w ramach sieci równorzędnej (peer-to-peer).

19      Z art. 3 ust. 1 dyrektywy 2001/29 wynika, że państwa członkowskie powinny zapewnić autorom wyłączne prawo do zezwalania na jakiekolwiek publiczne udostępnianie ich utworów, drogą przewodową lub bezprzewodową, włączając podawanie do publicznej wiadomości ich utworów w taki sposób, że osoby postronne mają do nich dostęp w wybranym przez siebie miejscu i czasie, lub też do zabraniania takiego udostępniania.

20      W myśl tego przepisu autorom przysługuje zatem prawo o charakterze prewencyjnym, pozwalające im na podjęcie kroków wobec potencjalnych użytkowników ich utworów rozważających publiczne ich udostępnienie, tak aby zakazać im tych działań (wyrok z dnia 26 kwietnia 2017 r., Stichting Brein, C‑527/15, EU:C:2017:300, pkt 25 i przytoczone tam orzecznictwo).

21      Ze względu na to, że w art. 3 ust. 1 dyrektywy 2001/29 nie sprecyzowano pojęcia „publicznego udostępniania”, należy ustalić jego znaczenie i zakres w świetle celów, do jakich zmierza ta dyrektywa, oraz kontekstu, w jakim został umieszczony ten przepis (wyrok z dnia 26 kwietnia 2017 r., Stichting Brein, C‑527/15, EU:C:2017:300, pkt 26 i przytoczone tam orzecznictwo).

22      W tym względzie należy przypomnieć, że z motywów 9 i 10 dyrektywy 2001/29 wynika, iż jej celem jest zapewnienie autorom wysokiego poziomu ochrony, umożliwiającego im otrzymanie stosownego wynagrodzenia za korzystanie z ich utworów, polegające w szczególności na ich publicznym udostępnianiu. W związku z tym pojęcie „publicznego udostępniania” należy rozumieć szeroko, zgodnie zresztą z wyraźnym brzmieniem motywu 23 tej dyrektywy (wyrok z dnia 26 kwietnia 2017 r., Stichting Brein, C‑527/15, EU:C:2017:300, pkt 27 i przytoczone tam orzecznictwo).

23      Trybunał podkreślił też, że pojęcie „publicznego udostępniania” w rozumieniu art. 3 ust. 1 dyrektywy 2001/29 wymaga przeprowadzenia oceny każdego konkretnego przypadku (wyrok z dnia 26 kwietnia 2017 r., Stichting Brein, C‑527/15, EU:C:2017:300, pkt 28 i przytoczone tam orzecznictwo).

24      Z art. 3 ust. 1 dyrektywy 2001/29 wynika, że pojęcie „publicznego udostępniania” zakłada spełnienie dwóch kumulatywnych warunków, mianowicie musi mieć miejsce „czynność udostępniania” utworu, a utwór musi zostać udostępniony „publiczności” (wyrok z dnia 26 kwietnia 2017 r., Stichting Brein, C‑527/15, EU:C:2017:300, pkt 29 i przytoczone tam orzecznictwo).

25      Aby ustalić, czy dany użytkownik dokonuje czynności publicznego udostępnienia w rozumieniu art. 3 ust. 1 dyrektywy 2001/29, należy uwzględnić szereg uzupełniających się czynników, niemających samodzielnego charakteru i od siebie współzależnych. W konsekwencji ze względu na to, że w konkretnych sytuacjach wspomniane czynniki mogą występować w różnym stopniu nasilenia, należy je uwzględniać zarówno indywidualnie, jak i biorąc pod uwagę ich wzajemną interakcję (wyrok z dnia 26 kwietnia 2017 r., Stichting Brein, C‑527/15, EU:C:2017:300, pkt 30 i przytoczone tam orzecznictwo).

26      Wśród tych czynników Trybunał podkreślił przede wszystkim nieodzowną rolę użytkownika i zamierzony charakter jego działania. Czynność udostępniania ma bowiem miejsce wtedy, gdy użytkownik podejmuje działania – z pełną świadomością ich konsekwencji – mające na celu udzielenie swoim klientom dostępu do chronionego utworu, w szczególności w sytuacji, gdy wobec braku takich działań jego klienci nie mogliby korzystać z nadawanego utworu lub to korzystanie byłoby znacznie utrudnione [zob. podobnie wyrok z dnia 26 kwietnia 2017 r., Stichting Brein, C‑527/15, EU:C:2017:300, pkt 31 i przytoczone tam orzecznictwo].

27      Trybunał wyjaśnił następnie, że pojęcie „publiczności” dotyczy nieokreślonej liczby potencjalnych odbiorców i dodatkowo zakłada dość szeroki krąg osób [wyrok z dnia 26 kwietnia 2017 r., Stichting Brein, C‑527/15, EU:C:2017:300, pkt 32 i przytoczone tam orzecznictwo].

28      Trybunał przypomniał też, że zgodnie z jego utrwalonym orzecznictwem uznanie, iż doszło do „publicznego udostępniania”, wymaga, aby utwór chroniony został udostępniony w oparciu o szczególną technologię, inną niż dotychczas używane, lub – w wypadku niespełnienia powyższej przesłanki – wśród „nowej publiczności”, czyli publiczności, której podmiot praw autorskich dotychczas nie brał pod uwagę, zezwalając na pierwotne publiczne udostępnienie utworu (wyrok z dnia 26 kwietnia 2017 r., Stichting Brein, C‑527/15, EU:C:2017:300, pkt 33 i przytoczone tam orzecznictwo).

29      Wreszcie Trybunał podkreślał już wielokrotnie, że nie bez znaczenia jest też charakter zarobkowy publicznego udostępniania w rozumieniu art. 3 ust. 1 dyrektywy 2001/29 (wyrok z dnia 26 kwietnia 2017 r., Stichting Brein, C‑527/15, EU:C:2017:300, pkt 34 i przytoczone tam orzecznictwo).

30      Po pierwsze, co się tyczy kwestii, czy udzielenie dostępu do platformy wymiany online takiej jak rozpatrywana w postępowaniu głównym oraz zarządzanie nią stanowi „czynność udostępniania” w rozumieniu art. 3 ust. 1 dyrektywy 2001/29, należy zauważyć, że z motywu 23 dyrektywy 2001/29 wynika, iż autorskie prawo do publicznego udostępniania, o którym mowa w art. 3 ust. 1, obejmuje każdą publiczną transmisję lub retransmisję utworów odbiorcom nieznajdującym się w miejscu, z którego przekazywanie pochodzi, drogą przewodową lub bezprzewodową, w tym nadawanie programów.

31      Jak wynika ponadto z art. 3 ust. 1 dyrektywy 2001/29, aby uznać, że ma miejsce „czynność udostępniania”, wystarczy w szczególności, by utwór został udostępniony publiczności w sposób dający jej członkom dostęp do niego – w wybranych przez nich miejscu i czasie – niezależnie od tego, czy skorzystają oni z tej możliwości (zob. podobnie wyrok z dnia 26 kwietnia 2017 r., Stichting Brein, C‑527/15, EU:C:2017:300, pkt 36 i przytoczone tam orzecznictwo).

32      W tym względzie Trybunał orzekł już, że fakt udostępniania w witrynie internetowej linków, na które można kliknąć, prowadzących – bez żadnych ograniczeń w zakresie dostępu – do opublikowanych w innej witrynie utworów chronionych daje użytkownikom tej pierwszej witryny internetowej bezpośredni dostęp do tych utworów (wyrok z dnia 13 lutego 2014 r., Svensson i in., C‑466/12, EU:C:2014:76, pkt 18; zob. także podobnie postanowienie z dnia 21 października 2014 r., BestWater International, C‑348/13, EU:C:2014:2315, pkt 15; wyrok z dnia 8 września 2016 r., GS Media, C‑160/15, EU:C:2016:644, pkt 43).

33      Trybunał orzekł także, że podobna sytuacja ma miejsce w wypadku sprzedaży odtwarzacza multimedialnego, na którym preinstalowano – dostępne w Internecie – wtyczki zawierające hiperłącza prowadzące do ogólnodostępnych serwisów internetowych zawierających utwory chronione prawem autorskim umieszczone tam bez zezwolenia podmiotów tych praw (zob. podobnie wyrok z dnia 26 kwietnia 2017 r., Stichting Brein, C‑527/15, EU:C:2017:300, pkt 38, 53).

34      A zatem z powyższego orzecznictwa można wywieść, iż co do zasady wszelkie działanie, poprzez które użytkownik świadomie udziela swoim klientom dostępu do utworów chronionych, może stanowić „czynność udostępniania” w rozumieniu art. 3 ust. 1 dyrektywy 2001/29.

35      W niniejszym wypadku należy przede wszystkim stwierdzić, jak w istocie wskazał rzecznik generalny w pkt 45 opinii, że jest bezsporne, iż utwory chronione prawem autorskim są podawane do wiadomości użytkowników poprzez platformę wymiany online TPB w taki sposób, aby użytkownicy ci mogli mieć dostęp do tych utworów w wybranych przez nich miejscu i chwili.

36      Następnie jest prawdą, jak podkreślił sąd odsyłający, że utwory podane w ten sposób do wiadomości użytkowników platformy wymiany online TPB nie zostały umieszczone online na tej platformie przez jej administratorów, lecz przez użytkowników. Jednakże poprzez udzielanie dostępu do platformy wymiany online takiej jak rozpatrywana w postępowaniu głównym i zarządzanie nią administratorzy ci działają z pełną świadomością skutków swojego zachowania w celu udzielenia dostępu do utworów chronionych, indeksując i opisując na wspomnianej platformie pliki torrent umożliwiające użytkownikom tej platformy wyszukanie tych utworów oraz ich wymianę w ramach sieci równorzędnej (peer-to-peer). W tym względzie, jak wskazał w istocie rzecznik generalny w pkt 50 opinii, gdyby wspomniani administratorzy nie udzielali dostępu do tej platformy i nie zarządzali nią, wspomniane utwory nie mogłyby być wymieniane przez użytkowników lub, przynajmniej, ich wymiana w Internecie byłaby trudniejsza.

37      Należy zatem stwierdzić, że poprzez udostępnianie platformy wymiany online TPB i zarządzanie nią, jej administratorzy udzielają użytkownikom dostępu do danych utworów. Można zatem uznać, iż administratorzy spełniają niezbędną rolę przy udostępnianiu rozpatrywanych utworów.

38      Wreszcie administratorów platformy wymiany online TPB nie można uznać za realizujących „zwykłe dostarczanie” urządzeń przeznaczonych do umożliwienia udostępniania lub do udostępniania w rozumieniu motywu 27 dyrektywy 2001/29. Z postanowienia odsyłającego wynika bowiem, że na platformie tej dokonuje się indeksacji plików torrent, w związku z czym utwory, do których odsyłają te pliki torrent, mogą być łatwo wyszukane i pobrane przez użytkowników wspomnianej platformy wymiany. Ponadto z przedstawionych Trybunałowi uwag wynika, że na platformie wymiany online TPB zaproponowano – obok wyszukiwarki – indeks klasyfikujący utwory do różnych kategorii w oparciu o charakter utworów, ich rodzaj lub popularność, w których to kategoriach wskazano podane do wiadomości utwory, a administratorzy tej platformy sprawdzają, czy dany utwór umieszczono w odpowiedniej kategorii. Co więcej, wspomniani administratorzy usuwają przestarzałe lub błędne pliki torrent, a także w sposób aktywny filtrują określone treści.

39      W świetle tych rozważań udzielanie dostępu do platformy wymiany online takiej jak rozpatrywana w postępowaniu głównym oraz zarządzanie nią należy uznać za czynność udostępniania w rozumieniu art. 3 ust. 1 dyrektywy 2001/29.

40      Po drugie, aby dana czynność była objęta zakresem pojęcia „publicznego udostępnienia” w rozumieniu art. 3 ust. 1 dyrektywy 2001/29, konieczne jest, aby utwory objęte ochroną rzeczywiście zostały udostępnione publicznie (wyrok z dnia 26 kwietnia 2017 r., Stichting Brein, C‑527/15, EU:C:2017:300, pkt 43 i przytoczone tam orzecznictwo).

41      W tym względzie z jednej strony Trybunał wyjaśnił, że termin „publiczność” zawiera w sobie pewien minimalny próg, co wyklucza z zakresu tego pojęcia zbyt małe lub nieznaczne grupy osób. Z drugiej strony należy wziąć pod uwagę łączne skutki udostępnienia chronionych utworów potencjalnym odbiorcom. Wobec tego istotne jest nie tylko, aby wiedzieć ile osób ma dostęp do tego samego utworu równocześnie, ale też ile spośród nich ma dostęp do tego utworu kolejno po sobie (zob. podobnie wyrok z dnia 26 kwietnia 2017 r., Stichting Brein, C‑527/15, EU:C:2017:300, pkt 44 i przytoczone tam orzecznictwo).

42      W niniejszym wypadku z postanowienia odsyłającego wynika, że znaczna część abonentów spółek Ziggo i XS4ALL pobrała pliki multimedialne poprzez platformę wymiany online TPB. Z przedstawionych Trybunałowi uwag wynika także, iż platforma ta jest używana przez znaczną liczbę osób, a administratorzy TPB wymienili na tej platformie wymiany online kilkadziesiąt milionów „peers”. W tym względzie rozpatrywane w postępowaniu głównym udostępnianie dotyczy przynajmniej wszystkich użytkowników tej platformy. Użytkownicy ci mogą – w każdej chwili i jednocześnie – uzyskać dostęp do utworów chronionych wymienianych na wspomnianej platformie. A zatem udostępnianie to dotyczy nieokreślonej liczby potencjalnych odbiorców i zakłada dość znaczny krąg osób (zob. podobnie wyrok z dnia 26 kwietnia 2017 r., Stichting Brein, C‑527/15, EU:C:2017:300, pkt 45 i przytoczone tam orzecznictwo).

43      W konsekwencji należy stwierdzić, że w następstwie udostępniania takiego jak rozpatrywane w postępowaniu głównym utwory chronione są faktycznie udostępniane „publicznie” w rozumieniu art. 3 ust. 1 dyrektywy 2001/29.

44      Ponadto co się tyczy kwestii, czy utwory te zostały udostępnione „nowej” publiczności w rozumieniu orzecznictwa przytoczonego w pkt 28 niniejszego wyroku, należy stwierdzić, że Trybunał w wyroku z dnia 13 lutego 2014 r., Svensson i in. (C‑466/12, EU:C:2014:76, pkt 24, 31) oraz w postanowieniu z dnia 21 października 2014 r., BestWater International (C‑348/13, EU:C:2014:2315, pkt 14) orzekł, iż nową publicznością jest publiczność, której podmioty praw autorskich nie uwzględniały, zezwalając na pierwotne udostępnianie utworu.

45      W niniejszym wypadku z przedstawionych Trybunałowi uwag wynika, po pierwsze, że administratorzy platformy wymiany online TPB zostali powiadomieni o tym, że na tej platformie – którą udostępniają użytkownikom i którą zarządzają – udziela się dostępu do utworów opublikowanych bez zezwolenia podmiotów praw autorskich, oraz po drugie, że ci sami administratorzy w blogach i na forum dostępnych we wspomnianej platformie wskazali wyraźnie swój cel polegający na udostępnianiu utworów chronionych użytkownikom, a także zachęcali tych użytkowników do wykonania kopii tych utworów. W każdym wypadku z postanowienia odsyłającego wynika, że administratorzy platformy online TPB nie mogli nie wiedzieć, iż na tej platformie udziela się dostępu do utworów opublikowanych bez zezwolenia podmiotów praw autorskich, mając na względzie wyraźnie podkreśloną przez sąd odsyłający okoliczność, że bardzo duża część plików torrent zawartych na platformie wymiany online TPB odsyła do utworów opublikowanych bez zezwolenia podmiotów praw autorskich. W tych okolicznościach należy stwierdzić, iż ma miejsce udostępnianie „nowej publiczności” (zob. podobnie wyrok z dnia 26 kwietnia 2017 r., Stichting Brein, C‑527/15, EU:C:2017:300, pkt 50).

46      Ponadto nie można kwestionować, iż udzielanie dostępu do platformy wymiany online takiej jak rozpatrywana w postępowaniu głównym oraz zarządzanie nią jest realizowane w celu osiągnięcia zysku, ponieważ platforma ta generuje – jak wynika z przedstawionych Trybunałowi uwag – znaczne dochody reklamowe.

47      Należy zatem stwierdzić, że udzielanie dostępu do platformy wymiany online takiej jak rozpatrywana w postępowaniu głównym oraz zarządzanie nią stanowi „publiczne udostępnianie” w rozumieniu art. 3 ust. 1 dyrektywy 2001/29.

48      W świetle wszystkich powyższych rozważań na pytanie pierwsze należy udzielić następującej odpowiedzi: pojęcie „publicznego udostępniania” w rozumieniu art. 3 ust. 1 dyrektywy 2001/29 należy interpretować w ten sposób, że w okolicznościach takich jak rozpatrywane w postępowaniu głównym obejmuje ono zarządzanie w Internecie i udzielanie dostępu do platformy wymiany, która poprzez indeksację metadanych dotyczących utworów chronionych i udostępnianie wyszukiwarki umożliwia użytkownikom tej platformy wyszukanie tych utworów oraz ich wymianę w ramach sieci równorzędnej (peer-to-peer).
 W przedmiocie pytania drugiego

49      Z uwagi na odpowiedź udzieloną na pytanie pierwsze nie ma potrzeby udzielenia odpowiedzi na pytanie drugie.
 W przedmiocie kosztów

50      Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.
Z powyższych względów Trybunał (druga izba) orzeka, co następuje:

Pojęcie „publicznego udostępniania” w rozumieniu art. 3 ust. 1 dyrektywy 2001/29/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 maja 2001 r. w sprawie harmonizacji niektórych aspektów praw autorskich i pokrewnych w społeczeństwie informacyjnym należy interpretować w ten sposób, że w okolicznościach takich jak rozpatrywane w postępowaniu głównym obejmuje ono zarządzanie w Internecie i udzielanie dostępu do platformy wymiany, która poprzez indeksację metadanych dotyczących utworów chronionych i udostępnianie wyszukiwarki umożliwia użytkownikom tej platformy wyszukanie tych utworów oraz ich wymianę w ramach sieci równorzędnej (peer-to-peer).

Podpisy

* Język postępowania: niderlandzki.


title: Wyrok Trybunału (wielka izba) z dnia 7 czerwca 2005 r.#Vereniging voor Energie, Milieu en Water i inni przeciwko Directeur van de Dienst uitvoering en toezicht energie.#Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: College van Beroep voor het bedrijfsleven - Niderlandy.#Rynek wewnętrzny energii elektrycznej - Uprzywilejowany dostęp do transgranicznych sieci przesyłowych energii elektrycznej - Przedsiębiorstwo uprzednio odpowiedzialne za zarządzanie usługami w ogólnym interesie gospodarczym - Kontrakty długoterminowe istniejące przed liberalizacją rynku - Dyrektywa 96/92/WE - Zasada niedyskryminacji - Zasady uzasadnionych oczekiwań i pewności co do prawa.#Sprawa C-17/03.

text:
      Sprawa C‑17/03
      Vereniging voor Energie, Milieu en Water i in.
      przeciwko
      Directeur van de Dienst uitvoering en toezicht energie
      (wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez College van Beroep voor het bedrijfsleven)
      Rynek wewnętrzny energii elektrycznej – Uprzywilejowany dostęp do sieci do transgranicznego przesyłu energii elektrycznej – Przedsiębiorstwo uprzednio odpowiedzialne za zarządzanie usługami w ogólnym interesie gospodarczym – Kontrakty długoterminowe istniejące przed liberalizacją rynku – Dyrektywa 96/92/WE – Zasada niedyskryminacji – Zasada ochrony uzasadnionych oczekiwań i zasada pewności prawa
      Opinia rzecznika generalnego C. Stix‑Hackl przedstawiona w dniu 28 października 2004 r.  I‑0000
      Wyrok Trybunału (wielka izba) z dnia 7 czerwca 2005 r.  I‑0000
      Streszczenie wyroku
      1.     Pytania prejudycjalne – Właściwość Trybunału – Granice – Pytania pozbawione w sposób oczywisty znaczenia dla sprawy i pytania
            hipotetyczne zadane w kontekście wykluczającym użyteczną odpowiedź
      (art. 234 WE)
      2.     Zbliżanie ustawodawstw – Przepisy mające na celu ustanowienie i zapewnienie funkcjonowania rynku wewnętrznego energii elektrycznej
            – Dyrektywa 96/92 – Zasada dostępu do sieci przesyłowej energii elektrycznej bez dyskryminacji – Zakres art. 7 ust. 5 i art. 16
            – Zastosowanie do wszystkich przejawów dyskryminacji – Możliwość uzyskania odstępstw w ramach procedury przewidzianej w art. 24
      (dyrektywa nr 96/92 Parlamentu Europejskiego i Rady, art. 7 ust. 5, art. 16 i 24)
      3.     Prawo wspólnotowe – Zasady – Ochrona uzasadnionych oczekiwań – Granice – Ostrożny i rozważny podmiot gospodarczy
      4.     Prawo wspólnotowe – Zasady – Pewność prawa – Pojęcie – Uregulowanie niekorzystne dla jednostek – Wymóg jasności i precyzyjności
            – Zmiany ustawodawcze – Dopuszczalność – Uwzględnienie szczególnych sytuacji
      1.     W ramach ustanowionej na mocy art. 234 WE współpracy pomiędzy Trybunałem a sądami krajowymi jedynie do sądu krajowego należy
         ocena na podstawie szczególnych okoliczności danej sprawy zarówno tego, czy dla wydania wyroku konieczne jest wydanie orzeczenia
         w trybie prejudycjalnym, jak i znaczenia dla sprawy pytań prejudycjalnych przedstawionych Trybunałowi. Nieuwzględnienie przez
         Trybunał przedstawionego przez sąd krajowy wniosku jest możliwe jedynie wówczas, gdy w sposób oczywisty okazuje się, że wykładnia
         prawa wspólnotowego, o której dokonanie się zwrócono, nie pozostaje w jakimkolwiek związku ze stanem faktycznym lub przedmiotem
         postępowania przed sądem krajowym, lub że pytanie jest ogólne lub hipotetyczne.

      (por. pkt 34)
      2.     Przepisy art. 7 ust. 5 oraz art. 16 dyrektywy nr 96/92 dotyczącej wspólnych zasad rynku wewnętrznego energii elektrycznej,
         wymagające, aby działania operatora systemu oraz działania państwa przy udzielaniu dostępu do sieci nie były dyskryminacyjne,
         nie ograniczają się jedynie do przepisów technicznych, lecz mają zastosowanie do wszelkich przejawów dyskryminacji.

      Stoją one na przeszkodzie środkom krajowym przyznającym przedsiębiorstwu, z powodu zobowiązań zaciągniętych przed wejściem
         w życie dyrektyw, na zasadzie pierwszeństwa moc przesyłu transgranicznego energii elektrycznej, niezależnie od tego, czy środki
         te zostały przyjęte przez operatora systemu, podmiot kontrolujący zarządzanie siecią czy też przez ustawodawcę, w przypadku
         gdy nie uzyskano zezwolenia na te środki w ramach procedury przewidzianej w art. 24 wyżej wymienionej dyrektywy przewidującej
         możliwość zastosowania pod pewnymi warunkami systemu przejściowego celem osłabienia pewnych konsekwencji liberalizacji.

      (por. pkt 45–47, 57, 71 oraz pkt 1–2 sentencji)
      3.     Zasada ochrony uzasadnionych oczekiwań zalicza się do podstawowych zasad Wspólnoty. Możliwość powołania się na nią jest otwarta
         dla każdego podmiotu gospodarczego, po stronie którego instytucja spowodowała powstanie uzasadnionych oczekiwań. Jednakże
         w sytuacji, w której ostrożny i rozważny podmiot gospodarczy jest w stanie przewidzieć przyjęcie danego środka wspólnotowego,
         który może wywrzeć wpływ na jego interesy, nie może on powoływać się na tę zasadę w przypadku przyjęcia tego środka.

      (por. pkt 73, 74)
      4.     Zasada pewności prawa wymaga, aby uregulowanie pociągające za sobą niekorzystne skutki dla jednostek było jasne i precyzyjne,
         natomiast sposób jego stosowania był możliwy do przewidzenia dla podmiotów nim objętych.

      Nie można jednak oczekiwać całkowitego braku zmian ustawodawczych, można jedynie zakwestionować sposób wprowadzenia takich
         zmian. Podobnie zasada pewności prawa nie wymaga braku zmian ustawodawczych, lecz wymaga raczej, aby ustawodawca wziął pod
         uwagę szczególną sytuację podmiotów gospodarczych i w razie potrzeby dostosował odpowiednio stosowanie nowych przepisów prawnych.

      (por. pkt 80, 81)
WYROK TRYBUNAŁU (wielka izba)
      z dnia 7 czerwca 2005 r.(*)

      Rynek wewnętrzny energii elektrycznej – Uprzywilejowany dostęp do sieci do transgranicznego przesyłu energii elektrycznej – Przedsiębiorstwo uprzednio odpowiedzialne za zarządzanie usługami w ogólnym interesie gospodarczym – Kontrakty długoterminowe istniejące przed liberalizacją rynku – Dyrektywa 96/92/WE – Zasada niedyskryminacji – Zasada ochrony uzasadnionych oczekiwań i zasada pewności prawa
      W sprawie C‑17/03
      mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 234 WE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez College
         van Beroep voor het bedrijfsleven (Niderlandy) postanowieniem z dnia 13 listopada 2002 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu
         16 stycznia 2003 r., w postępowaniu

      Vereniging voor Energie, Milieu en Water,
      Amsterdam Power Exchange Spotmarket BV,
      Eneco NV
      przeciwko
      Directeur van de Dienst uitvoering en toezicht energie,
      przy udziale:
      Nederlands Elektriciteit Administratiekantoor BV, dawniej Samenwerkende ElektriciteitsProduktiebedrijven NV,

      TRYBUNAŁ (wielka izba),
      w składzie: V. Skouris, prezes, P. Jann, C.W.A. Timmermans i A. Rosas (sprawozdawca), prezesi izb, J.‑P. Puissochet, R. Schintgen,
         N. Colneric, S. von Bahr, M. Ilešič, J. Malenovský i U. Lõhmus, sędziowie,

      rzecznik generalny: C. Stix-Hackl,
      sekretarz: M.-F. Contet, główny administrator,
      uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 29 czerwca 2004 r.,
      rozważywszy uwagi na piśmie przedłożone:
      –       w imieniu Vereniging voor Energie, Milieu en Water przez I. VerLoren van Themaat i M. het Lam, advocaten,
      –       w imieniu Amsterdam Power Exchange Spotmarket BV przez P. W. A. Goes, advocaat,
      –       w imieniu Eneco NV, przez J. J. Feenstra, advocaat,
      –       w imieniu Nederlands Elektriciteit Administratiekantoor BV przez J. de Pree i Y. de Vries, advocaten,
      –       w imieniu rządu niderlandzkiego przez H.G. Sevenster, działającą w charakterze pełnomocnika,
      –       w imieniu rządu francuskiego przez G. de Bergues’a i C. Lemaire’a, działających w charakterze pełnomocników,
      –       w imieniu rządu fińskiego przez T. Pynnę i A. Guimaraes-Purokoski, działające w charakterze pełnomocników,
      –       w imieniu rządu norweskiego przez K. B. Moena i I. Djupvik, działających w charakterze pełnomocników,
      –       w imieniu Komisji Wspólnot Europejskich przez H. Støvlbæka, M. Van Beeka i A. Bouqueta, działających w charakterze pełnomocników,
      po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 28 października 2004 r.,
      wydaje następujący
      Wyrok
      1       Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni, po pierwsze, art. 86 ust. 2 WE oraz po drugie, art. 7
         ust. 5 dyrektywy 96/92/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 19 grudnia 1996 r. dotyczącej wspólnych zasad rynku wewnętrznego
         energii elektrycznej (Dz.U. 1997, L 27, str. 20, zwanej dalej „dyrektywą”).

      2       Wniosek ten został przedstawiony w ramach postępowania pomiędzy przedsiębiorstwami Vereniging voor Energie, Milieu en Water,
         Amsterdam Power Exchange Spotmarket BV oraz Eneco NV a Directeur van de Dienst uitvoering en toezicht energie (dyrektorem
         urzędu ds. wprowadzenia w życie i kontroli nad zaopatrywaniem w energię, zwanym dalej „DTE” lub „podmiotem kontrolującym zarządzanie
         siecią”) w przedmiocie wydanej przez niego decyzji, zastrzegającej na zasadzie pierwszeństwa dla Nederlands Elektriciteit
         Administratiekantoor BV (zwanej dalej „NEA”), występującej, w chwili wszczęcia postępowania przed sądem krajowym, pod nazwą
         Samenwerkende ElektriciteitsProductiebedrijven NV (zwaną dalej „SEP”), część mocy transgranicznej sieci na przywóz energii
         elektrycznej do Niderlandów.

       Ramy prawne
       Prawo wspólnotowe
      3       Dyrektywa stanowi drugą fazę liberalizacji rynku energii elektrycznej we Wspólnocie Europejskiej. Zgodnie z jej motywem 2
         zmierza ona do urzeczywistnienia konkurencyjnego rynku wewnętrznego energii elektrycznej.

      4       W myśl motywu 4 dyrektywy „[u]stanawianie rynku wewnętrznego energii elektrycznej jest szczególnie ważne dla zwiększenia wydajności
         produkcji, przesyłu i dystrybucji tego produktu, poprzez wzmacnianie bezpieczeństwa dostaw i konkurencyjności gospodarki europejskiej
         […]”.

      5       Zgodnie z brzmieniem motywu 5 tej dyrektywy, „[r]ynek wewnętrzny energii elektrycznej powinien być wprowadzany stopniowo,
         w celu umożliwienia przemysłowi przystosowania się w sposób elastyczny i uporządkowany do swojego nowego środowiska oraz z uwzględnieniem
         istniejącego zróżnicowania organizacji systemów elektroenergetycznych”.

      6       Motyw 25 dyrektywy stanowi, iż „[k]ażda sieć przesyłowa musi być [w sposób scentralizowany] zarządzana i kontrolowana, w celu
         zapewnienia bezpieczeństwa, wiarygodności i efektywności systemu w interesie producentów i ich odbiorców; dlatego powinien
         być wyznaczony operator systemu przemysłowego, który zapewni jego eksploatację, utrzymanie i, jeśli to konieczne, rozbudowę
         systemu; działania operatora systemu muszą być obiektywne, przejrzyste i niedyskryminacyjne”.

      7       Ostatni motyw tej dyrektywy stanowi, iż: „[n]iniejsza dyrektywa stanowi dalszy etap liberalizacji; mimo jej wprowadzenia w życie
         niektóre przeszkody w handlu energią elektryczną między państwami członkowskimi pozostaną; dlatego propozycje, mające na celu
         poprawę funkcjonowania rynku wewnętrznego energii elektrycznej, mogą być przedstawiane w świetle zdobytego doświadczenia [...]”.

      8       Znajdujący się w rozdziale IV dyrektywy, zatytułowanym „Eksploatacja sieci przesyłowej”, art. 7 stanowi:
      „1.      Państwa członkowskie wyznaczają lub zwracają się do przedsiębiorstw będących właścicielami sieci przesyłowych o wyznaczenie,
         na okres określony przez państwa członkowskie, uwzględniając kwestie efektywności i równowago gospodarczej, operatora systemu,
         który będzie odpowiedzialny za eksploatację, utrzymanie i, jeśli to konieczne, za rozbudowę sieci przemysłowej na danym obszarze,
         a także za połączenia z innymi sieciami, w celu gwarancji bezpieczeństwa dostaw.

      2.      Państwa członkowskie zapewniają opracowanie i podanie do publicznej wiadomości przepisów technicznych ustanawiających minimalne
         wymagania techniczne [dotyczące] projektowania i funkcjon[owania] w zakresie przyłączania do sieci instalacji służących do
         wytwarzania, sieci rozdzielczych, urządzeń należących do odbiorców przyłączonych bezpośrednio, obwodów łączących i linii bezpośrednich.
         Wymagania te zapewniają współdziałanie sieci, są obiektywne i niedyskryminacyjne […].

      3.      Operator systemu jest odpowiedzialny za zarządzanie przepływem energii w sieci przy uwzględnieniu wymiany z innymi przyłączonymi
         sieciami. W tym celu operator systemu jest odpowiedzialny za zapewnienie bezpieczeństwa sieci elektroenergetycznej, jej niezawodności
         i efektywności oraz, w tym kontekście, zapewnienia dostępności wszystkich niezbędnych służb pomocniczych.

      […]
      5.      Operator systemu powstrzymuje się od wszelkiej dyskryminacji wobec użytkowników sieci lub kategorii użytkowników sieci, w szczególności
         na korzyść własnych filii lub akcjonariuszy.

      […]”.
      9       Artykuł 16 zdanie pierwsze dyrektywy, znajdujący się w rozdziale VII zatytułowanym „Organizacja dostępu do sieci”, stanowi,
         że przy organizacji dostępu do sieci, państwa członkowskie mogą wybrać pomiędzy procedurą negocjowanego dostępu do sieci a procedurą
         jedynego nabywcy. Zgodnie ze zdaniem drugim tego artykułu „[o]bie procedury są realizowane zgodnie z kryteriami obiektywnymi,
         przejrzystymi i niedyskryminacyjnymi”.

      10     Artykuł 24 ust. 1 i 2 przewiduje, że:
      „1.      Państwa członkowskie, w których zobowiązania lub gwarancje funkcjonowania, przyznane przed wejściem w życie niniejszej dyrektywy,
         nie mogą być uznawane ze względu na przepisy niniejszej dyrektywy, mogą ubiegać się o system przejściowy, który może być przyznany
         przez Komisję z uwzględnieniem, między innymi, wielkości sieci i poziomu połączenia danej sieci, a także struktury przemysłu
         elektroenergetycznego. Komisja powiadamia państwa członkowskie o tych wnioskach przed podjęciem decyzji, z zachowaniem poufności.
         Decyzja ta zostaje opublikowana w Dzienniku Urzędowym Wspólnot Europejskich.

      2.       System przejściowy jest ograniczony czasowo i jest związany z wygaśnięciem zobowiązań lub gwarancji określonych w ust. 1.
         System przejściowy może zawierać odstępstwa od rozdziałów IV, VI i VII niniejszej dyrektywy. Wnioski o przyznanie systemu
         przejściowego powinny być złożone Komisji najpóźniej w rok po wejściu w życie niniejszej dyrektywy”.

       Uregulowania krajowe
      11     Zgodnie z art. 2 ustawy w sprawie regulacji wytwarzania, przywozu, przesyłu i sprzedaży energii elektrycznej (Elektriciteitswet)
         z dnia 16 listopada 1989 r. (Staatsblad 1989, str. 535, zwanej dalej „EW z 1989 r.”), spółce wyznaczonej w tym celu (zwanej dalej „spółką wyznaczoną”) i jej koncesjonariuszom
         zostało przydzielone zadanie zagwarantowania niezawodnego i skutecznego funkcjonowania publicznej dystrybucji energii elektrycznej
         po możliwie najniższych, uzasadnionych ze społecznego punktu widzenia kosztach.

      12     Zgodnie z art. 34 EW z 1989 r. jedynie spółka wyznaczona była uprawniona do przywozu do Niderlandów energii elektrycznej przeznaczonej
         do publicznej dystrybucji.

      13     W myśl art. 35 EW z 1989 r. spółka ta nie była upoważniona do zawierania kontraktów na przywóz energii elektrycznej przeznaczonej
         do publicznej dystrybucji bez zgody właściwego ministra. Minister ten mógł odmówić wydania zgody jedynie wówczas, gdy sprzeciwiał
         się temu interes w postaci należytego zaopatrywania w elektryczność i w energię elektryczną.

      14     W rozumieniu art. 2, 34 i 35 EW z 1989 r., spółką wyznaczoną była SEP, w której prawa wstąpiła NEA z dniem 1 stycznia 2001 r.

      15     Ustawa z dnia 2 lipca 1998 r. w sprawie uregulowania wytwarzania, przesyłu i dostawy energii elektrycznej (Elektriciteitswet)
         (Staatsblad 1998, str. 427, zwanej dalej „EW z 1998 r.”) dokonała transpozycji dyrektywy i uchyliła EW z 1989 r. z dniem 1 lipca 1999 r.

      16     Po wejściu w życie EW z 1998 r. SEP przeniosła zarządzanie sieciami wysokiego napięcia na swoją spółkę córkę TenneT BV (zwaną
         dalej „TenneT”). W 2001 r. własność tej sieci została przeniesiona na Saranne BV (zwaną dalej „Saranne”), również spółkę córkę
         SEP. W tym samym roku sukcesywnie państwo stało się właścicielem TenneT, a następnie Saranne.

      17     Na podstawie art. 16 EW z 1998 r. TenneT ma za zadanie w szczególności budowę i utrzymywanie sieci, zagwarantowanie jej niezawodności
         i bezpieczeństwa, zagwarantowanie wystarczającej mocy rezerwowej i dostawę osobom trzecim energii elektrycznej przywożonej
         do Niderlandów oraz wywożonej z Niderlandów do innych krajów.

      18     Zgodnie z art. 24 EW z 1998 r. operator systemu ma zapewnić dostęp do sieci na warunkach niedyskryminacyjnych producentom,
         pośrednikom, dostarczającym i kupującym energię elektryczną.

      19     Nadzór nad zarządzaniem siecią i nad operatorem systemu został powierzony na podstawie EW z 1998 r. DTE. DTE podlegał z hierarchicznego
         punktu widzenia ministrowi spraw gospodarczych, który mógł mu wydawać wytyczne tak indywidualne, jak i ogólne.

      20     Na podstawie między innymi art. 36 EW z 1998 r. DTE przyjmuje na wniosek operatora systemu warunki dostępu do sieci.
      21     W związku z tym decyzją z dnia 12 listopada 1999 r. DTE przyjął warunki dotyczące zarządzania siecią do transgranicznego przesyłu
         energii elektrycznej (zwane dalej „kodeksem sieci”).

      22     Na podstawie między innymi rozdziału 5 pkt 5.6.4 i 5.6.7 kodeksu sieci w 2000 r. na 3200 MW przywożonej mocy energii elektrycznej
         do rozdysponowania na liniach międzynarodowych 1500 MW zostało zarezerwowane na zasadzie pierwszeństwa na rzecz SEP na transmisję
         energii elektrycznej będącej przedmiotem kontraktów kupna zawartych przez SEP na podstawie art. 35 EW z 1989 r.

      23     Chodzi o trzy kontrakty kupna energii elektrycznej zawarte przez SEP w celu wykonywania powierzonych jej zadań przewidzianych
         w art. 2 EW z 1989 r.

      24     Kontrakty te zostały zawarte odpowiednio:
      –       w 1989 r. z Électricité de France na zakup 600 MW rocznie do dnia 31 marca 2002 r. oraz 750 MW rocznie od dnia 1 kwietnia
         2002 r. do dnia 31 marca 2009 r.;

      –       w 1989 r. z Preussen Elektra AG na zakup 300 MW rocznie do dnia 31 grudnia 2005 r.;
      –       w 1990 r. z Vereinigte Elektrizitätswerke Westfalen AG na zakup 600 MW rocznie do dnia 31 marca 2003 r. (te trzy kontrakty
         łącznie są zwane dalej „międzynarodowymi kontraktami SEP”).

      25     Następnie przyznanie na zasadzie pierwszeństwa SEP rocznej mocy przesyłu transgranicznego energii elektrycznej w okresie po
         2000 r. zostało wyraźnie uregulowane w ustawie przejściowej z dnia 21 grudnia 2000 r. dotyczącej sektora produkcji energii
         elektrycznej (Overgangswet elektriciteitsproduktiesector), (Staatsblad  2000, str. 607, zwanej dalej „Overgangswet 2000”).

      26     Zgodnie z art. 13 ust. 1 tej ustawy:
      „Operator krajowej sieci wysokiego napięcia przyznaje spółce wyznaczonej, na jej wniosek, do dnia 31 marca 2005 r. maksymalnie
         900 MW i od dnia 1 kwietnia 2005 r. do dnia 31 marca 2009 r. maksymalnie 750 MW w celu przesyłu energii elektrycznej, jeżeli
         przesył ten służy wykonaniu porozumień zawartych w 1989 r. i 1990 r. pomiędzy spółką wyznaczoną z jednej strony a Electricité
         de France, Preussen Elektra AG lub Vereinigte Elektrizitätswerke Westfalen AG z drugiej strony, w wersji z dnia 1 sierpnia
         1998 r., o ile porozumienia te jeszcze obowiązują […]”.

       Postępowanie przed sądem krajowym i pytania prejudycjalne
      27     Spółki będące powodami w postępowaniu przed sądem krajowym wniosły zażalenie na przyjęcie przez DTE rozdziału 5 kodeksu sieci.

      28     Decyzją z dnia 17 lipca 2000 r. DTE oddalił to zażalenie. Przyznał, że przyznane SEP pierwszeństwo stanowi utrudnienia w prawidłowym
         funkcjonowaniu rynku energii elektrycznej. Stwierdził również, że rzeczywista konkurencja na rynku produkcji energii elektrycznej
         w Niderlandach jest wciąż znacznie ograniczona, do tego stopnia, że konkurencja może praktycznie zaistnieć jedynie w odniesieniu
         do energii elektrycznej wytwarzanej za granicą. W tym kontekście przypomniał, że możliwa do rozdysponowania moc dla przesyłu
         transgranicznego wynosi 3200 MW oraz że wzrost tej mocy byłby kosztowny. W związku z tym stwierdził, że zastrzeżenie na okres
         odpowiadający obowiązywaniu kontraktów międzynarodowych SEP pociąga za sobą poważne ograniczenie możliwości przywozowych,
         a tym samym handlu energią elektryczną dla innych uczestników rynku.

      29     Niemniej jednak w uzasadnieniu swojej decyzji DTE stwierdził, że chodzi o obowiązujące kontrakty długoterminowe zawarte przez
         SEP zgodnie z obowiązującym wówczas prawem oraz w wykonaniu usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym w rozumieniu
         art. 86 WE. Ponadto EW z 1998 r. nie zawiera żadnego przepisu, na podstawie którego można by było unieważnić kontrakty, a zatem
         zasadniczo muszą być one wykonywane. Rozwiązanie istniejących kontraktów wiązałoby się z niedopuszczalnym naruszeniem pewności
         prawa na niekorzyść stron, a także znaczną szkodą finansową. Poza tym wykonywanie tych kontraktów nie pokrywa przecież całej
         mocy przesyłu międzypaństwowego.

      30     Spółki będące powodami w postępowaniu przed sądem krajowym wniosły skargę na decyzję DTE do College van Beroep voor het bedrijfsleven.
         Podniosły, iż akt ten został wydany z naruszeniem art. 28 WE, 81 WE, 82 WE i 86 WE, z naruszeniem zasady niedyskryminacji
         zapisanej w art. 7 ust. 5 dyrektywy oraz w art. 24 EW z 1998 r., a także z naruszeniem zasady niedyskryminacji i zasady obiektywności.
         Decyzja ta nie uwzględnia również celu w postaci sprzyjania rozwojowi handlu na rynku energii elektrycznej w rozumieniu art. 36
         wyżej wymienionej ustawy. Spółki będące powodami w postępowaniu przed sądem krajowym podniosły ponadto, że metoda przydziału
         przyjęta w kodeksie sieci powinna zostać zaklasyfikowana jako „przepis techniczny”, w związku z czym powinna ona była zostać
         podana do informacji Komisji zgodnie z dyrektywą Rady 83/189/EWG z dnia 28 marca 1983 r. ustanawiającą procedurę udzielania
         informacji w zakresie norm i przepisów technicznych (Dz.U. L 109, str. 8).

      31     W tych okolicznościach College van Beroep voor het bedrijfsleven postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału
         z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:

      „1)      a) Czy można powoływać się na art. 86 ust. 2 WE celem uzasadnienia faktu, że przedsiębiorstwu, do którego wcześniej należało
         zarządzanie usługami świadczonymi w ogólnym interesie gospodarczym, a które na tej podstawie zaciągnęło pewne zobowiązania,
         już po zakończeniu tego szczególnego zadania, które zostało mu powierzone, nadal przyznaje się szczególne uprawnienie celem
         umożliwienia mu wywiązania się z tych zobowiązań?

               b) W przypadku odpowiedzi twierdzącej na to pytanie, czy mimo wszystko nie będzie nieważne uregulowanie, które przewiduje
         przyznanie na zasadzie pierwszeństwa w okresie dziesięciu lat (w sposób degresywny) od połowy do ćwierci mocy przesyłu transgranicznego
         energii elektrycznej danemu przedsiębiorstwu, jako że

      –       nie jest ono proporcjonalne do interesu publicznego, któremu służy;
      –       wywiera wpływ na handel w sposób sprzeczny z interesem Wspólnoty?
      2)      a) Czy art. 7 ust. 5 dyrektywy należy interpretować w ten sposób, iż wyrażona w nim zasada niedyskryminacji ogranicza się
         do nakazania operatorowi systemu powstrzymania się od wszelkiej dyskryminacji przy przydzielaniu dostępu do sieci poprzez
         przepisy techniczne?

               Czy w danym przypadku sposób przydziału w odniesieniu do mocy przesyłu transgranicznego energii elektrycznej powinien zostać
         zaklasyfikowany jako przepis techniczny w rozumieniu powyższego przepisu?

               b) Jeżeli sposób przydziału powinien zostać zaklasyfikowany jako przepis techniczny lub jeżeli art. 7 ust. 5 dyrektywy nie
         ogranicza się do przepisów technicznych, to czy uregulowanie, które przyznaje na zasadzie pierwszeństwa moc przesyłu transgranicznego
         na potrzeby kontraktów zawartych w ramach wykonywania szczególnych zadań w interesie publicznym, jest zgodne z zasadą niedyskryminacji
         wyrażoną w tym artykule?”.

       W przedmiocie pytania drugiego
      32     Przez drugie pytanie, które należy rozpatrzyć w pierwszej kolejności, sąd krajowy usiłuje dowiedzieć się w istocie, czy zakaz
         dyskryminacji przewidziany w art. 7 ust. 5 dyrektywy stoi na przeszkodzie takim środkom, jak środki zawarte w pkt 5.6.4 oraz
         5.6.7 kodeksu sieci, a także w art. 13 ust. 1 Overgangswet 2000 (zwanym dalej „spornymi środkami”), które przyznają SEP na
         zasadzie pierwszeństwa część mocy przywozowej energii elektrycznej, w celu umożliwienia jej wykonania zobowiązań wynikających
         z kontraktów międzynarodowych zawartych przez nią w trakcie wykonywania zadań polegających na zagwarantowaniu niezawodnego
         i skutecznego funkcjonowania publicznej dystrybucji energii elektrycznej po możliwie najniższych, uzasadnionych ze społecznego
         punktu widzenia kosztach.

      33     W pierwszej kolejności należy stwierdzić, iż art. 7 ust. 5 dyrektywy dotyczy operatora krajowego systemu przesyłowego energii
         elektrycznej (wyrok z dnia 14 kwietnia 2005 r. w sprawach połączonych C‑128/03 i C‑129/03 AEM i AEM Torino, dotychczas nieopublikowany
         w Zbiorze, pkt 56). Mimo iż najwyraźniej kodeks sieci przyjęty przez DTE nie może być przypisany niderlandzkiemu operatorowi
         systemu przesyłowego energii elektrycznej TenneT, sąd krajowy kieruje do Trybunału pytanie dotyczące zakresu tego przepisu.

      34     W ramach ustanowionej na mocy art. 234 WE współpracy pomiędzy Trybunałem a sądami krajowymi jedynie do sądu krajowego należy
         ocena na podstawie szczególnych okoliczności danej sprawy zarówno tego, czy dla wydania wyroku konieczne jest wydanie orzeczenia
         w trybie prejudycjalnym, jak i znaczenia dla sprawy pytań prejudycjalnych przestawionych Trybunałowi. Nieuwzględnienie przez
         Trybunał przedstawionego przez sąd krajowy wniosku jest możliwe jedynie wówczas, gdy w sposób oczywisty okazuje się, że wykładnia
         prawa wspólnotowego, o dokonanie której się zwrócono, nie pozostaje w jakimkolwiek związku ze stanem faktycznym lub przedmiotem
         postępowania przed sądem krajowym lub że pytanie jest ogólne lub hipotetyczne (zob. w szczególności wyroki z dnia 5 grudnia
         1995 r. w sprawie C‑415/93 Bosman, Rec. str. I‑4921, pkt 59–61; z dnia 27 listopada 1997 r. w sprawie C‑369/95 Somalfruit
         i Camar, Rec. str. I‑6619, pkt 40–41 oraz z dnia 13 lipca 2000 r. w sprawie C‑36/99 Idéal tourisme, Rec. str. I‑6049, pkt 20).

      35     Z okoliczności postępowania przed sądem krajowym wynika, że operator sieci przyjął konkretne środki, odmawiając dostępu do
         sieci co najmniej jednej ze spółek będących powodem w postępowaniu przed sądem krajowym, a mianowicie Eneco NV na podstawie
         pkt 5.6.4 lub 5.6.7 kodeksu sieci. A zatem sąd krajowy miał podstawy ku temu, aby przyjąć, iż wykładnia art. 7 ust. 5 dyrektywy
         jest niezbędna dla rozstrzygnięcia toczącej się przed nim sprawy. W związku z powyższym należy dokonać wykładni tego przepisu
         pod kątem pkt 5.6.4 lub 5.6.7 kodeksu sieci.

      36     W zakresie w jakim postępowanie przed sądem krajowym dotyczy przepisów krajowych, które nie mogą zostać przypisane operatorowi
         systemu, należy odwołać się również do art. 16 dyrektywy. Otóż z tego przepisu wynika, że przy organizacji dostępu do sieci
         państwa członkowskie mogą wybrać pomiędzy procedurą negocjowanego dostępu do sieci a procedurą jednego nabywcy, przy czym
         obie procedury powinny być realizowane zgodnie z kryteriami obiektywnymi, przejrzystymi i niedyskryminacyjnymi (ww. wyrok
         w sprawie AEM i AEM Torino, pkt 57). A zatem wspomniany powyżej art. 16 zakazuje państwom członkowskim organizacji dostępu
         do sieci w sposób dyskryminacyjny.

      37     Artykuł 13 ust. 1 Overgangswet 2000, na podstawie którego w latach 2001 i następnych operator systemu przyznaje SEP, na zasadzie
         pierwszeństwa, dostęp do sieci do transgranicznego przesyłu energii elektrycznej, został przyjęty po wniesieniu skargi do
         sądu krajowego. W związku z tym należy zbadać ten przepis pod kątem zasady niedyskryminacji przewidzianej w art. 16 dyrektywy.

      38     Zdaniem powodów w postępowaniu przed sądem krajowym z zakresu zastosowania art. 7 ust. 5 dyrektywy wynika, iż przepis ten
         nie ogranicza się do przepisów technicznych, ale także zakazuje środków, takich jak sporne środki.

      39     Rządy niderlandzki, francuski, fiński i norweski, podobnie jak Komisja, również twierdzą, iż art. 7 ust. 5 dyrektywy ma zastosowanie
         nie tylko do przepisów technicznych. Niemniej jednak utrzymują, że sporne środki nie stanowią przejawu zakazanej przez ten
         przepis dyskryminacji.

      40     Z kolei zdaniem NEA, skoro pozostałe ustępy art. 7 dyrektywy dotyczą przepisów technicznych, to należy przyjąć, iż również
         jego ust. 5 dotyczy wyłącznie przepisów technicznych. Ponieważ sporne środki nie mogą zostać zaklasyfikowane jako środki techniczne,
         nie wchodzą one do zakresu zastosowania art. 7 ust. 5 dyrektywy.

      41     Dla dokonania wykładni przepisu prawa wspólnotowego należy wziąć pod uwagę nie tylko jego treść, ale także jego kontekst oraz
         cele, do których zmierza uregulowanie, którego ów przepis stanowi część (zob. w szczególności wyroki z dnia 17 listopada 1983 r.
         w sprawie 292/82 Merck, Rec. str. 3781, pkt 12; z dnia 21 lutego 1984 r. w sprawie 337/82 St. Nikolaus Brennerei, Rec. str. 1051,
         pkt 10, oraz z dnia 14 października 1999 r. w sprawie C‑223/98 Adidas, Rec. str. I‑7081, pkt 23).

      42     Po pierwsze, art. 7 ust. 5 dyrektywy został sformułowany w sposób ogólny, zakazując „wszelkiej dyskryminacji wobec użytkowników
         sieci lub kategorii użytkowników sieci”. Brzmienie tego przepisu nie zawiera zatem jakiejkolwiek wskazówki przemawiającej
         na korzyść ścisłej wykładni ograniczonej do przepisów technicznych.

      43     Po drugie, z kontekstu art. 7 dyrektywy wynika, iż jego ust. 5 nie jest ograniczony do przepisów technicznych. Już ust. 2
         tego artykułu przewiduje bowiem, że przepisy te powinny być niedyskryminacyjne. A zatem, jeżeli zasada niedyskryminacji przewidziana
         w ust. 5 byłaby ograniczona do przepisów technicznych, zasada przewidziana w art. 2 byłaby bezprzedmiotowa.

      44     Po trzecie, co do celów dyrektywy, motyw 25 stanowi, nie przewidując jakiegokolwiek ograniczenia do przepisów technicznych,
         że działania operatora systemu „muszą być obiektywne, przejrzyste i niedyskryminacyjne”.

      45     W świetle powyższego należy stwierdzić, że art. 7 ust. 5 dyrektywy nie ogranicza się do przepisów technicznych, lecz powinien
         być rozumiany jako znajdujący zastosowanie do wszystkich przejawów dyskryminacji.

      46     Taki sam wniosek nasuwa się w stosunku do art. 16 dyrektywy. W rzeczywistości bowiem przewidziana w nim zasada niedyskryminacji
         została sformułowana w sposób ogólny i powinna być rozpatrywana w świetle art. 3 ust. 1 tej dyrektywy, zgodnie z którym państwa
         członkowskie powstrzymają się od wszelkiej dyskryminacji w zakresie praw i zobowiązań przedsiębiorstw energetycznych.

      47     Odnośnie do pytania dotyczącego tego, czy sporne środki stanowią naruszający dyrektywę przejaw dyskryminacji, należy przypomnieć,
         że przepisy tej dyrektywy wymagające, aby działania operatora systemu oraz działania państwa przy udzielaniu dostępu do sieci
         nie były dyskryminacyjne, są szczególnym wyrazem ogólnej zasady równego traktowania [zob. ww. wyrok w sprawie AEM i AEM Torino,
         pkt 58; a także analogicznie, w zakresie, w jakim dotyczy on art. 40 ust. 3 akapit drugi traktatu WE (obecnie, po zmianie,
         art. 34 ust. 2 akapit drugi WE), wyrok z dnia 5 października 1994 r. w sprawie C‑280/93 Niemcy przeciwko Komisji, Rec. str. I‑4973,
         pkt 67, oraz z zakresu obrony przed dumpingowym przywozem z państw trzecich wyrok z dnia 27 stycznia 2005 r. w sprawie C‑422/02 P
         Europe Chemi-Con (Deutschland) przeciwko Radzie, dotychczas nieopublikowany w Zbiorze, pkt 33].

      48     Stanowiący część podstawowych zasad prawa wspólnotowego zakaz dyskryminacji wymaga, aby sytuacje podobne nie były traktowane
         w różny sposób, chyba że takie zróżnicowanie jest obiektywnie uzasadnione (zob. w szczególności ww. wyrok w sprawie Niemcy
         przeciwko Radzie, pkt 67).

      49     Na podstawie spornych środków na rzecz SEP zostało przydzielone na zasadzie pierwszeństwa w 2000 r. 1500 MW na 3200 MW międzypaństwowej
         mocy przesyłowej energii elektrycznej do rozdysponowania, co stanowi 47% mocy do rozdysponowania. Maksymalna moc zastrzeżona
         na zasadzie pierwszeństwa na rzecz NEA od 2001 r. do dnia 31 marca 2009 r. wynosi, zgodnie z art. 13 ust. 1 Overgangswet 2000,
         750 MW, co odpowiada 23,4% mocy do rozdysponowania. Zgodnie z tym, co twierdzi Eneco NV, a co nie zostało zakwestionowane,
         jej wniosek o przyznanie mocy na przywóz energii elektrycznej został oddalony przez TenneT na podstawie spornych środków,
         a w konsekwencji nie mogła ona wywiązać się z dostaw energii elektrycznej, do których była zobowiązana wobec swoich klientów
         na skutek liberalizacji rynku. W konsekwencji konkurenci SEP mieli odnieść poważną szkodę ekonomiczną, tym bardziej że jak
         to wynika z postanowienia odsyłającego, konkurencja w sektorze dostawy energii elektrycznej w Niderlandach mogła praktycznie
         zaistnieć jedynie w odniesieniu do energii elektrycznej wytwarzanej za granicą.

      50     Oczywiste jest, że dostęp na zasadzie pierwszeństwa do sieci do transgranicznego przesyłu energii elektrycznej, który został
         przyznany SEP, a następnie NEA na podstawie środków takich, jak sporne środki, stanowi odmienne traktowanie.

      51     Niemniej jednak NEA – wspierana zasadniczo przez rządy niderlandzki i francuski – twierdzi, że jej sytuacja nie jest podobna
         do sytuacji innych uczestników rynku. W rzeczywistości kontrakty międzynarodowe SEP zostały zawarte w czasie, kiedy była ona
         właścicielem sieci wysokiego napięcia i połączeń. Kontrakty te zostały zawarte w ramach wykonywania zadania leżącego w ogólnym
         interesie gospodarczym na podstawie EW z 1989 r., którego przedmiotem było zagwarantowanie zaopatrzenia w energię elektryczną
         w Niderlandach dla celów odsprzedaży po rozsądnych cenach.

      52     Przed liberalizacją rynku energii elektrycznej w Niderlandach SEP była faktycznie jedynym przedsiębiorstwem uprawnionym do
         przywozu energii elektrycznej i powierzono jej zadanie leżące w ogólnym interesie gospodarczym, polegające na zagwarantowaniu
         niezawodnego i skutecznego funkcjonowania publicznej dystrybucji energii elektrycznej po możliwie najniższych, uzasadnionych
         ze społecznego punktu widzenia kosztach.

      53     Tymczasem na skutek wynikającej z transpozycji dyrektywy liberalizacji rynku SEP utraciła monopol na przywóz. Rynek przywozu
         został otwarty dla innych konkurencyjnych podmiotów gospodarczych. W tym samym czasie, od dnia wejścia w życie EW z 1998 r.,
         SEP przestała już być odpowiedzialna za zagwarantowanie niezawodnej i skutecznej publicznej dystrybucji energii elektrycznej
         po możliwie najniższych, uzasadnionych ze społecznego punktu widzenia kosztach.

      54     W związku z tym należy zbadać, czy odmienne traktowanie, polegające na udzieleniu SEP, a następnie NEA, na zasadzie pierwszeństwa
         dostępu do sieci do transgranicznego przesyłu energii elektrycznej, na podstawie spornych środków, jest uzasadnione w świetle
         dyrektywy.

      55     NEA, a także zasadniczo rządy niderlandzki i norweski twierdzą, że takie odmienne traktowanie jest uzasadnione okolicznością,
         iż SEP była zobowiązana w związku z wykonywaniem swojego zadania do zawierania takich długoterminowych kontraktów. Kontrakty
         te charakteryzowały się wysokimi kosztami stałymi oraz stosunkowo niską ceną za MW, tak iż mogłyby grozić NEA dotkliwymi sankcjami,
         gdyby nie mogła ona przywozić przewidzianych ilości energii elektrycznej z uwagi na to, że sieć do transgranicznego przesyłu
         nie dysponuje wystarczającą mocą. Ta okoliczność uzasadnia zastrzeżenie na zasadzie pierwszeństwa na rzecz NEA określonej
         mocy w odniesieniu do tej sieci.

      56     Argument ten nie może zostać przyjęty.
      57     Celem osłabienia pewnych konsekwencji liberalizacji dyrektywa przewiduje w art. 24 możliwość zastosowania pod pewnymi warunkami
         systemu przejściowego. W myśl tego przepisu państwa członkowskie mogą wystąpić z wnioskiem o udzielenie odstępstw w szczególności
         od rozdziałów IV i VII dyrektywy, obejmujących odpowiednio art. 7 i 16 tej dyrektywy, w sytuacji gdy z powodu przepisów dyrektywy
         nałożone zobowiązania lub gwarancje funkcjonowania przyznane przed wejściem w życie tej dyrektywy nie mogą zostać spełnione.

      58     Mając na uwadze ten specyficzny przepis odnoszący się do rozpatrywania szczególnych sytuacji wynikających z kontekstu prawnego
         istniejącego przed wejściem w życie dyrektywy, istnienie dyskryminacji w rozumieniu art. 7 ust. 5 i art. 16 tej dyrektywy
         należy oceniać bez uwzględniania tych szczególnych sytuacji.

      59     Zgodnie z art. 24 dyrektywy wnioski o udzielenie odstępstw powinny zostać złożone przez państwa członkowskie najpóźniej w rok
         po wejściu w życie tej dyrektywy. W myśl tego samego przepisu decyzja należy do Komisji, która w tym celu powinna wziąć pod
         uwagę między innymi wielkość sieci i poziomu połączenia danej sieci, a także strukturę przemysłu elektroenergetycznego danego
         państwa członkowskiego. Ponadto przed podjęciem decyzji Komisja powiadamia o tych wnioskach państwa członkowskie, które mają
         również możliwość zakomunikowania jej swojego stanowiska. Wreszcie ewentualne odstępstwa w rozumieniu omawianego artykułu
         powinny być ograniczone w czasie i związane z wygaśnięciem danych zobowiązań lub gwarancji.

      60     Królestwo Niderlandów mogło odwołać się do art. 24 dyrektywy, aby wystąpić w stosownym czasie o przyznanie na rzecz SEP tymczasowego
         odstępstwa od art. 7 ust. 5 i art. 16 dyrektywy, w formie wniosku o umożliwienie przydzielenia temu przedsiębiorstwu na zasadzie
         pierwszeństwa części mocy przesyłu transgranicznego energii elektrycznej. Jednakże Królestwo Niderlandów nie postąpiło w ten
         sposób a jedynie wystąpiło, i to już po upływie przewidzianego terminu, z wnioskiem o rekompensatę części strat finansowych
         poniesionych przez SEP w wykonaniu kontraktów międzynarodowych zawartych w ramach wcześniejszego zadania z zakresu interesu
         publicznego (zob. decyzja Komisji 1999/796/WE z dnia 8 lipca 1999 r. w sprawie wniosku o system przejściowy złożonego przez
         Królestwo Niderlandów na podstawie art. 24 dyrektywy 96/92/WE Parlamentu Europejskiego i Rady dotyczącej wspólnych zasad rynku
         wewnętrznego energii elektrycznej (Dz.U. L 319, str. 34, pkt 44). Królestwo Niderlandów nie wystąpiło zatem o zgodę na sporny
         środek, a Komisja nie mogła wyrazić zgody na środek, o który Królestwo Niderlandów wnioskowało, ponieważ został on notyfikowany
         po upływie terminu.

      61     Otóż przewidziane w art. 24 dyrektywy procedura, kryteria i ograniczenia stałyby się bezprzedmiotowe, jeżeli dopuszczono by
         do tego, aby państwo członkowskie mogło jednostronnie i bez zachowania tej procedury odmiennie potraktować importerów energii
         elektrycznej z powodów, które mogłyby wyraźnie uzasadnić przyznanie na podstawie art. 24 dyrektywy odstępstwa od art. 7 ust. 5
         i art. 16 tej dyrektywy.

      62     W rzeczywistości, po pierwsze, odmienna wykładnia wystawiałaby na niebezpieczeństwo, z naruszeniem celu dyrektywy, przejście
         z monopolistycznego i zamkniętego rynku energii elektrycznej do otwartego i konkurencyjnego rynku. W następstwie spornych
         środków dostęp do rynku dla nowych przedsiębiorców został poważnie zagrożony, a wręcz uniemożliwiony, a pozycja dotychczasowego
         monopolisty niderlandzkiego mogła nadal być chroniona przed konkurencją ze strony innych podmiotów gospodarczych w sposób
         wykraczający poza możliwości, które zostały przewidziane przez prawodawcę wspólnotowego w dyrektywie w celu pogodzenia urzeczywistnienia
         rynku energii elektrycznej z zapewnieniem zobowiązań zaciągniętych na mocy wcześniejszego prawa.

      63     Po drugie, przewidziany w art. 24 dyrektywy system przejściowy służy między innymi zagwarantowaniu równego traktowania byłych
         monopolistów krajowych, którzy znaleźli się w podobnej sytuacji jak NEA. Takie równe traktowanie byłoby zagrożone, gdyby przyjąć,
         iż każde państwo członkowskie poza procedurą i warunkami przewidzianymi w art. 24 dyrektywy może uprzywilejować swojego byłego
         monopolistę, w celu zagwarantowania wykonania kontraktów długoterminowych zawartych przez niego przed liberalizacją rynku
         energii elektrycznej. Byłoby to sprzeczne z celem dyrektywy przewidzianym w motywie 12, zgodnie z którym „[n]iezależnie od
         charakteru istniejącej organizacji rynku, dostęp do systemu musi być otwarty zgodnie z niniejszą dyrektywą oraz musi doprowadzić
         do zrównoważonych wyników gospodarczych w państwach członkowskich, a więc do bezpośrednio porównywalnego poziomu otwarcia
         rynków i do bezpośrednio porównywalnego stopnia dostępu do rynków energii elektrycznej”.

      64     Tymczasem rząd niderlandzki zwraca uwagę na to, iż przepisy art. 3 ust 3 oraz art. 17 ust. 5 dyrektywy, które w pewnych warunkach
         upoważniają operatora systemu do odmowy dostępu do sieci, ukazują, iż zastrzeżenie pewnej części mocy przesyłu transgranicznego
         energii elektrycznej niekoniecznie pozostaje w sprzeczności z zasadą niedyskryminacji. Podobny sposób rozumowania został przyjęty
         przez rząd fiński, który powołuje się na art. 8 ust. 2 i art. 17 ust. 5 dyrektywy, a także przez rząd norweski i Komisję,
         którzy również powołują się na ostatni z wymienionych przepisów oraz na art. 3 ust. 3 tej dyrektywy.

      65     Artykuł 3 ust. 3 dyrektywy umożliwia państwom członkowskim, pod pewnymi warunkami, odstąpienie od art. 5, 6, 17, 18 i 21 dyrektywy.
         Nie wymienia on ani art. 7, ani art. 16 dyrektywy. A zatem nie może on być powołany w celu uzasadnienia odstępstw od art. 7
         ust. 5 i art. 16 tej dyrektywy.

      66     Z kolei art. 17 ust. 5 dyrektywy stanowi, iż operator systemu może odmówić dostępu do sieci, jeśli nie dysponuje konieczną
         mocą, przy czym taka odmowa powinna być właściwie umotywowana. W związku z tym, biorąc pod uwagę rozważania przedstawione
         w pkt 56–63 niniejszego wyroku, dostęp na zasadzie pierwszeństwa umotywowany istnieniem kontraktów zawartych przed wejściem
         w życie dyrektywy, który został przyznany z pominięciem procedury przewidzianej w art. 24 dyrektywy, nie może zostać uznany
         za uzasadniony.

      67     Z kolei art. 8 ust. 2 dyrektywy stanowi, iż:
      „Dostarczanie instalacji służących do wytwarzania i wykorzystanie połączeń określone jest, bez uszczerbku dla dostawy energii
         elektrycznej na podstawie zobowiązań umownych, włącznie z tymi, które wynikają z warunków przetargu, na podstawie kryteriów,
         które mogą być zatwierdzone przez państwo członkowskie i które muszą być obiektywne, podane do publicznej wiadomości i stosowane
         w sposób niedyskryminacyjny, tak aby zapewnić sprawne funkcjonowanie rynku wewnętrznego energii elektrycznej. Biorą one pod
         uwagę pierwszeństwo gospodarcze energii elektrycznej pochodzącej z dostępnych instalacji służących do wytwarzania w ramach
         transferu połączeń, a także ograniczeń technicznych sieci”.

      68     Przepis ten nie ogranicza bezpośrednio lub pośrednio zakresu zasady niedyskryminacji przewidzianej w art. 7 ust. 5 oraz art. 16
         dyrektywy. Nie można zatem skutecznie się na niego powołać.

      69     W tych okolicznościach nie można się skutecznie powołać na podniesiony przez Komisję ostatni motyw dyrektywy, zgodnie z którym
         dyrektywa stanowi dalszy etap liberalizacji rynku energii elektrycznej i zezwala na dalsze istnienie przeszkód w handlu energią
         elektryczną między państwami członkowskimi. Motyw ten bowiem, sformułowany w sposób ogólny, nie może uzasadniać odstępstw
         od art. 7 ust. 5 i art. 16 dyrektywy.

      70     Podobnie jest w przypadku powołanego przez NEA motywu 5 dyrektywy, zgodnie z którym rynek wewnętrzny energii elektrycznej
         powinien być wprowadzany stopniowo. Stopniowy charakter liberalizacji wynika z tego, iż rynek powinien zostać otwarty w 2000 r.
         tylko dla dużych konsumentów, następnie w 2002 r. dla średnich i wreszcie dla wszystkich konsumentów w 2004 r. Taki stopniowy
         charakter ujęty został również w przepisach przejściowych i dotyczących odstępstw w art. 24 dyrektywy. W każdym razie ów motyw 5
         nie może stanowić podstawy odstępstw od art. 7 ust. 5 i art. 16 dyrektywy.

      71     Tymczasem z powyższych rozważań wynika, że dostęp na zasadzie pierwszeństwa do części mocy przesyłu transgranicznego udzielony
         podmiotowi gospodarczemu z powodu zobowiązań zaciągniętych przed wejściem w życie dyrektywy, jednakże bez zachowania procedury
         przewidzianej w art. 24 dyrektywy, powinien zostać uznany za dyskryminacyjny w rozumieniu art. 7 ust. 5 oraz art. 16 dyrektywy,
         a tym samym za sprzeczny z tymi przepisami.

      72     Jednakże rząd fiński i NEA zwracają uwagę na fakt, że podmiot gospodarczy taki jak NEA jest uprawniony do wykonania międzynarodowych
         kontraktów SEP w oparciu o zasadę ochrony uzasadnionych oczekiwań oraz zasadę pewności prawa.

      73     Zasada ochrony uzasadnionych oczekiwań zalicza się do podstawowych zasad Wspólnoty (zob. w szczególności wyroki z dnia 14 października
         1999 r. w sprawie C‑104/97 P Atlanta przeciwko Wspólnocie Europejskiej, Rec. str. I‑6983, pkt 52 oraz z dnia 15 lipca 2004 r.
         w sprawach połączonych C‑37/02 i C‑38/02 Di Leonardo i Dilexport, Rec. str. I‑6945, pkt 70).

      74     Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem możliwość powołania się na tą zasadę jest otwarta dla każdego podmiotu gospodarczego, po
         stronie którego instytucja spowodowała powstanie uzasadnionych oczekiwań.  Jednakże w sytuacji, w której ostrożny i rozważny
         podmiot gospodarczy jest w stanie przewidzieć przyjęcie danego środka wspólnotowego, który może wywrzeć wpływ na jego interesy,
         nie może on powoływać się na tę zasadę w przypadku przyjęcia tego środka (zob. w szczególności ww. wyroki w sprawie Atlanta
         przeciwko Wspólnocie Europejskiej, pkt 52, a także w sprawie Di Leonardo i Dilexport, pkt 70).

      75     W tym przypadku instytucje wspólnotowe nie przyjęły żadnego środka ani nie zachowały się w sposób, który umożliwiałby przewidzenie,
         iż stan prawny obowiązujący w latach 1989 i 1990, na podstawie którego zostały zawarte międzynarodowe kontrakty SEP, zostanie
         utrzymany.

      76     W szczególności, choć w wyroku z dnia 23 października 1997 r. w sprawie C‑157/94 Komisja przeciwko Niderlandom, Rec. str. I‑5699,
         Trybunał odrzucił skargę Komisji zmierzającą do stwierdzenia, w odniesieniu do stanu prawnego obowiązującego przed wejściem
         w życie dyrektywy, naruszenia art. 37 traktatu WE (obecnie, po zmianie, art. 31 WE) przez prawo niderlandzkie, a konkretnie
         przez EW z 1989 r., która przyznała SEP wyłączne prawo przywozu energii elektrycznej, nie zagwarantował on w żaden sposób
         prawnego status quo na poziomie wspólnotowym.

      77     Ponadto dyrektywa stanowi jedynie drugi etap zapowiedzianego procesu prowadzącego do liberalizacji rynku energii elektrycznej,
         przy czym pierwszy etap został zrealizowany w drodze dyrektywy Rady 90/547/EWG z dnia 29 października 1990 r. w sprawie przesyłu
         energii elektrycznej poprzez sieci przemysłowe (Dz.U. L 313, str. 30). Zgodnie z motywem pierwszym tej dyrektywy Rada Europejska
         na swoich posiedzeniach uznała potrzebę utworzenia jednolitego wewnętrznego rynku energii elektrycznej. Jednocześnie w swoim
         komunikacie z dnia 29 września 1989 r. w sprawie zwiększenia wewnątrzwspólnotowego handlu energią elektryczną: podstawowy
         element realizacji rynku wewnętrznego energii elektrycznej [COM(89) 336 wersja ostateczna], dołączonym do projektu dyrektywy
         90/547, Komisja przewidziała możliwość oddania do dyspozycji osób trzecich sieci przesyłowych energii elektrycznej zarezerwowanych
         dla monopoli krajowych lub regionalnych oraz uznała za konieczne zniesienie monopoli importowych lub eksportowych (zob. pkt 2
         i 52 tego komunikatu).

      78     W związku z powyższym nie można przyjąć, iż instytucje wspólnotowe wzbudziły w SEP uzasadnione nadzieje co do utrzymania monopolu
         na przywóz energii elektrycznej do Niderlandów lub co do przyznania prawa uprzywilejowanego korzystania z sieci do transgranicznego
         przesyłu energii elektrycznej do czasu wygaśnięcia zawartych kontraktów międzynarodowych.

      79     Wprawdzie niderlandzkie władze publiczne przyjęły krajowe ramy prawne, na podstawie których SEP zawarła kontrakty międzynarodowe
         w celu wywiązania się z zadania leżącego w ogólnym interesie gospodarczym polegającego na zagwarantowaniu niezawodnej i skutecznej
         publicznej dystrybucji energii elektrycznej po możliwie najniższych, uzasadnionych ze społecznego punktu widzenia kosztach,
         niemniej jednak państwo członkowskie nie może wiązać Wspólnoty w sposób uniemożliwiający jej przedsięwzięcie lub kontynuację
         liberalizacji rynku energii elektrycznej.

      80     Z kolei zasada pewności prawa wymaga, aby w szczególności uregulowanie pociągające za sobą niekorzystne skutki dla jednostek
         było jasne i precyzyjne, natomiast sposób jego stosowania był możliwy do przewidzenia dla podmiotów nią objętych (zob. podobnie
         wyroki z dnia 15 grudnia 1987 r. w sprawie 325/85 Irlandia przeciwko Komisji, Rec. str. 5041; z dnia 13 lutego 1996 r. w sprawie
         C‑143/93 Van Es Douane Agenten, Rec. str. I‑431, pkt 27, oraz z dnia 15 lutego 1996 r. w sprawie C‑63/93 Duff i in., Rec.
         str. I‑569, pkt 20).

      81     Tak jak Trybunał już orzekł, nie można oczekiwać całkowitego braku zmian ustawodawczych, można jedynie zakwestionować sposób
         wprowadzenia takiej zmiany (odnośnie do zmiany ustawodawczej dotyczącej zniesienia prawa do odliczenia podatku od wartości
         dodanej w przypadku niektórych kosztów związanych z wynajęciem nieruchomości, zob. wyrok z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawach
         połączonych C‑487/01 oraz C‑7/02 Gemeente Leusden i Holin Groep, Rec. str. I‑5368, pkt 81). Podobnie zasada pewności prawa
         nie wymaga braku zmian ustawodawczych, lecz wymaga raczej, aby ustawodawca wziął pod uwagę szczególną sytuację podmiotów gospodarczych
         i w razie potrzeby dostosował odpowiednio stosowanie nowych przepisów prawnych.

      82     W tym względzie należy podkreślić, że dyrektywa zawiera przepisy umożliwiające uwzględnienie szczególnej sytuacji podmiotów
         gospodarczych takich jak SEP w kontekście liberalizacji rynku energii elektrycznej. W szczególności w art. 24 dyrektywa oferuje
         państwom członkowskim możliwość wystąpienia z wnioskiem o udzielenie odstępstw od art. 7 ust. 5 i art. 16 w odniesieniu do
         nałożonych zobowiązań lub gwarancji funkcjonowania przyznanych przed wejściem w życie dyrektywy. Tymczasem Królestwo Niderlandów
         nie skorzystało z tej możliwości (zob. decyzja 1999/796, pkt 44).

      83     Komisja zwraca uwagę na to, że w dyrektywie brak jest obowiązku rozwiązania takich kontraktów jak międzynarodowe kontrakty
         SEP. Jednakże taka sytuacja nie upoważnia do naruszenia przepisów dyrektywy na tej podstawie, iż naruszenie to jest konieczne
         do wykonania takich kontraktów. Ponadto ich rozwiązanie byłoby tylko pośrednią i ewentualną konsekwencją dyrektywy. Poza tym
         dyrektywa nie przeszkadzałaby takiemu podmiotowi gospodarczemu jak SEP (od 2001 r. – NEA) w sprzedaży poza terytorium Niderlandów
         energii elektrycznej, do zakupu której była zobowiązana na podstawie kontraktów międzynarodowych.

      84     NEA powołuje się ponadto na rozporządzenie (WE) nr 1228/2003 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 26 czerwca 2003 r. w sprawie
         warunków dostępu do sieci w odniesieniu do transgranicznej wymiany energii elektrycznej (Dz.U. L 176, str.1), a zwłaszcza
         pkt 2 tytułu „Pozycja kontraktów długoterminowych” załącznika do tego rozporządzenia, zgodnie z którym „[i]stniejące kontrakty
         długoterminowe nie mają praw pierwokupu, kiedy nadejdzie termin ich odnowienia”. Zdaniem NEA z przepisu tego wynika, że kontrakty
         zawarte przed wejściem w życie tego rozporządzenia powinny być honorowane.

      85     Argument ten nie zmienia dokonanej do tej pory oceny. W istocie bowiem przepis ten, który nie obowiązywał w momencie zaistnienia
         okoliczności faktycznych leżących u podstaw sprawy przed sądem krajowym, pozostaje w całkowitej zgodzie z dokonaną w pkt 56–63
         niniejszego wyroku wykładnią art. 7 ust. 5 i art. 16 dyrektywy, a zatem nie może on być kwestionowany. Potwierdza on jedynie
         w tym przypadku, że ewentualne odstępstwa od tych artykułów, przyznane na podstawie art. 24 dyrektywy, nie powinny wykraczać
         poza czas trwania zobowiązań podjętych w kontraktach zawartych przed wejściem w życie tej dyrektywy.

      86     Rozważania te nie przesądzają odpowiedzi na pytanie: czy i w jakim zakresie takie przedsiębiorstwo jak NEA może ubiegać się
         na podstawie prawa krajowego o przyznanie odszkodowania za szkodę spowodowaną w tym przypadku decyzją władz niderlandzkich
         o niewystąpieniu na podstawie art. 24 dyrektywy z wnioskiem o odstępstwa dotyczące spornych środków.

      87     Z powyższych rozważań wynika, że okoliczności przedstawione Trybunałowi w uwagach stron oraz innych zainteresowanych nie umożliwiają
         skutecznego powołania się na zasadę ochrony uzasadnionych oczekiwań i zasadę pewności prawa.

      88     W związku z tym na pytanie drugie należy odpowiedzieć, iż:
      –       artykuły 7 ust. 5 i art. 16 dyrektywy nie ograniczają się jedynie do przepisów technicznych, lecz należy je interpretować
         w ten sposób, że mają zastosowanie do wszelkich przejawów dyskryminacji;

      –       artykuły te stoją na przeszkodzie środkom krajowym przyznającym przedsiębiorstwu na zasadzie pierwszeństwa moc przesyłu transgranicznego
         energii elektrycznej, niezależnie od tego, czy środki te zostały przyjęte przez operatora systemu, podmiot kontrolujący zarządzanie
         siecią, czy też przez ustawodawcę, w przypadku gdy nie uzyskano zezwolenia na te środki w ramach procedury przewidzianej w
         art. 24 dyrektywy.

       W przedmiocie pytania pierwszego
      89     Przez pytanie pierwsze sąd krajowy w istocie usiłuje dowiedzieć się, czy art. 86 ust. 2 WE powinien być rozumiany w ten sposób,
         iż uzasadnia on takie środki jak środki zakwestionowane w postępowaniu przed sądem krajowym.

      90     Z uwagi na odpowiedź udzieloną na pytanie drugie, udzielenie odpowiedzi na pytanie pierwsze stało się bezprzedmiotowe.
       W przedmiocie kosztów
      91     Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej
         przed tym sądem, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi,
         inne niż poniesione przez strony postępowania przed sądem krajowym, nie podlegają zwrotowi

      Z powyższych względów Trybunał (wielka izba) orzeka, co następuje:
      1)      Artykuły 7 ust. 5 oraz art. 16 dyrektywy 96/92/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 19 grudnia 1996 r. dotyczącej wspólnych
            zasad rynku wewnętrznego energii elektrycznej nie ograniczają się jedynie do przepisów technicznych, lecz należy je interpretować
            w ten sposób, że mają zastosowanie do wszelkich przejawów dyskryminacji.
      2)      Artykuły te stoją na przeszkodzie środkom krajowym przyznającym przedsiębiorstwu na zasadzie pierwszeństwa moc przesyłu transgranicznego
            energii elektrycznej, niezależnie od tego, czy środki te zostały przyjęte przez operatora systemu, podmiot kontrolujący zarządzanie
            siecią, czy też przez ustawodawcę, w przypadku gdy nie uzyskano zezwolenia na te środki w ramach procedury przewidzianej w art. 24
            dyrektywy 96/92.
      Podpisy
      ** Język postępowania: niderlandzki.