title: Wyrok Sądu pierwszej instancji (druga izba) z dnia 12 maja 2009 r.#Jurado Hermanos, SL przeciwko Urzędowi Harmonizacji w ramach Rynku Wewnętrznego (znaki towarowe i wzory) (OHIM).#Wspólnotowy znak towarowy - Słowny wspólnotowy znak towarowy JURADO - Niezłożenie wniosku o przedłużenie prawa z rejestracji przez właściciela znaku towarowego - Wykreślenie znaku towarowego po wygaśnięciu prawa z rejestracji - Wniosek o przywrócenie stanu poprzedniego złożony przez wyłącznego licencjobiorcę.#Sprawa T-410/07.

text:
         WYROK SĄDU PIERWSZEJ INSTANCJI (druga izba)
      z dnia 12 maja 2009 r. (
            *1
         )
      „Wspólnotowy znak towarowy — Słowny wspólnotowy znak towarowy JURADO — Niezłożenie wniosku o przedłużenie prawa z rejestracji przez właściciela znaku towarowego — Wykreślenie znaku towarowego po wygaśnięciu prawa z rejestracji — Wniosek o przywrócenie stanu poprzedniego złożony przez wyłącznego licencjobiorcę”
      W sprawie T-410/07

         Jurado Hermanos, SL, z siedzibą w Alicante (Hiszpania), reprezentowana przez adwokat C. Martín Álvarez,
      strona skarżąca,
      przeciwko

         Urzędowi Harmonizacji w ramach Rynku Wewnętrznego (znaki towarowe i wzory) (OHIM), reprezentowanemu przez P. López Fernández de Corres oraz O. Montalta, działających w charakterze pełnomocników,
      strona pozwana,
      mającej za przedmiot skargę na decyzję Drugiej Izby Odwoławczej OHIM z dnia 3 września 2007 r. (sprawa R 866/2007-2) dotyczącą złożonego przez skarżącą wniosku o przywrócenie stanu poprzedniego,
      SĄD PIERWSZEJ INSTANCJI
      w składzie: I. Pelikánová (sprawozdawca), prezes, K. Jürimäe i S. Soldevila Fragoso, sędziowie,
      sekretarz: J. Palacio González, główny administrator,
      po zapoznaniu się ze skargą złożoną w sekretariacie Sądu w dniu 16 listopada 2007 r.,
      uwzględniając postanowienie Prezesa Sądu z dnia 18 lutego 2008 r. w sprawie T-410/07 R Jurado Hermanos przeciwko OHIM (JURADO) oddalające złożony przez skarżącą wniosek o zastosowanie środka tymczasowego,
      po zapoznaniu się z odpowiedzią na skargę złożoną w sekretariacie Sądu w dniu 10 marca 2008 r.,
      po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 17 grudnia 2008 r.,
      wydaje następujący

         Wyrok

         Okoliczności powstania sporu

               1

               W dniu 25 kwietnia 1996 r. Café Tal de Costa Rica SA dokonała w Urzędzie Harmonizacji w ramach Rynku Wewnętrznego (znaki towarowe i wzory) (OHIM) zgłoszenia słownego wspólnotowego znaku towarowego JURADO dla kawy i innych towarów należących do klasy 30 Porozumienia nicejskiego dotyczącego międzynarodowej klasyfikacji towarów i usług dla celów rejestracji znaków z dnia 15 czerwca 1957 r., ze zmianami.

               2

               Po tym, jak zgłoszony znak towarowy został zarejestrowany przez OHIM pod numerem 240218, Café tal de Costa Rica (zwana dalej „właścicielem znaku”) zawarła w dniu 5 sierpnia 1998 r. ze skarżącą, Jurado Hermanos, SL, umowę licencyjną dotyczącą spornego znaku towarowego. Umowa ta, wpisująca się w ramy innej umowy zawartej między tymi samymi stronami w dniu 15 kwietnia 1996 r., której przedmiotem było udzielenie wyłącznej licencji na dwa znaki towarowe zarejestrowane w Hiszpanii oraz znak towarowy zarejestrowany w Polsce, przewidywała, że licencja zostaje udzielona na 48 lat, czyli do roku 2046. Udzielenie tej licencji zostało wpisane do rejestru wspólnotowych znaków towarowych, zgodnie z art. 22 ust. 5 rozporządzenia Rady (WE) nr 40/94 z dnia 20 grudnia 1993 r. w sprawie wspólnotowego znaku towarowego (Dz.U. 1994, L 11, s. 1), ze zmianami.

               3

               Pismem z dnia 26 września 2005 r., zgodnie z art. 47 ust. 2 rozporządzenia nr 40/94, OHIM powiadomił zarówno właściciela znaku, jak i skarżącą, jako posiadacza wyłącznej licencji na sporny znak towarowy, że rejestracja tego znaku wygasała w dniu 25 kwietnia 2006 r. W piśmie tym OHIM wyjaśnił możliwe formy przedłużenia prawa z rejestracji i wskazał, że właściwy wniosek winien wpłynąć do dnia 30 kwietnia 2006 r. lub najpóźniej do dnia 1 listopada 2006 r., przy czym w tym ostatnim przypadku pobrana zostanie dodatkowa opłata.

               4

               Nie otrzymawszy we wskazanych terminach żadnego wniosku o przedłużenie prawa z rejestracji, OHIM powiadomił właściciela znaku, pismem z dnia 24 listopada 2006 r., że znak ten został wykreślony z rejestru znaków towarowych ze skutkiem od dnia 25 kwietnia 2006 r.

               5

               W dniu 23 marca 2007 r. skarżąca złożyła wniosek o przywrócenie stanu poprzedniego na podstawie art. 78 rozporządzenia nr 40/94. W uzasadnieniu wskazała, że nie otrzymała pisma z dnia 26 września 2005 r. i że o tym, iż nie przedłużono prawa z rejestracji spornego znaku towarowego, dowiedziała się zupełnie przypadkowo, przeglądając stronę internetową OHIM.

               6

               Decyzją datowaną na dzień 21 maja 2007 r. wydział ds. znaków towarowych i rejestru OHIM oddalił wniosek o przywrócenie stanu poprzedniego, uznając, że skarżąca nie zachowała należytej staranności wymaganej przez okoliczności.

               7

               W dniu 31 maja 2007 r. skarżąca wniosła do OHIM na podstawie art. 57–62 rozporządzenia nr 40/94 odwołanie od decyzji z dnia 21 maja 2007 r.

               8

               Decyzją z dnia 3 września 2007 r. (zwaną dalej „zaskarżoną decyzją”) Druga Izba Odwoławcza odrzuciła odwołanie bez rozpatrzenia, czy skarżąca dopełniła wymogu zachowania należytej staranności wymaganej przez okoliczności. Izba Odwoławcza stwierdziła bowiem, że skarżąca nie była uprawniona ani do wnoszenia o przedłużenie prawa z rejestracji spornego znaku towarowego, ani do domagania się przywrócenia terminu w celu dokonania tej czynności, ponieważ nie została do tego wyraźnie upoważniona przez właściciela znaku.

         Żądania stron

               9

               Skarżąca wnosi do Sądu o:

                        —

                        tytułem żądania głównego — stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji i uwzględnienie złożonego w OHIM wniosku o przywrócenie stanu poprzedniego;

                        —

                        posiłkowo — orzeczenie w niniejszej sprawie co do istoty i przyznanie skarżącej statusu strony w postępowaniu w sprawie przedłużenia prawa z rejestracji spornego znaku towarowego;

                        —

                        obciążenie OHIM kosztami postępowania.

               10

               Na rozprawie skarżąca oświadczyła, w odpowiedzi na pytanie Sądu, że drugie żądanie skargi należy rozumieć jako mające na celu zmianę zaskarżonej decyzji przez Sąd.

               11

               OHIM wnosi do Sądu o:

                        —

                        oddalenie skargi;

                        —

                        obciążenie skarżącej kosztami postępowania.

         Co do prawa

               12

               Na poparcie skargi skarżąca podnosi dwa zarzuty dotyczące, po pierwsze, naruszenia prawa do obrony i prawa do bycia wysłuchanym oraz po drugie, naruszenia prawa przez błędną wykładnię rozporządzenia nr 40/94. Sąd stwierdza, że należy zacząć od rozpatrzenia zarzutu drugiego.

         W przedmiocie zarzutu drugiego, dotyczącego naruszenia prawa poprzez błędną wykładnię rozporządzenia nr 40/94

      Argumenty stron

               13

               W głównych zarysach skarżąca podnosi, że w zaskarżonej decyzji Izba Odwoławcza dokonała błędnej wykładni art. 78 ust. 1 w związku z art. 47 ust. 1 rozporządzenia nr 40/94, uznając, iż skarżąca nie była stroną w postępowaniu w sprawie przedłużenia prawa z rejestracji znaku towarowego, ponieważ nie została wyraźnie upoważniona przez właściciela znaku do wniesienia o przedłużenie prawa z rejestracji.

               14

               OHIM nie zgadza się z argumentacją skarżącej.

         Ocena Sądu

               15

               Na podstawie art. 78 ust. 1 rozporządzenia nr 40/94 kierowany do OHIM wniosek o przywrócenie stanu poprzedniego zakłada, po pierwsze, że wnioskodawca jest stroną w danym postępowaniu, po drugie, że mimo zachowania należytej staranności wymaganej przez okoliczności wnioskodawca nie był w stanie dotrzymać terminu względem OHIM oraz po trzecie, że dane uchybienie miało bezpośredni wpływ, na podstawie przepisów rozporządzenia nr 40/94, na utratę prawa.

               16

               Co się tyczy pierwszej przesłanki, zgodnie z art. 47 ust. 1 rozporządzenia nr 40/94 o przedłużenie prawa z rejestracji może wystąpić właściciel znaku lub każda inna osoba wyraźnie przez niego upoważniona. Wynika stąd, że jedynie właściciel znaku lub osoby wyraźnie przez niego upoważnione mogą zostać uznane za strony w postępowaniu w sprawie przedłużenia prawa z rejestracji.

               17

               W szczególności wbrew temu, co utrzymuje skarżąca, z ciążącego na OHIM na mocy art. 47 ust. 2 zdanie pierwsze rozporządzenia nr 40/94 obowiązku powiadomienia posiadaczy prawa z rejestracji danego znaku towarowego o wygaśnięciu tego prawa nie wynika, że posiadacze ci są stronami w postępowaniu w sprawie przedłużenia tego prawa z rejestracji. Jak wynika bowiem z art. 47 ust. 2 zdanie drugie rozporządzenia nr 40/94, który stanowi, że OHIM nie ponosi odpowiedzialności za nieudzielenie takiej informacji, i z zasady 29 zdanie drugie rozporządzenia Komisji (WE) nr 2868/95 z dnia 13 grudnia 1995 r. wykonującego rozporządzenie nr 40/94 (Dz.U. L 303, s. 1), która precyzuje, że brak tej informacji nie ma wpływu na wygaśnięcie prawa z rejestracji, art. 47 ust. 2 zdanie pierwsze rozporządzenia nr 40/94 ustanawia po stronie OHIM jedynie obowiązek poinformowania, który ma w stosunku do postępowania charakter czysto posiłkowy i nie ma na celu przyznania uprawnień ani właścicielowi znaku towarowego, ani innym osobom.

               18

               Jednocześnie należy odrzucić argument skarżącej, zgodnie z którym wymiana korespondencji, która miała miejsce między nią a OHIM w przedmiocie wpisu licencji na znak towarowy do rejestru i sporu toczonego przez nią z właścicielem znaku, dowodziła, że OHIM uznał, iż była ona „stroną w aktach dotyczących danego znaku towarowego”. Po pierwsze bowiem, rozporządzenie nr 40/94 nie zna pojęcia „strona w aktach dotyczących danego znaku towarowego”. Po drugie, fakt, że między skarżącą a OHIM doszło do wymiany korespondencji, wynika z tego, że skarżąca jest posiadaczem licencji na rzeczony znak towarowy, a zatem jest stroną w postępowaniu dotyczącym wpisu tej licencji do rejestru. Po trzecie, przepisy rozporządzenia nr 40/94 nie mogą być stosowane dowolnie przez OHIM. W rezultacie, nawet gdyby okazało się, że OHIM błędnie uznał skarżącą za stronę w postępowaniu o przedłużenie prawa z rejestracji, okoliczność ta nie może wystarczać do przyznania jej tego statusu.

               19

               Należy wreszcie odrzucić argument skarżącej, zgodnie z którym wytyczne dotyczące postępowań przez OHIM (część E sekcja 6, zatytułowana „Przedłużenie”), przedłożone przez skarżącą i opatrzone adnotacją „wersja ostateczna (27.11.2003)”, zrównywały pod względem prawnym, jeżeli chodzi o przedłużenie prawa z rejestracji, posiadacza licencji na znak towarowy z jego właścicielem.

               20

               Po pierwsze, należy stwierdzić, że postępowanie przed OHIM zostało uregulowane przepisami rozporządzeń nr 40/94 i 2868/95. Co się zaś tyczy wytycznych dotyczących postępowań przed OHIM, które są opublikowane na stronie internetowej tego urzędu, to określają one zbiorczo jedynie wzorce postępowania, do których OHIM sam pragnie się stosować, w związku z czym, przy założeniu, że są one zgodne z przepisami prawnymi wyższej rangi, stanowią one formę samoograniczenia się OHIM poprzez dostosowanie się do reguł, które sam sobie narzucił. Wytyczne te nie mogą jednak ustanawiać odstępstw od przepisów rozporządzeń nr 40/94 i 2868/95, a zatem legitymacja skarżącej do wniesienia wniosku o przedłużenie prawa z rejestracji spornego znaku towarowego może być oceniania wyłącznie na podstawie tych rozporządzeń.

               21

               Po drugie, przedstawione przez skarżącą wytyczne, niezależnie od tego, czy znajdują w niniejszej sprawie zastosowanie ratione temporis, nie mają takiego sensu, jaki pragnęła im nadać skarżąca. W szczególności skarżąca przytoczyła pkt 6.3.1 wytycznych jedynie fragmentarycznie, pomijając między innymi fragment, zgodnie z którym „[o]soba, która jest uprawniona do dokonania rejestracji wspólnotowego znaku towarowego, nie może samodzielnie zwrócić się z wnioskiem o przedłużenie prawa z rejestracji, o ile […] nie została wyraźnie upoważniona przez właściciela wspólnotowego znaku towarowego do wniesienia o przedłużenie prawa z rejestracji tego znaku [tłumaczenie nieoficjalne]”. A zatem z wytycznych tych w żaden sposób nie wynika, by w kwestiach dotyczących przedłużenia prawa z rejestracji posiadacz licencji na znak towarowy był zrównany pod względem prawnym z właścicielem znaku towarowego, a wręcz przeciwnie, zgodnie z tymi wytycznymi, aby licencjobiorca mógł złożyć wniosek o przedłużenie prawa z rejestracji, musi on, podobnie jak każda inna osoba, zostać wyraźnie upoważniony przez właściciela znaku i być w stanie dowieść istnienia takiego upoważnienia.

               22

               W następstwie stwierdzenia, że fakt posiadania licencji na znak towarowy nie czyni skarżącej stroną postępowania w sprawie przedłużenia prawa z rejestracji tego znaku, należy zbadać, czy została ona upoważniona przez właściciela znaku towarowego do wniesienia o przedłużenie prawa z rejestracji tego znaku.

               23

               W tym zakresie należy wskazać na wstępie, że na żadnym etapie postępowania przed OHIM lub przed Sądem skarżąca nie przedstawiła wyraźnego upoważnienia udzielonego przez właściciela znaku. Okoliczność, że OHIM nie wezwał wyraźnie skarżącej do przedstawienia takiego upoważnienia, pozbawiona jest tutaj znaczenia, ponieważ to na skarżącej ciążył obowiązek dowiedzenia, że przesłanki stosowania przepisu, na który pragnęła się powołać, zostały spełnione, i OHIM nie był zobowiązany jej do tego wzywać.

               24

               Następnie nie można zgodzić się z twierdzeniami skarżącej, że jako posiadacz wyłącznej licencji była ona uprawniona, w okresie obowiązywania tej licencji, do wniesienia o przedłużenie prawa z rejestracji znaku, o ile nie dokonał tego jego właściciel. Wprawdzie wyraźne upoważnienie może co do zasady zostać udzielone w umowie licencyjnej, jednak w niniejszym przypadku umowa nie zawierała żadnych postanowień w tym zakresie. Ponadto gdyby założyć, iż skarżąca podnosi, że umowa licencji wyłącznej wiąże się z upoważnieniem licencjobiorcy do wnoszenia o przedłużenie prawa z rejestracji, czy też wręcz to, że istnienie takiego upoważnienia należy przyjąć jako sankcję za nadużycie i obrazę prawa, którego miałby się dopuścić właściciel znaku, to należy stwierdzić, że twierdzeniu temu przeczy jasne brzmienie i cel art. 47 ust. 1 rozporządzenia nr 40/94, który przewiduje, iż upoważnienie musi zostać udzielone wyraźnie, i któremu wszelkie rozważania dotyczące sankcji nakładanych na podmioty prywatne są obce.

               25

               Jednocześnie argument skarżącej dotyczący niemożności uzyskania — przed upływem dodatkowego terminu przewidzianego w art. 47 ust. 3 rozporządzenia nr 40/94 — orzeczenia sądu zobowiązującego właściciela znaku do wyraźnego upoważnienia jej do wniesienia o przedłużenie prawa z rejestracji jest pozbawiony znaczenia. Zakładając nawet, że taka niemożność zostanie dowiedziona, nie może ona prowadzić do zniesienia warunku udzielenia wyraźnego upoważnienia ustanowionego w art. 47 ust. 1 rozporządzenia nr 40/94.

               26

               Wreszcie co się tyczy argumentu skarżącej wywiedzionego z faktu, że postępowanie administracyjne bardziej niż powództwo cywilne nadawało się do ochrony jej interesów, ponieważ umożliwiało utrzymanie ważności prawa z rejestracji znaku, to stanowi on snute przez skarżącą rozważania na temat słuszności dokonanego wyboru środków prawnych mających na celu ochronę jej interesów handlowych — wyboru, za który odpowiedzialna jest wyłącznie sama skarżąca. OHIM natomiast nie może być związany tym wyborem ani w zakresie przyznania skarżącej legitymacji procesowej w ramach danego postępowania administracyjnego, ani w zakresie rozstrzygnięcia tego ostatniego. W rezultacie, skoro skarżąca zdecydowała się nie kierować sprawy na drogę postępowania sądowego w celu uzyskania upoważnienia do wniesienia o przedłużenie prawa z rejestracji, to zadaniem OHIM nie jest naprawienie tego zaniedbania poprzez przyznanie jej tego uprawnienia z naruszeniem przepisów rozporządzenia nr 40/94.

               27

               W świetle powyższego należy stwierdzić, że skarżąca, wobec tego, iż nie posiada wyraźnego upoważnienia właściciela znaku do wniesienia o przedłużenie prawa z rejestracji tego znaku, nie była stroną w postępowaniu w sprawie przedłużenia prawa z rejestracji i nie mogła zatem wnieść o przywrócenie stanu poprzedniego w tym postępowaniu. Izba Odwoławcza nie popełniła w związku z tym żadnego błędu, odrzucając odwołanie skarżącej z tego właśnie względu.

               28

               Ponieważ pierwsza przesłanka określona w art. 78 ust. 1 rozporządzenia nr 40/94 nie została spełniona, drugi zarzut skarżącej należy oddalić bez konieczności rozpatrzenia pozostałych przesłanek ustanowionych w tym przepisie.

         W przedmiocie zarzutu pierwszego, dotyczącego naruszenia prawa do obrony i prawa do bycia wysłuchanym

      Argumenty stron

               29

               Skarżąca podnosi, że Izba Odwoławcza uzasadniła zaskarżoną decyzję odmową przyznania jej statusu strony w postępowaniu w sprawie przedłużenia prawa z rejestracji spornego znaku towarowego. Wobec tego, że — wręcz odwrotnie — decyzja wydziału ds. znaków towarowych i rejestru w żaden sposób nie podawała w wątpliwość jej statusu strony, skarżąca nie uznała za konieczne przedstawienia w swym odwołaniu uwag dotyczących tego zagadnienia. W rezultacie Izba Odwoławcza, wiedząc o decyzji wydziału ds. znaków towarowych i rejestru, powinna była wezwać skarżącą do zajęcia stanowiska przed odrzuceniem jej odwołania z uwagi na to, że nie była stroną postępowania.

               30

               OHIM nie zgadza się z argumentacją skarżącej.

         Ocena Sądu

               31

               Zgodnie z art. 73 zdanie drugie rozporządzenia nr 40/94 decyzje OHIM opierają się wyłącznie na podstawach, w odniesieniu do których strony miały możliwość przedstawienia swoich uwag. Przepis ten wyraża we wspólnotowym prawie znaków towarowych ogólną zasadę ochrony prawa do obrony. W myśl tej ogólnej zasady prawa wspólnotowego adresatom decyzji władz publicznych, które w istotny sposób wpływają na ich interesy, powinno się umożliwić należyte przedstawienie ich stanowiska. Prawo do bycia wysłuchanym rozciąga się na wszystkie okoliczności stanu faktycznego lub prawnego, które stanowią podstawę decyzji, jednakże nie na ostateczne stanowisko, które organ administracji ma zamiar zająć [zob. wyrok Sądu z dnia 7 lutego 2007 r. w sprawie T-317/05 Kustom Musical Amplification przeciwko OHIM (Kształt gitary), Zb.Orz. s. II-427, pkt 24, 26, 27, i przytoczone tam orzecznictwo].

               32

               Ponadto z orzecznictwa wynika, że prawo do obrony jest naruszone z powodu uchybień proceduralnych jedynie wówczas, gdy uchybienia te miały konkretny wpływ na możliwość obrony zainteresowanych przedsiębiorstw (wyrok Sądu z dnia 14 grudnia 2005 r. w sprawie T-210/01 General Electric przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. II-5575, pkt 632, i przytoczone tam orzecznictwo). Wobec powyższego nieposzanowanie obowiązujących przepisów, których celem jest ochrona prawa do obrony, może prowadzić do uchybień w postępowaniu administracyjnym tylko wtedy, gdy zostanie wykazane, że to postępowanie miałoby inny wynik, gdyby te przepisy nie zostały naruszone (ww. wyrok w sprawie General Electric przeciwko Komisji, pkt 632; zob. również podobnie wyroki Sądu: z dnia 17 grudnia 1991 r. w sprawie T-7/89 Hercules Chemicals przeciwko Komisji, pkt 56; z dnia 30 września 2003 r. w sprawach połączonych T-191/98, od T-212/98 do T-214/98 Atlantic Container Line i in. przeciwko Komisji, Rec. s. II-3275, pkt 340).

               33

               Jak zostało stwierdzone w ramach rozpatrywania zarzutu drugiego, OHIM słusznie uznał, że skarżąca nie była stroną w postępowaniu w sprawie przedłużenia prawa z rejestracji, ponieważ nie przedstawiła udzielonego przez właściciela znaku wyraźnego upoważnienia do wniesienia o przedłużenie. Należy dodać w tym względzie, że skarżąca nigdy nie twierdziła, iż w przypadku wezwania jest w stanie przedstawić takie upoważnienie. Wynika stąd, że postępowanie przed OHIM w żadnym razie nie mogło mieć innego rezultatu niż odrzucenie odwołania przez Izbę Odwoławczą.

               34

               W rezultacie pierwszy zarzut skarżącej należy oddalić, i to bez konieczności badania, czy skarżącej umożliwiono, przed wydaniem zaskarżonej decyzji, zajęcie stanowiska w kwestii tego, czy była stroną w postępowaniu w sprawie przedłużenia prawa z rejestracji.

               35

               Ponieważ podniesione przez skarżącą dwa zarzuty zostały oddalone, należy oddalić zarówno żądania główne, jak i żądania posiłkowe skarżącej.

         W przedmiocie kosztów

               36

               Zgodnie z art. 87 § 2 regulaminu Sądu kosztami zostaje obciążona, na żądanie strony przeciwnej, strona przegrywająca sprawę. Ponieważ skarżąca przegrała sprawę, należy obciążyć ją kosztami postępowania, w tym kosztami związanymi z postępowaniem w przedmiocie środka tymczasowego.

               Z powyższych względów
               SĄD (druga izba)
               orzeka, co następuje:

                           1)

                           Skarga zostaje oddalona.

                           2)

                           Jurado Hermanos, SL zostaje obciążona kosztami postępowania, w tym kosztami związanymi z postępowaniem w przedmiocie środka tymczasowego.

                     Pelikánová
                     Jürimäe
                     Soldevila Fragoso
                     Wyrok ogłoszono na posiedzeniu jawnym w Luksemburgu w dniu 12 maja 2009 r.
                     Podpisy

            (
            *1
         )	Język postępowania: hiszpański.


title: Wyrok Trybunału (piąta izba) z dnia 16 lutego 2012 r.#Jürgen Blödel-Pawlik przeciwko HanseMerkur Reiseversicherung AG.#Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Landgericht Hamburg.#Dyrektywa 90/314/EWG – Zorganizowane podróże, wakacje i wycieczki – Artykuł 7 – Ochrona przed ryzykiem niewypłacalności lub upadłości organizatora – Zakres stosowania – Niewypłacalność organizatora spowodowana mającym znamiona oszustwa wykorzystaniem środków zebranych od konsumentów.#Sprawa C‑134/11.

text:
         WYROK TRYBUNAŁU (piąta izba)
      z dnia 16 lutego 2012 r. (
            *1
         )
      „Dyrektywa 90/314/EWG — Zorganizowane podróże, wakacje i wycieczki — Artykuł 7 — Ochrona przed ryzykiem niewypłacalności lub upadłości organizatora — Zakres stosowania — Niewypłacalność organizatora spowodowana mającym znamiona oszustwa wykorzystaniem środków zebranych od konsumentów”
      W sprawie C-134/11
      mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Landgericht Hamburg (Niemcy) postanowieniem z dnia 2 marca 2011 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 18 marca 2011 r., w postępowaniu:

         Jürgen Blödel-Pawlik

      przeciwko

         HanseMerkur Reiseversicherung AG,

      TRYBUNAŁ (piąta izba),
      w składzie: M. Safjan, prezes izby, A. Borg Barthet (sprawozdawca) i J.J. Kasel, sędziowie,
      rzecznik generalny: P. Mengozzi,
      sekretarz: A. Calot Escobar,
      uwzględniając procedurę pisemną,
      rozważywszy uwagi przedstawione:

               —

               w imieniu J. Blödela-Pawlika przez M. Saurena, Rechtsanwalt,

               —

               w imieniu HanseMerkur Reiseversicherung AG przez G. Heinemanna, Rechtsanwalt,

               —

               w imieniu rządu niemieckiego przez T. Henzego oraz J. Kemper, działających w charakterze pełnomocników,

               —

               w imieniu rządu belgijskiego przez T. Materne’a oraz J.C. Halleux’go, działających w charakterze pełnomocników,

               —

               w imieniu rządu czeskiego przez M. Smolka oraz J. Vláčila, działających w charakterze pełnomocników,

               —

               w imieniu rządu estońskiego przez M. Linntam, działającą w charakterze pełnomocnika,

               —

               w imieniu rządu greckiego przez K. Paraskevopoulou oraz I. Bakopoulosa, działających w charakterze pełnomocników,

               —

               w imieniu rządu hiszpańskiego przez S. Centeno Huertę, działającą w charakterze pełnomocnika,

               —

               w imieniu rządu włoskiego przez G. Palmieri, działającą w charakterze pełnomocnika, wspieraną przez L. Ventrellę, avvocato dello Stato,

               —

               w imieniu rządu węgierskiego przez M.Z. Fehéra Miklósa oraz przez K. Szíjjártó oraz Z. Tóth, działających w charakterze pełnomocników,

               —

               w imieniu rządu austriackiego przez A. Poscha, działającego w charakterze pełnomocnika,

               —

               w imieniu rządu polskiego przez M. Szpunara, działającego w charakterze pełnomocnika,

               —

               w imieniu Komisji Europejskiej przez M. Owsiany-Hornung oraz S. Grünheid, działające w charakterze pełnomocników,

         podjąwszy, po wysłuchaniu rzecznika generalnego, decyzję o rozstrzygnięciu sprawy bez opinii,
      wydaje następujący

         Wyrok

               1

               Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 7 dyrektywy Rady 90/314/EWG z dnia 13 czerwca 1990 r. w sprawie zorganizowanych podróży, wakacji i wycieczek (Dz.U. L 158, s. 59).

               2

               Wniosek ten został przedstawiony w ramach sporu, jaki zaistniał między J. Blödelem-Pawlikiem a HanseMerkur Reiseversicherung AG (zwaną dalej „HanseMerkur Reiseversicherung”) w przedmiocie odmowy zwrotu przez tą spółkę zapłaconej przez konsumenta ceny podróży zorganizowanej, do której nie doszło z winy jej organizatora.

         Ramy prawne

         Prawo Unii

               3

               Zgodnie z brzmieniem odpowiednio motywów siódmego, osiemnastego, dwudziestego pierwszego i dwudziestego drugiego dyrektywy 90/314:
               „znaczenie turystyki w gospodarkach państw członkowskich stale rośnie; system imprez turystycznych jest zasadniczą częścią turystyki; jeśli przynajmniej w minimalnym zakresie zostałyby przyjęte wspólne reguły w celu nadania tej dziedzinie wymiaru wspólnotowego, sektor imprez turystycznych w państwach członkowskich zyskałby bodziec do dalszego rozwoju i wzrostu rentowności; […]
               [...]
               organizator i/lub punkt sprzedaży detalicznej powinien być odpowiedzialny wobec konsumenta za właściwe wykonanie zobowiązań wynikających z umowy; co więcej, organizator i/lub punkt sprzedaży detalicznej powinien ponosić odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną konsumentowi z tytułu niewykonania lub niewłaściwego wykonania umowy, chyba że wadliwe wykonanie umowy nie wynika z jego winy ani z winy innego usługodawcy;
               [...]
               zarówno dla konsumentów, jak i sektora imprez turystycznych, korzystne byłoby nałożenie na organizatorów i/lub punkty sprzedaży detalicznej obowiązku właściwego udokumentowania zabezpieczenia finansowego na wypadek swojej niewypłacalności;
               państwa członkowskie powinny zachować możliwość przyjmowania lub utrzymania w mocy bardziej surowych przepisów dotyczących umów udziału w imprezach turystycznych w celu ochrony konsumenta”.

               4

               Artykuł 1 tej dyrektywy stanowi:
               „Celem niniejszej dyrektywy jest zbliżenie przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych państw członkowskich dotyczących imprez turystycznych sprzedawanych lub oferowanych na sprzedaż na terytorium Wspólnoty”.

               5

               Artykuł 4 ust. 6 akapit pierwszy tej dyrektywy stanowi:
               „Jeżeli konsument, zgodnie z ust. 5, odstąpi od umowy lub jeśli z jakiejkolwiek przyczyny organizator odwoła usługę przed uzgodnioną datą rozpoczęcia podróży, konsument jest uprawniony:

                        a)

                        albo do skorzystania z imprezy zastępczej takiej samej lub wyższej jakości, jeżeli organizator lub punkt sprzedaży detalicznej może zaoferować taką usługę zastępczą; jeżeli oferowana impreza jest niższej jakości, organizator zwraca konsumentowi różnicę w cenie;

                        b)

                        albo do żądania [niezwłocznego] zwrotu całości kwot wpłaconych w ramach umowy”.

               6

               Artykuł 5 ust. 1 i 2 dyrektywy 90/314 brzmi następująco:
               „1.   Państwa członkowskie podejmą wszelkie niezbędne kroki w celu zapewnienia odpowiedzialności organizatora i/lub punktu sprzedaży detalicznej wobec konsumenta za właściwe wykonanie zobowiązań wynikających z umowy, niezależnie od tego, czy obowiązki te mają być wykonane przez organizatora i/lub punkt sprzedaży detalicznej czy usługodawcę. Nie narusza to uprawnień organizatora i/lub punktu sprzedaży detalicznej w stosunku do tych usługodawców.
               2.   W odniesieniu do szkody wyrządzonej konsumentowi w wyniku niewykonania lub nienależytego wykonania umowy, państwa członkowskie podejmą niezbędne kroki w celu zagwarantowania odpowiedzialności organizatora i/lub punktu sprzedaży detalicznej, chyba że niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy nie wynika ani z ich winy, ani z winy innego usługodawcy […]”.

               7

               Zgodnie z art. 7 tej dyrektywy:
               „Na wypadek swojej niewypłacalności organizator i/lub punkt sprzedaży detalicznej, będący stroną umowy, powinni zapewnić [udokumentować] dostateczne zabezpieczenie umożliwiające zwrot nadpłaconych pieniędzy oraz powrót konsumenta z podróży”.

               8

               Artykuł 8 tej samej dyrektywy stanowi:
               „W celu ochrony konsumenta państwa członkowskie mogą przyjąć lub przywrócić obowiązywanie bardziej surowych przepisów w zakresie objętym niniejszą dyrektywą”.

         Przepisy niemieckie

               9

               Transpozycja art. 7 dyrektywy 90/314/EWG do prawa niemieckiego została dokonana w § 651 k ust. 1 zdanie pierwsze Bürgerliches Gesetzbuch (BGB, niemieckiego kodeksu cywilnego), zgodnie z którym to przepisem:
               „Organizator wyjazdu zapewnia zwrot podróżnemu
               1.   ceny zapłaconej za wyjazd, jeśli ten został odwołany z powodu niewypłacalności lub ze względu na wszczęcie postępowania upadłościowego w odniesieniu do majątku organizatora wyjazdu […]”.

         Postępowanie przed sądem krajowym i pytanie prejudycjalne

               10

               W dniu 4 sierpnia 2009 r. J. Blödel-Pawlik zarezerwował dla siebie i swej żony podróż zorganizowaną przez Rhein Reisen GmbH (zwaną dalej „Rhein Reisen”), która to spółka zawarła jako organizator podróży umowę ubezpieczenia z HanseMerkur Reiseversicherung na wypadek niewypłacalności ze skutkiem od dnia 1 sierpnia 2009 r.

               11

               Rhein Reisen wystawiła dla J. Blödela-Pawlika dwa pisemne zapewnienia, zgodnie z którymi w przypadku odwołania podróży spowodowanego niewypłacalnością jej organizatora zwrócona mu zostanie zapłacona przezeń cena tej podróży.

               12

               Przed zaplanowanym wyjazdem Rhein Reisen poinformowała J. Blödela-Pawlika, że jest zmuszona ogłosić swą niewypłacalność.

               13

               Z akt sprawy wynika, że reprezentowana przez jednoosobowe kierownictwo Rhein Reisen w rzeczywistości wcale nie zamierzała organizować przedmiotowej podróży. Zarówno z chronologii wydarzeń, jak i z wyciągu z konta bankowego tego organizatora podróży wynika, że jego zachowanie miało znamiona oszustwa.

               14

               W tych okolicznościach J. Blödel-Pawlik zażądał od HanseMerkur Reiseversicherung zwrotu zapłaconej przezeń ceny podróży.

               15

               HanseMerkur Reiseversicherung podniosła jednak, że nie ma obowiązku dokonania takiego zwrotu ze względu na to, iż art. 7 dyrektywy 90/314 nie ma zastosowania w przypadku, w którym przyczyna odwołania podróży zależy wyłącznie od mającego znamiona oszustwa zachowania jej organizatora.

               16

               Sąd odsyłający również ma wątpliwości co do tego, czy celem dyrektywy 90/314 jest ochrona konsumentów przed oszustwami ze strony organizatorów podróży.

               17

               Uznając, że rozstrzygnięcie zawisłego przed nim sporu zależy od wykładni dyrektywy 90/314, Landgericht Hamburg postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującym pytaniem prejudycjalnym:
               „Czy art. 7 dyrektywy [90/314] ma zastosowanie także w przypadku niewypłacalności organizatora spowodowanej tym, że wszystkie, zebrane już od podróżnych z zamiarem popełnienia oszustwa, środki zostały wykorzystane niezgodnie z przeznaczeniem, a organizator nigdy nie zamierzał organizować wyjazdu?”.

         W przedmiocie pytania prejudycjalnego

               18

               Zadając to pytanie, sąd odsyłający podnosi w istocie kwestię tego, czy wykładni art. 7 dyrektywy 90/314 należy dokonywać w taki sposób, że ma on zastosowanie w sytuacji, w której niewypłacalność organizatora podróży jest spowodowana jego mającym znamiona oszustwa zachowaniem.

               19

               W tym względzie należy na wstępie przypomnieć, że art. 7 dyrektywy 90/314 zobowiązuje organizatora podróży do posiadania dostatecznego zabezpieczenia umożliwiającego zwrot zapłaconych przez konsumenta pieniędzy oraz jego powrót z podróży, gdyż celem tego zabezpieczenia jest ochrona konsumenta przed ryzykiem gospodarczym wiążącym się z niewypłacalnością lub upadłością organizatora podróży (zob. wyrok z dnia 8 października 1996 r. w sprawach połączonych C-178/94, C-179/94 i od C-188/94 do C-190/94 Dillenkofer i in., Rec. s. I-4845, pkt 34, 35).

               20

               Podstawowym celem tego przepisu jest więc zabezpieczenie, aby w przypadku niewypłacalności lub upadłości organizatora podróży zagwarantowane zostały powrót konsumenta z podróży i zwrot zapłaconych przezeń pieniędzy (zob. podobnie ww. wyrok w sprawach połączonych Dillenkofer i in., pkt 35–36).

               21

               Należy zaś stwierdzić, że zgodnie z brzmieniem art. 7 dyrektywy 90/314 istnienie tej gwarancji nie jest uzależnione od spełnienia żadnego szczególnego warunku dotyczącego przyczyn niewypłacalności organizatora podróży.

               22

               Trybunał w pkt 74 wydanego w dniu 15 czerwca 1999 r. wyroku w sprawie C-140/97 Rechberger i in., Rec. s. I-3499, orzekł w tym względzie, że art. 7 tej dyrektywy ustanawia obowiązek osiągnięcia rezultatu polegającego na przyznaniu uczestnikom zorganizowanych podróży, wakacji i wycieczek w przypadku upadłości organizatora uprawnienia do zabezpieczenia zwrotu zapłaconych pieniędzy i powrotu z podróży, a celem tego zabezpieczenia jest właśnie ochrona konsumenta przed skutkami tej upadłości, niezależnie od jej przyczyn.

               23

               Trybunał wyciągnął na tej podstawie wniosek, że takie okoliczności jak nieostrożne zachowanie organizatora podróży czy też wystąpienie wyjątkowych lub nieprzewidywalnych zdarzeń nie mogą stanowić przeszkody w przewidzianych w art. 7 dyrektywy 90/314 zwrocie zapłaconych pieniędzy i powrocie konsumentów z podróży (zob. ww. wyrok w sprawie Rechberger i in., pkt 75, 76).

               24

               Za dokonaniem takiej wykładni art. 7 dyrektywy 90/314 przemawia także realizowany przez nią cel polegający na zapewnieniu wysokiego stopnia ochrony konsumenta (zob. ww. wyrok w sprawach połączonych Dillenkofer i in., pkt 39).

               25

               Uwzględniając powyższe, na zadane pytanie należy udzielić odpowiedzi, iż wykładni art. 7 dyrektywy 90/314 należy dokonywać w taki sposób, że ma on zastosowanie w sytuacji, w której niewypłacalność organizatora podróży jest spowodowana jego mającym znamiona oszustwa zachowaniem.

         W przedmiocie kosztów

               26

               Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed tym sądem, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż poniesione przez strony postępowania przed sądem krajowym, nie podlegają zwrotowi.

               Z powyższych względów Trybunał (piąta izba) orzeka, co następuje:

                     Wykładni art. 7 dyrektywy Rady 90/314/EWG z dnia 13 czerwca 1990 r. w sprawie zorganizowanych podróży, wakacji i wycieczek należy dokonywać w taki sposób, że ma on zastosowanie w sytuacji, w której niewypłacalność organizatora podróży jest spowodowana jego mającym znamiona oszustwa zachowaniem.

                     Podpisy

            (
            *1
         )	Język postępowania: niemiecki.


Wyrok Sądu (dziewiąta izba) z dnia 19 listopada 2015 r.#Republika Grecka przeciwko Komisji Europejskiej.#EFOGR – Sekcja Gwarancji – EFRG i EFRROW – Wydatki wyłączone z finansowania – Rozporządzenie (WE) nr 1782/2003 – System uprawnień do płatności jednolitej – Rezerwa krajowa – Kryteria udzielania – Ryzyko dla Funduszu – Wzajemna zgodność.#Sprawa T-107/14.


Wyrok Trybunału (szósta izba) z dnia 6 grudnia 1990 r. # Max Witzemann przeciwko Hauptzollamt München-Mitte. # Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Finanzgericht München - Niemcy. # Sprawa C-343/89.


Wyrok Sądu pierwszej instancji (w składzie jednego sędziego) z dnia 8 czerwca 2006 r. # Orlando Pérez-Díaz przeciwko Komisji Wspólnot Europejskich. # Urzędnicy - Skarga o stwierdzenie nieważności - Skarga o odszkodowanie. # Sprawa T-156/03.


Wyrok Trybunału (szósta izba) z dnia 19 września 2002 r. # Komisja Wspólnot Europejskich przeciwko Królestwu Belgii. # Dyrektywa 97/33/WE. # Sprawa C-221/01.


WYROK SĄDU DO SPRAW SŁUŻBY PUBLICZNEJ UNII EUROPEJSKIEJ (druga izba) z dnia 23 października 2012 r.#Gustav Eklund przeciwko Komisji Europejskiej.#Służba publiczna – Zatrudnienie – Konkurs otwarty – Umieszczenie na liście rezerwy kadrowej – Oferta zatrudnienia złożona osobie, której nazwisko figuruje na liście rezerwy kadrowej – Warunki dopuszczenia – Doświadczenie zawodowe nabyte po uzyskaniu dyplomu – Kompetencje przysługujące odpowiednio komisji konkursowej i organowi powołującemu – Przyjęcie oferty zatrudnienia – Wycofanie oferty zatrudnienia.#Sprawa F-57/11.


Wyrok Trybunału (druga izba) z dnia 22 września 1994 r. # Lio Bettaccini przeciwko Fonds national de retraite des ouvriers mineurs. # Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Tribunal du travail de Mons - Belgia. # Zabezpieczenie społeczne pracowników migrujących. # Sprawa C-301/93.


title: Wyrok Trybunału (piąta izba) z dnia 22 października 2009 r. # G. Elbertsen przeciwko Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit. # Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: College van Beroep voor het bedrijfsleven - Niderlandy. # Wspólna polityka rolna - Zintegrowany system zarządzania i kontroli niektórych systemów pomocy - Rozporządzenie (WE) nr 1782/2003 - System jednolitych płatności - Ustalenie kwoty referencyjnej - Rolnicy znajdujący się w specyficznej sytuacji - Rezerwa krajowa. # Sprawa C-449/08.

text:
      Sprawa C‑449/08
      G. Elbertsen
      przeciwko
      Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit
      (wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez College van Beroep voor het bedrijfsleven)
      Wspólna polityka rolna – Zintegrowany system zarządzania niektórymi systemami pomocy i ich kontroli – Rozporządzenie (WE) nr 1782/2003 – System płatności jednolitych – Ustalenie kwoty referencyjnej – Rolnicy znajdujący się w specyficznej sytuacji – Rezerwa krajowa
      Streszczenie wyroku
      1.        Rolnictwo – Wspólna polityka rolna – Zintegrowany system zarządzania niektórymi systemami pomocy i ich kontroli – System płatności
            jednolitych
      (rozporządzenie Rady nr 1782/2003, art. 42 ust. 4; rozporządzenie Komisji nr 795/2004, zmienione rozporządzeniem nr 1974/2004,
            art. 21)
      2.        Rolnictwo – Wspólna polityka rolna – Zintegrowany system zarządzania niektórymi systemami pomocy i ich kontroli – System płatności
            jednolitych
      (rozporządzenie Rady nr 1782/2003, art. 42 ust. 4)
      1.        Wykładni art. 42 ust. 4 rozporządzenia nr 1782/2003 ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego w ramach
         wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników oraz zmieniającego rozporządzenia nr 2019/93,
         nr 1452/2001, nr 1453/2001, nr 1454/2001, nr 1868/94, nr 1251/1999, nr 1254/1999, nr 1673/2000, nr 2358/71 i nr 2529/2001
         należy dokonywać w ten sposób, że przepis ten pozostawia państwom członkowskim zakres swobodnego uznania pozwalający na określenie
         kwoty referencyjnej w wysokości 0 EUR i nieprzyznanie rolnikowi, który znajduje się w specyficznej sytuacji, takiej jak określona
         w art. 21 rozporządzenia nr 795/2004 ustanawiającego szczegółowe zasady w celu wdrożenia systemu jednolitych płatności określonego
         w rozporządzeniu nr 1782/2003, po zmianach wprowadzonych rozporządzeniem nr 1974/2004, żadnych uprawnień do płatności z rezerwy
         krajowej, jeśli ta kwota referencyjna jest ustalana na podstawie obiektywnych kryteriów, nie narusza zasady równego traktowania
         rolników i nie zakłóca rynku oraz nie zniekształca konkurencji.

      (por. pkt 34; pkt 1 sentencji)
      2.        Prawo wspólnotowe, a w szczególności art. 42 ust. 4 rozporządzenia nr 1782/2003 ustanawiającego wspólne zasady dla systemów
         wsparcia bezpośredniego w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników i zmieniającego
         rozporządzenia nr 2019/93, nr 1452/2001, nr 1453/2001, nr 1454/2001, nr 1868/94, nr 1251/1999, nr 1254/1999, nr 1673/2000,
         nr 2358/71 oraz nr 2529/2001, nie sprzeciwia się stosowaniu przepisu krajowego, zgodnie z którym od kwoty, o którą zwiększone
         zostaną dodatkowe płatności przyznawane w następstwie inwestycji zwiększającej zdolności produkcyjne lub nabycia gruntów,
         odliczana jest, przed określeniem kwoty referencyjnej, na podstawie której przyznawane są uprawnienia do płatności z rezerwy
         krajowej, kwota 500 EUR.

      W istocie, mając zastosowanie do wszystkich rolników chcących skorzystać z rezerwy krajowej, omawiany przepis jest przepisem
         o charakterze ogólnym, który opiera się na obiektywnych kryteriach i nie narusza zasady równości traktowania, ani też nie
         pociąga za sobą zakłóceń rynku czy zniekształcenia konkurencji, zgodnie z wymogami omawianego art. 42 ust. 4.

      (por. pkt 38, 40, 46; pkt 2 sentencji)
WYROK TRYBUNAŁU (piąta izba)
      z dnia 22 października 2009 r.(*)

      Wspólna polityka rolna – Zintegrowany system zarządzania niektórymi systemami pomocy i ich kontroli – Rozporządzenie (WE) nr 1782/2003 – System płatności jednolitych– Ustalenie kwoty referencyjnej – Rolnicy znajdujący się w specyficznej sytuacji – Rezerwa krajowa
      W sprawie C‑449/08
      mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 234 WE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez College
         van Beroep voor het bedrijfsleven (Niderlandy) postanowieniem z dnia 8 października 2008 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu
         13 października 2008 r., w postępowaniu:

      G. Elbertsen
      przeciwko
      Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,

      TRYBUNAŁ (piąta izba),
      w składzie: E. Levits, prezes izby, pełniący obowiązki prezesa piątej izby, A. Borg Barthet (sprawozdawca) i M. Ilešič, sędziowie,
      rzecznik generalny: J. Kokott,
      sekretarz: R. Grass,
      uwzględniając procedurę pisemną,
      rozważywszy uwagi przedstawione:
      –        w imieniu rządu niderlandzkiego przez C. Wissels oraz M. de Mol, działające w charakterze pełnomocników,
      –        w imieniu rządu niemieckiego przez M. Lummę oraz J. Möllera, działających w charakterze pełnomocników,
      –        w imieniu Komisji Wspólnot Europejskich przez F. Clotuche‑Duvieusart oraz B. Burggraafa, działających w charakterze pełnomocników,
      podjąwszy, po wysłuchaniu rzecznika generalnego, decyzję o rozstrzygnięciu sprawy bez opinii,
      wydaje następujący
      Wyrok
      1        Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 42 ust. 4 rozporządzenia Rady (WE) nr 1782/2003
         z dnia 29 września 2003 r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego w ramach wspólnej polityki
         rolnej i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników i zmieniającego rozporządzenia (EWG) nr 2019/93, (WE) nr 1452/2001,
         (WE) nr 1453/2001, (WE) nr 1454/2001, (WE) nr 1868/94, (WE) nr 1251/1999, (WE) nr 1254/1999, (WE) nr 1673/2000, (EWG) nr 2358/71
         oraz (WE) nr 2529/2001 (Dz.U. L 270, s. 1).

      2        Wniosek ten został złożony w ramach sporu między M. Elbertsenem a Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (ministrem
         do spraw rolnictwa, środowiska i jakości żywności, zwanym dalej „ministrem”) w przedmiocie przyznania uprawnienia do płatności
         jednolitej z rezerwy krajowej.

       Ramy prawne
       Uregulowania wspólnotowe
       Rozporządzenie nr 1782/2003
      3        W ramach reformy wspólnej polityki rolnej Rada Unii Europejskiej wydała rozporządzenie nr 1782/2003, które ustanawia wspólne
         zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego w ramach wspólnej polityki rolnej i dla określonych systemów wsparcia dla rolników.

      4        Rozporządzenie to ustanawia między innymi system wsparcia dochodowego dla rolników. System ten został określony w art. 1 tiret
         drugie tego rozporządzenia jako „system płatności jednolitych”. System ten został uregulowany w tytule III tego rozporządzenia.

      5        Artykuł 33 rozporządzenia nr 1782/2003 wylicza sytuacje, w których rolnicy mogą korzystać z systemu płatności jednolitych.
         Stanowi on w szczególności:

      „Wymogi
      1.       Rolnicy mają dostęp do systemu płatności jednolitych, jeżeli:
      a)       przyznano im płatność w okresie referencyjnym, o którym mowa w art. 38, na mocy co najmniej jednego z systemów wsparcia, o których
         mowa w załączniku VI;

      […]”.
      6        Artykuł 37 ust. 1 tego rozporządzenia stanowi:

      „Kwota referencyjna jest średnią z trzech lat całkowitych kwot płatności, które rolnik otrzymywał w ramach systemów wsparcia,
         o których mowa w załączniku VI, i jest obliczana i dostosowywana zgodnie z przepisami załącznika VII w każdym roku kalendarzowym
         okresu referencyjnego, o którym mowa w art. 38”.

      7        Okres referencyjny, o którym mowa w art. 33 ust. 1 i art. 37 ust. 1 rozporządzenia nr 1782/2003, jest zdefiniowany w art. 38
         tego rozporządzenia. Obejmuje on lata kalendarzowe 2000–2002.

      8        Zgodnie z art. 42 ust. 1 i 4 rozporządzenia nr 1782/2003:

      „1.       Państwa członkowskie, po ewentualnym dokonaniu zmniejszenia na mocy art. 41 ust. 2, stosują liniowe procentowe zmniejszenie
         kwot referencyjnych w celu utworzenia rezerwy krajowej. Zmniejszenie takie nie może być wyższe niż 3%.

      […]
      4.       Państwa członkowskie wykorzystują rezerwę krajową w celu ustanowienia, zgodnie z obiektywnymi kryteriami oraz w taki sposób,
         aby zapewnić równe traktowanie rolników oraz aby uniknąć wystąpienia zakłóceń na rynku oraz zniekształcenia konkurencji, kwot
         referencyjnych dla rolników znajdujących się w specyficznej sytuacji, która zostanie zdefiniowana przez Komisję zgodnie z procedurą,
         o której mowa w art. 144 ust. 2”.

       Rozporządzenie (WE) nr 795/2004
      9        Zgodnie z brzmieniem motywu dziewiątego rozporządzenia Komisji (WE) nr 795/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego
         szczegółowe zasady w celu wdrożenia systemu płatności jednolitych określonego w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 (Dz.U.
         L 141, s. 1), po zmianach wprowadzonych rozporządzeniem Komisji (WE) nr 1974/2004 z dnia 29 października 2004 r. (Dz.U. L 345,
         s. 85, zwanego dalej „rozporządzeniem nr 795/2004”):

      „W celu ułatwienia zarządzania rezerwą krajową należy zapewnić możliwość zarządzania rezerwą krajową na poziomie regionalnym
         z wyjątkiem przypadków, o których mowa w art. 42 ust. 3 rozporządzenia (WE) nr 1782/2003, w przypadku gdy jest to odpowiednie,
         oraz art. 42 ust. 4 tego rozporządzenia, w przypadku gdy państwa członkowskie zobowiązane są do przyznawania uprawnień do
         płatności”.

      10      Motyw trzynasty rozporządzenia nr 795/2004 stanowi:

      „Artykuł 42 ust. 4 rozporządzenia (WE) nr 1782/2003 zezwala Komisji na zdefiniowanie specyficznych sytuacji, w których dopuszczalne
         jest określanie kwot referencyjnych dla określonych rolników, którzy znaleźli się w sytuacjach, które uniemożliwiły im, w całości
         lub w części otrzymanie płatności bezpośrednich w okresie referencyjnym. A zatem należy wymienić takie specyficzne sytuacje
         poprzez ustanowienie zasad w celu uniknięcia kumulacji korzyści z innego przyznania temu samemu rolnikowi uprawnień do płatności,
         pozostawiając Komisji możliwość dodawania kolejnych przypadków, stosownie do przypadku. Ponadto państwom członkowskim należy
         zapewnić elastyczność w określaniu kwoty referencyjnej, która ma być przyznawana”.

      11      Zgodnie z art. 18 ust. 1 rozporządzenia nr 795/2004:

      „Do celów art. 42 ust. 4 rozporządzenia (WE) nr 1782/2003 rolnicy »znajdujący się w specyficznej sytuacji« oznacza[ją] rolników,
         o których mowa w art. 19 do 23 niniejszego rozporządzenia”.

      12      Artykuł 21 ust. 1 rozporządzenia nr 795/2004 stanowi:

      „Rolnik, który dokonał inwestycji w celu zwiększenia swojej zdolności produkcyjnej lub nabył grunty zgodnie z warunkami określonymi
         w ust. 2 do 6, najpóźniej do dnia 15 maja 2004 r., otrzymuje uprawnienia do płatności obliczone przez podzielenie kwoty referencyjnej
         zgodnie z obiektywnymi kryteriami oraz w taki sposób, aby zapewnić równe traktowanie rolników oraz aby uniknąć wystąpienia
         zakłóceń na rynku i zniekształceń konkurencji, przez liczbę hektarów nie większą niż liczba hektarów, którą nabył”.

       Uregulowania krajowe
      13      Artykuł 16 Regeling GLB‑inkomenssteun 2006 r. (rozporządzenia dotyczącego wspólnej polityki rolnej w sprawie wsparcia dochodowego
         na rok 2006 r., zwanego dalej „Regeling”) stanowi między innymi:

      „1.      W zakresie przyznania uprawnień do płatności z rezerwy krajowej mogą zostać uwzględnione wyłącznie następujące osoby:
      […]
      c)      rolnicy, którzy zgodnie z art. 21 rozporządzenia nr 795/2004 dokonali inwestycji w celu zwiększenia swojej zdolności produkcyjnej
         lub nabyli grunty, jeśli minister uzna za udowodnione, że zgodnie z art. 21 rozporządzenia nr 795/2004 najpóźniej do dnia
         15 maja 2004 r.:

      –        dokonali inwestycji w celu zwiększenia powierzchni obór lub dzierżawili je na co najmniej sześć lat;
      –        nabyli grunty lub dzierżawili je na co najmniej sześć lat;
      –        nabyli zwierzęta, w odniesieniu do których może zostać dokonana wymieniona w załączniku VI do rozporządzenia nr 1782/2003
         płatność bezpośrednia;

      […]
      d)      rolnicy, którzy zgodnie z art. 22 rozporządzenia nr 795/2004 dzierżawili lub nabyli grunty, jeśli minister uzna za udowodnione,
         że dzierżawili lub nabyli te grunty najpóźniej do dnia 15 maja 2004 r.;

      […]
      2.      Rolnicy w rozumieniu ust. 1 lit. b)–d) mogą uzyskać uprawnienia do płatności z rezerwy krajowej tylko wtedy, jeśli:
      a)      wskutek dokonania inwestycji w celu zwiększenia swojej zdolności produkcyjnej lub nabycia własności, lub nabycia lub dzierżawy
         kwalifikujących się gruntów w rozumieniu art. 44 ust. 2 rozporządzenia nr 1782/2003 w następnym roku kalendarzowym dysponują
         zwiększoną:

      i)      powierzchnią obór,
      ii)      liczbą zwierząt, w odniesieniu do których może zostać dokonana wymieniona w załączniku VI do rozporządzenia nr 1782/2003 płatność
         bezpośrednia;

      […]
      niż wynika to ze zdolności produkcyjnej lub gruntów w okresie referencyjnym;
      b)      na podstawie odpowiednich obliczeń zgodnie z art. 17 otrzymali, ze względu na dodatkowe zdolności produkcyjne lub grunty,
         wyższe płatności bezpośrednie; a

      c)      ta dodatkowa zdolność produkcyjna lub grunty nie uzasadniają jeszcze prawa do przyznania uprawnień do płatności lub kwoty
         referencyjnej na podstawie okresu referencyjnego.

      3.      Wniosek o określenie uprawnień do płatności z rezerwy krajowej należy złożyć zgodnie z art. 11”.
      14      Zgodnie z art. 17 ust. 1 i 2 Regeling:

      „1.      Dodatkowe kwoty referencyjne oblicza się w odniesieniu do rolników w rozumieniu art. 16 ust. 2 w następujący sposób:
      a)      zwiększenie dokonanych zgodnie z systemami wsparcia, o których mowa w załączniku VI do rozporządzenia nr 1782/2003, płatności
         bezpośrednich w porównaniu do okresu referencyjnego w następstwie inwestycji służących zwiększeniu danych zdolności produkcyjnych,
         nabyciu własności, nabyciu lub dzierżawie gruntów w następnym roku jest obliczane zgodnie z metodą opisaną w załączniku VII
         do rozporządzenia nr 1782/2003;

      b)      wynik obliczenia, o którym mowa w lit. a), jest obniżany o kwotę 500 EUR, która jest rozdzielana proporcjonalnie między kwoty
         dodatkowe uzyskane zgodnie z systemami wsparcia, o których mowa w lit. a);

      c)      dodatkowe kwoty obliczone zgodnie z lit. b) są mnożone przez stawkę procentową, którą określi minister. Stawka ta zostaje
         podana do wiadomości w formie zarządzenia ogłoszonego w Staatscourant [niderlandzkim dzienniku ustaw].

      2.      W drodze odstępstwa od ust. 1 i art. 16 ust. 2 na wniosek rolnika do celu obliczenia dodatkowej kwoty referencyjnej, będzie
         uwzględniany drugi rok następujący po dokonaniu inwestycji służących zwiększeniu zdolności produkcyjnych lub nabyciu własności,
         nabyciu lub dzierżawie gruntów, najpóźniej jednak rok 2005, jeśli minister uzna za udowodnione, że rolnik w pierwszym roku
         nie mógł w pełni wykorzystać danych zdolności produkcyjnych lub gruntów.

      […]”.
       Postępowanie przed sądem krajowym i pytania prejudycjalne
      15      G. Elbertsen, niderlandzki rolnik, posiadał w swym gospodarstwie w 2000 r. cztery owce, w 2001 r. – trzy i w 2002 r. – jedenaście.
         Nie uzyskał on w odniesieniu do tego okresu żadnych płatności bezpośrednich.

      16      W dniu 20 grudnia 2002 r. uzyskał on dzierżawę wieczystą pastwiska o powierzchni 1,29 ha, a w roku następnym przebudował on
         na oborę budynek wykorzystywany uprzednio jako skład.

      17      W latach 2003–2005 G. Elbertsen posiadał 20 owiec, w odniesieniu do których otrzymywał premie za owce maciory w łącznej wysokości
         440,40 EUR rocznie.

      18      We wniosku z dnia 6 września 2005 r. G. Elbertsen wskazał, że z powodu dokonania inwestycji w celu zwiększenia powierzchni
         obór, liczby owiec macior i gruntów chce on zostać uwzględniony w ramach uprawnień do płatności z rezerwy krajowej.

      19      Pismem z dnia 13 października 2006 r. minister powiadomił G. Elbertsena, że wprawdzie ze względu na poczynione inwestycje
         spełnia on warunki do uzyskania uprawnień do płatności z rezerwy krajowej, jednak wyliczone dodatkowe płatności bezpośrednie
         nie przekraczają określonego w Regeling pułapu 500 EUR, tak iż nie można mu przyznać uprawnień do płatności z rezerwy krajowej.

      20      Decyzją z dnia 15 grudnia 2006 r. minister określił przysługujące G. Elbertsenowi uprawnienia do płatności jako kwotę 0,00
         EUR.

      21      G. Elbertsen wniósł odwołanie od tej decyzji, a minister w decyzji z dnia 24 kwietnia 2007 r. potwierdził swą wcześniejszą
         decyzję o nieprzyznaniu G. Elbertsenowi żadnych uprawnień do płatności z rezerwy krajowej.

      22      Pismem z dnia 1 maja 2007 r. G. Elbertsen wniósł do College van Beroep voor het bedrijfsleven skargę na decyzję z dnia 24 kwietnia
         2007 r.

      23      W skardze tej podnosi on, że przepis krajowy, na podstawie którego stosowany jest próg w wysokości 500 EUR skutkuje nierównym
         traktowaniem na niekorzyść rolników mających małe gospodarstwa, a zatem, że jest on sprzeczny z art. 42 rozporządzenia nr 1782/2003
         oraz art. 21 rozporządzenia nr 795/2004. Twierdzi on ponadto, że w momencie poczynienia przezeń inwestycji nie było jeszcze
         mowy o żadnym pułapie, a zatem art. 17 ust. 1 lit. b) Regeling jest sprzeczny z zasadami pewności prawa i ochrony uzasadnionych
         oczekiwań. Wreszcie G. Elbertsen twierdzi, że rozporządzenie nr 795/2004 przyznaje mu uprawnienia do płatności z rezerwy krajowej
         i stoi na przeszkodzie temu, aby zastosowanie ustanowionej przez państwo członkowskie do określenia kwoty referencyjnej metody
         obliczeniowej skutkowało całkowitym odebraniem mu takiego uprawnienia do płatności.

      24      Uznając, że rozstrzygnięcie zawisłego przed nim sporu jest uzależnione od wykładni mających zastosowanie przepisów wspólnotowych,
         College van Beroep voor het bedrijfsleven postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami
         prejudycjalnymi:

      „1)      Czy art. 42 ust. 4 rozporządzenia Rady (WE) nr 1782/2003 […] należy interpretować w ten sposób, że pozostawia on państwom
         członkowskim zakres swobodnego uznania co do określenia kwoty referencyjnej w wysokości 0 EUR i co do nieprzyznania rolnikowi,
         który znajduje się w specyficznej sytuacji w rozumieniu art. 21 rozporządzenia […] nr 795/2004 r. […] uprawnień do płatności
         z rezerwy krajowej?

      2)      W przypadku udzielenia odpowiedzi twierdzącej na to pytanie: czy prawo wspólnotowe sprzeciwia się stosowaniu przepisu takiego
         jak art. 17 ust. 1 lit. b) Regeling […], zgodnie z którym od kwoty, o którą zwiększone zostaną dodatkowe płatności w następstwie
         inwestycji zwiększającej zdolności produkcyjne lub nabycia gruntów, odliczana jest kwota 500 EUR przed określeniem kwoty referencyjnej,
         na podstawie której przyznawane są uprawnienia do płatności z rezerwy krajowej?”.

       W przedmiocie pytań prejudycjalnych
       W przedmiocie pytania pierwszego
      25      W swym pierwszym pytaniu sąd odsyłający podnosi w istocie kwestię, czy wykładni art. 42 ust. 4 rozporządzenia nr 1782/2003
         należy dokonywać w ten sposób, że przepis ten pozostawia państwom członkowskim zakres swobodnego uznania pozwalający na określenie
         kwoty referencyjnej w wysokości 0 EUR i nieprzyznanie rolnikowi, który znajduje się w specyficznej sytuacji, takiej jak określona
         w art. 21 rozporządzenia nr 795/2004, żadnych uprawnień do płatności z rezerwy krajowej.

       Uwagi przedłożone Trybunałowi
      26      W swych przedłożonych na piśmie uwagach rządy niderlandzki i niemiecki oraz Komisja twierdzą, że art. 42 ust. 4 rozporządzenia
         nr 1782/2003 w związku z art. 21 rozporządzenia nr 795/2004 pozostawia państwom członkowskim taki zakres swobodnego uznania,
         jeśli ta kwota referencyjna jest ustalana na podstawie obiektywnych kryteriów, a zatem nie narusza to zasady równego traktowania
         rolników i nie zakłóca rynku oraz nie zniekształca konkurencji.

       Odpowiedź Trybunału
      27      Na wstępie należy przypomnieć, że w ramach systemu płatności jednolitych państwa członkowskie są zgodnie z art. 42 rozporządzenia
         nr 1782/2003 zobowiązane do utworzenia rezerwy krajowej w celu uwzględnienia specyficznych sytuacji. Zgodnie z art. 42 ust. 4
         państwa członkowskie wykorzystują rezerwę krajową w celu ustanowienia, zgodnie z obiektywnymi kryteriami oraz w taki sposób,
         aby zapewnić równe traktowanie rolników oraz aby uniknąć wystąpienia zakłóceń na rynku oraz zniekształcenia konkurencji, kwot
         referencyjnych dla rolników znajdujących się w specyficznej sytuacji.

      28      W tym względzie należy podnieść, że wbrew brzmieniu art. 42 ust. 3 i 5 rozporządzenia nr 1782/2003, który wyraźnie pozostawia
         państwu członkowskiemu możliwość bądź wykorzystywania rezerwy krajowej w określonych w tych przepisach sytuacjach, bądź rezygnacji
         z jej wykorzystywania, art. 42 ust. 4 zobowiązuje państwa członkowskie do ustalenia kwot referencyjnych dla rolników, którzy
         znajdują się w specyficznej sytuacji. Ma to w szczególności miejsce w przypadku rolników, którzy dokonali inwestycji w celu
         zwiększenia swojej zdolności produkcyjnej lub nabyli grunty najpóźniej w dniu 15 maja 2004 r.

      29      Należy jednak stwierdzić, że ani art. 42 ust. 4 rozporządzenia nr 1782/2003, ani art. 21 ust. 1 rozporządzenia nr 795/2004
         nie wykluczają a priori możliwości ustalenia przez państwo członkowskie kwoty referencyjnej w wysokości 0 EUR.

      30      Zgodnie z art. 21 ust. 1 rozporządzenia nr 795/2004 przyznawane określonym w tym przepisie rolnikom uprawnienia do płatności
         są obliczane na podstawie ustalonych przez dane państwo członkowskie kwot referencyjnych. Wynika z tego, że ustawodawstwo
         krajowe, choćby nie podważało prawa do ustalenia kwoty referencyjnej, może jednak skutkować tym, że wynik obliczenia uprawnień
         do płatności będzie w pewnych przypadkach równał się kwocie 0 EUR.

      31      Okoliczność ta jednak nie może zostać uznana za sprzeczną z art. 21 ust. 1 rozporządzenia nr 795/2004, którego dokonana w świetle
         motywu dziewiątego tego rozporządzenia wykładnia zobowiązuje państwa członkowskie do przyznania danym rolnikom, w ramach art. 42
         ust. 4 rozporządzenia nr 1782/2003, uprawnień do płatności.

      32      Jak bowiem wyraźnie wynika z art. 21 ust. 1 rozporządzenia nr 795/2004 oraz art. 42 ust. 4 rozporządzenia nr 1782/2003, państwa
         członkowskie korzystają przy określaniu kwoty referencyjnej, która ma być przyznawana, z pewnej elastyczności.

      33      Nie ulega jednak wątpliwości, że te państwa członkowskie powinny, zgodnie z tymi przepisami, opierać się na obiektywnych kryteriach,
         nie naruszać zasady równego traktowania rolników i nie zakłócać rynku oraz nie zniekształcać konkurencji.

      34      Na pierwsze pytanie należy zatem udzielić odpowiedzi, że wykładni art. 42 ust. 4 rozporządzenia nr 1782/2003 należy dokonywać
         w taki sposób, iż przepis ten pozostawia państwom członkowskim zakres swobodnego uznania pozwalający na określenie kwoty referencyjnej
         w wysokości 0 EUR i nieprzyznanie rolnikowi, który znajduje się w specyficznej sytuacji, takiej jak określona w art. 21 rozporządzenia
         nr 795/2004, żadnych uprawnień do płatności z rezerwy krajowej, jeśli ta kwota referencyjna jest ustalana na podstawie obiektywnych
         kryteriów, nie narusza zasady równego traktowania rolników i nie zakłóca rynku oraz nie zniekształca konkurencji.

       W przedmiocie pytania drugiego
      35      W swym drugim pytaniu sąd odsyłający podnosi w istocie kwestię, czy prawo wspólnotowe sprzeciwia się stosowaniu przepisu krajowego,
         zgodnie z którym od kwoty, o którą zwiększone zostaną dodatkowe płatności przyznawane w następstwie dokonania inwestycji zwiększającej
         zdolności produkcyjne lub nabycia gruntów, odliczana jest, przed określeniem kwoty referencyjnej, na podstawie której przyznawane
         są uprawnienia do płatności z rezerwy krajowej, kwota 500 EUR.

       Uwagi przedłożone Trybunałowi
      36      Rządy niderlandzki i niemiecki oraz Komisja stoją na stanowisku, że przepis taki nie jest sprzeczny z prawem wspólnotowym.

       Odpowiedź Trybunału
      37      Na wstępie należy przypomnieć, że przy wykonywaniu przepisów wspólnotowych państwa członkowskie są zobowiązane nie tylko do
         zastosowania się do przepisów danego rozporządzenia, lecz także do poszanowania ogólnych zasad prawa wspólnotowego, takich
         jak zasady równości traktowania, ochrony uzasadnionych oczekiwań i proporcjonalności (zob. podobnie wyrok z dnia 4 czerwca
         2009 r. w sprawie C‑241/07 JK Otsa Talu, Zb.Orz. s. I‑4323, pkt 46).

      38      Artykuł 42 ust. 4 rozporządzenia nr 1782/2003 ustanawia wymóg, aby kwoty referencyjne dla rolników, którzy znajdują się w specyficznej
         sytuacji, były ustalane na podstawie obiektywnych kryteriów i w taki sposób, aby zapewnić równość traktowania rolników i zapobiec
         zakłóceniom rynku oraz zniekształceniu konkurencji.

      39      Artykuł 17 ust. 1 Regeling stanowi, że kwoty referencyjne są obliczane na podstawie zwiększenia, wskutek dokonania inwestycji
         służących zwiększeniu zdolności produkcyjnych, nabyciu własności, nabyciu lub dzierżawie gruntów, kwoty uzyskanych płatności
         bezpośrednich. Kwota ta jest następnie zmniejszana o 500 EUR, która to z kolei suma jest rozdzielana proporcjonalnie między
         kwoty dodatkowe, zanim zostaną one pomnożone przez stawkę procentową, którą określi minister. Obliczona w ten sposób kwota
         referencyjna stanowi podstawę, w oparciu o którą ustala się wartość uprawnień do płatności, które należy przyznać lub zwiększyć.

      40      W tych okolicznościach należy stwierdzić, że będący przedmiotem zawisłego przed sądem krajowym sporu przepis, zgodnie z którym
         zmniejszenie o 500 EUR przy obliczaniu kwoty referencyjnej ma zastosowanie do wszystkich rolników chcących skorzystać z rezerwy
         krajowej, jest przepisem o charakterze ogólnym, który opiera się na obiektywnych kryteriach i nie narusza zasady równości
         traktowania ani też nie pociąga za sobą zakłóceń rynku czy zniekształcenia konkurencji.

      41      W odniesieniu w szczególności do zasady równości traktowania przypomnieć należy, że, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, zasada
         ta wymaga, by porównywalne sytuacje nie były traktowane w odmienny sposób i by odmienne sytuacje nie były traktowane w sposób
         jednakowy, chyba że takie odmienne traktowanie jest obiektywnie uzasadnione (wyrok z dnia 11 lipca 2006 r. w sprawie C‑313/04
         Franz Egenberger, Zb.Orz. s. I‑6331, pkt 33 i przytoczone tam orzecznictwo).

      42      W niniejszym przypadku w porównywalnej sytuacji znajdują się wszyscy rolnicy, którzy chcą skorzystać z rezerwy krajowej. Bez
         znaczenia w tym względzie jest okoliczność, że zmniejszenie o kwotę 500 EUR w przypadku małego gospodarstwa może mieć skutki
         idące dalej, niż ma to miejsce w przypadku dużego gospodarstwa. Jeśli natomiast nie spełniają oni warunków przyznania uprawnień
         do płatności jednolitej, rolnicy chcący skorzystać z rezerwy krajowej nie znajdują się w sytuacji porównywalnej do tej, w której
         znajdują się rolnicy, którzy skorzystali z prawidłowej płatności.

      43      Należy ponadto podnieść, że zasada proporcjonalności, zgodnie z którą zamierzony cel powinien być realizowany w jak najmniej
         dolegliwy sposób, nie jest sprzeczna z takim jak ten będący przedmiotem zawisłego przed sądem krajowym sporu przepisem mającym
         na celu uniknięcie sytuacji, w której wprowadzenie w życie systemu płatności będzie skutkować ustalaniem kwot referencyjnych,
         które będą niewielkie i nieproporcjonalne w stosunku do poniesionych przez państwo członkowskie nakładów administracyjnych
         (zob. podobnie wyrok z dnia 12 lipca 1990 r. w sprawie C‑16/89 Spronk, Rec. s. I‑3185, pkt 28).

      44      Pewne przepisy wspólnotowe same pozostawiają państwom członkowskim pewną swobodę umożliwiającą im stosowanie pułapu, poniżej
         którego wnioski o przyznanie pomocy są odrzucane. Przykładowo można wymienić przyznane państwom członkowskim w art. 12 ust. 6
         rozporządzenia nr 795/2004 uprawnienie do określenia minimalnej powierzchni gospodarstwa, dla którego możliwe jest ubieganie
         się o określenie uprawnień do płatności, przy czym ta powierzchnia nie może przekraczać 0,3 ha. Ponadto zgodnie z art. 70
         rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej
         zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003
         (Dz.U. L 141, s. 18), państwa członkowskie mogą postanowić o nieprzyznawaniu żadnej pomocy, jeśli jej kwota przypadająca na
         jeden wniosek pomocowy nie przekracza 100 EUR. Wreszcie art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE) nr 2529/2001 z dnia 19 grudnia
         2001 r. w sprawie wspólnej organizacji rynku mięsa baraniego i koziego (Dz.U. L 341, s. 3) pozostawia państwom członkowskim
         pewną swobodę, umożliwiającą im ustalenie minimalnej liczby zwierząt, w odniesieniu do której może zostać złożony wniosek
         o przyznanie premii, w zakresie od dziesięciu do pięćdziesięciu sztuk.

      45      Co do zasady ochrony uzasadnionych oczekiwań należy przypomnieć, iż w dziedzinie wspólnej polityki rolnej przedsiębiorcy nie
         mogą w sposób uzasadniony oczekiwać, że utrzymana zostanie istniejąca sytuacja, która może zostać zmieniona w ramach swobodnego
         uznania władz krajowych (zob. ww. wyrok w sprawie JK Otsa Talu, pkt 51). Wynika z tego, że dokonywanie inwestycji w zdolności
         produkcyjne lub nabywanie gruntów nie umożliwia danemu podmiotowi gospodarczemu powoływania się na jakiekolwiek opierające
         się na tych inwestycjach uzasadnione oczekiwania, aby móc żądać przyznania kwoty referencyjnej właśnie ze względu na te inwestycje
         (zob. podobnie ww. wyrok w sprawie Spronk, pkt 29).

      46      Biorąc pod uwagę powyższe, na pytanie drugie należy zatem udzielić odpowiedzi, że prawo wspólnotowe nie sprzeciwia się stosowaniu
         przepisu krajowego, zgodnie z którym od kwoty, o którą zwiększone zostaną dodatkowe płatności przyznawane w następstwie inwestycji
         zwiększającej zdolności produkcyjne lub nabycia gruntów, odliczana jest, przed określeniem kwoty referencyjnej, na podstawie
         której przyznawane są uprawnienia do płatności z rezerwy krajowej, kwota 500 EUR.

       W przedmiocie kosztów
      47      Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej
         przed tym sądem, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi,
         inne niż poniesione przez strony postępowania przed sądem krajowym, nie podlegają zwrotowi.

      Z powyższych względów Trybunał (piąta izba) orzeka, co następuje:
      1)      Wykładni art. 42 ust. 4 rozporządzenia Rady (WE) nr 1782/2003 z dnia 29 września 2003 r. ustanawiającego wspólne zasady dla
            systemów wsparcia bezpośredniego w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników
            oraz zmieniającego rozporządzenia (EWG) nr 2019/93, (WE) nr 1452/2001, (WE) nr 1453/2001, (WE) nr 1454/2001, (WE) nr 1868/94,
            (WE) nr 1251/1999, (WE) nr 1254/1999, (WE) nr 1673/2000, (EWG) nr 2358/71 i (WE) nr 2529/2001 należy dokonywać w ten sposób,
            że przepis ten pozostawia państwom członkowskim zakres swobodnego uznania pozwalający na określenie kwoty referencyjnej w wysokości
            0 EUR i nieprzyznanie rolnikowi, który znajduje się w specyficznej sytuacji, takiej jak określona w art. 21 rozporządzenia
            Komisji (WE) nr 795/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady w celu wdrożenia systemu płatności
            jednolitych określonego w rozporządzeniu nr 1782/2003 po zmianach wprowadzonych rozporządzeniem Komisji (WE) nr 1974/2004
            z dnia 29 października 2004 r., żadnych uprawnień do płatności z rezerwy krajowej, jeśli ta kwota referencyjna jest ustalana
            na podstawie obiektywnych kryteriów, nie narusza zasady równego traktowania rolników i nie zakłóca rynku oraz nie zniekształca
            konkurencji.
      2)      Prawo wspólnotowe nie sprzeciwia się stosowaniu przepisu krajowego, zgodnie z którym od kwoty, o którą zwiększone zostaną
            dodatkowe płatności przyznawane w następstwie inwestycji zwiększającej zdolności produkcyjne lub nabycia gruntów, odliczana
            jest, przed określeniem kwoty referencyjnej, na podstawie której przyznawane są uprawnienia do płatności z rezerwy krajowej,
            kwota 500 EUR.
      Podpisy
      ** Język postępowania: niederlandzki.


Wyrok Trybunału (pierwsza izba) z dnia 17 czerwca 1982 r. # Ludwig Wünsche & Co. przeciwko Bundesanstalt für landwirtschaftliche Marktordnung. # Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Bundesfinanzhof - Niemcy. # Sprawa 3/81.


Wyrok Trybunału z dnia 2 lutego 1988 r. # Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej przeciwko Komisji Wspólnot Europejskich. # Sprawa 61/86.


Wyrok Trybunału z dnia 12 grudnia 1990 r. # Peter Kaefer i Andréa Procacci przeciwko państwu francuskiemu. # Wnioski o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Tribunal administratif de Papeete (Polynesie) - Francja. # Artykuł 177. # Sprawy połączone C-100/89 oraz C-101/89.


title: Wyrok Trybunału (siódma izba) z dnia 10 kwietnia 2008 r. # Komisja Wspólnot Europejskich przeciwko Królestwu Niderlandów. # Uchybienie zobowiązaniom państwa członkowskiego - Prawo pobytu osób nieaktywnych ekonomicznie oraz emerytów, będących obywatelami państw członkowskich Unii Europejskiej i Europejskiego Obszaru Ekonomicznego - Ustawodawstwo krajowe i praktyka administracyjna stawiające wymóg posiadania własnych środków wystarczających przez okres pobytu przynajmniej jednego roku w przyjmującym państwie członkowskim. # Sprawa C-398/06.

text:
      Wyrok Trybunału (siódma izba) z dnia 10 kwietnia 2008 r. – Komisja przeciwko Niderlandom
      (sprawa C‑398/06)
      Uchybienie zobowiązaniom państwa członkowskiego – Prawo pobytu osób nieaktywnych ekonomicznie oraz emerytów, będących obywatelami państw członkowskich Unii Europejskiej i Europejskiego
         Obszaru Ekonomicznego – Ustawodawstwo krajowe i praktyka administracyjna stawiające wymóg posiadania własnych środków wystarczających przez okres
         pobytu przynajmniej jednego roku w przyjmującym państwie członkowskim

      1.                     Skarga o stwierdzenie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego – Badanie zasadności przez Trybunał – Sytuacja, jaką
            należy wziąć pod uwagę – Sytuacja w chwili upływu terminu wyznaczonego w uzasadnionej opinii (art. 226 WE) (por. pkt 26)
      2.                     Swobodny przepływ osób – Prawo wjazdu i pobytu obywateli państw członkowskich – Dyrektywy 68/360, 90/364 i 90/365 – Warunki
            wymagane dla wydania zezwolenia na pobyt (dyrektywy Rady: 68/360, art. 9 ust. 1, 3; 90/364; 90/365) (por. pkt 29, 31; sentencja)
      Przedmiot

               Uchybienie zobowiązaniom państwa członkowskiego – Naruszenie przepisów wspólnotowych z zakresu prawa pobytu obywateli Unii
                  – Ustawodawstwo krajowe i praktyka administracyjna stawiające wymóg posiadania odpowiednich własnych środków przez osoby nieaktywne
                  ekonomicznie oraz emerytów dla uzyskania przez nich prawa pobytu.

            Sentencja

                  1)

                  	Utrzymując w mocy krajowe przepisy, według których osoby nieaktywne ekonomicznie oraz emeryci będący obywatelami Unii Europejskiej
                     lub Europejskiego Obszaru Gospodarczego w celu uzyskania pozwolenia na pobyt muszą udowodnić, że posiadają trwałe środki utrzymania,
                     Królestwo Niderlandów uchybiło ciążącym na nim zobowiązaniom wynikającym z dyrektywy Rady 68/360/EWG z dnia 15 października
                     1968 r. w sprawie zniesienia ograniczeń w przemieszczaniu się i pobycie pracowników państw członkowskich i ich rodzin we Wspólnocie,
                     dyrektywy Rady 90/364/EWG z dnia 28 czerwca 1990 r. w sprawie prawa pobytu oraz dyrektywy Rady 90/365/EWG z dnia 28 czerwca
                     1990 r. w sprawie prawa pobytu pracowników i osób prowadzących działalność na własny rachunek, które zakończyły działalność
                     zawodową.

                  2)

                  	Królestwo Niderlandów zostaje obciążone kosztami postępowania.

                  3)

                  	Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej pokrywa koszty własne.


Wyrok Trybunału z dnia 22 lutego 1984 r. # Gerda Kloppenburg przeciwko Finanzamt Leer. # Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Finanzgericht Niedersachsen - Niemcy. # Sprawa 70/83.


Wyrok Sądu pierwszej instancji (czwarta izba) z dnia 22 lutego 1990 r. # Pedro Bocos Viciano przeciwko Komisji Wspólnot Europejskich. # Urzędnik - Konkurs otwarty. # Sprawa T-72/89.


title: Wyrok Trybunału z dnia 14 grudnia 2007 r. w sprawie E-5/06 — Urząd Nadzoru EFTA przeciwko Księstwu Liechtensteinu (Uchybienie zobowiązaniom przez Umawiającą się Stronę — Art. 4 ust. 1 i art. 2a rozporządzenia Rady (EWG) nr 1408/71 — Świadczenia z tytułu zabezpieczenia społecznego oraz specjalne świadczenia o charakterze nieskładkowym — Skutek prawny załącznika IIa do rozporządzenia (EWG) nr 1408/71 zawierającego wykaz specjalnych świadczeń o charakterze nieskładkowym — Decyzja nr 1/95 Rady EOG w sprawie wejścia w życie Porozumienia EOG w odniesieniu do Liechtensteinu)

text:
               8.5.2008

               PL

               Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

               C 113/14

      WYROK TRYBUNAŁU

   z dnia 14 grudnia 2007 r.
   w sprawie E-5/06
   Urząd Nadzoru EFTA przeciwko Księstwu Liechtensteinu

      (Uchybienie zobowiązaniom przez Umawiającą się Stronę — Art. 4 ust. 1 i art. 2a rozporządzenia Rady (EWG) nr 1408/71 — Świadczenia z tytułu zabezpieczenia społecznego oraz specjalne świadczenia o charakterze nieskładkowym — Skutek prawny załącznika IIa do rozporządzenia (EWG) nr 1408/71 zawierającego wykaz specjalnych świadczeń o charakterze nieskładkowym — Decyzja nr 1/95 Rady EOG w sprawie wejścia w życie Porozumienia EOG w odniesieniu do Liechtensteinu)

   (2008/C 113/11)
   W sprawie E-5/06 Urząd Nadzoru EFTA przeciwko Księstwu Liechtensteinu — wniosek o stwierdzenie, że Księstwo Liechtensteinu uchybiło zobowiązaniom wynikającym z art. 19 ust. 1 i 2, art. 25 ust. 1 oraz art. 28 ust. 1 aktu, o którym mowa w pkt 1 załącznika VI do Porozumienia EOG, tj. rozporządzenia Rady (EWG) nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 r. w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie, dostosowanego do Porozumienia EOG protokołem 1 do tego porozumienia; Trybunał, w składzie: Carl Baudenbacher, przewodniczący, Henrik Bull, sędzia sprawozdawca, oraz Thorgeir Örlygsson, sędzia, wydał dnia 14 grudnia 2007 r. wyrok zawierający sentencję następującej treści:

               1)

               Orzeka, że stosując wymóg dotyczący posiadania miejsca zamieszkania w Liechtensteinie przy ustalaniu uprawnień do zasiłku pielęgnacyjnego, Księstwo Liechtensteinu uchybiło zobowiązaniom wynikającym z art. 19 ust. 1 i 2, art. 25 ust. 1 oraz art. 28 ust. 1 aktu prawnego, o którym mowa w pkt 1 załącznika VI do Porozumienia o EOG, tj. rozporządzenie Rady (EWG) nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 r. w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie, dostosowanego do Porozumienia EOG Protokołem 1 do tego porozumienia.

               2)

               Obciąża Księstwo Liechtensteinu kosztami postępowania.


Wyrok Trybunału (szósta izba) z dnia 6 lutego 1997 r. # Finanzamt Augsburg-Stadt przeciwko Marktgemeinde Welden. # Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Bundesfinanzhof - Niemcy. # Szósta dyrektywa VAT. # Sprawa C-247/95.