title: Wyrok Trybunału (pierwsza izba) z dnia 30 maja 2013 r.#Dirk Frederik Asbeek Brusse i Katarina de Man Garabito przeciwko Jahani BV.#Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Gerechtshof te Amsterdam.#Dyrektywa 93/13/EWG – Nieuczciwe warunki w umowach konsumenckich – Umowa najmu mieszkania zawarta pomiędzy wynajmującym prowadzącym działalność gospodarczą w sektorze wynajmu a nieprowadzącym takiej działalności najemcą – Badanie przez sąd krajowy z urzędu nieuczciwego charakteru warunku umownego – Postanowienie dotyczące kary umownej – Stwierdzenie nieważności tego postanowienia.#Sprawa C-488/11.

text:
         WYROK TRYBUNAŁU (pierwsza izba)
      z dnia 30 maja 2013 r. (
            *1
         )
      „Dyrektywa 93/13/EWG — Nieuczciwe warunki w umowach konsumenckich — Umowa najmu mieszkania zawarta pomiędzy wynajmującym prowadzącym działalność gospodarczą w sektorze wynajmu a nieprowadzącym takiej działalności najemcą — Badanie przez sąd krajowy z urzędu nieuczciwego charakteru warunku umownego — Postanowienie dotyczące kary umownej — Stwierdzenie nieważności tego postanowienia”
      W sprawie C-488/11
      mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Gerechtshof te Amsterdam (Niderlandy) postanowieniem z dnia 13 września 2011 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 23 września 2011 r., w postępowaniu:

         Dirk Frederik Asbeek Brusse,

         Katarina de Man Garabito

      przeciwko

         Jahani BV,

      TRYBUNAŁ (pierwsza izba),
      w składzie: A. Tizzano, prezes izby, M. Ilešič, E. Levits, M. Safjan i M. Berger (sprawozdawca), sędziowie,
      rzecznik generalny: P. Mengozzi,
      sekretarz: A. Calot Escobar,
      uwzględniając pisemny etap postępowania,
      rozważywszy uwagi przedstawione:

               —

               w imieniu rządu węgierskiego przez M. Fehéra oraz K. Szíjjártó, działających w charakterze pełnomocników,

               —

               w imieniu Komisji Europejskiej przez M. van Beeka oraz M. Owsiany-Hornung, działających w charakterze pełnomocników,

         podjąwszy, po wysłuchaniu rzecznika generalnego, decyzję o rozstrzygnięciu sprawy bez opinii,
      wydaje następujący

         Wyrok

               1

               Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz.U. L 95, s. 29, zwanej dalej „dyrektywą”), w szczególności jej art. 6 ust. 1.

               2

               Wniosek ten został przedstawiony w ramach sporu pomiędzy D.F. Asbeekiem Brussem i K. de Man Garabito a Jahani BV (zwaną dalej „Jahani”) w przedmiocie zapłaty przez tych pierwszych zaległych rat czynszu, odsetek umownych i kar należnych na podstawie umowy najmu mieszkania.

         Ramy prawne

         Prawo Unii

               3

               Motywy dziewiąty i dziesiąty dyrektywy są sformułowane następująco:
               „[...] nabywcy towarów i usług powinni być chronieni przed nadużyciami ze strony sprzedawców lub dostawców, w szczególności przed jednostronnymi standardowymi umowami i niedozwolonym wyłączaniem z umów podstawowych praw;
               [...] bardziej skuteczną ochronę konsumenta można osiągnąć poprzez przyjęcie jednolitych norm prawnych dotyczących nieuczciwych warunków; powyższe normy powinny odnosić się do wszelkich umów zawieranych pomiędzy sprzedawcami lub dostawcami a konsumentami; przy czym niniejsza dyrektywa nie będzie dotyczyła między innymi umów o pracę, umów dotyczących sukcesji praw, umów dotyczących praw z zakresu prawa rodzinnego oraz umów dotyczących tworzenia i organizowania spółek lub porozumień”.

               4

               Artykuł 1 dyrektywy stanowi:
               „1.   Celem niniejszej dyrektywy jest zbliżenie przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych państw członkowskich odnoszących się do nieuczciwych warunków umownych w umowach zawieranych pomiędzy sprzedawcą lub dostawcą a konsumentem.
               2.   Warunki umowy odzwierciedlające [bezwzględnie] obowiązujące przepisy ustawowe lub wykonawcze [...] nie będą podlegały przepisom niniejszej dyrektywy”.

               5

               Artykuł 2 dyrektywy definiuje pojęcia „konsumenta” oraz „sprzedawcy lub dostawcy” w następujący sposób:
               „Do celów niniejszej dyrektywy:
               [...]

                        b)

                        »konsument« oznacza każdą osobę fizyczną, która w umowach objętych niniejszą dyrektywą działa w celach niezwiązanych z handlem, przedsiębiorstwem lub zawodem;

                        c)

                        »sprzedawca lub dostawca« oznacza każdą osobę fizyczną lub prawną, która w umowach objętych niniejszą dyrektywą działa w celach dotyczących handlu, przedsiębiorstwa lub zawodu, bez względu na to, czy należy do sektora publicznego czy prywatnego”.

               6

               Artykuł 3 dyrektywy definiuje nieuczciwe warunki umowne w następujący sposób:
               „1.   Warunki umowy, które nie były indywidualnie negocjowane, mogą być uznane za nieuczciwe, jeśli stoją w sprzeczności z wymogami dobrej wiary, powodują znaczącą nierównowagę wynikających z umowy praw i obowiązków stron ze szkodą dla konsumenta.
               [...]
               3.   Załącznik zawiera przykładowy i niewyczerpujący wykaz warunków, które mogą być uznane za nieuczciwe”.

               7

               W odniesieniu do skutków związanych ze stwierdzeniem nieuczciwego charakteru warunku art. 6 ust. 1 dyrektywy stanowi:
               „Państwa członkowskie stanowią, że na mocy prawa krajowego nieuczciwe warunki w umowach zawieranych przez sprzedawców lub dostawców z konsumentami nie będą wiążące dla konsumenta, a umowa w pozostałej części będzie nadal obowiązywała strony, jeżeli jest to możliwe po wyłączeniu z niej nieuczciwych warunków”.

               8

               Zgodnie z art. 7 ust. 1 dyrektywy „[z]arówno w interesie konsumentów, jak i konkurentów państwa członkowskie zapewnią stosowne i skuteczne środki mające na celu zapobieganie stałemu stosowaniu nieuczciwych warunków w umowach zawieranych przez sprzedawców i dostawców z konsumentami”.

               9

               Załącznik do dyrektywy zawiera wykaz warunków, o których mowa w jej art. 3 ust. 3. Wśród nich znajdują się:
               „1.   Warunki, których celem lub skutkiem jest:
               [...]

                        e)

                        nałożenie na konsumenta obowiązku wniesienia rażąco wysokiego odszkodowania w razie niewykonania przez niego zobowiązań;

                  [...]”.

         Prawo krajowe

               10

               W Niderlandach dyrektywa została wdrożona poprzez przepisy dotyczące ogólnych warunków umownych, które znajdują się w art. 6:231–6:247 Burgerlijk Wetboek (kodeksu cywilnego, zwanego dalej „BW”).

               11

               Artykuł 6:233 akapit pierwszy lit. a) BW stanowi:
               „Postanowienie ogólnych warunków umownych może zostać unieważnione:

                        a)

                        gdy przy uwzględnieniu rodzaju i pozostałej treści umowy, sposobu zawarcia ogólnych warunków umownych, obustronnych możliwych do stwierdzenia interesów stron oraz pozostałych okoliczności danego przypadku druga strona umowy jest stawiana w sytuacji rażąco naruszającej jej interesy”.

               12

               Zgodnie z art. 3:40 BW czynność prawna sprzeczna z dobrymi obyczajami, porządkiem publicznym lub bezwzględnie obowiązującym przepisem ustawy jest nieważna. Jednakże w wypadku naruszenia przepisu, który służy wyłącznie ochronie jednej ze stron czynności wielostronnej, czynność ta jedynie może zostać unieważniona, chyba że z celu danego przepisu wynika co innego.

               13

               W odniesieniu do postanowień dotyczących kar umownych art. 6:94 ust. 1 BW przewiduje, że sądy na żądanie dłużnika mogą obniżyć uzgodnioną karę umowną, jeżeli jest oczywiste, iż wymaga tego zasada słuszności.

               14

               Ponadto z akt sprawy, jakimi dysponuje Trybunał, wynika, że w postępowaniu apelacyjnym sąd rozpatrujący sprawę może się wypowiedzieć jedynie w przedmiocie zarzutów, które zostały powołane przez strony w pierwszych wnioskach przedstawionych w apelacji. Sąd apelacyjny powinien jednak zastosować z urzędu podstawowe zasady porządku prawnego, nawet jeśli strony nie powołały się na nie.

         Postępowanie główne i pytania prejudycjalne

               15

               W 2007 r. Jahani, spółka prowadząca działalność gospodarczą w sektorze wynajmu mieszkań, wynajęła D.F. Asbeekowi Brussemu i K. de Man Garabito mieszkanie w Alkmaar (Niderlandy) na cele prywatne.

               16

               W zawartej w tym celu umowie najmu zostało uzgodnione obowiązywanie ogólnych warunków umowy najmu zredagowanych przez stowarzyszenie przedsiębiorców nieruchomości, Raad voor Onroerende Zaken (radę nieruchomości).

               17

               Te ogólne warunki zawierały m.in. następująco zredagowane postanowienie dotyczące kary umownej:

                        „20.1.

                        Najemca jest w zwłoce wraz z upływem każdego określonego terminu.

                        20.2.

                        W każdym wypadku zwłoki z dokonaniem zapłaty całości kwoty w terminie najemca jest zobowiązany do zapłaty odsetek w wysokości 1% zaległej kwoty głównej miesięcznie, od dnia wymagalności do dnia całkowitej zapłaty kwoty głównej.

                  [...]

                        20.6.

                        Jeżeli najemca nie wywiąże się ze swojego zobowiązania określonego w tej umowie najmu, włącznie ze stanowiącymi jej część ogólnymi warunkami umowy najmu, lub naruszy taki obowiązek, jest on zobowiązany względem wynajmującego, poza wykonaniem tego zobowiązania i poza zaspokojeniem pozostałych roszczeń odszkodowawczych oraz pozostałych roszczeń wynajmującego, do zapłaty natychmiastowo wymagalnej kary umownej w wysokości 25 EUR za każdy dzień kalendarzowy [...]”.

               18

               Przewidziany w umowie najmu czynsz, który początkowo wynosił 875 EUR miesięcznie, został podniesiony do 894,25 EUR miesięcznie od dnia 1 lipca 2008 r., na podstawie klauzuli indeksacyjnej przewidzianej przez tę umowę. D.F. Asbeek Brusse i K. de Man Garabito nie uiścili kwoty odpowiadającej tej podwyżce czynszu. Za luty 2009 r. zapłacili oni kwotę 190 EUR, a następnie zaprzestali płacenia czynszu.

               19

               W lipcu 2009 r. Jahani pozwała najemców, żądając w szczególności rozwiązania umowy najmu i zasądzenia od pozwanych zapłaty kwoty o łącznej wysokości 13897,09 EUR, na którą składają się:

                        —

                        5365,50 EUR tytułem czynszu;

                        —

                        156,67 EUR tytułem już wymagalnych odsetek umownych;

                        —

                        96,25 EUR tytułem czynszu należnego na skutek indeksacji;

                        —

                        4525 EUR tytułem kar umownych za brak zapłaty czynszu;

                        —

                        3800 EUR tytułem kar umownych za brak zapłaty kwoty wynikającej z indeksacji czynszu, oraz

                        —

                        658,67 EUR tytułem kosztów pozasądowych.

               20

               Wyrokiem z dnia 21 października 2009 r. Rechtbank Alkmaar (sąd rejonowy w Alkmaar) uwzględnił żądania Jahani.

               21

               Przed sądem odsyłającym, do którego wnieśli apelację, D.F. Asbeek Brusse i K. de Man Garabito wnoszą o obniżenie kwot zasądzonych tytułem kar umownych ze względu na dysproporcję istniejącą między tymi kwotami a szkodą poniesioną przez wynajmującego.

               22

               W tych okolicznościach Gerechtshof te Amsterdam (sąd apelacyjny w Amsterdamie) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:

                        „1)

                        Czy podmiot prowadzący działalność gospodarczą w sektorze wynajmu lokali mieszkalnych, wynajmujący mieszkanie osobie prywatnej należy uznać za sprzedawcę bądź usługodawcę w rozumieniu dyrektywy? Czy umowa najmu zawarta pomiędzy podmiotem prowadzącym działalność gospodarczą w sektorze wynajmu a nieprowadzącym takiej działalności najemcą jest objęta zakresem zastosowania tej dyrektywy?

                        2)

                        Czy okoliczność, że art. 6 dyrektywy należy uznać za normę równoważną z krajowymi przepisami, mającymi w ramach krajowego porządku prawnego rangę podstawowych zasad porządku prawnego, oznacza, że w sporze pomiędzy podmiotami prywatnymi krajowe przepisy transponujące dotyczące nieuczciwych postanowień mają rangę podstawowych zasad porządku prawnego, tak że sąd krajowy zarówno w pierwszej instancji, jak i w instancji odwoławczej, jest upoważniony i zobowiązany do oceny postanowienia umowy z urzędu (a w związku z tym wykraczając poza granice środka odwoławczego) w świetle krajowych przepisów transponujących i do stwierdzenia nieważności tego postanowienia, jeżeli dojdzie do wniosku, że postanowienie to jest nieuczciwe?

                        3)

                        Czy z praktyczną skutecznością prawa [Unii] zgodne jest, aby sąd krajowy zamiast niezastosowania postanowienia umowy dotyczącego kary umownej, które należy uznać za nieuczciwe w rozumieniu dyrektywy, jedynie obniżył karę umowną na podstawie przepisów krajowych, gdy podmiot prywatny co prawda powołał się na kompetencję sądu do obniżenia kary umownej, lecz nie na możliwość unieważnienia tego postanowienia?”.

         W przedmiocie pytań prejudycjalnych

         W przedmiocie pytania pierwszego

               23

               Poprzez pytanie pierwsze sąd odsyłający w istocie dąży do ustalenia, czy umowa najmu dotycząca lokalu mieszkalnego, zawarta między wynajmującym prowadzącym działalność gospodarczą a nieprowadzącym takiej działalności najemcą wchodzi w zakres stosowania dyrektywy.

               24

               Artykuł 1 ust. 1 dyrektywy definiuje jej przedmiot.

               25

               Istnieje jednak pewna rozbieżność między różnymi wersjami językowymi tego przepisu. Wersja niderlandzka art. 1 ust. 1 dyrektywy wskazuje bowiem, że jej celem jest zbliżenie przepisów krajowych odnoszących się do nieuczciwych warunków w umowach zawieranych pomiędzy „sprzedawcą” („verkoper”) a konsumentem. Inne wersje językowe rzeczonego przepisu wykorzystują z kolei wyrażenie o szerszym zakresie w celu określenia kontrahenta konsumenta. Wersja francuska art. 1 ust. 1 dyrektywy dotyczy umów zawieranych pomiędzy „przedsiębiorcą” („professionnel”) a konsumentem. Podobnie wyrażenie o szerszym zakresie znajduje się w wersjach hiszpańskiej („profesional”), duńskiej („erhvervsdrivende”), niemieckiej („Gewerbetreibender”), greckiej („επαγγελματίας”), włoskiej („professionista”) i portugalskiej („profissional”). Wersja angielska używa terminów „seller or supplier”.

               26

               Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem konieczność jednolitego stosowania i jednolitej wykładni aktu Unii wyklucza jego rozpatrywanie w jednej, w oderwaniu od innych, wersji językowej, ale wymaga ustalenia wykładni w zależności od rzeczywistej woli autora tego aktu i przyświecającego mu celu, a zwłaszcza w świetle wszystkich innych oficjalnych wersji językowych (zob. w szczególności wyroki: z dnia 3 czerwca 2010 r. w sprawie C-569/08 Internetportal und Marketing, Zb.Orz. s. I-4871, pkt 35; a także z dnia 9 czerwca 2011 r. w sprawie C-52/10 Eleftheri tileorasi i Giannikos, Zb.Orz. s. I-4973, pkt 23).

               27

               W tym względzie należy stwierdzić, że użyty w niderlandzkiej wersji językowej termin „verkoper” jest zdefiniowany w art. 2 lit. c) dyrektywy w taki sam sposób jak w innych wersjach językowych, jako oznaczający „każdą osobę fizyczną lub prawną, która [...] działa w celach dotyczących handlu, przedsiębiorstwa lub zawodu, bez względu na to, czy należy do sektora publicznego czy prywatnego”.

               28

               Wynika stąd, że – abstrahując od terminu użytego w celu określenia kontrahenta konsumenta – zamiarem prawodawcy nie było ograniczenie zakresu stosowania dyrektywy wyłącznie do umów zawartych między sprzedawcą a konsumentem.

               29

               Należy ponadto zauważyć, że w treści dyrektywy żaden przepis nie wyjaśnia, do jakich rodzajów umów ma ona zastosowanie. Nawet jeśli jej liczne motywy – jak dziewiąty – podkreślają konieczność ochrony nabywców towarów i usług przed nadużyciami ze strony sprzedawców lub dostawców, to motyw dziesiąty dyrektywy ma szerszy zakres, jako że stanowi, iż jednolite normy prawne dotyczące nieuczciwych warunków powinny odnosić się do „wszelkich umów” zawieranych pomiędzy sprzedawcami lub dostawcami a konsumentami, zgodnie z definicją w art. 2 lit. b) i c) dyrektywy.

               30

               W odniesieniu zatem do statusu kontrahentów, w zależności od tego, czy działają oni w ramach swojej działalności gospodarczej, dyrektywa definiuje umowy, do jakich ma zastosowanie.

               31

               Owo kryterium odpowiada założeniu, na jakim opiera się system ochrony ustanowiony przez dyrektywę, a mianowicie, że konsument znajduje się w słabszej pozycji niż przedsiębiorca, zarówno pod względem możliwości negocjacyjnych, jak i ze względu na stopień poinformowania, i w związku z tym godzi się on na warunki umowne sporządzone uprzednio przez przedsiębiorcę, nie mając wpływu na ich treść (zob. w szczególności wyroki: z dnia 14 czerwca 2012 r. w sprawie C-618/10 Banco Español de Crédito, pkt 39; z dnia 21 lutego 2013 r. w sprawie C-472/11 Banif Plus Bank, pkt 19).

               32

               Ta ochrona jest szczególnie ważna w wypadku umowy najmu lokalu mieszkalnego zawartej pomiędzy nieprowadzącą działalności gospodarczej osobą fizyczną a przedsiębiorcą z branży nieruchomości. Konsekwencje istniejącej między stronami nierówności są bowiem pogłębione przez okoliczność, że z gospodarczego punktu widzenia taka umowa dotyczy zasadniczej potrzeby konsumenta, czyli zapewnienia sobie mieszkania, i obejmuje kwoty, które dla najemcy najczęściej reprezentują jedną z najistotniejszych pozycji w jego budżecie, podczas gdy z prawnego punktu widzenia chodzi o umowę, która generalnie wpisuje się w złożone uregulowania krajowe, często mało znane jednostkom.

               33

               Należy jednak stwierdzić, że zgodnie z art. 1 ust. 2 dyrektywy warunki umowy odzwierciedlające bezwzględnie obowiązujące przepisy ustawowe lub wykonawcze prawa krajowego nie podlegają przepisom dyrektywy (zob. wyrok z dnia 21 marca 2013 r. w sprawie C-92/11 RWE Vertrieb, pkt 25). Zadaniem sądu krajowego jest zbadanie, czy dotyczy to warunków będących przedmiotem zawisłego przed nim sporu.

               34

               W świetle powyższych rozważań należy zatem odpowiedzieć na pytanie pierwsze, iż dyrektywę należy interpretować w ten sposób, że – z zastrzeżeniem warunków umownych odzwierciedlających bezwzględnie obowiązujące przepisy ustawowe lub wykonawcze prawa krajowego, czego zbadanie jest zadaniem sądu krajowego – ma ona zastosowanie do umowy najmu na cele mieszkalne, zawartej między wynajmującym prowadzącym działalność gospodarczą w sektorze wynajmu a najemcą działającym w celach, które nie wchodzą w zakres jego działalności gospodarczej.

         W przedmiocie pytania drugiego

               35

               Poprzez pytanie drugie sąd odsyłający zasadniczo dąży do ustalenia, czy w świetle orzecznictwa Trybunału dotyczącego art. 6 dyrektywy należy ją interpretować w ten sposób, że przepisy zapewniające jej transpozycję do prawa krajowego należy pod względem proceduralnym traktować w sposób zastrzeżony w wewnętrznym systemie prawnym dla zasad porządku publicznego, tak iż sąd krajowy ma obowiązek zbadać z urzędu ewentualnie nieuczciwy charakter warunku umownego i w danym wypadku stwierdzić jego nieważność.

               36

               Owo pytanie obejmuje dwie części – pierwsza dotyczy obowiązku sądu krajowego zbadania z urzędu nieuczciwego charakteru warunku umownego, druga dotyczy konsekwencji, jakie sąd krajowy powinien wyciągnąć ze stwierdzenia takiego nieuczciwego charakteru.

         W przedmiocie obowiązku zbadania z urzędu nieuczciwego charakteru warunku umownego

               37

               Z akt sprawy, jakimi dysponuje Trybunał, wynika, że pierwsza część pytania drugiego wiąże się z istnieniem w prawie krajowym zasady, która zobowiązuje sąd krajowy orzekający w przedmiocie apelacji do ograniczenia się, co do zasady, do zarzutów przedstawionych przez strony i oparcia na nich swojego rozstrzygnięcia, która jednak pozwala mu na stosowanie z urzędu przepisów dotyczących porządku publicznego.

               38

               Tytułem wstępu należy przypomnieć, że art. 6 ust. 1 dyrektywy, zgodnie z którym nieuczciwe warunki nie będą wiążące dla konsumenta, stanowi przepis bezwzględnie obowiązujący, który zmierza do zastąpienia formalnej równowagi praw i obowiązków stron, ustanowionej w umowie, równowagą rzeczywistą, która przywraca równość stron (zob. w szczególności ww. wyroki: w sprawie Banco Español de Crédito, pkt 40; w sprawie Banif Plus Bank, pkt 20).

               39

               W celu zapewnienia zamierzonej przez dyrektywę ochrony Trybunał podkreślał już wielokrotnie, że wspomniana nierówność między konsumentem a przedsiębiorcą może zostać zrównoważona jedynie poprzez pozytywną interwencję, zewnętrzną wobec stron umowy (zob. w szczególności ww. wyroki: w sprawie Banco Español de Crédito, pkt 41; w sprawie Banif Plus Bank, pkt 21 i przytoczone tam orzecznictwo).

               40

               To w świetle tych rozważań Trybunał orzekł, że sąd krajowy – od chwili gdy dysponuje w tym celu niezbędnymi informacjami na temat okoliczności prawnych i faktycznych – powinien z urzędu oceniać nieuczciwy charakter danego warunku umownego objętego zakresem zastosowania dyrektywy i, czyniąc tak, powinien uzupełnić brak równowagi istniejący pomiędzy konsumentem a przedsiębiorcą (zob. w szczególności ww. wyroki: w sprawie Banco Español de Crédito, pkt 42; w sprawie Banif Plus Bank, pkt 22).

               41

               W konsekwencji rola przyznana w tej dziedzinie przez prawo Unii sądowi krajowemu nie ogranicza się do zwykłej możliwości orzeczenia w przedmiocie ewentualnie nieuczciwego charakteru warunku umownego, ale obejmuje ona także obowiązek zbadania tej kwestii z urzędu, od chwili gdy sąd krajowy dysponuje w tym celu niezbędnymi informacjami na temat okoliczności prawnych i faktycznych (zob. w szczególności ww. wyroki: w sprawie Banco Español de Crédito, pkt 43; w sprawie Banif Plus Bank, pkt 23).

               42

               W odniesieniu do wykonania tych obowiązków przez sąd krajowy orzekający w przedmiocie apelacji należy przypomnieć, że w braku uregulowania przez prawo Unii w tym zakresie procedury sądowe mające na celu zapewnienie ochrony praw jednostek wywodzących się z prawa Unii należą do wewnętrznego porządku prawnego państw członkowskich na mocy zasady ich autonomii proceduralnej. Niemniej jednak procedury te nie mogą być mniej korzystne od procedur dotyczących podobnych sytuacji o charakterze krajowym (zasada równoważności), ani czynić wykonywania uprawnień przyznanych przez prawo Unii nadmiernie utrudnionym lub praktycznie niemożliwym (zasada skuteczności) (zob. podobnie ww. wyroki: w sprawie Banco Español de Crédito, pkt 46; w sprawie Banif Plus Bank, pkt 26).

               43

               Jeśli chodzi o zasadę równoważności, do której w sposób dorozumiany odnosi się drugie pytanie prejudycjalne, należy podkreślić – jak zostało przypomniane w pkt 38 niniejszego wyroku – że art. 6 ust. 1 dyrektywy stanowi przepis o charakterze bezwzględnie obowiązującym. Należy ponadto zauważyć, że zgodnie z orzecznictwem Trybunału ta dyrektywa jako całość stanowi środek niezbędny do realizacji zadań powierzonych Unii, a w szczególności podniesienia poziomu i jakości życia na całym jej obszarze (zob. wyrok z dnia 4 czerwca 2009 r. w sprawie C-243/08 Pannon GSM, Zb.Orz. s. I-4713, pkt 26; ww. wyrok w sprawie Banco Español de Crédito, pkt 67).

               44

               Trybunał orzekł ponadto, że z uwagi na charakter i wagę interesu publicznego leżącego u podstaw ochrony udzielanej przez dyrektywę konsumentom art. 6 tej dyrektywy należy uznać za równoważny z krajowymi przepisami posiadającymi w ramach krajowego porządku prawnego rangę zasad porządku publicznego (zob. wyrok z dnia 6 października 2009 r. w sprawie C-40/08 Asturcom Telecomunicaciones, Zb.Orz. s. I-9579, pkt 52; postanowienie z dnia 16 listopada 2010 r. w sprawie C-76/10 Pohotovost’, Zb.Orz. s. I-11557, pkt 50). Należy uznać, że ta kwalifikacja rozszerza się na wszystkie przepisy dyrektywy, które są niezbędne do realizacji celu zamierzonego przez rzeczony art. 6.

               45

               Wynika z tego, że jeżeli sąd krajowy jest właściwy, zgodnie z krajowymi przepisami proceduralnymi, do zbadania z urzędu ważności aktu prawnego w świetle krajowych zasad porządku publicznego, co według wskazówek dostarczonych w postanowieniu odsyłającym ma miejsce w niderlandzkim systemie sądowniczym sądu orzekającego w przedmiocie apelacji, powinien on również wykonywać tę kompetencję w celu oceny z urzędu, w świetle kryteriów ustanowionych przez dyrektywę, ewentualnie nieuczciwego charakteru warunku umownego wchodzącego w zakres jej stosowania.

               46

               Należy przypomnieć, że obowiązek taki spoczywa na sądzie krajowym również wtedy, gdy w ramach wewnętrznego systemu sądowniczego sądowi temu przysługuje jedynie możliwość dokonania z urzędu oceny naruszenia przez taki warunek krajowych zasad porządku publicznego (zob. podobnie ww. wyrok w sprawie Asturcom Telecomunicaciones, pkt 54 i przytoczone tam orzecznictwo).

         W przedmiocie konsekwencji, jakie sąd krajowy powinien wyciągnąć ze stwierdzenia nieuczciwego charakteru warunku umownego

               47

               Z akt sprawy, jakimi dysponuje Trybunał, wynika, że druga część pytania drugiego wiąże się z istnieniem w prawie krajowym zasady, według której sąd krajowy co do zasady nie może stwierdzić nieważności nieuczciwego warunku, jeżeli konsument nie powołał się na jego nieważność. Sąd może jednak stwierdzić z urzędu nieważność warunku sprzecznego z porządkiem publicznym lub bezwzględnie obowiązującym przepisem prawnym, jeżeli ten ostatni ma znaczenie uzasadniające taką sankcję.

               48

               Należy przypomnieć, że art. 6 ust. 1 pierwsza część zdania dyrektywy wymaga, aby państwa członkowskie postanowiły, iż nieuczciwe warunki nie będą wiązać konsumentów „na mocy prawa krajowego”.

               49

               Trybunał zinterpretował ten przepis w ten sposób, że sąd krajowy powinien wyciągnąć wszystkie konsekwencje, jakie zgodnie z prawem krajowym wynikają ze stwierdzenia nieuczciwego charakteru danego warunku w celu zapewnienia, że konsument nie będzie nim związany (ww. wyroki: w sprawie Banco Español de Crédito, pkt 63; w sprawie Banif Plus Bank, pkt 27). W tym względzie Trybunał wyjaśnił, że gdy sąd krajowy uzna dany warunek umowny za nieuczciwy, jest zobowiązany do niestosowania go, chyba że konsument się temu sprzeciwi (zob. ww. wyrok w sprawie Pannon GSM, pkt 35).

               50

               Z orzecznictwa tego wynika, że pełna skuteczność ochrony przewidzianej przez dyrektywę wymaga, aby sąd krajowy, który z urzędu stwierdza nieuczciwy charakter warunku umownego, mógł wyciągnąć wszystkie konsekwencje z tego stwierdzenia, bez oczekiwania na to, aby konsument poinformowany o swoich prawach złożył oświadczenie, domagając się stwierdzenia nieważności rzeczonego warunku (ww. wyrok w sprawie Banif Plus Bank, pkt 28, 36).

               51

               Z tych samych względów co przedstawione w pkt 43 i 44 niniejszego wyroku wynika, że jeżeli według krajowych przepisów proceduralnych sąd krajowy ma kompetencję do stwierdzenia z urzędu nieważności warunku sprzecznego z porządkiem publicznym lub bezwzględnie obowiązującym przepisem krajowym, którego znaczenie uzasadnia ową sankcję, co według wskazówek dostarczonych w postanowieniu odsyłającym ma miejsce w niderlandzkim systemie sądowniczym właściwym dla sądu orzekającego w przedmiocie apelacji, to powinien on również z urzędu stwierdzić nieważność warunku umownego, który uznał za mający nieuczciwy charakter w świetle kryteriów ustanowionych przez dyrektywę.

               52

               W tym kontekście należy przypomnieć, że zasada kontradyktoryjności nakłada co do zasady na sąd krajowy stwierdzający z urzędu nieuczciwy charakter warunku umownego obowiązek poinformowania o tym stron sporu i udzielenia im możliwości kontradyktoryjnego przedyskutowania tej okoliczności w sposób przewidziany w tym zakresie przez krajowe przepisy proceduralne (ww. wyrok w sprawie Banif Plus Bank, pkt 31, 36).

               53

               W świetle powyższych rozważań na pytanie drugie należy odpowiedzieć, iż dyrektywę należy interpretować w ten sposób, że:

                        —

                        jeżeli sąd krajowy rozpatrujący skargę wniesioną przez przedsiębiorcę przeciwko konsumentowi, dotyczącą wykonania umowy, zgodnie z krajowymi przepisami proceduralnymi ma kompetencję do zbadania z urzędu sprzeczności między warunkiem służącym za podstawę wniosku a krajowymi zasadami porządku publicznego, w ten sam sposób powinien, gdy stwierdził, że rzeczony warunek wchodzi w zakres stosowania tej dyrektywy, ocenić z urzędu ewentualnie nieuczciwy charakter tego warunku w świetle kryteriów ustanowionych przez omawianą dyrektywę;

                        —

                        jeżeli sąd krajowy zgodnie z krajowymi przepisami proceduralnymi ma kompetencję do stwierdzenia z urzędu nieważności warunku sprzecznego z porządkiem publicznym lub bezwzględnie obowiązującym przepisem prawa, którego znaczenie uzasadnia tę sankcję, co do zasady powinien – po udzieleniu stronom możliwości kontradyktoryjnego przedyskutowania tej okoliczności – z urzędu stwierdzić nieważność warunku umownego, który uznał za nieuczciwy w świetle kryteriów ustanowionych przez omawianą dyrektywę.

         W przedmiocie pytania trzeciego

               54

               Poprzez to pytanie sąd odsyłający w istocie dąży do ustalenia, czy art. 6 dyrektywy można interpretować w ten sposób, że pozwala on sądowi krajowemu, jeżeli stwierdził on nieuczciwy charakter postanowienia dotyczącego kary umownej, zamiast niestosowania rzeczonego postanowienia, na ograniczenie się do obniżenia przewidzianej przez nie kwoty kary umownej, do czego upoważnia go prawo krajowe i zgodnie z wnioskiem konsumenta.

               55

               Tytułem wstępu należy zauważyć, że pkt 1 lit. e) załącznika do dyrektywy wśród warunków umownych, które można uznać za nieuczciwe w rozumieniu art. 3 ust. 3 tej dyrektywy, wymienia między innymi warunki, których skutkiem lub celem jest nałożenie na konsumenta obowiązku wniesienia rażąco wysokiego odszkodowania w razie niewykonania przez niego zobowiązań. Trybunał orzekł w tym względzie, że chociaż o nieuczciwym charakterze spornego warunku umownego nie przesądza w sposób automatyczny sama treść omawianego załącznika, to jednak załącznik ten stanowi istotną przesłankę, na jakiej właściwy sąd może oprzeć swą ocenę nieuczciwego charakteru takiego warunku (wyrok z dnia 26 kwietnia 2012 r. w sprawie C-472/10 Invitel, pkt 26).

               56

               W odniesieniu do kwestii, czy sąd krajowy, jeżeli stwierdził on nieuczciwy charakter postanowienia dotyczącego kary umownej, może ograniczyć się do obniżenia przewidzianej przez nie kwoty kary umownej, co w niniejszej sprawie dopuszcza art. 6:94 ust. 1 BW, należy stwierdzić, że art. 6 ust. 1 dyrektywy w drugiej części zdania wyraźnie przewiduje, iż umowa zawarta pomiędzy przedsiębiorcą a konsumentem będzie nadal obowiązywała strony „w pozostałej części”, jeżeli jest to możliwe „po wyłączeniu z niej nieuczciwych warunków”.

               57

               Z brzmienia rzeczonego art. 6 ust. 1 Trybunał wywnioskował, że sądy krajowe są zobowiązane do zaniechania stosowania nieuczciwego warunku umownego, aby nie wywierał on obligatoryjnych skutków wobec konsumenta, przy czym nie są one uprawnione do zmiany jego treści. Umowa ta powinna bowiem w zasadzie nadal obowiązywać, bez jakiejkolwiek zmiany innej niż wynikająca z uchylenia nieuczciwych warunków, o ile takie dalsze obowiązywanie umowy jest prawnie możliwe zgodnie z zasadami prawa wewnętrznego (ww. wyrok w sprawie Banco Español de Crédito, pkt 65).

               58

               Co więcej, Trybunał orzekł, że wykładnię tę potwierdzają ponadto cel i ogólna struktura dyrektywy. W tym względzie przypomniał on, że na podstawie charakteru i znaczenia interesu publicznego, na którym oparta jest ochrona zagwarantowana konsumentom, dyrektywa zobowiązuje państwa członkowskie, jak wynika z jej art. 7 ust. 1, do zapewnienia stosownych i skutecznych środków „mających na celu zapobieganie stałemu stosowaniu nieuczciwych warunków w umowach zawieranych przez sprzedawców i dostawców z konsumentami”. Gdyby więc sąd krajowy mógł zmieniać treść nieuczciwych warunków zawartych w takich umowach, takie uprawnienie mogłoby zagrażać realizacji długoterminowego celu ustanowionego w art. 7 dyrektywy, ponieważ osłabiłoby zniechęcający skutek wywierany na przedsiębiorców poprzez zwykły brak stosowania takich nieuczciwych warunków wobec konsumentów (ww. wyrok w sprawie Banco Español de Crédito, pkt 66–69).

               59

               Wynika z tego, że art. 6 ust. 1 dyrektywy nie może być interpretowany jako zezwalający sądowi krajowemu, w wypadku gdy stwierdzi on nieuczciwy charakter postanowienia dotyczącego kary umownej w umowie zawartej pomiędzy przedsiębiorcą a konsumentem, na obniżenie kwoty kary umownej nałożonej na konsumenta zamiast całkowitego niestosowania wobec niego danego postanowienia.

               60

               W świetle powyższych rozważań na pytanie trzecie należy odpowiedzieć, iż art. 6 ust. 1 dyrektywy należy interpretować w ten sposób, że nie pozwala on sądowi krajowemu, jeżeli stwierdził on nieuczciwy charakter postanowienia dotyczącego kary umownej w umowie zawartej między przedsiębiorcą a konsumentem, na ograniczenie się, do czego upoważnia go prawo krajowe, do obniżenia przewidzianej przez nie kwoty kary umownej obciążającej tego konsumenta, lecz zobowiązuje go do zwykłego niestosowania rzeczonego postanowienia wobec konsumenta.

         W przedmiocie kosztów

               61

               Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.

               Z powyższych względów Trybunał (pierwsza izba) orzeka, co następuje:

                           1)

                           Dyrektywę Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich należy interpretować w ten sposób, że – z zastrzeżeniem warunków umownych odzwierciedlających bezwzględnie obowiązujące przepisy ustawowe lub wykonawcze prawa krajowego, czego zbadanie jest zadaniem sądu krajowego – ma ona zastosowanie do umowy najmu na cele mieszkalne, zawartej między wynajmującym prowadzącym działalność gospodarczą w sektorze wynajmu a najemcą działającym w celach, które nie wchodzą w zakres jego działalności gospodarczej.

                           2)

                           Dyrektywę 93/13 należy interpretować w ten sposób, że:

                                 —

                                    jeżeli sąd krajowy rozpatrujący skargę wniesioną przez przedsiębiorcę przeciwko konsumentowi, dotyczącą wykonania umowy, zgodnie z krajowymi przepisami proceduralnymi ma kompetencję do zbadania z urzędu sprzeczności między warunkiem służącym za podstawę wniosku a krajowymi zasadami porządku publicznego, w ten sam sposób powinien, gdy stwierdził, że rzeczony warunek wchodzi w zakres stosowania tej dyrektywy, ocenić z urzędu ewentualnie nieuczciwy charakter tego warunku w świetle kryteriów ustanowionych przez omawianą dyrektywę;

                                 —

                                    jeżeli sąd krajowy zgodnie z krajowymi przepisami proceduralnymi ma kompetencję do stwierdzenia z urzędu nieważności warunku sprzecznego z porządkiem publicznym lub bezwzględnie obowiązującym przepisem prawa, którego znaczenie uzasadnia tę sankcję, co do zasady powinien – po udzieleniu stronom możliwości kontradyktoryjnego przedyskutowania tej okoliczności – z urzędu stwierdzić nieważność warunku umownego, który uznał za nieuczciwy w świetle kryteriów ustanowionych przez omawianą dyrektywę.

                           3)

                           Artykuł 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, że nie pozwala on sądowi krajowemu, jeżeli stwierdził on nieuczciwy charakter postanowienia dotyczącego kary umownej w umowie zawartej między przedsiębiorcą a konsumentem, na ograniczenie się, do czego upoważnia go prawo krajowe, do obniżenia przewidzianej przez nie kwoty kary umownej obciążającej tego konsumenta, lecz zobowiązuje go do zwykłego niestosowania rzeczonego postanowienia wobec konsumenta.

                     Podpisy

            (
            *1
         )	Język postępowania: niderlandzki.


title: Wyrok Trybunału (piąta izba) z dnia 3 września 2015 r.#Inuit Tapiriit Kanatami i in. przeciwko Komisji Europejskiej.#Odwołanie – Rozporządzenie (WE) nr 737/2010 – Rozporządzenie ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia (WE) nr 1007/2009 – Handel produktami z fok – Ograniczenia w przywozie i wprowadzaniu tych produktów do obrotu – Ważność – Podstawa prawna – Artykuł 95 WE – Karta praw podstawowych Unii Europejskiej – Artykuł 17 – Deklaracja Narodów Zjednoczonych o prawach ludności rdzennej – Artykuł 19.#Sprawa C-398/13 P.

text:
               Strony
               Motywy wyroku
               Sentencja

            Strony
            w sprawie C‑398/13 P
            mającej za przedmiot odwołanie w trybie art. 56 statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, wniesione w dniu 8 lipca 2013 r.,
            Inuit Tapiriit Kanatami , z siedzibą w Ottawie (Kanada),
            Nattivak Hunters’ and Trappers’ Organisation , z siedzibą w Qikiqtarjuaq (Kanada),
            Pangnirtung Hunters’ and Trappers’ Organisation , z siedzibą w Pangnirtung (Kanada),
            Jaypootie Moesesie , zamieszkały w Qikiqtarjuaq,
            Allen Kooneeliusie , zamieszkały w Qikiqtarjuaq,
            Toomasie Newkingnak , zamieszkały w Qikiqtarjuaq,
            David Kuptana,  zamieszkały w Ulukhattok (Kanada),
            Karliin Aariak,  zamieszkała w Iqaluit (Kanada),
            Canadian Seal Marketing Group , z siedzibą w Quebec (Kanada),
            Ta Ma Su Seal Products, Inc. , z siedzibą w Cap-aux-Meules (Kanada),
            Fur Institute of Canada , z siedzibą w Ottawie,
            NuTan Furs Inc. , z siedzibą w Catalinie (Kanada),
            GC Rieber Skinn AS , z siedzibą w Bergen (Norwegia),
            Inuit Circumpolar Council Greenland (ICC-Greenland) , z siedzibą w Nuuk, Grenlandia (Dania),
            Johannes Egede,  zamieszkały w Nuuk,
            Kalaallit Nunaanni Aalisartut Piniartullu Kattuffiat (KNAPK) , z siedzibą w Nuuk,
            William E. Scott & Son , z siedzibą w Edynburgu (Zjednoczone Królestwo),
            Association des chasseurs de phoques des Îles-de-la-Madeleine , z siedzibą w Cap-aux-Meules,
            Hatem Yavuz Deri Sanayi iç Ve Diș Ticaret Ltd Șirketi , z siedzibą w Istambule (Turcja);
            Northeast Coast Sealers’ Co-Operative Society Ltd , z siedzibą w Fleur-de-Lys (Kanada),
            reprezentowani przez H. Viaene, J. Bouckaerta i D. Gillet, advocaten,
            wnoszący odwołanie,
            w której pozostałymi uczestnikami postępowania są:
            Komisja Europejska , reprezentowana przez K. Mifsuda-Bonniciego oraz C. Hermesa, działających w charakterze pełnomocników,
            strona pozwana w pierwszej instancji,
            popierana przez:
            Parlament Europejski , reprezentowany przez L. Visaggia oraz J. Rodriguesa, działających w charakterze pełnomocników,
            Radę Unii Europejskiej , reprezentowaną przez K. Michoel oraz M. Moore’a, działających w charakterze pełnomocników,
            interwenientów w pierwszej instancji,
            TRYBUNAŁ (piąta izba),
            w składzie: T. von Danwitz (sprawozdawca), prezes izby, C. Vajda, A. Rosas, E. Juhász i D. Šváby, sędziowie,
            rzecznik generalny: J. Kokott,
            sekretarz: M. Aleksejev, administrator,
            uwzględniając pisemny etap postępowania i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 9 lutego 2015 r.,
            po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 19 marca 2015 r.,
            wydaje następujący
            Wyrok

            Motywy wyroku
            1. W swym odwołaniu Inuit Tapiriit Kanatami, Nattivak Hunters’ and Trappers’ Organisation, Pangnirtung Hunters’ and Trappers’ Organisation, J. Moesesie, A. Kooneeliusie, T. Newkingnak, D. Kuptana, K. Aariak, Canadian Seal Marketing Group, Ta Ma Su Seal Products Inc., Fur Institute of Canada, NuTan Furs Inc., GC Rieber Skinn AS, Inuit Circumpolar Council Greenland (ICC‑Greenland), J. Egede, Kalaallit Nunaanni Aalisartut Piniartullu Kattuffiat (KNAPK), William E. Scott & Son, Association des chasseurs de phoques des Îles-de-la-Madeleine, Hatem Yavuz Deri Sanayi iç Ve Diş Ticaret Ltd Şirketi i Northeast Coast Sealers’ Co-Operative Society Ltd wnoszą o uchylenie wyroku Sądu Unii Europejskiej z dnia 25 kwietnia 2013 r. Inuit Tapiriit Kanatami i in./Komisja, T‑526/10, EU:T:2013:215 (zwanego dalej „zaskarżonym wyrokiem”), w którym Sąd oddalił skargę o stwierdzenie nieważności rozporządzenia Komisji (UE) nr 737/2010 z dnia 10 sierpnia 2010 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1007/2009 w sprawie handlu produktami z fok (Dz.U. L 216, s. 1, zwanego dalej „spornym rozporządzeniem”) i o stwierdzenie niemożności stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1007/2009 z dnia 16 września 2009 r. w sprawie handlu produktami z fok (Dz.U. L 286, s. 36, zwanego dalej „rozporządzeniem podstawowym”).
            Ramy prawne
            Prawo międzynarodowe
            2. Rezolucją 61/295 z dnia 13 września 2007 r. Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych przyjęło Deklarację Narodów Zjednoczonych o prawach ludności rdzennej (zwaną dalej „DRIP”). Artykuł 19 tej deklaracji ma następujące brzmienie:
            „Państwa konsultują się i współpracują z ludnością rdzenną w dobrej wierze poprzez [jej] własne instytucje przedstawicielskie w celu otrzymania [jej] wcześniejszego, dobrowolnego i świadomego pozwolenia przed wprowadzeniem środków ustawodawczych lub administracyjnych, które by mogły mieć na [nią] wpływ”.
            Prawo Unii
            3. Zgodnie z motywami 4–7 i 14 rozporządzenia podstawowego:
            „(4) Polowania na foki stały się przyczyną poważnego zaniepokojenia wyrażanego przez ogół społeczeństwa i przedstawicieli rządów wrażliwych na kwestię dobrostanu zwierząt z uwagi na ból, nieszczęście, strach i inne formy cierpienia, jakie przynoszą tym zwierzętom najczęściej wykonywane czynności zabijania i skórowania.
            (5) W odpowiedzi na zaniepokojenie obywateli i konsumentów, kwestią przestrzegania zasad dobrostanu zwierząt przy zabijaniu i skórowaniu fok oraz możliwą obecnością na rynku produktów uzyskanych ze zwierząt zabijanych i skórowanych w sposób przynoszący im ból, nieszczęście, strach i inne formy cierpienia, kilka państw członkowskich już przyjęło lub ma zamiar przyjąć przepisy regulujące handel produktami z fok poprzez zakazanie ich przywozu i produkcji. Jednocześnie w innych państwach członkowskich handel tymi produktami nie podlega żadnym ograniczeniom.
            (6) Istnieją zatem różnice pomiędzy krajowymi przepisami regulującymi handel produktami z fok, ich przywóz, produkcję i wprowadzanie do obrotu. Te różnice wywierają negatywny wpływ na działanie rynku wewnętrznego produktów zawierających lub mogących zawierać produkty z fok i stanowią barierę w handlu takimi produktami.
            (7) Istnienie takich różnych przepisów może w jeszcze większym stopniu zniechęcić konsumentów do kupowania produktów niepochodzących z fok, które mogą być trudno rozróżnialne od podobnych towarów pochodzących z fok, lub produktów, które zawierają elementy lub składniki pochodzące z fok niebędące w łatwy sposób rozpoznawalne, takie jak futra, kapsułki Omega-3, oleje i produkty skórzane.
            […]
            (14) Podstawowe interesy gospodarcze i społeczne społeczności Eskimosów polujących na foki na własne potrzeby nie powinny ucierpieć. Polowanie stanowi nieodłączną część kultury i tożsamości członków społeczności Eskimosów i jako takie zostało uznane w Deklaracji praw ludów autochtonicznych [o prawach ludności rdzennej] przyjętej przez Organizację Narodów Zjednoczonych. Dlatego też należy zezwolić na wprowadzanie do obrotu produktów z fok będących owocem tradycyjnych polowań prowadzonych przez Eskimosów oraz inne społeczności autochtoniczne i przyczyniających się do ich utrzymania”.
            4. Artykuł 3 tego rozporządzenia, zatytułowany „Warunki wprowadzania do obrotu”, stanowi w § 1 i 4:
            „1. Wprowadzanie do obrotu produktów z fok dozwolone jest jedynie w przypadkach, gdy produkty te pochodzą z polowań prowadzonych tradycyjnie przez Eskimosów i inne społeczności autochtoniczne i przyczyniają się do ich utrzymania. Warunki te mają zastosowanie w czasie lub miejscu przywozu dla produktów importowanych.
            […]
            4. Bez uszczerbku dla ust. 3 środki służące wykonaniu przepisów niniejszego artykułu, mające na celu zmianę elementów innych niż istotne niniejszego rozporządzenia poprzez jego uzupełnienie, przyjmuje się zgodnie z procedurą regulacyjną połączoną z kontrolą, o której mowa w art. 5 ust. 3”.
            5. Na podstawie art. 3 ust. 4 wskazanego rozporządzenia Komisja Europejska przyjęła sporne rozporządzenie. Rozporządzenie to zgodnie z jego art. 1 „ustanawia szczegółowe zasady wprowadzania do obrotu produktów z fok na mocy art. 3 rozporządzenia [podstawowego]”.
            Okoliczności powstania sporu i zaskarżony wyrok
            6. Pismem złożonym w sekretariacie Sądu w dniu 11 stycznia 2010 r. Inuit Tapiriit Kanatami i in. wnieśli skargę o stwierdzenie nieważności rozporządzenia podstawowego. Na mocy postanowienia Inuit Tapiriit Kanatami i in./Parlament i Rada (T‑18/10, EU:T:2011:419) Sąd odrzucił ową skargę jako niedopuszczalną. Odwołanie od tego postanowienia zostało oddalone wyrokiem Trybunału Inuit Tapiriit Kanatami i in./Parlement i Rada (C‑583/11 P, EU:C:2013:625).
            7. W dniu 10 sierpnia 2010 r. Komisja przyjęła sporne rozporządzenie, ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia podstawowego.
            8. Pismem złożonym w sekretariacie Sądu w dniu 9 listopada 2010 r. wnoszący odwołanie wnieśli skargę o stwierdzenie nieważności spornego rozporządzenia i o stwierdzenie niemożności stosowania rozporządzenia podstawowego zgodnie z art. 277 TFUE.
            9. Postanowieniem z dnia 13 kwietnia 2011 r. prezes siódmej izby Sądu dopuścił Parlament Europejski i Radę Unii Europejskiej do udziału w sprawie w charakterze interwenientów popierających żądania Komisji.
            10. Na poparcie swej skargi wnoszący odwołanie podnieśli dwa zarzuty. Pierwszy z nich dotyczył bezprawności rozporządzenia podstawowego i w związku z tym braku podstawy prawnej dla spornego rozporządzenia ze względu na błędny wybór art. 95 WE jako podstawy prawnej dla przyjęcia rozporządzenia podstawowego, naruszenia zasad pomocniczości i proporcjonalności oraz naruszenia praw podstawowych. W ramach zarzutu drugiego wnoszący odwołanie zarzucili Komisji nadużycie władzy przy przyjmowaniu spornego rozporządzenia.
            11. W zaskarżonym wyroku Sąd oddalił wszystkie te zarzuty, a w konsekwencji całą skargę.
            Żądania stron
            12. Wnoszący odwołanie wnoszą do Trybunału o:
            – uchylenie zaskarżonego wyroku, stwierdzenie bezprawności i niemożności stosowania rozporządzenia podstawowego zgodnie z art. 277 TFUE oraz stwierdzenie nieważności spornego rozporządzenia zgodnie z art. 263 TFUE;
            – tytułem żądania ewentualnego – uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie spawy do ponownego rozpoznania przez Sąd;
            – obciążenie Komisji kosztami postępowania.
            13. Komisja wnosi do Trybunału o oddalenie odwołania i o obciążenie wnoszących odwołanie solidarnie kosztami postępowania.
            14. Parlament wnosi do Trybunału o oddalenie odwołania i o obciążenie wnoszących odwołanie kosztami postępowania.
            15. Rada wnosi do Trybunału o oddalenie odwołania i o obciążenie wnoszących odwołanie kosztami postępowania.
            W przedmiocie odwołania
            16. Na poparcie odwołania wnoszący odwołanie podnieśli dwa zarzuty dotyczące błędów co do prawa przy ocenie przez Sąd zgodności z prawem rozporządzenia podstawowego. Zarzut pierwszy składa się z dwóch części, natomiast zarzut drugi składa się z trzech części.
            W przedmiocie części pierwszej zarzutu pierwszego
            Argumentacja stron
            17. Wnoszący odwołanie podnieśli, że Sąd dopuścił się błędu co do prawa poprzez stwierdzenie w pkt 28, 29, 37–40, 50 i 64 zaskarżonego wyroku, że warunki przyjęcia art. 95 WE jako podstawy prawnej były spełnione w chwili przyjęcia rozporządzenia podstawowego.
            18. Zdaniem wnoszących odwołanie warunki te powinny były być spełnione już w chwili, w której Komisja przedstawiła projekt, na podstawie którego przyjęto rozporządzenie podstawowe. Celem art. 95 WE jest bowiem przeciwdziałanie sytuacji, w której rozbieżności pomiędzy regulacjami krajowymi wpływałyby bezpośrednio na rynek wewnętrzny, a nie wspieranie powstawania różnych regulacji krajowych, dające prawodawcy Unii Europejskiej wolną rękę, by ukształtował on prawo w całej dziedzinie. Gdyby chwila przyjęcia danego aktu była właściwa dla celów oceny owych warunków, wówczas Komisja mogłaby oprzeć swój projekt na zwykłej prognozie, że tego rodzaju rozbieżności zaistnieją w chwili przyjęcia tego aktu, co byłoby sprzeczne z zasadą kompetencji powierzonych ustanowioną w art. 5 ust. 1 TUE.
            19. Tytułem pomocniczym wnoszący odwołanie podnoszą, że nawet gdyby przyjąć, że chwilą właściwą dla weryfikac ji zgodności z prawem rozporządzenia podstawowego w świetle art. 95 WE jest chwila przyjęcia tego rozporządzenia, to przesłanki zastosowania tego postanowienia nie zostały w owej chwili spełnione. Wskazania zawarte w preambule owego rozporządzenia zawierają bowiem jedynie niejasne i ogólne stwierdzenia dotyczące różnic między uregulowaniami krajowymi i ryzyka występowania przeszkód w korzystaniu z podstawowych swobód lub występowania zakłóceń konkurencji, co nie wystarcza, by uzasadnić oparcie się na art. 95 WE. W szczególności motyw 5 owego rozporządzenia nie wskazuje państw członkowskich, które przyjęły lub zamierzają przyjąć zakaz przywozu lub wytwarzania produktów z fok. W tym względzie informacje dodatkowe przedstawione przez Komisję w toku postępowania spornego nie mogą naprawić owego braku wystarczających wskazań w samym brzmieniu rozporządzenia podstawowego.
            20. Komisja, Parlament i Rada nie zgadzają się z argumentacją wnoszących odwołanie.
            Ocena Trybunału
            21. W ramach pierwszej części zarzutu pierwszego wnoszący odwołanie podnieśli zasadniczo dwa argumenty, dotyczące, po pierwsze, chwili właściwej dla badania przesłanek zastosowania art. 95 WE jako podstawy prawnej, oraz po drugie, przesłanek umożliwiających oparcie się na tym artykule w związku z tym, że rozporządzenie podstawowe nie zawierało wystarczająco dokładnych wskazań co do ryzyka wystąpienia przeszkód w korzystaniu z podstawowych swobód lub zakłóceń konkurencji.
            22. Co się tyczy argumentu pierwszego należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem zgodność z prawem aktu Unii powinna być oceniana na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w chwili wydania tego aktu (wyroki: Agrana Zucker, C‑309/10, EU:C:2011:531, pkt 31, 45 i przytoczone tam orzecznictwo; Schaible, C‑101/12, EU:C:2013:661, pkt 50). W szczególności Trybunał dokonuje badania, czy spełnione zostały przesłanki zastosowania art. 95 WE jako podstawy prawnej, odnosząc się do chwili przyjęcia badanego aktu Unii (zob wyroki: Arnold André, C‑434/02, EU:C:2004:800, pkt 38; Swedish Match, C‑210/03, EU:C:2004:802, pkt 37; Niemcy/Parlament i Rada, C‑380/03, EU:C:2006:772, pkt 45–51, 55; a także Vodafone i in., C‑58/08, EU:C:2010:321, pkt 39, 41).
            23. Tym samym, wbrew argumentom wnoszących odwołanie, dla owego badania nie jest istotna chwila przyjęcia projektu rozporządzenia Komisji. W ramach skargi skierowanej przeciwko aktowi prawodawczemu tego rodzaju co rozporządzenie podstawowe przedmiotem kontroli przez sąd Unii zgodności z prawem nie jest ów projekt, poddany zmianom w toku procedury legislacyjnej, lecz akt prawodawczy, jaki został przyjęty przez prawodawcę Unii po zakończeniu owej procedury.
            24. Ponadto liczba państw członkowskich, które uregulowały lub zamierzały uregulować dziedzinę, o której mowa w chwili wydania projektu Komisji, nie jest decydująca dla celów oceny zgodności z prawem zastosowania przez prawodawcę Unii art. 95 WE, ponieważ przesłanki oparcia się na tym artykule zostały spełnione w chwili przyjęcia rozpatrywanego aktu prawodawczego.
            25. Z powyższego wynika, że należy oddalić pierwszy argument wnoszących odwołanie jako bezzasadny.
            26. Co się tyczy argumentu drugiego należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem środki określone w art. 95 ust. 1 WE powinny rzeczywiście mieć na celu poprawę warunków ustanowienia i funkcjonowania rynku wewnętrznego [wyroki British American Tobacco (Investments) i Imperial Tobacco, C‑491/01, EU:C:2002:741, pkt 60; Zjednoczone Królestwo/Parlament i Rada, C‑217/04, EU:C:2006:279, pkt 42; a także Zjednoczone Królestwo/Parlament i Rada, C‑270/12, EU:C:2014:18, pkt 113]. O ile samo stwierdzenie istnienia różnic między uregulowaniami krajowymi i abstrakcyjnego ryzyka występowania przeszkód w korzystaniu z podstawowych swobód lub występowania zakłóceń konkurencji nie jest wystarczające do uzasadnienia zastosowania art. 95 WE jako podstawy prawnej, o tyle prawodawca Unii może skorzystać z tego postanowienia w szczególności w przypadku rozbieżności między przepisami krajowymi, jeśli mogą one naruszać podstawowe swobody i wywierać w ten sposób bezpośredni wpływ na funkcjonowanie rynku wewnętrznego lub prowadzić do powstania zakłóceń konkurencji (zob. wyrok Vodafone i in., C‑58/08, EU:C:2010:321, pkt 32 i przytoczone tam orzecznictwo).
            27. Powołanie się na to postanowienie jest również możliwe w celu zapobieżenia takim przeszkodom w wymianie handlowej wynikającym z niejednolitej ewolucji uregulowań krajowych. Jednakże wystąpienie tego rodzaju przeszkód musi być prawdopodobne, a przyjęte środki winny mieć na celu zapobieganie im (wyroki: Niemcy/Parlament i Rada, C‑380/03, EU:C:2006:772, pkt 38 i przytoczone tam orzecznictwo; a także Vodafone i in., C‑58/08, EU:C:2010:321, pkt 33).
            28. W tym względzie wnoszący odwołanie błędnie podnieśli, że wskazania zawarte w preambule owego rozporządzenia nie wystarczają, by uzasadnić oparcie się na art. 95 WE, i że Sąd nie mógł uwzględnić wskazań przedstawionych przez Komisję w toku postępowania spornego.
            29. Uzasadnienie aktów o zasięgu ogólnym może się bowiem ograniczać do wskazania: po pierwsze – całościowej sytuacji, która doprowadziła do jego przyjęcia – i po drugie – ogólnych celów, które zamierza się osiągnąć (zob. wyrok AJD Tuna, C‑221/09, EU:C:2011:153, pkt 59 i przytoczone tam orzecznictwo). W związku z powyższym prawodawcy Unii nie można zarzucać, że w motywach 4–7 rozporządzenia podstawowego wskazał on jedynie w ogólny sposób rozbieżności pomiędzy przepisami krajowymi regulującymi wprowadzanie do obrotu produktów z fok i wynikające z tego zakłócenia w funkcjonowaniu rynku wewnętrznego, co uzasadniało oparcie się na art. 95 WE. W szczególności, wbrew twierdzeniu wnoszących odwołanie, prawodawca Unii nie był zobowiązany do wskazania w samym brzmieniu preambuły rozporządzenia podstawowego państw członkowskich, których regulacje krajowe stanowiły genezę owego aktu.
            30. Uzasadnienie rozporządzenia podstawowego jest jako takie wystarczające, w związku z czym nie można zarzucić Sądowi, że w ramach przeprowadzonego przez siebie badania wziął on pod uwagę w pkt 50 zaskarżonego wyroku dodatkowe informacje dotyczące sytuacji ustawodawstwa państw członkowskich prowadzącej do przyjęcia owego rozporządzenia, przedstawione przez Komisję w toku postępowania spornego, jako że informacje te jedynie precyzują uzasadnienie rozporządzenia podstawowego zgodnie z orzecznictwem Trybunału. W ramach badania wyboru art. 95 WE jako podstawy prawnej owo orzecznictwo uwzględnia bowiem tego rodzaju doprecyzowania uzasadnienia rozpatrywanego aktu przedstawione w toku postępowania spornego [zob. w szczególności wyroki British American Tobacco (Investments) i Imperial Tobacco, C‑491/01, EU:C:2002:741, pkt 68, 70, 73; Zjednoczone Królestwo/Parlament i Rada, C‑217/04, EU:C:2006:279, pkt 61; a także Niemcy/Parlament i Rada, C‑380/03, EU:C:2006:772, pkt 46, 47].
            31. Na podstawie informacji wynikających zarówno z uzasadnienia rozporządzenia podstawowego, jak również z doprecyzowań przedstawionych przez Komisję, niezakwestionowanych przed Trybunałem przez wnoszących odwołanie, Sąd mógł stwierdzić w pkt 36–40 i 50 zaskarżonego wyroku, nie popełniając w tym względzie błędu co do prawa, że w chwili przyjęcia rozporządzenia podstawowego istniały różnice pomiędzy przepisami krajowymi regulującymi handel produktami z fok, które to różnice mogły stanowić przeszkodę w swobodnym przepływie towarów.
            32. W związku z powyższym Sąd zgodnie z prawem stwierdził w pkt 58 zaskarżonego wyroku, że owe różnice mogły uzasadnić interwencję prawodawcy Unii na podstawie art. 95 WE.
            33. W tych okolicznościach należy oddalić w całości część pierwszą zarzutu pierwszego jako bezzasadną.
            W przedmiocie części drugiej zarzutu pierwszego
            Argumentacja stron
            34. Wnoszący odwołanie podnieśli, że Sąd dopuścił się błędu co do prawa, w pkt 56 zaskarżonego wyroku opierając się na stwierdzeniu, że wymiana handlowa między państwami członkowskimi w zakresie dotyczącym produktów z fok oraz produktów podobnych z pewnością nie jest znikoma. Tymczasem można wątpić w to, że wymiana handlowa tymi produktami ma charakter inny niż znikomy. Ponadto wnoszący odwołanie podnieśli, że zgodnie z orzecznictwem Trybunału prawodawca Unii może oprzeć się na art. 95 WE jedynie wówczas, gdy wymiana handlowa w zakresie rozpatrywanych produktów jest stosunkowo znacząca, co tym bardziej nie ma miejsca w przypadku produktów pochodzących z fok.
            35. Komisja i Parlament podniosły, że druga część zarzutu pierwszego jest niedopuszczalna, a w każdym wypadku jest bezzasadna.
            Ocena Trybunału
            – W przedmiocie dopuszczalności
            36. Jak wskazały Komisja i Parlament, stwierdzenie Sądu wskazane w pkt 56 zaskarżonego wyroku, dotyczące nieznikomego charakteru wymiany handlowej w zakresie produktów z fok i podobnych produktów między państwami członkowskimi, nie mieści się w kompetencji Trybunału w ramach odwołania.
            37. Zgodnie z art. 256 ust. 1 TFUE oraz z art. 58 akapit pierwszy statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej odwołanie ogranicza się do kwestii prawnych. Wyłącznie Sąd jest w związku z tym właściwy w zakresie ustalenia i dokonania oceny okoliczności faktycznych oraz w zakresie oceny dowodów, z wyjątkiem przypadków przeinaczenia tych okoliczności faktycznych i tych dowodów (wyrok Ryanair/Komisja, C‑287/12 P, EU:C:2013:395, pkt 78 i przytoczone tam orzecznictwo).
            38. Wnoszący odwołanie nie podnieśli zarzutu jakiegokolwiek przeinaczenia, w związku z czym należy odrzucić jako niedopuszczalną drugą część zarzutu pierwszego w zakresie, w jakim dotyczy stwierdzenia Sądu odnoszącego się do nieznikomego charakteru wymiany handlowej między państwami członkowskimi.
            – Co do istoty
            39. Należy wskazać, że z samego brzmienia art. 95 WE nie wynika, by prawodawca Unii mógł oprzeć się na tym artykule jedynie wówczas, gdy wymiana handlowa danymi produktami jest stosunkowo znacząca.
            40. Ponadto o ile w niektórych sprawach Trybunał zakwalifikował wymianę handlową na danych rynkach jako stosunkowo znaczącą (zob. wyroki: Arnold André, C‑434/02, EU:C:2004:800, pkt 39 i przytoczone tam orzecznictwo; Swedish Match, C‑210/03, EU:C:2004:802, pkt 38; a także Niemcy/Parlament i Rada, C‑380/03, EU:C:2006:772, pkt 53), o tyle nie ustanowił on w żadnym razie kryterium prawnego, wedle którego środki podjęte na podstawie art. 95 WE są ograniczone jedynie do rynków produktów, na których wymiana handlowa jest stosunkowo znacząca.
            41. W niniejszej sprawie Sąd stwierdził w pkt 39, 40 i 56 zaskarżonego wyroku, opierając się na względach odnoszących się do rynków produktów z fok i innych produktów, które mogą zostać z nimi pomylone, że różnice istniejące pomiędzy przepisami krajowymi dotyczącymi handlu produktami z fok mogą powodować zaburzenia rynku wewnętrznego tymi produktami. W związku z tym Sąd zgodnie z prawem stwierdził w pkt 58 zaskarżonego wyroku – bez konieczności weryfikowania celem uzasadnienia oparcia się na art. 95 WE, czy wymiana handlowa rozpatrywanymi produktami jest stosunkowo znacząca – że owe różnice umożliwiają podjęcie środków na podstawie owego artykułu.
            42. W konsekwencji należy w części odrzucić drugą część zarzutu pierwszego jako niedopuszczalną, a w części oddalić ją jako bezzasadną.
            W przedmiocie części drugiej zarzutu drugiego
            Argumentacja stron
            43. Wnoszący odwołanie zarzucają Sądowi dopuszczenie się błędu co do prawa poprzez stwierdzenie w pkt 105 zaskarżonego wyroku, że należało odwołać się jedynie do postanowień Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (zwanej dalej „kartą”), a nie do postanowień europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, podpisanej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (zwanej dalej „EKPC”). Zdaniem wnoszących odwołanie z art. 6 ust. 3 TUE oraz z art. 52 ust. 3 i art. 53 karty wynika w szczególności, że prawa zagwarantowane przez EKPC powinny być należycie zagwarantowane przy stosowaniu traktatów jako zasady ogólne prawa i że postanowienia EKPC powinny przeważać, jeżeli udzielają szerszej ochrony niż karta.
            44. Komisja, Parlament i Rada nie zgadzają się z argumentacją wnoszących odwołanie.
            Ocena Trybunału
            45. Należy przypomnieć, że jakkolwiek zgodnie z art. 6 ust. 3 TUE prawa podstawowe chronione na mocy EKPC są częścią prawa Unii jako jego zasady ogólne i jakkolwiek art. 52 ust. 3 karty nakazuje prawom chronionym na mocy tej karty odpowiadającym prawom chronionym na mocy EKPC przypisywać takie samo znaczenie i takie same skutki, jakie mają prawa ujęte we wspomnianej konwencji, to jednak konwencja ta, do czasu przystąpienia do niej Unii, nie stanowi aktu prawnego formalnie obowiązującego w porządku prawnym Unii (zob. wyroki: Åkerberg Fransson, C‑617/10, EU:C:2013:105, pkt 44; Schindler Holding i in./Komisja, C‑501/11 P, EU:C:2013:522, pkt 32; a także Telefónica i Telefónica de España/Komisja, C‑295/12 P, EU:C:2014:2062, pkt 41).
            46. W związku z tym Sąd prawidłowo orzekł w pkt 105 zaskarżonego wyroku, że art. 17, 7, 10 i 11 karty zapewniają w prawie Unii ochronę wynikającą z postanowień EKPC powołanych przez wnoszących odwołanie i że w niniejszej sprawie należy przeprowadzić badanie ważności rozporządzenia podstawowego wyłącznie na podstawie praw podstawowych zagwarantowanych w karcie (zob. podobnie wyroki: Otis i in., C‑199/11, EU:C:2012:684, pkt 47; Ziegler/Komisja, C‑439/11 P, EU:C:2013:513, pkt 126 i przytoczone tam orzecznictwo).
            47. Należy w każdym razie stwierdzić, że w ramach pierwszej części zarzutu drugiego wnoszący odwołanie ograniczyli się do zarzucenia Sądowi, iż odwołał się jedynie do postanowień karty, a nie do postanowień EKPC, nie precyzując jednocześnie, na czym dokładnie miał polegać jego błąd co do prawa przy badaniu ważności rozporządzenia podstawowego w świetle praw podstawowych, który mógłby skutkować uchyleniem zaskarżonego wyroku.
            48. W konsekwencji należy oddalić pierwszą część zarzutu drugiego.
            W przedmiocie drugiej i trzeciej części zarzutu drugiego
            Argumentacja stron
            49. W drugiej części zarzutu drugiego wnoszący odwołanie podnieśli, że Sąd dopuścił się błędu co do prawa poprzez orzeczenie, że prawo własności nie może być rozszerzone na ochronę zwykłych interesów o charakterze handlowym. Ich zdaniem zakaz wprowadzania do obrotu produktów z fok w Unii narusza ich prawo handlowego wykorzystywania tych produktów. W tym względzie Trybunał orzekł już, że zakaz sprzedaży i wprowadzania na rynek Unii suplementów żywnościowych może ograniczyć swobodę prowadzenia działalności zawodowej przez producentów tych wyrobów. Wedle orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, w szczególności wyroku Malik/Zjednoczone Królestwo (skarga nr 23780/08, z dnia 13 marca 2012 r.), interesy gospodarcze związane z przedsiębiorstwem stanowią „mienie” w rozumieniu art. 1 protokołu nr 1 do EKPC i w związku z tym są objęte ochroną prawa własności.
            50. W trzeciej części owego zarzutu wnoszący odwołanie zarzucili Sądowi, że stwierdził on w pkt 112 zaskarżonego wyroku, iż DRIP nie ma wiążącego charakteru, i że zaniechał zbadania, czy instytucje Unii uzyskały, przed przyjęciem rozporządzenia podstawowego, wcześniejsze pozwolenie wnoszących odwołanie zgodnie z art. 19 tej deklaracji. O ile bowiem deklaracja ta nie ma jako taka wiążącego statusu prawnego, o tyle Unia uznała w motywie 14 rozporządzenia podstawowego obowiązek stosowania się w dobrej wierze do postanowień DRIP. Zgodnie z orzecznictwem Trybunału Unia nie może uchylić się od zasad, które ustanowiła w zastosowaniu tej deklaracji (wyrok NTN Toyo Bearing i in./Rada, 113/77, EU:C:1979:91, pkt 21). Ponadto z rezolucji Stowarzyszenia Prawa Międzynarodowego opublikowanej w 2012 r. wynika, że art. 19 DRIP określa zasadę prawa międzynarodowego zwyczajowego, którą Unia ma obowiązek szanować przy wykonywaniu swych uprawnień.
            51. Parlament podniósł, że trzecia część zarzutu drugiego jest niedopuszczalna w całości z tego względu, że wnoszący odwołanie nie określili popełnionego przez Sąd błędu co do prawa w sposób wystarczająco precyzyjny w rozumieniu art. 169 ust. 2 regulaminu postępowania przed Trybunałem. W szczególności odwołanie nie pozwala na ustalenie, czy wnoszący odwołanie krytykują badanie, czy też brak badania środków podniesionych przed Sądem, i z jakich względów należy przypisać art. 19 DRIP charakter wiążący. Zdaniem Komisji i Parlamentu części druga i trzecia tego zarzutu są przynajmniej częściowo niedopuszczalne, ponieważ wnoszący odwołanie nie podnieśli przed Sądem ani ewentualnego naruszenia swobody przedsiębiorczości, ani naruszenia zasady zwyczajowego prawa międzynarodowego.
            52. Komisja, Parlament i Rada uważają, że druga i trzecia część zarzutu drugiego są w każdym wypadku bezzasadne.
            Ocena Trybunału
            – W przedmiocie dopuszczalności drugiej i trzeciej części zarzutu drugiego
            53. W zakresie dotyczącym zarzutu niedopuszczalności podniesionego przez Parlament w odniesieniu do trzeciej części zarzutu drugiego w całości należy przypomnieć, że z art. 256 ust. 1 akapit drugi TFUE, z art. 58 akapit pierwszy statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej oraz z art. 168 § 1 lit. d) i art. 169 § 2 regulaminu postępowania przed Trybunałem wynika, iż odwołanie musi dokładnie wskazywać zakwestionowane części orzeczenia, którego uchylenie ma na celu, oraz zawierać argumenty prawne, które szczegółowo uzasadniają to żądanie, pod rygorem niedopuszczalności odwołania lub danego zarzutu (zob. podobnie wyroki: Schindler Holding i in./Komisja, C‑501/11 P, EU:C:2013:522, pkt 43; Ezz i in./Rada, C‑220/14 P, EU:C:2015:147, pkt 111 i przytoczone tam orzecznictwo).
            54. W niniejszej sprawie należy stwierdzić, że w trzeciej części zarzutu drugiego wnoszący odwołanie odnoszą się do konkretnego punktu zaskarżonego wyroku. W tym względzie, wedle wnoszących odwołanie, powołany błąd co do prawa polega na nieuwzględnieniu wiążącego charakteru wymogu uzyskania pozwolenia wskazanego w art. 19 DRIP, który wynika zarówno z motywu 14 rozporządzenia podstawowego, jak i z zasady zwyczajowego prawa międzynarodowego.
            55. W tych okolicznościach należy oddalić przedstawiony przez Parlament zarzut niedopuszczalności w odniesieniu do trzeciej części zarzutu drugiego w całości.
            56. Co się tyczy zarzutów częściowej niedopuszczalności podniesionych przez Komisję i Parlament, z akt sprawy wynika, że wnoszący odwołanie nie podnieśli przed Sądem ani ewentualnego naruszenia swobody przedsiębiorczości ustanowionej w art. 16 karty, ani naruszenia zasady zwyczajowego prawa międzynarodowego wynikającej z art. 19 DRIP.
            57. Zgodnie zaś z utrwalonym orzecznictwem umożliwienie stronie podniesienia po raz pierwszy przed Trybunałem zarzutu, którego nie podniosła przed Sądem, byłoby równoznaczne z umożliwieniem jej wniesienia do Trybunału, którego kompetencje w postępowaniu odwoławczym są ograniczone, sprawy o szerszym zakresie niż sprawa rozpoznawana przez Sąd (wyrok Nexans i Nexans France/Komisja, C‑37/13 P, EU:C:2014:2030, pkt 45 i przytoczone tam orzecznictwo).
            58. W związku z tym należy odrzucić drugą część zarzutu drugiego jako niedopuszczalną w zakresie, w jakim dotyczy swobody przedsiębiorczości. Należy również odrzucić trzecią część zarzutu drugiego jako niedopuszczalną w zakresie, w jakim dotyczy naruszenia zasady zwyczajowego prawa międzynarodowego.
            – Co do istoty części drugiej zarzutu drugiego
            59. Wnoszący odwołanie podnoszą zasadniczo, że rozporządzenie podstawowe narusza ich prawo własności, ponieważ zakaz wprowadzania do obrotu produktów z fok wpływa na ich prawo handlowego wykorzystywania tych produktów w Unii.
            60. Należy w tym względzie wskazać, że ochrona prawa własności zagwarantowana przez art. 17 karty nie dotyczy interesów czy oczekiwań handlowych, których niepewny charakter należy do samej istoty działalności gospodarczej, lecz praw o charakterze majątkowym, z których w porządku prawnym wynika ustalona sytuacja prawna, pozwalająca podmiotowi tych praw na samodzielne korzystanie z nich we własnym interesie (zob. wyrok Sky Österreich, C‑283/11, EU:C:2013:28, pkt 34 i przytoczone tam orzecznictwo).
            61. Podobnie z orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka dotyczącego art. 1 protokołu nr 1 do EKPC wynika, że zgodnie z art. 52 ust. 3 karty należy wziąć pod uwagę, że przyszłe dochody mogą być uznane za „mienie” chronione na mocy tego artykułu jedynie wówczas, gdy zostały już zarobione, są przedmiotem pewnej wierzytelności lub jeżeli wystąpiły szczególne okoliczności mogące wzbudzić u zainteresowanego uzasadnione oczekiwania co do uzyskania wartości stanowiącej własność (zob. w szczególności: wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka: Anheuser-Busch/Portugalia, nr 73049/01, z dnia 11 stycznia 2007 r., § 64 i 65; ww. wyrok Malik/Zjednoczone Królestwo, § 93).
            62. Tymczasem wnoszący odwołanie podnieśli przed sądami Unii jedynie zwykłą możliwość wprowadzenia do obrotu produktów z fok w Unii, bez wskazania tego rodzaju okoliczności.
            63. W konsekwencji należy w części odrzucić drugą część zarzutu drugiego jako niedopuszczalną, a w części oddalić ją jako bezzasadną.
            – Co do istoty trzeciej części zarzutu drugiego
            64. Co się tyczy art. 19 DRIP, jako że przepis ten nie ma jako taki charakteru prawnie wiążącego, co uznali wnoszący odwołanie, wystarczy stwierdzić, że motyw 14 rozporządzenia podstawowego także nie ma skutku wiążącego w zakresie dotyczącym wskazanego w tym przepisie obowiązku konsultacji i współpracy celem uzyskania pozwolenia społeczności Eskimosów.
            65. Z brzmienia owego motywu wynika bowiem, że aby nie ucierpiały podstawowe interesy gospodarcze i społeczne społeczności Eskimosów polujących na foki na własne potrzeby, należy zezwolić na wprowadzanie do obrotu produktów z fok będących owocem tradycyjnych polowań prowadzonych przez te społeczności celem ich utrzymania.
            66. W związku z  tym, że tego rodzaju zezwolenie zostało przewidziane w art. 3 ust. 1 rozporządzenia podstawowego, należy stwierdzić, że odwołując się do uznania przez DRIP owych polowań za nieodłączną część kultury i tożsamości członków społeczności Eskimosów, ów motyw 14 stanowi jedynie uzasadnienie wynikającego z owego rozporządzenia odstępstwa od zakazu wprowadzania do obrotu produktów z fok.
            67. Z brzmienia motywu 14 owego rozporządzenia nie można natomiast wywieść prawnie wiążącego obowiązku zastosowania się do art. 19 DRIP, który to przepis nie został ponadto wskazany w owym motywie.
            68. W konsekwencji należy w części odrzucić trzecią część zarzutu drugiego jako niedopuszczalną, a w części oddalić ją jako bezzasadną.
            69.  Z całości powyższych rozważań wynika, że odwołanie należy w części oddalić jako bezzasadne, a w części odrzucić jako niedopuszczalne.
            W przedmiocie kosztów
            70. Zgodnie z art. 184 § 2 regulaminu postępowania przed Trybunałem jeżeli odwołanie jest bezzasadne, Trybunał rozstrzyga o kosztach.
            71. Zgodnie z art. 138 § 1 tego regulaminu, mającym zastosowanie do postępowania odwoławczego na podstawie art. 184 § 1 tego regulaminu, kosztami zostaje obciążona, na żądanie strony przeciwnej, strona przegrywająca sprawę. Jeżeli interwenient w pierwszej instancji, który nie wniósł odwołania, brał udział w postępowaniu przed Trybunałem, Trybunał może na podstawie art. 184 § 4 regulaminu postanowić, że pokryje on własne koszty. W myśl art. 140 § 1 regulaminu postępowania, mającego także zastosowanie do postępowania odwoławczego na podstawie jego art. 184 § 1, państwa członkowskie i instytucje interweniujące w sprawie pokrywają własne koszty.
            72. Ponieważ Komisja wniosła o obciążenie wnoszących odwołanie kosztami postępowania, zaś ci ostatni przegrali sprawę, należy obciążyć ich, poza ich własnymi kosztami, także kosztami poniesionymi przez Komisję.
            73. Parlament i Rada, jako interwenienci w postępowaniu przed Sądem, pokrywają własne koszty.

            Sentencja
            Z powyższych względów Trybunał (piąta izba) orzeka, co następuje:
            1) Odwołanie zostaje oddalone.
            2) Inuit Tapiriit Kanatami, Nattivak Hunters’ and Trappers’ Organisation, Pangnirtung Hunters’ and Trappers’ Organisation, Jaypootie Moesesie, Allen Kooneeliusie, Toomasie Newkingnak, David Kuptana, Karliin Aariak, Canadian Seal Marketing Group, Ta Ma Su Seal Products, Inc., Fur Institute of Canada, NuTan Furs, Inc., GC Rieber Skinn AS, Inuit Circumpolar Council Greenland (ICC-Greenland), Johannes Egede, Kalaallit Nunaanni Aalisartut Piniartullu Kattuffiat (KNAPK), William E. Scott & Son, Association des chasseurs de phoques des Îles-de-la-Madeleine, Hatem Yavuz Deri Sanayi iç Ve Diș Ticaret Ltd Șirketi oraz Northeast Coast Sealers’ Co‑Operative Society Ltd pokrywają własne koszty oraz koszty poniesione przez Komisję Europejską.
            3) Parlament Europejski i Rada Unii Europejskiej pokrywają własne koszty.


title: Wyrok Sądu pierwszej instancji (czwarta izba) z dnia 15 lutego 2007 r. # Bodegas Franco-Españolas, SA przeciwko Urzędowi Harmonizacji w ramach Rynku Wewnętrznego (znaki towarowe i wzory) (OHIM). # Wspólnotowy znak towarowy - Postępowanie w sprawie sprzeciwu - Zgłoszenie słownego wspólnotowego znaku towarowego ROYAL - Wcześniejszy słowny wspólnotowy znak towarowy ROYAL FEITORIA - Względna podstawa odmowy rejestracji - Brak prawdopodobieństwa wprowadzenia w błąd - Artykuł 8 ust. 1 lit. b) rozporządzenia (WE) nr 40/94. # Sprawa T-501/04.

text:
      Wyrok Sądu Pierwszej Instancji (czwarta izba) z dnia 15 lutego 2007 r. – Bodegas Franco‑Españolas przeciwko OHIM – Companhia
            Geral da Agricultura das Vinhas do Alto Douro (ROYAL)
      (sprawa T‑501/04)
      Wspólnotowy znak towarowy – Postępowanie w sprawie sprzeciwu – Zgłoszenie słownego wspólnotowego znaku towarowego ROYAL – Wcześniejszy słowny wspólnotowy znak towarowy ROYAL FEITORIA – Względna podstawa odmowy rejestracji – Brak prawdopodobieństwa wprowadzenia w błąd – Artykuł 8 ust. 1 lit. b) rozporządzenia (WE) nr 40/94
      Wspólnotowy znak towarowy – Definicja i uzyskanie wspólnotowego znaku towarowego – Względne podstawy odmowy rejestracji – Sprzeciw właściciela wcześniejszego identycznego lub podobnego znaku towarowego zarejestrowanego dla identycznych lub podobnych
         towarów lub usług (rozporządzenie Rady nr 40/94, art. 8 ust. 1 lit. b)) (por. pkt 52, 53)

      Przedmiot

               Skarga na decyzję Pierwszej Izby Odwoławczej OHIM z dnia 25 października 2004 r. (sprawa R 513/2002‑1) dotyczącą postępowania
                  w sprawie sprzeciwu między Companhia Geral da Agricultura das Vinhas do Alto Douro, SA (Real Companhia Velha) a Bodegas Franco‑Españolas,
                  SA.

            Informacje dotyczące sprawy

               Zgłaszający wspólnotowy znak towarowy:

               Bodegas Franco‑Españolas, SA

               Zgłoszony wspólnotowy znak towarowy:

               Słowny znak towarowy ROYAL dla towarów z klasy 33 – zgłoszenie nr 1056902

               Właściciel znaku towarowego lub oznaczenia, na które powołano się w sprzeciwie:

               Companhia Geral da Agricultura das Vinhas do Alto Douro, SA (Real Companhia Velha)

               Znak towarowy lub oznaczenie, na które powołano się w sprzeciwie:

               Portugalski graficzny znak towarowy ROYAL BRANDE, nr 122170, słowny wspólnotowy znak towarowy ROYAL FEITORIA, nr 418301 i słowny
                  międzynarodowy znak towarowy ROYAL OPORTO WINE COMPANY (PORTUGAL), nr 174788, dla towarów z klasy 33

               Decyzja Wydziału Sprzeciwów:

               Uwzględnienie sprzeciwu w oparciu o wspólnotowy znak towarowy nr 418301 i odrzucenie wniosku o rejestrację

               Decyzja Izby Odwoławczej:

               Oddalenie odwołania

      Sentencja

                  1)

                  	Stwierdza się nieważność decyzji Pierwszej Izby Odwoławczej Urzędu Harmonizacji w ramach Rynku Wewnętrznego (znaki towarowe
                     i wzory) (OHIM) z dnia 25 października 2004 r. (sprawa R 513/2002‑1).

                  2)

                  	OHIM zostaje obciążony kosztami.


Wyrok Trybunału (trzecia izba) z dnia 24 kwietnia 1980 r. # Una Coonan przeciwko Insurance Officer. # Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: National Insurance Commissioner - Zjednoczone Królestwo. # Sprawa 110/79.


Wyrok Trybunału (druga izba) z dnia 6 kwietnia 1995 r. # Ernst Bauer przeciwko Komisji Wspólnot Europejskich. # Klauzula arbitrażowa. # Sprawa C-299/93.


title: Wyrok Trybunału (szósta izba) z dnia 10 maja 2012 r.#Komisja Europejska przeciwko Królestwu Belgii.#Uchybienie zobowiązaniom państwa członkowskiego – Artykuły 36 i 40 porozumienia EOG – Dyskryminujące opodatkowanie zysków kapitałowych osiągniętych przy odkupie akcji przedsiębiorstw zbiorowego inwestowania mających siedzibę w Norwegii lub w Islandii i niekorzystających z zezwolenia udzielonego zgodnie z dyrektywą 85/611/EWG.#Sprawa C‑370/11.

text:
      Wyrok Trybunału (szósta izba) z dnia 10 maja 2012 r. – Komisja przeciwko Belgii
      (sprawa C‑370/11)
      Uchybienie zobowiązaniom państwa członkowskiego – Artykuły 36 i 40 porozumienia EOG – Dyskryminujące opodatkowanie zysków kapitałowych osiągniętych przy odkupie akcji przedsiębiorstw zbiorowego inwestowania
         mających siedzibę w Norwegii lub w Islandii i niekorzystających z zezwolenia udzielonego zgodnie z dyrektywą 85/611/EWG

      Umowy międzynarodowe – Porozumienie tworzące Europejski Obszar Gospodarczy – Swobodny przepływ kapitału – Ograniczenia – Przepisy podatkowe – Podatek dochodowy (porozumienie EOG, art. 40; dyrektywa Rady nr 85/611) (por. pkt 20; sentencja)
      Przedmiot

               Uchybienie zobowiązaniom państwa członkowskiego – Naruszenie art. 36 i 40 Porozumienia o Europejskim Obszarze Gospodarczym
                  – Dyskryminujące opodatkowanie zysków kapitałowych osiągniętych przy odkupie akcji przedsiębiorstw zbiorowego inwestowania
                  mających siedzibę w Norwegii lub w Islandii i niekorzystających z zezwolenia udzielonego zgodnie z dyrektywą 85/611/EWG

            Sentencja

                  1)

                  	Utrzymując przepisy, według których zyski kapitałowe osiągnięte przy odkupie akcji przedsiębiorstw zbiorowego inwestowania,
                     których ponad 40% majątku zainwestowano w wierzytelności i które nie posiadają zezwolenia wydanego zgodnie z dyrektywą Rady
                     85/611/EWG z dnia 20 grudnia 1985 r. w sprawie koordynacji przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych odnoszących
                     się do przedsiębiorstw zbiorowego inwestowania w zbywalne papiery wartościowe (UCITS), nie podlegają opodatkowaniu, gdy przedsiębiorstwa
                     te mają siedzibę w Belgii, podczas gdy zyski osiągnięte przy odkupie akcji takich przedsiębiorstw mających siedzibę w Norwegii
                     lub w Islandii podlegają opodatkowaniu, Królestwo Belgii uchybiło zobowiązaniom, jakie na nim ciążą na mocy art. 40 Porozumienia
                     o Europejskim Obszarze Gospodarczym z dnia 2 maja 1992 r.

                  2)

                  	Królestwo Belgii zostaje obciążone kosztami postępowania.


Wyrok Sądu pierwszej instancji (czwarta izba) z dnia 10 grudnia 1992 r. # Calvin E. Williams przeciwko Trybunałowi Obrachunkowemu Wspólnot Europejskich. # Urzędnicy - Dopuszczalność - Sprawozdanie z oceny. # Sprawa T-33/91.


Wyrok Sądu pierwszej instancji (pierwsza izba) z dnia 18 czerwca 1996 r. # Juana de la Cruz Elena Vela Palacios przeciwko Komitetowi Ekonomiczno-Społecznemu. # Urzędnicy - Dopuszczalność - Niekorzystny akt. # Sprawa T-293/94.


Wyrok Sądu pierwszej instancji (druga izba w składzie powiększonym) z dnia 5 czerwca 1996 r. # NMB France SARL, NMB-Minebea-GmbH, NMB UK Ltd i NMB Italia Srl przeciwko Komisji Wspólnot Europejskich. # Dumping. # Sprawa T-162/94.


Wyrok Trybunału (pierwsza izba) z dnia 28 marca 1990 r. # Waldrich Siegen Werkzeugmaschinen GmbH przeciwko Finanzamt Hagen. # Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Finanzgericht Münster - Niemcy. # Sprawa C-38/88.


Wyrok Trybunału (siódma izba) z dnia 17 lipca 2014 r.#Reber Holding GmbH & Co. KG przeciwko Urzędowi Harmonizacji w ramach Rynku Wewnętrznego (znaki towarowe i wzory) (OHIM).#Odwołanie – Wspólnotowy znak towarowy – Graficzny znak towarowy Walzer Traum – Sprzeciw właściciela słownego krajowego znaku towarowego Walzertraum – Pojęcie rzeczywistego używania znaku towarowego – Niewzięcie pod uwagę wcześniejszych decyzji – Zasada równego traktowania.#Sprawa C-141/13 P.