title: Wyrok Trybunału (pierwsza izba) z dnia 4 października 2007 r.#Erhard Geuting przeciwko Direktor der Landwirtschaftskammer Nordrhein-Westfalen für den Bereich Landwirtschaft.#Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Bundesverwaltungsgericht - Niemcy.#Wołowina i cielęcina - Premia na hodowlę krów mamek.#Sprawa C-375/05.

text:
      Sprawa C‑375/05
      Erhard Geuting
      przeciwko
      Direktor der Landwirtschaftskammer Nordrhein-Westfalen für den Bereich Landwirtschaft
      (wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Bundesverwaltungsgericht)
      Wołowina i cielęcina – Premia na hodowlę krów mamek
      Streszczenie wyroku
      1.        Rolnictwo – Wspólna organizacja rynków – Wołowina i cielęcina – Premia na hodowlę krów mamek – Cielna jałówka – Zrównanie
            z krową mamką
      (rozporządzenie Rady nr 805/68, art. 4a tiret trzecie ppkt ii))
      2.        Rolnictwo – Wspólna organizacja rynków – Wołowina i cielęcina – Premia na hodowlę krów mamek
      (rozporządzenie Komisji nr 3886/92, art. 33 ust. 2 i 4)
      3.        Rolnictwo – Wspólna organizacja rynków – Wołowina i cielęcina – Premia na hodowlę krów mamek
      (rozporządzenie Komisji nr 3886/92, art. 33 ust. 2)
      4.        Rolnictwo – Wspólna organizacja rynków – Wołowina i cielęcina – Premia na hodowlę krów mamek
      (rozporządzenie Rady nr 805/68, art. 4f ust. 4; rozporządzenie Komisji nr 3886/92, art. 33 ust. 4)
      1.        Artykuł 4a tiret trzecie ppkt ii) rozporządzenia nr 805/68 w sprawie wspólnej organizacji rynku wołowiny i cielęciny, zmienionego
         rozporządzeniem nr 2222/96, należy interpretować w ten sposób, że cielna jałówka może być uznana za krowę mamkę w rozumieniu
         rozdziału 1 tego rozporządzenia jednie wówczas, gdy zastąpiła krowę mamkę, której dotyczył wniosek o przyznanie premii za
         dany rok rozliczeniowy, dopiero po jego złożeniu.

      Ponadto cielna jałówka, która zastępowała w jednym roku rozliczeniowym krowę mamkę, której dotyczy złożony wniosek o przyznanie
         premii, a która została uznana za spełniającą warunki uzyskania premii, może być uznana za krowę mamkę w rozumieniu omawianego
         przepisu, jeżeli tylko spełnia ona wszelkie warunki, by w roku następnym ponownie zastępować krowę mamkę. Jednakże cielna
         jałówka, której dotyczy złożony wiosek o przyznanie premii, nie spełnia warunków jej uzyskania, jeżeli ocieli się przed upływem
         terminu na złożenie rzeczonego wniosku. Skoro bowiem złożenie wniosku o przyznanie premii określa początek okresu chowu oraz
         skoro pogłowie krów mamek zostaje w tym momencie zapewnione, to rónież z tą datą zwierzęta winny posiadać wszelkie cechy niezbędne
         w celu spełnienia warunków uzyskania premii.

      (por. pkt 21, 26, 31, 33 oraz pkt 1–3 sentencji)
      2.        Artykuł 33 ust. 2 i 4 rozporządzenia nr 3886/92 ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania systemu premii przewidzianego
         w rozporządzeniu nr 805/68 w sprawie wspólnej organizacji rynku wołowiny i cielęciny oraz uchylającego rozporządzenia nr 1244/82
         i nr 714/89, zmienionego rozporządzeniem nr 2311/96 dotyczącym zwrotu niewykorzystanych uprawnień do premii do rezerwy krajowej,
         należy interpretować w taki sposób, że można przyjąć, iż producent nie wykorzystał przysługującego mu w danym roku rozliczeniowym
         uprawnienia do premii, jeżeli złożył on wniosek o przyznanie premii, lecz wniosek ten został odrzucony, ponieważ zwierzęta,
         których wniosek dotyczył, nie spełniały warunków jej uzyskania, również jeżeli w związku ze złożeniem wniosku nie miały miejsca
         żadne nadużycia.

      Tego rodzaju wykładnia nie jest sprzeczna z zasadą proporcjonalności. Zwrot niewykorzystanych uprawnień do premii do rezerwy
         krajowej stanowi bowiem stosowny sposób realizacji celu jak największej mobilizacji uprawnień do premii dostępnych i niewykorzystanych.

      (por. pkt 48, 50 oraz pkt 4 sentencji)
      3.        Ani przepisy rozporządzenia nr 3886/92 ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania systemu premii przewidzianego w rozporządzeniu
         nr 805/68 w sprawie wspólnej organizacji rynku wołowiny i cielęciny oraz uchylającego rozporządzenia nr 1244/82 i nr 714/89,
         zmienionego rozporządzeniem nr 2311/96, ani jego motywy nie określają rodzaju kryteriów, które winny być brane pod uwagę w celu
         uzasadnienia szczególnego przypadku w rozumieniu art. 33 ust. 2 tiret ostatnie omawianego rozporządzenia, który zezwala na
         odstępstwo od przepisu nakazującego zwrot do rezerwy krajowej niewykorzystanych uprawnień do premii. Ponieważ prawodawca wspólnotowy
         nie zamierzał precyzować tego pojęcia ani łączyć go z jakimkolwiek kryteriami szczególnymi, do sądu krajowego należy rozstrzygnięcie,
         czy w świetle ogółu odpowiednio uzasadnionych okoliczności charakteryzujących sytuację skarżącego w danej sprawie zachodzi
         szczególny przypadek, który wymaga zastosowania omawianego stanowiącego odstępstwo przepisu, uwzględniając przy tym konieczność
         zawężającej wykładni tego przepisu.

      (por. pkt 52, 54, 57 oraz pkt 5 sentencji)
      4.        Artykuł 33 ust. 4 rozporządzenia nr 3886/92 ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania systemu premii przewidzianego w rozporządzeniu
         nr 805/68 w sprawie wspólnej organizacji rynku wołowiny i cielęciny oraz uchylającego rozporządzenia nr 1244/82 i nr 714/89,
         zmienionego rozporządzeniem nr 2311/96, w związku z art. 4f ust. 4 rozporządzenia nr 805/68, zmienionego rozporządzeniem nr 2222/96,
         winien być interpretowany w ten sposób, że państwa członkowskie mogą po upływie dwuletniego okresu zawieszenia przekazać producentowi
         na zasadach preferencyjnych uprawnienie do premii, którego został pozbawiony, gdyż wykorzystał w roku rozliczeniowym 1998
         swe uprawnienie do premii w części większej niż 70%, lecz mniejszej niż 90%. Skoro bowiem Komisja nie ustanowiła przepisów
         dotyczących niewykorzystanych w latach 1997 i 1998 uprawnień indywidualnych, przekazanych do rezerwy krajowej, państwa członkowskie
         zachowują znaczny margines swobodnego uznania w zakresie wykorzystania ich rezerwy krajowej.

      (por. pkt 60–61 oraz pkt 6 sentencji)
WYROK TRYBUNAŁU (pierwsza izba)
      z dnia 4 października 2007 r.(*)

      Wołowina i cielęcina – Premia na hodowlę krów mamek
      W sprawie C‑375/05
      mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 234 WE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Bundesverwaltungsgericht
         (Niemcy) postanowieniem z dnia 23 sierpnia 2005 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 12 października 2005 r., w postępowaniu:

      Erhard Geuting
      przeciwko
      Direktor der Landwirtschaftskammer Nordrhein-Westfalen für den Bereich Landwirtschaft,
      TRYBUNAŁ (pierwsza izba),
      w składzie: P. Jann, prezes izby, R. Schintgen, A. Borg Barthet (sprawozdawca), M. Ilešič i E. Levits, sędziowie,
      rzecznik generalny: P. Mengozzi,
      sekretarz: R. Grass,
      uwzględniając procedurę pisemną,
      rozważywszy uwagi przedstawione:
      –        w imieniu E. Geutinga przez F. Schulzego, Rechtsanwalt,
      –        w imieniu Direktor der Landwirtschaftskammer Nordrhein-Westfalen für den Bereich Landwirtschaft, obecnie Direktor der Landwirtschaftskammer
         Nordrhein-Westfalen, przez M. Günthera, działającego w charakterze pełnomocnika,

      –        w imieniu rządu belgijskiego przez L. Van den Broeck, działającą w charakterze pełnomocnika,
      –        w imieniu Komisji Wspólnot Europejskich przez C. Cattabrigę oraz F. Erlbachera, działających w charakterze pełnomocników,
      podjąwszy, po wysłuchaniu rzecznika generalnego, decyzję o rozstrzygnięciu sprawy bez opinii,
      wydaje następujący
      Wyrok
      1        Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 4a tiret trzecie lit. ii) rozporządzenia Rady (EWG)
         nr 805/68 z dnia 27 czerwca 1968 r. w sprawie wspólnej organizacji rynku wołowiny i cielęciny (Dz.U. L 148, str. 24), zmienionego
         rozporządzeniem Rady (EWG) nr 2222/96 z dnia 18 listopada 1996 r. (Dz.U. L 296, str. 50, zwanego dalej „rozporządzeniem nr 805/68”)
         dotyczącego zastępowania krów mamek, oraz art. 33 ust. 2 i 4 rozporządzenia Komisji (EWG) nr 3886/92 z dnia 23 grudnia 1992 r.
         ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania systemu premii przewidzianego w rozporządzeniu Rady (EWG) nr 805/68 oraz uchylającego
         rozporządzenia Rady (EWG) nr 1244/82 oraz (EWG) nr 714/89 (Dz.U. L 391, str. 20), zmienionego rozporządzeniem Komisji (EWG)
         nr 2311/96 z dnia 2 grudnia 1996 r. (Dz.U. L 313, str. 9 zwanego dalej „rozporządzeniem nr 3886/92”) dotyczącego zwrotu do
         rezerwy krajowej praw do premii.

      2        Wniosek ten został przedłożony w ramach sporu pomiędzy E. Geutingiem a Direktor der Landwirtschaftskammer Nordrhein-Westfalen
         für den Bereich Landwirtschaft (dyrektorem wydziału rolnictwa izby rolnej Nadrenii Północnej-Westfalii), obecnie Direktor
         der Landwirtschaftskammer Nordrhein-Westfalen (dyrektorem izby rolnej Nadrenii Północnej-Westfalii), w przedmiocie wniosku
         o przyznanie premii na hodowlę krów mamek złożonego przez E. Geutinga za rok rozliczeniowy 1998.

       Ramy prawne
      3        Artykuł 4a tiret trzecie rozporządzenia nr 805/68 definiuje pojęcie „krowa mamka” w następujący sposób:

      „i)      krowa należąca do rasy mięsnej lub urodzona z krzyżówki z rasą mięsną oraz należąca do stada przeznaczonego do hodowli cieląt
         na produkcję mięsa

      oraz
      ii)      cielna jałówka, spełniająca te same warunki, zastępująca krowę mamkę” [tłumaczenie nieoficjalne, podobnie jak wszystkie cytaty
         z tego rozporządzenia poniżej].

      4        Artykuł 4d ust. 5 akapit pierwszy rozporządzenia nr 805/68 stanowi:

      „Premia jest przyznawana każdemu producentowi niedostarczającemu mleka ani przetworów mlecznych ze swojego gospodarstwa przez
         okres 12 miesięcy od dnia złożenia wniosku, który hoduje przez okres co najmniej 6 kolejnych miesięcy od dnia złożenia wniosku
         krowy mamki w liczbie przynajmniej równej liczbie określonej we wniosku o przyznanie premii”.

      5        Artykuł 4f ust. 1, 2 i 4 rozporządzenia nr 805/68 stanowi:

      „1.      Każde państwo członkowskie ustanawia krajową rezerwę równą co najmniej 1% i co najwyżej 3% całkowitego pogłowia zwierząt,
         dla których producentom, których gospodarstwa znajdują się na ich terytorium, została przyznana w roku referencyjnym premia
         na hodowlę krów mamek. […]

      2.      Państwa członkowskie korzystają z rezerwy krajowej w celu przyznawania w jej granicach prawa do premii następującym producentom:

      a)      producentom, którzy złożyli wniosek o przyznanie premii przed dniem 1 stycznia 1993 r., a którzy wykazali przed właściwym
         organem, że stosowanie indywidualnych pułapów zgodnie z art. 4d ust. 2 zagrażałoby rentowności ich gospodarstwa, uwzględniając
         wykonanie programu inwestycji w sektorze wołowiny ustanowionego przed dniem 1 stycznia 1993 r.;

      b)      producenci, którzy złożyli w roku referencyjnym wniosek o przyznanie premii, który wskutek szczególnych okoliczności nie odpowiada
         rzeczywistej sytuacji ustalonej w latach poprzednich;

      c)      producenci, którzy zwykle składali wnioski o przyznanie premii, nie czyniąc tego jednak w roku referencyjnym;
      d)      producenci, którzy złożyli wniosek o przyznanie premii po raz pierwszy w roku następującym po roku referencyjnym lub w latach
         następnych;

      e)      producenci, którzy uzyskali część powierzchni uprzednio przeznaczonej na hodowlę bydła przez innych producentów;
      [...]
      4.      Komisja określa szczegółowe sposoby stosowania niniejszego przepisu zgodnie z procedurą przewidzianą w art. 27.
      Zgodnie z tą samą procedurą są ustanawiane:
      –        przepisy znajdujące zastosowane w przypadku niewykorzystania rezerwy krajowej przez państwo członkowskie,
      –        przepisy odnoszące się do praw indywidualnych niewykorzystanych w latach 1997 i 1998 przekazanych do rezerwy krajowej,
      –        przepisy przejściowe niezbędne w celu ułatwienia przejścia z systemu istniejącego uprzednio do systemu przewidzianego niniejszym
         rozporządzeniem, a w szczególności dotyczące producentów, którzy korzystali z premii na hodowlę krów mamek po raz pierwszy
         w latach 1991 lub 1992, w przypadku gdy lata te następowały bezpośrednio po roku referencyjnym wybranym przez dane państwo
         członkowskie”.

      6        Artykuł 33 rozporządzenia nr 3886/92 zawiera przepisy wykonawcze dotyczące rezerwy krajowej ustanowionej w art. 4f rozporządzenia
         nr 805/68. Przywołany art. 33 ma następujące brzmienie:

      „1. Producent posiadający uprawnienie do premii może je wykorzystać sam lub tymczasowo przekazać je innemu producentowi.
      2. W przypadku gdy producent nie wykorzystał przynajmniej 70% swego uprawnienia w każdym roku, jego niewykorzystana część
         jest przekazywana do rezerwy krajowej, z wyjątkiem:

      –        przypadku gdy producent posiada maksymalnie siedem uprawnień do premii i nie wykorzystał ich przynajmniej w 70% w ciągu dwóch
         kolejnych lat kalendarzowych, do rezerwy krajowej jest przekazywana część niewykorzystana w ciągu ostatniego roku kalendarzowego,

      –        przypadku gdy producent uczestniczy w programie ekstensyfikacji uznanym przez Komisję,
      –        przypadku gdy producent jest włączony do systemu wcześniejszej emerytury uznanym przez Komisję, w którym przeniesienie uprawnienia
         lub jego tymczasowe przeniesienie nie jest obowiązkowe,

      lub
      –        przypadków wyjątkowych i należycie uzasadnionych.
      […]
      4.      W latach 1997 i 1998 odsetek w wysokości 70%, o którym mowa w ust. 2 i 3 akapit pierwszy, zostaje zastąpiony odsetkiem w wysokości
         90%. W tym przypadku uprawnienia przekazane do rezerwy krajowej nie podlegają redystrybucji w latach 1998 i 1999. [tłumaczenie
         nieoficjalne].

      7        Artykuł 10 rozporządzenia Komisji (EWG) nr 3887/92 z dnia 23 grudnia 1992 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania
         zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli niektórych wspólnotowych systemów pomocy (Dz.U. L 391, str. 36) określa podstawę
         obliczenia premii, dla których istnieje indywidualny limit jak również obniżenia premii w niektórych przypadkach. Przepis
         ten przewiduje:

      „[...]
      2.      W przypadku stwierdzenia, że liczba zwierząt zadeklarowanych we wniosku przewyższa liczbę zwierząt wykazanych w wyniku kontroli,
         pomoc obliczana jest na podstawie liczby wykazanych zwierząt.

      [...]
      4.      Uwzględnieniu podlega jedynie bydło zdeklarowane we wniosku o pomoc lub, w przypadku stosowania ust. 3, bydło ujęte w rejestrze.

      Niemniej jednak krowa mamka zdeklarowana w celu uzyskania premii lub sztuka bydła zdeklarowana w celu uzyskania rekompensaty
         przewidzianej rozporządzeniem nr 2328/91 może zostać odpowiednio zastąpiona inną krową mamka lud inną sztuką bydła, pod warunkiem
         że zamiana ta ma miejsce w terminie 20 dni następujących po dacie wyprowadzenia jej z gospodarstwa oraz że zamiana ta zostaje
         odnotowana w specjalnym rejestrze najpóźniej trzeciego dnia po dokonaniu zamiany” [tłumaczenie nieoficjalne, podobnie jak
         wszystkie cytaty z tego rozporządzenia poniżej].

      8        Zgodnie z art. 1 rozporządzenia Rady (WE, Euratom) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych
         Wspólnot Europejskich (Dz.U. L 312, str. 1):

      „1.      W celu ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich niniejszym przyjmuje się ogólne zasady dotyczące jednolitych kontroli
         oraz środków administracyjnych i kar dotyczących nieprawidłowości w odniesieniu do prawa wspólnotowego.

      2.      Nieprawidłowość oznacza jakiekolwiek naruszenie przepisów prawa wspólnotowego wynikające z działania lub zaniedbania [zaniechania]
         ze strony podmiotu gospodarczego, które spowodowało lub mogło spowodować szkodę w ogólnym budżecie Wspólnot lub w budżetach,
         które są zarządzane przez Wspólnoty, albo poprzez zmniejszenie lub utratę przychodów, które pochodzą ze środków własnych pobieranych
         bezpośrednio w imieniu Wspólnot, albo też w związku z nieuzasadnionym wydatkiem”.

      9        Artykuł 1 rozporządzenia Komisji (EWG) nr 1244/82 z dnia 19 maja 1982 r. stanowiącego szczegółowe zasady stosowania systemu
         premii na hodowlę stad krów mamek (Dz.U. L 143, str. 20), zmienionego rozporządzeniem Komisji (EWG) nr 2079/90 z dnia 20 lipca
         1990 r. (Dz.U. L 190, str. 15, zwanego dalej „rozporządzeniem nr 1244/82”), ma następujące brzmienie:

      „Wnioski o premie na hodowlę stad krów mamek składa się do właściwego organu wyznaczonego przez każde państwo członkowskie
         pomiędzy dniem 15 czerwca a 31 stycznia roku następnego w odniesieniu do krów posiadanych w dniu złożenia wniosku. Niemniej
         jednak państwa członkowskie w ramach tego terminu mogą wyznaczyć inny termin lub terminy na złożenie wniosku.

      Pogłowie krów uwzględnionych w celu uzyskania premii jest równe lub mniejsze od pogłowia krów mamek, z wyłączeniem cielnych
         jałówek znajdujących się w gospodarstwie w dniu złożenia wniosku.

      W okresie od dnia 15 czerwca do dnia 31 stycznia roku następnego producent może złożyć wyłącznie jeden wniosek”.
       Okoliczności faktyczne i pytania prejudycjalne
      10      W dniu 20 kwietnia 1998 r. skarżący w postępowaniu głównym złożył wniosek o przyznanie premii na hodowlę krów mamek za rok
         rozliczeniowy 1998, obejmujący ogółem 64 krowy mamki, wskazując, że dotyczący go pułap indywidualny wynosił 65,3 zwierzęcia
         spełniającego warunki uzyskania premii. Spośród zdeklarowanych zwierząt 47 było bezsprzecznie krowami mamkami. Pozostałych
         17 stanowiły cielne jałówki, które skarżący w postępowaniu głównym zgłaszał jako zwierzęta zastępujące krowy mamki.

      11      Spośród 17 wymienionych jałówek 10 zostało wyznaczonych przez skarżącego w okresie chowu roku poprzedniego jako zwierzęta
         zastępujące krowy mamki wyprowadzone ze stada w dniu 21 października 1997 r. Pozostałych 7 zastępowało krowy mamki, które
         opuściły stado w okresie pomiędzy dniem 21 stycznia a dniem 17 kwietnia 1998 r. Trzynaście cielnych jałówek ocieliło się przed
         dniem 15 maja 1998 r., to jest upływem terminu na złożenie wniosku o przyznanie premii.

      12      Decyzją z dnia 3 maja 1999 r. rodzącą skutki prawne ex tunc z dniem 10 czerwca 1998 r. pozwany w postępowaniu głównym obniżył
         służący skarżącemu w postępowaniu głównym indywidualny pułap uprawnień do premii do 47 krów mamek, wskazując, że cielne jałówki
         nie mogą być traktowane jak krowy mamki. Jego zdaniem skarżący w postępowaniu głównym nie wykorzystał w 1998 r. przynajmniej
         90% uprawnienia do premii, skutkiem czego niewykorzystaną cześć przywołanego uprawnienia należy przekazać na rzecz rezerwy
         krajowej.

      13      Decyzją z dnia 23 sierpnia 2001 r. pozwany w postępowaniu głównym odrzucił w całości wniosek skarżącego o przyznanie premii
         za rok rozliczeniowy 1998, domagając się zwrotu wypłaconych z tego tytułu zaliczek wraz z odsetkami, motywując swą decyzję
         faktem, że różnica pomiędzy pogłowiem zwierząt zdeklarowanych i wykazanych przewyższała 20%.

      14      Zażalenia wniesione przez skarżącego w postępowaniu głównym zostały oddalone decyzjami pozwanego w postępowaniu głównym z dnia
         5 listopada 1999 r. i 11 stycznia 2002 r. Bundesverwaltungsgericht (federalny sąd administracyjny), przed którym zawisła sprawa
         w przedmiocie odwołania od przytoczonych decyzji, postanowił zawiesić postępowanie i przedstawić Trybunałowi następujące pytania
         prejudycjalne:

      „1)      [W związku] z wykładnią art. 4a tiret trzecie lit. ii) [rozporządzenia nr 805/68]:
      a)      Czy cielna jałówka jest krową mamką w rozumieniu rozdziału 1 rozporządzenia [nr 805/68] tylko wówczas, gdy zastępuje krowę
         mamkę, w odniesieniu do której złożony został wniosek o przyznanie premii?

      b)      Czy cielna jałówka jest krową mamką w rozumieniu rozdziału 1 rzeczonego rozporządzenia także wówczas, gdy w poprzednim roku
         rozliczeniowym zastąpiła krowę mamkę, w odniesieniu do której został złożony wniosek o przyznanie premii, i została uznana
         za spełniającą warunki uzyskania premii?

      c)      Czy cielna jałówka, w odniesieniu do której został złożony wniosek o przyznanie premii, spełnia warunki uzyskania premii,
         jeśli ocieli się jeszcze przed upływem terminu do złożenia wniosku?

      2)      [W związku z wykładnią] art. 33 ust. 2 i 4 [rozporządzenia nr 3886/92]:
      a)      Czy można przyjąć, iż producent nie wykorzystał przysługującego mu w danym roku rozliczeniowym uprawnienia do premii także
         wówczas, gdy złożył wniosek o przyznanie premii, lecz został on odrzucony, gdyż zwierzęta, których dotyczył, nie spełniały
         warunków uzyskania premii?

      Czy dotyczy to także sytuacji, gdy nie istnieje żadne podejrzenie nadużyć w związku ze złożeniem wniosku?
      Czy jest to zgodne z zasadą proporcjonalności określoną w prawie wspólnotowym?
      b)      Czy art. 33 ust. 2 [rozporządzenia nr 3886/92] należy interpretować w ten sposób, iż w przypadkach takich jak niniejszy, w razie
         wystąpienia (odpowiednio uzasadnionego) szczególnego przypadku, uprawnienie do premii zostaje zachowane?

      c)      Czy uprawnienie do premii, którego producent został pozbawiony na podstawie art. 33 ust. 4 [rozporządzenia nr 3886/92], gdyż
         w roku rozliczeniowym 1998 wykorzystał swoje prawo do premii w części większej niż 70%, lecz mniejszej niż 90%, powinno zostać
         przyznane na zasadach preferencyjnych temu producentowi po upływie dwuletniego okresu zawieszenia?”.

       W przedmiocie pytań prejudycjalnych
       W przedmiocie pytania pierwszego lit. a)
      15      W pytaniu tym sąd krajowy zmierza do ustalenia, czy cielna jałówka jest krową mamką w rozumieniu art. 4a tiret trzecie lit. ii)
         rozporządzenia nr 805/68 jedynie wówczas, gdy zastępuje krowę mamkę, w odniesieniu do której złożono wniosek o przyznanie
         premii.

      16      Należy na wstępie zwrócić uwagę, że zgodnie z tym przepisem jedynie cielna jałówka, która zastępuje krowę mamkę, może być
         uważana w rozumieniu przytoczonego przepisu za krowę mamkę. Przepis ten nie precyzje jednak, czy zastąpienie to winno dotyczyć
         krowy mamki objętej już wnioskiem o przyznanie premii, czy też jakiejkolwiek krowy mamki należącej do stada danego rolnika.

      17      Natomiast art. 10 ust. 4 rozporządzenia 3887/92 przewiduje wyraźnie, że uwzględnieniu podlega jedynie bydło zdeklarowane we
         wniosku o przyznanie pomocy, precyzując, że zwierzęta te mogą być zastąpione, pod warunkiem że zamiana nastąpi w terminie
         20 dni po dacie wyprowadzenia danego zwierzęcia z gospodarstwa oraz że zastąpienie zostanie odnotowane w specjalnym rejestrze
         w terminie 3 dni. Nie ma zatem takiej możliwości, by cielna jałówka zastępowała krowę mamkę, która nie została zdeklarowana
         we wniosku o przyznanie premii.

      18      Co do daty zastąpienia, sąd krajowy słusznie podnosi, że brzmienie art. 4a tiret trzecie rozporządzenia nr 805/68 nie precyzuje,
         czy zastąpienie winno koniecznie nastąpić po złożeniu wniosku o przyznanie premii, czy też może mieć miejsce w trakcie okresu
         poprzedzającego jego złożenie. Ewolucja prawa wspólnotowego znajdującego zastosowanie w tej dziedzinie dostarcza jednak pewnych
         wyjaśnień w tym temacie. Artykuł 6 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE) nr 1254/1999 z dnia 17 maja 1999 r. w sprawie wspólnej
         organizacji rynku wołowiny i cielęciny (Dz.U. L 160, str. 21), które zastąpiło, począwszy od dnia 1 stycznia 2000 r., rozporządzenie
         nr 805/68, dopuszcza odtąd przyznanie premii tak od krów mamek, jak i jałówek. Jak wynika z motywu 7 rozporządzenia nr 1254/1999,
         prawodawca zamierzał zapewnić producentom większą swobodę, rozszerzając kryteria kwalifikacji do premii od krów mamek również
         na jałówki spełniające takie same wymogi w zakresie hodowli co krowy mamki. Jako że wyraźnym celem nowej regulacji była zmiana
         przepisów poprzednio obowiązujących, w kierunku umożliwienia złożenia wniosku o przyznanie premii w stosunku do jałówek, można
         stąd wywieść, że pod rządami poprzedniej regulacji, znajdującej zastosowanie w sprawie w postępowaniu głównym, jałówki nie
         spełniały warunków uzyskania premii.

      19      Wykładnię art. 4a tiret trzecie lit. ii) rozporządzenia nr 805/68 zgodnie, z którą cielne jałówki nie mogą być przedmiotem
         wniosku o przyznanie premii, potwierdzają również wcześniejsze przepisy prawne. Premia od krów mamek została wprowadzona rozporządzeniem
         Rady (EWG) nr 1357/80 z dnia 5 czerwca 1980 r. ustanawiającym system premii z tytułu hodowli stad krów mamek (Dz.U. L 140,
         str. 1), uzupełnionego rozporządzeniem nr 1244/82. Artykuł 1 ust. 1 akapit drugi tego przepisu stanowi, że „pogłowie krów
         uwzględnianych w celu przyznania premii jest równe pogłowiu krów mamek z wyłączeniem cielnych jałówek znajdujących się w gospodarstwie
         w dniu złożenia wniosku” [tłumaczenie nieoficjalne]. Na mocy tego przepisu wniosek o przyznanie premii od krów mamek nie może
         dotyczyć cielnych jałówek. Następnie rozporządzenie nr 3886/92 zostało uchylone rozporządzeniem nr 1244/82, przyjmującym co
         do zasady system premii od krów mamek wynikający z poprzedniego rozporządzenia. W rzeczywistości siódmy motyw rozporządzenia
         nr 3886/92 wskazuje na wolę prawodawcy wspólnotowego kontynuowania stosowania przepisów administracyjnych będących w mocy
         w trakcie obowiązywania poprzedniego systemu premii na hodowlę krów mamek. Pewne zmiany, takie jak określenie ras spełniających
         warunki uzyskania pomocy, zostały jednak wprowadzone celowo. Przepis stanowiący, że cielne jałówki nie spełniają warunków
         uzyskania pomocy, nie figuruje pośród tych zmian, z czego wywieść można, iż w danym momencie prawodawca wspólnotowy nie miał
         intencji zmiany tego przepisu.

      20      Tym samym z ewolucji prawa wspólnotowego znajdującego zastosowanie w niniejszej dziedzinie wynika, że aby cielna jałówka mogła
         być traktowana jak krowa mamka w rozumieniu art. 4a tiret trzecie lit. ii) rozporządzenia nr 805/68, zastąpienie winno mieć
         miejsce po złożeniu wniosku o przyznanie premii.

      21      Na pytanie pierwsze lit. a) należy zatem odpowiedzieć, że art. 4a tiret trzecie lit. ii) rozporządzenia nr 805/68 należy interpretować
         w ten sposób, że cielna jałówka może być uznana za krowę mamkę w rozumieniu rozdziału 1 tego rozporządzenia jednie wówczas,
         gdy zastąpiła krowę mamkę, której dotyczył wniosek o przyznanie premii za dany rok rozliczeniowy dopiero po jego złożeniu.

       Pytanie pierwsze lit. b)
      22      W pytaniu tym sąd krajowy zmierza do ustalenia, czy cielna jałówka, która zastępowała w poprzednim roku rozliczeniowym krowę
         mamkę, której dotyczy wniosek o przyznanie premii, a która została uznana za spełniającą warunki jej uzyskania, jest krową
         mamką w rozumieniu rozporządzenia nr 805/68.

      23      W opinii pozwanego w postępowaniu głównym na wymienione pytanie należy udzielić odpowiedzi przeczącej. Uważa on w istocie,
         iż odpowiedź twierdząca oznaczałaby, że zamiana jest stanem trwającym aż do ocielenia się cielnej jałówki, nawet jeśli w tym
         czasie rozpoczął się nowy rok rozliczeniowy.

      24      Nie sposób jednak zgodzić się z analizą przedstawioną przez pozwanego w postępowaniu głównym, ponieważ ujmuje ona w sposób
         zbyt wąski przypadki, do których potencjalne odnosi się niniejsze pytanie prejudycjalne. Biorąc pod uwagę dziewięciomiesięczny
         okres ciąży u bydła, możliwe jest, by cielna jałówka zastępowała krowę mamkę z końcem roku rozliczeniowego, a pozostając wciąż
         cielną, zastępowała ponownie w następnym roku rozliczeniowym inną krowę mamkę będącą przedmiotem wniosku o przyznanie premii.

      25      W tym względzie Komisja słusznie podniosła, że fakt, iż skarżący w postępowaniu głównym wskazał niektóre cielne jałówki jako
         zwierzęta zastępujące w 1997 r., nie wyklucza możliwości, by jałówki te zastępowały krowy mamki ponowienie w 1998 r., w związku
         z czym należy zbadać, czy w 1998 r. cielne jałówki spełniały warunki, by ponownie zastępować krowy mamki. W rzeczywistości
         żaden ze znajdujących zastosowanie przepisów nie wskazuje, by ta sama cielna jałówka nie mogła zastępować krów mamek w trakcie
         dwóch kolejnych lat rozrachunkowych, jeżeli tylko odpowiada ona w tym celu wszelkim kryteriom, a w szczególności wskazanych
         w odpowiedzi na pierwsze pytanie prejudycjalne lit. a).

      26      Należy zatem na pierwsze pytanie lit. b) odpowiedzieć, że cielna jałówka, która zastępowała w jednym roku rozliczeniowym krowę
         mamkę, będącą przedmiotem złożonego wniosku o przyznanie premii, która została uznana za spełniającą warunki uzyskania premii,
         może być uznana za krowę mamkę w rozumieniu art. 4a tiret trzecie lit. ii) rozporządzenia nr 805/68, jeżeli tylko spełnia
         ona wszelkie warunki, by w roku następnym ponownie zastępować krowę mamkę.

       Pytanie pierwsze lit. c)
      27      W pytaniu tym sąd krajowy zwraca się z zapytywaniem, czy art. 4a tiret trzecie lit. ii) rozporządzenia należy interpretować
         w ten sposób, że cielna jałówka będąca przedmiotem złożonego wniosku o przyznanie premii spełnia warunki jej uzyskania, jeżeli
         ocieli się przed upływem terminu na złożenie wniosku.

      28      Skarżący w postępowaniu głównym podnosi, że 13 jałówek, które ocieliły się przed upływem tego terminu, w dniu 15 maja 1998 r.
         winny być uznane za spełniające warunki uzyskania premii, ponieważ fakt, iż złożył on wniosek wcześniej, to jest w dniu 20 kwietnia
         1998 r., nie może powodować dla niego negatywnych skutków.

      29      Należy zatem stwierdzić, czy zwierzęta będące przedmiotem złożonego wniosku winny posiadać wszelkie cechy wymagane, by spełniać
         warunki uzyskania premii, w szczególności czy w momencie złożenia wniosku nie są już cielnymi jałówkami, a krowami mamkami,
         czy też wystarczy, by spełniały te kryteria w dniu upływu terminu złożenia wniosku. W rzeczywistości w tym dniu 13 jałówek,
         do których odnosi się sprawa w postępowaniu głównym, stało się krowami mamkami.

      30      W tym względzie należy wskazać na wstępie, że Trybunał orzekł, iż zintegrowany system zarządzania i kontroli ustanowiony rozporządzeniem
         nr 3887/92 wymaga, by informacje dostarczone przez wnioskodawcę pomocy były od początku kompletne i precyzyjne w celu umożliwienia
         mu złożenia poprawnego wniosku o rekompensatę i uniknięcia sankcji. Składając wniosek o przyznanie premii, rolnik ma obowiązek
         zgłoszenia zwierząt, które spełniają rozmaite ustanowione przepisami wspólnotowymi kryteria regulujące jej przyznanie (zob.
         podobnie wyrok z dnia 16 maja 2002 r. w sprawie C‑63/00 Schilling i Nehring, Rec. str. I‑4483, pkt 34 i 33).

      31      Ponadto art. 4 ust. 5 rozporządzenia nr 805/68 precyzuje, że premię przyznaje się producentowi, który nie dostarczał mleka
         ani produktów mlecznych pochodzących z jego gospodarstwa przez 12 miesięcy, licząc od momentu złożenia wniosku, oraz który
         w trakcie tego okresu hodował przez co najmniej 6 kolejnych miesięcy stado krów mamek, którego pogłowie było co najmniej równe
         liczbie krów objętych wnioskiem o premię. Skoro złożenie wniosku o przyznanie premii określa początek okresu chowu oraz skoro
         pogłowie krów mamek zostaje w tym momencie zapewnione, wynika stąd, że również wraz z tą datą zwierzęta winny posiadać wszelkie
         cechy niezbędne w celu spełnienia warunków uzyskania premii.

      32      Poza tym zgodnie z art. 41 ust. 2 rozporządzenia nr 3886/92 państwo członkowskie może przewidzieć możliwość złożenia przez
         producenta ponownego wniosku dotyczącego nowej krowy mamki w granicach służącego mu indywidualnego limitu w terminie przewidzianym
         na złożenie tego rodzaju wniosku. Niezależnie od wątpliwości, czy Republika Federalna Niemiec wykorzystała tę możliwość z akt
         przedłożonych Trybunałowi, wynika, że w niniejszej sprawie skarżący w postępowaniu głównym miał możliwość złożenia wniosku
         o przyznanie premii w momencie, gdy cielne jałówki się ocieliły, ale przed upływem terminu na złożenie wniosku, tak by wniosek
         taki spełnił wymagane kryteria przyznania premii.

      33      Tym samym na pytanie pierwsze lit. c) należy odpowiedzieć, że art. 4a tiret trzecie lit. ii) rozporządzenia nr 805/68 należy
         interpretować w ten sposób, że cielna jałówka będąca przedmiotem złożonego wniosku o przyznanie premii nie spełnia warunków
         jej uzyskania, jeżeli ocieli się przed upływem terminu przewidzianego na złożenie rzeczonego wniosku.

       Pytanie drugie lit. a)
      34      W pytaniu tym, które dotyczy wykładni art. 33 ust. 2 i 4 rozporządzenia nr 3886/92, sąd krajowy zmierza w istocie do ustalenia,
         czy uprawnienie producenta do premii należy uznać za wykorzystane, jeżeli złożył on wniosek o przyznanie premii, który został
         jednak odrzucony, gdyż zwierzęta, których dotyczył, nie spełniały warunków uzyskania premii. Ponadto sąd krajowy zapytuje,
         czy należy podtrzymać ewentualną odpowiedź przeczącą, nawet wówczas gdy nie istnieje żadne podejrzenie nadużyć w związku ze
         złożeniem wniosku, oraz czy w przypadku udzielenia odpowiedzi twierdzącej tego rodzaju sytuacja pozostaje w zgodzie z zasadą
         proporcjonalności.

      35      Skarżący w postępowaniu głównym złożył wniosek o przyznanie premii od 64 krów mamek, która została mu jednak przyznana w odniesieniu
         do 47 spośród nich, co stanowi mniej niż 90% spełniających warunki zwierząt będących w jego posiadaniu. Pojawia się wobec
         tego pytanie, czy składając wniosek, wykorzystał on swe uprawnienie do premii w odniesieniu do wszystkich 64 zwierząt, czy
         też, jak twierdzi pozwany w postępowaniu głównym, w odniesieniu do 17 spośród nich wyłącznie usiłował wykorzystać rzeczone
         uprawnienia, z takim skutkiem, że przesłanki określone w art. 33 ust. 2 i 4 rozporządzenia nr 3886/92 zostały spełnione, a uprawnianie
         do premii winno zostać w konsekwencji przekazane do rezerwy krajowej.

      36      W tym względzie należy wskazać, ze dziewiąty motyw rozporządzenia nr 3886/92 stanowi, że „biorąc pod uwagę regulujące dla
         rynku oddziaływanie systemu pułapów indywidualnych, należy przewidzieć, że niewykorzystane przez uprawnionych prawa do premii
         będą przekazywane po upływie określonego czasu do rezerwy krajowej”. Poza tym czwarty motyw rozporządzenia (WE) Komisji nr 1846/95
         z dnia 26 lipca 1995 r. (Dz.U. L 177, str. 28), z którego wynika brzmienie art. 33 ust. 1–3 rozporządzenia nr 3886/92, wskazuje
         na intencję „zapewnienia jak największej mobilizacji uprawnień do premii dostępnych i niewykorzystanych”. Celem systemu zwrotów
         niewykorzystanych uprawnień do rezerwy krajowej jest zatem zapewnienie, by wszelkie istniejące uprawnienia do premii były
         rzeczywiście wykorzystywane w celu uniknięcia sytuacji, w której niektórzy producenci, nie wykorzystując swych uprawnień niezwłocznie,
         gromadzili je, uniemożliwiając tym samym innym producentom korzystanie z nich. Dlatego też uprawnienia do premii winny być
         dostosowane do rzeczywistej i aktualnej sytuacji gospodarstwa.

      37      W momencie złożenia wniosku o przyznanie premii nie sposób jest stwierdzić, czy wniosek ten w rzeczywiści odzwierciedla sytuację
         gospodarstwa. Poza tym wykorzystanie uprawnienia do premii poprzedza spełnienie przez gospodarstwo wymaganych warunków uzyskania
         premii wnioskowanej, co wymaga dokonania oceny przez właściwe organy krajowe. W kontekście takim jak okoliczności faktyczne
         sporu w postępowaniu głównym, gdzie sytuacja gospodarstwa nie odpowiada tym wymaganiom, jako że zwierzęta, których dotyczy
         wniosek, nie spełniają warunków uzyskania premii, prawo do premii nie może być uznane za wykorzystane.

      38      Sąd krajowy zastanawia się w szczególności nad zgodnością takiej wykładni z zasadą proporcjonalności. Wykładnia taka może
         w rzeczywistości być równoznaczna, jego zdaniem, z zastosowaniem dodatkowej sankcji za nieprawidłowości w związku ze złożeniem
         wniosku, sankcji na tyle surowej z punktu widzenia długoterminowych skutków obniżenia indywidualnego pułapu pomocy, że jest
         ona sprzeczna z zasadą proporcjonalności.

      39      Z twierdzeniem tym nie sposób się jednak zgodzić. Z przytoczonego wyżej uzasadnienia rozporządzenia nr 3886/92 i rozporządzenia
         nr 1864/95 wynika, że celem systemu zwrotu do rezerwy krajowej uprawnień do premii nie jest karanie nadużyć. Wobec tego, mimo
         że środek ten może powodować dla danego producenta niekorzystne konsekwencje, nie ma on charakteru sankcji, jako że brak jest
         elementu nieprawidłowości, w rozumieniu art. 1 rozporządzenia nr 2988/95, które środek ten ma karać. W istocie jedynym naruszeniem
         przepisu wspólnotowego wynikającym z działania lub zaniechania przedsiębiorcy, które mogłoby spowodować szkodę w ogólnym budżecie
         Wspólnot, a które mogłoby stanowić nieprawidłowość w rozumieniu art. 1 ust. 2 rozporządzenia nr 2988/95, jest złożenie wniosku
         o przyznanie premii zawierającego dane nieprawdziwe.

      40      Jako że skutki przewidziane art. 33 ust. 2 i 4 rozporządzenia nr 3886/92 nie mają charakteru kar, w rozumieniu rozporządzenia
         nr 2988/95, stanowią one jedynie środek zmierzający do dostosowania indywidualnego pułapu uprawnienia do premii do rzeczywistej
         sytuacji gospodarstwa.

      41      Ponadto biorąc pod uwagę fakt, że obniżenie indywidualnego pułapu uprawnienia do premii wynikające z przekazania praw do premii
         do rezerwy krajowej nie jest karą, a zwykłą konsekwencją obiektywnego stanu rzeczy, zamiar leżący u podstaw zachowania prowadzącego
         do takiego obniżenia oraz bezprawny lub nie charakter tego zachowania są czynnikami bez znaczenia w tym kontekście, z tym
         skutkiem, że nie ma konieczności badania, czy w związku ze złożeniem częściowo odrzuconego wniosek o przyznanie premii miały
         miejsce nadużycia czy też nie.

      42      Ponadto, jako że sprawa nie dotyczy kary, kwestia zgodności środka polegającego na obniżeniu indywidualnego pułapu uprawienia
         do premii z zasadą proporcjonalności przedstawia się w sposób odmienny niż sugeruje sąd krajowy. Dotyczy ona bowiem nie proporcjonalności
         podwójnej sankcji, ale wyłączenie współmierności przytoczonego środka wynikającego z obniżenia pogłowia zwierząt spełniających
         warunki uzyskania premii.

      43      Tytułem wstępu należy przypomnieć utrwalone orzecznictwo Trybunału dotyczące zasady proporcjonalności, które znajduje w szczególności
         zastosowanie do wspólnej polityki rolnej.

      44      Prawodawca wspólnotowy dysponuje szerokim zakresem uznania, pozostającym w związku z odpowiedzialnością polityczną, jaką nakładają
         na niego art. 34 WE–37 WE. W konsekwencji kontrola sądu powinna ograniczać się do oceny, czy dany przepis nie jest dotknięty
         oczywistym błędem lub nadużyciem władzy lub też czy dany organ nie przekroczył w sposób oczywisty granic przysługującego mu
         swobodnego uznania (zob. podobnie w szczególności wyrok z dnia 9 września 2004 r. C‑304/01 Hiszpania przeciwko Komisji, Zb.Orz.
         str. I‑7655, pkt 23, oraz z dnia 7 września 2006 r. w sprawie C‑310/04 Hiszpania przeciwko Radzie, Zb.Orz. str. I‑7285, pkt 96).

      45      Odnosząc się do kontroli proporcjonalności, należy przypomnieć, iż zasada proporcjonalności, będąca jedną z ogólnych zasad
         prawa wspólnotowego, wymaga, by akty instytucji Wspólnoty nie wykraczały poza to, co odpowiednie i konieczne do realizacji
         uzasadnionych celów, którym mają służyć, przy czym oczywiście tam, gdzie istnieje możliwość wyboru spośród większej liczby
         odpowiednich rozwiązań, należy stosować te najmniej dotkliwe, a wynikające z tego niedogodności nie mogą być nadmierne w stosunku
         do zamierzonych celów (ww. wyrok z dnia 12 lipca 2001 r. w sprawie C‑189/01 Jippes i in., Rec. str. I‑5689, pkt 81 i przywołane
         tam orzecznictwo, jak również ww. wyrok w sprawie Hiszpania przeciwko Radzie, pkt 97).

      46      W ramach kontroli sądowej okoliczności wykonywania tej zasady, w kontekście szerokiego zakresu uznania, którym dysponuje prawodawca
         wspólnotowy w dziedzinie wspólnej polityki rolnej, jedynie oczywiście nieodpowiedni w odniesieniu do celów, jakie właściwa
         instytucja zamierza osiągnąć, charakter działania ustanowionego w tej materii może mieć wpływ na jego zgodność z prawem (wyrok
         z dnia 10 stycznia 2006 r. w sprawie C‑344/04 IATA i ELFA, Zb.Orz str. I‑403, pkt 80, jak również ww. wyrok w sprawie Hiszpania
         przeciwko Radzie, pkt 98).

      47      Tym samym nie chodzi o wątpliwość, czy przyjęte przez prawodawcę działanie było jedynym lub najlepszym z możliwych, lecz czy
         było ono w oczywisty sposób nieodpowiednie (ww. wyrok w sprawie Hiszpania przeciwko Komisji, pkt 99).

      48      Z pkt 36 niniejszego wyroku jak i z przywołanych w tym punkcie motywów wynika, że zwrot niewykorzystanych uprawnień do premii
         do rezerwy krajowej ma na celu zapewnienie, by wszystkie prawa do premii były rzeczywiście wykorzystane. Środek ten stanowi
         stosowny sposób realizacji celu jak największej mobilizacji uprawnień do premii dostępnych i niewykorzystanych. Należy ponadto
         wskazać, że możliwość, by przywołany środek był oczywiście niewłaściwy, nie został podniesiony przez żadną ze stron, które
         przedstawiły swe uwagi Trybunałowi.

      49      Biorąc pod uwagę, że przekazanie uprawnienia do premii do rezerwy krajowej nie stanowi oczywiście nieodpowiedniego środka
         do osiągnięcia realizowanego celu, w konsekwencji zaskarżony środek nie jest sprzeczny z zasadą proporcjonalności.

      50      Należy zatem na pytanie drugie lit. a) odpowiedzieć, że art. 33 ust. 2 i 4 rozporządzenia 3886/92 należy interpretować w taki
         sposób, że można przyjąć, że producent nie wykorzystał przysługującego mu w danym roku rozliczeniowym uprawnienia do premii,
         jeżeli złożył on wniosek o przyznanie premii, lecz wniosek ten został odrzucony, ponieważ zwierzęta, których wniosek dotyczył,
         nie spełniały warunków jej uzyskania, również jeżeli w związku ze złożeniem wniosku nie miały miejsca żadne nadużycia. Tego
         rodzaju wykładnia nie jest sprzeczna z zasadą proporcjonalności.

       Pytanie drugie lit. b)
      51      W pytaniu tym sąd krajowy zapytuje ponadto, czy w okolicznościach takich jak okoliczności faktyczne sprawy w postępowaniu
         głównym można przyjąć, iż występuje odpowiednio uzasadniony szczególny przypadek w rozumieniu art. 33 ust. 2 tiret drugie
         rozporządzenia nr 3886/92.

      52      Należy na wstępnie wskazać, że istnienie odpowiednio uzasadnionego szczególnego przypadku uzasadnia odstępstwo od przepisu
         nakazującego zwrot do rezerwy krajowej niewykorzystanych uprawnień do premii i z tego tytułu stanowi przedmiot wykładni zawężającej.
         Wykładnię taką narzuca użycie w przytoczonym przepisie pojęcia „wyjątkowy”.

      53      Artykuł 33 ust. 2 tiret czwarte rozporządzenia 3886/92 wydaje się być w świetle ogólnej logiki tego przepisu klauzulą generalną
         opartą na zasadzie słuszności, regulującą sytuacje inne niż przywołane wyżej, do których zastosowanie postanowień ogólnych
         sprawiałoby wrażenie szczególnej surowości, z których jednak nie każda może być przedmiotem przepisu szczególnego. Podobnie
         jak w przypadkach opisanych powyżej przepis ten odnosi się do sytuacji, w których wydaje się słuszne, by producent mógł później
         wykorzystać swe uprawnienie do premii, mimo że z powodów szczególnych nie może z nich tymczasowo korzystać.

      54      Ani przepisy przywołanego rozporządzenia, ani jego motywy nie określają rodzaju kryteriów, które winny być brane pod uwagę
         w celu uzasadnienia takiego szczególnego przypadku. Należy zatem stwierdzić, że prawodawca wspólnotowy nie zamierzał precyzować
         tego pojęcia ani łączyć go z jakimkolwiek kryteriami szczególnymi. Należy zatem uwzględnić ogół okoliczności tak subiektywnych
         jak i obiektywnych w celu stwierdzenia, czy pośród nich zachodzi jedna lub wiele okoliczności uzasadniających istnienie szczególnego
         przypadku. Ocena ta winna być przeprowadzona w odniesieniu do konkretnych przypadków przez właściwe organy odpowiedzialne
         za stosowanie art. 33 ust. 2 tiret czwarte rozporządzenia nr 3886/92. Do sądu krajowego, przed którym zawisł spór i który
         wyłącznie może ustalić okoliczności faktyczne mające znaczenie dla sprawy, należy zatem dokonanie oceny w ramach tego sporu,
         biorąc przy tym pod uwagę konieczność zawężającej wykładni tego przepisu.

      55      W każdym razie w przypadku braku szczególnych okoliczności błędna wykładnia przepisów znajdujących zastosowanie w sprawie
         nie może stanowić szczególnego przypadku w rozumieniu art. 33 ust. 2 tiret czwarte rozporządzenia nr 3886/92.

      56      Należy ponadto zwrócić uwagę, że zgodnie z przytoczonym przepisem, aby znalazł on zastosowanie producent winien odpowiednio
         uzasadnić, na czym polega szczególność sytuacji, w której się znalazł.

      57      Należy zatem na pytanie drugie lit. b) odpowiedzieć, że do sądu krajowego należy rozstrzygnięcie, czy w świetle ogółu odpowiednio
         uzasadnionych okoliczności charakteryzujących sytuację skarżącego w postępowaniu głównym zachodzi szczególny przypadek, który
         wymaga zastosowania stanowiącego odstępstwo art. 33 ust. 2 tiret czwarte rozporządzenia nr 3886/92, uwzględniając przy tym
         zawsze konieczność zawężającej wykładni tego przepisu.

       Pytanie drugie lit. c)
      58      Wreszcie tytułem uzupełnienia sąd krajowy zapytuje, czy uprawnienie do premii, którego producent został pozbawiony na podstawie
         art. 33 ust. 4 rozporządzenia (EWG) nr 3886/92, gdyż w roku rozliczeniowym 1998 wykorzystał swoje prawo do premii w części
         większej niż 70%, lecz mniejszej niż 90%, powinno zostać zwrócone w trybie preferencyjnym temu producentowi po upływie dwuletniego
         okresu zawieszenia. Sąd krajowy ocenia, że w istocie zasada proporcjonalności może wymagać uprzywilejowania poprzednio uprawnionych
         z tytułu premii, ponieważ ich sytuacja prawna została szczególnie dotknięta wskutek zwiększenia odsetka wykorzystania premii
         z 70 do 90% w ramach szczególnych środków podjętych w następstwie kryzysu związanego z tak zwaną „chorobą wściekłych krów”.

      59      Przyznanie prawa do premii należącego do rezerwy krajowej przez państwa członkowskie stanowi przedmiot art. 4f ust. 2 rozporządzenia
         nr 805/68, który wyklucza producentów, którzy mogą z niej skorzystać. Posłużenie się w brzmieniu tego przepisu sformułowaniem
         „w szczególności” wskazuje, iż wykaz ten nie ma charakteru wyczerpującego.

      60      Komisja słusznie zwraca uwagę, że art. 4f ust. 4 akapit drugi rozporządzenia 805/68 upoważnia ją do ustanowienia przepisów
         dotyczących niewykorzystanych w latach 1997 i 1998 uprawnień indywidualnych, przekazanych do rezerwy krajowej, które jednak
         nie zostały nigdy wydane. Tym samym państwa członkowskie zachowują znaczny margines swobodnego uznania w zakresie wykorzystania
         ich rezerwy krajowej. Mogą one w konsekwencji przewidzieć przyznanie prawa do premii na zasadach preferencyjnych producentom,
         którzy winni byli zwrócić ich uprawnienia do rezerwy krajowej, gdyż wykorzystali w trakcie roku rozliczeniowego 1998 swe uprawnienie
         do premii w części większej niż 70%, lecz mniejszej niż 90%.

      61      Mając na względzie powyższe uwagi, należy odwiedzić na pytanie drugie lit. c), że art. 33 ust. 4 rozporządzenia 3886/92 w związku
         z art. 4f ust. 4 rozporządzenia nr 805/68 winien być interpretowany w ten sposób, że państwa członkowskie mogą po upływie
         dwuletniego okresu zawieszenia przekazać producentowi na zasadach preferencyjnych uprawnienie do premii, którego został pozbawiony,
         gdyż wykorzystał w roku rozliczeniowym 1998 swe uprawnienie do premii w części większej niż 70%, lecz mniejszej niż 90%.

       W przedmiocie kosztów
      62      Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej
         przed tym sądem; do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi,
         inne niż poniesione przez strony postępowania przed sądem krajowym, nie podlegają zwrotowi.

      Z powyższych względów Trybunał (pierwsza izba) orzeka, co następuje:
      1)      Artykuł 4a tiret trzecie lit. ii) rozporządzenia Rady (EWG) nr 805/68 z dnia 27 czerwca 1968 r. w sprawie wspólnej organizacji
            rynku wołowiny i cielęciny (Dz.U. L 148, str. 24), zmienionego rozporządzeniem Rady (EWG) nr 2222/96 z dnia 18 listopada 1996 r.,
            należy interpretować w ten sposób, że cielna jałówka może być uznana za krowę mamkę w rozumieniu rozdziału 1 tego rozporządzenia
            jednie wówczas, gdy zastąpiła krowę mamkę, której dotyczył wniosek o przyznanie premii za dany rok rozliczeniowy, dopiero
            po jego złożeniu.
      2)      Cielna jałówka, która zastępowała w jednym roku rozliczeniowym krowę mamkę, której dotyczy złożony wniosek o przyznanie premii,
            a która została uznana za spełniająca warunki uzyskania premii, może być uznana za krowę mamkę w rozumieniu art. 4a tiret
            trzecie lit. ii) rozporządzenia nr 805/68, zmienionego rozporządzeniem nr 2222/96, jeżeli tylko spełnia ona wszelkie warunki,
            by w roku następnym ponownie zastępować krowę mamkę.
      3)      Artykuł 4a tiret trzecie lit. ii) rozporządzenia nr 805/68, zmienionego rozporządzeniem nr 2222/96, należy interpretować w ten
            sposób, że cielna jałówka, której dotyczy złożony wiosek o przyznanie premii, nie spełnia warunków jej uzyskania, jeżeli ocieli
            się przed upływem terminu na złożenie rzeczonego wniosku.
      4)      Artykuł 33 ust. 2 i 4 rozporządzenia Komisji (EWG) nr 3886/92 z dnia 23 grudnia 1992 r., ustanawiającego szczegółowe zasady
            stosowania systemu premii przewidzianego w rozporządzeniu Rady (EWG) nr 805/68 oraz uchylającego rozporządzenia Rady (EWG)
            nr 1244/82 oraz (EWG) nr 714/89, zmienionego rozporządzeniem Komisji (EWG) nr 2311/96 z dnia 2 grudnia 1996 r., należy interpretować
            w taki sposób, że można przyjąć, iż producent nie wykorzystał przysługującego mu w danym roku rozliczeniowym uprawnienia do
            premii, jeżeli złożył on wniosek o przyznanie premii, lecz wniosek ten został odrzucony, ponieważ zwierzęta, których wniosek
            dotyczył, nie spełniały warunków jej uzyskania, również jeżeli w związku ze złożeniem wniosku nie miały miejsca żadne nadużycia.
            Tego rodzaju wykładnia nie jest sprzeczna z zasadą proporcjonalności.
      5)      Do sądu krajowego należy rozstrzygnięcie, czy w świetle ogółu odpowiednio uzasadnionych okoliczności charakteryzujących sytuację
            skarżącego w postępowaniu głównym zachodzi szczególny przypadek, który wymaga zastosowania stanowiącego odstępstwo art. 33
            ust. 2 tiret czwarte rozporządzenia nr 3886/92, zmienionego rozporządzeniem nr 2311/96, uwzględniając przy tym zawsze konieczność
            zawężającej wykładni tego przepisu.
      6)      Artykuł 33 ust. 4 rozporządzenia 3886/92, zmienionego rozporządzeniem nr 2311/96, w związku z art. 4f ust. 4 rozporządzenia
            nr 805/68, zmienionego rozporządzeniem nr 2222/96, winien być interpretowany w ten sposób, że państwa członkowskie mogą po
            upływie dwuletniego okresu zawieszenia przekazać producentowi na zasadach preferencyjnych uprawnienie do premii, którego został
            pozbawiony, gdyż wykorzystał w roku rozliczeniowym 1998 swe uprawnienie do premii w części większej niż 70%, lecz mniejszej
            niż 90%.
      Podpisy
      * Język postępowania: niemiecki.


title: Wyrok Trybunału (druga izba) z dnia 21 kwietnia 2005 r. # Komisja Wspólnot Europejskich przeciwko Republice Greckiej. # Uchybienie zobowiązaniom Państwa Członkowskiego - Artykuły 43 WE i 48 WE - Optycy - Warunki przedsiębiorczości - Zakładanie i prowadzenie salonów optycznych - Ograniczenia - Uzasadnienie - Zasada proporcjonalności. # Sprawa C-140/03.

text:
      Sprawa C‑140/03
      Komisja Wspólnot Europejskich
      przeciwko
      Republice Greckiej
      Uchybienie zobowiązaniom państwa członkowskiego – Artykuły 43 WE i 48 WE – Optycy – Warunki przedsiębiorczości – Zakładanie i prowadzenie salonów optycznych – Ograniczenia – Względy uzasadniające – Zasada proporcjonalności
      Opinia rzecznika generalnego D. Ruiza‑Jaraba Colomera przedstawiona w dniu 7 grudnia 2004 r.  I‑0000
      Wyrok Trybunału (druga izba) z dnia 21 kwietnia 2005 r.  I‑0000
      Streszczenie wyroku
      1.     Swobodny przepływ osób – Swoboda przedsiębiorczości – Ograniczenia – Przepisy krajowe zakazujące dyplomowanemu optykowi na
            prowadzenie więcej niż jednego salonu optycznego – Niedopuszczalność – Względy uzasadniające – Brak
      (art. 43 WE)
      2.     Swobodny przepływ osób – Swoboda przedsiębiorczości – Ograniczenia – Przepisy krajowe ograniczające możliwość założenia przez
            osobę prawną salonu optycznego – Niedopuszczalność – Względy uzasadniające – Brak
      (art. 43 WE i 48 WE)
      1.     Uchybia zobowiązaniom, które na nim ciążą na mocy art. 43 WE, państwo członkowskie przyjmujące i utrzymujące w mocy przepisy
         krajowe, które nie zezwalają dyplomowanemu optykowi będącemu osobą fizyczną na prowadzenie więcej niż jednego salonu optycznego.
         Takie ograniczenie swobody przedsiębiorczości w odniesieniu do osób fizycznych nie może być uzasadnione celem ochrony zdrowia
         publicznego w zakresie, w jakim wykracza ono poza to, co jest niezbędne dla osiągnięcia tego celu.

      (por. pkt 35, 36, 38 oraz pkt 1 sentencji)
      2.     Uchybia zobowiązaniom, które na nim ciążą na mocy art. 43 WE i 48 WE, państwo członkowskie przyjmujące i utrzymujące w mocy
         przepisy krajowe, które podporządkowują możliwość założenia przez osobę prawną salonu optycznego następującym warunkom:

      - zezwolenie na założenie i prowadzenie salonu optycznego musi być wydane na rzecz licencjonowanego optyka będącego osobą
         fizyczną; osoba, na rzecz której zostało wydane zezwolenie na prowadzenie salonu, musi posiadać co najmniej 50‑procentowy
         udział w kapitale zakładowym spółki, a także w jej zyskach i stratach; spółka musi mieć formę prawną spółki jawnej lub komandytowej
         oraz

      - optyk ten może być poza tym udziałowcem co najwyżej jeszcze jednej spółki będącej właścicielem salonu optycznego, o ile
         zezwolenie na założenie i prowadzenie salonu zostało wydane na rzecz innego licencjonowanego optyka.

      Takie ograniczenie swobody przedsiębiorczości w odniesieniu do osób prawnych nie może być uzasadnione celem ochrony zdrowia
         publicznego w zakresie, w jakim wykracza ono poza to, co jest niezbędne dla osiągnięcia tego celu.

      (por. pkt 35, 36, 38 oraz pkt 2 sentencji)
WYROK TRYBUNAŁU (druga izba)
      z dnia 21 kwietnia 2005 r. (*)

      Uchybienie zobowiązaniom państwa członkowskiego – Artykuły 43 WE i 48 WE – Optycy – Warunki przedsiębiorczości – Zakładanie i prowadzenie salonów optycznych – Ograniczenia – Względy uzasadniające – Zasada proporcjonalności
      W sprawie C‑140/03
      mającej za przedmiot skargę o stwierdzenie, na podstawie art. 226 WE, uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego, wniesioną
         w dniu 27 marca 2003 r.,

      Komisja Wspólnot Europejskich, reprezentowana przez M. Patakię, działającą w charakterze pełnomocnika, z adresem do doręczeń w Luksemburgu,

      strona skarżąca,
      przeciwko
      Republice Greckiej, reprezentowanej przez E. Skandalou, działającą w charakterze pełnomocnika, z adresem do doręczeń w Luksemburgu,

      strona pozwana,
      TRYBUNAŁ (druga izba),
      w składzie: C. W. A. Timmermans, prezes izby, R. Silva de Lapuerta, C. Gulmann (sprawozdawca), P. Kūris i G. Arestis, sędziowie,
      rzecznik generalny: D. Ruiz‑Jarabo Colomer,
      sekretarz: L. Hewlett, główny administrator,
      uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 23 września 2004 r.,
      po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 7 grudnia 2004 r.,
      wydaje następujący
      Wyrok
      1       Komisja Wspólnot Europejskich wnosi w swej skardze do Trybunału o stwierdzenie, że:
      –       przyjmując i utrzymując w mocy ustawę nr 971/79 o wykonywaniu zawodu optyka i o salonach optycznych (FEK A’ 223, zwaną dalej
         „ustawą nr 971/79”), która nie zezwala dyplomowanemu optykowi będącemu osobą fizyczną na prowadzenie więcej niż jednego salonu
         optycznego, Republika Grecka ograniczyła, naruszając w ten sposób art. 43 WE, warunki przedsiębiorczości w odniesieniu do
         optyków będących osobami fizycznymi oraz

      –       przyjmując i utrzymując w mocy ustawę nr 971/79 i ustawę nr 2646/98 o rozszerzeniu krajowego sytemu opieki społecznej i o zmianie
         innych przepisów (FEK A’ 236, str. 3455, zwaną dalej „ustawą nr 2646/98”), które podporządkowują możliwość założenia przez
         osobę prawną salonu optycznego w Grecji następującym warunkom:

      –       zezwolenie na założenie i prowadzenie salonu optycznego wydawane jest na rzecz licencjonowanego optyka będącego osobą fizyczną;
         osoba, na której rzecz wydano zezwolenie na prowadzenie salonu, musi posiadać co najmniej 50‑procentowy udział w kapitale
         zakładowym spółki, a także w jej zyskach i stratach; spółka musi mieć formę prawną spółki jawnej lub komandytowej oraz

      –       optyk ten może być poza tym udziałowcem co najwyżej jeszcze jednej spółki będącej właścicielem salonu optycznego, o ile zezwolenie
         na założenie i prowadzenie salonu zostało wydane na rzecz innego licencjonowanego optyka,

      Republika Grecka ograniczyła warunki przedsiębiorczości w odniesieniu do osób prawnych na rynku optycznym w Grecji w sposób
         niezgodny z art. 43 WE i naruszyła art. 48 WE w związku z art. 43 WE, poddając osoby prawne ograniczeniom, które nie istnieją
         w odniesieniu do osób fizycznych.

       Krajowe ramy prawne
      2       Artykuł 6 ust. 6 ustawy nr 971/79 stanowi:
      „Bez uszczerbku dla przepisów ust. 3 niniejszego artykułu (zakładanie aptek) i art. 8 ust. 2 (przeniesienie na członków rodziny),
         salonami optycznymi zarządzają osobiście osoby, na których rzecz wydano zezwolenia na ich prowadzenie. Każdy optyk może zarządzać
         tylko jednym salonem optycznym […]”.

      3       Artykuł 7 ust. 1 tej ustawy stanowi:
      „Salony optyczne mogą być zakładane tylko przez osoby posiadające licencję na wykonywanie zawodu optyka, a ich prowadzenie
         jest uzależnione od wydania zezwolenia przez właściwy organ publiczny”.

      4       Artykuł 8 ust. 1 uściśla:
      „Przyznane na podstawie zezwolenia uprawnienie do prowadzenia salonu optycznego ma charakter osobisty i niezbywalny”.
      5       Artykuł 27 ust. 4 ustawy 2646/98 stanowi:
      „Jedynie licencjonowani optycy mogą zakładać spółkę jawną lub komandytową w celu prowadzenia salonu optycznego, pod warunkiem
         że osoba, na której rzecz wydano zezwolenie, ma co najmniej 50‑procentowy udział w kapitale zakładowym spółki. Optyk może
         poza tym być wspólnikiem co najwyżej jeszcze jednej spółki, o ile zezwolenie na założenie i prowadzenie salonu optycznego
         zostało wydane na rzecz innego licencjonowanego optyka”.

       Postępowanie poprzedzające wniesienie skargi
      6       W wyniku złożenia wniosku o stwierdzenie naruszenia przez dwie spółki akcyjne, z których jedna była zarejestrowana w państwie
         członkowskim innym niż Republika Grecka i którym administracja grecka odmówiła, powołując się na ustawę nr 971/79, wydania
         zezwolenia na otwarcie salonu optycznego, Komisja, w piśmie z dnia 27 stycznia 1998 r., zwróciła uwagę rządu greckiego na
         fakt niezgodności tego aktu prawnego z art. 52 traktatu WE (obecnie, po zmianie, art. 43 WE) i art. 58 tego traktatu (obecnie
         art. 48 WE).

      7       Rząd grecki udzielił w dniu 27 kwietnia 1998 r. odpowiedzi wskazującej, że prace nad zmianami ustawy nr 971/79 były w toku.
      8       W dniu 6 listopada 1998 r. Komisja skierowała do Republiki Greckiej wezwanie do usunięcia uchybienia, w którym podkreśliła,
         że ustawa nr 971/79 jest niezgodna z postanowieniami traktatu, o których była mowa w jej poprzednim piśmie z dnia 27 stycznia
         1998 r. Wezwała Republikę Grecką do przedstawienia uwag w tym względzie w terminie dwóch miesięcy.

      9       W odpowiedzi rząd grecki przekazał Komisji w dniu 13 stycznia 1999 r. ustawę nr 2646/98, uzupełniającą ustawę nr 971/79.
      10     W dniu 3 sierpnia 1999 r. Komisja skierowała do rządu greckiego uzupełniające wezwanie do usunięcia uchybienia, w którym podniosła,
         że ustawa nr 2646/98 nie rozwiązuje kwestii zarzutu sformułowanego w pierwszym wezwaniu do usunięcia uchybienia, gdyż sama
         jest niezgodna z art. 43 WE i 48 WE. W dniu 26 stycznia 2000 r. Komisja wysłała drugie uzupełniające wezwanie do usunięcia
         uchybienia, powtarzające zarzuty podniesione wobec Republiki Greckiej.

      11     W dniu 17 maja 2000 r. rząd grecki odpowiedział, że wobec braku harmonizacji na poziomie wspólnotowym każde państwo członkowskie
         zachowało swobodę w zakresie regulowania wykonywania zawodów na swoim terytorium. Utrzymywał, że zarzucane ograniczenia były
         niezbędne do celów zagwarantowania wysokiego poziomu ochrony zdrowia. Stwierdził, że sporne akty prawne nie były ani dyskryminujące,
         ani nieproporcjonalne względem założonego celu.

      12     W dniu 24 stycznia 2001 r. Komisja wystosowała do Republiki Greckiej uzasadnioną opinię, w której odrzuciła przedstawioną
         przez nią argumentację oraz sformułowała zarzuty oparte na naruszeniu art. 43 WE i 48 WE i wezwała to państwo członkowskie
         do przyjęcia w terminie dwóch miesięcy środków niezbędnych w celu zastosowania się do tej opinii.

      13     W dniu 2 maja 2001 r. rząd grecki odpowiedział, że utrzymuje swoje stanowisko. W dniu 9 grudnia 2002 r. poinformował Komisję
         o swym zamiarze zmiany ustawodawstwa, polegającej na wprowadzeniu możliwości zakładania i prowadzenia salonów optycznych przez
         optyków mających obywatelstwo jednego z państw członkowskich oraz, pod pewnymi warunkami, przez spółki handlowe, bez względu
         na ich formę prawną (spółka jawna, spółka komandytowa, spółka z ograniczoną odpowiedzialnością lub spółka akcyjna).

      14     W dniu 27 marca 2003 r. Komisja wniosła niniejszą skargę.
       W przedmiocie skargi
      15     Należy rozważyć kolejno następujące kwestie:
      –       skutek dla niniejszej skargi ustawy nr 3204/03 zmieniającej i uzupełniającej ustawodawstwo dotyczące krajowego systemu [ochrony]
         zdrowia oraz regulującej inne kwestie należące do kompetencji ministerstwa zdrowia i opieki społecznej (FEK A’ 296, str. 4997),
         na który powołała się Republika Grecka w toku procedury ustnej;

      –       istnienie ewentualnych ograniczeń swobody przedsiębiorczości w odniesieniu do osób fizycznych i prawnych;
      –       ewentualne uzasadnienie takich ograniczeń.
       W przedmiocie skutku ustawy nr 3204/03, na który powołała się Republika Grecka
       Argumentacja stron
      16     W toku procedury ustnej Republika Grecka podniosła, że ustawa nr 3204/03, niedawno notyfikowana Komisji, położyła kres zarzucanym
         naruszeniom art. 43 WE i 48 WE.

      17     Na mocy tej ustawy optycy będący osobami fizycznymi są odtąd uprawnieni do prowadzenia więcej niż jednego salonu optycznego,
         o ile każdy z salonów będzie zarządzany przez dyplomowanego optyka posiadającego licencję.

      18     Co się tyczy osób prawnych, ustawa nr 3204/03 zezwala odtąd spółkom, bez względu na ich formę prawną, na zakładanie salonów
         optycznych.

      19     Niemniej jednak ustawa ta stawia wymóg:
      –        w odniesieniu do spółek jawnych, aby większość wspólników i zarządzający lub większość zarządzających była optykami;
      –       w odniesieniu do spółek z ograniczoną odpowiedzialnością, aby ponad połowa wspólników reprezentująca ponad połowę kapitału
         zakładowego spółki była optykami;

      –        w odniesieniu do spółek akcyjnych, aby co najmniej 51% kapitału zakładowego spółki znajdowało się w posiadaniu optyków.
      20     Komisja zwraca uwagę, że niniejsze postępowanie dotyczy ram prawnych wynikających z ustaw nr 971/79 i 2646/98 oraz że wstępna
         analiza ustawy nr 3204/03 wykazuje jednak utrzymanie pewnych ograniczeń swobody przedsiębiorczości, o których mowa w skardze.

       Ocena Trybunału
      21     Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem istnienie uchybienia należy oceniać według sytuacji w państwie członkowskim w chwili upływu
         terminu wyznaczonego w uzasadnionej opinii, a zmiany, które nastąpiły później, nie mogą być brane pod uwagę (zob. w szczególności
         wyroki z dnia 30 stycznia 2002 r. w sprawie C‑103/00 Komisja przeciwko Grecji, Rec. str. I‑1147, pkt 23 i z dnia 12 czerwca
         2003 r. w sprawie C‑97/01 Komisja przeciwko Luksemburgowi, Rec. str. I‑5797, pkt 30).

      22     Wobec powyższego, jako że ustawa nr 3204/03 została przyjęta po upływie terminu wyznaczonego w uzasadnionej opinii skierowanej
         w omawianym przypadku do Republiki Greckiej, nie podlega ona uwzględnieniu przy rozpatrywaniu zasadności niniejszej skargi
         o stwierdzenie uchybienia.

       W przedmiocie istnienia ograniczeń swobody przedsiębiorczości w odniesieniu do osób fizycznych i prawnych
       Argumentacja stron
      23     Komisja podnosi, że ustawa nr 971/79 w zakresie, w jakim nie zezwala optykowi będącemu osobą fizyczną na prowadzenie więcej
         niż jednego salonu optycznego, stanowi ograniczenie swobody przedsiębiorczości, o którym mowa w art. 43 WE.

      24     Jeśli chodzi o osoby prawne, Komisja utrzymuje, że ustawa nr 2646/98 również ogranicza w sposób niezgodny z art. 48 WE swobodę
         przedsiębiorczości, ponieważ podporządkowuje możliwość założenia salonu optycznego warunkom wymienionym w jej art. 27 ust. 4.

      25     Republika Grecka twierdzi, że art. 6 ust. 6 ustawy nr 971/79 nie wprowadza jakiejkolwiek bezpośredniej lub pośredniej dyskryminacji
         między krajowymi a zagranicznymi specjalistami. Co za tym idzie, przepis ten nie narusza art. 43 WE.

      26     Co się tyczy osób prawnych, Republika Grecka nie zaprzecza twierdzeniu, że greckie ustawodawstwo nakłada na nie ograniczenia.
       Ocena Trybunału
      27     Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem jakikolwiek środek krajowy, który – nawet jeżeli jest stosowany bez dyskryminacji ze względu
         na obywatelstwo – może zakłócić lub uczynić mniej atrakcyjnym wykonywanie przez osoby mające obywatelstwo jednego z państw
         członkowskich zagwarantowanej przez traktat swobody przedsiębiorczości, jest niezgodny z art. 43 WE (zob. w szczególności
         wyroki z dnia 31 marca 1993 r. w sprawie C‑19/92 Kraus, Rec. str. I‑1663, pkt 32 i z dnia 14 października 2004 r. w sprawie
         C‑299/02 Komisja przeciwko Niderlandom, Zb.Orz. str. I‑9761, pkt 15).

      28     W niniejszym przypadku stwierdzić należy, że obejmujący dyplomowanych optyków zakaz prowadzenia więcej niż jednego salonu
         optycznego rzeczywiście stanowi, w odniesieniu do osób fizycznych, ograniczenie swobody przedsiębiorczości w rozumieniu art. 43 WE,
         pomimo podnoszonego braku dyskryminacji ze względu na obywatelstwo wobec zainteresowanych specjalistów.

      29     Co się tyczy osób prawnych, należy również stwierdzić, że – jak zresztą przyznała Republika Grecka – warunki wymienione w art. 27
         ust. 4 ustawy nr 2646/98 ograniczają w odniesieniu do tych osób swobodę przedsiębiorczości, w której wykonywaniu osoby prawne
         są traktowane na mocy art. 48 WE jak osoby fizyczne.

       W przedmiocie uzasadnienia stwierdzonych ograniczeń swobody przedsiębiorczości
       Argumentacja stron
      30     Komisja uważa, że stwierdzone w niniejszym przypadku ograniczenia swobody przedsiębiorczości są bądź nieadekwatne dla osiągnięcia
         powołanego celu, jakim jest ochrona zdrowia publicznego, bądź są nieproporcjonalne względem tego celu. Zdrowie publiczne mogłoby
         być chronione poprzez zagwarantowanie, że określone czynności byłyby wykonywane przez dyplomowanych optyków będących pracownikami
         najemnymi lub pod ich nadzorem. Jeśli chodzi o kwestię odpowiedzialności, możliwe byłoby ustanowienie mniej restrykcyjnych
         przepisów prawnych zapewniających ochronę interesów klientów poszkodowanych w ramach działalności zawodowej optyków.

      31     Republika Grecka podnosi, że zakaz prowadzenia więcej niż jednego salonu przez jakąkolwiek osobę fizyczną podyktowany jest
         nadrzędnymi względami interesu ogólnego, odnoszącymi się do ochrony zdrowia publicznego. Ustawodawca grecki chciał zachować
         oparte na zaufaniu osobiste relacje w ramach salonu sprzedaży artykułów optycznych, a także, w razie błędu, nieograniczoną
         i całkowitą odpowiedzialność optyka, który zarządza salonem lub jest jego właścicielem. Jedynie bowiem optyk, będący wykwalifikowanym
         specjalistą, który osobiście uczestniczy w prowadzeniu swego salonu, bez trwonienia sił fizycznych i umysłowych na prowadzenie
         większej liczby salonów, może zagwarantować pożądany efekt.

      32     Zdaniem rządu greckiego, zamierzone cele nie mogły być osiągnięte za pomocą środków w mniejszym stopniu ograniczających swobodę
         przedsiębiorczości.

      33     Jeśli chodzi o osoby prawne, znaczący udział optyków w kapitale zakładowym spółki, którego wymaga ustawa nr 2646/98, zmniejsza
         ryzyko całkowitej komercjalizacji salonów optycznych. Zasadę proporcjonalności należy pogodzić z koniecznością ochrony zdrowia
         publicznego. W celu osiągnięcia takiej ochrony Republika Grecka będzie trwała w dążeniu do zachowania osobistego kontaktu
         optyka z jego klientem oraz do poddania optyków pełnej i nieograniczonej odpowiedzialności.

       Ocena Trybunału
      34     Regulacja krajowa, która – nawet jeżeli jest stosowana bez dyskryminacji ze względu na obywatelstwo – jest w stanie zakłócić
         lub uczynić mniej atrakcyjnym wykonywanie podstawowych wolności zagwarantowanych przez traktat przez osoby mające obywatelstwo
         jednego z państw członkowskich, może być uzasadniona nadrzędnymi względami interesu ogólnego, o ile jest właściwa do zapewnienia
         realizacji zamierzonego celu i nie wykracza poza to, co jest niezbędne dla jego osiągnięcia (zob. w szczególności ww. wyrok
         w sprawie Kraus, pkt 32).

      35     W niniejszym przypadku wystarczy zauważyć, że powołany przez Republikę Grecką cel, jakim jest ochrona zdrowia publicznego,
         może być osiągnięty za pomocą środków w mniejszym stopniu ograniczających swobodę przedsiębiorczości w odniesieniu do osób
         fizycznych i prawnych, na przykład poprzez wprowadzenie wymogu, zgodnie z którym w każdym salonie optycznym pracować muszą
         dyplomowani optycy będący pracownikami najemnymi lub wspólnikami, a także poprzez ustanowienie zasad dotyczących odpowiedzialności
         cywilnej za cudze czyny oraz wymogu posiadania ubezpieczenia od odpowiedzialności zawodowej.

      36     Wydaje się także, że sporne ograniczenia wykraczają poza to, co jest niezbędne dla osiągnięcia zamierzonego celu. Są zatem
         nieuzasadnione.

      37     Z powyższego wynika, że zarzuty sformułowane przez Komisję są zasadne.
      38     Należy zatem stwierdzić, że:
      –       przyjmując i utrzymując w mocy ustawę nr 971/79, która nie zezwala dyplomowanemu optykowi będącemu osobą fizyczną na prowadzenie
         więcej niż jednego salonu optycznego, Republika Grecka uchybiła zobowiązaniom, które na niej ciążą na mocy art. 43 WE, oraz

      –       przyjmując i utrzymując w mocy ustawę nr 971/79 i ustawę nr 2646/98, które podporządkowują możliwość założenia przez osobę
         prawną salonu optycznego w Grecji następującym warunkom:

      –       zezwolenie na założenie i prowadzenie salonu optycznego musi być wydane na rzecz licencjonowanego optyka będącego osobą fizyczną;
         osoba, na której rzecz zostało wydane zezwolenie na prowadzenie salonu, musi posiadać co najmniej 50‑procentowy udział w kapitale
         zakładowym spółki, a także w jej zyskach i stratach; spółka musi mieć formę prawną spółki jawnej lub komandytowej oraz

      –       optyk ten może być poza tym udziałowcem co najwyżej jeszcze jednej spółki będącej właścicielem salonu optycznego, o ile zezwolenie
         na założenie i prowadzenie salonu zostało wydane na rzecz innego licencjonowanego optyka,

      Republika Grecka uchybiła zobowiązaniom, które na niej ciążą na mocy art. 43 WE i 48 WE.
       W przedmiocie kosztów
      39     Zgodnie z art. 69 § 2 regulaminu kosztami zostaje obciążona, na żądanie strony przeciwnej, strona przegrywająca sprawę. Ponieważ
         Komisja wniosła o obciążenie Republiki Greckiej kosztami postępowania, a Republika Grecka przegrała sprawę, należy obciążyć
         ją kosztami postępowania.

      Z powyższych względów Trybunał (druga izba) orzeka, co następuje:
      1)      Przyjmując i utrzymując w mocy ustawę nr 971/79 o wykonywaniu zawodu optyka i o salonach optycznych, która nie zezwala dyplomowanemu
            optykowi będącemu osobą fizyczną na prowadzenie więcej niż jednego salonu optycznego, Republika Grecka uchybiła zobowiązaniom,
            które na niej ciążą na mocy art. 43 WE.
      2)      Przyjmując i utrzymując w mocy ustawę nr 971/79 i ustawę nr 2646/98 o rozszerzeniu krajowego systemu opieki społecznej i o zmianie
            innych przepisów, które podporządkowują możliwość założenia przez osobę prawną salonu optycznego w Grecji następującym warunkom:
      –       zezwolenie na założenie i prowadzenie salonu optycznego musi być wydane na rzecz licencjonowanego optyka będącego osobą fizyczną;
            osoba, na której rzecz zostało wydane zezwolenie na prowadzenie salonu, musi posiadać co najmniej 50‑procentowy udział w kapitale
            zakładowym spółki, a także w jej zyskach i stratach; spółka musi mieć formę prawną spółki jawnej lub komandytowej oraz
      –       optyk ten może być poza tym udziałowcem co najwyżej jeszcze jednej spółki będącej właścicielem salonu optycznego, o ile zezwolenie
            na założenie i prowadzenie salonu zostało wydane na rzecz innego licencjonowanego optyka,
      Republika Grecka uchybiła zobowiązaniom, które na niej ciążą na mocy art. 43 WE i 48 WE.
      3)      Republika Grecka zostaje obciążona kosztami postępowania.
      Podpisy
      * Język postępowania: grecki.


Wyrok Trybunału (szósta izba) z dnia 3 lipca 2001 r. # Bertelsmann AG przeciwko Finanzamt Wiedenbrück. # Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Bundesfinanzhof - Niemcy. # Szósta dyrektywa VAT - Artykuł 11. # Sprawa C-380/99.


Wyrok Trybunału (szósta izba) z dnia 26 czerwca 2003 r. # Finanzamt Groß-Gerau przeciwko MKG-Kraftfahrzeuge-Factoring GmbH. # Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Bundesfinanzhof - Niemcy. # Podatek vat - Szósta dyrektywa 77/388/CEE. # Sprawa C-305/01.


title: Wyrok Trybunału (czwarta izba) z dnia 3 grudnia 2009 r.#Yaesu Europe BV przeciwko Bundeszentralamt für Steuern.#Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Bundesfinanzhof - Niemcy.#Ósma dyrektywa VAT - Warunki zwrotu podatku od wartości dodanej podatnikom niemającym siedziby na terytorium kraju - Załącznik A - Wniosek o zwrot - Pojęcie "podpis" znajdującego się na rzeczonym wniosku - Prawo krajowe wymagające własnoręcznego podpisu podatnika lub jego ustawowego przedstawiciela, z wyłączeniem pełnomocnika.#Sprawa C-433/08.

text:
      Sprawa C‑433/08
      Yaesu Europe BV
      przeciwko
      Bundeszentralamt für Steuern
      (wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Bundesfinanzhof)
      Ósma dyrektywa VAT – Warunki zwrotu podatku od wartości dodanej podatnikom niemającym siedziby na terytorium kraju – Załącznik A – Wniosek o zwrot – Pojęcie „podpis” znajdujący się na rzeczonym wniosku – Prawo krajowe wymagające własnoręcznego podpisu podatnika lub jego ustawowego przedstawiciela, z wyłączeniem pełnomocnika
      Streszczenie wyroku
      Postanowienia podatkowe – Harmonizacja ustawodawstw – Podatki obrotowe – Wspólny system podatku od wartości dodanej – Zwrot
            podatku podatnikom niemającym siedziby na terytorium danego kraju
      (dyrektywa Rady 79/1072, załącznik A)
      Pojęcie „podpis” na wniosku o zwrot podatku od wartości dodanej, wymienione na wzorze znajdującym się w załączniku A do ósmej
         dyrektywy 79/1072 w sprawie harmonizacji ustawodawstw państw członkowskich odnoszących się do podatków obrotowych – warunki
         zwrotu podatku od wartości dodanej podatnikom niemającym siedziby na terytorium kraju, stanowi pojęcie prawa wspólnotowego,
         które powinno być interpretowane w sposób jednolity w tym znaczeniu, że wspomniany wniosek o zwrot nie musi być obowiązkowo
         podpisany przez samego podatnika, lecz że w tym zakresie wystarczający jest podpis pełnomocnika.

      (por. pkt 29; sentencja)
WYROK TRYBUNAŁU (czwarta izba)
      z dnia 3 grudnia 2009 r.(*)

      Ósma dyrektywa VAT – Warunki zwrotu podatku od wartości dodanej podatnikom niemającym siedziby na terytorium kraju – Załącznik A – Wniosek o zwrot – Pojęcie „podpis” znajdującego się na rzeczonym wniosku – Prawo krajowe wymagające własnoręcznego podpisu podatnika lub jego ustawowego przedstawiciela, z wyłączeniem pełnomocnika
      W sprawie C‑433/08
      mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 234 WE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Bundesfinanzhof
         (Niemcy) postanowieniem z dnia 13 sierpnia 2008 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 1 października 2008 r., w postępowaniu

      Yaesu Europe BV
      przeciwko
      Bundeszentralamt für Steuern,
      TRYBUNAŁ (czwarta izba),
      w składzie: K. Lenaerts, prezes trzeciej izby pełniący obowiązki prezesa czwartej izby, R. Silva de Lapuerta, E. Juhász, G. Arestis
         (sprawozdawca) i J. Malenovský, sędziowie,

      rzecznik generalny: Y. Bot,
      sekretarz: B. Fülöp, administrator,
      uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 16 września 2009 r.,
      rozważywszy uwagi przedstawione:
      –        w imieniu Yaesu Europe BV przez B. Burgmaiera, Rechtsanwalt,
      –        w imieniu rządu niemieckiego przez M. Lummę oraz C. Blaschkego, działających w charakterze pełnomocników,
      –        w imieniu rządu austriackiego przez C. Pesendorfer, działającą w charakterze pełnomocnika,
      –        w imieniu Komisji Wspólnot Europejskich przez D. Triantafyllou, działającego w charakterze pełnomocnika,
      podjąwszy, po wysłuchaniu rzecznika generalnego, decyzję o rozstrzygnięciu sprawy bez opinii,
      wydaje następujący
      Wyrok
      1        Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni załącznika A do ósmej dyrektywy Rady 79/1072/EWG z dnia
         6 grudnia 1979 r. w sprawie harmonizacji ustawodawstw państw członkowskich odnoszących się do podatków obrotowych – warunki
         zwrotu podatku od wartości dodanej podatnikom niemającym siedziby na terytorium kraju (Dz.U. L 331, s. 11, zwanej dalej „ósmą
         dyrektywą”).

      2        Wniosek ten został przedstawiony w ramach postępowania pomiędzy Yaesu Europe BV (zwaną dalej „Yaesu Europe”), spółką z siedzibą
         w Niderlandach, a Bundeszentralamt für Steuern (federalnym centralnym urzędem skarbowym, zwanym dalej „Bundeszentralamt”),
         dotyczącym oddalenia przez ten organ wniosków o zwrot podatku od wartości dodanej (zwanego dalej „VAT”) zapłaconego przez
         tę spółkę w Niemczech.

       Ramy prawne
       Uregulowania wspólnotowe
      3        Motywy od trzeciego do piątego ósmej dyrektywy mają następujące brzmienie:

      „rozbieżności między przepisami aktualnie obowiązującymi w państwach członkowskich, które powodują w niektórych przypadkach
         zakłócenia w handlu i zakłócenie konkurencji, powinny zostać wyeliminowane;

      wprowadzenie reguł wspólnotowych w tej dziedzinie będzie oznaczać postęp w kierunku efektywnej liberalizacji przepływu osób,
         towarów i usług, wspomagając w ten sposób proces integracji gospodarczej;

      takie zasady nie mogą prowadzić do odmiennego traktowania podatników w zależności od państwa członkowskiego, na którego terytorium
         mają oni siedzibę”.

      4        Artykuł 3 lit. a) ósmej dyrektywy stanowi:

      „Aby zakwalifikować się do zwrotu podatku, każdy podatnik określony w art. 2, który nie dostarcza towarów lub usług uważanych
         za dostarczane na terytorium danego kraju:

      a)      przedstawia właściwym organom określonym w art. 9 ust. 1 wniosek sporządzony według wzoru zawartego w załączniku A, załączając
         oryginały faktur lub dokumentów przywozowych. Państwa członkowskie udostępniają wnioskodawcom uwagi objaśniające, które w każdym
         przypadku zawierają minimalny zakres informacji określonych w załączniku C”.

      5        Artykuł 6 ósmej dyrektywy stanowi:

      „Państwa członkowskie nie mogą nakładać na podatników określonych w art. 2 żadnych zobowiązań oprócz tych, które określono
         w art. 3 i 4, z wyjątkiem zobowiązania przedstawienia, w szczególnych przypadkach, informacji koniecznych do ustalenia, czy
         wniosek o zwrot jest uzasadniony”.

      6        Wzór wniosku o zwrot podatku VAT znajdujący się w załączniku A do ósmej dyrektywy w ostatniej linijce poza miejscem i datą
         sporządzenia zawiera „podpis” bez jakiejkolwiek innej wskazówki.

       Uregulowania krajowe
      7        Paragraf 18 ust. 9 Umsatzsteuergesetz 2005 (ustawy o podatkach obrotowych za rok 2005, BGBl. 2005 I, s. 386, zwanej dalej
         „UStG”), w wersji mającej zastosowanie do postępowania przed sądem krajowym, miał następujące brzmienie:

      „[…] Wniosek o zwrot składa się w terminie sześciu miesięcy po upływie roku kalendarzowego, w którym powstało roszczenie o zwrot.
         Przedsiębiorca musi sam obliczyć zwrot i przedłożyć oryginały faktur i dokumentów przywozowych w celu wykazania kwot naliczonego
         podatku. Wniosek o zwrot musi zostać podpisany własnoręcznie przez przedsiębiorcę. […]”.

      8        Paragraf 79 ust. 1 Abgabenordnung (ordynacji podatkowej, zwanej dalej „AO”), zatytułowany „Zdolność do działania”, stanowi
         między innymi w pkt 3 tego ustępu, że zdolność do czynności w postępowaniu mają osoby prawne, stowarzyszenia i masy majątkowe
         za pośrednictwem swoich ustawowych przedstawicieli lub pełnomocników ad hoc.

      9        Paragraf 150 ust. 3 AO, który reguluje formę i treść deklaracji podatkowej, stanowi, że:

      „Jeżeli ustawy podatkowe wymagają, by podatnik podpisał własnoręcznie deklarację podatkową, złożenie podpisu przez pełnomocnika
         jest dopuszczalne tylko wtedy, gdy podatnik nie może złożyć podpisu z powodu swojego stanu fizycznego lub umysłowego bądź
         z powodu długiej nieobecności. Własnoręcznego podpisu można zażądać w późniejszym terminie, gdy ustanie przyczyna stanowiąca
         przeszkodę do jego złożenia”.

       Postępowanie przed sądem krajowym i pytania prejudycjalne
      10      W dniu 30 czerwca 2006 r. Yaesu Europe złożyła wniosek o zwrot podatku VAT naliczonego w Niemczech za okres od stycznia do grudnia
         2005 r. Wniosek został sporządzony na urzędowym formularzu przewidzianym w tym celu w rzeczonym państwie członkowskim, na
         którym w rubryce nr 9 znajdowała się wzmianka „własnoręczny podpis i pieczęć spółki”.

      11      W piśmie przewodnim do ww. wniosku adwokaci Yaesu Europe mający siedzibę w Republice Federalnej Niemiec, którzy w formularzu
         oznaczeni zostali także jako przedstawiciel do doręczeń, oświadczyli, że wniosek o zwrot został przez nich podpisany w imieniu
         ich mocodawcy. Do pisma załączone było „Pełnomocnictwo dla celów postępowania w sprawie zwrotu naliczonego podatku” udzielone
         przez przedstawiciela ustawowego skarżącej w postępowaniu przed sądem krajowym, upoważniające owych adwokatów do prawnej reprezentacji
         skarżącej we wszystkich postępowaniach w sprawie zwrotu podatku VAT.

      12      Decyzją z dnia 1 września 2006 r. Bundeszentralamt odrzuciła wniosek o zwrot wniesiony przez Yaesu Europe, na tej podstawie,
         iż nie został on własnoręcznie podpisany przez podatnika z naruszeniem § 18 ust. 9 UStG.

      13      Po bezskutecznym odwołaniu się od tej decyzji, Yaesu Europe wniosła skargę do Finanzgericht. Sąd ten przychylił się do stanowiska
         Bundeszentralamt, orzekając, że § 18 ust. 9 UStG nie jest sprzeczny z art. 3 i 6 ósmej dyrektywy oraz że „podpis” przewidziany
         we wzorze znajdującym się w załączniku A do ósmej dyrektywy powinien być interpretowany jako podpis będący koniecznie podpisem
         samego podatnika. W każdym razie art. 249 akapit trzeci WE przyznaje ustawodawcy niemieckiemu w tym zakresie swobodę w wykonaniu
         dyrektywy.

      14      Yaesu Europe wniosła rewizję do Bundesfinanzhof, w której podniosła co do zasady, że Finanzgericht dokonał błędnej interpretacji
         pojęcia „podpis”, o którym mowa we wzorze załącznika A do ósmej dyrektywy, i powołała w tym zakresie przykłady kilku państw
         członkowskich, które wyraźnie zezwalają na podpisanie wniosku o zwrot przez osobę umocowaną na podstawie pełnomocnictwa. Twierdzi
         ponadto, że wspomniane pojęcie powinno być interpretowane w sposób jednolity we Wspólnocie Europejskiej.

      15      Bundesfinanzhof, po wyłączeniu zastosowania w niniejszej sprawie § 79 ust. 1 pkt 3 i § 150 ust. 3 AO i stwierdzeniu, że ma
         wątpliwości co do zgodności § 18 ust. 9 UStG z prawem wspólnotowym, postanowił zawiesić postępowanie i skierował do Trybunału
         następujące pytania prejudycjalne:

      „1)      Czy pojęcie »podpis« we wzorze zawartym w załączniku A do ósmej dyrektywy […], który to wzór jest używany do złożenia wniosku
         o zwrot podatku [VAT] zgodnie z art. 3 lit. a) tej dyrektywy, jest pojęciem prawa wspólnotowego, które powinno być interpretowane
         w jednolity sposób?

      2)      W przypadku udzielenia odpowiedzi twierdzącej na pytanie pierwsze:
      Czy pojęcie »podpis« należy rozumieć w ten sposób, że wniosek o zwrot musi zostać obowiązkowo podpisany osobiście przez podatnika
         lub w przypadku osoby prawnej przez jej ustawowego przedstawiciela, czy też wystarczający jest podpis pełnomocnika (np. przedstawiciela
         podatkowego lub pracownika podatnika)?”.

       W przedmiocie pytań prejudycjalnych
      16      W pytaniach tych, które należy rozpatrywać łącznie, sąd krajowy zasadniczo dąży do ustalenia, czy pojęcie „podpis” na wniosku
         o zwrot podatku VAT znajdujące się we wzorze w załączniku A do ósmej dyrektywy stanowi pojęcie prawa wspólnotowego, które
         powinno być interpretowane w sposób jednolity, a jeżeli tak, to czy pojęcie to należy rozumieć w ten sposób, iż wspomniany
         wniosek o zwrot powinien obowiązkowo zostać podpisany przez samego podatnika, czy też wystarcza, że wniosek ten zostanie podpisany
         przez pełnomocnika.

      17      W tym zakresie należy w pierwszej kolejności podnieść, że ósma dyrektywa nie zawiera żadnej definicji pojęcia „podpis” oraz
         że nie posługuje się ona żadnym wyraźnym odesłaniem do praw państw członkowskich w celu określenia zakresu tego pojęcia.

      18      Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem zarówno względy jednolitego stosowania prawa wspólnotowego, jak i zasady równości wskazują
         na to, że postanowieniom przepisu prawa wspólnotowego, który nie zawiera wyraźnego odesłania do prawa państw członkowskich
         dla określenia jego znaczenia i zakresu, należy zwykle nadać w całej Wspólnocie Europejskiej autonomiczną i jednolitą wykładnię,
         którą należy ustalić z uwzględnieniem kontekstu przepisu i celu danego uregulowania (zob. w szczególności wyroki: z dnia 18 stycznia
         1984 r. w sprawie 327/82 Ekro, Rec. s. 107, pkt 11; z dnia 19 września 2000 r. w sprawie C‑287/98 Linster, Rec. s. I‑6917,
         pkt 43; z dnia 16 lipca 2009 r. w sprawie C‑5/08 Infopaq International, Zb.Orz. s. I‑6569, pkt 27).

      19      Wymogi te obowiązują w szczególności w odniesieniu do ósmej dyrektywy zarówno z uwagi na jej tytuł, jak i postanowienia motywów
         trzeciego i piątego.

      20      Z motywów trzeciego i piątego rzeczonej dyrektywy wynika bowiem, że ma ona na celu zharmonizowanie warunków zwrotu podatku
         VAT zapłaconego w jednym państwie członkowskim przez podatników mających siedzibę w innym państwie członkowskim i usunięcie
         rozbieżności pomiędzy przepisami obowiązującymi w tym czasie w państwach członkowskich, dążąc do tego, aby nie doprowadzić
         do odmiennego traktowania podatników w zależności od państwa członkowskiego, w którym mają siedzibę.

      21      Celem ósmej dyrektywy jest zatem harmonizacja warunków prawa do zwrotu podatku VAT, o którym mowa w art. 17 ust. 3 szóstej
         dyrektywy Rady 77/388/EWG z dnia 17 maja 1977 r. w sprawie harmonizacji ustawodawstw państw członkowskich w odniesieniu do
         podatków obrotowych – wspólny system podatku od wartości dodanej: ujednolicona podstawa wymiaru podatku (Dz.U. L 145, s. 1)
         (zob. w szczególności wyroki: z dnia 13 lipca 2000 r. w sprawie C‑136/99 Monte Dei Paschi Di Siena, Rec. s. I‑6109, pkt 20;
         z dnia 15 marca 2007 r. w sprawie C‑35/05 Reemtsma Cigarettenfabriken, Zb.Orz. s. I‑2425, pkt 26).

      22      W tym celu rzeczona dyrektywa przewiduje wyraźnie w załączniku A uprzednio ustalony wzór wniosku o zwrot podatku VAT, zmierzając
         do ścisłej harmonizacji zasad procedury związanej z takim wnioskiem w odniesieniu do podatku zapłaconego w jednym państwie
         członkowskim przez podatników mających siedzibę w innym państwie członkowskim. Jednakże cel harmonizacji tylko wtedy zostanie
         osiągnięty, gdy pojęcia, do których odsyła ten wzór, będą miały to samo znaczenie we wszystkich państwach członkowskich.

      23      Z powyższego wynika, że pojęcie „podpis”, o którym mowa we wzorze znajdującym się w załączniku A do ósmej dyrektywy, stanowi
         pojęcie prawa wspólnotowego, którego znaczenie i zakres powinny być identyczne we wszystkich państwach członkowskich. W związku
         z tym, do Trybunału należy nadanie mu autonomicznej i jednolitej wykładni we wspólnotowym porządku prawnym.

      24      W tym zakresie należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem przy dokonywaniu wykładni przepisu prawa wspólnotowego
         należy uwzględniać nie tylko jego brzmienie, lecz także jego kontekst oraz cele regulacji, której część on stanowi (zob. w szczególności
         wyroki: z dnia 17 listopada 1983 r. w sprawie 292/82 Merck, Rec. s. I‑3781, pkt 12; z dnia 1 marca 2007 r. w sprawie C‑34/05
         Schouten, Zb.Orz. s. I‑1687, pkt 25; z dnia 12 lutego 2009 r. w sprawie C‑466/07 Klarenberg, Zb.Orz. s. I‑803, pkt 37).

      25      W pierwszej kolejności należy podnieść, że sama treść załącznika A do ósmej dyrektywy nie zawiera żadnej wskazówki odnośnie
         do zawartego w niej pojęcia „podpis”. Załącznik ten ogranicza się bowiem tylko do wymagania „podpisu”, nie uściślając w żaden
         sposób, że przepis ten ma posiadać szczególne cechy, takie jak stanowić podpis samego podatnika, w przeciwieństwie do innych
         wzmianek znajdujących się w tym załączniku, takich jak nazwa lub rodzaj działalności, które są wyraźnie zaopatrzone wzmianką
         „wnioskodawcy”.

      26      Następnie z art. 3 lit. a) ósmej dyrektywy wynika, że podatnik musi złożyć wniosek o zwrot podatku VAT zgodny ze wzorem znajdującym
         się we wspomnianym załączniku A. Z art. 6 tej dyrektywy wynika również, że państwa członkowskie nie mogą nakładać na podatników
         żadnych zobowiązań oprócz tych, które określono w art. 3 i 4, z wyjątkiem zobowiązania przedstawienia, w szczególnych przypadkach,
         informacji koniecznych do ustalenia, czy wniosek o zwrot jest uzasadniony. Z powyższego wynika, że jeżeli chodzi o pojęcie
         „podpis” znajdujące się na wspomnianym wzorze, to art. 6 sprzeciwia się temu, aby podatnik był poddany wymogom innym, niż
         wymogi przewidziane w tym wzorze, takim jak własnoręczny podpis podatnika.

      27      Taką wykładnię systemową potwierdza harmonizujący cel ósmej dyrektywy, tak jak to wynika z pkt 19–22 niniejszego wyroku. Cel,
         do którego dąży ta dyrektywa, przewidując wyraźnie w załączniku A wcześniej ustalony wzór wniosku o zwrot podatku VAT, może
         bowiem tylko wtedy zostać osiągnięty, gdy pojęcia znajdujące się na tym wzorze będą miały identyczne znaczenie i zakres we
         wszystkich państwach członkowskich i nie będą wychodziły poza wymogi wyraźnie przewidziane w tym wzorze. Zezwolenie państwu
         członkowskiemu na nałożenie na podatnika wymogów innych niż opisane w tym wzorze, takich jak własnoręczny podpis podatnika,
         prowadziłoby do ustanowienia wymogu formalnego sprzecznego z rzeczonym celem.

      28      Należy wyjaśnić ponadto, że o ile w przeciwieństwie do trzynastej dyrektywy Rady (86/560/EWG) z dnia 17 listopada 1986 r.
         w sprawie harmonizacji ustawodawstw państw członkowskich odnoszących się do podatków obrotowych – warunki zwrotu podatku od
         wartości dodanej podatnikom niemającym siedziby na terytorium Wspólnoty (Dz.U. L 326, s. 40), ósma dyrektywa nie przewiduje
         wyraźnie możliwości wyznaczenia pełnomocnika, to jednak oznacza to tylko tyle, iż ósma dyrektywa nie wyklucza możliwości jego
         ustanowienia, tak że wniosek o zwrot podatku VAT zgodny ze wzorem znajdującym się w załączniku A do ósmej dyrektywy może zostać
         podpisany przez pełnomocnika.

      29      Z uwagi na ogół powyższych rozważań na wyżej przedstawione pytania należy odpowiedzieć, że pojęcie „podpis” na wniosku o zwrot
         podatku VAT, wymienione na wzorze znajdującym się w załączniku A do ósmej dyrektywy, stanowi pojęcie prawa wspólnotowego,
         które powinno być interpretowane w sposób jednolity w tym znaczeniu, że wspomniany wniosek o zwrot nie musi być obowiązkowo
         podpisany przez samego podatnika, lecz że w tym zakresie wystarczający jest podpis pełnomocnika.

       W przedmiocie kosztów
      30      Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej
         przed tym sądem; do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi,
         inne niż poniesione przez strony postępowania przed sądem krajowym, nie podlegają zwrotowi.

      Z powyższych względów Trybunał (czwarta izba) orzeka, co następuje:
      Pojęcie „podpis” na wniosku o zwrot podatku VAT, wymienione na wzorze znajdującym się w załączniku A do ósmej dyrektywy Rady
            79/1072/EWG z dnia 6 grudnia 1979 r. w sprawie harmonizacji ustawodawstw państw członkowskich odnoszących się do podatków
            obrotowych – warunki zwrotu podatku od wartości dodanej podatnikom niemającym siedziby na terytorium kraju, stanowi pojęcie
            prawa wspólnotowego, które powinno być interpretowane w sposób jednolity w tym znaczeniu, że wspomniany wniosek o zwrot nie
            musi być obowiązkowo podpisany przez samego podatnika, lecz że w tym zakresie wystarczający jest podpis pełnomocnika.
      Podpisy
      * Język postępowania: niemiecki.