title: Wyrok Trybunału (trzecia izba) z dnia 10 maja 2012 r.#Santander Asset Management SGIIC SA, w imieniu FIM Santander Top 25 Euro Fi (C‑338/11) przeciwko Directeur des résidents à l’étranger et des services généraux i Santander Asset Management SGIIC SA, w imieniu Cartera Mobiliaria SA SICAV (od C‑339/11 do C‑347/11) i in. przeciwko Ministre du Budget, des Comptes publics, de la Fonction publique et de la Réforme de l’État.#Wnioski o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożone przez tribunal administratif de Montreuil.#Artykuły 63 TFUE i 65 TFUE – Przedsiębiorstwa zbiorowego inwestowania w zbywalne papiery wartościowe (UCITS) – Odmienne traktowanie dywidend wypłacanych UCITS niebędącym rezydentami, podlegających potrąceniu podatku u źródła, i dywidend wypłacanych UCITS będącym rezydentami, niepodlegających takiemu potrąceniu – Konieczność uwzględnienia sytuacji uczestników w celu oceny zgodności przepisów krajowych ze swobodą przepływu kapitału – Brak.#Sprawy połączone od C‑338/11 do C‑347/11.

text:
         WYROK TRYBUNAŁU (trzecia izba)
      z dnia 10 maja 2012 r. (
            *1
         )
      „Artykuły 63 TFUE i 65 TFUE — Przedsiębiorstwa zbiorowego inwestowania w zbywalne papiery wartościowe (UCITS) — Odmienne traktowanie dywidend wypłacanych UCITS niebędącym rezydentami, podlegających potrąceniu podatku u źródła, i dywidend wypłacanych UCITS będącym rezydentami, niepodlegających takiemu potrąceniu — Konieczność uwzględnienia sytuacji uczestników w celu oceny zgodności przepisów krajowych ze swobodą przepływu kapitału — Brak”
      W sprawach połączonych od C-338/11 do C-347/11
      mających za przedmiot wnioski o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożone przez tribunal administratif de Montreuil (Francja) postanowieniami z dnia 1 lipca 2011 r., które wpłynęły do Trybunału w dniu 4 lipca 2011 r., w postępowaniach:

         Santander Asset Management SGIIC SA, w imieniu FIM Santander Top 25 Euro Fi (C-338/11)
      przeciwko

         Directeur des résidents à l’étranger et des services généraux

      oraz

         Santander Asset Management SGIIC SA, w imieniu Cartera Mobiliaria SA SICAV (C-339/11),

         Kapitalanlagegesellschaft mbH, w imieniu d’Alltri Inka (C-340/11),

         Allianz Global Investors Kapitalanlagegesellschaft mbH, w imieniu DBI-Fonds APT n° 737 (C-341/11),

         SICAV KBC Select Immo (C-342/11),

         SGSS Deutschland Kapitalanlagegesellschaft mbH (C-343/11),

         International Values Series of the DFA Investment Trust Co. (C-344/11),

         Continental Small Co. Series of the DFA Investment Trust Co. (C-345/11),

         SICAV GA Fund B (C-346/11),

         Generali Investments Deutschland Kapitalanlagegesellschaft mbH, w imieniu AMB Generali Aktien Euroland (C-347/11)
      przeciwko

         Ministre du Budget, des Comptes publics, de la Fonction publique et de la Réforme de l’État,

      TRYBUNAŁ (trzecia izba),
      w składzie: K. Lenaerts (sprawozdawca), prezes izby, J. Malenovský, G. Arestis, T. von Danwitz i D. Šváby, sędziowie,
      rzecznik generalny: J. Mazák,
      sekretarz: R. Şereş, administrator,
      uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 16 lutego 2012 r.,
      rozważywszy uwagi przedstawione:

               —

               w imieniu Santander Asset Management SGIIC SA, w imieniu FIM Santander Top 25 Euro Fi, oraz Santander Asset Management SGIIC SA, w imieniu Cartera Mobiliaria SA SICAV przez C. Charpentier, N. Gelli, P. Van den Perre i C. Profitos, avocats,

               —

               w imieniu Kapitalanlagegesellschaft mbH, w imieniu d’Alltri Inka, International Values Series of the DFA Investment Trust Co., Continental Small Co. Series of the DFA Investment Trust Co. oraz Generali Investments Deutschland Kapitalanlagegesellschaft mbH, w imieniu AMB Generali Aktien Euroland przez Y. Roberta i S. Lauratet, avocats,

               —

               w imieniu Allianz Global Investors Kapitalanlagegesellschaft mbH, w imieniu DBI-Fonds APT n° 737 przez P. Schultzego i A. Feger, avocats,

               —

               w imieniu SICAV KBC Select Immo przez V. Louvel i S. Defert, avocats,

               —

               w imieniu SGSS Deutschland Kapitalanlagegesellschaft mbH przez A. Lagarrigue’a i B. Hardeck, avocats,

               —

               w imieniu SICAV GA Fund B przez P. Le Roux i L. Bogeya, avocats,

               —

               w imieniu rządu francuskiego przez G. de Bergues’a i J.S. Pilczera, działających w charakterze pełnomocników,

               —

               w imieniu Komisji Europejskiej przez C. Soulay i W. Roelsa, działających w charakterze pełnomocników,

         podjąwszy, po wysłuchaniu rzecznika generalnego, decyzję o rozstrzygnięciu sprawy bez opinii,
      wydaje następujący

         Wyrok

               1

               Wnioski o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczą wykładni art. 63 TFUE i 65 TFUE.

               2

               Wnioski te zostały złożone w ramach sporów między przedsiębiorstwami zbiorowego inwestowania w zbywalne papiery wartościowe (UCITS) niebędącymi rezydentami a francuskimi organami podatkowymi w przedmiocie potrącenia podatku u źródła dotyczącego dywidend od spółek krajowych wypłacanych tym UCITS.

         Krajowe ramy prawne

               3

               W prawie francuskim UCITS mogą mieć postać spółek inwestycyjnych o zmiennym kapitale (sociétés d’investissement à capital variable, SICAV) albo otwartych funduszy inwestycyjnych (fonds communs de placement, FCP). Zgodnie z art. 208 pkt 1 bis ppkt A code général des impôts (francuskiego kodeksu podatkowego, zwanego dalej „CGI”) SICAV są zwolnione z podatku dochodowego od przedsiębiorstw w zakresie dochodów uzyskanych w ramach działalności statutowej. Natomiast FCP, będące współwłasnością, są z mocy prawa wyłączone z zakresu zastosowania podatku dochodowego od przedsiębiorstw.

               4

               Artykuł 119 bis ust. 2 CGI stanowi:
               „[Dywidendy] wypłacane osobom niebędącym rezydentami podatkowymi lub niemającym siedziby na terytorium Francji podlegają podatkowi z potrąceniem u źródła w wysokości określonej w art. 187 […]”.

               5

               Zgodnie z art. 187 CGI:
               „1.   Stawka podatku z potrąceniem u źródła, o którym mowa w art. 119 bis, wynosi:
               […]

                        —

                        25% w odniesieniu do innych dochodów”.

         Postępowania przed sądem krajowym i pytania prejudycjalne

               6

               Stronami skarżącymi w postępowaniach przed sądem krajowym są UCITS z siedzibą w Belgii (sprawy C-342/11 i C-346/11), w Niemczech (sprawy C-340/11, C-341/11, C-343/11 i C-347/11), w Hiszpanii (sprawy C-338/11 i C-339/11) oraz w Stanach Zjednoczonych (sprawy C-344/11 i C-345/11), inwestujące między innymi w akcje spółek francuskich i otrzymujące z tego tytułu dywidendy. Dywidendy te, zgodnie z art. 119 bis ust. 2 i art. 187 ust. 1 CGI, podlegają we Francji podatkowi potrącanemu u źródła w wysokości 25%.

               7

               Zdaniem sądu krajowego uregulowania krajowe znajdujące zastosowanie w sprawach przed tym sądem wprowadzają odmienne traktowanie w zakresie opodatkowania, na szkodę UCITS niebędących rezydentami, jako że dywidendy wypłacane tym przedsiębiorstwom przez spółki z siedzibą we Francji podlegają potrąceniu podatku u źródła, podczas gdy dywidendy od tych samych spółek wypłacane UCITS będącym rezydentami nie podlegają takiemu potrąceniu. Taka różnica w traktowaniu stanowi zdaniem sądu krajowego ograniczenie swobody przepływu kapitału w rozumieniu art. 63 TFUE, dopuszczalne zgodnie z art. 65 TFUE tylko pod warunkiem, że odmienne traktowanie dotyczy sytuacji obiektywnie nieporównywalnych lub że jest ono uzasadnione nadrzędnymi względami interesu ogólnego. Zdaniem sądu krajowego najistotniejsze dla oceny porównywalności sytuacji jest pytanie, czy przy ocenie tej należy brać pod uwagę sytuację uczestników obok sytuacji samych UCITS.

               8

               Sąd ten wyjaśnia, że biorąc pod uwagę sytuację samych UCITS, należałoby dojść do wniosku, iż znajdują się one w obiektywnie porównywalnej sytuacji, niezależnie od tego, czy są rezydentami we Francji czy w innym państwie członkowskim. W takim razie odmiennego traktowania nie można też uznać za uzasadnione nadrzędnymi względami interesu ogólnego.

               9

               Natomiast, po pierwsze, jedynym przedmiotem działalności UCITS jest zapewnienie – wyłącznie w charakterze pośredników, mogących nie mieć nawet osobowości prawnej – inwestowania środków na konto inwestorów, a po drugie, rzeczywisty ciężar opodatkowania dywidend spoczywa – bezpośrednio w związku z zasadami opodatkowania UCITS będących rezydentami lub pośrednio w związku z potrąceniem u źródła dotyczącym UCITS niebędących rezydentami – na uczestnikach. Jeżeli w związku z powyższym należy brać pod uwagę nie tylko sytuację UCITS, lecz również ich uczestników, można by uznać system potrącenia podatku u źródła za zgodny z zasadą swobody przepływu kapitału we wszystkich przypadkach, gdy w związku z całością właściwych przepisów podatkowych ich sytuacji nie można uznać za porównywalne albo gdy nadrzędne względy interesu ogólnego związane ze skutecznością kontroli skarbowych uzasadniają odmienne traktowanie.

               10

               W związku z powyższym tribunal administratif de Montreuil postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:

                        „1)

                        Czy obok sytuacji UCITS należy brać pod uwagę sytuację ich uczestników?

                        2)

                        Jeżeli tak, pod jakimi warunkami sporne potrącenie podatku u źródła można uznać za zgodne z zasadą swobody przepływu kapitału?”.

               11

               Na mocy postanowienia Prezesa Trybunału z dnia 4 sierpnia 2011 r. sprawy od C-338/11 do C-347/11 zostały połączone do celów procedury pisemnej i ustnej, jak również do celów wydania wyroku.

         W przedmiocie pytań prejudycjalnych

               12

               Na wstępie należy zaznaczyć, że jakkolwiek art. 119 bis ust. 2 i art. 187 CGI znajdują generalnie zastosowanie do osób niebędących rezydentami podatkowymi i niemających siedziby we Francji, postawione pytania odnoszą się wyłącznie do opodatkowania UCITS na podstawie tych przepisów.

               13

               Kierując pytania prejudycjalne, sąd krajowy dąży w istocie do ustalenia, czy art. 63 TFUE i 65 TFUE należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie stosowaniu uregulowań krajowych takich jak w sprawach przed tym sądem, które poddają dywidendy wypłacane UCITS przez spółki krajowe opodatkowaniu na różnych zasadach w zależności od miejsca pochodzenia beneficjenta. Sąd ten poszukuje w szczególności odpowiedzi na pytanie, czy w odniesieniu do opodatkowania dywidend wypłacanych przez spółki będące rezydentami UCITS niebędącym rezydentami należy – w celu ustalenia, czy zachodzi różnica w traktowaniu stanowiąca przeszkodę w swobodzie przepływu kapitału – porównywać jedynie sytuację pośredników inwestycyjnych, czy brać pod uwagę również sytuację ich uczestników.

               14

               Należy przypomnieć, po pierwsze, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, mimo iż podatki bezpośrednie należą do kompetencji państw członkowskich, państwa te muszą wykonywać tę kompetencję z poszanowaniem prawa Unii Europejskiej (wyroki: z dnia 4 marca 2004 r. w sprawie C-334/02 Komisja przeciwko Francji, Rec. s. I-2229, pkt 21; z dnia 20 stycznia 2011 r. w sprawie C-155/09 Komisja przeciwko Grecji, Zb. Orz. s. I-65, pkt 39; z dnia 16 czerwca 2011 r. w sprawie C-10/10 Komisja przeciwko Austrii, Zb. Orz. s. I-5389, pkt 23).

               15

               Z utrwalonego orzecznictwa wynika również, że do środków zakazanych na mocy art. 63 ust. 1 TFUE zaliczają się, jako ograniczenia w przepływie kapitału, środki, które mogą zniechęcać osoby niebędące rezydentami do dokonywania inwestycji w określonym państwie członkowskim lub które mogą zniechęcić osoby będące rezydentami w państwie członkowskim do dokonywania inwestycji w innych państwach (wyroki: z dnia 25 stycznia 2007 r. w sprawie C-370/05 Festersen, Zb. Orz. s. I-1129, pkt 24; z dnia 18 grudnia 2007 r. w sprawie C-101/05 A, Zb. Orz. s. I-11531, pkt 40; a także z dnia 10 lutego 2011 r. w sprawach połączonych C-436/08 i C-437/08 Haribo Lakritzen Hans Riegel i Österreichische Salinen, Zb. Orz. s. I-305, pkt 50).

               16

               Jeśli chodzi o kwestię, czy uregulowanie krajowe państwa członkowskiego takie jak w sprawach przed sądem krajowym stanowi ograniczenie swobody przepływu kapitału, należy przypomnieć, że zgodnie z tym uregulowaniem dywidendy wypłacane przez spółki będące rezydentami UCITS niebędącym rezydentami, z siedzibą zarówno w innych państwach członkowskich, jak i w państwach trzecich, są opodatkowane według stawki 25% z potrąceniem u źródła, podczas gdy dywidendy takie wypłacane UCITS będącym rezydentami nie są opodatkowane.

               17

               Takie odmienne traktowanie UCITS z punktu widzenia opodatkowania dywidend w zależności od miejsca pochodzenia może zniechęcać z jednej strony UCITS niebędące rezydentami do inwestowania w spółki z siedzibą we Francji, a z drugiej strony inwestorów będących rezydentami we Francji do nabywania tytułów uczestnictwa w UCITS niebędących rezydentami.

               18

               Omawiane uregulowania stanowią zatem ograniczenie swobody przepływu kapitału zakazane co do zasady na mocy art. 63 TFUE.

               19

               Należy jednak zbadać, czy takie ograniczenie może być uzasadnione w świetle postanowień traktatu FUE.

               20

               Trzeba przypomnieć, że zgodnie z art. 65 ust. 1 lit. a) TFUE „[art.] 63 [TFUE] nie narusza prawa państw członkowskich do […] stosowania odpowiednich przepisów ich prawa podatkowego traktujących odmiennie podatników ze względu na różne miejsce zamieszkania lub inwestowania kapitału”.

               21

               Przytoczone postanowienie, jako odstępstwo od podstawowej zasady swobodnego przepływu kapitału, należy interpretować ściśle. Dlatego też nie można go rozumieć w ten sposób, że wszelkie przepisy podatkowe przewidujące odmienne traktowanie podatników ze względu na miejsce ich zamieszkania lub państwo członkowskie inwestowania ich kapitału są automatycznie zgodne z traktatem (zob. wyroki: z dnia 11 września 2008 r. w sprawie C-11/07 Eckelkamp i in., Zb. Orz. s. I-6845, pkt 57; z dnia 22 kwietnia 2010 r. w sprawie C-510/08 Mattner, Zb. Orz. s. I-3553, pkt 32; a także ww. wyrok w sprawach połączonych Haribo Lakritzen Hans Riegel i Österreichische Salinen, pkt 56).

               22

               Odstępstwo przewidziane w przytoczonym postanowieniu samo jest bowiem ograniczone przez art. 65 ust. 3 TFUE, zgodnie z którym przepisy krajowe określone w art. 65 ust. 1 TFUE „nie powinny stanowić arbitralnej dyskryminacji ani ukrytego ograniczenia w swobodnym przepływie kapitału i płatności w rozumieniu art. 63”.

               23

               Odmienne traktowanie, jakie dopuszcza art. 65 ust. 1 lit. a) TFUE, należy więc odróżniać od dyskryminacji zakazanej przez art. 65 ust. 3 TFUE. Z orzecznictwa wynika zaś, że krajowe uregulowanie podatkowe takie jak w sprawach przed sądem krajowym można uznać za zgodne z postanowieniami traktatu dotyczącymi swobodnego przepływu kapitału, pod warunkiem że przewidziane tam odmienne traktowanie dotyczy sytuacji, które nie są obiektywnie porównywalne, lub że jest ono uzasadnione nadrzędnymi względami interesu ogólnego (zob. wyroki: z dnia 6 czerwca 2000 r. w sprawie C-35/98 Verkooijen, Rec. s. I-4071, pkt 43; z dnia 7 września 2004 r. w sprawie C-319/02 Manninen, Zb. Orz. s. I-7477, pkt 29; z dnia 1 grudnia 2011 r. w sprawie C-250/08 Komisja przeciwko Belgii, Zb. Orz. s. I-12341, pkt 51).

               24

               Sad krajowy stawia pytanie, czy w celu oceny porównywalności sytuacji należy brać pod uwagę sytuację uczestników obok sytuacji samych UCITS.

               25

               Rząd francuski podkreśla w tej kwestii, że UCITS nie dokonują inwestycji we własnym imieniu, lecz pośredniczą w zbiorowym inwestowaniu, działając na konto swoich uczestników. Ponieważ z podatkowego punktu widzenia pośrednictwo UCITS jest neutralne, otrzymywane przez nie dywidendy nie są opodatkowane. Wobec tego, w celu ustalenia, czy różnica w traktowaniu dywidend wypłacanych UCITS niebędącym rezydentami w stosunku do dywidend wypłacanych UCITS będącym rezydentami dotyczy sytuacji obiektywnie nieporównywalnych, należy brać pod uwagę również sytuację uczestników.

               26

               Nie można jednak przyjąć tej argumentacji.

               27

               Wprawdzie każdemu państwu członkowskiemu przysługuje kompetencja do zorganizowania – z poszanowaniem prawa Unii – własnego systemu opodatkowania wypłacanych zysków, jednakże jeżeli krajowe uregulowania podatkowe ustanawiają kryterium rozróżniające do celów opodatkowania wypłacanych zysków, oceny porównywalności sytuacji należy dokonywać z uwzględnieniem tego kryterium (zob. podobnie wyroki: z dnia 14 grudnia 2006 r. w sprawie C-170/05 Denkavit Internationaal i Denkavit France, Zb. Orz. s. I-11949, pkt 34, 35; z dnia 18 czerwca 2009 r. w sprawie C-303/07 Aberdeen Property Fininvest Alpha, Zb. Orz. s. I-5145, pkt 51–54; z dnia 19 listopada 2009 r. w sprawie C-540/07 Komisja przeciwko Włochom, Zb. Orz. s. I-10983, pkt 43; a także z dnia 20 października 2011 r. w sprawie C-284/09 Komisja przeciwko Niemcom, Zb. Orz. s. I-9879, pkt 60).

               28

               Ponadto przy ocenie, czy wynikająca z analizowanego uregulowania różnica w traktowaniu odzwierciedla obiektywnie istniejącą różnicę sytuacji, można brać pod uwagę tylko ustanowione w tym uregulowaniu właściwe kryteria rozróżniające. W związku z tym jeżeli państwo członkowskie opodatkowuje dywidendy wypłacane przez spółki będące rezydentami wyłącznie w zależności od miejsca pochodzenia UCITS będących beneficjentami, sytuacja podatkowa uczestników tych UCITS jest bez znaczenia dla oceny ewentualnego dyskryminacyjnego charakteru owego uregulowania.

               29

               Jeśli chodzi o uregulowanie podatkowe będące przedmiotem spraw przed sądem krajowym, należy stwierdzić, że ustanawia ono kryterium rozróżniające oparte na miejscu pochodzenia UCITS, poddając podatkowi z potrąceniem u źródła wyłącznie dywidendy wypłacane UCITS niebędącym rezydentami.

               30

               Poza tym wskazany przez rząd francuski związek między brakiem opodatkowania dywidend otrzymywanych przez UCITS będące rezydentami a opodatkowaniem tych dywidend u uczestników UCITS nie występuje. Zwolnienie podatkowe, z jakiego korzystają UCITS będące rezydentami, nie jest bowiem uzależnione od opodatkowania przychodów wypłacanych ich uczestnikom.

               31

               W tej kwestii należy zwrócić uwagę, że w przypadku UCITS dokonujących kapitalizacji otrzymywanych dywidend nie następuje redystrybucja tych dywidend uczestnikom, co umożliwiałoby ich opodatkowanie. Uregulowanie krajowe będące przedmiotem spraw przed sądem krajowym nie ustanawia więc żadnego związku między traktowaniem z podatkowego punktu widzenia dywidend wypłacanych przez spółki krajowe UCITS dokonującym kapitalizacji – będącym lub niebędącym rezydentami – a sytuacją podatkową ich uczestników.

               32

               W odniesieniu do UCITS dokonujących redystrybucji otrzymywanych dywidend omawiane uregulowanie również nie uwzględnia sytuacji podatkowej uczestników.

               33

               W kwestii tej trzeba stwierdzić, że argumentacja rządu francuskiego opiera się na założeniu, zgodnie z którym uczestnicy UCITS będących rezydentami sami są rezydentami podatkowymi we Francji, a uczestnicy UCITS niebędących rezydentami są rezydentami podatkowymi w państwie siedziby odpowiedniego UCITS. Dwustronne umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania zawarte przez Republikę Francuską z odpowiednimi państwami członkowskimi lub z państwami trzecimi zapewniają wobec tego, zdaniem rządu francuskiego, równe traktowanie w zakresie opodatkowania uczestnikom UCITS będących i niebędących rezydentami.

               34

               Jednakże założenie takie jest bezzasadne z powodu zawartego w nim uogólnienia. Nie jest bowiem niczym niezwykłym, by uczestnik UCITS niebędącego rezydentem we Francji sam był francuskim rezydentem podatkowym lub by uczestnik UCITS będącego rezydentem sam był rezydentem podatkowym w innym państwie członkowskim lub w państwie trzecim.

               35

               Jak zaś wynika z uregulowań będących przedmiotem spraw przed sądem krajowym, dywidendy wypłacane przez spółki krajowe UCITS dokonującym dystrybucji i będącym rezydentami zostaną zwolnione z opodatkowania nawet w sytuacji, gdy Republika Francuska nie ma kompetencji podatkowych w odniesieniu do dywidend redystrybuowanych przez te UCITS, w szczególności jeżeli są one redystrybuowane uczestnikom będącym rezydentami podatkowymi w innych państwach członkowskich lub w państwach trzecich.

               36

               Poza tym dywidendy wypłacane przez spółki krajowe UCITS dokonującym redystrybucji i niebędącym rezydentami są opodatkowane w wysokości 25%, niezależnie od sytuacji podatkowej ich uczestników.

               37

               Jeśli chodzi o uczestników takich UCITS, którzy nie są rezydentami, okoliczność, iż niektóre umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania zawarte przez Republikę Francuską z innymi państwami członkowskimi lub z państwami trzecimi przewidują, że państwo rezydencji podatkowej uczestników UCITS uwzględni podatek potrącony u źródła we Francji, nie stanowi podstawy do wniosku, że uregulowanie będące przedmiotem spraw przed sądem krajowym uwzględnia sytuację podatkową tych uczestników. Przeciwnie, to państwo rezydencji tych uczestników bierze pod uwagę, na podstawie odpowiedniej umowy, opodatkowanie dywidend we Francji na poziomie UCITS.

               38

               Nawet jeżeli, jak utrzymuje rząd francuski, istnieje praktyka administracyjna pozwalająca w niektórych przypadkach będącemu rezydentem uczestnikowi UCITS niebędącego rezydentem zaliczyć na poczet podatku kwotę potrąconą u źródła na poziomie tego UCITS, nie zmienia to faktu, że uregulowania będące przedmiotem sprawy przed sądem krajowym przewidują opodatkowanie dywidend wypłacanych przez spółki krajowe UCITS niebędącym rezydentami w wysokości 25% wyłącznie ze względu na miejsce pochodzenia tych ostatnich, a więc niezależnie od sytuacji podatkowej ich uczestników.

               39

               W związku z kryterium rozróżniających przyjętym w omawianych uregulowaniach, opartym wyłącznie na miejscu pochodzenia UCITS, oceny porównywalności sytuacji w celu ustalenia ewentualnego dyskryminacyjnego charakteru owych uregulowań należy dokonywać wyłącznie na poziomie pośrednika inwestycyjnego.

               40

               Wniosku tego nie podważa wyrok z dnia 20 maja 2008 r. w sprawie C-194/06 Orange European Smallcap Fund, Zb. Orz. s. I-3747, dotyczący niderlandzkiego systemu opodatkowania UCITS, w którym Trybunał wziął pod uwagę zasady opodatkowania osób fizycznych będących uczestnikami przy ocenie zgodności systemu opodatkowania takiego jak we wskazanej sprawie z zasadą swobody przepływu kapitału. System ten bowiem, w odróżnieniu od systemu będącego przedmiotem sprawy przed sądem krajowym, uzależniał zwolnienie podatkowe na poziomie UCITS od redystrybucji całości zysku tych przedsiębiorstw ich uczestnikom w celu zbliżenia wysokości opodatkowania inwestycji dokonywanych za pośrednictwem UCITS do wysokości opodatkowania bezpośrednich inwestycji dokonywanych przez jednostki (ww. wyrok w sprawie Orange European Smallcap Fund, pkt 8, 33, 60). W tamtej sprawie ustawodawca przyjął więc sytuację podatkową uczestników UCITS za kryterium rozróżniające w sposobie opodatkowania.

               41

               Natomiast w sprawach przed sądem krajowym kryterium rozróżniającym w sposobie opodatkowania ustanowionym w uregulowaniach krajowych jest nie sytuacja podatkowa uczestników, lecz jedynie status UCITS jako rezydentów lub nierezydentów.

               42

               Następnie, jak podkreśla sąd krajowy, z punktu widzenia uregulowań krajowych takich jak w sprawach przed tym sądem, których celem jest unikanie wielokrotnego opodatkowania dywidend wypłacanych przez spółki krajowe, sytuacja UCITS będących rezydentami i otrzymujących te dywidendy jest porównywalna z sytuacją UCITS niebędących rezydentami (zob. ww. wyroki: w sprawie Aberdeen Property Fininvest Alpha, pkt 43, 44; a także w sprawie Komisja przeciwko Niemcom, pkt 58).

               43

               Argument rządu francuskiego oparty na wyroku z dnia 22 grudnia 2008 r. w sprawie C-282/07 Truck Center, Zb. Orz. s. I-10767, pkt 47, zgodnie z którym odmienne traktowanie UCITS będących i niebędących rezydentami odzwierciedla jedynie różne sytuacje, w jakich znajdują się te przedsiębiorstwa z punktu widzenia poboru podatku, należy odrzucić. W kwestii tej trzeba przypomnieć, że w ww. sprawie Truck Center uregulowanie krajowe przewidywało opodatkowanie określonych dochodów krajowych zarówno UCITS będących, jak i niebędących rezydentami. Uregulowanie to wprowadzało jedynie różnicę w sposobie poboru podatku w zależności od miejsca siedziby spółki będącej beneficjentem, uzasadnioną obiektywnie odmienną sytuacją spółek będących i niebędących rezydentami. Natomiast uregulowanie będące przedmiotem spraw przed sądem krajowym nie ogranicza się do wprowadzenia odmiennego sposobu poboru podatku w zależności od miejsca pochodzenia beneficjenta dywidend wypłacanych przez spółki krajowe. Przeciwnie, przewiduje ono opodatkowanie wyłącznie dywidend wypłacanych UCITS niebędącym rezydentami.

               44

               W związku z tym odmienne traktowanie UCITS będących rezydentami, które korzystają ze zwolnienia podatkowego w odniesieniu do dywidend otrzymywanych od spółek krajowych, a UCITS niebędących rezydentami, w przypadku których takie dywidendy obciążone są podatkiem potrącanym u źródła, nie jest uzasadnione istotną odmiennością sytuacji.

               45

               Należy jeszcze zbadać, czy ograniczenie swobody wynikające z przepisów krajowych takich jak będące przedmiotem postępowania przed sądem krajowym jest uzasadnione nadrzędnymi względami interesu ogólnego (zob. wyrok z dnia 11 października 2007 r. w sprawie C-451/05 ELISA, Zb. Orz. s. I-8251, pkt 79; ww. wyroki: w sprawach połączonych Haribo Lakritzen Hans Riegel i Österreichische Salinen, pkt 63; w sprawie Komisja przeciwko Belgii, pkt 68).

               46

               Rząd francuski przedstawił Trybunałowi różnorodne względy uzasadniające to ograniczenie, a mianowicie konieczność zapewnienia zrównoważonego podziału kompetencji podatkowych pomiędzy państwami członkowskimi, konieczność zapewniania skuteczności kontroli podatkowych, jak również zachowanie spójności systemu podatkowego będącego przedmiotem spraw przed sądem krajowym. Natomiast w odniesieniu do uzasadnienia ograniczeń w przepływie kapitału w stosunkach z państwami trzecimi rząd francuski opiera się, po pierwsze, na twierdzeniu, że w tym szczególnym kontekście omawiane uregulowania są niezbędne w celu zapewniania skuteczności kontroli podatkowej, a po drugie, na art. 64 ust. 1 TFUE.

               47

               Należy przypomnieć, że uzasadnienie oparte na konieczności zapewnienia zrównoważonego rozdziału kompetencji podatkowych pomiędzy państwami członkowskimi może zostać uwzględnione w szczególności, gdy dany system zmierza do zapobieżenia zachowaniom, które mogłyby zagrażać prawu państwa członkowskiego do wykonywania przysługującej mu kompetencji podatkowej w związku z działalnością wykonywaną na jego terytorium (zob. wyroki: z dnia 18 lipca 2007 r. w sprawie C-231/05 Oy AA, Zb. Orz. s. I-6373, pkt 54; z dnia 8 listopada 2007 r. w sprawie C-379/05 Amurta, Zb. Orz. s. I-9569, pkt 58; ww. wyroki: w sprawie Aberdeen Property Fininvest Alpha, pkt 66; w sprawie Komisja przeciwko Niemcom, pkt 77).

               48

               Jednakże gdy państwo członkowskie zrezygnowało z opodatkowania UCITS będących rezydentami pobierających dywidendy od spółek krajowych, nie może ono powoływać się na konieczność zapewnienia zrównoważonego rozdziału kompetencji podatkowych pomiędzy państwami członkowskimi w celu uzasadnienia opodatkowania UCITS niebędących rezydentami pobierających tego rodzaju dochody (zob. ww. wyroki: w sprawie Amurta, pkt 59; w sprawie Aberdeen Property Fininvest Alpha, pkt 67; w sprawie Komisja przeciwko Niemcom, pkt 78).

               49

               Uregulowań będących przedmiotem spraw przed sądem krajowym nie można również uzasadnić koniecznością zapewniania skuteczności kontroli podatkowych. Jak bowiem wskazuje sąd krajowy, skuteczność kontroli podatkowych nie może uzasadniać opodatkowania obciążającego tylko i wyłącznie nierezydentów.

               50

               W odniesieniu do konieczności zapewniania spójności systemu podatkowego Trybunał orzekł już, że konieczność ta może uzasadniać uregulowania skutkujące ograniczeniem podstawowych swobód (zob. wyroki: z dnia 28 stycznia 1992 r. w sprawie C-204/90 Bachmann, Rec. s. I-249, pkt 21; z dnia23 października 2008 r. w sprawie C-157/07 Krankenheim Ruhesitz am Wannsee-Seniorenheimstatt, Zb. Orz. s. I-8061, pkt 43; ww. wyrok w sprawie Komisja przeciwko Belgii, pkt 70).

               51

               Niemniej jednak skuteczność argumentu opartego na takim uzasadnieniu wymaga zgodnie z utrwalonym orzecznictwem wykazania bezpośredniego związku pomiędzy korzyścią podatkową a wyrównaniem tej korzyści przez określone obciążenie podatkowe (ww. wyrok w sprawie Komisja przeciwko Belgii, pkt 71 i przytoczone tam orzecznictwo), przy czym bezpośredni charakter tego związku należy oceniać z punktu widzenia celu spornej regulacji (wyrok z dnia 27 listopada 2008 r. w sprawie C-418/07 Papillon, Zb. Orz. s. I-8947, pkt 44; ww. wyrok w sprawie Aberdeen Property Fininvest Alpha, pkt 72).

               52

               Jak zaś wynika z pkt 30 niniejszego wyroku, zwolnienie z podatku od dywidend potrącanego u źródła nie jest uzależnione od redystrybucji dywidend otrzymanych przez UCITS i od wyrównania tego zwolnienia poprzez ich opodatkowanie na poziomie uczestników UCITS.

               53

               W związku z powyższym nie istnieje bezpośredni związek w rozumieniu orzecznictwa przytoczonego w pkt 51 niniejszego wyroku między zwolnieniem z podatku potrącanego u źródła dywidend wypłacanych przez spółki krajowe UCITS będącym rezydentami a opodatkowaniem tych dywidend jako dochodu uczestników owych UCITS.

               54

               Wreszcie, w odniesieniu do powodów uzasadniających ograniczenia w przepływie kapitału w stosunkach z państwami trzecimi, należy zauważyć, po pierwsze, że rząd francuski utrzymuje jedynie, iż w kontekście takich przepływów i w braku umów podatkowych przewidujących wzajemną pomoc administracyjną sporne ograniczenia są uzasadnione koniecznością zapewniania skuteczności kontroli podatkowych. Wprawdzie zgodnie z orzecznictwem tego rodzaju przepływy kapitału mają miejsce w odmiennym kontekście prawnym niż w stosunkach między państwami członkowskimi (ww. wyrok w sprawie A, pkt 60), jednakże w kwestii tej wystarczy zauważyć, że rząd francuski nie wykazał, dlaczego skuteczność kontroli podatkowych miałaby uzasadniać opodatkowanie tylko i wyłącznie UCITS niebędących rezydentami. Po drugie, jako że wnioski o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym nie dotyczą wykładni art. 64 ust. 1 TFUE, nie ma potrzeby badania, czy ograniczenia w przepływie kapitału do i z państw trzecich wynikające z uregulowań krajowych takich jak w sprawach przed sądem krajowym mogą znajdować uzasadnienie na gruncie tego postanowienia.

               55

               Wobec całości powyższych rozważań na postawione pytania trzeba odpowiedzieć, iż art. 63 TFUE i 65 TFUE należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie stosowaniu uregulowań państwa członkowskiego przewidujących opodatkowanie z potrąceniem u źródła dywidend od spółek krajowych otrzymywanych przez UCITS będące rezydentami w innych państwach, podczas gdy tego rodzaju dywidendy wypłacane UCITS będącym rezydentami w tym państwie są zwolnione z podatku.

         W przedmiocie skutków niniejszego wyroku w czasie

               56

               Na rozprawie rząd francuski wniósł o ograniczenie w czasie skutków niniejszego wyroku, w razie gdyby Trybunał uznał uregulowania krajowe takie jak w sprawach przed sądem krajowym za niezgodne z art. 63 TFUE i 65 TFUE.

               57

               Na poparcie tego wniosku rząd francuski, po pierwsze, zwrócił uwagę Trybunału na poważne konsekwencje finansowe, jakie niósłby wyrok zawierający takie stwierdzenie. Po drugie, rząd ten stwierdził, że w związku z postępowaniem Komisji Europejskiej oraz innych państw członkowskich miał on prawo uznawać owe uregulowania za zgodne z prawem Unii Europejskiej.

               58

               Należy w tym miejscu przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem wykładnia przepisu prawa wspólnotowego dokonana przez Trybunał w ramach kompetencji przyznanej mu w art. 267 TFUE wyjaśnia i precyzuje znaczenie oraz zakres tego przepisu, tak jak powinien lub powinien był on być rozumiany i stosowany od chwili jego wejścia w życie. Z powyższego wynika, że sądy mogą i powinny stosować zinterpretowany w ten sposób przepis również do stosunków prawnych powstałych przed wydaniem orzeczenia w sprawie wniosku o dokonanie wykładni, jeżeli spełnione są wszystkie pozostałe przesłanki wszczęcia przed właściwym sądem postępowania w sprawie związanej ze stosowaniem takiego przepisu (zob. w szczególności wyroki: z dnia 3 października 2002 r. w sprawie C-347/00 Barreira Pérez, Rec. s. I-8191, pkt 44; z dnia 17 lutego 2005 r. w sprawach połączonych C-453/02 i C-462/02 Linneweber i Akritidis, Zb. Orz. s. I-1131, pkt 41; a także z dnia 6 marca 2007 r. w sprawie C-292/04 Meilicke i in., Zb. Orz. s. I-1835, pkt 34).

               59

               Zatem jedynie w wyjątkowych przypadkach Trybunał, stosując ogólną zasadę pewności prawa leżącą u podstaw unijnego porządku prawnego, może uznać, że należy ograniczyć ze skutkiem dla wszystkich zainteresowanych możliwość powoływania się na zinterpretowany przez niego przepis celem podważenia stosunków prawnych nawiązanych w dobrej wierze. Aby tego rodzaju ograniczenie mogło mieć miejsce, winny zostać spełnione dwie istotne przesłanki, mianowicie dobra wiara zainteresowanych i ryzyko poważnych konsekwencji (zob. w szczególności wyroki: z dnia 10 stycznia 2006 r. w sprawie C-402/03 Skov i Bilka, Zb. Orz. s. I-199, pkt 51; a także z dnia 3 czerwca 2010 r. w sprawie C-2/09 Kalinchev, Zb. Orz. s. I-4939, pkt 50).

               60

               Mówiąc bardziej precyzyjnie, Trybunał stosował to rozwiązanie jedynie w bardzo szczególnych okolicznościach: po pierwsze, gdy istniało ryzyko poważnych reperkusji finansowych ze względu między innymi na znaczną liczbę stosunków prawnych nawiązanych w dobrej wierze na podstawie przepisów uważanych za skuteczne i obowiązujące, i po drugie, gdy okazywało się, że osoby prywatne oraz władze krajowe dopuściły się zachowań niezgodnych z prawem Unii ze względu na istnienie obiektywnej i istotnej niepewności co do znaczenia przepisów tego prawa, do której to niepewności przyczyniło się ewentualnie również takie samo zachowanie innych państw członkowskich bądź Komisji (zob. w szczególności wyrok z dnia 27 kwietnia 2006 r. w sprawie C-423/04 Richards, Zb. Orz. s. I-3585, pkt 42; ww. wyrok w sprawie Kalinchev, pkt 51).

               61

               Jeśli chodzi o argument rządu francuskiego dotyczący obiektywnej i zasadniczej niepewności co do znaczenia przepisów prawa Unii Europejskiej, rząd ten nie wyjaśnił, w jakiej mierze postępowanie Komisji i innych państw członkowskich przyczyniło się do owej niepewności. W każdym razie w sprawach przed sądem krajowym nie można stwierdzić istnienia obiektywnej i zasadniczej niepewności co do znaczenia przepisów prawa Unii. Jak bowiem wynika z utrwalonego orzecznictwa Trybunału przytoczonego w pkt 27 niniejszego wyroku, oceny porównywalności sytuacji na potrzeby badania zgodności uregulowań takich jak w sprawach przed sądem krajowym z art. 63 TFUE i 65 TFUE należy dokonywać na poziomie wybranym przez państwo członkowskie, to jest w tym wypadku na poziomie UCITS. Natomiast, jak zauważa sąd krajowy, ocena zgodności z art. 63 TFUE i 65 TFUE uregulowań krajowych takich jak w sprawach przed tym sądem nie stwarza szczególnych problemów, jeżeli oceny porównywalności sytuacji należy dokonywać na poziomie UCITS.

               62

               W odniesieniu do wskazywanych przez rząd francuski istotnych konsekwencji budżetowych niniejszego wyroku Trybunału trzeba przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem konsekwencje finansowe, jakie mogłyby wyniknąć dla państwa członkowskiego z wyroku wydanego w trybie prejudycjalnym, nie stanowią same w sobie uzasadnienia dla ograniczenia skutków tego wyroku w czasie (wyroki: z dnia 20 września 2001 r. w sprawie C-184/99 Grzelczyk, Rec. s. I-6193, pkt 52; z dnia 15 marca 2005 r. w sprawie C-209/03 Bidar, Zb. Orz. s. I-2119, pkt 68; ww. wyrok w sprawie Kalinchev, pkt 52). W niniejszej sprawie zaś Republika Francuska, która dopiero na rozprawie wniosła o ograniczenie w czasie skutków niniejszego wyroku, nie przedstawiła na tej rozprawie żadnych danych pozwalających Trybunałowi ocenić, czy Republice Francuskiej rzeczywiście grożą poważne konsekwencje gospodarcze.

               63

               W związku z powyższym nie ma podstaw do ograniczenia skutków niniejszego wyroku w czasie.

         W przedmiocie kosztów

               64

               Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed tym sądem, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż poniesione przez strony postępowania przed sądem krajowym, nie podlegają zwrotowi.

               Z powyższych względów Trybunał (trzecia izba) orzeka, co następuje:

                     Artykuły 63 TFUE i 65 TFUE należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie stosowaniu uregulowań państwa członkowskiego przewidujących opodatkowanie z potrąceniem u źródła dywidend od spółek krajowych otrzymywanych przez przedsiębiorstwa zbiorowego inwestowania w zbywalne papiery wartościowe będące rezydentami w innych państwach, podczas gdy tego rodzaju dywidendy wypłacane przedsiębiorstwom zbiorowego inwestowania w zbywalne papiery wartościowe będącym rezydentami w tym państwie są zwolnione z podatku.

                     Podpisy

            (
            *1
         )	Język postępowania: francuski.


Wyrok Sądu do spraw Służby Publicznej (pierwsza izba) z dnia 5 czerwca 2012 r. # Efstratios Chatzidoukakis przeciwko Komisji Europejskiej. # Sprawy pracownicze - Urzędnicy - Wynagrodzenie - Dodatki rodzinne. # Sprawa F-84/10.


Wyrok Trybunału z dnia 18 lutego 1970 r. # Hauptzollamt Hamburg-Oberelbe przeciwko Firma Paul G. Bollmann. # Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym Bundesfinanzhof - Niemcy. # Sprawa 40-69.


Wyrok Trybunału (piąta izba) z dnia 24 lutego 2000 r. # Komisja Wspólnot Europejskich przeciwko Republice Francuskiej. # Dyrektywa 92/12/EWG. # Sprawa C-434/97.


Wyrok Trybunału (druga izba) z dnia 4 czerwca 1992 r. # Consorgan - Gestão de Empresas Ldª przeciwko Komisji Wspólnot Europejskich. # Europejski Fundusz Społeczny. # Sprawa C-181/90.


title: Wyrok Trybunału (trzecia izba) z dnia 15 marca 2012 r.#Società Consortile Fonografici (SCF) przeciwko Marcowi Del Corsowi.#Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Corte d’appello di Torino.#Prawo autorskie i prawa pokrewne w społeczeństwie informacyjnym – Bezpośrednie stosowanie w porządku prawnym Unii konwencji rzymskiej, porozumienia TRIPS i WPPT – Dyrektywa 92/100/WE – Artykuł 8 ust. 2 – Dyrektywa 2001/29/WE – Pojęcie „publicznego udostępniania” – Publiczne udostępnianie fonogramów odtwarzanych przez radio w gabinecie dentystycznym.#Sprawa C‑135/10.

text:
         WYROK TRYBUNAŁU (trzecia izba)
      z dnia 15 marca 2012 r. (
            *1
         )
      „Prawo autorskie i prawa pokrewne w społeczeństwie informacyjnym — Bezpośrednie stosowanie w porządku prawnym Unii konwencji rzymskiej, porozumienia TRIPS i WPPT — Dyrektywa 92/100/WE — Artykuł 8 ust. 2 — Dyrektywa 2001/29/WE — Pojęcie publicznego udostępniania — Publiczne udostępnianie fonogramów odtwarzanych przez radio w gabinecie dentystycznym”
      W sprawie C-135/10
      mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Corte d’appello di Torino (Włochy) postanowieniem z dnia 10 lutego 2010 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 15 marca 2010 r., w postępowaniu:

         Società Consortile Fonografici (SCF)

      przeciwko

         Marcowi Del Corsowi,

      przy udziale

         Procuratore generale della Repubblica,

      TRYBUNAŁ (trzecia izba),
      w składzie: K. Lenaerts, prezes izby, J. Malenovský (sprawozdawca), E. Juhász, G. Arestis i T. von Danwitz, sędziowie,
      rzecznik generalny: V. Trstenjak,
      sekretarz: A. Impellizzeri, administrator,
      uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 7 kwietnia 2011 r.,
      rozważywszy uwagi przedstawione:

               —

               w imieniu Società Consortile Fonografici (SCF) przez L. Ubertazziego, F. Pocara oraz B. Ubertazzi, avvocati,

               —

               w imieniu M. Del Corsa przez R. Longhina, A. Tiganiego Savę, L. Bontempiego oraz V. Vaccaro, avvocati,

               —

               w imieniu rządu włoskiego przez G. Palmieri, działającą w charakterze pełnomocnika, wspieraną przez P. Gentilego, avvocato dello Stato,

               —

               w imieniu Irlandii przez D. O’Hagana, działającego w charakterze pełnomocnika, wspieranego przez. E. Fitzsimonsa oraz J. Jeffersa, barristers,

               —

               w imieniu rządu greckiego przez G. Papadaki, działającą w charakterze pełnomocnika,

               —

               w imieniu rządu francuskiego przez J. Gstaltera, działającego w charakterze pełnomocnika,

               —

               w imieniu Komisji Europejskiej przez J. Samnaddę oraz S. La Pergolę, działające w charakterze pełnomocników,

         po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 29 czerwca 2011 r.,
      wydaje następujący

         Wyrok

               1

               Niniejszy wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 8 ust. 2 dyrektywy Rady 92/100/EWG z dnia 19 listopada 1992 r. w sprawie prawa najmu i użyczenia oraz niektórych praw pokrewnych prawu autorskiemu w zakresie własności intelektualnej (Dz.U. L 346, s. 61) oraz art. 3 dyrektywy 2001/29/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 maja 2001 r. w sprawie harmonizacji niektórych aspektów praw autorskich i pokrewnych w społeczeństwie informacyjnym (Dz.U. L 167, s. 10).

               2

               Wniosek ten został złożony w ramach sporu między Società Consortile Fonografici (zwaną dalej „SCF”) a M. Del Corsem, doktorem chirurgii stomatologicznej, dotyczącego odtwarzania drogą radiową w jego prywatnym gabinecie dentystycznym fonogramów podlegających ochronie.

         Ramy prawne

         Prawo międzynarodowe

               3

               Porozumienie w sprawie handlowych aspektów praw własności intelektualnej (zwane dalej „porozumieniem TRIPS”), stanowiące załącznik 1 C do Porozumienia ustanawiającego Światową Organizację Handlu (WTO), podpisanego w Marrakeszu w dniu 15 kwietnia 1994 r. i zatwierdzonego decyzją Rady 94/800/WE z dnia 22 grudnia 1994 r. dotyczącą zawarcia w imieniu Wspólnoty Europejskiej w dziedzinach wchodzących w zakres jej kompetencji, porozumień, będących wynikiem negocjacji wielostronnych w ramach Rundy Urugwajskiej (1986–1994) (Dz.U. L 336, s. 1), zawiera część II, zatytułowaną „Normy dotyczące dostępności, zakresu i korzystania z praw własności intelektualnej”. W części tej widnieje art. 14 ust. 1, 2 i 6 owego porozumienia, który przewiduje:
               „1.   W stosunku do utrwalenia swojego wykonania w formie fonogramu wykonawcy będą mieli możliwość zapobieżenia [dokonywanym] bez ich zgody następującym działaniom: utrwalaniu nieutrwalonego wykonania i reprodukcji tego utrwalania. Wykonawcy będą mieli także możliwość zapobieżenia następującym działaniom bez ich zgody: rozpowszechnianiu za pomocą środków bezprzewodowych i publicznemu udostępnianiu ich występu »na żywo«.
               2.   Producentom fonogramów będzie przysługiwać prawo udzielania zgody lub zakazu bezpośredniej lub pośredniej reprodukcji ich fonogramów.
               […]
               6.   Jakikolwiek członek może, w stosunku do praw przysługujących na podstawie ustępów 1, 2 oraz 3, ustalić warunki, ograniczenia, wyłączenia i zastrzeżenia w zakresie dozwolonym przez [Międzynarodową konwencję o ochronie wykonawców, producentów fonogramów oraz organizacji nadawczych, sporządzoną w Rzymie dnia 26 października 1961 r. (zwaną dalej »konwencją rzymską«)]. Tym niemniej postanowienia artykułu 18 konwencji berneńskiej (1971) będą także stosowane odpowiednio do praw wykonawców i producentów fonogramów w fonogramach”.

               4

               W ramach Światowej Organizacji Własności Intelektualnej (WIPO) sporządzono w Genewie w dniu 20 grudnia 1996 r. Traktat WIPO o artystycznych wykonaniach i fonogramach (zwany dalej „WPPT”) oraz traktat WIPO o prawie autorskim (zwany dalej „WCT”). Te dwa traktaty zatwierdzone zostały w imieniu Wspólnoty Europejskiej decyzją Rady 2000/278/WE z dnia 16 marca 2000 r. (Dz.U. L 89, s. 6).

               5

               Artykuł 1 WPPT jest sformułowany w następujący sposób:
               „1.   Żadne postanowienie niniejszego traktatu nie uchyla zobowiązań, które umawiające się strony podjęły wobec siebie na podstawie [konwencją rzymskiej].
               2.   Ochrona przyznana na podstawie niniejszego traktatu nie narusza i nie ma żadnego wpływu na ochronę praw autorskich do utworów literackich i artystycznych. Wskutek tego żadne postanowienie niniejszego traktatu nie może być interpretowane jako naruszające taką ochronę.
               3.   Niniejszy traktat nie ma żadnego związku z innymi porozumieniami ani nie narusza praw i obowiązków wynikających z innych porozumień”.

               6

               Zgodnie z art. 2 lit. b) WPPT dla celów owego traktatu „fonogram” oznacza „utrwalenie dźwięków artystycznego wykonania lub innych dźwięków lub reprezentacji dźwięków, w inny sposób niż w formie utrwalenia włączonego do utworu kinematograficznego lub audiowizualnego”.

               7

               Artykuł 2 lit. d) WPPT stanowi, że przez „producenta fonogramu” należy rozumieć „osobę fizyczną lub osobę prawną, która podejmuje inicjatywę i ponosi odpowiedzialność za pierwsze utrwalenie dźwięków wykonania lub innych dźwięków, a także ich reprezentacji”.

               8

               Artykuł 2 lit. g) WPPT stanowi, że „publiczne komunikowanie” wykonania lub fonogramu oznacza „[…] publiczne przekazywanie dźwięków wykonania lub dźwięków lub reprezentacji dźwięków utrwalonych na fonogramie w jakikolwiek sposób inny niż nadawanie. Do celów artykułu 15 »publiczne komunikowanie« obejmuje także publiczne odtwarzanie dźwięków lub ich reprezentacji utrwalonych na fonogramie”.

               9

               Artykuł 10 WPPT, zatytułowany „Prawo publicznego udostępniania utrwalonych artystycznych wykonań”, stanowi:
               „Artystom wykonawcom przysługuje wyłączne prawo zezwalania na udostępnianie publiczne swoich artystycznych wykonań utrwalonych na fonogramach drogą przewodową lub bezprzewodową w taki sposób, aby każdy mógł mieć do nich dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym”.

               10

               Artykuł 14 WPPT, zatytułowany „Prawo publicznego udostępniania fonogramów”, przewiduje:
               „Producentom fonogramów przysługuje wyłączne prawo zezwalania na udostępnianie publiczne swoich fonogramów drogą przewodową lub bezprzewodową w taki sposób, aby każdy mógł mieć do nich dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym”.

               11

               Artykuł 15 WPPT, zatytułowany „Prawo do wynagrodzenia za nadania i komunikowanie publiczności”, jest sformułowany w następujący sposób:
               „1.   Artystom wykonawcom i producentom fonogramów przysługuje prawo do jednorazowego odpowiedniego wynagrodzenia za bezpośrednie lub pośrednie korzystanie z fonogramów opublikowanych w celach zarobkowych poprzez nadawanie lub jakiekolwiek publiczne komunikowanie.
               2.   Umawiające się strony mogą postanowić w swoich ustawodawstwach krajowych, że jednorazowego odpowiedniego wynagrodzenia od użytkownika dochodzi artysta wykonawca lub producent fonogramu, lub jeden i drugi. Umawiające się strony mogą przyjąć ustawodawstwo krajowe określające, w przypadku braku umowy między artystą wykonawcą a producentem fonogramów, warunki, zgodnie z którymi artyści wykonawcy i producenci fonogramów dzielą jednorazowe odpowiednie wynagrodzenie.
               3.   Każda umawiająca się strona, składając notyfikację dyrektorowi generalnemu WIPO, może oświadczyć, że będzie stosować postanowienia ustępu 1 tylko w odniesieniu do niektórych form wykorzystania, lub też w inny sposób ograniczy zakres jego zastosowania, lub też w ogóle nie będzie stosować tych postanowień.
               4.   Dla celów niniejszego artykułu fonogramy udostępnione publicznie, drogą przewodową lub bezprzewodową w taki sposób, aby każdy mógł mieć do nich dostęp w miejscu i w czasie przez siebie wybranym, traktuje się, jakby były opublikowane w celach komercyjnych”.

               12

               Zgodnie z art. 23 ust. 1 WPPT:
               „Umawiające się strony zobowiązują się do przyjęcia, zgodnie ze swoimi systemami prawnymi, środków koniecznych do zapewnienia stosowania niniejszego traktatu”.

               13

               Artykuł 8 WCT, zatytułowany „Prawo publicznego komunikowania”, stanowi:
               „Nie naruszając postanowień artykułów 11 ustęp 1 punkt ii), 11a ustęp 1 punkty i) i ii), 11b ustęp 1 punkt ii), 14 ustęp 1 punkt ii) i 14a ustęp 1 konwencji berneńskiej, autorom utworów literackich i artystycznych przysługuje wyłączne prawo zezwalania na publiczne komunikowanie swoich utworów drogą przewodową lub bezprzewodową, w tym publiczne udostępnianie utworów w taki sposób, aby każdy mógł mieć do nich dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym”.

               14

               Unia Europejska nie jest stroną konwencji rzymskiej, w przeciwieństwie do wszystkich państw członkowskich z wyłączeniem Malty.

               15

               Zgodnie z art. 12 konwencji rzymskiej, dotyczącym wtórnego wykorzystania fonogramów:
               „Jeżeli fonogram opublikowany dla celów handlowych lub zwielokrotnienie tego fonogramu zostało wykorzystane bezpośrednio do nadania lub publicznego odtworzenia, to użytkownik wypłaca wykonawcom lub producentom fonogramów, lub jednym i drugim jednorazowe godziwe wynagrodzenie [...]”.

         Prawo Unii

               16

               Ostatni motyw decyzji 94/800 jest sformułowany w następujący sposób:
               „Ze względu na swoją naturę porozumienie ustanawiające [WTO], w tym również załączniki do niego, nie może być bezpośrednio powoływane w sądach Wspólnoty lub państw członkowskich”.

               17

               Dyrektywa 2006/115/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 12 grudnia 2006 r. w sprawie prawa najmu i użyczenia oraz niektórych praw pokrewnych prawu autorskiemu w zakresie własności intelektualnej (Dz.U. L 376, s. 28), która weszła w życie w dniu 16 stycznia 2007 r., ujednoliciła i uchyliła dyrektywę 92/100.

               18

               Jednakże ze względu na czas zajścia okoliczności faktycznych w sprawie przed sądem krajowym podlega ona cały czas dyrektywie 92/100.

               19

               Motyw siódmy dyrektywy 92/100 sformułowany jest w następujący sposób:
               „w celu umożliwienia wykonywania działalności twórcom i [artystom] wykonawcom konieczne są dla nich stosowne dochody stanowiące podstawę dla dalszej pracy twórczej i artystycznej, a inwestycje konieczne w szczególności w przypadku producentów fonogramów i filmów są szczególnie wysokie i ryzykowne; możliwość zapewnienia tego rodzaju dochodów oraz zwrócenia się tego typu inwestycji może być efektywnie zagwarantowana jedynie poprzez stosowną ochronę prawną każdego zainteresowanego właściciela praw”.

               20

               Motyw dziesiąty tej dyrektywy stanowi:
               „zbliżenie ustawodawstw państw członkowskich powinno odbywać się w taki sposób, aby nie stały one w sprzeczności z umowami międzynarodowymi, na których oparte są w wielu państwach członkowskich prawa autorskie i prawa pokrewne”.

               21

               Artykuł 8 ust. 2 i 3 dyrektywy 92/100 stanowi:
               „2.   Państwa członkowskie ustanawiają prawo w celu zapewnienia wypłaty jednorazowego godziwego wynagrodzenia płatnego przez użytkownika, jeżeli fonogram odtworzony [opublikowany] do celów handlowych lub powielenie takiego fonogramu zostanie użyte do nadania przez środki bezprzewodowe lub w jakikolwiek sposób odtworzone [udostępnione] publicznie, oraz zapewnia jego podział między [artystów] wykonawców i producentów fonogramów. W braku porozumienia w tej sprawie między [artystami] wykonawcami i producentami fonogramów państwo członkowskie może określić warunki podziału wynagrodzenia.
               3.   Państwa członkowskie ustanawiają na rzecz organizacji nadawczych wyłączne prawo zezwalania lub zakazywania bezprzewodowego retransmitowania jej programów oraz publicznego odtwarzania [udostępniania] jej programów, jeśli to odtwarzanie [udostępnianie] następuje w miejscach dostępnych publicznie za opłatą wstępu”.

               22

               Artykuł 8 ust. 2 dyrektywy 2006/115 stanowi:
               „2.Państwa członkowskie ustanawiają prawo w celu zapewnienia wypłaty jednorazowego godziwego wynagrodzenia płatnego przez użytkownika, jeżeli fonogram opublikowany w celach handlowych lub powielony egzemplarz takiego fonogramu zostaną użyte do nadania przez środki bezprzewodowe lub w jakikolwiek sposób odtworzone [udostępnione] publicznie, oraz zapewnienia jego podziału między właściwych [artystów] wykonawców i producentów fonogramów. W braku porozumienia w tej sprawie między [artystami] wykonawcami i producentami fonogramów państwo członkowskie może określić warunki podziału wynagrodzenia”.

               23

               Motywy 15 i 29 dyrektywy 2001/29 są sformułowane w następujący sposób:

                        „(15)

                        Konferencja Dyplomatyczna, która odbyła się w grudniu 1996 r. pod patronatem [WIPO], doprowadziła do przyjęcia dwóch nowych traktatów, [WCT] i [WPPT] […]. Niniejsza dyrektywa również zmierza do wdrożenia niektórych z tych nowych zobowiązań międzynarodowych.

                  […]

                        (25)

                        Niepewność prawna dotycząca charakteru i poziomu ochrony czynności związanych z transmisją na żądanie, przy wykorzystaniu sieci, utworów chronionych prawem autorskim i przedmiotów objętych prawami pokrewnymi powinna być usunięta poprzez wprowadzenie zharmonizowanej ochrony na poziomie Wspólnoty. Należy jasno określić, że każdy podmiot praw autorskich uznany przez niniejszą dyrektywę ma wyłączne prawo do podawania do publicznej wiadomości utworów chronionych prawem autorskim lub każdego innego przedmiotu objętego ochroną, na drodze interaktywnej transmisji na żądanie. Takie interaktywne transmisje na żądanie charakteryzują się tym, że każdy może mieć do nich dostęp w wybranym przez siebie miejscu i czasie”.

               24

               Artykuł 3 dyrektywy 2001/29 stanowi:
               „1.   Państwa członkowskie powinny zapewnić autorom wyłączne prawo do zezwalania lub zabraniania na jakiekolwiek publiczne udostępnianie ich utworów, drogą przewodową lub bezprzewodową, włączając podawanie do publicznej wiadomości ich utworów w taki sposób, że osoby postronne mają do nich dostęp w wybranym przez siebie miejscu i czasie.
               2.   Państwa członkowskie powinny przewidzieć wyłączne prawo do zezwalania lub zabraniania na jakiekolwiek podawanie do publicznej wiadomości utworów, drogą przewodową lub bezprzewodową, w taki sposób, że osoby postronne mają do nich dostęp w wybranym przez siebie miejscu i czasie:

                        a)

                        dla artystów wykonawców – w odniesieniu do utrwaleń ich przedstawień;

                        b)

                        dla producentów fonogramów – w odniesieniu do ich fonogramów;

                        c)

                        dla producentów pierwszych utrwaleń filmów – w odniesieniu do oryginału i kopii ich filmów;

                        d)

                        dla organizacji radiowych i telewizyjnych – w odniesieniu do utrwaleń ich programów, niezależnie od tego, czy programy te są transmitowane przewodowo lub bezprzewodowo, włączając drogę kablową lub satelitarną.

                  3.   Czynności publicznego udostępniania utworów i podawania do publicznej wiadomości określone w niniejszym artykule nie powodują wyczerpania praw określonych w ust. 1 i 2”.

         Prawo krajowe

               25

               Artykuł 72 legge 22 aprile 1941, n° 633, recante protezione del diritto d’autore e di altri diritti connessi al suo esercizio (ustawy z dnia 22 kwietnia 1941 r. nr 633 o ochronie praw autorskich oraz praw pokrewnych) (Gazzetta ufficiale della Repubblica italiana nr 166 z dnia 16 lipca 1941 r.), zmienionego art. 11 decreto legislativo 9 aprile 2003, n° 68, recante attuazione della direttiva 2001/29/CE sull’armonizzazione di taluni aspetti del diritto d’autore e dei diritti connessi nella società dell’informazione (dekretu ustawodawczego z dnia 9 kwietnia 2003 r. nr 68 dokonującego transpozycji dyrektywy 2001/29/WE w sprawie harmonizacji niektórych aspektów praw autorskich i pokrewnych w społeczeństwie informacyjnym) (dodatek zwyczajny do GURI nr 87 z dnia 14 kwietnia 2003 r.), w brzmieniu znajdującym zastosowanie do sprawy toczącej się przed sądem krajowym (zwanej dalej „ustawą z 1941 r.”), stanowi:
               „Bez uszczerbku dla praw autorskich, o których mowa w tytule I, producent fonogramów ma wyłączne prawo, w okresie i na warunkach określonych w poniższych artykułach:

                        a)

                        do udzielania zgody na bezpośrednie lub pośrednie, czasowe lub stałe zwielokrotnienie swych fonogramów w jakikolwiek sposób lub w jakiejkolwiek formie, w całości bądź częściowo i za pomocą jakiegokolwiek procesu duplikacji;

                        b)

                        do udzielania zgody na dystrybucję egzemplarzy swych fonogramów. Wyłączne prawo dystrybucji wyczerpuje się na terenie Wspólnoty Europejskiej tylko w przypadku pierwszej sprzedaży nośnika zawierającego fonogram, dokonanej lub dozwolonej przez producenta w jednym z państw członkowskich;

                        c)

                        do udzielania zgody na wynajem i użyczenie egzemplarzy fonogramów. Prawo to nie wyczerpuje się wraz ze sprzedażą lub dystrybucją egzemplarzy, bez względu na jej formę;

                        d)

                        do udzielania zgody na publiczne udostępnianie fonogramów, tak aby każdy miał do nich dostęp w wybranym przez siebie miejscu i czasie. Prawo to nie wyczerpuje się wraz z jakąkolwiek czynnością publicznego udostępnienia”.

               26

               Artykuł 73 ust. 1 ustawy z 1941 r., zastąpiony art. 12 ww. dekretu ustawodawczego nr 68, stanowi:
               „Producent fonogramów oraz artyści interpretujący i artyści wykonawcy, którzy dokonali interpretacji lub wykonania utrwalonego bądź zwielokrotnionego za pomocą fonogramów, niezależnie od przysługujących im praw dystrybucji, wynajmu i użyczenia, mają prawo do wynagrodzenia z tytułu wykorzystywania fonogramów w celach zarobkowych za pomocą utworów kinematograficznych, nadań radiowych i telewizyjnych, w tym publicznego udostępniania drogą satelitarną podczas publicznych imprez tanecznych, w lokalach publicznych oraz podczas jakiegokolwiek innego wykorzystania fonogramów. Prawo to jest wykonywane przez producenta, który dokonuje podziału wynagrodzenia pomiędzy zainteresowanych artystów interpretujących lub artystów wykonawców […]”.

               27

               Artykuł 73 bis ustawy z 1941 r., wprowadzony art. 9 decreto legislativo 16 novembre 1994, n°685, recante attuazione della direttiva 92/100/CEE concernente il diritto di noleggio, il diritto di prestito e taluni diritti connessi al diritto d’autore in materia di proprieta intellettuale (dekretu ustawodawczego z dnia 16 listopada 1994 r. nr 685) (GURI nr 293 z dnia 16 grudnia 1994 r.), stanowi:
               „1.   Artyści interpretujący lub artyści wykonawcy oraz producent wykorzystanego fonogramu mają prawo do odpowiedniego wynagrodzenia również w przypadku, gdy wykorzystanie, o którym mowa w art. 73, jest dokonywane w celach niezarobkowych.
               2.   O ile strony nie postanowią inaczej, wynagrodzenie to jest ustalane, uiszczane i rozdzielane zgodnie z postanowieniami rozporządzenia [wykonawczego do ustawy z 1941 r.]”.

         Postępowanie przed sądem krajowym i pytania prejudycjalne

               28

               SCF zajmuje się we Włoszech i poza terytorium Włoch zbiorowym zarządzaniem prawami autorskimi jako pełnomocnik zarządzający, odbierający należności i rozdzielający prawa zrzeszonych producentów fonograficznych.

               29

               Wykonując czynności pełnomocnika, SCF podjęła negocjacje z Associazione Nazionale Dentisti Italiani (włoskim stowarzyszeniem stomatologów) w celu zawarcia zbiorowego porozumienia określającego wysokość odpowiedniego wynagrodzenia w rozumieniu art. 73 i 73 bis ustawy z 1941 r. za każde „publiczne udostępnienie” fonogramów, w tym udostępnianie w gabinetach osób wykonujących wolne zawody.

               30

               Z uwagi na brak pomyślnego zakończenia tych negocjacji SCF wniosła w dniu 16 czerwca 2006 r. do Tribunale di Torino pozew przeciwko M. Del Corsowi o stwierdzenie, że odtwarzał on jako muzykę tła w swoim prywatnym gabinecie dentystycznym w Turynie chronione fonogramy oraz że działania te, w zakresie, w jakim stanowią „publiczne udostępnianie” zgodnie z ustawą z 1941 r., z prawem międzynarodowym i prawem Unii, podlegają wypłacie odpowiedniego wynagrodzenia.

               31

               Na swoją obronę M. Del Corso podniósł w szczególności, że w jego gabinecie muzyka była nadawana drogą radiową, tymczasem SCF może powoływać się na prawa autorskie wyłącznie w przypadku użycia nośnika, na którym został utrwalony fonogram, podczas gdy wynagrodzenie z tytułu odbioru nadania drogą radiową jest należne nie od słuchacza, a od nadawcy radiowego lub telewizyjnego. Ustawa z 1941 r. odróżnia bowiem wyraźnie wynagrodzenie należne za płytę od wynagrodzenia należnego za korzystanie z odbiornika radiowego.

               32

               W każdym razie M. Del Corso podniósł, że art. 73 i 73 bis ustawy z 1941 r. nie znajdują zastosowania w sprawie. Jego zdaniem artykuły te dotyczą bowiem publicznego udostępniania w miejscach publicznych oraz w trakcie jakiegokolwiek innego publicznego używania fonogramów. Tymczasem prywatny gabinet dentystyczny nie powinien być traktowany jako miejsce publiczne, w przeciwieństwie do lokali publicznych zakładów opieki zdrowotnej.

               33

               Wyrokiem z dnia 20 marca 2008 r., zmienionym postanowieniem z dnia 16 maja 2008 r., Tribunale di Torino oddalił pozew SFC, przyjmując, że w sprawie tej wykluczone było udostępnianie dla celów zarobkowych i że rodzaj muzyki odtwarzanej w gabinecie dentystycznym nie miał żadnego wpływu na dokonywany przez pacjentów wybór dentysty, a stan faktyczny nie jest objęty art. 73 bis ustawy z 1941 r., ponieważ gabinet dentystyczny jest prywatną własnością i tym samym nie może być traktowany jako miejsce publiczne lub miejsce otwarte dla publiczności w zakresie, w jakim pacjenci nie stanowią niezróżnicowanej publiczności, lecz są pojedynczo rozpoznawalni i zazwyczaj mają dostęp do gabinetu po wcześniejszym umówieniu lub, w każdym razie, za zgodą chirurga dentysty.

               34

               SCF wniosła apelację od tego wyroku do Corte d’appello di Torino.

               35

               Uznając, że istnieją wątpliwości co do kwestii, czy odtwarzanie fonogramów w gabinetach osób wykonujących wolne zawody, takich jak gabinety dentystyczne, jest objęte pojęciem publicznego udostępniania w rozumieniu regulacji międzynarodowych i unijnych, Corte d’appello di Torino postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:

                        „1)

                        Czy konwencja rzymska […], porozumienie TRIPS […] i traktat [WPPT] są bezpośrednio stosowane we wspólnotowym porządku prawnym?

                        2)

                        Czy powyższe źródła jednolitego prawa międzynarodowego są również bezpośrednio stosowane w stosunkach prywatnoprawnych?

                        3)

                        Czy odpowiednie pojęcia »publicznego udostępniania« zawarte w przywołanych konwencyjnych aktach prawnych są zbieżne z pojęciami wspólnotowymi zawartymi w dyrektywach [92/100] i [2001/29]; jeżeli nie, które źródło prawa ma pierwszeństwo?

                        4)

                        Czy bezpłatne nadawanie fonogramów w celach niezarobkowych w prywatnych gabinetach stomatologicznych, w których prowadzona jest działalność gospodarcza typowa dla wolnych zawodów, z korzyścią dla klientów, niezależnie od ich woli, stanowi »publiczne udostępnienie« lub »podanie do publicznej wiadomości« dla celów stosowania art. 3 ust. 2 pkt b) dyrektywy [2001/29]?

                        5)

                        Czy taka działalność nadawania daje producentom fonograficznym prawo do otrzymania wynagrodzenia?”.

         W przedmiocie pytań prejudycjalnych

         W przedmiocie pytań od pierwszego do trzeciego

               36

               Poprzez pytania od pierwszego do trzeciego, które należy rozpatrzyć łącznie, sąd krajowy zasadniczo zmierza do ustalenia przede wszystkim, czy konwencja rzymska, porozumienie TRIPS i WPPT stosują się bezpośrednio w porządku prawnym Unii i czy jednostki mogą się na nie bezpośrednio powoływać. Sąd krajowy pragnie następnie ustalić, czy pojęcie publicznego udostępniania znajdujące się w tych umowach międzynarodowych pokrywa się z pojęciem figurującym w dyrektywach 92/100 i 2001/29 i, wreszcie, w przypadku udzielenia odpowiedzi negatywnej na to ostatnie pytanie – któremu źródłu prawa przysługuje pierwszeństwo.

               37

               Rozważając najpierw, czy konwencja rzymska, porozumienie TRIPS i WPPT stosują się bezpośrednio w porządku prawnym Unii, należy na wstępie wskazać, że na podstawie art. 216 ust. 2 TFUE „[u]mowy zawarte przez Unię wiążą instytucje Unii i państwa członkowskie”.

               38

               Porozumienie TRIPS i WPPT zostały podpisane i zatwierdzone, odpowiednio, decyzjami 94/800 i 2000/278. W rezultacie porozumienie to i ten traktat są wiążące dla instytucji Unii oraz dla państw członkowskich.

               39

               Ponadto zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału postanowienia umów międzynarodowych zawartych przez Unię stanowią nieodłączną część porządku prawnego Unii (wyroki: z dnia 30 kwietnia 1974 r. w sprawie 181/73 Haegeman, Rec. s. 449, pkt 5; z dnia 30 września 1987 r. w sprawie 12/86 Demirel, Rec. s. 3719, pkt 7; z dnia 22 października 2009 r. w sprawie C-301/08 Bogiatzi, Zb. Orz. s. I-10185, pkt 23) i znajdują przez to w nim zastosowanie.

               40

               Tak jest w przypadku porozumienia TRIPS i WPPT.

               41

               Jeżeli chodzi o konwencję rzymską, należy zauważyć, po pierwsze, że Unia nie jest jej stroną, a po drugie, że nie można uznać, aby Unia wstąpiła w miejsce państw członkowskich w odniesieniu do dziedziny zastosowania tej konwencji, choćby tylko ze względu na fakt, iż nie wszystkie one są stroną wskazanej konwencji (zob. analogicznie wyrok z dnia 24 czerwca 2008 r. w sprawie C-188/07 Commune de Mesquer, Zb. Orz. s. I-4501, pkt 85).

               42

               W rezultacie postanowienia konwencji rzymskiej nie są częścią porządku prawnego Unii.

               43

               Co się tyczy, na drugim miejscu, możliwości powoływania się przez jednostki bezpośrednio na postanowienia porozumienia TRIPS i WPPT, należy przypomnieć, że zgodnie z orzecznictwem Trybunału nie jest wystarczające, aby były one częścią porządku prawnego Unii. Konieczne jest również, aby ich postanowienia były pod względem treści bezwarunkowe i dostatecznie jasne oraz aby ich charakter i struktura nie sprzeciwiały się takiemu powoływaniu (zob. podobnie ww. wyrok w sprawie Demirel, pkt 14; wyroki: z dnia 16 czerwca 1998 r. w sprawie C-162/9 Racke, Rec. s. I-3655, pkt 31; a także z dnia 10 stycznia 2006 r. w sprawie C-344/04 IATA i ELFAA, Zb. Orz. s. I-403, pkt 39).

               44

               Pierwszy warunek jest spełniony, jeżeli przywołane przepisy zawierają jasne i precyzyjne obowiązki, które nie są uzależnione – w zakresie ich wypełnienia lub skutków – od wydania kolejnego aktu (zob. podobnie wyroki: z dnia 15 lipca 2004 r. w sprawie C-213/03 Pêcheurs de l’étang de Berre, Zb. Orz. s. I-7357, pkt 39 i przytoczone tam orzecznictwo; a także z dnia 8 marca 2011 r. w sprawie C-240/09 Lesoochranárske zoskupenie, Zb. Orz. s. I-1255, pkt 44 i przytoczone tam orzecznictwo).

               45

               Co się tyczy porozumienia TRIPS, należy przypomnieć, że zgodnie z ostatnim motywem decyzji 94/800 na porozumienie ustanawiające WTO, w tym na załączniki do niego, nie można się bezpośrednio powoływać ani przed sądami unijnymi, ani sądami państw członkowskich.

               46

               Ponadto Trybunał orzekł już w przeszłości, że postanowienia porozumienia TRIPS z uwagi na ich charakter i systematykę są pozbawione skutku bezpośredniego i nie mogą przyznawać osobom prywatnym praw, na które osoby te mogłyby powoływać się bezpośrednio przed sądem w oparciu o prawo Unii (zob. podobnie wyroki: z dnia 23 listopada 1999 r. w sprawie C-149/96 Portugalia przeciwko Radzie, Rec. s. I-8395, pkt 42–48; z dnia 14 grudnia 2000 r. w sprawach połączonych C-300/98 i C-392/98 Dior i in., Rec. s. I-11307, pkt 44; a także z dnia 16 listopada 2004 r. w sprawie C-245/02 Anheuser-Busch, Zb. Orz. s. I-10989, pkt 54).

               47

               Co się tyczy WPPT, należy zauważyć, że według treści jego art. 23 ust. 1 umawiające się strony zobowiązują się do przyjęcia, zgodnie ze swoimi systemami prawnymi, środków koniecznych do zapewnienia jego stosowania.

               48

               Wynika stąd, że zastosowanie postanowień WPPT jest uzależnione – w zakresie ich wypełnienia lub skutków – od wydania kolejnych aktów. Wobec tego takie postanowienia są pozbawione skutku bezpośredniego w prawie Unii i nie mogą przyznawać osobom prywatnym praw, na które osoby te mogłyby powoływać się bezpośrednio przed sądem w oparciu o wspomniane prawo.

               49

               Co do konwencji rzymskiej, należy przypomnieć, że zgodnie z art. 1 ust. 1 WPPT żadne postanowienie tego traktatu nie uchyla zobowiązań, które umawiające się strony podjęły wobec siebie na podstawie konwencji rzymskiej.

               50

               Wynika stąd, że nawet jeżeli Unia nie jest stroną konwencji rzymskiej, to jest ona jednak zobowiązana na podstawie art. 1 ust. 1 WPPT nie utrudniać państwom członkowskim wykonania obowiązków wynikających z tej konwencji. Wobec tego ta ostatnia konwencja wywiera skutki pośrednie w ramach Unii.

               51

               Jeżeli chodzi, na trzecim miejscu, o pytanie dotyczące stosunku pojęcia publicznego udostępniania, widniejącego z jednej strony w porozumieniu TRIPS, w WPPT i w konwencji rzymskiej, a z drugiej strony w dyrektywach 92/100 i 2001/29, trzeba przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału przepisy prawa Unii należy, o ile to możliwe, interpretować w świetle prawa międzynarodowego, w szczególności jeśli są to przepisy, które mają właśnie na celu wprowadzenie w życie umowy międzynarodowej zawartej przez Unię (zob. zwłaszcza wyroki: z dnia 14 lipca 1998 r. w sprawie C-341/95 Bettati, Rec. s. I-4355, pkt 20; z dnia 7 grudnia 2006 r. w sprawie C-306/05 SGAE, Zb. Orz. s. I-11519, pkt 35).

               52

               W związku z tym bezsporne jest, że jak wynika z motywu 15 dyrektywy 2001/29, jednym z celów, do których dąży ta dyrektywa, jest wdrożenie niektórych z nowych zobowiązań podjętych przez Unię na podstawie WCT i WPPT, które uznaje się wedle tegoż motywu za istotne uaktualnienie międzynarodowej ochrony praw autorskich i pokrewnych. W tych okolicznościach pojęcia zawarte w tej dyrektywie należy interpretować – na tyle, na ile jest to możliwe – w świetle definicji zawartych w tych dwóch traktatach (zob. podobnie wyrok z dnia 17 kwietnia 2008 r. w sprawie C-456/06 Peek & Cloppenburg, Zb. Orz. s. I-2731, pkt 31).

               53

               Ponadto z motywu dziesiątego dyrektywy 92/100 wynika, że zbliżenie ustawodawstw państw członkowskich powinno odbywać się w taki sposób, aby nie stały one w sprzeczności z umowami międzynarodowymi, na których oparte są w wielu państwach członkowskich prawa autorskie i prawa pokrewne.

               54

               Wskazana dyrektywa ma na celu harmonizację niektórych aspektów w ramach własności intelektualnej zgodnie z odpowiednimi konwencjami międzynarodowymi o prawie autorskim i prawach pokrewnych, takimi jak w szczególności konwencja rzymska, porozumienie TRIPS i WPPT, i ma w ten sposób ustanowić zestaw reguł zgodnych z regułami zawartymi w powyższych konwencjach.

               55

               Z powyższych rozważań wynika, że zawarte w dyrektywach 92/100 i 2001/29 pojęcia, takie jak „publiczne udostępnianie”, należy interpretować w świetle równoważnych pojęć zawartych w omawianych konwencjach międzynarodowych i w taki sposób, aby pozostawały z nimi w zgodzie, przy uwzględnieniu również kontekstu, w jaki pojęcia te się wpisują, i celów postanowień konwencji dotyczących własności intelektualnej.

               56

               Z uwagi na powyższe rozważania na pytania od pierwszego do trzeciego należy udzielić następującej odpowiedzi:

                        —

                        postanowienia porozumienia TRIPS oraz WPPT stosują się w porządku prawnym Unii;

                        —

                        konwencja rzymska, nie będąc częścią porządku prawnego Unii, nie znajduje w nim zastosowania, jednak wywiera w nim skutki pośrednie;

                        —

                        jednostki nie mogą się powoływać bezpośrednio ani na wskazaną konwencję, ani na porozumienie TRIAS, ani też na WPPT;

                        —

                        pojęcie publicznego udostępniania należy interpretować w świetle równoważnych pojęć zawartych w konwencji rzymskiej, w porozumieniu TRIPS oraz WPPT i w taki sposób, aby pozostawało ono w zgodzie ze wspomnianymi konwencjami, przy uwzględnieniu kontekstu, w jaki pojęcia te się wpisują, i celów postanowień konwencji dotyczących własności intelektualnej.

         W przedmiocie pytań czwartego i piątego

      Uwagi wstępne

               57

               Poprzez pytania czwarte i piąte sąd krajowy zmierza do ustalenia, czy bezpłatne odtwarzanie fonogramów w gabinecie dentystycznym w ramach wykonywania wolnego zawodu, z korzyścią dla klientów, którzy korzystają z tego niezależnie od swojej woli, stanowi „publiczne udostępnianie” lub też „podanie do publicznej wiadomości” w rozumieniu art. 3 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2001/29 i czy takie odtwarzanie daje producentom fonogramów prawo do otrzymania wynagrodzenia.

               58

               W związku z tym na wstępie należy zaznaczyć, że sąd krajowy odnosi się w treści tych pytań do art. 3 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2001/29, dotyczących wyłącznego prawa producentów fonogramów do zezwalania lub zabraniania jakiegokolwiek podawania do publicznej wiadomości ich fonogramów, drogą przewodową lub bezprzewodową, w taki sposób, żeby osoby postronne miały do nich dostęp w wybranym przez siebie miejscu i czasie.

               59

               Jak wynika z uzasadnienia projektu dyrektywy 2001/29 [COM(97) 628], co potwierdza motyw 27 tej dyrektywy, podanie do publicznej wiadomości w rozumieniu tego postanowienia dotyczy „interaktywnych transmisji na żądanie”, charakteryzujących się tym, że każdy może mieć do nich dostęp w wybranym przez siebie miejscu i czasie.

               60

               Z postanowienia odsyłającego wynika zaś, że w postępowaniu przed sądem krajowym wchodzi w grę jedynie odtwarzanie drogą radiową muzyki w gabinecie dentystycznym z korzyścią dla klientów, którzy się tam znajdują, a nie interaktywna transmisja na żądanie.

               61

               Z orzecznictwa wynika jednak, że w celu udzielenia sądowi krajowemu użytecznej odpowiedzi, która umożliwi mu rozstrzygnięcie zawisłego przed nim sporu, Trybunał musi w razie potrzeby przeformułować przedłożone mu pytania (wyroki: z dnia 4 maja 2006 r. w sprawie C-286/05 Haug, Zb. Orz. s. I-4121, pkt 17; z dnia 11 marca 2008 r. w sprawie C-420/06 Jager, Zb. Orz. s. I-1315, pkt 46).

               62

               Ponadto w celu udzielenia sądowi krajowemu takiej użytecznej odpowiedzi Trybunał może między innymi wziąć pod rozwagę normy prawa Unii, na które sąd krajowy nie powołał się w swoich pytaniach prejudycjalnych (wyroki: z dnia 26 czerwca 2008 r. w sprawach połączonych C-329/06 i C-343/06 Wiedemann i Funk, Zb. Orz. s. I-4635, pkt 45; a także z dnia 23 listopada 2010 r. w sprawie C-145/09 Tsakouridis, Zb. Orz. s. I-11979, pkt 36).

               63

               W tym względzie należy zauważyć, że art. 8 ust. 2 dyrektywy 92/100 ma na celu zapewnienie wypłaty godziwego wynagrodzenia przez użytkownika artystom wykonawcom i producentom fonogramów, jeżeli fonogram opublikowany do celów handlowych lub powielenie takiego fonogramu zostanie użyte do nadania przez środki bezprzewodowe lub w jakikolwiek sposób odtworzone publicznie.

               64

               W tych okolicznościach pytania czwarte i piąte należy rozumieć w ten sposób, iż zmierzają one w istocie do ustalenia, czy pojęcie publicznego udostępniania w rozumieniu art. 8 ust. 2 dyrektywy 92/100 należy interpretować w ten sposób, że obejmuje ono bezpłatne odtwarzanie fonogramów w gabinecie dentystycznym w ramach wykonywania wolnego zawodu, z korzyścią dla klientów, którzy korzystają z tego niezależnie od swojej woli, i czy takie odtwarzanie daje prawo do pobierania wynagrodzenia na rzecz producentów fonogramów.

         W przedmiocie dopuszczalności

               65

               Marco Del Corso uważa, że pytania czwarte i piąte są niedopuszczalne ze względu na to, iż nigdy nie przyznał on, że za pośrednictwem odbiornika radiowego odtwarzał pacjentom w swoim gabinecie dentystycznym chronione fonogramy, tym bardziej że takie odtwarzanie w żadnym razie nie odbywało się w zamian za uiszczanie biletów wstępu przez pacjentów.

               66

               W związku z tym warto przypomnieć, że to nie do Trybunału, lecz do sądu krajowego należy ustalenie okoliczności leżących u podstaw sporu oraz dokonanie oceny ich wpływu na rozstrzygnięcie, o którego wydanie zwrócono się do tego sądu (zob. w szczególności wyroki: z dnia 16 września 1999 r. w sprawie C-435/97 WWF i in., Rec. s. I-5613, pkt 32; a także z dnia 11 listopada 2010 r. w sprawie C-232/09 Danosa, Zb. Orz. s. I-11405, pkt 33).

               67

               Otóż zgodnie z podziałem kompetencji między sądami unijnymi a sądami krajowymi do sądu krajowego należy zasadniczo zbadanie, czy spełnione są przesłanki faktyczne wymagające zastosowania normy Unii w sprawie toczącej się przed tym sądem, przy czym Trybunał, orzekając w przedmiocie wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, może w razie potrzeby dostarczyć wskazówek dla sądu krajowego w dokonywanej przez siebie wykładni (zob. podobnie wyroki: z dnia 4 lipca 2000 r. w sprawie C-424/97 Haim, Rec. s. I-5123, pkt 58; a także z dnia 4 czerwca 2009 r. w sprawach połączonych C-22/08 i C-23/08 Vatsouras i Koupatantze, Zb. Orz. s. I-4585, pkt 23).

               68

               W tym przypadku, jak wynika z postanowienia odsyłającego, pytania czwarte i piąte opierają się na przesłance faktycznej, wedle której M. Del Corso odtwarzał swoim pacjentom chronione fonogramy.

               69

               Należy zatem uznać te pytania za dopuszczalne i rozpatrzyć je w ramach ustaleń faktycznych dokonanych przez sąd krajowy.

         Co do istoty

               70

               Jeśli chodzi o pojęcie publicznego udostępniania, należy zauważyć na wstępie, że występuje ono nie tylko w art. 8 ust. 2 dyrektywy 92/100, w przepisie istotnym dla sprawy przed sądem krajowym, lecz również w przepisie art. 3 ust. 1 dyrektywy 2001/29, a także, w szczególności, w art. 12 konwencji rzymskiej, w art. 15 WPPT i w art. 14 ust. 1 porozumienia TRIPS.

               71

               Jak wynika z pkt 55 niniejszego wyroku, pojęcie publicznego udostępniania należy interpretować w świetle równoważnych pojęć zawartych w konwencji rzymskiej, w porozumieniu TRIPS oraz WPPT i w taki sposób, aby pozostawało ono w zgodzie z tymi konwencjami, przy uwzględnieniu również kontekstu, w jaki wpisują się te pojęcia, i celów postanowień wspomnianych konwencji.

               72

               Należy przypomnieć, że na podstawie art. 3 ust. 1 dyrektywy 2001/29 państwa członkowskie powinny zapewnić autorom wyłączne prawo do zezwalania lub zabraniania jakiegokolwiek publicznego udostępniania ich utworów, drogą przewodową lub bezprzewodową, włączając podawanie do publicznej wiadomości ich utworów w taki sposób, że osoby postronne mają do nich dostęp w wybranym przez siebie miejscu i czasie. Przepis ten inspirowany jest art. 8 WCT, którego stanowi niemal dosłowne powtórzenie.

               73

               Artykuł 8 ust. 2 dyrektywy 92/100 nakazuje państwom członkowskim ustanawianie prawa w celu zapewnienia wypłaty jednorazowego godziwego wynagrodzenia płatnego przez użytkownika, jeżeli fonogram opublikowany do celów handlowych lub powielenie takiego fonogramu zostanie użyte do nadania przez środki bezprzewodowe lub w jakikolwiek sposób udostępnione publicznie, oraz w celu zapewnienia jego podziału między artystów wykonawców i producentów fonogramów. Przepis ten inspirowany jest art. 12 konwencji rzymskiej, którego stanowi niemal dosłowne powtórzenie (zob. wyrok z dnia 6 lutego 2003 r. w sprawie C-245/00 SENA, Rec. s. I-1251, pkt 35).

               74

               Z porównania art. 3 ust. 1 dyrektywy 2001/29 i art. 8 ust. 2 dyrektywy 92/100 wynika, że pojęcie publicznego udostępniania widniejące w tych przepisach zostało użyte w kontekstach, które nie są identyczne, oraz że przyświecające mu cele, aczkolwiek podobne, są jednak w części różne.

               75

               W rezultacie autorom przysługuje na podstawie art. 3 ust. 1 dyrektywy 2001/29 prawo o charakterze prewencyjnym pozwalające wkroczyć w celu zakazania publicznego udostępnienia przez potencjalnych użytkowników ich utworów, którego to udostępnienia użytkownicy ci mogą chcieć dokonać. Z drugiej strony artyści wykonawcy i producenci fonogramów korzystają na podstawie art. 8 ust. 2 dyrektywy 92/100 z prawa o charakterze kompensacyjnym, które nie podlega wykonaniu, zanim fonogram opublikowany w celach handlowych lub powielony egzemplarz takiego fonogramu nie zostaną lub nie zostały użyte w celu publicznego udostępnienia przez użytkownika.

               76

               Wynika stąd, co się tyczy w szczególności art. 8 ust. 2 dyrektywy 92/100, po pierwsze, że w tym przepisie założono zindywidualizowaną ocenę pojęcia publicznego udostępniania. To samo tyczy się tożsamości użytkownika i kwestii omawianego używania fonogramu.

               77

               Po drugie, art. 8 ust. 2 dyrektywy 92/100 stosuje się w przypadku używania utworu, tak więc okazuje się, że prawo objęte tym przepisem jest prawem o charakterze zasadniczo majątkowym.

               78

               Zatem aby ocenić, czy użytkownik dokonuje czynności publicznego udostępnienia w rozumieniu art. 8 ust. 2 dyrektywy 92/100, należy zgodnie z podejściem zindywidualizowanym, wskazanym w pkt 76 niniejszego wyroku, ocenić sytuację zarówno określonego użytkownika, jak też ogółu osób, którym użytkownik ten udostępnia chronione fonogramy.

               79

               Aby dokonać takiej oceny, trzeba uwzględnić wiele uzupełniających się czynników, niemających charakteru autonomicznego i od siebie współzależnych. W rezultacie należy stosować je zarówno indywidualnie, jak i uwzględniając ich wzajemne oddziaływanie, przy założeniu, że czynniki te mogą w zależności od różnych konkretnych sytuacji występować w bardzo różnym stopniu nasilenia.

               80

               Powinnością sądu krajowego jest przeprowadzenie całościowej oceny danego stanu faktycznego.

               81

               W związku z tym należy zauważyć, że Trybunał określił już pewne kryteria w kontekście nieco odmiennym od art. 3 ust. 1 dyrektywy 2001/29.

               82

               Po pierwsze, Trybunał podkreślił już nieodzowną rolę użytkownika. I tak, orzekł on w odniesieniu do prowadzącego zakład hotelowy lub lokal gastronomiczny, że dokonuje on czynności udostępnienia w rozumieniu art. 3 ust. 1 dyrektywy 2001/29, gdy podejmuje działania w celu udzielenia dostępu swoim klientom programu radiowego zawierającego chroniony utwór, mając pełną świadomość konsekwencji tych działań. W braku takich działań klienci ci, którzy znaleźliby się w strefie objętej emisją wspomnianego programu, nie mogliby co do zasady korzystać z nadawanego utworu (zob. podobnie ww. wyrok w sprawie SGAE, pkt 42; a także wyrok z dnia 4 października 2011 r. w sprawach połączonych C-403/08 i C-429/08 Football Association Premier League i in., Zb. Orz. s. I-9083, pkt 195).

               83

               Po drugie, Trybunał sprecyzował już niektóre nieodłączne elementy terminu „publiczne”.

               84

               W tym względzie Trybunał orzekł, że określenie „publiczne” w rozumieniu art. 3 ust. 1 dyrektywy 2001/29 oznacza, iż chodzi o nieokreśloną liczbę potencjalnych odbiorców, i zakłada dodatkowo dość znaczną liczbę osób (zob. podobnie wyroki: z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie C-89/04 Mediakabel, Zb. Orz. s. I-4891, pkt 30; z dnia 14 lipca 2005 r. w sprawie C-192/04 Lagardère Active Broadcast, Zb. Orz. s. I-7199, pkt 31; a także ww. wyrok w sprawie SGAE, pkt 37, 38).

               85

               Co się tyczy przede wszystkim „nieokreślonego” charakteru odbiorców, należy zauważyć, że zgodnie z definicją pojęcia „transmisji publicznej (udostępnienia publicznego)” podawanej przez glosariusz WIPO, który nie mając wiążącej mocy prawnej, przyczynia się jednak do interpretacji terminu „publiczne”, chodzi o „udostępnianie utworu […] w jakikolwiek właściwy sposób ogółowi ludności, to znaczy bez ograniczenia do poszczególnych osób należących do prywatnej grupy”.

               86

               Jeżeli chodzi w dalszej kolejności o kryterium dotyczące „dość znacznej liczby osób”, ma ono na celu zaznaczenie, że termin „publiczne” zawiera w sobie pewien minimalny próg, co wyklucza z tego pojęcia zbyt małą lub nieznaczną liczbę danych osób.

               87

               W celu bliższego określenia tej liczby Trybunał wziął pod uwagę kumulatywne skutki udostępnienia utworów potencjalnym odbiorcom (zob. ww. wyrok w sprawie SGAE, pkt 39). W tym względzie nie tylko jest istotne, aby wiedzieć, ile osób ma dostęp do tego samego utworu równocześnie, ale także ile z nich ma do niego dostęp jedna po drugiej.

               88

               Po trzecie, w pkt 204 ww. wyroku w sprawach połączonych Football Association Premier League i in. Trybunał uznał, że zarobkowy charakter publicznego udostępniania w rozumieniu art. 3 ust. 1 dyrektywy 2001/29 nie jest bez znaczenia.

               89

               Wynika stąd, że tym bardziej dotyczy to prawa do godziwego wynagrodzenia, przewidzianego w art. 8 ust. 2 dyrektywy 92/100, przy uwzględnieniu zasadniczo majątkowego charakteru tego prawa.

               90

               W szczególności Trybunał wskazał już, że działania podmiotu świadczącego usługi hotelarskie umożliwiające jego klientom dostęp do utworu nadawanego drogą radiowo-telewizyjną należy traktować jako dodatkową usługę, świadczoną w celu uzyskania korzyści, ponieważ oferowanie tej usługi ma wpływ na standard zakładu, a co za tym idzie – przekłada się ono na cenę pokoju. Podobnie Trybunał uznał, że transmisja przez prowadzącego zakład gastronomiczny nadawanych utworów jest dokonywana w celu wywarcia wpływu i może wywrzeć wpływ na frekwencję w tym lokalu i ostatecznie na jego rezultaty ekonomiczne (zob. podobnie ww. wyroki: w sprawie SGAE, pkt 44; a także w sprawach połączonych Football Association Premier League i in., pkt 205).

               91

               Dorozumiane jest zatem, że odbiorcy, w stosunku do których następuje udostępnianie, z jednej strony są dla użytkownika grupą docelową, a z drugiej strony są podatni, w takim czy innym stopniu, na odbiór tego udostępniania, a nie jedynie „uchwycani” przypadkowo.

               92

               To z uwzględnieniem w szczególności tych kryteriów należy zbadać, czy w sprawie takiej jak w postępowaniu przed sądem krajowym dentysta, który odtwarza fonogramy w obecności swych pacjentów jako muzykę tła, dokonuje czynności publicznego udostępnienia w rozumieniu art. 8 ust. 2 dyrektywy 92/100.

               93

               O ile to na sądach krajowych co do zasady spoczywa, jak zostało wskazane w pkt 80 niniejszego wyroku, obowiązek określenia, czy w konkretnej sprawie tak istotnie jest, i przeprowadzenia całościowej ostatecznej oceny stanu faktycznego w tym zakresie, o tyle należy uznać, co się tyczy sprawy w postępowaniu przed sądem krajowym, że Trybunał ma do dyspozycji wszystkie okoliczności sprawy istotne, aby ustalić, czy ma miejsce taka czynność publicznego udostępniania.

               94

               Należy przede wszystkim zauważyć, że podobnie jak w sprawach leżących u podstaw ww. wyroków w sprawie SGAE, a także w sprawach połączonych Football Association Premier League i in., pacjenci dentysty, mimo iż znajdują się w strefie zasięgu sygnału nadającego fonogramy, mogą z tego korzystać tylko dzięki celowemu działaniu dentysty. Dlatego też dentysta musi być uznany za świadomie uczestniczącego w odtwarzaniu tych fonogramów.

               95

               Co się tyczy w dalszej kolejności klientów dentysty, takiego jak ten w sprawie przed sądem krajowym, należy zauważyć, że tworzą oni zwykle krąg osób, którego skład jest w dużym stopniu ustabilizowany, i że stanowią zatem określony krąg potencjalnych odbiorców, ponieważ inne osoby nie mają co do zasady dostępu do wykonywanych przez dentystę zabiegów. W rezultacie nie chodzi tu o „ogół ludności”, w przeciwieństwie do definicji przytoczonej w pkt 85 niniejszego wyroku.

               96

               Co się tyczy ponadto, zgodnie z pkt 84 niniejszego wyroku, liczby osób, którym ten sam nadawany fonogram jest odtwarzany przez dentystę, należy uznać, że w odniesieniu do klientów jednego dentysty, kwestia tej liczby osób jest mało ważna, a wręcz nieznacząca, przy uwzględnieniu, że krąg osób obecnych równocześnie w jego gabinecie jest co do zasady bardzo ograniczony. Co więcej, choć klienci przychodzą kolejno po sobie, to jednak klienci ci, obecni na zmianę, nie są co do zasady odbiorcami tych samych fonogramów, w szczególności tych nadawanych drogą radiową.

               97

               Wreszcie, nie można zaprzeczyć, że w stanie faktycznym takim jak w postępowaniu przed sądem krajowym dentysta, który odtwarza fonogramy w obecności pacjentów jako muzykę tła, nie może rozsądnie ani oczekiwać zwiększenia liczby klientów swojego gabinetu tylko z powodu tego odtwarzania, ani podwyższać ceny wykonywanych przez siebie zabiegów. W rezultacie takie odtwarzanie nie może samo w sobie mieć jakiegokolwiek wpływu na dochody dentysty.

               98

               W rzeczywistości, klienci dentysty udają się do gabinetu dentystycznego jedynie w celu poddania się zabiegom, natomiast odtwarzanie fonogramu nie jest nieodłącznym elementem przy świadczeniu opieki stomatologicznej. Jedynie przypadkowo i niezależnie od swej woli klienci dentysty korzystają z dostępu do pewnych fonogramów, w zależności od momentu przybycia do gabinetu i czasu trwania oczekiwania oraz charakteru leczenia, któremu są poddawani. W tych okolicznościach nie można domniemywać, by zwykli klienci dentysty byli podatni na omawiane odtwarzanie.

               99

               W rezultacie takie odtwarzanie nie ma charakteru zarobkowego, wbrew kryterium przedstawionym w pkt 90 niniejszego wyroku.

               100

               Jak wynika z całości powyższych rozważań, dentysta, który jak ten w sprawie przed sądem krajowym bezpłatnie odtwarza fonogramy w swoim gabinecie, na rzecz klientów, którzy korzystają z tego niezależnie od swojej woli, nie dokonuje „publicznego udostępnienia” w rozumieniu art. 8 ust. 2 dyrektywy 92/100.

               101

               Wynika stąd, że przewidziany w art. 8 ust. 2 dyrektywy 92/100 wymóg wypłaty godziwego wynagrodzenia przez użytkownika, czyli dokonywania przez niego „publicznego udostępnienia” w rozumieniu tego przepisu, nie jest spełniony w przypadku takim jak ten w postępowaniu przed sądem krajowym.

               102

               W tych okolicznościach na pytania czwarte i piąte należy odpowiedzieć, że pojęcie publicznego udostępniania w rozumieniu art. 8 ust. 2 dyrektywy 92/100 należy interpretować w ten sposób, iż nie obejmuje ono bezpłatnego odtwarzania fonogramów w gabinecie dentystycznym takim jak ten w postępowaniu przed sądem krajowym, w ramach wykonywania wolnego zawodu, z korzyścią dla klientów, którzy korzystają z tego niezależnie od swojej woli. Zatem takie odtwarzanie nie daje prawa do pobierania wynagrodzenia na rzecz producentów fonogramów.

         W przedmiocie kosztów

               103

               Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed tym sądem, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż poniesione przez strony postępowania przed sądem krajowym, nie podlegają zwrotowi.

               Z powyższych względów Trybunał (trzecia izba) orzeka, co następuje:

                           1)

                           Postanowienia porozumienia w sprawie handlowych aspektów praw własności intelektualnej, stanowiącego załącznik 1 C do Porozumienia ustanawiającego Światową Organizację Handlu (WTO), podpisanego w Marrakeszu w dniu 15 kwietnia 1994 r. i zatwierdzonego decyzją Rady 94/800/WE z dnia 22 grudnia 1994 r. dotyczącą zawarcia w imieniu Wspólnoty Europejskiej w dziedzinach wchodzących w zakres jej kompetencji, porozumień, będących wynikiem negocjacji wielostronnych w ramach Rundy Urugwajskiej (1986–1994), i traktatu Światowej Organizacji Własności Intelektualnej (WIPO) o artystycznych wykonaniach i fonogramach z dnia 20 grudnia 1996 r. stosują się w porządku prawnym Unii.

                           Międzynarodowa konwencja o ochronie wykonawców, producentów fonogramów oraz organizacji nadawczych, sporządzona w Rzymie dnia 26 października 1961 r., nie będąc częścią porządku prawnego Unii, nie znajduje w nim zastosowania, jednak wywiera w nim skutki pośrednie.

                           Jednostki nie mogą się powoływać bezpośrednio ani na wskazaną konwencję, ani na wskazane porozumienie, ani też na wspomniany traktat.

                           Pojęcie publicznego udostępniania, widniejące w dyrektywie Rady 92/100/EWG z dnia 19 listopada 1992 r. w sprawie prawa najmu i użyczenia oraz niektórych praw pokrewnych prawu autorskiemu w zakresie własności intelektualnej i w dyrektywie 2001/29/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 maja 2001 r. w sprawie harmonizacji niektórych aspektów praw autorskich i pokrewnych w społeczeństwie informacyjnym, należy interpretować w świetle równoważnych pojęć zawartych w tejże konwencji, we wskazanym porozumieniu oraz we wspomnianym traktacie i w taki sposób, aby pozostawało ono w zgodzie z tymi aktami, przy uwzględnieniu kontekstu, w jaki pojęcia te się wpisują, i celów postanowień konwencji dotyczących własności intelektualnej.

                           2)

                           Pojęcie publicznego udostępniania w rozumieniu art. 8 ust. 2 dyrektywy 92/100 należy interpretować w ten sposób, że nie obejmuje ono bezpłatnego odtwarzania fonogramów w gabinecie dentystycznym takim jak ten w postępowaniu przed sądem krajowym, w ramach wykonywania wolnego zawodu, z korzyścią dla klientów, którzy korzystają z tego niezależnie od swojej woli. Zatem takie odtwarzanie nie daje prawa do pobierania wynagrodzenia na rzecz producentów fonogramów.

                     Podpisy

            (
            *1
         )	Język postępowania: włoski.


Wyrok Trybunału (druga izba) z dnia 14 lipca 1965 r. # Götz Schoffer przeciwko Komisji EWG. # Sprawa 46-64.


Wyrok Sądu pierwszej instancji (druga izba) z dnia 2 lipca 1992 r. # Dansk Pelsdyravlerforening przeciwko Komisji Wspólnot Europejskich. # Konkurencja. # Sprawa T-61/89.


Wyrok Sądu pierwszej instancji (pierwsza izba) z dnia 16 marca 2004 r. # Elizabeth Afari przeciwko Europejskiemu Bankowi Centralnemu. # Skarga o odszkodowanie. # Sprawa T-11/03.


Wyrok Trybunału (szósta izba) z dnia 6 kwietnia 1995 r. # Komisja Wspólnot Europejskich przeciwko Królestwu Hiszpanii. # Uchybienie zobowiązaniom Państwa Członkowskiego. # Sprawa C-147/94.