title: Wyrok Trybunału - 30 czerwca 2016 r.#Lidl#Sprawa C-134/15

text:
      WYROK TRYBUNAŁU (druga izba)
      z dnia 30 czerwca 2016 r.(*)

      Odesłanie prejudycjalne – Rozporządzenie (WE) nr 543/2008 – Rolnictwo – Wspólna organizacja rynków – Normy handlowe – Świeże paczkowane mięso drobiowe – Obowiązek umieszczania ceny łącznej i ceny za jednostkę masy na opakowaniu jednostkowym lub na przymocowanej doń etykiecie
         – Karta praw podstawowych Unii Europejskiej – Artykuł 16 – Wolność prowadzenia działalności gospodarczej – Proporcjonalność – Artykuł 40 ust. 2 akapit drugi TFUE – Niedyskryminacja

      W sprawie C‑134/15
      mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Sächsisches
         Oberverwaltungsgericht (wyższy sąd administracyjny kraju związkowego Saksonia, Niemcy) postanowieniem z dnia 24 lutego 2015 r.,
         które wpłynęło do Trybunału w dniu 19 marca 2015 r., w postępowaniu:

      Lidl GmbH & Co. KG
      przeciwko
      Freistaat Sachsen,
      TRYBUNAŁ (druga izba),
      w składzie: M. Ilešič, prezes izby, C. Toader (sprawozdawca), A. Rosas, A. Prechal i E. Jarašiūnas, sędziowie,
      rzecznik generalny: M. Bobek,
      sekretarz: K. Malacek, administrator,
      uwzględniając pisemny etap postępowania i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 13 stycznia 2016 r.,
      rozważywszy uwagi przedstawione:
      –        w imieniu Lidl GmbH & Co. KG przez A. Pitzera oraz M. Grubego, Rechtsanwälte,
      –        w imieniu Freistaat Sachsen przez I. Gruhne, działającą w charakterze pełnomocnika,
      –        w imieniu Komisji Europejskiej przez B. Schimę oraz K. Skelly, działających w charakterze pełnomocników,
      po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 16 marca 2016 r.,
      wydaje następujący
      Wyrok
      1        Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 5 ust. 4 lit. b) rozporządzenia Komisji (EWG) nr 543/2008
         z dnia 16 czerwca 2008 r. wprowadzającego szczegółowe przepisy wykonawcze do rozporządzenia Rady (EWG) nr 1234/2007 w sprawie
         niektórych norm handlowych w odniesieniu do drobiu (Dz.U. 2008, L 157, s. 46).

      2        Wniosek ten został złożony w ramach sporu między Lidl GmbH & Co. KG, przedsiębiorstwem sprzedaży detalicznej, a Freistaat
         Sachsen (krajem związkowym Saksonia, Niemcy) w przedmiocie przewidzianego w tym przepisie obowiązku, aby w fazie sprzedaży
         detalicznej świeżego paczkowanego mięsa drobiowego na opakowaniu jednostkowym lub na przymocowanej doń etykiecie umieszczona
         była cena łączna i cena za jednostkę masy (zwanego dalej „obowiązkiem etykietowania”).

       Ramy prawne
       Prawo Unii
      3        Artykuł 39 TFUE określa cele wspólnej polityki rolnej. Zgodnie z art. 41 lit. b) TFUE dla umożliwienia osiągnięcia tych celów
         można przewidzieć między innymi wspólne działania na rzecz zwiększania poziomu konsumpcji niektórych produktów.

      4        Artykuł 2 rozporządzenia Rady (EWG) nr 2777/75 z dnia 29 października 1975 r. w sprawie wspólnej organizacji rynku mięsa drobiowego
         (Dz.U. 1975, L 282, s. 77) przewidywał możliwość podjęcia środków wspólnotowych na rzecz w szczególności promocji wprowadzania
         na rynek niektórych produktów lub poprawy ich jakości. Normy handlowe mogły odnosić się w szczególności do opakowania, wyglądu
         i oznakowania.

      5        Rozporządzenie Rady (EWG) nr 1906/90 z dnia 26 czerwca 1990 r. w sprawie niektórych norm handlowych w odniesieniu do drobiu
         (Dz.U. 1990, L 173, s. 1) wprowadziło przepisy szczególne w zakresie etykietowania, w tym obowiązek umieszczania na opakowaniu
         jednostkowym lub na przymocowanej doń etykiecie ceny za jednostkę masy obowiązującej w fazie sprzedaży detalicznej świeżego
         paczkowanego mięsa drobiowego.

      6        Motyw drugi tego rozporządzenia miał następujące brzmienie:

      „normy te mogą przyczynić się do poprawy jakości mięsa drobiowego i w konsekwencji ułatwić sprzedaż tego mięsa; dlatego w interesie
         producentów, przedsiębiorców i konsumentów leży stosowanie norm handlowych w odniesieniu do mięsa drobiowego przeznaczonego
         do spożycia przez ludzi”.

      7        Zgodnie z art. 5 ust. 3 lit. b) wspomnianego rozporządzenia:

      „W przypadku paczkowanego mięsa drobiowego na opakowaniu jednostkowym lub na przymocowanej etykiecie umieszcza się również
         następujące dane szczegółowe:

      […]
      b)      w przypadku świeżego mięsa drobiowego cenę łączną i cenę za jednostkę masy obowiązującą w fazie sprzedaży detalicznej”.
      8        Rozporządzenie nr 2777/75 zostało uchylone rozporządzeniem Rady (WE) nr 1234/2007 z dnia 22 października 2007 r. ustanawiającym
         wspólną organizację rynków rolnych oraz przepisy szczegółowe dotyczące niektórych produktów rolnych („rozporządzeniem o jednolitej
         wspólnej organizacji rynku”) (Dz.U. 2007, L 299, s. 1). To ostatnie połączyło w jednolite ramy 21 wspólnych organizacji rynków
         obejmujących różne produkty lub grupy produktów. Jak wynika z jego motywu 7, „[u]proszczenie”, którego ono dokonuje, „nie
         powinno prowadzić do kwestionowania decyzji co do polityki dotyczących [wspólnej polityki rolnej], które były podejmowane
         w przeszłości”. W motywie 10 tego rozporządzenia podkreślono cel stabilizacji rynków i zapewnienia odpowiedniego poziomu życia
         ludności wiejskiej za pomocą różnych instrumentów interwencyjnych, uwzględniając jednocześnie różne potrzeby każdego z tych
         sektorów oraz ich współzależność.

      9        W odniesieniu do mięsa drobiowego art. 121 lit. e) ppkt (iv) rozporządzenia nr 1234/2007 uprawnia Komisję Europejską do przyjęcia
         „zasad dotyczących dodatkowych oznaczeń zamieszczanych w towarzyszących dokumentach handlowych, oznakowani[a], prezentacji
         i reklamy mięsa drobiowego przeznaczonego dla konsumenta końcowego oraz nazwy, pod jaką produkt jest sprzedawany w rozumieniu
         art. 3 ust. 1 pkt 1 dyrektywy 2000/13/WE [Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 20 marca 2000 r. w sprawie zbliżenia ustawodawstw
         państw członkowskich w zakresie etykietowania, prezentacji i reklamy środków spożywczych (Dz.U. 2000, L 109, s. 29)]”.

      10      Zgodnie z motywami 1–3 rozporządzenia nr 543/2008 ze względu na to, że „[n]iektóre przepisy i zobowiązania przewidziane w rozporządzeniu
         (EWG) nr 1906/90 nie zostały uwzględnione w rozporządzeniu (WE) nr 1234/2007”, odpowiednie przepisy zostały przyjęte w ramach
         rozporządzenia nr 543/2008, „aby zapewnić ciągłość i właściwe funkcjonowanie wspólnej organizacji rynku, a w szczególności
         norm handlowych”.

      11      Motyw 10 rozporządzenia nr 543/2008 ma następujące brzmienie:

      „W celu dostarczenia konsumentowi wyczerpującej, jednoznacznej i obiektywnej informacji na temat produktu oferowanego do sprzedaży
         oraz w celu zagwarantowania swobodnego przepływu takich produktów w całej Wspólnocie konieczne jest zapewnienie, że normy
         handlowe w odniesieniu do mięsa drobiowego uwzględniają w możliwie szerokim zakresie przepisy dyrektywy Rady 76/211/EWG z dnia
         20 stycznia 1976 r. w sprawie zbliżania ustawodawstw państw członkowskich odnoszących się do paczkowania według masy lub objętości
         niektórych produktów w opakowaniach jednostkowych [(Dz.U. 1976, L 46, s. 1)]”.

      12      Artykuł 5 ust. 4 lit. b) tego rozporządzenia jest sformułowany w sposób identyczny jak art. 5 ust. 3 lit. b) rozporządzenia
         nr 1906/90.

      13      Chociaż rozporządzenie nr 1234/2007 zostało z kolei uchylone rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1308/2013
         z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiającym wspólną organizację rynków produktów rolnych oraz uchylającym rozporządzenia Rady
         (EWG) nr 922/72, (EWG) nr 234/79, (WE) nr 1037/2001 i (WE) nr 1234/2007 (Dz.U. 2013, L 347, s. 641), jego przepisy dotyczące
         norm handlowych dla produktów sektora jaj i mięsa drobiowego stosują się nadal do dnia rozpoczęcia stosowania odpowiednich
         przepisów dotyczących wprowadzania do obrotu, które mają zostać ustanowione w drodze aktów delegowanych, zgodnie z art. 230
         ust. 1 lit. c) rozporządzenia nr 1308/2013.

       Prawo niemieckie
      14      Paragraf 3 ust. 2 pkt 6 Verordnung über Vermarktungsnormen für Geflügelfleisch (rozporządzenia w sprawie norm handlowych dla
         mięsa drobiowego) z dnia 22 marca 2013 r. (BGBl. 2013 I, s. 624) przewiduje:

      „Zakazuje się […] przechowywać w magazynie, prezentować, dostarczać, sprzedawać lub w inny sposób wprowadzać do obrotu mięso
         drobiowe przeznaczone do sprzedaży bez prawidłowego podania danych z art. 5 ust. 4 rozporządzenia […] nr 543/2008”.

      15      Zgodnie z § 9 ust. 3 pkt 1 tego rozporządzenia:

      „Bezprawnie w rozumieniu § 7 ust. 1 pkt 3 Handelsklassengesetz (ustawy o klasyfikacji handlowej) działa ten, kto niezgodnie
         z § 3 [niniejszego rozporządzenia] przechowuje w celu sprzedaży w magazynie, oferuje, prezentuje, dostarcza, sprzedaje lub
         w inny sposób wprowadza do obrotu tusze drobiowe, mięso drobiowe lub ich fragment”.

       Postępowanie główne i pytania prejudycjalne
      16      Lidl jest przedsiębiorstwem sprzedaży detalicznej, które prowadzi dyskonty spożywcze w całych Niemczech. W niektórych ze swoich
         sklepów w regionie Lampertswalde oferuje między innymi świeże paczkowane mięso drobiowe. Zgodnie z postanowieniem odsyłającym
         cena tego produktu nie jest umieszczona bezpośrednio na jego opakowaniu lub na przymocowanej do tego opakowania etykiecie,
         lecz jest wskazana za pomocą etykiet przyczepionych do półek.

      17      Sächsische Landesanstalt für Landwirtschaft (urząd rolnictwa kraju związkowego Saksonia, Niemcy), obecnie Sächsisches Landesamt
         für Umwelt, Landwirtschaft und Geologie (urząd do spraw środowiska, rolnictwa i geologii kraju związkowego Saksonia, Niemcy),
         stwierdził tę praktykę oznakowania cen przy okazji różnych kontroli. Urząd ten uznał, że stanowi ona naruszenie przepisów
         art. 5 ust. 3 lit. b) rozporządzenia nr 1906/90, mającego zastosowanie w czasie kontroli.

      18      W dniu 30 kwietnia 2007 r. Lidl wniósł do Verwaltungsgericht Dresden (sądu administracyjnego w Dreźnie, Niemcy) skargę o ustalenie,
         że stosowana przez niego praktyka oznakowania cen nie narusza przepisów art. 5 ust. 4 lit. b) rozporządzenia nr 543/2008,
         którego treść jest taka sama jak art. 5 ust. 3 lit. b) rozporządzenia nr 1906/90. Lidl twierdził zasadniczo, że przepisy te
         są „bezskuteczne”, ponieważ naruszają wolność wykonywania zawodu w rozumieniu art. 15 ust. 1 Karty praw podstawowych Unii
         Europejskiej (zwanej dalej „kartą”) w związku z art. 6 ust. 1 TUE.

      19      Wyrokiem z dnia 10 listopada 2010 r. Verwaltungsgericht Dresden (sąd administracyjny w Dreźnie) oddalił tę skargę.

      20      Lidl wniósł odwołanie od tego wyroku do Sächsisches Oberverwaltungsgericht (wyższego sądu administracyjnego kraju związkowego
         Saksonia, Niemcy). Sąd ten uznał, że art. 5 ust. 4 lit. b) rozporządzenia nr 543/2008 ma zastosowanie do skarżącego w postępowaniu
         głównym i że wynik zawisłego przed nim sporu zależy od ważności tego przepisu. W tym względzie wyraża on wątpliwości co do
         jego ważności w świetle art. 15 ust. 1 i art. 16 karty, jak też art. 40 ust. 2 akapit drugi TFUE.

      21      Zdaniem sądu odsyłającego obowiązek etykietowania nie oznacza nieproporcjonalnego i niedopuszczalnego ograniczenia wolności
         wykonywania zawodu i wolności prowadzenia działalności gospodarczej skarżącego w postępowaniu głównym, gdyż istota tych praw
         i wolności nie zostaje naruszona. Wprowadzanie na rynek świeżego paczkowanego mięsa drobiowego nie jest bowiem zakazane przez
         art. 5 ust. 4 lit. b) rozporządzenia nr 543/2008, który zawiera przepisy dotyczące uwidaczniania cen tych produktów. Ponadto
         obowiązek ten odpowiada leżącemu w interesie ogólnym celowi ochrony konsumentów.

      22      Niemniej sąd odsyłający ma wątpliwości, czy obowiązek etykietowania, który wynika z tego przepisu, jest proporcjonalny, gdyż
         z jednej strony nie jest on przewidziany względem innych produktów paczkowanych, takich jak mięso wołowe, wieprzowe, owcze
         i kozie, a z drugiej strony powoduje on dodatkowe obciążenia finansowe i organizacyjne, które ograniczają konkurencję.

      23      Co się tyczy zasady niedyskryminacji, sąd odsyłający zadaje sobie pytanie co do zasadności różnego traktowania świeżego mięsa
         drobiowego i innych rodzajów świeżego mięsa przeznaczonego do spożycia przez ludzi, ze względu na brak podobnego obowiązku
         etykietowania tego drugiego rodzaju mięsa.

      24      W tym kontekście Sächsisches Oberverwaltungsgericht (wyższy sąd administracyjny kraju związkowego Saksonia) postanowił zawiesić
         postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:

      „1)      Czy art. 5 ust. 4 lit. b) [rozporządzenia nr 543/2008] jest zgodny z art. 6 ust. 1 akapit pierwszy 1 TUE w związku z art. 15
         ust. 1 i art. 16 karty?

      2)      Czy art. 5 ust. 4 lit. b) rozporządzenia nr 543/2008 jest zgodny z art. 40 ust. 2 akapit drugi TFUE?”.
       W przedmiocie pytań prejudycjalnych
       W przedmiocie pytania pierwszego
      25      Poprzez pytanie pierwsze sąd odsyłający zmierza zasadniczo do ustalenia, czy art. 5 ust. 4 lit. b) rozporządzenia nr 543/2008,
         który przewiduje obowiązek etykietowania, jest ważny w świetle art. 15 ust. 1 i art. 16 karty.

      26      Na wstępie należy zaznaczyć, że sąd odsyłający i strony postępowania głównego uważają wprawdzie, że ważność obowiązku etykietowania
         powinna być zbadana w świetle art. 15 ust. 1 i art. 16 karty, z których pierwszy dotyczy wolności wyboru zawodu i prawa do
         podejmowania pracy, a drugi wolności prowadzenia działalności gospodarczej, należy jednak stwierdzić, że obowiązek etykietowania
         nie ogranicza posiadanej przez każdego możliwości „wykonywania swobodnie wybranego […] zawodu” w rozumieniu art. 15 karty.
         Może on natomiast ograniczać wolność prowadzenia działalności gospodarczej zagwarantowaną w art. 16 karty.

      27      Wolność prowadzenia działalności gospodarczej obejmuje w szczególności prawo każdego przedsiębiorstwa, by dysponować swobodnie,
         w granicach odpowiedzialności za własne działania, należącymi do niego zasobami gospodarczymi, technicznymi i finansowymi
         (wyrok z dnia 27 marca 2014 r., UPC Telekabel Wien, C‑314/12, EU:C:2014:192, pkt 49).

      28      Trybunał orzekł również, że ochrona wynikająca z art. 16 karty obejmuje wolność prowadzenia działalności gospodarczej i zawodowej,
         swobodę zawierania umów i wolność konkurencji, co wynika z wyjaśnień do tego artykułu, które zgodnie z art. 6 ust. 1 akapit
         trzeci TUE i art. 52 ust. 7 karty należy brać pod uwagę przy jej wykładni (wyroki: z dnia 22 stycznia 2013 r., Sky Österreich,
         C‑2013/28, EU:C:2013:28, pkt 42; z dnia 17 października 2013 r., Schaible, C‑101/12, EU:C:2013:661, pkt 25).

      29      Obowiązek etykietowania przewidziany w art. 5 ust. 4 lit. b) rozporządzenia nr 543/2008 może ograniczać wykonywanie wolności
         prowadzenia działalności gospodarczej, ponieważ nakłada on na jego adresata ciężar, który ogranicza swobodne korzystanie z należących
         do niego zasobów, jako że zobowiązuje go do podjęcia kroków, które mogą wiązać się dla niego z kosztami i mogą mieć wpływ
         na organizację jego działalności (zob. podobnie wyrok z dnia 27 marca 2014 r., UPC Telekabel Wien, C‑314/12, EU:C:2014:192,
         pkt 50).

      30      Zgodnie z orzecznictwem Trybunału wolność prowadzenia działalności gospodarczej nie jest jednak uprawnieniem bezwzględnym,
         lecz powinna być rozpatrywana w świetle swojej funkcji społecznej (zob. w szczególności wyroki: z dnia 6 września 2012 r.,
         Deutsches Weintor, C‑544/10, EU:C:2012:526; a także z dnia 22 stycznia 2013 r., Sky Österreich, C‑283/11, EU:C:2013:28, pkt 45
         i przytoczone tam orzecznictwo).

      31      W konsekwencji korzystanie z tej wolności może podlegać ograniczeniom, pod warunkiem że zgodnie z art. 52 ust. 1 karty z jednej
         strony ograniczenia te są przewidziane ustawą i szanują istotę tej wolności, a z drugiej strony, z zastrzeżeniem zasady proporcjonalności,
         są konieczne i rzeczywiście odpowiadają celom interesu ogólnego uznawanym przez Unię Europejską lub potrzebom ochrony praw
         i wolności innych osób.

      32      Zaznaczając, że obowiązek etykietowania, jako ograniczenie wykonywania prawa zagwarantowanego w art. 16 karty, jest przewidziany
         ustawą, i uznając, że obowiązek ten szanuje istotę tego prawa i rzeczywiście odpowiada celom interesu ogólnego uznawanym przez
         Unię, a mianowicie ochronie konsumentów, sąd odsyłający ma wątpliwości co do proporcjonalności takiego środka.

      33      W tym względzie z utrwalonego orzecznictwa wynika, że zasada proporcjonalności wymaga, by akty instytucji Unii nie wykraczały
         poza to, co odpowiednie i konieczne do realizacji uzasadnionych celów, którym mają służyć, przy czym gdy istnieje możliwość
         wyboru spośród większej liczby odpowiednich rozwiązań, należy stosować te najmniej restrykcyjne, a wynikające z tego niedogodności
         nie mogą być nadmierne w stosunku do zamierzonych celów (zob. wyroki: z dnia 12 lipca 2001 r., Jippes i in., C‑189/01, EU:C:2001:420,
         pkt 81; a także z dnia 22 stycznia 2013 r., Sky Österreich, C‑283/11, EU:C:2013:28, pkt 50).

      34      Ponadto Trybunał stwierdził już, że wolność prowadzenia działalności gospodarczej może podlegać różnorodnym ingerencjom władz
         publicznych, które mają prawo ustanowić w interesie ogólnym ograniczenia w korzystaniu z tej wolności (wyrok z dnia 22 stycznia
         2013 r., Sky Österreich, C‑283/11, EU:C:2013:28, pkt 46).

      35      W niniejszej sprawie, co się tyczy w pierwszej kolejności celów rozpatrywanego uregulowania unijnego, jak wynika z motywu
         drugiego rozporządzenia nr 1906/90, normy handlowe w sektorze mięsa drobiowego przyczyniają się do poprawy jakości tego mięsa
         i ułatwienia jego sprzedaży w interesie producentów, przedsiębiorców i konsumentów. Ponadto motyw czwarty tego rozporządzenia
         podkreśla interes w zapewnieniu pełniejszej informacji dla konsumenta w szczególności w odniesieniu do etykietowania, reklamy,
         treści danych dotyczących stosowanej metody schładzania i rodzaju hodowli drobiu.

      36      Cele te zostały przejęte w rozporządzeniu nr 543/2008, które w motywie 10 podkreśla konieczność dostarczenia konsumentowi
         wyczerpującej, jednoznacznej i obiektywnej informacji na temat produktu oferowanego do sprzedaży.

      37      Z powyższego wynika, że podstawowe cele rozpatrywanego uregulowania unijnego wiążą się zarówno ze zwiększeniem dochodów producentów
         i podmiotów gospodarczych działających w sektorze mięsa drobiowego, w tym świeżego mięsa drobiowego, jak i z ochroną konsumentów,
         i są celami interesu ogólnego uznanymi w prawie pierwotnym Unii.

      38      Co się tyczy w drugiej kolejności przydatności obowiązku etykietowania do zapewnienia realizacji założonych celów, prawodawca
         mógł uznać, że obowiązek ten z jednej strony pozwala na zapewnienie wiarygodnej informacji dla konsumenta dzięki danym umieszczonym
         na opakowaniu, a z drugiej strony może zachęcić go do zakupu mięsa drobiowego, co poprawi perspektywy sprzedaży tego produktu
         i w konsekwencji zwiększy dochody producentów.

      39      Co się tyczy niezbędnego charakteru takiego uregulowania, prawodawca Unii miał podstawy, by uznać, że uregulowanie przewidujące
         jedynie umieszczenie ceny na półkach nie umożliwi osiągnięcia zamierzonego celu w sposób równie skuteczny jak art. 5 ust. 4
         lit. b) rozporządzenia nr 543/2008, gdyż jedynie wskazanie ceny łącznej i ceny za jednostkę masy w wypadku produktów, których
         jednostki opakowaniowe mogą nie mieć tej samej masy, pozwala na dostarczenie wystarczającej informacji konsumentowi. Obowiązek
         taki nie jest poza tym nieproporcjonalny względem zamierzonych celów, tym bardziej że wskazanie ceny łącznej i ceny za jednostkę
         masy przewidziane w art. 5 ust. 4 rozporządzenia nr 543/2008 jest zgodnie z tym przepisem tylko jedną z informacji, które
         powinny być umieszczone na opakowaniu jednostkowym lub na przymocowanej doń etykiecie.

      40      W konsekwencji ingerencja w wolność prowadzenia działalności gospodarczej skarżącego w postępowaniu głównym jest w niniejszym
         przypadku proporcjonalna do zamierzonych celów.

      41      Z powyższych rozważań wynika, że badanie pytania prejudycjalnego nie wykazało niczego, co mogłoby naruszać ważność art. 5
         ust. 4 lit. b) rozporządzenia nr 543/2008 w świetle wolności prowadzenia działalności gospodarczej przewidzianej w art. 16
         karty.

       W przedmiocie pytania drugiego
      42      Poprzez pytanie drugie sąd odsyłający zmierza zasadniczo do ustalenia, czy art. 5 ust. 4 lit. b) rozporządzenia nr 543/2008
         jest ważny w świetle zasady niedyskryminacji przewidzianej w art. 40 ust. 2 akapit drugi TFUE.

      43      Pytanie to zostało zadane w związku z przedstawioną przez sąd odsyłający okolicznością, że w odniesieniu do innych kategorii
         świeżego mięsa przeznaczonych do spożycia przez ludzi, w szczególności mięsa wołowego, wieprzowego, owczego i koziego, nie
         ma podobnego obowiązku w zakresie uwidaczniania cen.

      44      W tym względzie należy przypomnieć, że zasada niedyskryminacji należy do ogólnych zasad prawa Unii i znajduje swój wyraz w dziedzinie
         rolnictwa w art. 40 ust. 2 akapit drugi TFUE (zob. wyrok z dnia 14 marca 2013 r., Agrargenossenschaft Neuzelle, C‑545/11,
         EU:C:2013:169, pkt 41 i przytoczone tam orzecznictwo). Z treści tego artykułu wynika, że przepis ten zakazuje wszelkiej dyskryminacji
         między producentami i konsumentami w Unii.

      45      Z orzecznictwa Trybunału wynika, że zasada ta stosuje się nie tylko do producentów i konsumentów, lecz również do innych kategorii
         podmiotów gospodarczych objętych wspólną organizacją rynków, takich jak podmioty wprowadzające do obrotu świeże mięso drobiowe
         i inne rodzaje świeżego mięsa (zob. podobnie wyrok z dnia 5 października 1994 r., Niemcy/Rada, C‑280/93, EU:C:1994:367, pkt 68).

      46      Zasada niedyskryminacji wymaga, by porównywalne sytuacje nie były traktowane w sposób odmienny, a sytuacje odmienne nie były
         traktowane w sposób identyczny, chyba że jest to obiektywnie uzasadnione (zob. podobnie wyroki: z dnia 6 grudnia 2005 r.,
         ABNA i in., C‑453/03, C‑11/04, C‑12/04 i C‑194/04, EU:C:2005:741, pkt 63; a także z dnia 14 marca 2013 r., Agrargenossenschaft
         Neuzelle, C‑545/11, EU:C:2013:169, pkt 42).

      47      Co do zakresu kontroli poszanowania tej zasady, należy przypomnieć, że prawodawca Unii dysponuje w dziedzinie rolnictwa szerokim
         zakresem uznania. W konsekwencji kontrola sądu winna ograniczać się do sprawdzenia, czy dany środek nie jest dotknięty oczywistym
         błędem lub nie stanowi nadużycia władzy, lub też czy dany organ nie przekroczył w sposób oczywisty granic przysługującego
         mu uznania (zob. wyrok z dnia 14 marca 2013 r., Agrargenossenschaft Neuzelle, C‑545/11, EU:C:2013:169, pkt 43).

      48      W niniejszym przypadku produkty, co do których sąd odsyłający sygnalizuje wątpliwości dotyczące niedyskryminującego charakteru
         rozpatrywanego uregulowania, należą do różnych sektorów rolnych.

      49      W tym względzie art. 40 ust. 2 akapit pierwszy TFUE przewiduje różne mechanizmy, z których można korzystać dla osiągnięcia
         celów określonych w art. 39 TFUE. Poza tym, jak wynika z rozporządzenia nr 1234/2007, każda wspólna organizacja rynku posiada
         właściwe sobie cechy szczególne. Wynika z tego, że porównanie mechanizmów technicznych stosowanych do regulowania różnych
         sektorów rynku nie może stanowić ważnej podstawy dla wykazania zarzutu dyskryminacji między różnymi produktami podlegającymi
         różnym przepisom (zob. podobnie wyrok 28 października 1982 r., Lion i in., 292/81 i 293/81, EU:C:1982:375, pkt 24).

      50      Z powyższych rozważań wynika, że badanie pytania drugiego nie wykazało niczego, co mogłoby naruszać ważność art. 5 ust. 4
         lit. b) rozporządzenia nr 543/2008 w świetle zasady niedyskryminacji przewidzianej w art. 40 ust. 2 akapit drugi TFUE.

       W przedmiocie kosztów
      51      Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed
         sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi,
         inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.

      Z powyższych względów Trybunał (druga izba) orzeka, co następuje:
      1)      Badanie pierwszego pytania prejudycjalnego nie wykazało niczego, co mogłoby naruszać ważność art. 5 ust. 4 lit. b) rozporządzenia
            Komisji (WE) nr 543/2008 z dnia 16 czerwca 2008 r. wprowadzającego szczegółowe przepisy wykonawcze do rozporządzenia Rady
            (WE) nr 1234/2007 w sprawie niektórych norm handlowych w odniesieniu do mięsa drobiowego w świetle wolności prowadzenia działalności
            gospodarczej przewidzianej w art. 16 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej.
      2)      Badanie drugiego pytania prejudycjalnego nie wykazało niczego, co mogłoby naruszać ważność art. 5 ust. 4 lit. b) rozporządzenia
            nr 543/2008 w świetle zasady niedyskryminacji przewidzianej w art. 40 ust. 2 akapit drugi TFUE.
      Podpisy
      * Język postępowania: niemiecki.


title: Wyrok Trybunału (czwarta izba) z dnia 13 czerwca 2013 r. # Établissement national des produits de l’agriculture et de la mer (FranceAgriMer) przeciwko Société anonyme d'intérêt collectif agricole Unanimes (C-671/11 i C-672/11), Organisation de producteurs Les Cimes (C-673/11), Société Agroprovence (C-674/11), Regalp SA (C-675/11) i Coopérative des producteurs d’asperges de Montcalm (COPAM) (C-676/11). # Wnioski o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Conseil d'État - Francja. # Rolnictwo - Europejski Fundusz Orientacji i Gwarancji Rolnej - Pojęcie okresu objętego kontrolą - Możliwość rozszerzenia okresu objętego kontrolą i jego umiejscowienie w czasie - Cel skuteczności kontroli - Pewność prawa. # Sprawy połączone C-671/11 do C-676/11.

text:
         WYROK TRYBUNAŁU (czwarta izba)
      z dnia 13 czerwca 2013 r. (
            *1
         )
      „Rolnictwo — Europejski Fundusz Orientacji i Gwarancji Rolnej — Pojęcie okresu objętego kontrolą — Możliwość rozszerzenia okresu objętego kontrolą i jego umiejscowienie w czasie — Cel skuteczności kontroli — Pewność prawa”
      W sprawach połączonych od C-671/11 do C-676/11
      mających za przedmiot wnioski o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożone przez Conseil d’État (Francja) postanowieniami z dnia 28 listopada 2011 r., które wpłynęły do Trybunału w dniu 29 grudnia 2011 r., w postępowaniach:

         Établissement national des produits de l’agriculture et de la mer (FranceAgriMer), który wstąpił w prawa Office national interprofessionnel des fruits, des légumes, des vins et de l’horticulture (Viniflhor)
      przeciwko

         Société anonyme d’intérêt collectif agricole Unanimes (C-671/11 i C-672/11),

         Organisation de producteurs Les Cimes (C-673/11),

         Société Agroprovence (C-674/11),

         Regalp SA (C-675/11),

         Coopérative des producteurs d’asperges de Montcalm (COPAM) (C-676/11),
      TRYBUNAŁ (czwarta izba),
      w składzie: L. Bay Larsen, prezes izby, J. Malenovský, U. Lõhmus, M. Safjan (sprawozdawca) i A. Prechal, sędziowie,
      rzecznik generalny: N. Jääskinen,
      sekretarz: V. Tourrès, administrator,
      uwzględniając pisemny etap postępowania i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 16 stycznia 2013 r.,
      rozważywszy uwagi przedstawione:

               —

               w imieniu Établissement national des produits de l’agriculture et de la mer (FranceAgriMer) przez adwokata J.C. Balata,

               —

               w imieniu Société anonyme d’intérêt collectif agricole Unanimes przez adwokatów B. Néouza oraz O. Delattra,

               —

               w imieniu Organisation de producteurs Les Cimes, Société Agroprovence oraz Regalp SA przez adwokata G. Lesourda,

               —

               w imieniu Coopérative des producteurs d’asperges de Montcalm (COPAM) przez adwokatów J.P. Montenota oraz T. Apostoliuca,

               —

               w imieniu rządu francuskiego przez N. Rouam oraz G. de Bergues’a, działających w charakterze pełnomocników,

               —

               w imieniu rządu polskiego przez M. Szpunara oraz B. Majczynę, działających w charakterze pełnomocników,

               —

               w imieniu Komisji Europejskiej przez D. Bianchiego oraz P. Rossiego, działających w charakterze pełnomocników,

         podjąwszy, po wysłuchaniu rzecznika generalnego, decyzję o rozstrzygnięciu sprawy bez opinii,
      wydaje następujący

         Wyrok

               1

               Wnioski o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczą wykładni art. 2 ust. 4 rozporządzenia Rady (EWG) nr 4045/89 z dnia 21 grudnia 1989 r. w sprawie kontroli przez państwa członkowskie transakcji stanowiących część systemu finansowania przez Sekcję Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej i uchylającego dyrektywę 77/435/EWG (Dz.U. L 388, s. 18) w brzmieniu zmienionym rozporządzeniem Rady (WE) nr 3094/94 z dnia 12 grudnia 1994 r. (Dz.U. L 328, s. 1) (zwanego dalej „rozporządzeniem nr 4045/89”).

               2

               Wnioski te zostały złożone w ramach sześciu sporów pomiędzy Établissement national des produits de l’agriculture et de la mer (krajowym urzędem ds. produktów rolnych oraz morskich, FranceAgriMer), który wstąpił w prawa Office national interprofessionnel des fruits, des légumes, des vins et de l’horticulture (krajowego międzybranżowego biura ds. owoców, warzyw, wina i ogrodnictwa, Viniflhor) a odpowiednio Société anonyme d’intérêt collectif agricole Unanimes, Organisation de producteurs Les Cimes, Société Agroprovence, Regalp SA i Coopérative des producteurs d’asperges de Montcalm (COPAM) (zwanymi dalej „podmiotami uczestniczącymi w postępowaniu głównym”) w przedmiocie zgodności z prawem zwrotu pomocy wspólnotowej pochodzącej z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR).

         Ramy prawne

               3

               Artykuł 8 ust. 1 rozporządzenia Rady (EWG) nr 729/70 z dnia 21 kwietnia 1970 r. dotyczącego finansowania wspólnej polityki rolnej (Dz.U. L 94, s. 13) stanowi:
               „Państwa członkowskie podejmują zgodnie z krajowymi przepisami ustawodawczymi, wykonawczymi lub administracyjnymi środki niezbędne do:

                        —

                        upewnienia się, że transakcje finansowane przez [EFOGR] są rzeczywiście przeprowadzane i dokonywane w poprawny sposób,

                        —

                        zapobiegania nieprawidłowościom i ich ścigania oraz

                        —

                        odzyskania kwot utraconych wskutek nieprawidłowości lub zaniedbań.

                  […]” [tłumaczenie nieoficjalne].

               4

               Motywy od pierwszego do czwartego oraz motyw dziesiąty rozporządzenia nr 4045/89 stanowią:
               „na mocy art. 8 rozporządzenia […] nr 729/70 […] państwa członkowskie podejmują niezbędne środki, zapewniając, że transakcje finansowane przez [EFOGR] są rzeczywiście realizowane i wykonywane w prawidłowy sposób, tak aby zapobiec i wyeliminować nieprawidłowości oraz odzyskać kwoty utracone w wyniku nieprawidłowości lub zaniedbania;
               niniejsze rozporządzenie nie uchybia przepisom prawa krajowego odnoszącym się do kontroli, które mają szerszy zakres niż kontrole przewidziane w niniejszym rozporządzeniu;
               państwa członkowskie powinny być zachęcane do wzmożenia kontroli dokumentów handlowych przedsiębiorstw otrzymujących lub dokonujących płatności, które to kontrole przeprowadzane są zgodnie z dyrektywą 77/435/EWG […];
               wprowadzenie przez państwa członkowskie zasad wynikających z dyrektywy 77/435/EWG ujawniło potrzebę zmiany niektórych przepisów tej dyrektywy na podstawie zdobytych doświadczeń; uwzględniając charakter tych przepisów, zmiany powinny zostać włączone do rozporządzenia;
               […]
               podczas gdy w pierwszym rzędzie państwa członkowskie zobowiązane są do uchwalenia programów kontroli, konieczne jest przesłanie tych programów Komisji, tak aby mogła ona wykonać swoją rolę nadzorczą i koordynacyjną oraz zapewnić uchwalenie programów na podstawie właściwych kryteriów; w ten sposób kontrole mogą być ukierunkowane na sektory lub przedsiębiorstwa, w których istnieje duże ryzyko nadużyć finansowych”.

               5

               Artykuł 1 ust. 2 rozporządzenia nr 4045/89 stanowi:
               „Do celów niniejszego rozporządzenia »dokumenty handlowe« oznaczają wszystkie księgi, rejestry, dowody kasowe i dokumenty uzupełniające, rachunki, zapisy dotyczące produkcji i jakości, a także korespondencję odnoszącą się do działalności gospodarczej przedsiębiorstwa, jak również dane handlowe, w jakiejkolwiek formie one występują, włączając dane archiwizowane elektronicznie, w takim stopniu, w jakim te dokumenty lub dane odnoszą się bezpośrednio lub pośrednio do transakcji określonych w ust. 1”.

               6

               Artykuł 2 tego rozporządzenia stanowi:
               „1.   Państwa członkowskie przeprowadzają systematyczne kontrole dokumentów handlowych przedsiębiorstw, uwzględniając charakter transakcji podlegających kontroli. Państwa członkowskie zapewniają, że wybór przedsiębiorstw do przeprowadzenia kontroli daje możliwie jak największą gwarancję skuteczności środków służących zapobieganiu i wykrywaniu nieprawidłowości w ramach systemu finansowania przez Sekcję Gwarancji EFOGR. Wybór uwzględnia, między innymi, finansowe znaczenie przedsiębiorstw w tym systemie i inne czynniki ryzyka.
               […]
               4.   Okres kontroli biegnie od dnia 1 lipca do dnia 30 czerwca następnego roku.
               Kontrola obejmuje okres co najmniej 12 miesięcy, kończący się w trakcie poprzedniego okresu kontroli; może on być przedłużony [może ona być rozszerzona] na okresy, które zostaną ustalone przez państwo członkowskie, poprzedzające lub następujące po okresie 12-miesięcznym.
               […]”.

               7

               Zgodnie z art. 4 tego rozporządzenia:
               „Przedsiębiorstwa przechowują dokumenty handlowe określone w art. 1 ust. 2 oraz w art. 3 przez okres co najmniej trzech lat, zaczynający się od końca roku, w którym zostały sporządzone.
               Państwa członkowskie mogą ustanowić dłuższy okres przechowywania tych dokumentów”.

         Postępowania główne i pytania prejudycjalne

               8

               W latach 2000 i 2001 podmioty uczestniczące w postępowaniu głównym zostały objęte kontrolą na miejscu zgodnie z rozporządzeniem nr 4045/89. Na podstawie wniosków z dokonanych kontroli Office national interprofessionnel des fruits, des légumes et de l’horticulture (Oniflhor), w którego prawa wstąpiło Viniflhor, w którego prawa wstępuje FranceAgriMer, zażądało od podmiotów uczestniczących w postępowaniu głównym zwrotu kwot otrzymanych tytułem programów finansowanych w ramach sekcji gwarancji EFOGR a następnie wystawiło tytuły wykonawcze dotyczące tychże kwot.

               9

               Podmioty uczestniczące w postępowaniu głównym wniosły odpowiednio do tribunal administratif de Nîmes [sądu administracyjnego w Nîmes] lub tribunal administratif de Marseille [sądu administracyjnego w Marsylii] skargi na rzeczone tytuły wykonawcze. Wyroki wydane przez te sądy były przedmiotem apelacji do cour administrative d’appel de Marseille [administracyjnego trybunału apelacyjnego w Marsylii].

               10

               Cour administrative d’appel de Marseille orzekł w sześciu wniesionych do niego sprawach, iż pojęcie okresu kontroli należy interpretować w ten sposób, że odnosi się ono do okresu kończącego się w trakcie dwunastu miesięcy poprzedzających okres kontroli i że okres dwunastu miesięcy stanowi okres maksymalny, chyba że przepisy ustawowe lub wykonawcze stanowią inaczej. Tymczasem w każdej z tych spraw kontrolowany okres zakończył się przed okresem poprzedzającym okres kontroli.

               11

               Będąc zdania, iż cour administrative d’appel de Marseille naruszył art. 2 ust. 4 rozporządzenia 4045/89 w odniesieniu do określenia kontrolowanych okresów, FranceAgriMer wniósł skargi kasacyjne do Conseil d’État [rady państwa].

               12

               Uznawszy, że odpowiedź na zarzut FranceAgriMer rodzi problem związany z wykładnią wspomnianego przepisu, Conseil d’État postanowiła zawiesić postępowanie i wystąpić do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi, które mają identyczne brzmienie w sprawach od C-671/11 do C-676/11:
               „W jaki sposób możliwość, przewidziana w art. 2 ust. 4 rozporządzenia nr 4045/89 […], dotycząca rozszerzenia okresów objętych kontrolą »na okresy […] poprzedzające lub następujące po okresie 12-miesięcznym«, może zostać wdrożona przez państwo członkowskie, biorąc pod uwagę, po pierwsze, potrzebę ochrony interesów finansowych Wspólnoty i po drugie, zasadę pewności prawa i konieczność wykluczenia sytuacji, w której organy kontrolne dysponowałyby nieokreślonymi kompetencjami?
               W szczególności:

                        —

                        Czy okres objęty kontrolą musi, w każdym wypadku – pod rygorem wadliwości kontroli, na którą podmiot kontrolowany może się powołać przeciwko decyzji pokontrolnej – zakończyć się na dwunastomiesięcznym okresie poprzedzającym okres »kontroli«, w czasie którego wykonywane są czynności kontrolne?

                        —

                        W wypadku odpowiedzi twierdzącej na pytanie poprzednie – w jaki sposób należy rozumieć wyraźnie przewidzianą w rozporządzeniu [nr 4045/89] możliwość, by rozszerzyć okres objęty kontrolą na okresy »następujące po okresie 12-miesięcznym«?

                        —

                        W wypadku odpowiedzi przeczącej na pytanie pierwsze – czy okres objęty kontrolą musi jednakże – pod rygorem wadliwości kontroli, na którą podmiot kontrolowany może się powołać przeciwko decyzji pokontrolnej – obejmować dwunastomiesięczny okres, kończący się w okresie objętym kontrolą, poprzedzającym okres, w którym odbywa się kontrola, czy też kontrola może obejmować jedynie okres, który kończy się przed rozpoczęciem poprzedniego okresu kontroli?”.

               13

               Postanowieniem Prezesa Trybunału z dnia 3 lutego 2012 r. sprawy od C-671/11 do C-676/11 zostały połączone dla celów pisemnego i ustnego etapu postępowania oraz wydania wyroku.

         W przedmiocie pytań prejudycjalnych

               14

               Poprzez swe pytania, które należy rozpatrywać łącznie, sąd odsyłający stara się w istocie ustalić, czy art. 2 ust. 4 akapit drugi rozporządzenia należy interpretować w ten sposób, iż w wypadku skorzystania przez państwo członkowskie z przewidzianej przez ten przepis możliwości rozszerzenia okres objęty kontrolą musi mimo wszystko zakończyć się w trakcie poprzedniego okresu kontroli lub przynajmniej obejmować również ten okres, pod rygorem wadliwości kontroli.

               15

               Prawdą jest oczywiście, że jeżeli brać pod uwagę samo brzmienie art. 2 ust. 4 akapit drugi rozporządzenia nr 4045/89, który to mimo iż przewiduje możliwość rozszerzenia kontroli na okres wcześniejszy i późniejszy, to nie precyzuje jednak, że kontrola może dotyczyć okresów, które nie kończą się w trakcie poprzedniego okresu kontroli, przepis ten można interpretować na różne sposoby.

               16

               Aby zdecydować, którą interpretację należy przyjąć w tych okolicznościach, trzeba uwzględnić nie tylko brzmienie, lecz również ogólną systematykę wspomnianego przepisu oraz zmiany, jakim on uległ, a także cele realizowane przez rozporządzenie nr 4045/89.

               17

               Jeżeli chodzi, po pierwsze, o cele rozporządzenia nr 4045/89, to z analizy jego motywu pierwszego w związku z motywami trzecim i czwartym wynika, iż zmierza ono do wzmocnienia skuteczności kontroli, za które odpowiedzialne są państwa członkowskie, tak aby zapobiegać nieprawidłowościom mogącym wystąpić w dziedzinie EFOGR i je eliminować.

               18

               W celu zapewnienia, iż krajowe kontrole będą rzeczywiście przeprowadzane i dokonywane w poprawny sposób i że w konsekwencji spełniony zostanie wymóg ochrony interesów finansowych Unii Europejskiej, rozporządzenie nr 4045/89 – na co wskazuje jego motyw dziesiąty – poddaje te kontrole nadzorowi i koordynacji wykonywanym przez Komisję. To właśnie art. 2 tego rozporządzenia zmierza do zorganizowania jednolitego systemu kontroli działającego pod nadzorem Komisji. Artykuł 2 ust. 4 zapewnia zwłaszcza pewną regularność i okresowość kontroli.

               19

               Jako że art. 2 rozporządzenia nr 4045/89 zmierza do ustanowienia ram działalności kontrolnej państw członkowskich, po to by chronić interesy finansowe Unii, długość okresów objętych kontrolą i ich umiejscowienie w czasie należy oceniać w świetle celu skuteczności kontroli, której wymaga ten przepis.

               20

               W tym względzie należy uznać, iż – jak podniosła w szczególności Komisja – skuteczność tę zapewnia przysługująca państwom członkowskim możliwość rozszerzenia okresu objętego kontrolą poza poprzedzający go okres kontroli, ponieważ pozwala to wykryć nieprawidłowości mogące wyrządzić szkodę interesom finansowym Unii.

               21

               Jak słusznie podniosły w uwagach na piśmie przedłożonych Trybunałowi rządy francuski i polski, a także Komisja, częste wpisywanie programów operacyjnych w wieloletnie ramy również przemawia za tym, aby nie wyznaczać końca okresu objętego kontrolą bezwzględnie w trakcie poprzedzającego go okresu kontroli. W przeciwnym wypadku kontrola wykonania umów dotyczących różnych lat obrachunkowych byłaby rozłożona na różne okresy kontroli, co podważałoby jej skuteczność.

               22

               W każdym wypadku skorzystanie z możliwości rozszerzenia okresu objętego kontrolą na okres wcześniejszy i późniejszy względem okresu kończącego się w trakcie poprzedzającego go okresu kontroli zależy od użyteczności, jaką ma to rozszerzenie dla skuteczności kontroli. W wypadu gdy organ kontroli ma wątpliwości co do prawidłowości kontrolowanych czynności, jest on upoważniony przez samo rozporządzenie nr 4045/89 do rozszerzenia okresu kontroli na okres wcześniejszy i późniejszy bez konieczności opierania się na przepisach krajowych przewidujących taką możliwość.

               23

               Po drugie, jeżeli chodzi o zmiany w art. 2 ust. 4 akapit drugi rozporządzenia nr 4045/89, należy zaznaczyć, iż w pierwotnym brzmieniu tego rozporządzenia przepis ten odnosił kontrolę zasadniczo do roku kalendarzowego poprzedzającego okres kontroli, umożliwiając przy tym rozszerzenie kontroli na okres przed tym rokiem kalendarzowym i po nim. Tymczasem wydaje się, że przewidując, iż okres objęty kontrolą kończy się zasadniczo podczas poprzedniego okresu kontroli, prawodawca Unii złagodził wymogi ciążące na państwach członkowskich w odniesieniu do wyznaczania okresu objętego kontrolą. Interpretacja art. 2 ust. 4 akapit drugi rozporządzenia nr 4045/89, wedle której nawet w wypadku skorzystania z możliwości rozszerzenia okres objęty kontrolą powinien w przyszłości kończyć się w trakcie poprzedzającego go okresu kontroli, ignorowałaby tę wolę złagodzenia.

               24

               Po trzecie, jeżeli chodzi o ogólną systematykę art. 2 ust. 4 akapit drugi rozporządzenia nr 4045/89, należy stwierdzić, że przepis ten precyzuje w jasny i jednoznaczny sposób, iż kontrola obejmująca okres co najmniej dwunastu miesięcy może być rozszerzona, co oznacza z pewnością, że w wypadku skorzystania z możliwości rozszerzenia kontrola ta nieuchronnie musi dotyczyć okresu dłuższego niż dwunastomiesięczny.

               25

               Z powyższego wynika również, iż interpretacja art. 2 ust. 4 akapit drugi rozporządzenia nr 4045/89, wedle której okres objęty kontrolą musi koniecznie kończyć się w trakcie poprzedniego okresu kontroli, jest nie do pogodzenia z brzmieniem tego przepisu, ponieważ każdorazowo gdy okres początkowo objęty kontrolą byłby rozszerzony do dnia 30 czerwca, w którym to kończy się poprzedni okres kontroli, nie byłoby możliwe żadne dalsze rozszerzenie.

               26

               Ponadto brzmienie art. 2 ust. 4 akapit drugi rozporządzenia nr 4045/89 przeciwstawia się interpretacji, wedle której państwo członkowskie mogłoby poprzestać na kontroli okresu kończącego się przed rozpoczęciem poprzedniego okresu kontroli, ponieważ sytuacja ta nie byłaby zgodna z wymogiem, aby okres początkowo objęty kontrolą kończył się w trakcie okresu poprzedniej kontroli, ani nie stanowiłaby rozszerzenia w rozumieniu tego przepisu. W tym względzie należy przypomnieć, iż wykładnia przepisu prawa Unii nie może skutkować pozbawieniem praktycznej skuteczności (effet utile) jego jasnego i precyzyjnego brzmienia (zob. niedawny wyrok z dnia 6 września 2012 r. w sprawach połączonych C-147/11 i C-148/11 Czop i Punakova, pkt 32), co natomiast stanowiłoby konsekwencję przedstawionej powyżej interpretacji.

               27

               Aby odpowiedzieć na pytania przedstawione przez sąd odsyłający, należy ponadto wyjaśnić, iż w odniesieniu do kontrolowanych podmiotów prawidłowość dokonanych kontroli nie zależy od tego, w jakim stopniu przeprowadzenie tych kontroli odpowiada zasadom ustanowionym w art. 2 ust. 4 akapit drugi rozporządzenia nr 4045/89.

               28

               Wbrew bowiem twierdzeniom podmiotów uczestniczących w postępowaniu głównym rzeczony przepis ustanawia jedynie zasady organizacyjne w celu zagwarantowania skuteczności kontroli i jak wynika z pkt 18 niniejszego wyroku, poprzestaje w ten sposób na uregulowaniu stosunków pomiędzy państwami członkowskimi i Unią dla celów ochrony jej interesów finansowych. Przepis ten nie dotyczy natomiast stosunków pomiędzy organami kontroli i kontrolowanymi podmiotami.

               29

               Tym samym art. 2 ust. 4 rozporządzenia nie można w szczególności interpretować w ten sposób, iż przyznaje on wspomnianym podmiotom prawo pozwalające im sprzeciwiać się kontrolom innym lub mającym zakres szerszy aniżeli kontrole, o których mowa w tym przepisie. Z uwagi na fakt, iż ewentualną konsekwencją takiego prawa byłoby uniemożliwienie uzyskania zwrotu bezprawnie otrzymanej lub nieprawidłowo wykorzystanej pomocy, narażałoby ono ponadto na niebezpieczeństwo ochronę interesów finansowych Unii.

               30

               W każdym wypadku kontrole wymagane przez rozporządzenie nr 4045/89 dotyczą podmiotów, które dobrowolnie przystąpiły do systemu wsparcia ustanowionego przez sekcję gwarancji EFOGR i które – by móc korzystać z pomocy – zgodziły się na przeprowadzenie kontroli dla sprawdzenia prawidłowości wykorzystania środków Unii. Podmioty te nie mogą skutecznie kwestionować prawidłowości takiej kontroli jedynie z tego względu, iż nie dochowano w jej ramach zasad organizacyjnych odnoszących się do stosunków pomiędzy państwami członkowskimi i Komisją.

               31

               Niemniej jednak pewność prawa kontrolowanych podmiotów względem organów władzy publicznej dokonujących kontroli i decydujących w razie potrzeby o wszczęciu postępowania jest zagwarantowana przez termin przedawnienia postępowania określony w art. 3 rozporządzenia Rady (WE, Euratom) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz.U. L 312, s. 1) na cztery lata od czasu dopuszczenia się naruszenia przepisów prawa Unii wynikającego z działania lub zaniechania ze strony podmiotu gospodarczego, które spowodowało lub mogło spowodować szkodę w budżecie Unii. Tymczasem, jak już stwierdził Trybunał, terminy przedawnienia pełnią ogólnie funkcję gwarancji pewności prawa (zob. wyrok z dnia 24 czerwca 2004 r. w sprawie C-278/02 Handlbauer, Zb.Orz. s. I-6171, pkt 40 i przytoczone tam orzecznictwo).

               32

               Nie można więc uznać, że zasada pewności prawa jest naruszona przez obowiązek polegający na tym, iż beneficjent pomocy przyznanej w ramach systemu pomocy ustanowionego przez sekcję gwarancji EFOGR musi przedstawić podczas kontroli dotyczącej konkretnych okresów dokumenty wymagane w celu wykazania ważności i prawidłowości wypłaconych subwencji, jeżeli pod względem prawnym nie upłynął jeszcze termin ich przechowywania określony przez art. 4 rozporządzenia nr 4045/89 na co najmniej trzy lata.

               33

               Z ogółu powyższych rozważań wynika, iż art. 2 ust. 4 akapit drugi rozporządzenia nr 4045/89 należy interpretować w ten sposób, że w wypadku skorzystania przez państwo członkowskie z możliwości rozszerzenia okresu objętego kontrolą rzeczony okres niekoniecznie musi kończyć się w trakcie poprzedzającego go okresu kontroli, lecz może również kończyć się po tym okresie. Przepis ten należy jednak interpretować również w ten sposób, iż nie przyznaje on podmiotom gospodarczym prawa pozwalającego im sprzeciwiać się kontrolom innym lub mającym zakres szerszy aniżeli kontrole, o których jest w nim mowa. W konsekwencji sama okoliczność, iż kontrola dotyczy jedynie okresu kończącego się przed rozpoczęciem poprzedzającego go okresu kontroli, nie może spowodować wadliwości tejże kontroli w stosunku do kontrolowanych podmiotów.

         W przedmiocie kosztów

               34

               Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.

               Z powyższych względów Trybunał (czwarta izba) orzeka, co następuje:

                     Artykuł 2 ust. 4 akapit drugi rozporządzenia Rady (EWG) nr 4045/89 z dnia 21 grudnia 1989 r. w sprawie kontroli przez państwa członkowskie transakcji stanowiących część systemu finansowania przez Sekcję Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej i uchylającego dyrektywę 77/435/EWG, w brzmieniu zmienionym rozporządzeniem Rady (WE) nr 3094/94 z dnia 12 grudnia 1994 r., należy interpretować w ten sposób, że w wypadku skorzystania przez państwo członkowskie z możliwości rozszerzenia okresu objętego kontrolą rzeczony okres niekoniecznie musi kończyć się w trakcie poprzedzającego go okresu kontroli, lecz może również kończyć się po tym okresie. Przepis ten należy jednak interpretować również w ten sposób, iż nie przyznaje on podmiotom gospodarczym prawa pozwalającego im sprzeciwiać się kontrolom innym lub mającym zakres szerszy aniżeli kontrole, o których jest w nim mowa. W konsekwencji sama okoliczność, iż kontrola dotyczy jedynie okresu kończącego się przed rozpoczęciem poprzedzającego go okresu kontroli, nie może spowodować wadliwości tejże kontroli w stosunku do kontrolowanych podmiotów.

                     Podpisy

            (
            *1
         )	Język postępowania: francuski.
    ---documentbreak---

               Strony
               Motywy wyroku
               Sentencja

            Strony
            W sprawach połączonych od C-671/11 do C-676/11
            mających za przedmiot wnioski o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożone przez Conseil d’État (Francja) postanowieniami z dnia 28 listopada 2011 r., które wpłynęły do Trybunału w dniu 29 grudnia 2011 r., w postępowaniach:
            Établissement national des produits de l’agriculture et de la mer (FranceAgriMer) , który wstąpił w prawa Office national interprofessionnel des fruits, des légumes, des vins et de l’horticulture (Viniflhor)
            przeciwko
            Société anonyme d’intérêt collectif agricole Unanimes (C-671/11 i C-672/11),
            Organisation de producteurs Les Cimes (C-673/11),
            Société Agroprovence (C-674/11),
            Regalp SA (C-675/11),
            Coopérative des producteurs d’asperges de Montcalm (COPAM) (C-676/11),
            TRYBUNAŁ (czwarta izba),
            w składzie: L. Bay Larsen, prezes izby, J. Malenovský, U. Lõhmus, M. Safjan (sprawozdawca) i A. Prechal, sędziowie,
            rzecznik generalny: N. Jääskinen,
            sekretarz: V. Tourrès, administrator,
            uwzględniając pisemny etap postępowania i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 16 stycznia 2013 r.,
            rozważywszy uwagi przedstawione:
            – w imieniu Établissement national des produits de l’agriculture et de la mer (FranceAgriMer) przez adwokata J.C. Balata,
            – w imieniu Société anonyme d’intérêt collectif agricole Unanimes przez adwokatów B. Néouza oraz O. Delattra,
            – w imieniu Organisation de producteurs Les Cimes, Société Agroprovence oraz Regalp SA przez adwokata G. Lesourda,
            – w imieniu Coopérative des producteurs d’asperges de Montcalm (COPAM) przez adwokatów J.P. Montenota oraz T. Apostoliuca,
            – w imieniu rządu francuskiego przez N. Rouam oraz G. de Bergues’a, działających w charakterze pełnomocników,
            – w imieniu rządu polskiego przez M. Szpunara oraz B. Majczynę, działających w charakterze pełnomocników,
            – w imieniu Komisji Europejskiej przez D. Bianchiego oraz P. Rossiego, działających w charakterze pełnomocników,
            podjąwszy, po wysłuchaniu rzecznika generalnego, decyzję o rozstrzygnięciu sprawy bez opinii,
            wydaje następujący
            Wyrok

            Motywy wyroku
            1. Wnioski o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczą wykładni art. 2 ust. 4 rozporządzenia Rady (EWG) nr 4045/89 z dnia 21 grudnia 1989 r. w sprawie kontroli przez państwa członkowskie transakcji stanowiących część systemu finansowania przez Sekcję Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej i uchylającego dyrektywę 77/435/EWG (Dz.U. L 388, s. 18) w brzmieniu zmienionym rozporządzeniem Rady (WE) nr 3094/94 z dnia 12 grudnia 1994 r. (Dz.U. L 328, s. 1) (zwanego dalej „rozporządzeniem nr 4045/89”).
            2. Wnioski te zostały złożone w ramach sześciu sporów pomiędzy Établissement national des produits de l’agriculture et de la mer (krajowym urzędem ds. produktów rolnych oraz morskich, FranceAgriMer), który wstąpił w prawa Office national interprofessionnel des fruits, des légumes, des vins et de l’horticulture (krajowego międzybranżowego biura ds. owoców, warzyw, wina i ogrodnictwa, Viniflhor) a odpowiednio Société anonyme d’intérêt collectif agricole Unanimes, Organisation de producteurs Les Cimes, Société Agroprovence, Regalp SA i Coopérative des producteurs d’asperges de Montcalm (COPAM) (zwanymi dalej „podmiotami uczestniczącymi w postępowaniu głównym”) w przedmiocie zgodności z prawem zwrotu pomocy wspólnotowej pochodzącej z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR).
            Ramy prawne
            3. Artykuł 8 ust. 1 rozporządzenia Rady (EWG) nr 729/70 z dnia 21 kwietnia 1970 r. dotyczącego finansowania wspólnej polityki rolnej (Dz.U. L 94, s. 13) stanowi:
            „Państwa członkowskie podejmują zgodnie z krajowymi przepisami ustawodawczymi, wykonawczymi lub administracyjnymi środki niezbędne do:
            – upewnienia się, że transakcje finansowane przez [EFOGR] są rzeczywiście przeprowadzane i dokonywane w poprawny sposób,
            – zapobiegania nieprawidłowościom i ich ścigania oraz
            – odzyskania kwot utraconych wskutek nieprawidłowości lub zaniedbań.
            […]” [tłumaczenie nieoficjalne].
            4. Motywy od pierwszego do czwartego oraz motyw dziesiąty rozporządzenia nr 4045/89 stanowią:
            „na mocy art. 8 rozporządzenia […] nr 729/70 […] państwa członkowskie podejmują niezbędne środki, zapewniając, że transakcje finansowane przez [EFOGR] są rzeczywiście realizowane i wykonywane w prawidłowy sposób, tak aby zapobiec i wyeliminować nieprawidłowości oraz odzyskać kwoty utracone w wyniku nieprawidłowości lub zaniedbania;
            niniejsze rozporządzenie nie uchybia przepisom prawa krajowego odnoszącym się do kontroli, które mają szerszy zakres niż kontrole przewidziane w niniejszym rozporządzeniu;
            państwa członkowskie powinny być zachęcane do wzmożenia kontroli dokumentów handlowych przedsiębiorstw otrzymujących lub dokonujących płatności, które to kontrole przeprowadzane są zgodnie z dyrektywą 77/435/EWG […];
            wprowadzenie przez państwa członkowskie zasad wynikających z dyrektywy 77/435/EWG ujawniło potrzebę zmiany niektórych przepisów tej dyrektywy na podstawie zdobytych doświadczeń; uwzględniając charakter tych przepisów, zmiany powinny zostać włączone do rozporządzenia;
            […]
            podczas gdy w pierwszym rzędzie państwa członkowskie zobowiązane są do uchwalenia programów kontroli, konieczne jest przesłanie tych programów Komisji, tak aby mogła ona wykonać swoją rolę nadzorczą i koordynacyjną oraz zapewnić uchwalenie programów na podstawie właściwych kryteriów; w ten sposób kontrole mogą być ukierunkowane na sektory lub przedsiębiorstwa, w których istnieje duże ryzyko nadużyć finansowych”.
            5. Artykuł 1 ust. 2 rozporządzenia nr 4045/89 stanowi:
            „Do celów niniejszego rozporządzenia »dokumenty handlowe« oznaczają wszystkie księgi, rejestry, dowody kasowe i dokumenty uzupełniające, rachunki, zapisy dotyczące produkcji i jakości, a także korespondencję odnoszącą się do działalności gospodarczej przedsiębiorstwa, jak również dane handlowe, w jakiejkolwiek formie one występują, włączając dane archiwizowane elektronicznie, w takim stopniu, w jakim te dokumenty lub dane odnoszą się bezpośrednio lub pośrednio do transakcji określonych w ust. 1”.
            6. Artykuł 2 tego rozporządzenia stanowi:
            „1. Państwa członkowskie przeprowadzają systematyczne kontrole dokumentów handlowych przedsiębiorstw, uwzględniając charakter transakcji podlegających kontroli. Państwa członkowskie zapewniają, że wybór przedsiębiorstw do przeprowadzenia kontroli daje możliwie jak największą gwarancję skuteczności środków służących zapobieganiu i wykrywaniu nieprawidłowości w ramach systemu finansowania przez Sekcję Gwarancji EFOGR. Wybór uwzględnia, między innymi, finansowe znaczenie przedsiębiorstw w tym systemie i inne czynniki ryzyka.
            […]
            4. Okres kontroli biegnie od dnia 1 lipca do dnia 30 czerwca następnego roku.
            Kontrola obejmuje okres co najmniej 12 miesięcy, kończący się w trakcie poprzedniego okresu kontroli; może on być przedłużony [może ona być rozszerzona] na okresy, które zostaną ustalone przez państwo członkowskie, poprzedzające lub następujące po okresie 12-miesięcznym.
            […]”.
            7. Zgodnie z art. 4 tego rozporządzenia:
            „Przedsiębiorstwa przechowują dokumenty handlowe określone w art. 1 ust. 2 oraz w art. 3 przez okres co najmniej trzech lat, zaczynający się od końca roku, w którym zostały sporządzone.
            Państwa członkowskie mogą ustanowić dłuższy okres przechowywania tych dokumentów”.
            Postępowania główne i pytania prejudycjalne
            8. W latach 2000 i 2001 podmioty uczestniczące w postępowaniu głównym zostały objęte kontrolą na miejscu zgodnie z rozporządzeniem nr 4045/89. Na podstawie wniosków z dokonanych kontroli Office national interprofessionnel des fruits, des légumes et de l’horticulture (Oniflhor), w którego prawa wstąpiło Viniflhor, w którego prawa wstępuje FranceAgriMer, zażądało od podmiotów uczestniczących w postępowaniu głównym zwrotu kwot otrzymanych tytułem programów finansowanych w ramach sekcji gwarancji EFOGR a następnie wystawiło tytuły wykonawcze dotyczące tychże kwot.
            9. Podmioty uczestniczące w postępowaniu głównym wniosły odpowiednio do tribunal administratif de Nîmes [sądu administracyjnego w Nîmes] lub tribunal administratif de Marseille [sądu administracyjnego w Marsylii] skargi na rzeczone tytuły wykonawcze. Wyroki wydane przez te sądy były przedmiotem apelacji do cour administrative d’appel de Marseille [administracyjnego trybunału apelacyjnego w Marsylii].
            10. Cour administrative d’appel de Marseille orzekł w sześciu wniesionych do niego sprawach, iż pojęcie okresu kontroli należy interpretować w ten sposób, że odnosi się ono do okresu kończącego się w trakcie dwunastu miesięcy poprzedzających okres kontroli i że okres dwunastu miesięcy stanowi okres maksymalny, chyba że przepisy ustawowe lub wykonawcze stanowią inaczej. Tymczasem w każdej z tych spraw kontrolowany okres zakończył się przed okresem poprzedzającym okres kontroli.
            11. Będąc zdania, iż cour administrative d’appel de Marseille naruszył art. 2 ust. 4 rozporządzenia 4045/89 w odniesieniu do określenia kontrolowanych okresów, FranceAgriMer wniósł skargi kasacyjne do Conseil d’État [rady państwa].
            12. Uznawszy, że odpowiedź na zarzut FranceAgriMer rodzi problem związany z wykładnią wspomnianego przepisu, Conseil d’État postanowiła zawiesić postępowanie i wystąpić do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi, które mają identyczne brzmienie w sprawach od C-671/11 do C-676/11:
            „W jaki sposób możliwość, przewidziana w art. 2 ust. 4 rozporządzenia nr 4045/89 […], dotycząca rozszerzenia okresów objętych kontrolą »na okresy […] poprzedzające lub następujące po okresie 12-miesięcznym«, może zostać wdrożona przez państwo członkowskie, biorąc pod uwagę, po pierwsze, potrzebę ochrony interesów finansowych Wspólnoty i po drugie, zasadę pewności prawa i konieczność wykluczenia sytuacji, w której organy kontrolne dysponowałyby nieokreślonymi kompetencjami?
            W szczególności:
            – Czy okres objęty kontrolą musi, w każdym wypadku – pod rygorem wadliwości kontroli, na którą podmiot kontrolowany może się powołać przeciwko decyzji pokontrolnej – zakończyć się na dwunastomiesięcznym okresie poprzedzającym okres »kontroli«, w czasie którego wykonywane są czynności kontrolne?
            – W wypadku odpowiedzi twierdzącej na pytanie poprzednie – w jaki sposób należy rozumieć wyraźnie przewidzianą w rozporządzeniu [nr 4045/89] możliwość, by rozszerzyć okres objęty kontrolą na okresy »następujące po okresie 12-miesięcznym«?
            – W wypadku odpowiedzi przeczącej na pytanie pierwsze – czy okres objęty kontrolą musi jednakże – pod rygorem wadliwości kontroli, na którą podmiot kontrolowany może się powołać przeciwko decyzji pokontrolnej – obejmować dwunastomiesięczny okres, kończący się w okresie objętym kontrolą, poprzedzającym okres, w którym odbywa się kontrola, czy też kontrola może obejmować jedynie okres, który kończy się przed rozpoczęciem poprzedniego okresu kontroli?”.
            13. Postanowieniem Prezesa Trybunału z dnia 3 lutego 2012 r. sprawy od C-671/11 do C-676/11 zostały połączone dla celów pisemnego i ustnego etapu postępowania oraz wydania wyroku.
            W przedmiocie pytań prejudycjalnych
            14. Poprzez swe pytania, które należy rozpatrywać łącznie, sąd odsyłający stara się w istocie ustalić, czy art. 2 ust. 4 akapit drugi rozporządzenia należy interpretować w ten sposób, iż w wypadku skorzystania przez państwo członkowskie z przewidzianej przez ten przepis możliwości rozszerzenia okres objęty kontrolą musi mimo wszystko zakończyć się w trakcie poprzedniego okresu kontroli lub przynajmniej obejmować również ten okres, pod rygorem wadliwości kontroli.
            15. Prawdą jest oczywiście, że jeżeli brać pod uwagę samo brzmienie art. 2 ust. 4 akapit drugi rozporządzenia nr 4045/89, który to mimo iż przewiduje możliwość rozszerzenia kontroli na okres wcześniejszy i późniejszy, to nie precyzuje jednak, że kontrola może dotyczyć okresów, które nie kończą się w trakcie poprzedniego okresu kontroli, przepis ten można interpretować na różne sposoby.
            16. Aby zdecydować, którą interpretację należy przyjąć w tych okolicznościach, trzeba uwzględnić nie tylko brzmienie, lecz również ogólną systematykę wspomnianego przepisu oraz zmiany, jakim on uległ, a także cele realizowane przez rozporządzenie nr 4045/89.
            17. Jeżeli chodzi, po pierwsze, o cele rozporządzenia nr 4045/89, to z analizy jego motywu pierwszego w związku z motywami trzecim i czwartym wynika, iż zmierza ono do wzmocnienia skuteczności kontroli, za które odpowiedzialne są państwa członkowskie, tak aby zapobiegać nieprawidłowościom mogącym wystąpić w dziedzinie EFOGR i je eliminować.
            18. W celu zapewnienia, iż krajowe kontrole będą rzeczywiście przeprowadzane i dokonywane w poprawny sposób i że w konsekwencji spełniony zostanie wymóg ochrony interesów finansowych Unii Europejskiej, rozporządzenie nr 4045/89 – na co wskazuje jego motyw dziesiąty – poddaje te kontrole nadzorowi i koordynacji wykonywanym przez Komisję. To właśnie art. 2 tego rozporządzenia zmierza do zorganizowania jednolitego systemu kontroli działającego pod nadzorem Komisji. Artykuł 2 ust. 4 zapewnia zwłaszcza pewną regularność i okresowość kontroli.
            19. Jako że art. 2 rozporządzenia nr 4045/89 zmierza do ustanowienia ram działalności kontrolnej państw członkowskich, po to by chronić interesy finansowe Unii, długość okresów objętych kontrolą i ich umiejscowienie w czasie należy oceniać w świetle celu skuteczno ści kontroli, której wymaga ten przepis.
            20. W tym względzie należy uznać, iż – jak podniosła w szczególności Komisja – skuteczność tę zapewnia przysługująca państwom członkowskim możliwość rozszerzenia okresu objętego kontrolą poza poprzedzający go okres kontroli, ponieważ pozwala to wykryć nieprawidłowości mogące wyrządzić szkodę interesom finansowym Unii.
            21. Jak słusznie podniosły w uwagach na piśmie przedłożonych Trybunałowi rządy francuski i polski, a także Komisja, częste wpisywanie programów operacyjnych w wieloletnie ramy również przemawia za tym, aby nie wyznaczać końca okresu objętego kontrolą bezwzględnie w trakcie poprzedzającego go okresu kontroli. W przeciwnym wypadku kontrola wykonania umów dotyczących różnych lat obrachunkowych byłaby rozłożona na różne okresy kontroli, co podważałoby jej skuteczność.
            22. W każdym wypadku skorzystanie z możliwości rozszerzenia okresu objętego kontrolą na okres wcześniejszy i późniejszy względem okresu kończącego się w trakcie poprzedzającego go okresu kontroli zależy od użyteczności, jaką ma to rozszerzenie dla skuteczności kontroli. W wypadu gdy organ kontroli ma wątpliwości co do prawidłowości kontrolowanych czynności, jest on upoważniony przez samo rozporządzenie nr 4045/89 do rozszerzenia okresu kontroli na okres wcześniejszy i późniejszy bez konieczności opierania się na przepisach krajowych przewidujących taką możliwość.
            23. Po drugie, jeżeli chodzi o zmiany w art. 2 ust. 4 akapit drugi rozporządzenia nr 4045/89, należy zaznaczyć, iż w pierwotnym brzmieniu tego rozporządzenia przepis ten odnosił kontrolę zasadniczo do roku kalendarzowego poprzedzającego okres kontroli, umożliwiając przy tym rozszerzenie kontroli na okres przed tym rokiem kalendarzowym i po nim. Tymczasem wydaje się, że przewidując, iż okres objęty kontrolą kończy się zasadniczo podczas poprzedniego okresu kontroli, prawodawca Unii złagodził wymogi ciążące na państwach członkowskich w odniesieniu do wyznaczania okresu objętego kontrolą. Interpretacja art. 2 ust. 4 akapit drugi rozporządzenia nr 4045/89, wedle której nawet w wypadku skorzystania z możliwości rozszerzenia okres objęty kontrolą powinien w przyszłości kończyć się w trakcie poprzedzającego go okresu kontroli, ignorowałaby tę wolę złagodzenia.
            24. Po trzecie, jeżeli chodzi o ogólną systematykę art. 2 ust. 4 akapit drugi rozporządzenia nr 4045/89, należy stwierdzić, że przepis ten precyzuje w jasny i jednoznaczny sposób, iż kontrola obejmująca okres co najmniej dwunastu miesięcy może być rozszerzona, co oznacza z pewnością, że w wypadku skorzystania z możliwości rozszerzenia kontrola ta nieuchronnie musi dotyczyć okresu dłuższego niż dwunastomiesięczny.
            25. Z powyższego wynika również, iż interpretacja art. 2 ust. 4 akapit drugi rozporządzenia nr 4045/89, wedle której okres objęty kontrolą musi koniecznie kończyć się w trakcie poprzedniego okresu kontroli, jest nie do pogodzenia z brzmieniem tego przepisu, ponieważ każdorazowo gdy okres początkowo objęty kontrolą byłby rozszerzony do dnia 30 czerwca, w którym to kończy się poprzedni okres kontroli, nie byłoby możliwe żadne dalsze rozszerzenie.
            26. Ponadto brzmienie art. 2 ust. 4 akapit drugi rozporządzenia nr 4045/89 przeciwstawia się interpretacji, wedle której państwo członkowskie mogłoby poprzestać na kontroli okresu kończącego się przed rozpoczęciem poprzedniego okresu kontroli, ponieważ sytuacja ta nie byłaby zgodna z wymogiem, aby okres początkowo objęty kontrolą kończył się w trakcie okresu poprzedniej kontroli, ani nie stanowiłaby rozszerzenia w rozumieniu tego przepisu. W tym względzie należy przypomnieć, iż wykładnia przepisu prawa Unii nie może skutkować pozbawieniem praktycznej skuteczności (effet utile) jego jasnego i precyzyjnego brzmienia (zob. niedawny wyrok z dnia 6 września 2012 r. w sprawach połączonych C-147/11 i C-148/11 Czop i Punakova, pkt 32), co natomiast stanowiłoby konsekwencję przedstawionej powyżej interpretacji.
            27. Aby odpowiedzieć na pytania przedstawione przez sąd odsyłający, należy ponadto wyjaśnić, iż w odniesieniu do kontrolowanych podmiotów prawidłowość dokonanych kontroli nie zależy od tego, w jakim stopniu przeprowadzenie tych kontroli odpowiada zasadom ustanowionym w art. 2 ust. 4 akapit drugi rozporządzenia nr 4045/89.
            28. Wbrew bowiem twierdzeniom podmiotów uczestniczących w postępowaniu głównym rzeczony przepis ustanawia jedynie zasady organizacyjne w celu zagwarantowania skuteczności kontroli i jak wynika z pkt 18 niniejszego wyroku, poprzestaje w ten sposób na uregulowaniu stosunków pomiędzy państwami członkowskimi i Unią dla celów ochrony jej interesów finansowych. Przepis ten nie dotyczy natomiast stosunków pomiędzy organami kontroli i kontrolowanymi podmiotami.
            29. Tym samym art. 2 ust. 4 rozporządzenia nie można w szczególności interpretować w ten sposób, iż przyznaje on wspomnianym podmiotom prawo pozwalające im sprzeciwiać się kontrolom innym lub mającym zakres szerszy aniżeli kontrole, o których mowa w tym przepisie. Z uwagi na fakt, iż ewentualną konsekwencją takiego prawa byłoby uniemożliwienie uzyskania zwrotu bezprawnie otrzymanej lub nieprawidłowo wykorzystanej pomocy, narażałoby ono ponadto na niebezpieczeństwo ochronę interesów finansowych Unii.
            30. W każdym wypadku kontrole wymagane przez rozporządzenie nr 4045/89 dotyczą podmiotów, które dobrowolnie przystąpiły do systemu wsparcia ustanowionego przez sekcję gwarancji EFOGR i które – by móc korzystać z pomocy – zgodziły się na przeprowadzenie kontroli dla sprawdzenia prawidłowości wykorzystania środków Unii. Podmioty te nie mogą skutecznie kwestionować prawidłowości takiej kontroli jedynie z tego względu, iż nie dochowano w jej ramach zasad organizacyjnych odnoszących się do stosunków pomiędzy państwami członkowskimi i Komisją.
            31. Niemniej jednak pewność prawa kontrolowanych podmiotów względem organów władzy publicznej dokonujących kontroli i decydujących w razie potrzeby o wszczęciu postępowania jest zagwarantowana przez termin przedawnienia postępowania określony w art. 3 rozporządzenia Rady (WE, Euratom) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz.U. L 312, s. 1) na cztery lata od czasu dopuszczenia się naruszenia przepisów prawa Unii wynikającego z działania lub zaniechania ze strony podmiotu gospodarczego, które spowodowało lub mogło spowodować szkodę w budżecie Unii. Tymczasem, jak już stwierdził Trybunał, terminy przedawnienia pełnią ogólnie funkcję gwarancji pewności prawa (zob. wyrok z dnia 24 czerwca 2004 r. w sprawie C-278/02 Handlbauer, Zb.Orz. s. I-6171, pkt 40 i przytoczone tam orzecznictwo).
            32. Nie można więc uznać, że zasada pewności prawa jest naruszona przez obowiązek polegający na tym, iż beneficjent pomocy przyznanej w ramach systemu pomocy ustanowionego przez sekcję gwarancji EFOGR musi przedstawić podczas kontroli dotyczącej konkretnych okresów dokumenty wymagane w celu wykazania ważności i prawidłowości wypłaconych subwencji, jeżeli pod względem prawnym nie upłynął jeszcze termin ich przechowywania określony przez art. 4 rozporządzenia nr 4045/89 na co najmniej trzy lata.
            33. Z ogółu powyższych rozważań wynika, iż art. 2 ust. 4 akapit drugi rozporządzenia nr 4045/89 należy interpretować w ten sposób, że w wypadku skorzystania przez państwo członkowskie z możliwości rozszerzenia okresu objętego kontrolą rzeczony okres niekoniecznie musi kończyć się w trakcie poprzedzającego go okresu kontroli, lecz może również kończyć się po tym okresie. Przepis ten należy jednak interpretować również w ten sposób, iż nie przyznaje on podmiotom gospodarczym prawa pozwalającego im sprzeciwiać się kontrolom innym lub mającym zakres szerszy aniżeli kontrole, o których jest w nim mowa. W konsekwencji sama okoliczność, iż kontrola dotyczy jedynie okresu kończącego się przed rozpoczęciem poprzedzającego go okresu kontroli, nie może spowodować wadliwości tejże kontroli w stosunku do kontrolowanych podmiotów.
            W przedmiocie kosztów
            34. Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.

            Sentencja
            Z powyższych względów Trybunał (czwarta izba) orzeka, co następuje:
            Artykuł 2 ust. 4 akapit drugi rozporządzenia Rady (EWG) nr 4045/89 z dnia 21 grudnia 1989 r. w sprawie kontroli przez państwa członkowskie transakcji stanowiących część systemu finansowania przez Sekcję Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej i uchylającego dyrektywę 77/435/EWG, w brzmieniu zmienionym rozporządzeniem Rady (WE) nr 3094/94 z dnia 12 grudnia 1994 r., należy interpretować w ten sposób, że w wypadku skorzystania przez państwo członkowskie z możliwości rozszerzenia okresu objętego kontrolą rzeczony okres niekoniecznie musi kończyć się w trakcie poprzedzającego go okresu kontroli, lecz może również kończyć się po tym okresie. Przepis ten należy jednak interpretować również w ten sposób, iż nie przyznaje on podmiotom gospodarczym prawa pozwalającego im sprzeciwiać się kontrolom innym lub mającym zakres szerszy aniżeli kontrole, o których jest w nim mowa. W konsekwencji sama okoliczność, iż kontrola dotyczy jedynie okresu kończącego się przed rozpoczęciem poprzedzającego go okresu kontroli, nie może spowodować wadliwości tejże kontroli w stosunku do kontrolowanych podmiotów.