title: Wyrok Trybunału (siódma izba) z dnia 26 listopada 2015 r.#SC Total Waste Recycling SRL przeciwko Országos Környezetvédelmi és Természetvédelmi Főfelügyelőség.#Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Fővárosi Közigazgatási és Munkaügyi Bíróság.#Odesłanie prejudycjalne – Środowisko naturalne – Odpady – Przemieszczanie – Rozporządzenie (WE) nr 1013/2006 – Przemieszczanie wewnątrz Unii Europejskiej – Punkt wjazdu inny niż punkt przewidziany w dokumencie zgłoszeniowym i w uprzedniej zgodzie – Istotna zmiana charakterystyki przemieszczania odpadów – Nielegalne przemieszczanie – Proporcjonalność grzywny administracyjnej.#Sprawa C-487/14.

text:
         WYROK TRYBUNAŁU (siódma izba)
      z dnia 26 listopada 2015 r. (
            *1
         )
      „Odesłanie prejudycjalne — Środowisko — Odpady — Przemieszczanie — Rozporządzenie (WE) nr 1013/2006 — Przemieszczanie wewnątrz Unii Europejskiej — Punkt wjazdu inny niż punkt przewidziany w dokumencie zgłoszeniowym i w uprzedniej zgodzie — Istotna zmiana charakterystyki przemieszczania odpadów — Nielegalne przemieszczanie — Proporcjonalność grzywny administracyjnej”
      W sprawie C‑487/14
      mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Fővárosi Közigazgatási és Munkaügyi Bíróság (sąd administracyjny i ds. pracy w Budapeszcie, Węgry) postanowieniem z dnia 22 października 2014 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 4 listopada 2014 r., w postępowaniu:

         SC Total Waste Recycling SRL

      przeciwko

         Országos Környezetvédelmi és Természetvédelmi Főfelügyelőség,

      TRYBUNAŁ (siódma izba),
      w składzie: J.L. da Cruz Vilaça, prezes piątej izby, pełniący obowiązki prezesa siódmej izby, C. Lycourgos (sprawozdawca) i J.C. Bonichot, sędziowie,
      rzecznik generalny: Y. Bot,
      sekretarz: A. Calot Escobar,
      uwzględniając pisemny etap postępowania,
      rozważywszy uwagi przedstawione

               —

               w imieniu Komisji Europejskiej przez L. Havasa i D. Lomę-Osoria Lerenę, działających w charakterze pełnomocników,

         podjąwszy, po wysłuchaniu rzecznika generalnego, decyzję o rozstrzygnięciu sprawy bez opinii,
      wydaje następujący

         Wyrok

               1

               Niniejszy wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 2 pkt 35 lit. d), art. 17 ust. 1 i art. 50 rozporządzenia (WE) nr 1013/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 14 czerwca 2006 r. w sprawie przemieszczania odpadów (Dz.U. L 190, s. 1), zmienionego rozporządzeniem Komisji (WE) nr 669/2008 z dnia 15 lipca 2008 r. (Dz.U. L 188, s. 7, zwanego dalej „rozporządzeniem nr 1013/2006”).

               2

               Wniosek ten został złożony w ramach sporu pomiędzy SC Total Waste Recycling SRL (zwaną dalej „Total Waste Recycling”) a Országos Környezetvédelmi és Természetvédelmi Főfelügyelőség (krajowym inspektoratem ochrony środowiska i przyrody, zwanym dalej „inspektoratem”) w przedmiocie grzywny administracyjnej nałożonej przez ów inspektorat z tytułu naruszeń przepisów dotyczących przemieszczania odpadów.

         Ramy prawne

         Prawo Unii

               3

               Motywy 1, 7, 13, 14 i 33 rozporządzenia nr 1013/2006 stanowią:

                        „(1)

                        Głównym i najważniejszym celem i przedmiotem niniejszego rozporządzenia jest ochrona środowiska, a jego wpływ na handel międzynarodowy ma jedynie uboczny charakter.

                  […]

                        (7)

                        Istotne jest zorganizowanie i uregulowanie nadzoru i kontroli przemieszczania odpadów w sposób, który uwzględnia potrzebę zachowania, ochrony i poprawy jakości środowiska i zdrowia ludzi oraz który sprzyja bardziej jednolitemu stosowaniu tego rozporządzenia na całym obszarze Wspólnoty.

                  […]

                        (13)

                        Pomimo iż nadzór i kontrola przemieszczania odpadów w obrębie państwa członkowskiego jest sprawą tego państwa członkowskiego, krajowe uregulowania dotyczące przemieszczania odpadów powinny uwzględniać potrzebę spójności z przepisami wspólnotowymi w celu zapewnienia wysokiego poziomu ochrony środowiska i zdrowia ludzi.

                        (14)

                        W przypadku przemieszczania odpadów przeznaczonych do unieszkodliwiania oraz przeznaczonych do odzysku odpadów niewymienionych w załączniku III, III A lub III B właściwe jest zapewnienie optymalnego nadzoru i kontroli poprzez wymóg uzyskania uprzedniej pisemnej zgody na takie przemieszczenie [zwanej dalej »zgodą«]. Taka procedura powinna z kolei wiązać się z uprzednim zgłoszeniem, które umożliwi właściwym organom uzyskanie odpowiednich informacji i podjęcie wszelkich koniecznych środków dla ochrony zdrowia ludzi i środowiska. Powinno to również umożliwić tym organom wnoszenie uzasadnionych sprzeciwów wobec takiego przemieszczenia.

                  […]

                        (33)

                        Powinny zostać podjęte niezbędne kroki w celu zapewnienia zgodnego z dyrektywą 2006/12/WE i innymi przepisami wspólnotowymi w sprawie odpadów gospodarowania odpadami przesyłanymi w obrębie Wspólnoty oraz przywożonymi do Wspólnoty bez powodowania niebezpieczeństwa dla zdrowia ludzi i bez stosowania procesów albo metod, które mogą szkodzić środowisku przez cały okres przemieszczania, w tym odzysku lub unieszkodliwienia w państwie przeznaczenia […]”.

               4

               Artykuł 2 tego rozporządzenia, zatytułowany „Definicje”, przewiduje:
               „Do celów niniejszego rozporządzenia:
               […]

                        35)

                        »nielegalne przemieszczanie« oznacza przemieszczanie odpadów dokonane:
                        […]

                                 d)

                                 w sposób, który nie jest zgodny z [tym] określonym w dokumencie zgłoszeniowym lub w dokumentach przesyłania […]”.

               5

               Artykuł 3 ust. 1 lit. b) ppkt (i) rozporządzenia nr 1013/2006 stanowi, że przemieszczanie odpadów, które mają być poddane procesom odzysku i są wyszczególnione w „bursztynowym” wykazie odpadów zawartym w załączniku IV do tego rozporządzenia, podlega procedurze zgłoszenia i zgody zgodnie z przepisami tytułu II tego rozporządzenia.

               6

               Zgodnie z art. 4 rozporządzenia nr 1013/2006 przy dokonywaniu zgłoszenia w sprawie przemieszczenia odpadów określonych w art. 3 ust. 1 lit. a) lub b) zgłaszający zobowiązany jest wypełnić dokument zgłoszeniowy wskazany w załączniku I A do tego rozporządzenia oraz, w stosownych przypadkach, dokument przesyłania wskazany w załączniku I B do rzeczonego rozporządzenia, podając w tych dwóch dokumentach lub dołączając do nich informacje i dokumenty wyszczególnione w częściach 1 i 2 załącznika II do tego rozporządzenia.

               7

               Artykuł 9 rozporządzenia nr 1013/2006 reguluje postępowanie w sprawie wyrażenia zgody przez właściwe organy miejsca przeznaczenia, wysyłki i tranzytu na zgłoszone im przemieszczanie odpadów.

               8

               Artykuł 17 rozporządzenia nr 1013/2006, zatytułowany „Zmiany w przemieszczaniu po uzyskaniu zgody”, stanowi:
               „1.   W przypadku gdy w przemieszczaniu, na które wydano zgodę, zaszły istotne zmiany w zakresie jego charakterystyki lub warunków, w tym planowanej ilości odpadów, trasy [drogi], środków transportu [trasy], daty przemieszczania lub przewoźnika, zgłaszający zobowiązany jest niezwłocznie, a w miarę możliwości przed rozpoczęciem przemieszczania, zawiadomić o tym zainteresowane właściwe organy i odbiorcę.
               2.   W takich przypadkach wymagane jest dokonanie nowego zgłoszenia, chyba że zainteresowane właściwe organy uznają, że proponowane zmiany nie wymagają nowego zgłoszenia.
               […]”.

               9

               Artykuł 49 rozporządzenia nr 1013/2006, zatytułowany „Ochrona środowiska”, stanowi w ust. 1:
               „1. Wytwórca, zgłaszający i inne przedsiębiorstwa zaangażowane w przemieszczanie odpadów lub ich odzysk albo unieszkodliwienie podejmują działania niezbędne dla zapewnienia, że wszelkie odpady, które przesyłają, są zagospodarowane bez narażania zdrowia ludzkiego oraz w sposób racjonalny ekologicznie przez cały okres przemieszczania oraz odzysku i unieszkodliwiania. Jeżeli przemieszczanie ma miejsce we Wspólnocie, muszą być spełnione wymogi określone w art. 4 dyrektywy 2006/12/WE oraz w innych przepisach wspólnotowych dotyczących odpadów.
               […]”.

               10

               Artykuł 50 tego rozporządzenia, zatytułowany „Egzekwowanie przepisów w państwach członkowskich”, przewiduje:
               „1.   Państwa członkowskie ustanawiają przepisy przewidujące sankcje za naruszanie przepisów niniejszego rozporządzenia oraz podejmują wszelkie niezbędne środki, by zapewnić ich stosowanie. Ustanowione sankcje muszą być skuteczne, proporcjonalne i odstraszające. Państwa członkowskie zawiadamiają Komisję o ich krajowych przepisach w zakresie zapobiegania nielegalnym przemieszczaniom i wykrywania ich, a także sankcji za nielegalne przemieszczenia.
               […]
               3.   Kontrole przemieszczania mogą odbywać się w szczególności:
               […]

                        d)

                        podczas przemieszczania przez terytorium Wspólnoty.

                  4.   Kontrole przemieszczeń obejmują sprawdzanie dokumentów, potwierdzenie tożsamości oraz, w odpowiednich przypadkach, bezpośrednią kontrolę odpadów.
               […]”.

               11

               Pole nr 8 załącznika I A do rozporządzenia nr 1013/2006, zatytułowanego „Dokument zgłoszenia transgranicznego przesyłania/przemieszczania odpadów”, wygląda następująco:

               12

               Pola nr 15 i 16 wspomnianego załącznika I A przedstawiają się następująco:

               13

               Pole nr 8 załącznika I B do rozporządzenia nr 1013/2006, zatytułowanego „Dokument przesyłania dotyczący transgranicznego przesyłania/przemieszczania odpadów”, wygląda następująco:

               14

               Punkt 26 załącznika I C do rozporządzenia nr 1013/2006, zatytułowany „Szczegółowe instrukcje w zakresie wypełniania dokumentów zgłoszenia i przesyłania”, ma następujące brzmienie:
               „Pole nr 15 (zob. załącznik II, część 1, pkt 8–10, 14): W wersie a) pola nr 15 należy podać nazwy państw […] wysyłki, państw tranzytowych i przeznaczenia lub kody każdego z tych krajów przy użyciu oznaczeń według normy ISO 3166 […]. W wersie b) należy w stosownych przypadkach podać numer kodu odpowiednich właściwych organów dla każdego kraju, a w wersie c) należy wstawić nazwę przejścia granicznego lub portu oraz, w stosownych przypadkach, numer kodu urzędu celnego odpowiadającego punktowi wjazdu lub wyjazdu do/z danego kraju. Dla krajów tranzytu należy podać w wersie c) informacje o punktach wjazdu i wyjazdu. Jeśli podczas przemieszczania przekracza się granice więcej niż trzech państw tranzytowych, odpowiednie informacje należy przedstawić w formie załącznika. Należy przedstawić planowane trasy przewozu pomiędzy punktami wyjazdu i wjazdu, jak i możliwe warianty, także na wypadek nieprzewidzianych okoliczności, w formie załącznika”.

               15

               Załącznik II do rozporządzenia nr 1013/2006, dotyczący informacji i dokumentów związanych ze zgłoszeniem, przewiduje w swej części 1, zatytułowanej „Informacje, które powinny być zawarte w dokumencie zgłoszenia lub do niego załączone”:
               „[…]

                        13.

                        Przewidywane środki transportu.

                        14.

                        Planowana trasa (punkt wyjazdu i wjazdu do i z każdego zainteresowanego państwa, w tym urzędy celne wprowadzenia lub wyprowadzenia lub wywozu ze Wspólnoty) i planowana droga (droga pomiędzy punktami wyjazdu i wjazdu), jak i możliwe warianty, także w razie nieprzewidzianych okoliczności.

                  […]”.

               16

               Część 2 wspomnianego załącznika II, zatytułowana „Informacje, które powinny być zawarte w dokumencie przesyłania lub do niego załączone”, ma następujące brzmienie:
               „[…]

                        3.

                        Środki transportu.

                  […]

                        5.

                        „Trasa (punkt wyjazdu i wjazdu do [i z] każdego zainteresowanego państwa, w tym urzędy celne wprowadzenia lub wyprowadzenia lub wywozu ze Wspólnoty) i droga (droga pomiędzy punktami wyjazdu i wjazdu), w tym możliwe warianty, także w razie nieprzewidzianych okoliczności.

                  […]”.

         Uregulowanie węgierskie

               17

               Artykuł 19 ust. 1 a hulladékról szóló 2012. évi CLXXXV. törvény (ustawy CLXXXV z 2012 r. o odpadach, zwanej dalej „ustawą o odpadach”) stanowi:
               „Odpady mogą być wprowadzane na terytorium Węgier zgodnie z przepisami rozporządzenia (WE) nr 1013/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady oraz dekretu rządowego w sprawie transgranicznego przemieszczania odpadów”.

               18

               Artykuł 86 ust. 1 tej ustawy przewiduje:
               „Zgodnie z dekretem rządowym określającym szczegółowe zasady dotyczące grzywien z tytułu gospodarowania odpadami organ odpowiedzialny za ochronę środowiska nakłada grzywnę z tytułu gospodarowania odpadami na każdego, kto jest osobą fizyczną lub prawną, osobą pracującą na własny rachunek lub podmiotem niemającym osobowości prawnej i kto:

                        a)

                        narusza normy ustanowione w akcie prawnym z dziedziny gospodarowania odpadami, w akcie prawnym Unii Europejskiej mającym bezpośrednie zastosowanie lub w decyzji administracyjnej,

                        b)

                        prowadzi działalność w dziedzinie gospodarowania odpadami wymagającą uzyskania zgody, zatwierdzenia, rejestracji lub zgłoszenia, lecz bez takiej zgody, zatwierdzenia, rejestracji lub zgłoszenia lub w sposób inny niż w nich wskazany,

                        c)

                        nie zawiadomi lub nie zawiadomi we właściwy sposób organu ochrony środowiska o wytworzeniu lub powstaniu produktów ubocznych lub używa, rozprowadza lub składuje odpady jako produkty lub produkty uboczne”.

               19

               Artykuł 1 hulladékgazdálkodási bírság mértékéről, valamint kiszabásának és megállapításának módjáról szóló 271/2001. (XII. 21.) Kormányrendelet (dekretu rządowego nr 271 z dnia 21 grudnia 2001 r. w sprawie wysokości grzywien z tytułu gospodarowania odpadami i sposobu ich ustalania i nakładania, zwanego dalej „dekretem rządowym”) stanowi:
               „1.   Kwotę grzywny – z zastrzeżeniem przepisów art. 2 ust. 4–8 i art. 3 ust. 4 – stanowi kwota będąca wynikiem mnożenia grzywien podstawowych określonych w niniejszym dekrecie przez współczynniki odpowiadające czynnikom zmieniającym te grzywny podstawowe, zgodnie z przepisami załącznika.
               […]
               3.   Maksymalna kwota grzywny podstawowej z tytułu gospodarowania odpadami (zwanej dalej »grzywną podstawową«) wynosi:
               […]

                        g)

                        w przypadku nielegalnego transgranicznego przemieszczania odpadów niebezpiecznych: 1 mln HUF”.

               20

               Artykuł 3 omawianego dekretu rządowego stanowi:
               „1.   W celu ustalenia wymiaru grzywny określa się najpierw kwotę grzywny podstawowej.
               […]
               4.   W przypadku nielegalnego transgranicznego przemieszczania odpadów (wwóz, wywóz lub tranzyt przez terytorium kraju) kwota należnej grzywny stanowi wynik pomnożenia grzywny podstawowej określonej w art. 1 ust. 3 lit. f)–g) przez wskaźnik masy odpadów. W przypadku gdy nie można ustalić dokładnie masy odpadów, należy ją obliczyć na podstawie średniej wartości przedziału masy, wyrażonej w tonach, ustalonej szacunkowo”.

         Postępowanie główne i pytania prejudycjalne

               21

               W dniu 21 października 2013 r. należąca do Total Waste Recycling ciężarówka przewożąca ładunek w postaci 8380 kg odpadów objętych „bursztynowym” wykazem odpadów zawartym w załączniku IV do rozporządzenia nr 1013/2006, czyli odpadów podlegających procedurze uprzedniego pisemnego zgłoszenia i zgody, została poddana kontroli na przejściu granicznym w Nagylak, gdy miała wjechać na terytorium Węgier.

               22

               Kontrola ta pozwoliła stwierdzić, że wspomnianemu ładunkowi towarzyszył dokument zgłoszenia określony w załączniku I A do rozporządzenia nr 1013/2006, dokument przesyłania zawarty w załączniku I B do tego rozporządzenia, jak również zgody administracyjne przewidziane w rzeczonym rozporządzeniu. Jednakże wspomniany dokument zgłoszenia oraz owe zgody wskazywały jako dokładne miejsce wjazdu na terytorium Węgier przejście graniczne w Ártánd (Węgry), położone około 180 km na północ od Nagylak (Węgry). Total Waste Recycling oświadczyła w tym względzie, że w wyniku błędu w komunikacji kierowca tej ciężarówki próbował wjechać na terytorium Węgier przez przejście graniczne w Nagylak, które położone jest bliżej jego miejsca zamieszkania.

               23

               Decyzją z dnia 4 lutego 2014 r. inspektorat nałożył na Total Waste Recycling, na podstawie ustawy nr CLXXXV z 2012 r. o odpadach, grzywnę w wysokości 8380000 forintów węgierskich (HUF) (około 26864,26 EUR) za uchybienie obowiązkom związanym z gospodarowaniem odpadami, jak również obciążył ją kosztami postępowania w wysokości 256500 HUF (około 822,158 EUR). Inspektorat uzasadnił swą decyzję argumentem, że omawiany ładunek nie dostał się na terytorium Węgier przez przejście graniczne podane w zgodach i że Total Waste Recycling nie zawiadomiła właściwych organów o zmianie dotyczącej trasy, na którą uprzednio uzyskano zgodę, przez co przemieszczenie stanowi nielegalne przemieszczenie w rozumieniu art. 2 pkt 35 lit. d) rozporządzenia nr 1013/2006. Aby ustalić wymiar tej grzywny, inspektorat przyjął na podstawie dekretu rządowego maksymalną kwotę podstawową 1 mln HUF (około 3205,099 EUR), którą pomnożył przez masę przemieszczanych odpadów.

               24

               W skardze do Fővárosi Közigazgatási és Munkaügyi Bíróság (sądu administracyjnego i ds. pracy w Budapeszcie) Total Waste Recycling wnosi o stwierdzenie nieważności rzeczonej decyzji. Podnosi ona, że nie doszło do „nielegalnego przemieszczania” odpadów w rozumieniu art. 2 pkt 35) lit. d) rozporządzenia nr 1013/2006, ponieważ „sposób”, w jaki przemieszczanie zostało dokonane w rozumieniu tego przepisu, mianowicie drogą, nie uległ zmianie, a zmieniono jedynie trasę. Wskazuje ona też, że z załączników do tego rozporządzenia wynika, iż pojęcia „środków transportu” i „trasy” są różne: pkt 13 załącznika II do tego rozporządzenia dotyczy „środków transportu”, zaś pkt 14 tego załącznika odnosi się do „trasy”.

               25

               Inspektorat wnosi o oddalenie tej skargi. Podnosi on, że skoro trasa zaplanowana w niniejszej sprawie została zmieniona, Total Waste Recycling była zobowiązana na podstawie art. 17 ust. 1 rozporządzenia nr 1013/2006 do niezwłocznego zawiadomienia właściwych organów. Uważa on, że argument Total Waste Recycling oparty na wspomnianym załączniku II jest niedopuszczalny i że bez znaczenia jest okoliczność, iż stara się ona powołać na wykaz skrótów i kodów znajdujących się na końcu załącznika I A do tego rozporządzenia.

               26

               Sąd odsyłający uważa, że tekst rozporządzenia nr 1013/2006 nie wskazuje wyraźnie, czy fakt, iż wjazd przemieszczanych odpadów do państwa tranzytu odbywa się w innym miejscu niż przejście graniczne wskazane w dokumencie zgłoszeniowym i w zgodzie, należy uznać za zmianę środka transportu lub za przemieszczanie odpadów odbywające się w sposób, który nie został wskazany w dokumencie zgłoszeniowym, a więc za „nielegalne przemieszczanie” odpadów w rozumieniu art. 2 pkt 35 lit. d) tego rozporządzenia, zważywszy jednocześnie, że na podstawie art. 17 ust. 1 rzeczonego rozporządzenia zgłaszający jest zobowiązany niezwłocznie zawiadomić właściwe organy o istotnych zmianach dotyczących charakterystyki przemieszczenia, w tym planowanej drogi i trasy. Sąd odsyłający zastanawia się też, czy przy założeniu, że owo przemieszczanie należałoby uznać za nielegalne, z uwagi na okoliczności sprawy w postępowaniu głównym przewidziana grzywna jest proporcjonalna.

               27

               W tych okolicznościach Fővárosi Közigazgatási és Munkaügyi Bíróság (sąd administracyjny i ds. pracy w Budapeszcie) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:

                        „1)

                        Czy należy rozumieć, że przemieszczanie odpadów, które odbywa się »w sposób, który nie jest zgodny z [tym] określonym w dokumencie zgłoszeniowym lub w dokumentach przesyłania«, zgodnie z art. 2 pkt 35 lit. d) rozporządzenia nr 1013/2006, dotyczy środków transportu wskazanych w załącznikach I A i I B omawianego rozporządzenia (drogowego, kolejowego, morskiego, powietrznego, wodnego śródlądowego)?

                        2)

                        Czy brak zawiadomienia właściwego organu w przypadku istotnej zmiany dotyczącej charakterystyki lub warunków przemieszczenia, na które została wydana zgoda, zgodnie z przepisami art. 17 ust. 1 rozporządzenia nr 1013/2006, może spowodować uznanie, że przemieszczanie odpadów odbywa się »w sposób, który nie jest zgodny z [tym] określonym w dokumencie zgłoszeniowym lub w dokumentach przesyłania« w rozumieniu art. 2 pkt 35 lit. d) omawianego rozporządzenia, i że w związku z tym ma miejsce nielegalne przemieszczanie odpadów?

                        3)

                        Czy należy uznać, że nastąpiła istotna zmiana dotycząca charakterystyki lub warunków przemieszczenia, na które została wydana zgoda, zgodnie z przepisami art. 17 ust. 1 rozporządzenia nr 1013/2006, gdy wjazd przemieszczanych odpadów do wskazanego państwa tranzytu następuje przez przejście graniczne inne niż podano w zgodzie lub dokumencie zgłoszeniowym?

                        4)

                        Jeżeli przemieszczane odpady wprowadzane do państwa tranzytu w innym miejscu niż podano w zgodzie lub dokumencie zgłoszeniowym należy uznać za nielegalne przemieszczanie, to czy można uznać za proporcjonalną nałożoną z tego tytułu grzywnę, której kwota równa się kwocie grzywny nakładanej na tego, kto narusza obowiązek uzyskania zgody i złożenia uprzedniego pisemnego zgłoszenia?”.

         W przedmiocie pytań prejudycjalnych

         W przedmiocie pytań od pierwszego do trzeciego

               28

               Poprzez trzy pierwsze pytania, które należy zbadać łącznie, sąd odsyłający zmierza w istocie do ustalenia, czy art. 17 ust. 1 rozporządzenia nr 1013/2006 winien być interpretowany w ten sposób, że przemieszczanie do państwa tranzytu odpadów takich jak te, o których mowa w załączniku IV do tego rozporządzenia, przez przejście graniczne inne niż przejście wskazane w dokumencie zgłoszeniowym, na które właściwe organy wyraziły zgodę, należy uznać za istotną zmianę dotyczącą charakterystyki lub warunków przemieszczania, na które została wydana zgoda, stosownie do brzmienia tego przepisu, a w przypadku udzielenia odpowiedzi twierdzącej – czy fakt, iż właściwe organy nie zostały zawiadomione o tej zmianie, ma ten skutek, że przemieszczanie odpadów jest nielegalne, ponieważ odbywa się „w sposób, który nie jest zgodny z [tym] określonym w dokumencie zgłoszeniowym” w rozumieniu art. 2 pkt 35 lit. d) tego rozporządzenia.

               29

               Tytułem wstępu należy przypomnieć, że z art. 1 ust. 1 i motywu 7 rozporządzenia nr 1013/2006 wynika, że rozporządzenie to określa procedury i systemy kontroli w zakresie przemieszczania odpadów w sposób, który uwzględnia potrzebę zachowania, ochrony i poprawy jakości środowiska i zdrowia ludzi. W szczególności z art. 3 ust. 1 i art. 4 ust. 1 tego rozporządzenia w związku z jego motywem 14 wynika, że przemieszczanie między państwami członkowskimi odpadów przeznaczonych do unieszkodliwienia i odpadów niebezpiecznych przeznaczonych do odzysku musi podlegać uprzedniemu pisemnemu zgłoszeniu właściwym organom, umożliwiającemu im podjęcie niezbędnych środków do ochrony zdrowia ludzkiego i środowiska (zob. podobnie wyroki: Ragn-Sells, C‑292/12, EU:C:2013:820, pkt 52; a także Shell Nederland i Belgian Shell, C‑241/12 i C‑242/12, EU:C:2013:821, pkt 32).

               30

               Dla dokonania takiego zgłoszenia art. 4 rozporządzenia nr 1013/2006 wymaga, by zgłaszający wypełnił dokument zgłoszeniowy określony w załączniku I A do tego rozporządzenia oraz, w stosownych przypadkach, dokument przesyłania określony w załączniku I B do rzeczonego rozporządzenia, podając w tych dwóch dokumentach lub dołączając do nich informacje i dokumenty wyszczególnione w częściach 1 i 2 załącznika II do tego rozporządzenia. Na podstawie tych wszystkich przekazanych dokumentów i informacji właściwe organy wyrażają zgodę na każde przemieszczenie odpadów lub odmawiają takiej zgody, zgodnie z art. 9 rozporządzenia nr 1013/2006.

               31

               W przypadku gdy po wydaniu zgody dokonano zmian w zakresie charakterystyki lub warunków przemieszczania, na które wydano ową zgodę, w tym zmian dotyczących planowanej ilości odpadów, drogi, trasy, daty przemieszczania lub przewoźnika, art. 17 ust. 1 rozporządzenia nr 1013/2006 stanowi, że zgłaszający zobowiązany jest niezwłocznie, a w miarę możliwości przed rozpoczęciem przemieszczania, zawiadomić o tym zainteresowane właściwe organy i odbiorcę.

               32

               Należy zaznaczyć w tym względzie, że z lektury wspomnianego art. 17 ust. 1 ewidentnie wynika, że zmiany dotyczące trasy stanowią „istotn[ą] zmian[ę] w zakresie […] charakterystyki lub warunków” przemieszczenia, na które wydano zgodę. Posługując się bowiem wyrażeniem „w tym […] środków transportu [trasy]”, przepis ten wskazuje, że taki rodzaj zmian może stanowić istotną zmianę w zakresie charakterystyki lub warunków przemieszczenia uznawanych za istotne.

               33

               Tymczasem jak wynika z pkt 14 części 1 załącznika II do rozporządzenia nr 1013/2006, „trasa” jest zdefiniowana jako „punkt[y] wyjazdu i wjazdu do i z każdego zainteresowanego państwa”, czyli – jak wynika z pola nr 15 „[d]okumentu zgłoszenia” wskazanego w załączniku I A do rzeczonego rozporządzenia – przejścia graniczne.

               34

               Te punkty wyjazdu i wjazdu powinny zostać wymienione we wspomnianym polu nr 15 „[d]okumentu zgłoszenia”, na co wskazuje jednocześnie brzmienie tego dokumentu oraz pkt 26 załącznika I C do rozporządzenia nr 1013/2006, który zawiera szczegółowe instrukcje w zakresie wypełnienia omawianego dokumentu.

               35

               W konsekwencji zmiana przejścia granicznego – taka jak zmiana omawiana w postępowaniu głównym – jest równoznaczna ze zmianą trasy, co stanowi w myśl art. 17 ust. 1 tego rozporządzenia „istotną zmianę” w zakresie charakterystyki lub warunków przemieszczenia, na które wydano zgodę, o której to zmianie należy zawiadomić właściwe organy.

               36

               Artykuł 17 ust. 2 rozporządzenia nr 1013/2006 stanowi, że gdy doszło do takiej zmiany, wymagane jest w zasadzie dokonanie nowego zgłoszenia. W następstwie tej zmiany uprzednio zgłoszona charakterystyka przemieszczania, na którą odnośne organy wyraziły zgodę, nie odpowiada już bowiem rzeczywistości, w związku z czym nie może być już uznawana za objętą zgodą.

               37

               Owo przemieszczanie, które różni się od tego określonego w dokonanym zgłoszeniu, winno zostać uznane za „nielegalne”, ponieważ odbywa się „w sposób, który nie jest zgodny z [tym] określonym w dokumencie zgłoszeniowym” w rozumieniu art. 2 pkt 35 lit. d) tego rozporządzenia.

               38

               Za taką literalną i systemową wykładnią rozporządzenia nr 1013/2006 przemawia jego wykładnia celowościowa.

               39

               Należy bowiem zaznaczyć w tym względzie, że motyw 1 rozporządzenia nr 1013/2006 stanowi, że celem tego rozporządzenia jest ochrona środowiska. Ponadto zgodnie z motywem 7 rzeczonego rozporządzenia istotne jest zorganizowanie i uregulowanie nadzoru i kontroli przemieszczania odpadów w sposób, który uwzględnia potrzebę zachowania, ochrony i poprawy jakości środowiska i zdrowia ludzi.

               40

               Jeśli chodzi o przemieszczanie odpadów objętych „bursztynowym” wykazem odpadów zawartym w załączniku IV do rozporządzenia nr 1013/2006, takich jak odpady, o których mowa w postępowaniu głównym, motyw 14 tego rozporządzenia stanowi, że właściwe jest zapewnienie optymalnego nadzoru i kontroli poprzez wymóg uzyskania uprzedniej pisemnej zgody na takie przemieszczenie i że taka procedura powinna z kolei wiązać się z uprzednim zgłoszeniem, które umożliwi właściwym organom uzyskanie odpowiednich informacji i podjęcie wszelkich koniecznych środków dla ochrony zdrowia ludzi i środowiska, przy czym powinno to również umożliwić tym organom wnoszenie uzasadnionych sprzeciwów wobec takiego przemieszczania.

               41

               Informacje wymagane w dokumencie zgłoszeniowym zawartym w załączniku I A do rozporządzenia nr 1013/2006, takie jak określenie przejścia granicznego, są więc niezbędne do prawidłowego wykonywania zadań przez właściwe organy.

               42

               Dlatego też gdyby w ramach przemieszczenia zmiana przejścia granicznego wskazanego w dokumencie zgłoszeniowym, na które to przejście rzeczone organy wyraziły zgodę, nastąpiła bez zawiadomienia tych organów z naruszeniem art. 17 ust. 1 rozporządzenia nr 1013/2006, wspomniane zadania nadzoru i kontroli nie mogłyby już być wykonywane w optymalny sposób zgodnie z tym rozporządzeniem.

               43

               W konsekwencji taką zmianę należy uznać za istotną i objętą na tej podstawie art. 17 ust. 1, tak że przemieszczanie do państwa tranzytu przez przejście graniczne inne niż przejście wskazane w dokumencie zgłoszeniowym winno zostać uznane za „nielegalne przemieszczanie”, jeśli zainteresowane właściwe organy nie zostały o tym zawiadomione i nie dokonano nowego zgłoszenia przemieszczenia. Odmienna wykładnia pozbawiłaby wszelkiej skuteczności procedury i systemy kontroli ustanowione na podstawie rozporządzenia nr 1013/2006.

               44

               Tego wniosku nie podważa problem terminologii, który został poruszony w pierwszym pytaniu zadanym przez sąd odsyłający. W pytaniu tym ów sąd dąży w istocie do wyjaśnienia, czy w wyrażeniu „w sposób, który nie jest zgodny z [tym] określonym w dokumencie zgłoszeniowym”, użytym w definicji „nielegalnego przemieszczania” zawartej w art. 2 pkt 35 lit. d) rozporządzenia nr 1013/2006, termin „sposób” („módon” po węgiersku) dotyczy wyłącznie środków transportu (szállítás módjai) (drogowego, kolejowego, morskiego, powietrznego lub wodnego śródlądowego) wskazanych w załącznikach I A i I B do tego rozporządzenia.

               45

               Powód, z jakiego pytanie to zostało zadane Trybunałowi, dotyczy węgierskiej wersji rozporządzenia nr 1013/2006, która różni się od innych wersji językowych tego rozporządzenia. Z wyjątkiem bowiem pola nr 8 „[d]okumentu zgłoszenia” zawartego w załączniku I A do tego rozporządzenia, gdzie prawidłowo użyto słów „szállítási eszköz”, by przetłumaczyć termin „środki transportu”, omawiane pojęcie zostało przetłumaczone w wykazie skrótów i kodów znajdujących się na końcu załącznika I A oraz w załącznikach I B (pole nr 8 oraz wykaz skrótów i kodów znajdujących się na końcu załącznika I B) i II (pkt 13 części 1 oraz pkt 3 części 2) do rzeczonego rozporządzenia za pomocą słów „szállítás módjait”, a zatem przy użyciu węgierskiego odpowiednika francuskiego słowa „manière [sposób]”, mianowicie terminu „mód”. Na tej podstawie Total Waste Recycling podniosła, że „nielegalne przemieszczanie” w rozumieniu art. 2 pkt 35 lit. d) rozporządzenia nr 1013/2006 ma miejsce jedynie wówczas, gdy użyty środek transportu różni się od środka wskazanego w zgłoszeniu.

               46

               Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału sformułowania użytego w jednej z wersji językowych przepisu prawa Unii nie można traktować jako jedynej podstawy jego wykładni lub przyznawać mu w tym zakresie pierwszeństwa względem innych wersji językowych. Przepisy prawa Unii należy bowiem interpretować i stosować w sposób jednolity w świetle wersji sporządzonych we wszystkich językach urzędowych Unii Europejskiej. W razie rozbieżności pomiędzy różnymi wersjami językowymi tekstu prawa Unii dany przepis należy interpretować z uwzględnieniem ogólnej systematyki i celu uregulowania, którego stanowi część (zob. w szczególności wyrok Léger, C‑528/13, EU:C:2015:288, pkt 35 i przytoczone tam orzecznictwo).

               47

               Jeśli chodzi o ogólną systematykę i cel rozporządzenia nr 1013/2006, w pkt 33–43 niniejszego wyroku zostało wskazane, że aby umożliwić organom właściwym w dziedzinie przemieszczania odpadów podjęcie wszelkich koniecznych środków dla ochrony środowiska i zdrowia ludzi w ramach ich zadań nadzoru i kontroli, organy te powinny być odpowiednio informowane i muszą one w tym względzie dysponować informacjami wymaganymi w dokumencie zgłoszeniowym zawartym w załączniku I A do tego rozporządzenia, a nie tylko informacjami dotyczącymi użytego środka transportu.

               48

               Wynika stąd, że ogólna systematyka i cel rozporządzenia nr 1013/2006 prowadzą do przyjęcia wykładni, zgodnie z którą termin „sposób” zawarty w art. 2 pkt 35 lit. d) tego rozporządzenia nie może być rozumiany jako oznaczający wyłącznie „środek transportu”, lecz przeciwnie, powinien być rozumiany szeroko w tym znaczeniu, że dotyczy on okoliczności i charakterystyki przemieszczania, które obejmują trasę tego przemieszczania.

               49

               Ze względu na powyższe rozważania na trzy pierwsze pytania należy odpowiedzieć, że art. 17 ust. 1 rozporządzenia nr 1013/2006 winien być interpretowany w ten sposób, iż przemieszczanie do państwa tranzytu odpadów takich jak te, o których mowa w załączniku IV do tego rozporządzenia, przez przejście graniczne inne niż przejście wskazane w dokumencie zgłoszeniowym, na które właściwe organy wyraziły zgodę, należy uznać za istotną zmianę dotyczącą charakterystyki lub warunków przemieszczania, na które wydana została zgoda, w związku z czym fakt, iż właściwe organy nie zostały zawiadomione o tej zmianie, ma ten skutek, że przemieszczanie odpadów jest nielegalne, ponieważ odbywa się „w sposób, który nie jest zgodny z [tym] określonym w dokumencie zgłoszeniowym” w rozumieniu art. 2 pkt 35 lit. d) tego rozporządzenia.

         W przedmiocie pytania czwartego

               50

               Poprzez pytanie czwarte sąd odsyłający zmierza w istocie do ustalenia, czy art. 50 ust. 1 rozporządzenia nr 1013/2006, zgodnie z którym sankcje stosowane przez państwa członkowskie za naruszenie przepisów tego rozporządzenia muszą być proporcjonalne, winien być interpretowany w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie nałożeniu grzywny za przemieszczanie do państwa tranzytu odpadów takich jak te, o których mowa w załączniku IV do rzeczonego rozporządzenia, przez przejście graniczne inne niż przejście wskazane w dokumencie zgłoszeniowym, na które właściwe organy wyraziły zgodę, jeżeli kwota tej grzywny odpowiada kwocie grzywny nakładanej w przypadku naruszenia obowiązku uzyskania zgody i dokonania uprzedniego pisemnego zgłoszenia.

               51

               Należy zaznaczyć w tym względzie, że art. 50 ust. 1 rozporządzenia nr 1013/2006 zobowiązuje państwa członkowskie do ustanowienia „przepis[ów] przewidując[ych] sankcje za naruszanie przepisów [tego] rozporządzenia […]. Ustanowione sankcje muszą być skuteczne, proporcjonalne i odstraszające”. Należy stwierdzić, że wspomniane rozporządzenie nie zawiera bardziej precyzyjnych przepisów w zakresie ustanawiania owych sankcji na szczeblu krajowym i nie określa w szczególności żadnego wyraźnego kryterium dla celów oceny proporcjonalnego charakteru tych sankcji.

               52

               Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem w braku harmonizacji przepisów Unii w dziedzinie sankcji z tytułu niedochowania warunków przewidzianych w ramach systemu wprowadzonego przez te przepisy państwa członkowskie są uprawnione do dokonania wyboru sankcji, które uznają za odpowiednie. Kompetencje te muszą jednak być wykonywane z poszanowaniem prawa Unii i jego ogólnych zasad, a w konsekwencji również z poszanowaniem zasady proporcjonalności (zob. w szczególności wyrok Urbán, C‑210/10, EU:C:2012:64, pkt 23 i przytoczone tam orzecznictwo).

               53

               Należy przypomnieć w tym względzie, że dla dokonania oceny, czy dana sankcja jest zgodna z zasadą proporcjonalności, trzeba uwzględnić w szczególności charakter i wagę naruszenia, którego ukaraniu służy ta sankcja, oraz sposób ustalania jej kwoty (zob. w szczególności wyrok Rodopi-M 91, C‑259/12, EU:C:2013:414, pkt 38 i przytoczone tam orzecznictwo). Państwa członkowskie są więc zobowiązane do przestrzegania zasady proporcjonalności również w zakresie oceny okoliczności, które mogą być brane pod uwagę przy ustalaniu grzywny (zob. wyrok Urbán, C‑210/10, EU:C:2012:64, point 54).

               54

               W ostateczności to jednak sąd krajowy winien ocenić, biorąc pod uwagę wszystkie okoliczności faktyczne i prawne charakteryzujące rozpatrywaną przez niego sprawę, czy kwota grzywny nie wykracza poza to, co jest konieczne do osiągnięcia celów wskazanych w omawianych przepisach. Konkretne stosowanie zasady proporcjonalności należy bowiem do sądu krajowego, który powinien zbadać zgodność środków krajowych z prawem Unii, zaś Trybunał jest właściwy tylko do przedstawienia temu sądowi wszelkich wskazówek w zakresie wykładni prawa Unii, które mogą umożliwić mu dokonanie oceny tej zgodności (zob. podobnie w szczególności wyrok Profaktor Kulesza, Frankowski, Jóźwiak, Orłowski, C‑188/09, EU:C:2010:454, pkt 30 i przytoczone tam orzecznictwo).

               55

               Jeśli chodzi o sankcje za naruszenie przepisów rozporządzenia nr 1013/2006, które zmierza do zapewnienia wysokiego poziomu ochrony środowiska i zdrowia ludzi, sąd krajowy zobowiązany jest w ramach kontroli proporcjonalności takiej sankcji do wzięcia pod uwagę szczególnie ryzyka, jakie może zaistnieć w wyniku naruszenia w dziedzinie ochrony środowiska i zdrowia ludzi.

               56

               Należy więc zaznaczyć, że nałożenie grzywny za przemieszczanie do państwa tranzytu odpadów takich jak te, o których mowa w załączniku IV do rzeczonego rozporządzenia, przez przejście graniczne inne niż przejście wskazane w dokumencie zgłoszeniowym, na które właściwe organy wyraziły zgodę, jeśli kwota podstawowa tej grzywny odpowiada kwocie zastosowanej w przypadku naruszenia obowiązku uzyskania zgody i dokonania uprzedniego pisemnego zgłoszenia, może zostać uznane za proporcjonalne tylko wówczas, gdy okoliczności charakteryzujące popełnione naruszenie pozwalają stwierdzić, że chodzi o naruszenia o jednakowej wadze.

               57

               Mając na względzie powyższe rozważania, na pytanie czwarte należy odpowiedzieć, że art. 50 ust. 1 rozporządzenia nr 1013/2006, zgodnie z którym sankcje stosowane przez państwa członkowskie za naruszenie przepisów tego rozporządzenia muszą być proporcjonalne, winien być interpretowany w ten sposób, że nałożenie grzywny za przemieszczanie do państwa tranzytu odpadów takich jak te, o których mowa w załączniku IV do rzeczonego rozporządzenia, przez przejście graniczne inne niż przejście wskazane w dokumencie zgłoszeniowym, na które właściwe organy wyraziły zgodę, jeśli kwota podstawowa tej grzywny odpowiada kwocie grzywny nakładanej w przypadku naruszenia obowiązku uzyskania zgody i dokonania uprzedniego pisemnego zgłoszenia, może zostać uznane za proporcjonalne tylko wówczas, gdy okoliczności charakteryzujące popełnione naruszenie pozwalają stwierdzić, że chodzi o naruszenia o jednakowej wadze. Sąd krajowy winien sprawdzić, biorąc pod uwagę wszystkie okoliczności faktyczne i prawne charakteryzujące rozpatrywaną przez niego sprawę, a w szczególności ryzyko, jakie może zaistnieć w wyniku naruszenia w dziedzinie ochrony środowiska i zdrowia ludzi, czy kwota grzywny nie wykracza poza to, co jest konieczne do osiągnięcia celów polegających na zapewnieniu wysokiego poziomu ochrony środowiska i zdrowia ludzi.

         W przedmiocie kosztów

               58

               Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.

               Z powyższych względów Trybunał (siódma izba) orzeka, co następuje:

                           1)

                           Artykuł 17 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 1013/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 14 czerwca 2006 r. w sprawie przemieszczania odpadów, zmienionego rozporządzeniem Komisji (WE) nr 669/2008 z dnia 15 lipca 2008 r., winien być interpretowany w ten sposób, że przemieszczanie do państwa tranzytu odpadów takich jak te, o których mowa w załączniku IV do tego rozporządzenia, przez przejście graniczne inne niż przejście wskazane w dokumencie zgłoszeniowym, na które właściwe organy wyraziły zgodę, należy uznać za istotną zmianę dotyczącą charakterystyki lub warunków przemieszczania, na które wydana została zgoda, w związku z czym fakt, iż właściwe organy nie zostały zawiadomione o tej zmianie, ma ten skutek, że przemieszczanie odpadów jest nielegalne, ponieważ odbywa się „w sposób, który nie jest zgodny z [tym] określonym w dokumencie zgłoszeniowym” w rozumieniu art. 2 pkt 35 lit. d) tego rozporządzenia.

                           2)

                           Artykuł 50 ust. 1 rozporządzenia nr 1013/2006, zmienionego rozporządzeniem (WE) nr 669/2008, zgodnie z którym sankcje stosowane przez państwa członkowskie za naruszenie przepisów tego rozporządzenia muszą być proporcjonalne, należy interpretować w ten sposób, że nałożenie grzywny za przemieszczanie do państwa tranzytu odpadów takich jak te, o których mowa w załączniku IV do rzeczonego rozporządzenia, przez przejście graniczne inne niż przejście wskazane w dokumencie zgłoszeniowym, na które właściwe organy wyraziły zgodę, jeśli kwota podstawowa tej grzywny odpowiada kwocie grzywny nakładanej w przypadku naruszenia obowiązku uzyskania zgody i dokonania uprzedniego pisemnego zgłoszenia, może zostać uznane za proporcjonalne tylko wówczas, gdy okoliczności charakteryzujące popełnione naruszenie pozwalają stwierdzić, że chodzi o naruszenia o jednakowej wadze. Sąd krajowy winien sprawdzić, biorąc pod uwagę wszystkie okoliczności faktyczne i prawne charakteryzujące rozpatrywaną przez niego sprawę, a w szczególności ryzyko, jakie może zaistnieć w wyniku naruszenia w dziedzinie ochrony środowiska i zdrowia ludzi, czy kwota grzywny nie wykracza poza to, co jest konieczne do osiągnięcia celów polegających na zapewnieniu wysokiego poziomu ochrony środowiska i zdrowia ludzi.

                     Podpisy

            (
            *1
         )	Język postępowania: węgierski.


Wyrok Trybunału (druga izba) z dnia 14 lipca 1983 r. # Armelle Detti przeciwko Trybunałowi Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich. # Urzędnik. # Sprawa 144/82.


title: Wyrok Trybunału (druga izba) z dnia 14 września 2006 r. # Komisja Wspólnot Europejskich przeciwko Maria Dolores Fernández Gómez. # Odwołanie - Członek personelu tymczasowego - Artykuł 2 lit. a) WZIPW - Okres zatrudnienia w Komisji w charakterze oddelegowanego eksperta narodowego - Wniosek o uchylenie - Dopuszczalność - Wniosek w rozumieniu art. 90 ust. 1 regulaminu pracowniczego - Pojęcie - Akt niekorzystny. # Sprawa C-417/05 P.

text:
      Sprawa C‑417/05 P
      Komisja Wspólnot Europejskich
      przeciwko
      Marii Dolores Fernández Gómez
      Odwołanie – Członek personelu tymczasowego – Artykuł 2 lit. a) WZIPW – Okres zatrudnienia w Komisji w charakterze oddelegowanego eksperta narodowego – Wniosek o stwierdzenie nieważności – Dopuszczalność – Wniosek w rozumieniu art. 90 ust. 1 regulaminu pracowniczego – Pojęcie – Akt niekorzystny
      Streszczenie wyroku
      1.        Urzędnicy – Skarga – Wniosek w rozumieniu art. 90 ust. 1 regulaminu pracowniczego – Pojęcie
      (regulamin pracowniczy, art. 90 ust. 1)
      2.        Urzędnicy – Skarga – Akt niekorzystny – Pojęcie
      (regulamin pracowniczy, art. 90 ust. 2)
      1.        Wniosek o przedłużenie umowy o pracę z członkiem personelu tymczasowego złożony przez kierownika wydziału, w którym ten członek
         jest zatrudniony, nie stanowi wniosku tego członka personelu tymczasowego w rozumieniu art. 90 ust. 1 regulaminu pracowniczego.
         Z jasnego brzmienia tego przepisu wynika, że jedynie osoby, których dotyczy regulamin pracowniczy, mogą przedstawić taki wniosek.
         Pismo wystosowane przez daną jednostkę organizacyjną Komisji do innej jednostki nie wchodzi zatem w zakres przedmiotowy tego
         przepisu i nie może być przyrównane do wniosku, w przeciwnym razie miałoby miejsce obejście postępowania w nim określonego.

      Przesłany pocztą elektroniczną list tego członka personelu tymczasowego do właściwych służb, w którym zwraca się z prośbą
         o udzielenie pewnych informacji w przedmiocie umowy o pracę, lecz nie wzywa tych służb do wydania decyzji w jego sprawie,
         również nie stanowi wniosku w rozumieniu art. 90 ust. 1 regulaminu pracowniczego.

      (por. pkt 37–39)
      2.        Aktami niekorzystnymi mogą być jedynie w rozumieniu art. 90 ust. 2 regulaminu pracowniczego akty wywołujące wiążące skutki
         prawne mogące naruszyć bezpośrednio i natychmiastowo interesy skarżącego poprzez znaczącą zmianę jego sytuacji prawnej.

      Niewątpliwie nie jest tak w przypadku poczty elektronicznej właściwych służb informującej kierownika wydziału, w którym pracuje
         członek personelu tymczasowego, o niemożności przedłużenia umowy o pracę z tym członkiem personelu tymczasowego i niezawierającej
         żadnego nowego elementu w stosunku do postanowień umowy, która jako jedyna wywołuje wiążące skutki prawne w stosunku do osób
         objętych zakresem regulaminu pracowniczego. Takie powiadomienie stanowi akt potwierdzający umowę o pracę i stąd nie może powodować
         rozpoczęcia biegu nowego terminu na wniesienie skargi.

      (por. pkt 42–46)
WYROK TRYBUNAŁU (druga izba)
      z dnia 14 września 2006 r. (*)

      Odwołanie – Członek personelu tymczasowego – Artykuł 2 lit. a) WZIPW – Okres zatrudnienia w Komisji w charakterze oddelegowanego eksperta narodowego – Wniosek o stwierdzenie nieważności – Dopuszczalność – Wniosek w rozumieniu art. 90 ust. 1 regulaminu pracowniczego – Pojęcie – Akt niekorzystny
      W sprawie C‑417/05 P
      mającej za przedmiot odwołanie w trybie art. 56 statutu Trybunału Sprawiedliwości, wniesione w dniu 24 listopada 2005 r.,
      Komisja Wspólnot Europejskich, reprezentowana przez D. Martina i L. Lozano Palacios, działających w charakterze pełnomocników, z adresem do doręczeń w Luksemburgu,

      wnoszący odwołanie,
      w której drugą stroną postępowania jest:
      Maria Dolores Fernández Gómez, reprezentowana przez J.R. Iturriagagoitię, abogado,

      strona skarżąca w pierwszej instancji,
      TRYBUNAŁ (druga izba),
      w składzie: C.W.A. Timmermans, prezes izby, R. Schintgen, P. Kūris, G. Arestis (sprawozdawca) i J. Klučka, sędziowie,
      rzecznik generalny: L.A. Geelhoed,
      sekretarz: M. Ferreira, główny administrator,
      uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 17 maja 2006 r.,
      podjąwszy, po wysłuchaniu rzecznika generalnego, decyzję o rozstrzygnięciu sprawy bez opinii,
      wydaje następujący
      Wyrok
      1        Komisja Wspólnot Europejskich wnosi w odwołaniu o uchylenie wyroku Sądu Pierwszej Instancji Wspólnot Europejskich z dnia 13 września
         2005 r. w sprawie T‑272/03 Fernández Gómez przeciwko Komisji (dotychczas niepublikowanego w Zbiorze, zwanego dalej „zaskarżonym
         wyrokiem”), którym uchylona została decyzja organu upoważnionego do zawierania umów zatrudnienia z dnia 12 maja 2003 r. oddalająca
         wniosek o przedłużenie umowy o pracę z M.D. Fernández Gómez (zwana dalej „sporną decyzją”), a Komisja została obciążona wypłatą
         M.D. Fernández Gómez odszkodowania w kwocie 50 000 EUR za poniesioną w związku z tą decyzją szkodę, jak również zobowiązana
         do pokrycia kosztów sądowych.

       Ramy prawne, okoliczności faktyczne leżące u podstaw sporu oraz postępowanie przed Sądem Pierwszej Instancji
      2        Artykuły 2 i 3 rozporządzenia Rady (EWG, Euratom, EWWiS) nr 259/68 z dnia 9 lutego29 lutego 1968 r. ustanawiającego Regulamin
         pracowniczy urzędników Wspólnot Europejskich, jak również warunki zatrudnienia innych pracowników Wspólnot oraz ustanawiającego
         specjalne środki stosowane tymczasowo wobec urzędników Komisji (Dz.U. L 56, str. 1) w brzmieniu obowiązującym przed dniem
         30 kwietnia 2004 r. określają odpowiednio regulamin pracowniczy urzędników Wspólnot Europejskich (zwany dalej „regulaminem
         pracowniczym”) oraz warunki zatrudnienia innych pracowników Wspólnot Europejskich (zwane dalej „WZIPW”).

      3        Na podstawie art. 2 lit. a) WZIPW przez personel tymczasowy rozumie się „personel zatrudniony na stanowisku, które znajduje
         się na liście stanowisk załączonej do sekcji budżetu odnoszącej się do każdej instytucji i które władze budżetowe zaklasyfikowały
         jako stanowisko tymczasowe”.

      4        Artykuł 8 WZIPW stanowi w szczególności, że personel tymczasowy, wobec którego stosuje się wspomniany art. 2 lit. a) może
         być zatrudniony na czas określony lub nieokreślony i że umowy o pracę takich pracowników personelu tymczasowego, zatrudnionych
         na czas określony nie mogą być przedłużane w tej samej formie więcej niż jeden raz.

      5        W dniu 18 października 1994 r. Komisja przyjęła kodeks dobrego postępowania dotyczący wszystkich przepisów regulujących stosunki
         pomiędzy służbami Komisji a niektórymi kategoriami personelu (zwany dalej „kodeksem dobrego postępowania”).

      6        Kategorie personelu, których dotyczy kodeks to: „personel nieobjęty zakresem podmiotowym regulaminu pracowniczego” oraz „pewne
         szczególne kategorie [personelu]”. Na podstawie pkt  I B tego kodeksu, przez „pewne szczególne kategorie [personelu]” należy
         rozumieć „niektórych pracowników objętych zakresem podmiotowym regulaminu pracowniczego albo WZIPW, albo posiadających umowy
         o pracę regulowane prawem publicznym”. Do tej ostatniej kategorii należą członkowie personelu pomocniczego, oddelegowani eksperci
         krajowi (zwani dalej „END”), urzędnicy lub inni pracownicy na urlopie z przyczyn osobistych lub pracujący w niepełnym wymiarze
         czasu pracy, byli urzędnicy i członkowie personelu tymczasowego, jak również „inni pracownicy Wspólnoty”.

      7        W dniu 13 listopada 1996 r. Komisja wydała decyzję zatytułowaną „Polityka wobec członków personelu tymczasowego objętych zakresem
         art. 2 a) warunków zatrudnienia innych pracowników Wspólnot Europejskich (WZIPW)” (zwaną dalej „decyzją Komisji z dnia 13 listopada
         1996 r.”). Decyzja ta przyjmuje na podstawie nowych wytycznych „postanowienia dotyczące zasad działania” odnośnie do naboru
         i selekcji członków personelu tymczasowego objętych zakresem art. 2 lit. a) WZIPW, czasu, na jaki zawierane są z nimi umowy
         o pracę, ograniczenia kumulacji w czasie z innymi stanowiskami w administracji lub umowami o pracę z Komisją, jak również
         konkursów wewnętrznych i otwartych, które mogą ewentualnie ich dotyczyć.

      8        Punkt 6 lit. b) i c) tej decyzji określa czas, na jaki zawierane są umowy o pracę, jak również sposoby stosowania zasady zapobiegania
         kumulacji stosowanej do członków personelu tymczasowego objętych zakresem art. 2 lit. a) WZIPW, którym została złożona oferta
         pracy po dniu 1 grudnia 1996 r. (zwana dalej „zasadą zapobiegania kumulacji”). Punkt 6 lit. c) stanowi w szczególności, co
         następuje:

      „Maksymalny okres zatrudnienia w Komisji członków personelu, którzy nie są urzędnikami nie może przekroczyć 6 lat. Do tego
         sześcioletniego okresu wlicza się okresy wykonywania pracy w charakterze członka personelu tymczasowego 2-a) lub 2-b), członka
         personelu pomocniczego oraz personelu nieobjętego zakresem podmiotowym regulaminu pracowniczego. […] Do dyrekcji generalnych
         zostaną skierowane zalecenia w celu umożliwienia im stosowania tego ograniczenia kumulacji w ofertach zatrudnienia”.

      9        W dniu 14 listopada 1996 r. dyrektor generalny dyrekcji generalnej „Personel i administracja” (zwanej dalej „DG IX”) skierował
         do personelu pismo informacyjne dotyczące „Nowej polityki wobec członków personelu tymczasowego objętych zakresem art. 2-a)
         WZIPW”. Jeśli chodzi o zasadę zapobiegania kumulacji, która ogranicza do sześciu lat zatrudnienie personelu niezatrudnionego
         na czas nieokreślony, w piśmie tym wyjaśniono, że do tego maksymalnego okresu należy mianowicie zaliczyć „okresy zatrudnienia
         […] w charakterze END lub w charakterze jakiegokolwiek innego pracownika nieobjętego zakresem podmiotowym regulaminu pracowniczego”
         w ramach Komisji.

      10      M.D. Fernández Gómez pracowała w Komisji w charakterze END przez trzy lata od dnia 1 grudnia 1997 r. do dnia 30 listopada
         2000 r. Następnie została tam zatrudniona jako członek personelu pomocniczego na okres dwóch i pół miesięcy od dnia 1 grudnia
         2000 r. do dnia 15 lutego 2001 r.

      11      M.D. Fernández Gómez zabiegała następnie o stanowisko opublikowane w ogłoszeniu o naborze 13T/TRADE/2000 dotyczącym obsadzenia
         przez personel tymczasowy czterech stanowisk w dyrekcji generalnej ds. handlu. Jeśli chodzi o czas trwania umowy o pracę,
         w ogłoszeniu informowano:

      „Przy zatrudnieniu kandydata [...], Komisja musi stosować zasady zawarte w decyzji z dnia 13 listopada 1996 r. dotyczącej
         ograniczenia okresu, na jaki zawiera się umowy o pracę zgodnie z art. 2 lit. a) [WZIPW] do 3 lat, z możliwością przedłużenia
         takiej umowy tylko raz na maksymalnie jeden rok”.

      12      Przeszedłszy pomyślnie selekcję, M.D. Fernández Gómez zawarła z Komisją umowę o pracę w charakterze członka personelu tymczasowego
         w rozumieniu art. 2 lit. a) WZIPW. Umowa ta, z dnia 17 stycznia 2001 r., zaczęła obowiązywać od dnia 16 lutego 2001 r. Zgodnie
         z art. 4 tej umowy okres, na jaki została zawarta wynosił dwa lata i dziewięć i pół miesiąca, czyli upływał w dniu 30 listopada
         2003 r.

      13      Umowa ta została przekazana drugiej stronie postępowania odwoławczego pismem z dnia 19 stycznia 2001 r., w którym właściwe
         służby Komisji zwracały uwagę M.D. Fernández Gómez na okoliczność, że „umowa została zawarta na czas określony wynoszący dwa
         lata i dziewięć i pół miesiąca i nie może zostać przedłużona zgodnie z decyzją Komisji z dnia 13 listopada 1996 r. ustalającą
         maksymalny czas trwania różnych rodzajów umów”.

      14      W dniu 13 lutego 2003 r. M.D. Fernández Gómez zwróciła się za pośrednictwem poczty elektronicznej do pracownika DG IX, E. Dauma.
         E-mail ten, zatytułowany „pytania dotyczące oddelegowania END” brzmiał następująco:

      „[…] byłabym wdzięczna, gdyby mógł mi Pan przedstawić następujące informacje:
      –        czy „zasada zapobiegania kumulacji” (decyzja Komisji z dnia 13 listopada 1996 r.) stosuje się do oddelegowania END, których
         zatrudnienie rozpoczęło się i zakończyło przed dniem 5 stycznia 2002 r.? W przypadku odpowiedzi twierdzącej,

      –        od jakiej daty obowiązuje oraz
      –        z jakiego powodu takie ograniczenie nie zostało wymienione w decyzji Komisji z dnia 9 lutego 2001 r. (regulującej warunki
         zatrudnienia END) i z jakiego powodu okresy oddelegowania END nie są wymienione w decyzji z dnia 13 listopada 1996 r.?

      […]”
      15      Pismem z dnia 3 kwietnia 2003 r. skierowanym do DG IX kierownik wydziału, w którym pracowała M.D. Fernández Gómez zwrócił
         się o przedłużenie umowy o pracę w charakterze członka personelu tymczasowego z M.D. Fernández Gómez tak, aby w sumie okres
         tego zatrudnienia wyniósł cztery lata, który uważał za maksymalny czas trwania takiej umowy. Wniosek o przedłużenie wymieniał
         ponadto przyczyny, dla których dalsze zatrudnienie zainteresowanej w wydziale było „wysoce pożądane”. W piśmie tym podniesiono,
         że decyzja Komisji z dnia 13 listopada 1996 r. nie przewiduje by okres oddelegowania w charakterze END był uwzględniany w celu
         obliczenia sześcioletniego okresu przewidzianego przez zasadę zapobiegania kumulacji. To samo pismo wskazywało również, że
         END nie zostali wymienieni jako „personel nieobjęty zakresem podmiotowym regulaminu pracowniczego” w kodeksie dobrego postępowania.

      16      W dniu 12 maja 2003 r. pracownik DG IX zwrócił się za pośrednictwem poczty elektronicznej do pracownika wydziału, w którym
         zatrudniona była M.D. Fernández Gómez. E-mail ten miał następujące brzmienie:

      „Poproszono mnie o odpowiedź na pytanie dotyczące przedłużenia umów o pracę z dwoma [członkami personelu tymczasowego] 2 a),
         M.D. Fernández Gómez oraz [...], o co wnosił Pan w swoim piśmie z dnia 3 kwietnia 2003 r.

      M.D. Fernández Gómez skontaktowała się bezpośrednio z E. Daumem w sprawie kwestii okresu zatrudnienia jako END wliczanego
         do zasady zapobiegania kumulacji; ten z kolei odpowiedział jej, że stałą praktykę stanowi zaliczanie okresu przepracowanego
         jako END do okresu przepracowanego w charakterze »personelu nieobjętego zakresem podmiotowym regulaminu pracowniczego« [...]

      Potwierdzam zatem, że w odniesieniu do tych dwóch członków personelu tymczasowego, jak i ww odniesieniu do wszystkich innych
         znajdujących się w tej samej sytuacji, nie przewiduje się nieuwzględnienia okresu przepracowanego w charakterze END ani rewizji
         czasu trwania ich umowy o pracę.

      […]”.
      17      List ten przekazano M.D. Fernández Gómez za pośrednictwem poczty elektronicznej w dniu 18 czerwca 2003 r.

      18      W dniu 11 lipca 2003 r. M.D. Fernández Gómez złożyła zażalenie na podstawie art. 90 ust. 2 regulaminu pracowniczego, które
         zostało oddalone decyzją Komisji w dniu 29 października 2003 r.

      19      W skardze złożonej w sekretariacie Sądu w dniu 4 sierpnia 2003 r. M.D. Fernández Gómez wniosła o uchylenie spornej decyzji
         oraz zasądzenie od Komisji zapłaty kwoty 101 328,60 EUR, powiększonej o odsetki za zwłokę, tytułem odszkodowania za poniesioną
         szkodę.

      20      Odrębnym pismem złożonym w sekretariacie Sądu w tym samym dniu M.D. Fernández Gómez wniosła również o zawieszenie wykonania
         spornej decyzji.

      21      Postanowieniem z dnia 16 września 2003 r. w sprawie T‑272/03 R Fernández Gómez przeciwko Komisji (RecFP str. I‑A-197 i II‑979)
         Prezes Sądu odrzucił ten ostatni wniosek i zdecydował, że rozstrzygnięcie o kosztach nastąpi w orzeczeniu kończącym postępowanie
         w sprawie.

      22      Pismem złożonym w dniu 29 stycznia 2004 r. Komisja podniosła zarzut niedopuszczalności zgodnie z art. 114 § 1 regulaminu Sądu.

      23      Postanowieniem z dnia 30 kwietnia 2004 r. Sąd postanowił rozpoznać zarzut niedopuszczalności w ramach rozpatrywania sprawy
         co do istoty.

      24      Po stwierdzeniu dopuszczalności skargi, Sąd zaskarżonym wyrokiem uchylił sporną decyzję i obciążył Komisję wypłatą M.D. Fernández
         Gómez odszkodowania w kwocie 50 000 EUR za poniesioną szkodę.

       Żądania stron
      25      W swoim odwołaniu Komisja wnosi do Trybunału o:

      –        uchylenie zaskarżonego wyroku;
      –        rozstrzygnięcie sporu i uznanie jej żądań przedstawionych przed Sądem, a zatem oddalenie skargi;
      –        ewentualnie przekazanie sprawy Sądowi do ponownego rozpoznania;
      –        obciążenie M.D. Fernández Gómez kosztami niniejszego postępowania oraz kosztami własnymi w postępowaniu przed Sądem.
      26      Druga strona postępowania odwoławczego wnosi do Trybunału o:

      –        oddalenie odwołania w całości;
      –        obciążenie Komisji kosztami związanymi z postępowaniem przed Sądem jak i postępowaniem odwoławczym przed Trybunałem.
      27      Pismem złożonym w sekretariacie Trybunału w dniu 23 lutego 2006 r. Komisja wniosła na podstawie art. 117 regulaminu Trybunału
         Sprawiedliwości o zezwolenie na przedstawienie repliki. Postanowieniem z dnia 8 marca 2006 r. Prezes Trybunału odrzucił ten
         wniosek.

       W przedmiocie odwołania
      28      Na poparcie swojego odwołania Komisja podnosi trzy zarzuty. Pierwszy, to zarzut naruszenia prawa, którego dopuścił się Sąd
         uznając skargę na sporną decyzję za dopuszczalną. Drugi zarzut dotyczy naruszenia prawa w zakresie art. 8 WZIPW oraz zasady
         zapobiegania kumulacji. Trzeci zarzut dotyczy naruszenia prawa w zakresie określenia i oceny szkody, którą jakoby poniosła
         druga strona postępowania odwoławczego.

       W przedmiocie pierwszego zarzutu
      29      Sąd ustalił najpierw w pkt 37 zaskarżonego wyroku, że sporna decyzja, czyli poczta elektroniczna z dnia 12 maja 2003 r. zawiera
         odpowiedź udzieloną przez administrację na wniosek o przedłużenie umowy o pracę M.D. Fernández Gómez przedstawiony przez jej
         kierownika wydziału w dniu 3 kwietnia 2003 r.

      30      Zgodnie z pkt 38 tego wyroku, sporna decyzja oddala ten wniosek z uwagi na to, że trzyletni okres zatrudnienia drugiej strony
         postępowania odwoławczego w Komisji w charakterze END powinien zostać zaliczany dla celów stosowania zasady zapobiegania kumulacji,
         który to okres dodaje się do dwóch i pół miesięcy przepracowanych przez nią w charakterze członka personelu pomocniczego oraz
         dwóch lat i dziewięciu i pół miesięcy przepracowanych w charakterze członka personelu tymczasowego, co w sumie odpowiada maksymalnemu
         sześcioletniemu okresowi zatrudnienia w ramach instytucji przewidzianemu przez zasadę zapobiegania kumulacji.

      31      Następnie w odpowiedzi na zarzut niedopuszczalności podniesiony przez Komisję, dotyczący tego, że sporna decyzja potwierdzała
         jedynie treść umowy o pracę drugiej strony postępowania odwoławczego w charakterze członka personelu tymczasowego, Sąd uznał
         w pkt 43 zaskarżonego wyroku, że porównanie spornej decyzji z umową o pracę i pismem z dnia 19 stycznia 2001 r. dokonującym
         przekazania tej umowy pozwala na stwierdzenie, że wspomniana decyzja zawiera nowy element, jakim jest oddalenie wniosku o przedłużenie
         tejże umowy na tej podstawie, że okres zatrudnienia w charakterze END powinien zostać uwzględniony w celu zastosowania zasady
         zapobiegania kumulacji, podczas gdy wcześniejsze akty zajmowały jedynie stanowisko w przedmiocie kwestii czasu trwania umowy,
         nie wypowiadając się w zakresie jej ewentualnego przedłużenia z upłynięciem okresu na jaki została zawarta i odsyłając w tym
         zakresie do obowiązujących zasad.

      32      Uznawszy w rezultacie w pkt 44 zaskarżonego wyroku, że sporna decyzja nie jest aktem potwierdzającym wcześniejszą decyzję,
         lecz aktem niekorzystnym dla drugiej strony postępowania odwoławczego, Sąd stwierdził w pkt 45 i 46 tego wyroku, że terminy
         określone w regulaminie pracowniczym zostały zachowane i orzekł w pkt 47 tego wyroku, że skarga jest dopuszczalna w całości.

      33      Komisja podnosi, że Sąd dopuścił się w ten sposób kilkakrotnego naruszenia prawa. W tym miejscu zwraca mianowicie uwagę, że
         druga strona postępowania odwoławczego nie przedstawiła wniosku, w rozumieniu regulaminu pracowniczego, o przedłużenie umowy
         w charakterze członka personelu tymczasowego i z tego nawet tylko powodu skarga powinna być uznana za niedopuszczalną. Ponadto
         Komisja podnosi, że w każdym razie sporna decyzja, stanowiąc jedynie list informacyjny i nie mając charakteru decyzji, nie
         stanowi aktu niekorzystnego.

      34      Należy przypomnieć brzmienie art. 90 ust. 1 i 2 regulaminu pracowniczego, zgodnie z którym:

      „1. Każda osoba, wobec której zastosowanie znajduje niniejszy regulamin pracowniczy, może złożyć organowi powołującemu wniosek
         o wydanie decyzji w jej sprawie. Organ powiadamia zainteresowaną osobę o wydanej decyzji wraz z uzasadnieniem w okresie czterech
         miesięcy od złożenia wniosku. Jeśli w tym terminie decyzja nie zostanie wydana, uznaje się to za dorozumianą decyzję odmowną,
         [na którą] można złożyć zażalenie zgodnie z ust. 2.

      2. Każda osoba, wobec której zastosowanie znajduje niniejszy regulamin pracowniczy, może złożyć organowi powołującemu zażalenie
         [na akt], z którym wiążą się niekorzystne dla niej skutki; dotyczy to zarówno przypadku wydania decyzji przez organ powołujący,
         jak i niezastosowania środka przewidzianego przez niniejszy regulamin pracowniczy. […].

      […]”.
      35      Należy stwierdzić, że z art. 90 ust. 1 regulaminu pracowniczego wynika, że jedynie osoba, wobec której stosuje się regulamin
         pracowniczy może skierować wniosek do organu powołującego.

      36      Jako członek personelu tymczasowego, druga strona postępowania odwoławczego jest objęta zakresem podmiotowym art. 90 ust. 1
         regulaminu pracowniczego, a zatem na tej podstawie może złożyć wniosek przewidziany w tym przepisie. Należy zatem zbadać,
         czy rzeczywiście taki wniosek złożyła.

      37      Jak wynika z akt sprawy przedstawionych Trybunałowi, druga strona postępowania odwoławczego skontaktowała się z DG IX za pośrednictwem
         poczty elektronicznej z dnia 13 lutego 2003 r., której treść przytoczono w pkt 14 niniejszego wyroku w przedmiocie umowy o pracę.
         Nie kładąc w szczególności nacisku na okoliczność, że e-mail ten stanowił wniosek w rozumieniu art. 90 ust. 1 regulaminu pracowniczego,
         druga strona postępowania odwoławczego twierdzi, że wniosek o przedłużenie umowy o pracę został złożony, w następstwie kroków
         przez nią podjętych przez kierownika wydziału, w którym pracowała.

      38      Bezspornym jest, że pismem z dnia 3 kwietnia 2003 r. wspomniany kierownik wydziału wniósł o przedłużenie umowy o pracę drugiej
         strony postępowania odwoławczego. Jednakże jak wynika z brzmienia art. 90 ust. 1 regulaminu pracowniczego przytoczonego w
         pkt 34 niniejszego wyroku, jedynie osoby, których dotyczy regulamin pracowniczy mogą przedstawić taki wniosek. Pismo wystosowane
         przez daną jednostkę organizacyjną Komisji do innej jednostki nie wchodzi zatem w zakres przedmiotowy tego przepisu. Ponadto
         wydaje się, że takie pismo nie może być przyrównane do wniosku, o którym mowa w tym przepisie, w przeciwnym razie miałoby
         miejsce obejście postępowania w nim określonego.

      39      Ponadto również z treści powyższej poczty elektronicznej z dnia 13 lutego 2003 r. wynika, że druga strona postępowania odwoławczego
         nie zwróciła się do organu powołującego o podjęcie decyzji w jej zakresie. W e-mailu tym, zatytułowanym „pytania dotyczące
         oddelegowania END”, druga strona postępowania odwoławczego ograniczyła się do skierowania pytań w celu uzyskania informacji
         o zastosowanie w jej przypadku zasady zapobiegania kumulacji.

      40      Z tego wynika, że druga strona postępowania odwoławczego nie przedstawiła żadnego wniosku w rozumieniu art. 90 ust. 1 regulaminu
         pracowniczego.

      41      W tych okolicznościach należy jeszcze zbadać, czy w braku takiego wniosku sporna decyzja stanowi akt niekorzystny, zważywszy
         na to, że druga strona postępowania odwoławczego złożyła w każdym razie zażalenie na ten akt w rozumieniu art. 90 ust. 2 regulaminu
         pracowniczego.

      42      W tym względzie należy wskazać, że aktami niekorzystnymi mogą być jedynie akty wywołujące wiążące skutki prawne mogące naruszyć
         bezpośrednio i natychmiastowo interesy skarżącego poprzez znaczącą zmianę jego sytuacji prawnej.

      43      Należy od razu stwierdzić, że poczta elektroniczna z DG IX z dnia 12 maja 2003 r. oczywiście nie stanowi takiego aktu.

      44      Zakładając nawet, że sporny e-mail zawiera decyzję, to zgodnie z orzecznictwem, jedynie umowa o pracę wywołuje wiążące skutki
         prawne w stosunku do osób objętych zakresem podmiotowym regulaminu pracowniczego (zob. podobnie wyrok z dnia 9 lipca 1987 r.
         w sprawie 329/85 Castagnoli przeciwko Komisji, Rec. str. 3281, pkt 10 i 11 oraz postanowienie z dnia 4 maja 1988 r. w sprawie
         95/87 Contini przeciwko Komisji, Rec. str. 2537, pkt 8). Tymczasem bezspornym jest, że druga strona postępowania odwoławczego
         nigdy nie zakwestionowała ? w terminach określonych w regulaminie pracowniczym ? postanowień swojej umowy o pracę, wyjaśnionych
         w piśmie przewodnim z dnia 19 stycznia 2000 r.

      45      Ponadto, jeśli chodzi o e-mail z dnia 12 maja 2003 r., to należy stwierdzić, że nie zawiera on, w stosunku do wspomnianych
         postanowień umowy, żadnego nowego elementu odnośnie  daty, z którą upływa umowa o pracę drugiej strony postępowania odwoławczego
         oraz kwestii przedłużenia tej umowy.

      46      Tymczasem akt, który nie zawiera żadnego nowego elementu w stosunku do aktu wcześniejszego stanowi akt potwierdzający i stąd
         nie może powodować rozpoczęcia biegu nowego terminu na wniesienie skargi (zob. wyrok z dnia 10 grudnia 1980 r. w sprawie 23/80
         Grasselli przeciwko Komisji, Rec. str. 3709, pkt 18).

      47      Należy zatem stwierdzić, że uznając w pkt 37 zaskarżonego wyroku, że sporna decyzja zawiera odpowiedź udzieloną przez administrację
         na wniosek o przedłużenie umowy o pracę M.D. Fernández Gómez przedstawiony przez jej kierownika wydziału w dniu 3 kwietnia
         2003 r., a następnie w pkt 44 tego wyroku, że sporna decyzja stanowi akt niekorzystny i w w wyniku tego orzekając w pkt 47
         tego wyroku, że skarga drugiej strony postępowania odwoławczego jest dopuszczalna, Sąd dopuścił się naruszenia art. 90 i 91
         regulaminu pracowniczego.

      48      Stąd należy uwzględnić pierwszy zarzut odwołania i uchylić zaskarżony wyrok, bez potrzeby rozstrzygania w przedmiocie pozostałych
         zarzutów podniesionych przez Komisję. W konsekwencji należy również uchylić zaskarżony wyrok w zakresie, w jakim obciąża Komisję
         zapłatą odszkodowania za szkodę rzekomo poniesioną przez M.D. Fernández Gómez z uwagi na wydanie spornej decyzji.

       W przedmiocie skargi przed Sądem Pierwszej Instancji
      49      Zgodnie z art. 61 akapit pierwszy zdanie drugie statutu Trybunału Sprawiedliwości, w przypadku uchylenia orzeczenia Sądu Pierwszej
         Instancji Trybunał może wydać orzeczenie ostateczne w sprawie, jeżeli stan postępowania na to pozwala. Tak jest w niniejszym
         przypadku.

      50      Z pkt 43?47 powyżej wynika, że należy uwzględnić zarzut niedopuszczalności podniesiony przez Komisję przed Sądem Pierwszej
         Instancji. W rezultacie należy odrzucić skargę M.D. Fernández Gómez jako niedopuszczalną w zakresie, w jakim dotyczy uchylenia
         spornej decyzji.

      51      W tym względzie należy dodać, że niedopuszczalność wniosku o uchylenie aktu pociąga za sobą niedopuszczalność wniosku o odszkodowanie,
         jeśli ? jak ma to oczywiście miejsce w tym przypadku ? istnieje ścisły związek pomiędzy tymi dwoma wnioskami.

      52      W świetle powyższego należy odrzucić skargę M.D. Fernández Gómez w całości jako niedopuszczalną.

       W przedmiocie kosztów
      53      Zgodnie z art. 122 akapit pierwszy regulaminu, jeżeli odwołanie jest zasadne i Trybunał orzeka wyrokiem kończącym postępowanie
         w sprawie, to Trybunał rozstrzyga o kosztach.

      54      Zgodnie z art. 69 § 2 akapit pierwszy tego regulaminu mającym zastosowanie do postępowania odwoławczego na podstawie art. 118
         regulaminu, kosztami zostaje obciążona, na żądanie strony przeciwnej, strona przegrywająca sprawę.

      55      Jednakże zgodnie z art. 70 tego regulaminu, który stosuje się na podstawie art. 118 i 122 regulaminu do postępowania przed
         Trybunałem, którego przedmiot stanowi odwołanie od orzeczenia Sądu, w sporach między Wspólnotami a ich pracownikami, instytucje
         pokrywają co do zasady poniesione przez nie koszty. W tych okolicznościach, każda ze stron poniesie własne koszty.

      Z powyższych względów Trybunał (druga izba) orzeka, co następuje:
      1)      Wyrok Sądu Pierwszej Instancji Wspólnot Europejskich z dnia 13 września 2005 r. w sprawie T‑272/03 Fernández Gómez przeciwko
            Komisji zostaje uchylony.
      2)      Skarga wniesiona przez M.D. Fernández Gómez do Sądu Pierwszej Instancji Wspólnot Europejskich o uchylenie decyzji organu upoważnionego
            do zawierania umów zatrudnienia z dnia 12 maja 2003 r. oddalającej wniosek o przedłużenie umowy o pracę M.D. Fernández Gómez
            i o odszkodowanie szkody, która jakoby była konsekwencją tej decyzji, zostaje odrzucona jako niedopuszczalna.
      3)      Każda ze stron poniesie własne koszty w zakresie zarówno postępowania w pierwszej instancji, jak i postępowania odwoławczego.
      Podpisy
      * Język postępowania: francuski.


Wyrok Sądu (pierwsza izba) z dnia 16 września 2013 r. # Knut IP Management Ltd przeciwko Urzędowi Harmonizacji w ramach Rynku Wewnętrznego (znaki towarowe i wzory) (OHIM). # Sprawa T-250/10.


Wyrok Trybunału (pierwsza izba) z dnia 16 marca 1978 r. # Bernhard Diether Ritter von Wüllerstorff und Urbair przeciwko Komisji Wspólnot Europejskich. # Sprawa 7/77.


title: Wyrok Sądu (ósma izba) z dnia 19 maja 2010 r.#Wieland-Werke AG, Buntmetall Amstetten GmbH i Austria Buntmetall AG przeciwko Komisji Europejskiej.#Konkurencja - Porozumienia, decyzje i uzgodnione praktyki - Sektor miedzianych rur instalacyjnych - Decyzja stwierdzająca naruszenie art. 81 WE ( Naruszenie ciągłe i wielopostaciowe - Zasada legalności kar - Zasada ne bis in idem - Grzywny - Zakres rynku właściwego - Czas trwania naruszenia - Okoliczności łagodzące.#Sprawa T-11/05.

text:
      Wyrok Sądu (ósma izba) z dnia 19 maja 2010 r. – Wieland‑Werke i in. przeciwko Komisji
      (sprawa T‑11/05)
      Konkurencja – Porozumienia, decyzje i uzgodnione praktyki – Sektor miedzianych rur instalacyjnych − Decyzja stwierdzająca naruszenie art. 81 WE ? Naruszenie ciągłe i wielopostaciowe
         − Zasada legalności kar – Zasada ne bis in idem – Grzywny – Rozmiar właściwego rynku − Czas trwania naruszenia − Okoliczności łagodzące

      1.                     Prawo wspólnotowe – Zasady ogólne prawa – Pewność prawa – Legalność kar (por. pkt 58-63)
      2.                     Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Uprawnienia dyskrecjonalne przyznane Komisji przez art. 23 ust. 2 rozporządzenia
            nr 1/2003 – Naruszenie zasady legalności kar – Brak (rozporządzenie Rady nr 1/2003, art. 23 ust. 2, 3) (por. pkt 64-72)
      3.                     Konkurencja – Postępowanie administracyjne – Decyzja Komisji stwierdzająca naruszenie – Wcześniejsza decyzja stwierdzająca
            naruszenie popełnione przez to samo przedsiębiorstwo – Naruszenia obejmujące odrębne, choć sąsiadujące ze sobą rynki produktów
            – Brak związku wzajemnego uwarunkowania i koordynacji między dwoma naruszeniami – Brak ogólnego planu mającego na celu zakłócenie
            konkurencji – Brak identyczności naruszeń będących przedmiotem obu decyzji – Naruszenie zasady ne bis in idem – Brak (art.
            81 WE) (por. pkt 81-83, 87)
      4.                     Konkurencja – Postępowanie administracyjne – Uprawnienia Komisji – Uprawnienie do dokonania podziału postępowania na części
            (art. 81 WE) (por. pkt 101)
      5.                     Konkurencja – Grzywny – Wytyczne w sprawie metody ustalania grzywien – Metoda obliczania, która uwzględnia różne elementy
            zwiększające elastyczność (art. 229 WE; rozporządzenia Rady: nr 17, art. 15 ust. 2; nr 1/2003, art. 23 ust. 2; komunikat Komisji
            98/C 9/03) (por. pkt 108-112)
      6.                     Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Odstraszający charakter – Ocena – Obowiązek mniej surowego ukarania przedsiębiorstwa,
            które brało udział jednocześnie w kilku naruszeniach – Brak (rozporządzenia Rady: nr 17, art. 15; nr 1/2003, art. 23) (por.
            pkt 114, 115)
      7.                     Konkurencja – Postępowanie administracyjne – Pismo w sprawie przedstawienia zarzutów – Konieczna treść (rozporządzenia Rady:
            nr 17; nr 1/2003) (por. pkt 129-131)
      8.                     Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Kryteria – Waga naruszenia – Porozumienie horyzontalne w sprawie cen – Podział
            rynku – Bardzo poważne naruszenie (art. 81 ust. 1 WE; rozporządzenia Rady: nr 17, art. 15; nr 1/2003, art. 23) (por. pkt 138-140)
      9.                     Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Kryteria – Waga naruszenia – Uwzględnienie rzeczywistego wpływu na rynek (rozporządzenia
            Rady: nr 17, art. 15; nr 1/2003, art. 23; komunikat Komisji 98/C 9/03, pkt 1A) (por. pkt 143-149)
      10.                     Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Kryteria – Waga naruszenia – Rozmiar rynku rozpatrywanych produktów – Uwzględnienie
            (rozporządzenia Rady: nr 17, art. 15 ust. 2; nr 1/2003, art. 23 ust. 2; komunikat Komisji 98/C 9/03, pkt 1A) (por. pkt 160-163)
      11.                     Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Kryteria – Waga naruszenia – Poszanowanie zasady proporcjonalności (rozporządzenia
            Rady: nr 17, art. 15 ust. 2; nr 1/2003, art. 23 ust. 2) (por. pkt 166)
      12.                     Konkurencja – Grzywny – Decyzja nakładająca grzywny – Obowiązek uzasadnienia – Zakres (art. 253 WE; rozporządzenia Rady: nr 17,
            art. 15 ust. 2; nr 1/2003, art. 23 ust. 2) (por. pkt 177, 179)
      13.                     Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Odstraszający charakter – Uwzględnienie rozmiaru i całkowitych zasobów ukaranego
            przedsiębiorstwa (rozporządzenia Rady: nr 17, art. 15 ust. 2; nr 1/2003, art. 23 ust. 2; komunikat Komisji 98/C 9/03, pkt 1
            A) (por. pkt 189, 190, 192)
      14.                     Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Kryteria – Czas trwania naruszenia – Naruszenia długotrwałe – Zwiększenie kwoty
            wyjściowej o 10% za każdy rok (rozporządzenia Rady: nr 17, art. 15 ust. 2; nr 1/2003, art. 23 ust. 2; komunikat Komisji 98/C 9/03,
            pkt 1B) (por. pkt 203, 205, 206)
      15.                     Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Kryteria – Waga naruszenia – Okoliczności łagodzące (rozporządzenia Rady: nr 17,
            art. 15 ust. 2; nr 1/2003, art. 23 ust. 2; komunikat Komisji 98/C 9/03) (por. pkt 227)
      Przedmiot

               Po pierwsze, żądanie stwierdzenia nieważności decyzji Komisji C (2004) 2826 z dnia 3 września 2004 r. dotyczącej postępowania
                  na mocy art. 81 [WE] oraz art. 53 porozumienia EOG (sprawa COMP/E-1/38.069 – Miedziane rury instalacyjne), po drugie, posiłkowo
                  żądanie obniżenia kwoty grzywien nałożonych w tej decyzji na skarżących i, po trzecie, żądanie wzajemne Komisji mające na
                  celu podwyższenie tej kwoty

            Sentencja
      1)         Skarga zostaje oddalona.
      2)         Żądanie wzajemne Komisji Europejskiej zostaje oddalone.
      3)         Wieland-Werke AG, Buntmetall Amstetten GmbH i Austria Buntmetall AG pokrywają własne koszty i 90% kosztów poniesionych przez
         Komisję.

      4)         Komisja pokrywa 10% własnych kosztów.
      5)         Rada Unii Europejskiej pokrywa własne koszty.


title: Wyrok Sądu do spraw Służby Publicznej (druga izba) z dnia 24 kwietnia 2008 r. # Pavlos Longinidis przeciwko Europejskiemu Centrum Rozwoju Kształcenia Zawodowego (Cedefop). # Sprawy pracownicze - Przeniesienie - Zwolnienie - Uzasadnienie. # Sprawa F-74/06.

text:
      WYROK SĄDU DO SPRAW SŁUŻBY PUBLICZNEJ
      (druga izba)
      z dnia 24 kwietnia 2008 r.
      Sprawa F‑74/06
      Pavlos Longinidis
      przeciwko
      Europejskiemu Centrum Rozwoju Kształcenia Zawodowego (Cedefop)
      Służba publiczna – Członkowie personelu tymczasowego – Przeniesienie z urzędu – Komisja odwoławcza – Skład i regulamin – Nielojalne zachowanie – Zwolnienie – Uzasadnienie – Oczywisty błąd w ocenie – Nadużycie władzy
      Przedmiot: Skarga wniesiona na podstawie art. 236 WE i 152 EWEA, w której P. Longinidis żąda stwierdzenia nieważności: decyzji Cedefop
         z dnia 30 listopada 2005 r. o rozwiązaniu z nim umowy o pracę w charakterze członka personelu tymczasowego na czas nieokreślony,
         odmownej decyzji dyrekcji Cedefop z dnia 10 marca 2006 r. w sprawie wniosku o zawieszenie wykonania powyższej decyzji, decyzji
         dyrekcji Cedefop z dnia 9 grudnia 2005 r. w sprawie przeniesienia go z urzędu na stanowisko doradcy dyrekcji, decyzji komisji
         odwoławczej Cedefop z dnia 24 maja 2006 r. oddalającej zażalenie skarżącego zmierzające do uchylenia decyzji o zwolnieniu
         i przeniesieniu z urzędu, o których mowa powyżej, decyzji dyrekcji Cedefop z dnia 11 listopada 2005 r. w sprawie zmiany składu
         komisji odwoławczej, decyzji komisji odwoławczej Cedefop z dnia 14 listopada 2005 r. w sprawie zmiany jej regulaminu, decyzji
         komisji odwoławczej Cedefop z dnia 10 marca 2006 r. oddalającej zażalenie skarżącego na dwie ostatnie z powyższych decyzji,
         odmownej decyzji dyrekcji Cedefop z dnia 28 kwietnia 2006 r. w sprawie wniosku skarżącego o odsunięcie zastępcy dyrektora
         Cedefop od dochodzenia administracyjnego w jego sprawie oraz decyzji komisji odwoławczej Cedefop z dnia 9 marca 2006 r. dotyczącej
         zażalenia złożonego przez panią C., członka personelu tymczasowego Cedefop.

      Orzeczenie: Skarga zostaje w części odrzucona jako niedopuszczalna, a w części oddalona jako bezzasadna. Każda ze stron pokrywa własne
         koszty.

      Streszczenie
      1.      Urzędnicy – Członkowie personelu tymczasowego – Rozwiązanie umowy na czas nieokreślony – Obowiązek uzasadnienia – Zakres
      (regulamin pracowniczy, art. 25 akapit drugi; warunki zatrudnienia innych pracowników, art. 11, art. 47 lit. c))
      2.      Urzędnicy – Członkowie personelu tymczasowego – Rozwiązanie umowy na czas nieokreślony – Uznanie administracyjne
      (warunki zatrudnienia innych pracowników, art. 47 lit. c), art. 49 ust. 1)
      3.      Urzędnicy – Organizacja służb – Obsadzanie stanowisk
      (regulamin pracowniczy, art. 7)
      1.      Żaden nadrzędny interes nie pozwala na wykluczenie członków personelu tymczasowego z ochrony przed nieuzasadnionym zwolnieniem,
         szczególnie w sytuacji gdy wiąże ich umowa na czas nieokreślony lub wiąże ich umowa na czas określony, a pracodawca rozwiązuje
         ją przed jej wygaśnięciem. Zaś w celu zapewnienia odpowiedniej ochrony w tym zakresie należy, po pierwsze, zapewnić zainteresowanym
         możliwość upewnienia się co do poszanowania ich interesów prawnych lub ich naruszenia, a także dokonania oceny, czy należy
         wnieść sprawę do sądu, a po drugie, należy zapewnić sądowi możliwość sprawowania kontroli, co oznacza, że należy uznać, iż
         na właściwym organie ciąży obowiązek uzasadnienia.

      W przypadku zastosowania środka polegającego na zwolnieniu pracownika zatrudnionego na podstawie umowy na czas nieokreślony
         szczególną wagę przywiązuje się do tego, by uzasadnienie tego środka zostało co do zasady wyraźnie wskazane na piśmie, najlepiej
         w tekście samej decyzji w tej sprawie. To bowiem sam ten akt, którego zgodność z prawem podlega ocenie na dzień, w którym
         został wydany, urzeczywistnia decyzję instytucji. Jednakże można przyjąć, że obowiązek uzasadnienia zwolnienia został spełniony,
         jeśli zainteresowany został należycie poinformowany w trakcie rozmów z przełożonymi o przyczynach tego rozwiązania, a wkrótce
         po odbyciu tych rozmów organ uprawniony do zawierania umów wyda decyzję w tej sprawie. Organ ten może również w razie potrzeby
         uzupełnić takie uzasadnienie na etapie udzielania odpowiedzi na zażalenie zainteresowanego.

      Organ uprawniony do zawierania umów ma szeroki zakres uznania w kwestii zwolnień, a zatem kontrola sądu wspólnotowego ogranicza
         się do sprawdzenia, iż nie występuje oczywisty błąd lub naruszenie prawa, lub też nadużycie władzy.

      (zob. pkt 49, 51, 84)
      Odesłanie:
      Sąd Pierwszej Instancji: sprawa T‑223/99 Dejaiffe przeciwko OHIM, 12 grudnia 2000 r., RecFP s. I‑A‑277, II‑1267, pkt 53; sprawa
         T‑7/01 Pyres przeciwko Komisji, 6 lutego 2003 r., RecFP s. I‑A‑37, II‑239, pkt 50

      Sąd do spraw Służby Publicznej: sprawa F‑1/05 Landgren przeciwko ETF, 26 października 2006 r., Zb.Orz.SP s. I‑A‑1‑123, II‑A‑1‑459,
         odwołanie w toku przed Sądem Pierwszej Instancji, sprawa T‑404/06 P, pkt 73–75, 79

      2.      Z uwagi na szeroki zakres uznania organu uprawnionego do zawierania umów, w razie popełnienia przez członka personelu tymczasowego
         przewinienia dającego podstawy do zwolnienia dyscyplinarnego, wspomniany organ nie ma żadnego obowiązku, by zamiast skorzystać
         z uprawnienia do jednostronnego rozwiązania umowy, o którym mowa w art. 47 lit. c) warunków zatrudnienia innych pracowników,
         wszczynał przeciwko niemu postępowanie dyscyplinarne. Jedynie w sytuacji, gdy organ uprawniony do zawierania umów zamierza
         zwolnić członka personelu tymczasowego bez wypowiedzenia w przypadku poważnego niedopełnienia przez niego obowiązków, należy
         zgodnie z art. 49 ust. 1 warunków zatrudnienia innych pracowników wszcząć postępowanie dyscyplinarne określone w załączniku
         IX do regulaminu pracowniczego w odniesieniu do urzędników, mające odpowiednio zastosowanie do członków personelu tymczasowego.
         Ponadto nic nie stoi na przeszkodzie temu, by administracja wszczęła postępowanie dyscyplinarne nawet po rozwiązaniu z członkiem
         personelu tymczasowego umowy za wypowiedzeniem, jeżeli następnie okaże się, że zarzuty pod adresem tej osoby są wystarczająco
         poważne, by takie postępowanie zostało wszczęte.

      (zob. pkt 115, 116)
      3.      W razie zmiany zakresu obowiązków powierzonych urzędnikowi zasada zgodności grupy zaszeregowania ze stanowiskiem nie oznacza
         porównania aktualnych obowiązków zainteresowanego z obowiązkami poprzednimi, lecz jego obowiązków aktualnych z grupą zaszeregowania
         w hierarchii zawodowej.

      Ponadto, aby środek polegający na przeniesieniu z urzędu naruszał zasadę zgodności między grupą zaszeregowania a stanowiskiem,
         nie wystarczy, że wiąże się on ze zmianą, a nawet jakimkolwiek zmniejszeniem zakresu obowiązków urzędnika, lecz całość jego
         nowych obowiązków musi pozostawać wyraźnie poniżej poziomu obowiązków odpowiadającego jego grupie zaszeregowania i stanowisku,
         zważywszy na ich rodzaj, wagę i zakres.

      (zob. pkt 142, 143)
      Odesłanie:
      Trybunał: sprawa 19/87 Hecq przeciwko Komisji, 23 marca 1988 r., Rec. s. 1681, pkt 7
      Sąd Pierwszej Instancji: sprawy połączone T‑59/91 i T‑79/91 Eppe przeciwko Komisji, 10 lipca 1992 r., Rec. s. II‑2061, pkt 49;
         sprawy połączone T‑78/96 i T‑170/96 W przeciwko Komisji, 28 maja 1998 r., RecFP s. I‑A‑239, II‑745, pkt 104; sprawa T‑51/01
         Fronia przeciwko Komisji, 16 kwietnia 2002 r., RecFP s. I‑A‑43, II‑187, pkt 53; sprawa T‑325/02 Soubies przeciwko Komisji,
         21 września 2004 r., Zb.Orz.SP s. I‑A‑241, II‑1067, pkt 55


Wyrok Trybunału z dnia 3 grudnia 1974 r. # Johannes Henricus Maria van Binsbergen przeciwko Bestuur van de Bedrijfsvereniging voor de Metaalnijverheid. # Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Centrale Raad van Beroep - Niderlandy. # Sprawa 33-74.


Wyrok Trybunału (druga izba) z dnia 24 marca 1988 r. # Jean-Pierre Goossens i inni przeciwko Komisji Wspólnot Europejskich. # Urzędnicy - Konkurs wewnętrzny. # Sprawa 228/86.