title: Wyrok Trybunału (trzecia izba) z dnia 25 września 2008 r. # Hakan Er przeciwko Wetteraukreis. # Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Verwaltungsgericht Gießen - Niemcy. # Układ stowarzyszeniowy EWG-Turcja - Decyzja nr 1/80 Rady Stowarzyszenia - Artykuł 7 akapit pierwszy tiret drugie - Prawo pobytu pełnoletniego dziecka pracownika tureckiego - Niewykonywanie pracy najemnej - Przesłanki utraty praw nabytych. # Sprawa C-453/07.

text:
      Sprawa C‑453/07
      Hakan Er
      przeciwko
      Wetteraukreis
      (wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Verwaltungsgericht Giessen)
      Układ stowarzyszeniowy EWG–Turcja – Decyzja nr 1/80 Rady Stowarzyszenia – Artykuł 7 akapit pierwszy tiret drugie – Prawo pobytu pełnoletniego dziecka pracownika tureckiego – Niewykonywanie pracy najemnej – Przesłanki utraty praw nabytych
      Streszczenie wyroku
      Umowy międzynarodowe – Układ stowarzyszeniowy EWG–Turcja – Rada Stowarzyszenia powołana układem stowarzyszeniowym EWG–Turcja
            – Decyzja nr 1/80 – Łączenie rodzin
      (decyzja nr 1/80 Rady Stowarzyszenia EWG–Turcja, art. 7 akapit pierwszy)
      Obywatel turecki, któremu w okresie, kiedy był dzieckiem, pozwolono na wjazd na terytorium państwa członkowskiego w ramach
         łączenia rodzin i który nabył prawo do swobodnego dostępu do dowolnej pracy najemnej na podstawie art. 7 akapit pierwszy tiret
         drugie decyzji nr 1/80 Rady Stowarzyszenia EWG–Turcja, nie traci prawa pobytu w tym państwie, które wynika z tego prawa dostępu
         do zatrudnienia, nawet jeśli mając 23 lata, nie wykonywał pracy najemnej od zakończenia edukacji w wieku 16 lat oraz uczestniczył
         w państwowych programach pomocy w poszukiwaniu zatrudnienia, nie ukończywszy ich jednak.

      (por. pkt 35; sentencja)

WYROK TRYBUNAŁU (trzecia izba)
      z dnia 25 września 2008 r.(*)

      Układ stowarzyszeniowy EWG–Turcja – Decyzja nr 1/80 Rady Stowarzyszenia – Artykuł 7 akapit pierwszy tiret drugie – Prawo pobytu pełnoletniego dziecka pracownika tureckiego – Niewykonywanie pracy najemnej – Przesłanki utraty praw nabytych
      W sprawie C‑453/07
      mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 234 WE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Verwaltungsgericht
         Giessen (Niemcy) postanowieniem z dnia 24 września 2007 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 4 października 2007 r., w postępowaniu:

      Hakan Er
      przeciwko
      Wetteraukreis,

      TRYBUNAŁ (trzecia izba),
      w składzie: A. Rosas, prezes izby, U. Lõhmus, J.N. Cunha Rodrigues, A.Ó Caoimh i P. Lindh (sprawozdawca), sędziowie,
      rzecznik generalny: P. Mengozzi,
      sekretarz: R. Grass,
      uwzględniając procedurę pisemną,
      rozważywszy uwagi przedstawione:
      –        w imieniu H. Era przez Ch. Mombergera, Rechtsanwalt,
      –        w imieniu Wetteraukreis przez E. Meiß, działającego w charakterze pełnomocnika,
      –        w imieniu rządu niemieckiego przez M. Lummę oraz J. Möllera, działających w charakterze pełnomocników,
      –        w imieniu Komisji Wspólnot Europejskich przez V. Kreuschitza oraz G. Rozeta, działających w charakterze pełnomocników,
      podjąwszy, po wysłuchaniu rzecznika generalnego, decyzję o rozstrzygnięciu sprawy bez opinii,
      wydaje następujący
      Wyrok
      1        Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 7 akapit pierwszy tiret drugie decyzji nr 1/80
         Rady Stowarzyszenia z dnia 19 września 1980 r. w sprawie rozwoju stowarzyszenia (zwanej dalej „decyzją nr 1/80”). Rada Stowarzyszenia
         została utworzona na mocy Układu ustanawiającego stowarzyszenie między Europejską Wspólnotą Gospodarczą a Turcją, podpisanego
         w dniu 12 września 1963 r. w Ankarze przez Republikę Turcji z jednej strony i przez państwa członkowskie EWG oraz Wspólnotę
         z drugiej, który został zawarty, zatwierdzony i ratyfikowany w imieniu tej ostatniej decyzją Rady 64/732/EWG z dnia 23 grudnia
         1963 r. (Dz.U. 1964, 217, s. 3685).

      2        Wniosek ten został złożony w ramach sporu pomiędzy H. Erem, obywatelem tureckim, a Wetteraukreis (dystrykt Wetterau), dotyczącego
         postępowania w sprawie wydalenia z terytorium Niemiec.

       Ramy prawne
      3        Artykuł 6 ust. 1 decyzji nr 1/80 ma następujące brzmienie:

      „1. Pracownik turecki legalnie zatrudniony na rynku pracy państwa członkowskiego ma w tym państwie, z zastrzeżeniem postanowień
         art. 7 dotyczącego dostępu członków jego rodziny do zatrudnienia, prawo:

      –        po roku legalnego zatrudnienia, do odnowienia pozwolenia na pracę u tego samego pracodawcy, o ile jego stanowisko zostaje
         zachowane;

      –        po trzech latach legalnego zatrudnienia i z zastrzeżeniem pierwszeństwa pracowników z państw członkowskich Wspólnoty, przyjęcia,
         w tym samym zawodzie u dowolnego pracodawcy, oferty pracy złożonej na normalnych warunkach i zarejestrowanej przez służby
         zatrudnienia tego państwa członkowskiego;

      –        po czterech latach legalnego zatrudnienia, dostępu do dowolnej pracy najemnej” [tłumaczenie nieoficjalne, podobnie jak wszystkie
         fragmenty z tej decyzji poniżej].

      4        Artykuł 7 decyzji nr 1/80 stanowi:

      „Członkowie rodziny pracownika tureckiego, legalnie zatrudnionego na rynku pracy państwa członkowskiego, którzy uzyskali zgodę
         na dołączenie do niego:

      –        mają prawo przyjęcia – z zastrzeżeniem pierwszeństwa pracowników z państw członkowskich Wspólnoty – dowolnej oferty pracy,
         jeżeli zamieszkują tam legalnie od co najmniej trzech lat;

      –        korzystają ze swobodnego dostępu do dowolnej pracy najemnej, jeżeli zamieszkują tam legalnie od co najmniej pięciu lat.
      Dzieci pracowników tureckich, które ukończyły kształcenie zawodowe w państwie przyjmującym, niezależnie od okresu zamieszkiwania
         w tym państwie członkowskim, jednakże pod warunkiem legalnego zatrudnienia jednego z rodziców w tym państwie przez okres co
         najmniej trzech lat, mają prawo przyjąć w tym państwie członkowskim dowolną ofertę pracy”.

      5        Zgodnie z art. 14 ust. 1 rzeczonej decyzji:

      „Postanowienia niniejszego rozdziału stosuje się z zastrzeżeniem ograniczeń uzasadnionych względami porządku, bezpieczeństwa
         i zdrowia publicznego”.

       Postępowanie przed sądem krajowym i pytanie prejudycjalne
      6        Z postanowienia odsyłającego wynika, że H. Er urodził się w kwietniu 1984 r. w Turcji. Dwa lata później w 1986 r. dołączył
         w Berlinie do swojego ojca, który był wówczas legalnie zatrudniony w Republice Federalnej Niemiec i zamieszkiwał z nim na
         terytorium Niemiec przez okres co najmniej 5 lat. Jego ojciec powrócił następnie do Turcji, bez swojej rodziny.

      7        W 1998 r. H. Er złożył po raz pierwszy wniosek o pozwolenie na pobyt, które zostało mu wydane na okres 2,5 roku. Dokument
         opatrzono uwagą: „matka posiada pozwolenie na pobyt na czas nieokreślony” i „ojciec zarejestrowany w Berlinie”.

      8        H. Er zakończył edukację w 2000 r. w wieku 16 lat, bez uzyskania dyplomu. Jego pozwolenie na pobyt zostało przedłużone do
         dnia 21 marca 2002 r.

      9        W 2002 r. H. Er złożył po raz drugi wniosek o pozwolenie na pobyt, które zostało mu wydane i było ważne do kwietnia 2003 r.,
         co odpowiadało dacie, w której jego matka zaprzestała brać go na swoje utrzymanie. H. Er złożył następnie wniosek o przedłużenie
         mu pozwolenia na pobyt, które zostało mu wydane na okres 1 roku mimo zmiany jego sytuacji, gdyż nie był już na utrzymaniu
         matki i przez okres 4 miesięcy otrzymywał zasiłek na utrzymanie. Urząd ds. cudzoziemców właściwy dla dystryktu Werrerau (zwany
         dalej „urzędem ds. cudzoziemców”) zwrócił się jednak do H. Er o podjęcie zauważalnych starań celem znalezienia zatrudnienia.

      10      H. Er uczestniczył w kursie mającym na celu poprawienie jego szans na szkolenie zawodowe i integrację zawodową, ale nie ukończył
         go z powodu niewystarczających zdolności. W okresie jednego miesiąca otrzymywał on pomoc socjalną i został zarejestrowany
         jako poszukujący pracy.

      11      We wrześniu 2004 r. H. Er złożył nowy wniosek o przedłużenie pozwolenia na pobyt.

      12      W ramach badania tego wniosku urząd ds. cudzoziemców kilkakrotnie wzywał H. Er na spotkanie. Ten ostatni oświadczył, że poszukuje
         zatrudnienia, że powinien je uzyskać po przedstawieniu zaświadczenia o niekaralności i że przekaże odpowiednie informacje
         urzędowi ds. cudzoziemców. Deklaracje te nie znalazły jednak potwierdzenia i H. Er nie został zatrudniony. Otrzymywał on zasiłek
         dla bezrobotnych przez okres 18 miesięcy.

      13      Decyzją z dnia 17 sierpnia 2005 r. urząd ds. cudzoziemców oddalił wniosek H. Er o przedłużenie pozwolenia na pobyt złożony
         we wrześniu 2004 r. i wezwał go do opuszczenia terytorium Niemiec w wyznaczonym terminie pod karą wydalenia do Turcji.

      14      Zgodnie z tą decyzją skorzystanie z prawa pobytu przyznanego w art. 7 akapit pierwszy decyzji nr 1/80 zakłada, że zainteresowany
         jest w momencie składania wniosku o pozwolenie na pobyt obecny na rynku pracy i posiada rzeczywistą szansę znalezienia zatrudnienia
         w dającej się przewidzieć przyszłości. Urząd ds. cudzoziemców uznał, że ograniczenie pobytu do sześciu miesięcy celem poszukiwania
         zatrudnienia nie budzi co do zasady sprzeciwu.

      15      W dniu 9 września 2005 r. H. Er wniósł odwołanie od rzeczonej decyzji, które nie zostało dotychczas rozstrzygnięte. Zwrócił
         się on również do sądu krajowego o zastosowanie środka tymczasowego, który postanowieniem z dnia 4 grudnia 2006 r. orzekł,
         że odwołanie ma skutek zawieszający.

      16      W trakcie postępowania o zastosowanie środka tymczasowego H. Er twierdził, że podejmował starania celem znalezienia zatrudnienia.
         Przedstawił on pismo centrum szkoleń we Frankfurcie z dnia 20 grudnia 2005 r. zapraszające go do uczestnictwa w trwającym
         miesiąc programie pomocy w znalezieniu zatrudnienia. H. Er rozpoczął wskazany program, ale przerwał go z uwagi na fakt, że
         nie był dostosowany do jego profilu. W sprawozdaniu dotyczącym oceny zdolności zawodowych H. Er stwierdzono, że jego możliwości
         są ograniczone, nie jest on wytrwały ani punktualny. Zauważono, że właściwa byłaby niezwłoczna integracja na rynku pracy,
         gdyż zdobywanie dodatkowych kwalifikacji jest bezcelowe. Uznano natomiast, że H. Er jest zdolny do wykonywania prostych i powtarzalnych
         prac.

      17      H. Er został zatem skierowany do organizacji pośrednictwa pracy na lotniskach, która zapewniała staż szkoleniowy. Z uwagi
         na pozytywny przebieg stażu, H. Er miał od początku lutego 2006 r. objąć stanowisko bagażowego w porcie lotniczym we Frankfurcie.

      18      Sąd krajowy podkreśla, że z uwagi na brak zaświadczenia o niekaralności, zgłoszenie kandydatury H. Er nie zostało jednak przekazane
         przyszłemu pracodawcy.

      19      H. Er nie przedstawił informacji dotyczących jakiegokolwiek udziału w programie pomocy w znalezieniu zatrudnienia lub pracy
         zarobkowej, z wyjątkiem zatrudnienia przez 1 dzień.

      20      Sąd krajowy odwołuje się również do notatki federalnej agencji zatrudnienia z dnia 18 sierpnia 2006 r. dotyczącej spotkania
         z H. Erem. Zgodnie z tą notatką H. Er nie podjął wysiłków zmierzających do integracji na rynku pracy, ma ponadto problemy
         z długami, a jego matka chciałaby, żeby opuścił zajmowane z nią wspólnie mieszkanie.

      21      W dniu 22 stycznia 2007 r. w wyniku zakończenia postępowania w przedmiocie środka tymczasowego H. Er wniósł skargę wszczynającą
         postępowanie przed sądem krajowym. Żąda on nakazania urzędowi ds. cudzoziemców przedłużenia jego pozwolenia na pobyt, ze względu
         na fakt, że przysługuje mu prawo ustanowione w art. 7 akapit pierwszy decyzji nr 1/80, bez względu na to, czy pracuje lub
         poszukuje zatrudnienia na terytorium Niemiec.

      22      W postanowieniu odsyłającym stwierdzono, że H. Er nie otrzymuje w chwili obecnej świadczeń socjalnych, ale że z uwagi na jego
         niechęć do podjęcia zatrudnienia będzie mógł on zapewnić sobie trwałe utrzymanie wyłącznie poprzez świadczenia socjalne.

      23      W tej sytuacji Verwaltungsgericht Giessen postanowił zawiesić postępowanie i przedłożyć Trybunałowi następujące pytanie prejudycjalne:

      „Czy obywatel turecki, któremu jako członkowi rodziny pozwolono na dołączenie do zamieszkującego w Niemczech i zatrudnionego
         w tym państwie legalnie w charakterze pracownika tureckiego ojca i który po pięciu latach zgodnego z prawem zamieszkiwania
         w gospodarstwie domowym ojca nabył prawo przysługujące na podstawie art. 7 akapit pierwszy tiret drugie decyzji nr 1/80, traci
         prawo powoływania się na ten przepis z tego powodu, że nie wykonywał żadnej działalności zawodowej przez ponad siedem lat
         od zakończenia edukacji, z wyjątkiem rzekomo jednodniowego zatrudnienia, a ponadto przerywał udział w państwowych programach
         pomocy w poszukiwaniu zatrudnienia i nie podejmuje poważnych działań celem znalezienia pracy, natomiast utrzymuje się zamiennie
         z publicznych świadczeń socjalnych, pomocy swojej matki zamieszkującej w Niemczech oraz dochodów nieznanego pochodzenia?”.

       W przedmiocie pytania prejudycjalnego
      24      Sąd krajowy w przedłożonym pytaniu dąży do ustalenia, czy obywatel turecki, który korzysta w państwie członkowskim ze swobodnego
         dostępu do dowolnej pracy najemnej na podstawie art. 7 akapit pierwszy tiret drugie decyzji nr 1/80 traci prawo pobytu w tym
         państwie członkowskim i tym samym prawo swobodnego dostępu do zatrudnienia z uwagi na fakt, że mając 23 lata, nie wykonywał
         żadnej pracy najemnej od zakończenia edukacji w wieku 16 lat oraz uczestniczył w państwowych programach pomocy w poszukiwaniu
         zatrudnienia, nie ukończywszy ich jednak.

      25      W celu udzielenia odpowiedzi na to pytanie należy przypomnieć, że art. 7 akapit pierwszy decyzji nr 1/80 ma w państwach członkowskich
         bezpośredni skutek, w związku z czym obywatele tureccy, którzy spełniają określone w nim przesłanki, mogą bezpośrednio powoływać
         się na prawa przyznane im przez ten przepis. W szczególności mają oni, na podstawie tiret drugie tego przepisu, prawo swobodnego
         dostępu do dowolnej pracy najemnej w przyjmującym państwie członkowskim, jeżeli zamieszkują tam legalnie od co najmniej 5 lat
         (zob. wyroki: z dnia 17 kwietnia 1997 r. w sprawie C‑351/95 Kadiman, Rec. s. I‑2133, pkt 27 i 28 oraz z dnia 18 lipca 2007 r.
         w sprawie C‑325/05 Derin, Zb.Orz. s. I‑6495, pkt 47).

      26      Prawa, które przepis ten przyznaje dziecku pracownika tureckiego w zakresie zatrudnienia w danym państwie członkowskim, zakładają
         istnienie po stronie zainteresowanego odpowiadającego im prawa pobytu, pod rygorem pozbawienia prawa dostępu do zatrudnienia
         i do wykonywania najemnej pracy zarobkowej wszelkich skutków prawnych (zob. w szczególności wyrok z dnia 11 listopada 2004 r.
         w sprawie C‑467/02 Cetinkaya, Zb.Orz. s. I‑10895, pkt 31 oraz ww. wyrok w sprawie Derin, pkt 47).

      27      Trybunał uznał, że bezwarunkowe prawo dostępu do wszelkiej działalności zawodowej swobodnie wybranej przez zainteresowanego
         byłoby pozbawione wszelkiej treści, jeżeli właściwe władze krajowe miałyby możliwość uzależnienia od pewnych warunków lub
         ograniczenia w jakikolwiek sposób stosowania określonych praw, które przysługują imigrantom tureckim bezpośrednio na mocy
         decyzji nr 1/80 (zob. wyrok z dnia 16 marca 2000 r. w sprawie C‑329/97 Ergat, Rec. s. I‑1487, pkt 41).

      28      Wynika z tego, że państwa członkowskie nie mogą ograniczyć dalszego pobytu poprzez utrudnianie korzystania z praw wyraźnie
         przyznanych przez decyzję nr 1/80 zainteresowanemu, który spełnia zawarte w niej warunki i który z tego względu jest już trwale
         zintegrowany w przyjmującym państwie członkowskim (zob. również ww. wyrok w sprawie Ergat, pkt 42).

      29      W szczególności nie należy pozbawiać takiej osoby prawa pobytu, właśnie w chwili gdy poprzez swobodny dostęp do wybranego
         przez nią zatrudnienia ma możliwość trwałego zintegrowania się w przyjmującym państwie członkowskim (zob. podobnie ww. wyrok
         w sprawie Ergat, pkt 43).

      30      Trybunał orzekał wielokrotnie, że ograniczenia praw przyznanych w art. 7 akapit pierwszy decyzji nr 1/80 członkom rodziny
         pracownika tureckiego, którzy spełniają określone w tym przepisie przesłanki, mogą być tylko dwojakiego rodzaju: albo obecność
         imigranta tureckiego na terytorium przyjmującego państwa członkowskiego, z uwagi na jego osobiste zachowanie, stwarza rzeczywiste
         i dostatecznie poważne zagrożenie porządku, bezpieczeństwa lub zdrowia publicznego w rozumieniu art. 14 ust. 1 tej decyzji,
         albo opuścił on terytorium przyjmującego państwa członkowskiego na znaczny okres i bez uzasadnionych powodów (zob. ww. wyroki
         w sprawach: Ergat, pkt 45, 46 i 48; Cetinkaya, pkt 36 i 38; Derin, pkt 54; wyroki: z dnia 7 lipca 2005 r. w sprawie C‑373/03
         Aydinli, Zb.Orz., s. I‑6181, pkt 27; z dnia 16 lutego 2006 r. w sprawie C‑502/04 Torun, Zb.Orz., s. I‑1563, pkt 21 oraz z dnia
         4 października 2007 r. w sprawie C‑349/06 Polat, Zb.Orz., s. I‑8167, pkt 21).

      31      Trybunał stwierdził w związku z tym, że obywatel turecki, któremu takie prawa zostały przyznane na podstawie art. 7 decyzji
         nr 1/80, nie może ich utracić ani z powodu niewykonywania pracy w wyniku skazania na karę pozbawienia wolności, choćby na
         okres kilku lat i orzeczoną bez zawieszenia jej wykonania, ani ze względu na okoliczność, iż w żadnym momencie nie nabył prawa
         pobytu ani prawa do podjęcia zatrudnienia zgodnie z art. 6 ust. 1 tej decyzji. Trybunał orzekł, że w odróżnieniu od pracowników
         tureckich, względem których stosuje się ten przepis, status członków ich rodzin, który reguluje art. 7 rzeczonej decyzji,
         nie jest uzależniony od wykonywania przez nich pracy w charakterze pracowników najemnych (zob. ww. wyrok w sprawie Derin,
         pkt 56).

      32      Okoliczność, że zainteresowany nie był aktywny na rynku pracy przez okres kilku lat, nie powoduje, że nie może on powołać
         się na art. 7 akapit pierwszy tiret drugie decyzji nr 1/80, aby dochodzić prawa pobytu w przyjmującym państwie członkowskim
         (zob. ww. wyrok w sprawie Polat, pkt 21).

      33      Uwagi te znajdują tym bardziej zastosowanie w przypadku obywatela tureckiego takiego jak H. Er, który nie opuścił rynku pracy.
         Fakt, że w wieku 23 lat nie wykonuje on wciąż pracy najemnej, nie stanowi przeszkody w przyznaniu prawa pobytu.

      34      Obywatel turecki, który dołączył do swych rodziców w państwie członkowskim w ramach łączenia rodzin i zamieszkiwał z nimi
         od 2 roku życia, spełnia przesłanki przewidziane w art. 7 akapit pierwszy tiret drugie decyzji nr 1/80. Jeżeli po ukończeniu
         23 roku życia obywatel ten nie podjął wciąż pracy najemnej, nie traci on w związku z tym prawa pobytu. Istotne jest natomiast,
         aby nie pozbawić go tego prawa, bez którego nie mógłby podjąć takiej pracy i korzystać z prawa przyznanego mu w tym przepisie
         w celu pełniejszej integracji w przyjmującym państwie członkowskim.

      35      W rezultacie na przedłożone pytanie należy odpowiedzieć, że obywatel turecki, któremu w okresie, kiedy był dzieckiem, pozwolono
         na wjazd na terytorium państwa członkowskiego w ramach łączenia rodzin i który nabył prawo do swobodnego dostępu do dowolnej
         pracy najemnej na podstawie art. 7 akapit pierwszy tiret drugie decyzji nr 1/80, nie traci prawa pobytu w tym państwie, które
         wynika z tego prawa dostępu do zatrudnienia, nawet jeśli mając 23 lata, nie wykonywał pracy najemnej od zakończenia edukacji
         w wieku 16 lat oraz uczestniczył w państwowych programach pomocy w poszukiwaniu zatrudnienia, nie ukończywszy ich jednak.

       W przedmiocie kosztów
      36      Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej
         przed tym sądem, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi,
         inne niż poniesione przez strony postępowania przed sądem krajowym, nie podlegają zwrotowi.

      Z powyższych względów Trybunał (trzecia izba) orzeka, co następuje:
      Obywatel turecki, któremu w okresie, kiedy był dzieckiem, pozwolono na wjazd na terytorium państwa członkowskiego w ramach
            łączenia rodzin i który nabył prawo do swobodnego dostępu do dowolnej pracy najemnej na podstawie art. 7 akapit pierwszy tiret
            drugie decyzji nr 1/80 z dnia 19 września 1980 r. w sprawie rozwoju stowarzyszenia przyjętej przez Radę Stowarzyszenia utworzoną
            na mocy Układu ustanawiającego stowarzyszenie między Europejską Wspólnotą Gospodarczą a Turcją, nie traci prawa pobytu w tym
            państwie, które wynika z tego prawa dostępu do zatrudnienia, nawet jeśli mając 23 lata, nie wykonywał pracy najemnej od zakończenia
            edukacji w wieku 16 lat oraz uczestniczył w państwowych programach pomocy w poszukiwaniu zatrudnienia, nie ukończywszy ich
            jednak.
      Podpisy
      * Język postępowania: niemiecki.


Wyrok Trybunału (piąta izba) z dnia 14 listopada 2002 r. # Komisja Wspólnot Europejskich przeciwko Zjednoczonemu Królestwu Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej. # Uchybienie zobowiązaniom Państwa Członkowskiego - Rybołówstwo. # Sprawa C-454/99.


title: Wyrok Trybunału (druga izba) z dnia 3 września 2014 r.#X.#Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Korkein hallinto-oikeus.#Odesłanie prejudycjalne – Dyrektywa 79/7/EWG – Równość traktowania kobiet i mężczyzn w dziedzinie zabezpieczenia społecznego – Ubezpieczenie pracowników z tytułu wypadku – Wysokość jednorazowego odszkodowania z tytułu stałego uszczerbku na zdrowiu – Obliczenia aktuarialne oparte na średniej oczekiwanej długości życia według płci beneficjenta tego odszkodowania – Wystarczająco istotne naruszenia prawa Unii.#Sprawa C-318/13.

text:
               Strony
               Motywy wyroku
               Sentencja

            Strony
            W sprawie C‑318/13
            mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Korkein hallinto‑oikeus (Finlandia) postanowieniem z dnia 7 czerwca 2013 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 11 czerwca 2013 r., w postępowaniu wszczętym przez:
            X ,
            TRYBUNAŁ (druga izba),
            w składzie: R. Silva de Lapuerta (sprawozdawca), prezes izby, J.L. da Cruz Vilaça, G. Arestis, J.C. Bonichot i A. Arabadjiev, sędziowie,
            rzecznik generalny: J. Kokott,
            sekretarz: C. Strömholm, główny administrator,
            uwzględniając pisemny etap postępowania i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 2 kwietnia 2014 r.,
            rozważywszy uwagi przedstawione:
            – w imieniu X przez K. Kuusi, asianajaja,
            – w imieniu rządu fińskiego przez H. Leppo, działającą w charakterze pełnomocnika,
            – w imieniu rządu greckiego przez E.M. Mamounę oraz M. Tassopoulou, działające w charakterze pełnomocników,
            – w imieniu Komisji Europejskiej przez D. Martina oraz I. Koskinena, działających w charakterze pełnomocników,
            po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 15 maja 2014 r.,
            wydaje następujący
            Wyrok

            Motywy wyroku
            1. Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 4 dyrektywy Rady 79/7/EWG z dnia 19 grudnia 1978 r. w sprawie stopniowego wprowadzania w życie zasady równego traktowania kobiet i mężczyzn w dziedzinie zabezpieczenia społecznego (Dz.U. 1979, L 6, s. 24).
            2. Wniosek ten został przedstawiony w ramach sporu toczącego się pomiędzy X a ministerstwem spraw społecznych i zdrowia (zwanym dalej „ministerstwem”) w przedmiocie przyznania jednorazowego odszkodowania wypłacanego z tytułu wypadku przy pracy.
            Ramy prawne
            Prawo Unii
            3. Dyrektywę 79/7, zgodnie z jej art. 3 ust. 1 lit. a), stosuje się do systemów ustawowych zapewniających ochronę między innymi przed ryzykiem wypadku przy pracy.
            4. Zgodnie z brzmieniem art. 4 ust. 1 dyrektywy:
            „Zasada równego traktowania oznacza brak jakiejkolwiek dyskryminacji ze względu na płeć, bądź bezpośrednio, bądź pośrednio poprzez odwołanie zwłaszcza do stanu cywilnego lub rodzinnego, w szczególności jeżeli chodzi o:
            – zakres stosowania systemów i warunki objęcia systemami,
            – obowiązek opłacania i obliczanie wysokości składek,
            – obliczanie wysokości świadczeń, w tym podwyżek należnych z tytułu małżonka i na osobę będącą na utrzymaniu, oraz jeżeli chodzi o warunki dotyczące okresu wypłaty świadczeń i zachowanie prawa do świadczeń”.
            Prawo fińskie
            5. Wdrażanie ubezpieczenia z tytułu wypadku jest zadaniem zarządzania publicznego, którego wykonanie w Finlandii powierzono prywatnym towarzystwom ubezpieczeniowym. Od pracodawców wymaga się, w celu spełnienia przez nich obowiązku zapewnienia bezpieczeństwa pracownikom w odniesieniu do wypadków przy pracy, zawarcia umowy ubezpieczeniowej z towarzystwem ubezpieczeniowym upoważnionym do ubezpieczania rodzajów ryzyka objętych tapaturmavakuutuslaki (ustawą o ubezpieczeniu pracowników z tytułu wypadków) z 1982 r., zmienioną w 1992 r. (zwaną dalej „ustawą o ubezpieczeniu z tytułu wypadków”). Koszty wprowadzonego w obszarze wypadków przy pracy ubezpieczenia ustawowego pokrywają wypłacane przez pracodawców składki ubezpieczeniowe.
            6. Świadczenie z tytułu stałego uszczerbku na zdrowiu jest jednym ze świadczeń z zakresu ubezpieczenia z tytułu wypadków. Stanowi część ustawowego systemu zabezpieczenia społecznego. Jego celem jest wynagrodzenie pracownikowi szkody poniesionej wskutek wypadku lub choroby zawodowej, czyli z trwałego upośledzenia czynności organizmu.
            7. Zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1 tej ustawy jako odszkodowanie za spowodowane wypadkiem przy pracy zranienie lub chorobę przyznaje się świadczenie z tytułu stałego uszczerbku na zdrowiu.
            8. Paragraf 18b ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu z tytułu wypadków stanowi, że świadczenie z tytułu stałego uszczerbku na zdrowiu wypłaca się, w zależności od wypadku, jednorazowo lub pod postacią renty. Zgodnie z § 18b ust. 3 jednorazowe odszkodowanie obliczane jest jako kwota kapitałowa, która odpowiada wartości kapitałowej świadczenia z tytułu stałego uszczerbku na zdrowiu, z uwzględnieniem wieku pracownika, zgodnie z kryteriami zatwierdzonymi przez ministerstwo.
            9. Zarządzenie ministerialne nr 1662/453/82 z dnia 30 grudnia 1982 r. w sprawie kryteriów ustalania wartości kapitałowych rent wypłacanych na podstawie ubezpieczenia z tytułu wypadków lub, gdy renta nie jest wypłacana, jednorazowego odszkodowania definiowało kryteria, na których podstawie powinno zostać obliczone to ostatnie odszkodowanie.
            10. W tym względzie załącznik do tego zarządzenia ustala następujące formuły:
            „ Znajdujący zastosowanie współczynnik umieralności wynosi (TLE‑82) z wydłużeniem wieku o 3 lata, czyli
            u x  = 0,0000797 e 0,0875 (x+3)  (mężczyzna)
            u x = 0,0000168 e 0,1000 (y+3) (kobieta)”.
            11. Uszczerbki na zdrowiu spowodowane ranami lub chorobami zostały podzielone, do celów kwantyfikacji ogólnego stałego uszczerbku na zdrowiu, na 20 klas, w zależności od ich charakteru medycznego lub wagi. Wysokość przyznanego świadczenia zależy od klasy uszczerbku. Odszkodowanie z tytułu lżejszych ran i chorób, mieszczących się w klasach uszczerbku 1–10, jest zawsze wypłacane jednorazowo. W wypadku klas uszczerbku 11–20 ubezpieczeni mogą wybierać pomiędzy wypłatą jednorazowego odszkodowania a wypłacaną miesięcznie stałą rentą.
            Postępowanie główne i pytania prejudycjalne
            12. X, urodzony w 1953 r., został ranny w dniu 27 sierpnia 1991 r. w wypadku przy pracy. Vakuutusoikeus (sąd ds. ubezpieczeń społecznych) orzeczeniem z dnia 18 października 2005 r. stwierdził, że na podstawie ustawy o ubezpieczeniu z tytułu wypadków X przysługuje prawo do jednorazowego odszkodowania z tytułu stałego uszczerbku na zdrowiu.
            13. W następstwie tego orzeczenia właściwy zakład ubezpieczeń decyzjami z dnia 16 grudnia 2005 r. ustalił wysokość jednorazowego odszkodowania przysługującego X na 4 197,98 EUR, co uwzględniało wszelkie podwyżki.
            14. X odwołał się od tych decyzji, podnosząc, że wypłacane jedynie jednorazowo odszkodowanie z tytułu stałego uszczerbku na zdrowiu powinno zostać obliczone według tych samych kryteriów co przewidziane dla kobiet. Komisja odwoławcza ds. wypadków przy pracy oddaliła to odwołanie w dniu 31 sierpnia 2006 r. Vakuutusoikeus orzeczeniem z dnia 27 maja 2008 r. utrzymał tę decyzję w mocy.
            15. W piśmie do ministerstwa z dnia 13 października 2008 r. X utrzymywał, że jednorazowa kwota wypłacona mu jako odszkodowanie z tytułu stałego uszczerbku na zdrowiu została ustalona z naruszeniem przepisów prawa Unii dotyczących równego traktowania kobiet i mężczyzn. X zażądał zatem kwoty 278,89 EUR, powiększonej o odsetki za zwłokę. Kwota ta odpowiada różnicy między odszkodowaniem otrzymanym przez X a odszkodowaniem, które byłoby należne kobiecie w takim samym wieku, znajdującej się w porównywalnej sytuacji. Ministerstwo w odpowiedzi z dnia 27 maja 2009 r. odmówiło X wypłaty żądanej kwoty.
            16. W dniu 17 czerwca 2009 r. X wszczął postępowanie przed Helsingin hallinto‑oikeus (sądem administracyjnym w Helsinkach), wnosząc o zasądzenie od państwa fińskiego wypłaty omawianej kwoty na jego rzecz. Helsingin hallinto‑oikeus orzeczeniem z dnia 2 grudnia 2010 r. odrzucił skargę jako niedopuszczalną, gdyż nie uznał się za właściwy w sprawie.
            17. X odwołał się od tego orzeczenia do Korkein hallinto‑oikeus (naczelnego sądu administracyjnego), który w dniu 28 listopada 2012 r. uchylił orzeczenie.
            18. W odniesieniu do istoty sprawy, sąd odsyłający stawia sobie pytanie, czy przepisy prawa Unii dotyczące równego traktowania kobiet i mężczyzn, w szczególności art. 4 ust. 1 dyrektywy 79/7, stoją na przeszkodzie przepisowi krajowemu, na podstawie którego ustawowe świadczenie społeczne należne w następstwie wypadku przy pracy ma różną wysokość dla kobiet i mężczyzn z powodu zastosowania czynników aktuarialnych związanych z płcią.
            19. Sąd odsyłający twierdzi również, że jeśli wykładni art. 4 ust. 1 dyrektywy 79/7 należy dokonywać w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie takiemu przepisowi krajowemu jak rozpatrywany w zawisłym przed nim sporze, pojawia się pytanie, czy spełnione są przesłanki powstania odpowiedzialności państwa członkowskiego za naruszenie prawa Unii.
            20. W powyższych okolicznościach Korkein hallinto-oikeus postanowił zawiesić postępowanie i przedłożyć Trybunałowi następujące pytania prejudycjalne:
            „1) Czy art. 4 ust. 1 dyrektywy [79/7] należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie przepisowi prawa krajowego, na podstawie którego uwzględnia się różnicę w średniej oczekiwanej długości życia mężczyzn i kobiet jako kryterium aktuarialne dla obliczenia ustawowych świadczeń zabezpieczenia społecznego wypłacanych w wyniku wypadku przy pracy, jeżeli przy zastosowaniu tego kryterium jednorazowe świadczenie odszkodowawcze wypłacane mężczyźnie jest niższe niż odszkodowanie, które otrzymałaby kobieta w tym samym wieku, która poza tym znajduje się w porównywalnej sytuacji?
            2) W razie odpowiedzi twierdzącej na pytanie pierwsze: czy w niniejszej sprawie występuje wystarczająco istotne naruszenie prawa Unii jako przesłanka powstania odpowiedzialności państwa członkowskiego, jeżeli uwzględnić w szczególności, że:
            – Trybunał nie zajął w swoim orzecznictwie wyraźnie stanowiska co do tego, czy przy wymiarze świadczeń ustawowych systemów zabezpieczenia społecznego, które objęte są zakresem zastosowania dyrektywy 79/7, można uwzględniać czynniki aktuarialne związane z wiekiem,
            – w wyroku Association belge des Consommateurs Test-Achats i in. (C‑236/09, EU:C:2011:100) Trybunał stwierdził nieważność art. 5 ust. 2 dyrektywy Rady 2004/113/WE z dnia 13 grudnia 2004 r. wprowadzającej w życie zasadę równego traktowania mężczyzn i kobiet w zakresie dostępu do towarów i usług oraz dostarczania towarów i usług [(Dz.U. L 373, s. 37)], który dopuszcza uwzględnienie takich czynników, zastrzegając jednak, że nieważność ta następuje po upływie okresu przejściowego i
            – w dyrektywach [2004/113] i 2006/54/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 5 lipca 2006 r. w sprawie wprowadzenia w życie zasady równości szans oraz równego traktowania kobiet i mężczyzn w dziedzinie zatrudnienia i pracy [(Dz.U. L 204, s. 23)] prawodawca Unii dopuścił w pewnych warunkach uwzględnienie czynników aktuarialnych związanych z płcią przy obliczaniu świadczeń w rozumieniu tych dyrektyw, a ustawodawca krajowy przyjął na tej podstawie, że czynniki te można uwzględniać również w dziedzinie ustawowych systemów zabezpieczenia społecznego, których dotyczy niniejsza sprawa?”.
            W przedmiocie właściwości Trybunału
            21. Rząd fiński podniósł podczas rozprawy, że okoliczności leżące u podstaw sporu, czyli wypadek przy pracy, któremu uległ X, miały miejsce w 1991 r., czyli przed przystąpieniem Republiki Finlandii do Unii Europejskiej. Chociaż rozpatrywane jednorazowe odszkodowanie ma na celu wynagrodzenie stałego uszczerbku na zdrowiu powstałego wskutek omawianego wypadku przy pracy, to do celów możliwości zastosowania prawa Unii ma znaczenie jedynie data wystąpienia okoliczności powodującej ten uszczerbek. Rząd fiński uważa, że w tych okolicznościach Trybunał nie jest właściwy do udzielenia odpowiedzi sądowi odsyłającemu.
            22. W tym względzie należy zauważyć, że będący przedmiotem sporu w postępowaniu głównym akt prawny został wydany w 2008 r. orzeczeniem vakuutusoikeus. Bezsporne jest również, że rozpatrywane świadczenie z tytułu stałego uszczerbku na zdrowiu ma na celu wynagrodzenie skutków wypadku X podczas dalszego trwania jego życia.
            23. Z tego wynika, że przedmiotem sporu w postępowaniu głównym nie jest sytuacja, która wywołała wszystkie swe skutki przed przystąpieniem Republiki Finlandii do Unii.
            24. Tym samym Trybunał jest właściwy do tego, by udzielić odpowiedzi sądowi odsyłającemu.
            W przedmiocie pytań prejudycjalnych
            W przedmiocie pytania pierwszego
            25. W celu udzielenia odpowiedzi na pytanie pierwsze należy na wstępie zauważyć, że o ile prawdą jest, że rozpatrywane w postępowaniu głównym odszkodowanie jest wypłacane przez prywatne towarzystwo ubezpieczeniowe, ubezpieczenie pracowników z tytułu wypadków w Finlandii oraz kryteria przyznawania tego odszkodowania stanowią część systemu „ustawowego”, który zapewnia ochronę przed ryzykiem wypadku przy pracy w rozumieniu art. 3 ust. 1 lit. a) dyrektywy 79/7. W rezultacie rozpatrywane w postępowaniu głównym odszkodowanie mieści się w zakresie stosowania tej dyrektywy.
            26. Należy przypomnieć, że art. 4 ust. 1 dyrektywy 79/7 zakazuje między innymi jakiejkolwiek bezpośredniej lub pośredniej dyskryminacji ze względu na płeć w odniesieniu do obliczania wysokości wskazanych w nim świadczeń.
            27. Z postanowienia odsyłającego wynika, że sprawa w postępowaniu głównym dotyczy sposobów obliczania wysokości świadczenia należnego z tytułu powstałego wskutek wypadku przy pracy uszczerbku na zdrowiu, które to świadczenie wypłacane jest jednokrotnie w postaci jednorazowego odszkodowania. Wspomnianego obliczenia należy dokonać z uwzględnieniem między innymi wieku pracownika, jak również jego średniej oczekiwanej długości życia. W celu ustalenia tego ostatniego czynnika brana jest pod uwagę płeć pracownika.
            28. Bezsporne jest, że na podstawie sposobów obliczania rozpatrywanego w postępowaniu głównym jednorazowego odszkodowania kobieta będąca w tym samym wieku co X, która tego samego dnia co on miała identyczny wypadek powodujący taki sam uszczerbek na zdrowiu, ma prawo do wyższego jednorazowego odszkodowania niż to, które przysługiwało X.
            29. Rząd fiński utrzymuje jednak, że taka kobieta i X nie znajdują się w porównywalnej sytuacji. Wyjaśnia on w tym względzie, że metoda obliczania przewidzianego przez przepisy krajowe odszkodowania wypłacanego jednorazowo w ramach świadczenia z tytułu stałego uszczerbku na zdrowiu ma na celu ustalenie jego wysokości na poziomie równorzędnym z łączną wysokością tego świadczenia w wypadku, gdyby było ono wypłacane w postaci dożywotniej renty. Zważywszy na istnienie różnicy w oczekiwanej długości życia mężczyzn i kobiet, zastosowanie identycznego współczynnika umieralności dla obu płci prowadziłoby do tego, że jednorazowe odszkodowanie wypłacone pracownikowi płci żeńskiej, który uległ wypadkowi, nie odpowiadałoby średniej oczekiwanej dalszej długości trwania życia beneficjenta.
            30. Rząd fiński uściśla, że zróżnicowanie ze względu na płeć jest konieczne w celu uniknięcia gorszego traktowania kobiet w stosunku do mężczyzn. Skoro bowiem statystycznie oczekiwana długość życia kobiet jest dłuższa, to świadczenie mające na celu ryczałtowe naprawienie poniesionej szkody na oczekiwaną dalszą długość trwania życia osoby, która uległa wypadkowi, musiałoby być wyższe dla kobiet niż dla mężczyzn. W rezultacie dyskryminacja nie ma miejsca.
            31. W tym względzie, jak zauważyła też rzecznik generalna w pkt 29 swojej opinii, należy zauważyć, że taka argumentacja mogła by co najwyżej uzasadniać nierówne traktowanie mężczyzn i kobiet przy przyznawaniu takiego świadczenia jak rozpatrywane w postępowaniu głównym, a nie jak podnosił rząd fiński podczas rozprawy, stanowić zaprzeczenie faktycznej nierówności traktowania, do którego prowadzi stosowanie przepisów prawa krajowego w zakresie, w jakim skutkują one w identycznych okolicznościach różną wysokością zasiłków.
            32. Należy zatem stwierdzić, że rozpatrywane w postępowaniu głównym przepisy systemu ubezpieczeń w razie wypadków powodują nierówne traktowanie, które może stanowić dyskryminację sprzeczną z art. 4 ust. 1 dyrektywy 79/7.
            33. W tych okolicznościach należy ustalić, czy to nierówne traktowanie może zostać uzasadnione.
            34. Co się tyczy wymienionych w art. 4 ust. 1 dyrektywy 79/7 ewentualnych powodów odstępstwa od zasady równego traktowania, należy stwierdzić, że uwzględnienie czynnika opartego na oczekiwanej dalszej długości trwania życia nie zostało przewidziane ani w art. 4 ust. 2 tej dyrektywy, regulującym kwestię ochrony kobiety w związku z macierzyństwem, ani w art. 7 ust. 1 omawianej dyrektywy, który zezwala państwom członkowskim na wyłączenie z jej zakresu stosowania określonej liczby zasad, przywilejów i świadczeń z zabezpieczenia społecznego.
            35. Ponadto z brzmienia art. 7 ust. 1 dyrektywy 79/7 nie wynika, że wskazane w nim powody odstępstwa nie mają wyczerpującego charakteru i że państwa członkowskie mogą tworzyć inne powody odstępstwa od zasady równego traktowania. Okoliczność, że uwzględnienie takiego czynnika nie zostało wyraźnie zakazane przez przepisy tej dyrektywy, nie może być interpretowana jako zezwolenie ustawodawcy krajowemu na ustanowienie tego czynnika jako elementu obliczenia wysokości takiego świadczenia jak świadczenie rozpatrywane w postępowaniu głównym.
            36. Rząd fiński utrzymuje jednakże, że różną wysokość tego świadczenia w zależności od płci danego pracownika można uzasadnić obiektywną różnicą średniej oczekiwanej długości życia mężczyzn i kobiet. Każde inne rozwiązanie prowadziłoby do gorszego traktowania kobiet, których średnia oczekiwana długość życia jest dłuższa niż w przypadku mężczyzn, ponieważ wypłata jednorazowego odszkodowania ma wynagradzać konsekwencje szkody w odniesieniu do całej oczekiwanej dalszej długości trwania życia osoby, która uległa wypadkowi.
            37. W tym względzie należy zauważyć, że bez względu na okoliczność, iż rozpatrywane w postępowaniu głównym jednorazowe odszkodowanie zostało przewidziane w systemie, który określa również świadczenia za szkodę z uwagi na wypadek przy pracy wypłacane podczas dalszej długości trwania życia osoby, która uległa wypadkowi, obliczenie tego świadczenia nie może być dokonywane na podstawie uogólnienia dotyczącego średniej oczekiwanej długości życia mężczyzn i kobiet.
            38. Takie bowiem uogólnienie może prowadzić do dyskryminacyjnego traktowania ubezpieczonych płci męskiej w stosunku do ubezpieczonych płci żeńskiej. Ponadto przy uwzględnianiu ogólnych danych statystycznych według płci brak jest pewności, że ubezpieczony zawsze miałby dłuższą oczekiwaną długość życia od ubezpieczonego w tym samym wieku znajdującego się w porównywalnej sytuacji.
            39. Z analizy tej wynika, że rozpatrywany w postępowaniu głównym system krajowy nie znajduje uzasadnienia.
            40. Na pytanie pierwsze trzeba więc udzielić następującej odpowiedzi: wykładni art. 4 ust. 1 dyrektywy 79/7 należy dokonywać w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie przepisowi prawa krajowego, na podstawie którego uwzględnia się różnicę w średniej oczekiwanej długości życia mężczyzn i kobiet jako kryterium aktuarialne dla obliczenia ustawowych świadczeń społecznych wypłacanych w wyniku wypadku przy pracy, w sytuacji, gdy zastosowanie tego kryterium prowadzi do tego, że jednorazowe odszkodowanie wypłacane w ramach tego świadczenia mężczyźnie jest niższe od odszkodowania, które otrzymałaby kobieta w tym samym wieku znajdująca się w porównywalnej sytuacji.
            W przedmiocie pytania drugiego
            41. Poprzez swoje pytanie drugie sąd odsyłający zmierza zasadniczo do ustalenia, czy takie naruszenie art. 4 ust. 1 dyrektywy 79/7 jak rozpatrywane w postępowaniu głównym należy zakwalifikować jako „wystarczająco istotne” naruszenie prawa Unii, stanowiące jedną z przesłanek powstania odpowiedzialności danego państwa członkowskiego.
            42. W tym względzie należy przypomnieć, że Trybunał uściślił w pkt 56 wyroku Brasserie du pêcheur i Factortame (C‑46/93 i C‑48/93, EU:C:1996:79), że do elementów, które właściwy sąd może być zobowiązany wziąć pod uwagę, należą stopień jasności i precyzji naruszonej normy, zakres uznania, jaki naruszona norma pozostawia organom krajowym lub Unii, umyślny lub nieumyślny charakter popełnionego uchybienia lub spowodowanej szkody, usprawiedliwiony lub nieusprawiedliwiony charakter ewentualnego naruszenia prawa, okoliczność, że postępowanie jednej z instytucji Unii mogło przyczynić się do zaniechania, wydania lub utrzymania w mocy przepisów lub praktyki krajowej sprzecznych z prawem Unii.
            43. Trybunał podkreślił również, że stosowanie przesłanek pozwalających ustalić odpowiedzialność państw członkowskich za szkody wyrządzone jednostkom w wyniku naruszenia prawa Unii powinno co do zasady należeć do sądów krajowych, zgodnie z udzielonymi przez Trybunał wytycznymi dotyczącymi tego stosowania (zob. wyrok Test Claimants in the FII Group Litigation, C‑446/04, EU:C:2006:774, pkt 210 i przytoczone tam orzecznictwo).
            44. Z tego wynika, że Trybunał nie może zastąpić swoją oceną oceny dokonanej przez sąd krajowy (zob. wyrok Brasserie du pêcheur i Factortame, EU:C:1996:79, pkt 58). Jednakże Trybunał może dostarczyć temu ostatniemu wytycznych i wskazówek dotyczących stosowania tej zasady (zob. wyrok Köbler, C‑224/01, EU:C:2003:513, pkt 100).
            45. Co się tyczy niniejszej sprawy, należy wskazać trzy elementy, które powinny zostać uwzględnione w celu udzielenia odpowiedzi na pytanie, czy rozpatrywane przepisy prawa krajowego należy uznać za „wystarczająco istotne” naruszenie art. 4 ust. 1 dyrektywy 79/7.
            46. Po pierwsze, określony w art. 4 ust. 1 tej dyrektywy zakres zasady równego traktowania oraz jej wykładnia do tej pory nie były przedmiotem wyroku Trybunału. Ponadto stwierdzone powyżej naruszenie prawa Unii w odniesieniu do X zmaterializowało się dopiero w 2008 r., poprzez orzeczenie vakuutusoikeus.
            47. Po drugie, ani rozpatrywane w postępowaniu głównym przepisy prawa fińskiego, ani żadne inne przepisy krajowe nie były dotąd przedmiotem skargi o uchybienie zobowiązaniom państwa członkowskiego w trybie art. 258 TFUE w związku z naruszeniem art. 4 ust. 1 dyrektywy 79/7.
            48. Po trzecie, należy zauważyć, że w odniesieniu do aktów wydanych przez prawodawcę Unii mających na celu wdrożenie zasady równego traktowania mężczyzn i kobiet na podstawie art. 5 ust. 2 dyrektywy 2004/113 przyznano państwom członkowskim możliwość zezwolenia przed 21 grudnia 2007 r. na proporcjonalne różnice w składkach i świadczeniach ubezpieczonych w przypadkach, w których użycie płci jest czynnikiem decydującym w ocenie ryzyka opartego na odpowiednich i dokładnych danych aktuarialnych i statystycznych. Ponadto w art. 9 ust. 1 lit. h) dyrektywy 2006/54 prawodawca Unii, stanowiąc, że sprzeczne z zasadą równego traktowania są niektóre normy w obszarze zawodowych systemów zabezpieczenia społecznego posługujących się pojęciem płci, wśród licznych odstępstw od tej zasady wymienił jednak, w niektórych wypadkach, zastosowanie różnych czynników aktuarialnych według płci.
            49. W odniesieniu do pierwszego z tych przepisów w dniu 1 marca 2011 r. Trybunał orzekł w pkt 32 wyroku Association belge des Consommateurs Test-Achats i in. (EU:C:2011:100), że zezwolenie państwom członkowskim na utrzymywanie bez ograniczenia czasowego wyjątku od reguły składek i świadczeń jednolitych dla obu płci jest sprzeczne z urzeczywistnianiem celu w postaci równego traktowania kobiet i mężczyzn, jaki przyświeca dyrektywie 2004/113, uściślając, że wspomniany przepis z uwagi na jego dyskryminujący charakter należy uznać za nieważny.
            50. W świetle powyższych uwag do sądu krajowego należy ustalenie, czy w danym wypadku naruszenie prawa Unii należy uznać za „wystarczająco istotne”.
            51. Tym samym na pytanie drugie trzeba odpowiedzieć w ten sposób, że to do sądu odsyłającego należy ocena, czy spełnione zostały przesłanki powstania odpowiedzialności państwa członkowskiego. Podobnie w odniesieniu do kwestii, czy rozpatrywany w postępowaniu głównym przepis krajowy stanowi „wystarczająco istotne” naruszenie prawa Unii, sąd ten będzie musiał uwzględnić między innymi okoliczność, że Trybunał nie wypowiedział się do tej pory w przedmiocie tego, czy dozwolone jest stosowanie czynnika opartego na średniej oczekiwanej długości życia według płci przy określaniu wysokości wypłacanego w ramach ustawowego systemu zabezpieczenia społecznego świadczenia, które jest objęte zakresem stosowania dyrektywy 79/7. Sąd odsyłający będzie również musiał uwzględnić przyznaną państwom członkowskim przez prawodawcę Unii możliwość wprowadzenia odstępstw, która została wyrażona w art. 5 ust. 2 dyrektywy 2004/113, jak też w art. 9 ust. 1 lit. h) dyrektywy 2006/54. Wspomniany sąd w swej analizie będzie musiał ponadto wziąć pod uwagę to, że Trybunał orzekł w dniu 1 marca 2011 r. (C‑236/09, EU:C:2011:100), iż pierwszy ze wspomnianych przepisów jest nieważny, ponieważ narusza on zasadę równego traktowania mężczyzn i kobiet.
            W przedmiocie kosztów
            52. Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym; do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.

            Sentencja
            Z powyższych względów Trybunał (druga izba) orzeka, co następuje:
            1) Wykładni art. 4 ust. 1 dyrektywy Rady 79/7/EWG z dnia 19 grudnia 1978 r. w sprawie stopniowego wprowadzania w życie zasady równego traktowania kobiet i mężczyzn w dziedzinie zabezpieczenia społecznego należy dokonywać w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie przepisowi prawa krajowego, na podstawie którego uwzględnia się różnicę w średniej oczekiwanej długości życia mężczyzn i kobiet jako kryterium aktuarialne dla obliczenia ustawowych świadczeń społecznych wypłacanych w wyniku wypadku przy pracy, w sytuacji gdy zastosowanie tego kryterium prowadzi do tego, że jednorazowe odszkodowanie wypłacane w ramach tego świadczenia mężczyźnie jest niższe od odszkodowania, które otrzymałaby kobieta w tym samym wieku znajdująca się w porównywalnej sytuacji.
            2) Do sądu odsyłającego należy ocena, czy spełnione zostały przesłanki powstania odpowiedzialności państwa członkowskiego. Podobnie w odniesieniu do kwestii, czy rozpatrywany w postępowaniu głównym przepis krajowy stanowi „wystarczająco istotne” naruszenie prawa Unii, sąd ten będzie musiał uwzględnić między innymi okoliczność, że Trybunał nie wypowiedział się do tej pory w przedmiocie tego, czy dozwolone jest stosowanie czynnika opartego na średniej oczekiwanej długości życia według płci przy określaniu wysokości wypłacanego w ramach ustawowego systemu zabezpieczenia społecznego świadczenia, które jest objęte zakresem stosowania dyrektywy 79/7. Sąd odsyłający będzie również musiał uwzględnić przyznaną państwom członkowskim przez prawodawcę Unii możliwość wprowadzenia odstępstw, która została wyrażona w art. 5 ust. 2 dyrektywy Rady 2004/113/WE z dnia 13 grudnia 2004 r. wprowadzającej w życie zasadę równego traktowania mężczyzn i kobiet w zakresie dostępu do towarów i usług oraz dostarczania towarów i usług, jak też w art. 9 ust. 1 lit. h) dyrektywy 2006/54/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 5 lipca 2006 r. w sprawie wprowadzenia w życie zasady równości szans oraz równego traktowania kobiet i mężczyzn w dziedzinie zatrudnienia i pracy. Wspomniany sąd w swej analizie będzie musiał ponadto wziąć pod uwagę to, że Trybunał orzekł w dniu 1 marca 2011 r. (C‑236/09, EU:C:2011:100), iż pierwszy ze wspomnianych przepisów jest nieważny, ponieważ narusza on zasadę równego traktowania mężczyzn i kobiet.


Wyrok Sądu pierwszej instancji (czwarta izba w składzie powiększonym) z dnia 7 lipca 1999 r. # British Steel plc przeciwko Komisji Wspólnot Europejskich. # Skarga o stwierdzenie nieważności - Dopuszczalność - Pomoc państwa. # Sprawa T-89/96.


Wyrok Sądu (piąta izba) z dnia 8 czerwca 2017 r.#Kaane American International Tobacco Company FZE, dawniej Kaane American International Tobacco Co. Ltd., przeciwko Urzędowi Unii Europejskiej ds. Własności Intelektualnej.#Znak towarowy Unii Europejskiej – Postępowanie w sprawie stwierdzenia wygaśnięcia prawa do znaku – Graficzny unijny znak towarowy GOLD MOUNT – Brak rzeczywistego używania znaku towarowego – Brak uzasadnionego powodu nieużywania – Artykuł 51 ust. 1 lit. a) rozporządzenia (WE) nr 207/2009.#Sprawa T-294/16.


title: Wyrok Sądu (druga izba) z dnia 28 czerwca 2011 r. # ATB Norte, SL przeciwko Urzędowi Harmonizacji w ramach Rynku Wewnętrznego (znaki towarowe i wzory) (OHIM). # Wspólnotowy znak towarowy - Postępowanie w sprawie sprzeciwu - Zgłoszenie graficznego wspólnotowego znaku towarowego BRICOCENTER - Wcześniejsze graficzne wspólnotowe znaki towarowe ATB CENTROS DE BRICOLAGE Brico Centro i CENTROS DE BRICOLAGE BricoCentro - Względna podstawa odmowy rejestracji - Prawdopodobieństwo wprowadzenia w błąd - Artykuł 8 ust. 1 lit. b) rozporządzenia (WE) nr 207/2009. # Sprawa T-480/09.

text:
      Wyrok Sądu (druga izba) z dnia 28 czerwca 2011 r. – ATB Norte przeciwko OHIM – Bricocenter Italia (BRICOCENTER)
      (sprawa T‑480/09)
      Wspólnotowy znak towarowy – Postępowanie w sprawie sprzeciwu – Zgłoszenie graficznego wspólnotowego znaku towarowego BRICOCENTER – Wcześniejsze graficzne wspólnotowe znaki towarowe ATB CENTROS DE BRICOLAGE Brico Centro i CENTROS DE BRICOLAGE BricoCentro
         – Względna podstawa odmowy rejestracji – Prawdopodobieństwo wprowadzenia w błąd – Artykuł 8 ust. 1 lit. b) rozporządzenia (WE) nr 207/2009

      Wspólnotowy znak towarowy – Definicja i uzyskanie wspólnotowego znaku towarowego – Względne podstawy odmowy rejestracji – Sprzeciw właściciela wcześniejszego identycznego lub podobnego znaku towarowego zarejestrowanego dla identycznych lub podobnych
         towarów lub usług – Prawdopodobieństwo wprowadzenia w błąd w odniesieniu do wcześniejszego znaku towarowego (rozporządzenie Rady nr 207/2009,
         art. 8 ust. 1, lit. b) (por. pkt 25, 33, 34, 57, 66, 67)

      Przedmiot

               Skarga na decyzję Czwartej Izby Odwoławczej OHIM z dnia 28 września 2009 r. (sprawa R 1045/2008‑4) dotyczącą postępowania
                  w sprawie sprzeciwu między ATB Norte, SL a Bricocenter Italia Srl.

            Informacje dotyczące sprawy

               Zgłaszający wspólnotowy znak towarowy:

               Bricocenter Italia Srl

               Zgłoszony wspólnotowy znak towarowy:

               Graficzny znak towarowy BRICOCENTER dla usług z klasy 35 – zgłoszenie do rejestracji nr 4935185

               Właściciel znaku towarowego lub oznaczenia, na które powołano się w sprzeciwie:

               ATB Norte, SL

               Znak towarowy lub oznaczenie, na które powołano się w sprzeciwie:

               Wcześniejsze graficzne wspólnotowe znaki towarowe ATB CENTROS DE BRICOLAGE Brico Centro (nr 989046) i CENTROS DE BRICOLAGE
                  BricoCentro (nr 3262623) dla usług z klas 35, 37 i 39

               Decyzja Wydziału Sprzeciwów:

               Uwzględnienie sprzeciwu

               Decyzja Izby Odwoławczej:

               Uchylenie zaskarżonej decyzji i oddalenie sprzeciwu w całości

      Sentencja

                  1)

                  	Stwierdza się nieważność decyzji Czwartej Izby Odwoławczej Urzędu Harmonizacji w ramach Rynku Wewnętrznego (znaki towarowe
                     i wzory) (OHIM) z dnia 28 września 2009 r. (sprawa R 1045/2008‑4) w zakresie dotyczącym uwzględnienia odwołania Bricocenter
                     Italia Srl w postępowaniu przed Izbą Odwoławczą w odniesieniu do usług „reklama”, „zarządzanie w działalności handlowej” i „administrowanie
                     działalności handlowej” objętych zgłoszeniem wspólnotowego znaku towarowego.

                  2)

                  	W pozostałym zakresie skarga zostaje oddalona.

                  3)

                  	ATB Norte, SL, Bricocenter Italia i OHIM pokrywają własne koszty poniesione w związku z postępowaniem przed Sądem.


Wyrok Sądu (ósma izba) z dnia 5 maja 2017 r.#Globo Media, SA przeciwko Urzędowi Unii Europejskiej ds. Własności Intelektualnej.#Znak towarowy Unii Europejskiej – Postępowanie w sprawie sprzeciwu – Zgłoszenie słownego unijnego znaku towarowego GLOBO MEDIA – Wcześniejszy graficzny krajowy znak towarowy TV GLOBO PORTUGAL – Względna podstawa odmowy rejestracji – Prawdopodobieństwo wprowadzenia w błąd – Artykuł 8 ust. 1 lit. b) rozporządzenia (WE) nr 207/2009.#Sprawa T-262/16.