title: Wyrok Trybunału (ósma izba) z dnia 26 lutego 2015 r.#Ministero delle Politiche agricole, alimentari e forestali przeciwko Federazione Italiana Consorzi Agrari Soc.coop.arl – Federconsorzi i Liquidazione giudiziale dei beni ceduti ai creditori della Federazione Italiana Consorzi Agrari Soc. coop. arl – Federconsorzi.#Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Corte suprema di cassazione.#Odesłanie prejudycjalne – Artykuł 288 akapit trzeci TFUE – Zwalczanie opóźnień w płatnościach w transakcjach handlowych – Dyrektywa 2000/35/WE – Artykuły 2, 3 i 6 – Dyrektywa 2011/7/UE – Artykuły 2, 7 i 12 – Ustawodawstwo państwa członkowskiego, które może zmienić na niekorzyść wierzyciela państwa odsetki od wierzytelności wcześniejszej niż wymienione dyrektywy.#Sprawa C-104/14.

text:
         WYROK TRYBUNAŁU (ósma izba)
      z dnia 26 lutego 2015 r. (
            *1
         )
      „Odesłanie prejudycjalne — Artykuł 288 akapit trzeci TFUE — Zwalczanie opóźnień w płatnościach w transakcjach handlowych — Dyrektywa 2000/35/WE — Artykuły 2, 3 i 6 — Dyrektywa 2011/7/UE — Artykuły 2, 7 i 12 — Ustawodawstwo państwa członkowskiego, które może zmienić na niekorzyść wierzyciela państwa odsetki od wierzytelności wcześniejszej niż wymienione dyrektywy”
      W sprawie C‑104/14
      mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Corte suprema di cassazione (Włochy) postanowieniem z dnia 28 listopada 2013 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 5 marca 2014 r., w postępowaniu:

         Ministero delle Politiche agricole, alimentari e forestali

      przeciwko

         Federazione Italiana Consorzi Agrari Soc. coop. arl – Federconsorzi, w postępowaniu układowym,

         Liquidazione giudiziale dei beni ceduti ai creditori della Federazione Italiana Consorzi Agrari Soc. coop. arl – Federconsorzi,

      TRYBUNAŁ (ósma izba),
      w składzie: A. Ó Caoimh, prezes izby, E. Jarašiūnas (sprawozdawca) i C.G. Fernlund, sędziowie,
      rzecznik generalny: N. Wahl,
      sekretarz: A. Calot Escobar,
      uwzględniając pisemny etap postępowania,
      rozważywszy uwagi przedstawione:

               —

               w imieniu Liquidazione giudiziale dei beni ceduti ai creditori della Federazione Italiana Consorzi Agrari Soc. coop. arl – Federconsorzi przez D. Santosuossa oraz G. Niccoliniego, avvocati,

               —

               w imieniu rządu włoskiego przez G. Palmieri, działającą w charakterze pełnomocnika, wspieraną przez S. Fiorentina, avvocato dello Stato,

               —

               w imieniu Komisji Europejskiej przez G. Zavvosa, działającego w charakterze pełnomocnika, wspieranego przez A. Franchi, avvocatessa,

         podjąwszy, po wysłuchaniu rzecznika generalnego, decyzję o rozstrzygnięciu sprawy bez opinii,
      wydaje następujący

         Wyrok

               1

               Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 2, 3 i 6 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2000/35/WE z dnia 29 czerwca 2000 r. w sprawie zwalczania opóźnień w płatnościach w transakcjach handlowych (Dz.U. L 200, s. 35) oraz art. 2, 7 i 12 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/7/UE z dnia 16 lutego 2011 r. w sprawie zwalczania opóźnień w płatnościach w transakcjach handlowych (Dz.U. L 48, s. 1; sprostowanie Dz.U. 2012, L 233, s. 3).

               2

               Wniosek ten został złożony w ramach sporu między Ministero delle Politiche agricole, alimentari e forestali (ministerstwem ds. polityki rolnej, żywnościowej i leśnej, zwanym dalej „Ministero”) a Federazione Italiana Consorzi Agrari Soc. coop. arl (włoską federacją spółdzielni rolniczych), w postępowaniu układowym (zwaną dalej „Federconsorzi”) oraz Liquidazione giudiziale dei beni ceduti ai creditori della Federazione Italiana Consorzi Agrari Soc. coop. arl – Federconsorzi (nadzór sądowy masy upadłości przekazanej wierzycielom Federconsorzi) w przedmiocie odsetek od wierzytelności przysługującej Federconsorzi wobec Ministero.

         Ramy prawne

         Prawo Unii

               3

               Dyrektywa 2000/35, uchylona przez dyrektywę 2011/7 ze skutkiem od dnia 16 marca 2013 r., przewidywała w art. 1, że jej przepisy mają zastosowanie do wszelkich należności, które stanowiły wynagrodzenie w transakcjach handlowych. Zgodnie z art. 2 „»transakcje handlowe« oznaczają transakcje między przedsiębiorstwami lub między przedsiębiorstwami a władzami publicznymi, które prowadzą do dostawy towarów lub świadczenia usług za zapłatą”.

               4

               Artykuł 3 dyrektywy 2000/35 zobowiązywał państwa członkowskie do zapewnienia, by wierzyciel był uprawniony do żądania zapłaty odsetek od opóźnień w płatnościach, o ile spełnił swoje umowne i ustawowe zobowiązania i nie otrzymał należnej sumy w odpowiednim czasie, chyba że dłużnik nie ponosi winy za opóźnienie, a także ustanawiał zasady dotyczące daty wymagalności odsetek oraz stopy ich oprocentowania. Wspomniany art. 3 ust. 3 brzmiał następująco:
               „Państwa członkowskie zapewnią, że [by] porozumienie w sprawie terminów płatności lub skutków opóźnień w płatnościach, które nie jest zgodne z postanowieniami ust. 1 lit. b)–d) i ust. 2, nie [wywierało skutków prawnych] lub [mogło] uzasadniać roszczenia o odszkodowanie, jeśli [uwzględniwszy] wszelki[e] okoliczności, łącznie z dobrą praktyką handlową i rodzajem towaru […] [jest ono] rażąco nieuczciwe wobec wierzyciela. Przy rozpoznaniu, czy dane porozumienie jest rażąco nieuczciwe wobec wierzyciela, rozważa się między innymi, czy istnieją obiektywne przyczyny, dla których dłużnik żąda odstępstwa od postanowień ust. 1 lit. b)–d) i ust. 2. Jeśli porozumienie tego rodzaju zostanie uznane za rażąco nieuczciwe, należy zastosować terminy ustawowe, chyba że sądy krajowe ustalą inne sprawiedliwe warunki”.

               5

               Artykuł 6 powyższej dyrektywy przewidywał:
               „1.   Państwa członkowskie wprowadzą w życie przepisy ustawowe, wykonawcze i administracyjne niezbędne do spełnienia wymogów niniejszej dyrektywy przed dniem 8 sierpnia 2002 r. […].
               […]
               2.   Państwa członkowskie mogą zachować lub uchwalić nowe przepisy, które są korzystniejsze dla wierzyciela niż przepisy niezbędne do wykonania niniejszej dyrektywy.
               3.   Przy transpozycji niniejszej dyrektywy państwa członkowskie mogą pominąć:
               […]

                        b)

                        umowy, które zostały zawarte przed dniem 8 sierpnia 2002 r. […]

                  […]”.

               6

               Jeśli chodzi o dyrektywę 2011/7, stanowi ona w art. 1, co następuje:
               „1.   Celem niniejszej dyrektywy jest zwalczanie opóźnień w płatnościach w transakcjach handlowych, aby zapewnić właściwe funkcjonowanie rynku wewnętrznego, wspierając tym samym konkurencyjność przedsiębiorstw, a w szczególności MŚP.
               2.   Niniejsza dyrektywa ma zastosowanie do wszystkich płatności, które stanowią wynagrodzenie w transakcjach handlowych.
               […]”.

               7

               Definicja „transakcji handlowej” zawarta w art. 2 ust. 1 dyrektywy 2011/7 jest tożsama z wcześniejszą definicją zawartą w dyrektywie 2000/35.

               8

               Artykuł 7 dyrektywy przewiduje:
               „1.   Państwa członkowskie zapewniają, aby warunek umowy lub praktyka dotyczące daty lub terminu płatności, stopy procentowej odsetek za opóźnienia w płatnościach lub rekompensaty za koszty odzyskiwania należności uznawane były za niepodlegające wykonaniu albo stanowiły podstawę do roszczenia o odszkodowanie, jeśli są rażąco nieuczciwe wobec wierzyciela.
               Przy rozpoznaniu, czy warunek umowy lub praktyka są rażąco nieuczciwe wobec wierzyciela w rozumieniu akapitu pierwszego, bierze się pod uwagę wszystkie okoliczności sprawy, w tym również:

                        a)

                        wszelkie rażące odstępstwa od dobrej praktyki handlowej, naruszające zasadę działania w dobrej wierze i rzetelność;

                        b)

                        charakter towaru lub usługi; oraz

                        c)

                        czy dłużnik ma jakikolwiek obiektywny powód odstępstwa od ustawowych odsetek za opóźnienia w płatnościach, od terminów płatności, o których mowa w art. 3 ust. 5, art. 4 ust. 3 lit. a), art. 4 ust. 4 oraz art. 4 ust. 6, lub od stałej kwoty, o której mowa w art. 6 ust. 1.

                  2.   Do celów ust. 1 warunek umowy lub praktykę, które wykluczają odsetki za opóźnienia w płatnościach, uznaje się za rażąco nieuczciwe.
               3.   Do celów ust. 1 warunek umowy lub praktykę, które wykluczają rekompensatę za koszty odzyskiwania należności, o której mowa w art. 6, uznaje się za rażąco nieuczciwe.
               […]”.

               9

               Artykuł 12 powyższej dyrektywy stanowi:
               „1.   Państwa członkowskie wprowadzają w życie przepisy ustawowe, wykonawcze i administracyjne niezbędne do spełnienia wymogów art. 1–8 i 10 do dnia 16 marca 2013 r. […].
               […]
               3.   Państwa członkowskie mogą utrzymać lub wprowadzić w życie przepisy, które są korzystniejsze dla wierzyciela niż przepisy niezbędne do spełnienia wymogów niniejszej dyrektywy.
               4.   Podczas transpozycji niniejszej dyrektywy państwa członkowskie […] zadecyd[ują], czy wykluczyć umowy zawarte przed dniem 16 marca 2013 r.”.

         Prawo włoskie

               10

               Po zakończeniu II wojny światowej władze włoskie ustanowiły system centralnego zarządzania zaopatrzeniem w zboże i inne produkty rolno-spożywcze, unormowany decreto legislativo n. 169 – Assunzione a carico dello Stato dell’onere risultante dalle importazioni di cereali derivati e prodotti comunque destinati alla pani – pastificazione a decorrere dalla campagna cerealicola 1946–47 (dekretem ustawodawczym nr 169 o przejęciu przez państwo zobowiązań związanych z importem zboża, produktów pochodzenia zbożowego oraz innych produktów przeznaczonych do planowania i produkcji makaronu spożywczego począwszy od roku zbożowego 1946–47) z dnia 23 stycznia 1948 r., a następnie legge n. 1294, acquisti dall’estero per conto dello Stato di materie prime, prodotti alimentari ed altri prodotti essenziali (ustawą nr 1294 o zakupach za granicą na rachunek państwa surowców, produktów żywnościowych i innych produktów podstawowych) z dnia 22 grudnia 1957 r. (GURI nr 9 z dnia 13 stycznia 1958 r.).

               11

               W powyższych ramach prawnych istniejącym organizacjom rolników, utworzonym w każdej prowincji jako spółdzielnie, powierzono zarządzanie obowiązkowym magazynowaniem środków spożywczych. Federconsorzi była organizacją szczebla krajowego skupiającą wszystkie wspomniane spółdzielnie, które miały za zadanie zagwarantować w imieniu państwa zaopatrzenie w środki spożywcze oraz były zobowiązane do przekazywania państwu corocznie sprawozdań ze sposobu zarządzania, zaś państwo zwracało im poniesione koszty.

               12

               Reformę spółdzielni rolniczych przeprowadzono w drodze legge n. 410 – Nuovo ordinamento dei consorzi agrari (ustawy nr 410 o nowym sposobie uregulowania spółdzielni rolniczych) z dnia 28 października 1999 r. (GURI nr 265 z dnia 11 listopada 1999 r.), na mocy której Federconsorzi została rozwiązana i objęta postępowaniem układowym. Nieuregulowane wierzytelności są przedmiotem art. 8 ust. 1 wspomnianej ustawy, w myśl którego:
               „Wierzytelności powstałe w związku z wykonywaniem przez spółdzielnie rolnicze na rachunek i w interesie państwa zadań zarządzania obowiązkowym magazynowaniem oraz sprzedaży krajowych produktów rolnych przysługujące tym spółdzielniom w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy w postaci wynikającej ze sprawozdań zatwierdzonych przez podlegające wykonaniu i prawomocne dekrety ministerstwa rolnictwa i leśnictwa oraz zarejestrowane przez Corte dei conti [(trybunał obrachunkowy)], a także poniesione koszty i odsetki narosłe od wskazanego w tych samych dekretach dnia zamknięcia ksiąg rachunkowych każdej ze spółdzielni do dnia 31 grudnia 1997 r. – wygasają w drodze przyznania spółdzielniom przez ministerstwo skarbu, budżetu i planowania gospodarczego państwowych papierów wartościowych”.

               13

               Artykuł ten został zmieniony przez legge n. 388 – Disposizioni per la formazione del bilancio annuale e pluriennale dello Stato (legge finanziaria 2001) [ustawę nr 388 – Zasady dotyczące tworzenia rocznego i wieloletniego budżetu państwa (ustawa o finansach z 2001 r.)] z dnia 23 grudnia 2000 r. (dodatek zwyczajny do GURI nr 302 z dnia 29 grudnia 2000 r.), której art. 130 stanowi:
               „[…]

                        b)

                        Do art. 8 akapit pierwszy in fine dodaje się akapit w brzmieniu: »Podstawą naliczania odsetek, o których mowa w niniejszym akapicie, są: do dnia 31 grudnia 1995 r. – oficjalna stopa dyskontowa powiększona o 4,40 punktów kapitalizacji rocznej; za lata 1996 i 1997 – wyłącznie odsetki ustawowe«.

                  […]”.

               14

               Przyjęty po wszczęciu postępowania głównego przez Corte suprema di cassazione (trybunał kasacyjny) decreto-legge n. 16 – Disposizioni urgenti in materia di semplificazioni tributarie, di efficientamento e potenziamento delle procedure di accertamento (dekret z mocą ustawy nr 16 ustanawiający nadzwyczajne przepisy w obszarze uproszczeń podatkowych, skuteczności oraz wzmocnienia procedur kontrolnych) z dnia 2 marca 2012 r. (GURI nr 52 z dnia 2 marca 2012 r. zwany dalej „dekretem z mocą ustawy nr 16/2012”), przekształcony w ustawę, po zmianach, przez ustawę nr 44 z dnia 26 kwietnia 2012 r. (dodatek zwyczajny do GURI nr 99 z dnia 28 kwietnia 2012 r.), przewiduje w art. 12:
               „Podstawą naliczania odsetek od wierzytelności powstałych w związku z wykonywaniem przez spółdzielnie rolnicze na rachunek i w interesie państwa zadań zarządzania obowiązkowym magazynowaniem oraz sprzedaży krajowych produktów rolnych, innych niż wierzytelności wygasłe zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy nr 410 z dnia 28 października 1999 r., zmienionego art. 130 ustawy nr 388 z dnia 23 grudnia 2000 r., w postaci wynikającej ze sprawozdań zatwierdzonych przez podlegające wykonaniu i prawomocne dekrety ministerstwa rolnictwa i leśnictwa oraz zarejestrowane przez Corte dei conti, które wygasną względem podmiotów mających do nich prawo, a także od poniesionych kosztów i odsetek narosłych od wskazanego w tych samych dekretach dnia zamknięcia ksiąg rachunkowych każdej ze spółdzielni są: do dnia 31 grudnia 1995 r. – oficjalna stopa dyskontowa powiększona o 4,40 punktu kapitalizacji rocznej, zaś za późniejszy okres – wyłącznie odsetki ustawowe”.

               15

               Ponadto dyrektywa 2000/35 została transponowana do włoskiego porządku prawnego w drodze decreto legislativo n. 231 – Attuazione della direttiva 2000/35/CE relativa alla lotta contro i ritardi di pagamento nelle transazioni commerciali (dekretu ustawodawczego nr 231) z dnia 9 października 2002 r. (GURI nr 249 z dnia 23 października 2002 r.), który stanowi w art. 11, że przepisy tego aktu nie mają zastosowania do umów zawartych przed dniem 8 sierpnia 2002 r.

               16

               Dyrektywa 2011/7 została transponowana w drodze decreto legislativo n. 192 – Modifiche al decreto legislativo 9 ottobre 2002, n. 231, per l’integrale recepimento della direttiva 2011/7/UE relativa alla lotta contro i ritardi di pagamento nelle transazioni commerciali, a norma dell’articolo 10, comma 1, della legge 11 novembre 2011, no 180 (dekretu ustawodawczego nr 192 z dnia 9 listopada 2012 r. zmieniającego dekret ustawodawczy nr 231 z dnia 9 października 2002 r., mającego na celu pełną transpozycję – na mocy art. 10 akapit pierwszy ustawy nr 180 z dnia 11 listopada 2011 r. – dyrektywy 2011/7/UE w sprawie zwalczania opóźnień w płatnościach w transakcjach handlowych) (GURI nr 267 z dnia 15 listopada 2012 r.). Wspomniany dekret stanowi w art. 3, że jego przepisy mają zastosowanie do transakcji zawartych od dnia 1 stycznia 2013 r.

         Postępowanie główne i pytania prejudycjalne

               17

               Wyrokiem z dnia 22 listopada 2004 r. Corte d’appello di Roma (sąd apelacyjny w Rzymie) określił na kwotę 511878997,39 EUR roszczenie przysługujące Federconsorzi jako cesjonariuszowi wierzytelności przysługujących w stosunku do Ministero 58 działającym na szczeblu prowincji spółdzielniom rolniczym z tytułu kosztów poniesionych przez nie do 1967 r. na zarządzanie obowiązkowym magazynowaniem. W celu ustalenia powyższej kwoty wspomniany sąd wykluczył zastosowanie art. 8 ust. 1 ustawy nr 410 z dnia 28 października 1999 r., uznając, że wspomniany przepis miał na celu jedynie rozstrzygnięcie trwających sporów ze spółdzielniami rolniczymi i nie znajdował zastosowania do innych podmiotów będących cesjonariuszami wierzytelności tych spółdzielni. Sąd ten nadał bieg odsetkom począwszy od dnia 31 stycznia 1982 r., w którym ustalono istnienie wspomnianej wierzytelności, dokonał potrącenia roszczeń wzajemnych obu stron zgodnie ze stanem na dzień 4 lipca 1991 r. i obliczył należne odsetki od salda, kapitalizując je w wymiarze półrocznym w okresie od 5 lipca 1991 r. do 30 czerwca 2004 r., przy czym od całości należało naliczyć odsetki aż do faktycznej zapłaty.

               18

               Wyrok ten został uchylony wyrokiem Corte suprema di cassazione z dnia 13 grudnia 2007 r., który przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Corte d’appello di Roma, który wyrokiem z dnia 14 października 2011 r. ponownie orzekł, iż dług Ministero wynosił w dniu 30 czerwca 2004 r.551878997,39 EUR, powiększone o dodatkowe odsetki odpowiadające oficjalnej stopie dyskontowej powiększonej o 4,40 punktu, skapitalizowane w wymiarze półrocznym począwszy od dnia1 lipca 2004 r. aż do faktycznej zapłaty. Sąd ten zaznaczył zwłaszcza, że między państwem a Federconsorzi istniał stosunek zlecenia z mocy prawa, mający za przedmiot delegowanie zadania zapewnienia zaopatrzenia w produkty rolno-spożywcze, które było wykonywane z pełną niezależnością w zakresie zarządzania i finansów z obowiązkiem sprawozdania rocznego i prawem do zwrotu kosztów.

               19

               Ministero wniosło skargę kasacyjną od tego ostatniego wyroku, powołując się zwłaszcza na naruszenie art. 8 ust. 1 ustawy nr 410 z dnia 28 października 1999 r.

               20

               W toku postępowania nadzorca sądowy Federconsorzi stwierdził w szczególności, że art. 12 ust. 6 dekretu z mocą ustawy nr 16/2012, przyjęty po wniesieniu skargi, a którego zastosowania domagało się Ministero, był niezgodny z dyrektywą 2000/35 i z dyrektywą 2011/7. Stwierdził on w tym względzie, że w drodze wspomnianego aktu ustawodawczego, późniejszego w stosunku do dyrektyw, państwo włoskie nie tylko obniżyło przysługujące jego wierzycielowi odsetki za opóźnienia w płatnościach narosłe do 1995 r., dokonując rocznej kapitalizacji wspomnianych odsetek, zamiast dokonać ich kapitalizacji w wymiarze półrocznym, ale przewidziało ponadto zastosowanie wyłącznie odsetek ustawowych począwszy od 1995 r., podczas gdy wspomniane dyrektywy stoją, jego zdaniem, na przeszkodzie wykluczeniu przez prawodawcę krajowego prawa wierzyciela państwa do odsetek za opóźnienia w płatnościach już istniejących wierzytelności, w tym wierzytelności przysługujących z tytułu stosunków prawnych powstałych przed dniem 8 kwietnia 2002 r. lub dniem 16 marca 2013 r.

               21

               Ministero stwierdziło, że dyrektywa 2000/35 oraz dekret ustawodawczy nr 231 z dnia 9 października 2002 r. nie znajdują zastosowania do okoliczności faktycznych sprawy będącej przedmiotem postępowania głównego z tego powodu, że po pierwsze, stosunki łączące strony nie miały charakteru transakcji handlowej, lecz charakter publiczno-prawny, a po drugie, wspomniana dyrektywa oraz wspomniany dekret ustawodawczy nie mają zastosowania do umów zawartych przed dniem 8 sierpnia 2002 r.

               22

               Corte suprema di cassazione twierdzi na wstępie, że art. 12 ust. 6 dekretu z mocą ustawy nr 16/2012 ma zastosowanie do sporu będącego przedmiotem postępowania głównego, gdyż w chwili wejścia w życie wspomnianego dekretu z mocą ustawy obowiązująca stopa procentowa i anatocyzm nie były przedmiotem prawomocnego orzeczenia.

               23

               Sąd odsyłający podnosi w pierwszym rzędzie, że nie można wykluczyć, iż stosunek zlecenia z mocy prawa istniejący między spółdzielniami rolniczymi a państwem w zakresie zarządzania obowiązkowym magazynowaniem stanowi transakcję handlową w rozumieniu dyrektywy 2000/35 i dyrektywy 2011/7.

               24

               Sąd ten stoi w drugim rzędzie na stanowisku, że nie jest oczywiście bezzasadny pogląd nadzorcy sądowego Federconsorzi, iż wspomniane dyrektywy nie pozwalają przyjąć przepisów wykluczających odsetki za opóźnienia w płatnościach mających zastosowanie do stosunków powstałych przed dniem 8 kwietnia 2002 r. lub dniem 16 marca 2013 r. Sąd ten uznaje w związku z powyższym za konieczne dokonanie oceny zgodności art. 12 ust. 6 dekretu z mocą ustawy nr 16/2012 z przepisami prawa Unii.

               25

               W powyższych okolicznościach Corte suprema di cassazione postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:

                        „1)

                        Czy stosunek zlecenia z mocy prawa istniejący pomiędzy administracją państwową i spółdzielniami rolniczymi (stosunek, na podstawie którego powstała wierzytelność scedowana następnie przez spółdzielnie na Federconsorzi, a przez nią na jej wierzycieli w ramach postępowania upadłościowego), dotyczącego zaopatrzenia w produkty rolne i ich dystrybucji, wynikający z dekretu ustawodawczego nr 169 z dnia 23 stycznia 1948 r. i z ustawy nr 1294 z dnia 22 grudnia 1957 r. mieści się w zakresie definicji transakcji handlowej określonej w art. 2 dyrektywy 2000/35/WE i art. 2 dyrektywy 2011/7/UE?

                        2)

                        W razie udzielenia na pytanie pierwsze odpowiedzi twierdzącej: czy obowiązek transponowania dyrektyw 2000/35/WE (art. 6 ust. 2) i 2011/7/UE (art. 12 ust. 3), z możliwością utrzymania w mocy korzystniejszych przepisów, oznacza obowiązek niedokonywania zmiany na niekorzyść lub wręcz wykluczenia stopy procentowej za opóźnienia w płatnościach mającej zastosowanie do stosunków już istniejących w momencie wejścia w życie tych dyrektyw?

                        3)

                        W razie udzielenia na pytanie drugie odpowiedzi twierdzącej: czy obowiązek niedokonywania zmiany na niekorzyść stopy procentowej za opóźnienia w płatnościach mającej zastosowanie do stosunków już istniejących należy rozumieć jako mający zastosowanie do jednolitego uregulowania odsetek, przewidującego do pewnego momentu (w wypadku niniejszej sprawy od dnia 31 stycznia1982 r. do dnia 31 grudnia 1995 r.) przyjęcie pozaustawowej stopy procentowej i kapitalizacji odsetek, choćby tylko rocznej, a nie półrocznej, jak żąda wierzyciel, zaś po upływie tego momentu jedynie zapłatę odsetek ustawowych – poprzez unormowanie, które w świetle okoliczności niniejszego sporu […] nie jest koniecznie niekorzystne dla wierzyciela?

                        4)

                        Czy obowiązek transponowania dyrektyw 2000/35/WE (art. 6) i 2011/7/UE (art. 12), w części, w której w związku z zakazem nadużywania swobody umów na szkodę wierzyciela przewidują one, odpowiednio w art. 3 ust. 3 i w art. 7, nieskuteczność nieuczciwych warunków umowy lub praktyk, oznacza zakaz oddziaływania przez państwo poprzez uregulowania, które wykluczają zapłatę odsetek za opóźnienia w płatnościach, na stosunki, których stroną jest państwo i które istniały w momencie wejścia w życie tych dyrektyw?

                        5)

                        W razie udzielenia na pytanie czwarte odpowiedzi twierdzącej: czy obowiązek nieoddziaływania na istniejące stosunki, których stroną jest państwo, ma zastosowanie do jednolitego uregulowania odsetek, przewidującego do pewnego momentu (w wypadku niniejszej sprawy od dnia 31 stycznia 1982 r. do dnia 31 grudnia 1995 r.) przyjęcie pozaustawowej stopy procentowej i kapitalizacji odsetek, choćby tylko rocznej, a nie półrocznej, jak żąda wierzyciel, zaś po upływie tego momentu jedynie zapłatę odsetek ustawowych – poprzez unormowanie, które w świetle okoliczności niniejszego sporu […] nie jest koniecznie niekorzystne dla wierzyciela?”.

         W przedmiocie pytań prejudycjalnych

               26

               Na wstępie należy zaznaczyć, że dekret z mocą ustawy nr 16/2012 został przyjęty w czasie, gdy dyrektywa 2000/35 nadal obowiązywała: po przyjęciu i wejściu w życie dyrektywy 2011/7, lecz przed upływem terminu transpozycji tej ostatniej dyrektywy.

               27

               Ponadto, jak wynika z pkt 15 i 16 niniejszego wyroku, Republika Włoska skorzystała z przysługującego państwom członkowskim na podstawie art. 6 ust. 3 lit. b) dyrektywy 2000/35 uprawnienia do wykluczenia przy transpozycji tej dyrektywy umów zawartych przed dniem 8 sierpnia 2002 r. oraz, po przyjęciu dekretu z mocą ustawy nr 16/2012, skorzystała także z przewidzianego w art. 12 ust. 4 dyrektywy 2011/7 uprawnienia do wykluczenia umów zawartych przed dniem 16 marca 2013 r.

               28

               Tymczasem z postanowienia odsyłającego wynika, że sporne w postępowaniu głównym roszczenie Federconsorzi powstało na gruncie stosunku prawnego zakwalifikowanego przez sąd odsyłający jako zlecenie z mocy prawa, które istniało między państwem włoskim a spółdzielniami rolniczymi aż do 1967 r., przy czym roszczenie to wynikało z przeniesienia wierzytelności przysługujących z tytułu poniesionych w ramach tego zlecenia przed wspomnianą datą przez wyżej wymienione spółdzielnie kosztów na rachunek i w interesie państwa.

               29

               Niemniej sąd odsyłający zmierza do ustalenia, czy z obowiązku transpozycji dyrektywy 2000/35 i dyrektywy 2011/7 oraz z art. 3 ust. 3 i art. 6 pierwszej z wyżej wymienionych dyrektyw oraz z art. 7 i 12 drugiej z wyżej wymienionych dyrektyw wynika, że nieważne są przyjęte przez Republikę Włoską przepisy dekretu z mocą ustawy nr 16/2012, przekształconego w ustawę, które mogą zmienić odsetki od wierzytelności Federconsorzi na niekorzyść tej organizacji.

               30

               W świetle powyższych okoliczności należy uznać, że poprzez pytania od drugiego do piątego, które powinny zostać przeanalizowane łącznie i w pierwszej kolejności, sąd odsyłający zmierza do ustalenia, czy art. 288 akapit trzeci TFUE oraz art. 3 ust. 3 i art. 6 dyrektywy 2000/35, a także art. 7 i 12 dyrektywy 2011/7 należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie temu, by państwo członkowskie, które skorzystało z uprawnienia przewidzianego w art. 6 ust. 3 lit. b) pierwszej z wyżej wymienionych dyrektyw, mogło przed terminem transpozycji drugiej z wyżej wymienionych dyrektyw przyjąć przepisy ustawowe takie jak te będące przedmiotem sporu w postępowaniu głównym, które mogą zmienić na niekorzyść wierzyciela państwa odsetki od wierzytelności przysługującej z tytułu wykonania umowy zawartej przed dniem 8 kwietnia 2002 r.

               31

               W powyższym względzie wystarczy zaznaczyć, że przysługujące państwu członkowskiemu uprawnienie do wykluczenia przy transpozycji dyrektywy 2000/35 umów zawartych przed dniem 8 sierpnia 2002 r., jak uczyniła to Republika Włoska poprzez przyjęcie art. 11 dekretu ustawodawczego nr 231 z dnia 9 października 2002 r., jest przewidziane wprost w art. 6 ust. 3 lit. b) tej dyrektywy i skutkuje, w przypadku skorzystania z niego, brakiem zastosowania ratione temporis do tych umów wszystkich przepisów wspomnianej dyrektywy.

               32

               Ponadto nie można w żadnym razie uznać, że zmiana na niekorzyść wierzyciela państwa odsetek od wierzytelności przysługującej z tytułu wykonania umowy zawartej przed dniem 16 marca 2013 r. dokonana aktem ustawowym przyjętym przed terminem transpozycji dyrektywy 2011/7 może poważnie zagrozić osiągnięciu celu wspomnianej dyrektywy (zob. wyrok Inter-Environnement Wallonie, C‑129/96, EU:C:1997:628, pkt 45), gdyż na podstawie art. 12 ust. 4 wspomnianej dyrektywy państwom członkowskim przysługuje uprawnienie do wykluczenia umów zawartych przed rzeczoną datą, a zatem zainteresowane państwo członkowskie mogło rozważyć skorzystanie z tego uprawnienia.

               33

               W konsekwencji ani z obowiązku transpozycji dyrektywy 2011/7, ani z art. 12 ust. 3 rzeczonej dyrektywy pozwalającego państwom członkowskim utrzymać lub wprowadzić w życie przepisy korzystniejsze dla wierzyciela niż przepisy niezbędne do spełnienia wymogów wspomnianej dyrektywy, ani z art. 7 tej samej dyrektywy dotyczącego nieuczciwych porozumień, warunków umów i praktyk, nie wynika, by państwo członkowskie, które skorzystało z uprawnienia przewidzianego w art. 6 ust. 3 lit. b) dyrektywy 2000/35, nie mogło zmienić na niekorzyść wierzyciela państwa przed terminem transpozycji dyrektywy 2011/7 odsetek od wierzytelności przysługującej z tytułu wykonania umowy zawartej przed dniem 8 sierpnia 2002 r. – bez uszczerbku jednak dla ewentualnie przewidzianej w prawie krajowym możliwości zaskarżenia takiej zmiany.

               34

               Tak więc w sprawie będącej przedmiotem postępowania głównego dyrektywa 2011/7 w żadnym razie nie stanowiła przeszkody w przyjęciu przepisów dekretu z mocą ustawy nr 16/2012, przy założeniu, że stosunek prawny, który istniał między państwem włoskim a spółdzielniami rolniczymi, można zakwalifikować jako „transakcję handlową” w rozumieniu art. 2 wspomnianej dyrektywy, a w związku z tym może on podlegać jej przedmiotowemu zakresowi stosowania.

               35

               W świetle powyższych rozważań należy odpowiedzieć na pytania od drugiego do piątego, że art. 288 akapit trzeci TFUE oraz art. 3 ust. 3 i art. 6 dyrektywy 2000/35, a także art. 7 i 12 dyrektywy 2011/7 powinny być interpretowane w ten sposób, że nie stoją one na przeszkodzie temu, by państwo członkowskie, które skorzystało z uprawnienia przewidzianego w art. 6 ust. 3 lit. b) pierwszej z wyżej wymienionych dyrektyw, mogło przed terminem transpozycji drugiej z wyżej wymienionych dyrektyw przyjąć przepisy ustawowe takie jak te będące przedmiotem sporu w postępowaniu głównym, które mogą zmienić na niekorzyść wierzyciela państwa odsetki od wierzytelności przysługującej z tytułu wykonania umowy zawartej przed dniem 8 sierpnia 2002 r.

               36

               Ze względu na odpowiedź udzieloną na pytania od drugiego do piątego nie ma potrzeby udzielania odpowiedzi na pytanie pierwsze.

         W przedmiocie kosztów

               37

               Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.

               Z powyższych względów Trybunał (ósma izba) orzeka, co następuje:

                     Artykuł 288 akapit trzeci TFUE oraz art. 3 ust. 3 i art. 6 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2000/35/WE z dnia 29 czerwca 2000 r. w sprawie zwalczania opóźnień w płatnościach w transakcjach handlowych, a także art. 7 i 12 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/7/UE z dnia 16 lutego 2011 r. w sprawie zwalczania opóźnień w płatnościach w transakcjach handlowych powinny być interpretowane w ten sposób, że nie stoją one na przeszkodzie temu, by państwo członkowskie, które skorzystało z uprawnienia przewidzianego w art. 6 ust. 3 lit. b) pierwszej z wyżej wymienionych dyrektyw, mogło przed terminem transpozycji drugiej z wyżej wymienionych dyrektyw przyjąć przepisy ustawowe takie jak te będące przedmiotem sporu w postępowaniu głównym, które mogą zmienić na niekorzyść wierzyciela państwa odsetki od wierzytelności przysługującej z tytułu wykonania umowy zawartej przed dniem 8 sierpnia 2002 r.

                     Podpisy

            (
            *1
         )	Język postępowania: włoski.


Wyrok Sądu (siódma izba) z dnia 4 września 2015 r.#National Iranian Oil Company PTE Ltd (NIOC) i in. przeciwko Radzie Unii Europejskiej.#Wspólna polityka zagraniczna i bezpieczeństwa – Środki ograniczające podjęte wobec Iranu w celu zapobiegania rozprzestrzenianiu broni jądrowej – Zamrożenie środków finansowych – Skarga o stwierdzenie nieważności – Jednostka niższego rzędu niż państwo – Legitymacja procesowa i interes prawny – Dopuszczalność – Obowiązek uzasadnienia – Wskazanie i wybór podstawy prawnej – Kompetencja Rady – Zasada przewidywalności działań Unii – Pojęcie podmiotu związanego – Oczywisty błąd w ocenie – Prawo do obrony – Prawo do skutecznej ochrony sądowej – Proporcjonalność – Prawo własności.#Sprawa T-577/12.


Wyrok Sądu (trzecia izba) z dnia 18 marca 2015 r.#Jean-Marie Cahier i in. przeciwko Radzie Unii Europejskiej i Komisji Europejskiej.#Odpowiedzialność pozaumowna – Nałożony na producentów wina wytwarzanego z winorośli o podwójnym zastosowaniu zakaz samodzielnej destylacji alkoholu w ilości przekraczającej ilość, jaka wykorzystywana jest zwykle przy produkcji wina – Stosowanie tego uregulowania przez władze krajowe.#Sprawy T‑195/11, T‑458/11, T‑448/12 i T‑41/13.


title: Wyrok Trybunału (druga izba) z dnia 18 maja 2017 r.#Hummel Holding A/S przeciwko Nike Inc. i Nike Retail B.V.#Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Oberlandesgericht Düsseldorf.#Odesłanie prejudycjalne – Własność intelektualna – Rozporządzenie (WE) nr 207/2009 – Znak towarowy Unii Europejskiej – Artykuł 97 ust. 1 – Jurysdykcja międzynarodowa – Powództwo o naruszenie skierowane przeciwko spółce mającej siedzibę w państwie trzecim – Spółka pośrednio zależna mająca siedzibę na terytorium państwa członkowskiego sądu, do którego wniesiono powództwo – Pojęcie „przedsiębiorstwa”.#Sprawa C-617/15.

text:
WYROK TRYBUNAŁU (druga izba)
z dnia 18 maja 2017 r.(*)
Odesłanie prejudycjalne – Własność intelektualna – Rozporządzenie (WE) nr 207/2009 – Znak towarowy Unii Europejskiej – Artykuł 97 ust. 1 – Jurysdykcja międzynarodowa – Powództwo o naruszenie skierowane przeciwko spółce mającej siedzibę w państwie trzecim – Spółka pośrednio zależna mająca siedzibę na terytorium państwa członkowskiego sądu, do którego wniesiono powództwo – Pojęcie „przedsiębiorstwa”
W sprawie C‑617/15
mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Oberlandesgericht Düsseldorf (wyższy sąd krajowy w Düsseldorfie, Niemcy) postanowieniem z dnia 16 listopada 2015 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 23 listopada 2015 r., w postępowaniu:

Hummel Holding A/S

przeciwko

Nike Inc.,

Nike Retail BV,
TRYBUNAŁ (druga izba),
w składzie: M. Ilešič (sprawozdawca), prezes izby, A. Prechal, A. Rosas, C. Toader i E. Jarašiūnas, sędziowie,
rzecznik generalny: E. Tanchev,
sekretarz: M. Aleksejev, administrator,
uwzględniając pisemny etap postępowania i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 6 października 2016 r.,
rozważywszy uwagi przedstawione:
–        w imieniu Hummel Holding A/S przez T. Böslinga, Rechtsanwalt,
–        w imieniu Nike Retail BV oraz Nike Inc. przez B. Führmeyera oraz F. Kleina, Rechtsanwälte,
–        w imieniu rządu włoskiego przez G. Palmieri, działającą w charakterze pełnomocnika, wspieraną przez A. Collabollettę, avvocato dello Stato,
–        w imieniu Komisji Europejskiej przez J. Samnaddę, T. Scharfa oraz M. Wilderspina, działających w charakterze pełnomocników,
po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 12 stycznia 2017 r.,
wydaje następujący

Wyrok

1        Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 97 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE) nr 207/2009 z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie znaku towarowego Unii Europejskiej (Dz.U. 2009, L 78, s. 1).

2        Wniosek ten został przedstawiony w ramach sporu pomiędzy Hummel Holding A/S a Nike Inc. i jej spółką zależną, Nike Retail BV, w przedmiocie zarzucanego tym ostatnim spółkom naruszenia przysługującego Hummel Holding prawa do międzynarodowego znaku towarowego wywołującego skutki w Unii Europejskiej.
 Ramy prawne

 Rozporządzenie nr 44/2001

3        Motywy 11–13 rozporządzenia Rady (WE) nr 44/2001 z dnia 22 grudnia 2000 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych (Dz.U. 2001, L 12, s. 1) stanowią:
„(11)      Przepisy o jurysdykcji powinny być w wysokim stopniu przewidywalne i powinny zależeć zasadniczo od miejsca zamieszkania pozwanego, a tak ustalona jurysdykcja powinna mieć miejsce zawsze, z wyjątkiem kilku dokładnie określonych przypadków, w których ze względu na przedmiot sporu lub umowę stron uzasadnione jest inne kryterium powiązania […].
(12)      Jurysdykcja oparta na łączniku miejsca zamieszkania [pozwanego] powinna zostać uzupełniona jurysdykcją opartą na innych łącznikach, które powinny zostać dopuszczone ze względu na ścisły związek pomiędzy sądem a sporem prawnym lub w interesie prawidłowego wymiaru sprawiedliwości.
(13)      W sprawach dotyczących ubezpieczenia, umów z udziałem konsumentów i z zakresu prawa pracy strona słabsza powinna być chroniona przez przepisy jurysdykcyjne dla niej bardziej korzystne niż przepisy ogólne”.

4        Artykuł 2 ust. 1 tego rozporządzenia stanowi, co następuje:
„Z zastrzeżeniem przepisów niniejszego rozporządzenia osoby mające miejsce zamieszkania na terytorium państwa członkowskiego mogą być pozywane, niezależnie od ich obywatelstwa, przed sądy tego państwa członkowskiego”.

5        Artykuł 4 ust. 1 wspomnianego rozporządzenia przewiduje:
„Jeżeli pozwany nie ma miejsca zamieszkania na terytorium państwa członkowskiego, jurysdykcję sądów każdego państwa członkowskiego, z zastrzeżeniem art. 22 i 23, określa prawo tego państwa”.
 Rozporządzenie nr 207/2009

6        Rozporządzenie nr 207/2009 zostało zmienione rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/2424 z dnia 16 grudnia 2015 r. (Dz.U. 2015, L 341, s. 21), które weszło w życie w dniu 23 marca 2016 r. Jednakże ze względu na datę zaistnienia okoliczności faktycznych w postępowaniu głównym rozpatrywane odesłanie prejudycjalne należy zbadać w świetle rozporządzenia nr 207/2009 w brzmieniu obowiązującym przed tą zmianą.

7        Motywy 15–17 rozporządzenia nr 207/2009 stanowią:
„(15)      Aby wzmocnić ochronę [unijnych] znaków towarowych, państwa członkowskie ustalą, uwzględniając własny system krajowy, możliwie ograniczoną liczbę sądów krajowych pierwszej i drugiej instancji, mających właściwość w sprawach o naruszenie i ważność [unijnych] znaków towarowych.
(16)      Orzeczenia dotyczące ważności i naruszenia [unijnego] znaku towarowego są skuteczne i obejmują całe terytorium [Unii], jako że jest to jedyny sposób uniknięcia sprzecznych orzeczeń ze strony sądów i [Urzędu Unii Europejskiej ds. Własności Intelektualnej (EUIPO)] oraz zapewnienia, że jednolity charakter [unijnych] znaków towarowych nie zostanie naruszony. Przepisy rozporządzenia [nr 44/2001] powinny mieć zastosowanie do wszystkich czynności prawnych odnoszących się do [unijnych] znaków towarowych, z wyjątkiem wypadków, w których niniejsze rozporządzenie przewiduje odstępstwo od tych przepisów.
(17)      Należy unikać sprzecznych orzeczeń wydanych w oparciu o powództwa dotyczące tych samych czynów i stron, które są wnoszone w oparciu o [unijny] znak towarowy i odpowiadające mu krajowe znaki towarowe. W tym celu, jeżeli powództwa wnoszone są w tym samym państwie członkowskim, sposób, w jaki zostają one rozstrzygnięte, jest sprawą należącą do krajowych przepisów proceduralnych, których niniejsze rozporządzenie nie narusza, natomiast gdy powództwa te są wnoszone w różnych państwach członkowskich, właściwe wydaje się stosowanie przepisów rozporządzenia [nr 44/2001] w sprawie zawisłości sporu i powództw powiązanych”.

8        Artykuł 94 tego rozporządzenia, opatrzony nagłówkiem „Stosowanie rozporządzenia [nr 44/2001]”, jest ujęty w tytule X, który zawiera przepisy dotyczące jurysdykcji oraz postępowania w przypadku powództw odnoszących się do unijnych znaków towarowych. Artykuł ten stanowi:
„1.      Jeżeli niniejsze rozporządzenie nie stanowi inaczej, postanowienia rozporządzenia [nr 44/2001] stosują się do postępowań odnoszących się do [unijnych] znaków towarowych oraz zgłoszeń [unijnych] znaków towarowych, jak również do postępowań odnoszących się do jednoczesnych i kolejnych powództw na podstawie [unijnych] znaków towarowych i krajowych znaków towarowych.
2.       W przypadku postępowań w odniesieniu do powództw i roszczeń określonych w art. 96:
a)      art. 2, 4, art. 5 pkt 1, 3, 4 i 5 oraz art. 31 rozporządzenia [nr 44/2001] nie stosuje się;
b)      art. 23 i 24 rozporządzenia [nr 44/2001] stosuje się z zastrzeżeniem ograniczeń przewidzianych w art. 97 ust. 4 niniejszego rozporządzenia;
c)      postanowienia rozdziału II rozporządzenia [nr 44/2001], które stosuje się do osób zamieszkałych w państwie członkowskim, stosuje się także do osób, które nie mają miejsca zamieszkania w państwie członkowskim, ale które mają tam swoje przedsiębiorstwo”.

9        Artykuł 95 ust. 1 wspomnianego rozporządzenia, zatytułowany „Sądy w sprawach [unijnych] znaków towarowych”, przewiduje:
„Państwa członkowskie wyznaczają na swoich terytoriach możliwie jak najmniejszą liczbę krajowych sądów i trybunałów działających jako sądy pierwszej i drugiej instancji, zwanych dalej »sądami w sprawach [unijnych] znaków towarowych«, które pełnią funkcje powierzone im na mocy niniejszego rozporządzenia”.

10      Artykuł 96 tegoż rozporządzenia, zatytułowany „Jurysdykcja w sprawach naruszenia i ważności”, stanowi:
„Sądy w sprawach [unijnych] znaków towarowych mają wyłączną właściwość:
a)      w przypadku wszystkich powództw, których przedmiotem jest naruszenie, oraz – jeżeli zezwala na to ustawodawstwo krajowe – w przypadku powództw dotyczących zagrożenia naruszenia, odnoszących się do [unijnego] znaku towarowego;
[…]”.

11      Artykuł 97 rozporządzenia nr 207/2009, zatytułowany „Jurysdykcja międzynarodowa”, ma następujące brzmienie:
„1.      Z zastrzeżeniem przepisów niniejszego rozporządzenia, jak również wszelkich przepisów rozporządzenia [nr 44/2001] mających zastosowanie na mocy art. 94, postępowania w odniesieniu do powództw i roszczeń określonych w art. 96 toczą się przed sądami tego państwa członkowskiego, w którym pozwany ma miejsce zamieszkania/siedzibę, lub jeżeli nie ma on miejsca zamieszkania/siedziby w żadnym z państw członkowskich, w tym, w którym ma przedsiębiorstwo.
2.      Jeżeli pozwany nie ma miejsca zamieszkania/siedziby ani przedsiębiorstwa w żadnym z państw członkowskich, postępowania takie toczą się przed sądami tego państwa członkowskiego, w którym miejsce zamieszkania/siedzibę ma powód, a jeżeli nie ma on miejsca zamieszkania/siedziby w żadnym z państw członkowskich, w tym, w którym ma przedsiębiorstwo.
3.      Jeżeli ani pozwany, ani powód nie mają takiego miejsca zamieszkania/siedziby ani przedsiębiorstwa, wówczas postępowanie toczy się przed sądami tego państwa członkowskiego, w którym ma swoją siedzibę [EUIPO].
[…]
5.      Postępowania w odniesieniu do powództw i roszczeń określonych w art. 96, z wyjątkiem powództw o stwierdzenie braku naruszenia [unijnego] znaku towarowego, mogą również toczyć się przed sądami państwa członkowskiego, w którym miało miejsce naruszenie lub wystąpiła groźba naruszenia lub w którym została dokonana czynność w rozumieniu art. 9 ust. 3 zdanie drugie”.

12      Artykuł 98 tego rozporządzenia, zatytułowany „Zakres jurysdykcji”, przewiduje w ust. 1:
„Sąd w sprawach [unijnych] znaków towarowych, którego właściwość wynika z art. 97 ust. 1–4, ma właściwość w sprawach, których przedmiotem są:
a)      czynności naruszenia lub groźba naruszenia na terytorium któregokolwiek z państw członkowskich;
[…]”.
 Postępowanie główne i pytanie prejudycjalne

13      Spółka Hummel Holding jest mającym siedzibę w Danii przedsiębiorstwem produkującym artykuły sportowe, odzież sportową i rekreacyjną oraz buty sportowe i rekreacyjne. Jest ona właścicielem graficznego międzynarodowego znaku towarowego zarejestrowanego pod numerem 943057 i wywierającego skutki w Unii dla towarów z klasy 25 w rozumieniu Porozumienia nicejskiego dotyczącego międzynarodowej klasyfikacji towarów i usług dla celów rejestracji znaków z dnia 15 czerwca 1957 r., ze zmianami, odpowiadających następującemu opisowi: „odzież, obuwie, nakrycia głowy”.

14      Nike, mająca siedzibę w Stanach Zjednoczonych, jest dominującą spółką grupy Nike, która zajmuje się sprzedażą artykułów sportowych na całym świecie. Nike Retail, mająca siedzibę w Niderlandach, również należy do wspomnianej grupy. Nike Retail prowadzi witrynę internetową, w której towary Nike są reklamowane i oferowane na sprzedaż między innymi w Niemczech. Poza sprzedażą online w tej witrynie internetowej towary Nike są sprzedawane w Niemczech za pośrednictwem niezależnych sprzedawców, którzy zaopatrują się w Nike Retail. Spółki grupy Nike nie prowadzą bezpośrednio w Niemczech punktów sprzedaży hurtowej ani detalicznej.

15      Nike Deutschland GmbH, której siedziba znajduje się we Frankfurcie nad Menem (Niemcy) i która nie jest stroną postępowania głównego, jest według Oberlandesgericht Düsseldorf (wyższego sądu krajowego w Düsseldorfie) spółką zależną Nike Retail. Nike Deutschland nie dysponuje własną witryną internetową ani nie prowadzi dystrybucji towarów wśród konsumentów końcowych lub pośredników. Natomiast negocjuje umowy zawierane między pośrednikami a Nike Retail oraz wspiera tę ostatnią spółkę w kwestiach reklamy i wykonywania tych umów. Nike Deutschland zapewnia także obsługę posprzedażową konsumentów końcowych.

16      Hummel Holding uważa, że niektóre towary Nike, w szczególności szorty do koszykówki, naruszają prawo do znaku towarowego, o którym mowa w pkt 13 niniejszego wyroku, i podnosi, że większość naruszeń miała miejsce w Niemczech. Wniosła ona przeciwko Nike i Nike Retail powództwo do Landgericht Düsseldorf (sądu okręgowego w Düsseldorfie, Niemcy), który uznał swoją właściwość na tej podstawie, że Nike Deutschland stanowi przedsiębiorstwo Nike, jednak oddalił powództwo co do istoty. Spółka Hummel Holding wniosła apelację od tego wyroku do sądu odsyłającego.

17      Hummel Holding żąda zaniechania przywozu, wywozu, reklamy, oferowania do sprzedaży i wprowadzania spornych towarów do obrotu lub zezwalania na to, by wprowadzano je do obrotu, po pierwsze, w odniesieniu do terytorium Unii (posiłkowo terytorium Republiki Federalnej Niemiec) względem Nike, a po drugie, w odniesieniu do terytorium Republiki Federalnej Niemiec względem Nike Retail.

18      Nike i Nike Retail podniosły zarzut braku jurysdykcji międzynarodowej sądów niemieckich.

19      Sąd odsyłający uważa, że jurysdykcja międzynarodowa sądów niemieckich do rozpatrzenia obejmującego całą Unię powództwa, które jest skierowane przeciwko spółkom grupy Nike, może wynikać tylko z art. 97 ust. 1 rozporządzenia nr 207/2009. Zauważa jednak, że zakres pojęcia „przedsiębiorstwa” w rozumieniu tego przepisu w przypadku spółek zależnych i samodzielnych spółek pośrednio zależnych budzi kontrowersje i nie został jeszcze wyjaśniony przez Trybunał.

20      W tych okolicznościach Oberlandesgericht Düsseldorf (wyższy sąd krajowy w Düsseldorfie) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującym pytaniem prejudycjalnym:
„W jakich okolicznościach prawnie samodzielna i mająca siedzibę w jednym z państw członkowskich Unii spółka pośrednio zależna przedsiębiorstwa, które samo nie ma siedziby w Unii, powinna być uznawana za »przedsiębiorstwo« tego podmiotu w rozumieniu art. 97 ust. 1 [rozporządzenia nr 207/2009]?”.
 W przedmiocie pytania prejudycjalnego

21      Poprzez swoje pytanie sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 97 ust. 1 rozporządzenia nr 207/2009 należy interpretować w ten sposób, że prawnie samodzielna spółka mająca siedzibę w państwie członkowskim, która jest spółką pośrednio zależną spółki dominującej niemającej swojej siedziby w Unii, stanowi „przedsiębiorstwo” tej spółki dominującej w rozumieniu tego przepisu.

22      Należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału względy zarówno jednolitego stosowania prawa Unii, jak i zasady równości wskazują na to, że treści przepisu prawa Unii, który nie zawiera wyraźnego odesłania do prawa państw członkowskich dla określenia jego znaczenia i zakresu, należy zwykle nadać w całej Unii autonomiczną i jednolitą wykładnię, którą należy ustalić, uwzględniając nie tylko brzmienie, ale również kontekst przepisu i cel danego uregulowania (zob. w szczególności wyroki: z dnia 18 stycznia 1984 r., Ekro, 327/82, EU:C:1984:11, pkt 11; z dnia 3 września 2014 r., Deckmyn i Vrijheidsfonds, C‑201/13, EU:C:2014:2132, pkt 14; z dnia 16 lipca 2015 r., Abcur, C‑544/13 i C‑545/13, EU:C:2015:481, pkt 45).

23      Tak jest w przypadku pojęcia „przedsiębiorstwa” w rozumieniu art. 97 ust. 1 rozporządzenia nr 207/2009, jako że pojęcie to nie zostało zdefiniowane we wspomnianym rozporządzeniu, a rozporządzenie to nie zawiera żadnego odesłania do praw krajowych dla celów określenia jego znaczenia.

24      Przede wszystkim należy zauważyć, że rozporządzenie nr 207/2009 przewiduje z zastrzeżeniem wyjątków, które są w nim wyraźnie określone, stosowanie przepisów rozporządzenia nr 44/2001 do postępowań odnoszących się do unijnych znaków towarowych oraz zgłoszeń takich znaków towarowych, co wyraźnie wynika z motywu 16 rozporządzenia nr 207/2009 oraz z art. 94 i art. 97 ust. 1 tego rozporządzenia.

25      W tym względzie, choć niektóre przepisy rozporządzenia nr 44/2001, takie jak art. 5 pkt 5 i art. 18 ust. 2, odnoszą się także do pojęcia „oddziału”, tak że nie można wykluczyć, iż wskazówki wynikające z orzecznictwa Trybunału dotyczącego tych dwóch przepisów mogłyby w pewnej mierze mieć znaczenie dla celów wykładni pojęcia „przedsiębiorstwa” w rozumieniu rozporządzenia nr 207/2009, nie można jednak uznać, że każde ze wspomnianych pojęć powinno koniecznie mieć ten sam zakres bez względu na to, czy jest używane w ramach jednego czy drugiego z tych dwóch rozporządzeń.

26      Bez względu na zasadę stosowania rozporządzenia nr 44/2001 do postępowań sądowych dotyczących unijnego znaku towarowego stosowanie niektórych przepisów rzeczonego rozporządzenia, a w szczególności przepisów ujętych w art. 4 i art. 5 ust. 1, do postępowań wynikających z powództw i roszczeń określonych w art. 96 rozporządzenia nr 207/2009 jest wyłączone na mocy art. 94 ust. 2 tego ostatniego rozporządzenia. Przy uwzględnieniu wskazanego wyłączenia przewidziana w art. 95 ust. 1 rozporządzenia nr 207/2009 właściwość sądów w sprawach unijnych znaków towarowych w zakresie rozpoznania powództw i roszczeń określonych w art. 96 rzeczonego rozporządzenia wynika z przepisów bezpośrednio określonych w tymże rozporządzeniu, które mają charakter lex specialis w stosunku do przepisów zawartych w rozporządzeniu nr 44/2001 (zob. podobnie wyrok z dnia 5 czerwca 2014 r., Coty Germany, C‑360/12, EU:C:2014:1318, pkt 26, 27).

27      Ponadto z jednej strony rozporządzenie nr 44/2001, a z drugiej strony rozporządzenie nr 207/2009, dążą do celów, które nie są identyczne. I tak rozporządzenie nr 44/2001 zmierza według motywów 12 i 13 tego rozporządzenia do uzupełnienia jurysdykcji opartej na łączniku miejsca zamieszkania pozwanego jurysdykcją opartą na innych łącznikach, które powinny zostać dopuszczone ze względu na ścisły związek pomiędzy sądem a sporem prawnym lub w interesie prawidłowego wymiaru sprawiedliwości, a w sprawach dotyczących ubezpieczenia, umów z udziałem konsumentów i z zakresu prawa pracy – do ochrony strony słabszej przez przepisy jurysdykcyjne dla niej bardziej korzystne niż przepisy ogólne.

28      Rozporządzenie nr 207/2009 ma ze swej strony na celu zgodnie z motywami 15–17 tego rozporządzenia wzmocnienie ochrony unijnych znaków towarowych i uniknięcie sprzecznych orzeczeń sądów, a także naruszania jednolitego charakteru wspomnianych znaków towarowych za pomocą orzeczeń sądów w sprawach unijnych znaków towarowych skutecznych i obejmujących całe terytorium Unii.

29      Należy zatem w celu określenia elementów, które charakteryzują pojęcie „przedsiębiorstwa” w rozumieniu art. 97 ust. 1 rozporządzenia nr 207/2009, uwzględnić zgodnie z orzecznictwem Trybunału przypomnianym w pkt 22 niniejszego wyroku nie tylko brzmienie tego przepisu, lecz również jego kontekst i cele.

30      Brzmienie art. 97 ust. 1 rozporządzenia nr 207/2009 nie zawiera uściśleń co do pojęcia „przedsiębiorstwa” dla celów jego stosowania. Wynika z niego jednak, że pozwany, który nie ma miejsca zamieszkania lub siedziby w Unii, może w niej mieć jedno lub kilka przedsiębiorstw, co wydaje się a priori sugerować, iż w tym ostatnim przypadku sprawy mogą być wnoszone przed sądy różnych państw członkowskich, na których terytorium znajdują się takie przedsiębiorstwa.

31      Co się tyczy kontekstu, w który wpisuje się art. 97 rozporządzenia nr 207/2009, należy zauważyć, że przepis ten gwarantuje istnienie jurysdykcji sądowej w Unii dla wszystkich sporów dotyczących naruszenia oraz ważności unijnego znaku towarowego. Artykuł ten, który zawiera kilka podstaw jurysdykcji międzynarodowej, wylicza w ust. 1–4 kolejne kryteria umożliwiające określenie państwa członkowskiego, którego sądy na mocy art. 98 ust. 1 lit. a) tego rozporządzenia mają właściwość w zakresie zapewnienia skutecznej ochrony unijnych znaków towarowych na całym terytorium Unii.

32      Artykuł 97 rozporządzenia nr 207/2009 ustanawia jako zasadę w ust. 1 jurysdykcję sądów państwa członkowskiego, w którym pozwany ma miejsce zamieszkania albo siedzibę, lub jeżeli nie ma on miejsca zamieszkania albo siedziby w żadnym z państw członkowskich, w tym, w którym ma przedsiębiorstwo. Tylko jeżeli pozwany nie ma miejsca zamieszkania albo siedziby ani przedsiębiorstwa w żadnym z państw członkowskich Unii, ust. 2 i 3 tego artykułu przewidują, odpowiednio, posiłkowo jurysdykcję sądów miejsca zamieszkania albo siedziby lub przedsiębiorstwa powoda, a w jeszcze dalszej kolejności posiłkowo – jurysdykcję sądów państwa członkowskiego, w którym ma siedzibę EUIPO.

33      Co się tyczy art. 97 ust. 5 omawianego rozporządzenia, ustanawia on w szczególności jurysdykcję sądów państwa członkowskiego, w którym miało miejsce naruszenie lub wystąpiła groźba naruszenia, przy czym jednak w tym przypadku, jak wynika z art. 98 rozporządzenia nr 207/2009, sąd taki ma właściwość ograniczoną do terytorium państwa członkowskiego, w którym sąd ten ma siedzibę.

34      Jak zauważył rzecznik generalny w pkt 80 opinii, art. 97 ust. 1 rozporządzenia nr 207/2009 – przewidujący jurysdykcję sądów państwa członkowskiego, w którym położone jest przedsiębiorstwo spółki niemającej siedziby w Unii – wcale nie stanowiąc wyjątku od zasady ustalania jurysdykcji według miejsca zamieszkania pozwanego, która wynika z art. 2 ust. 1 rozporządzenia nr 44/2001 w związku z motywem 11 tego rozporządzenia, stanowi raczej jej wdrożenie, co przemawia za szeroką wykładnią tego pojęcia.

35      Charakter ogólnej zasady, który przysługuje tej normie jurysdykcyjnej, będącej wyrazem maksymy actor sequitur forum rei, znajduje uzasadnienie w tym, że zasadniczo ułatwia ona pozwanemu prowadzenie obrony (zob. podobnie wyroki: z dnia 13 lipca 2000 r., Group Josi, C‑412/98, EU:C:2000:399, pkt 35; z dnia 19 lutego 2002 r., Besix, C‑256/00, EU:C:2002:99, pkt 52). Tak jest zaś w przypadku – jak zauważył rzecznik generalny w pkt 82 opinii – gdy strona jest zobowiązana podjąć obronę przed sądami państwa członkowskiego, w którym ma przedsiębiorstwo i względem którego z tego względu znajduje się w bliższym położeniu.

36      Wykładnia ta nie narusza zresztą celów uregulowania dotyczącego unijnego znaku towarowego, przypomnianych w pkt 28 niniejszego wyroku, jako że orzeczenia mających jurysdykcję na podstawie art. 97 rozporządzenia nr 207/2009 sądów w sprawach unijnych znaków towarowych są skuteczne i obejmują całe terytorium Unii.

37      Taka szeroka wykładnia prowadzi do uznania, że są wymagane materialne oznaki umożliwiające w łatwy sposób ustalenie istnienia „przedsiębiorstwa” w rozumieniu art. 97 ust. 1 rozporządzenia nr 207/2009. Jak zauważył rzecznik generalny w pkt 52 opinii, takie istnienie wymaga zatem pewnej formy rzeczywistej i stabilnej obecności, w ramach której prowadzona jest działalność gospodarcza, a która przejawia się obecnością personelu i materialnego wyposażenia. Ponadto przedsiębiorstwo to powinno znajdować wyraz zewnętrzny w sposób trwały, jako przedłużenie działalności głównego przedsiębiorstwa (zob. podobnie wyroki: z dnia 22 listopada 1978 r., Somafer, 33/78, EU:C:1978:205, pkt 11; z dnia 18 marca 1981 r., Blanckaert & Willems, 139/80, EU:C:1981:70, pkt 12; z dnia 9 grudnia 1987 r., SAR Schotte, 218/86, EU:C:1987:536, pkt 10; z dnia 19 lipca 2012 r., Mahamdia, C‑154/11, EU:C:2012:491, pkt 48).

38      W tym względzie pozbawione jest znaczenia to, czy na terytorium państwa członkowskiego przedsiębiorstwo spółki mającej siedzibę poza Unią ma osobowość prawną, czy jej nie ma (zob. podobnie wyrok z dnia 15 grudnia 2011 r., Voogsgeerd, C‑384/10, EU:C:2011:842, pkt 54). I tak osoby trzecie powinny mieć możliwość zdania się na wrażenie wywierane przez przedsiębiorstwo działające jako przedłużenie działalności głównego przedsiębiorstwa (zob. podobnie wyrok z dnia 9 grudnia 1987 r., SAR Schotte, 218/86, EU:C:1987:536, pkt 15).

39      Okoliczność, że spółka mająca siedzibę w państwie członkowskim, którego sądy rozpoznają daną sprawę, jest pośrednią spółką zależną spółki, której siedziba znajduje się poza Unią, a nie jej bezpośrednią spółką zależną, także nie ma znaczenia, o ile spełnione są przesłanki wskazane w pkt 37 niniejszego wyroku.

40      Co więcej, dla celów stosowania art. 97 ust. 1 rozporządzenia nr 207/2009 nie jest istotne w zasadzie to, czy tak określone przedsiębiorstwo uczestniczyło, czy też nie uczestniczyło w zarzucanym naruszeniu. Taki wymóg, który nie jest przewidziany w art. 97 ust. 1 rozporządzenia nr 207/2009, nie byłby bowiem ponadto do pogodzenia ze wspomnianą w pkt 34 niniejszego wyroku koniecznością szerokiej wykładni pojęcia „przedsiębiorstwa”.

41      Uwzględniwszy te rozważania, na zadane pytanie należy odpowiedzieć, iż art. 97 ust. 1 rozporządzenia nr 207/2009 należy interpretować w ten sposób, że prawnie samodzielna spółka mająca siedzibę w państwie członkowskim, która jest spółką pośrednio zależną spółki dominującej niemającej swojej siedziby w Unii, stanowi w rozumieniu tego przepisu „przedsiębiorstwo” tej spółki dominującej, jeśli ta spółka zależna stanowi ośrodek działalności dysponujący w państwie członkowskim, w którym się znajduje, pewną formą rzeczywistej i stabilnej obecności, w ramach której prowadzona jest działalność gospodarcza, a która znajduje wyraz zewnętrzny w sposób trwały, jako przedłużenie działalności wspomnianej spółki dominującej.
 W przedmiocie kosztów

42      Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.
Z powyższych względów Trybunał (druga izba) orzeka, co następuje:

Artykuł 97 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE) nr 207/2009 z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie znaku towarowego Unii Europejskiej należy interpretować w ten sposób, że prawnie samodzielna spółka mająca siedzibę w państwie członkowskim, która jest spółką pośrednio zależną spółki dominującej niemającej swojej siedziby w Unii Europejskiej, stanowi w rozumieniu tego przepisu „przedsiębiorstwo” tej spółki dominującej, jeśli ta spółka zależna stanowi ośrodek działalności dysponujący w państwie członkowskim, w którym się znajduje, pewną formą rzeczywistej i stabilnej obecności, w ramach której prowadzona jest działalność gospodarcza, a która znajduje wyraz zewnętrzny w sposób trwały, jako przedłużenie działalności wspomnianej spółki dominującej.

Podpisy

* Język postępowania: niemiecki.


Wyrok Sądu pierwszej instancji (pierwsza izba) z dnia 28 marca 1996 r. # Muireann Noonan przeciwko Komisji Wspólnot Europejskich. # Urzędnicy - Zatrudnienie - Odmowa pozwolenia na działalność konkurencyjną. # Sprawa T-60/92.