title: Wyrok Trybunału (pierwsza izba) z dnia 12 maja 2005 r.#RAL (Channel Islands) Ltd i inni przeciwko Commissioners of Customs & Excise.#Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: High Court of Justice (England & Wales), Chancery Division - Zjednoczone Królestwo.#Podatek VAT - Szósta dyrektywa - Art. 9 ust. 1 i 2 - Automaty do gier - Działalność rozrywkowa lub podobna - Usługodawca mający przedsiębiorstwo poza terytorium Wspólnoty - Określenie miejsca świadczenia usług.#Sprawa C-452/03.

text:
      Sprawa C‑452/03
      RAL (Channel Islands) Ltd i in.
      przeciwko
      Commissioners of Customs & Excise
      [wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez High Court of Justice (England & Wales), Chancery Division]
      Podatek VAT – Szósta dyrektywa – Artykuł 9 ust. 1 i 2 – Automaty do gier – Działalność rozrywkowa lub podobna – Usługodawca mający siedzibę poza terytorium Wspólnoty – Określenie miejsca świadczenia usług
      Opinia rzecznika generalnego M. Poiaresa Madura przedstawiona w dniu 27 stycznia 2005 r.  I‑0000
      Wyrok Trybunału (pierwsza izba) z dnia 12 maja 2005 r.  I‑0000
      Streszczenie wyroku
      Postanowienia podatkowe – Harmonizacja ustawodawstw – Podatki obrotowe – Wspólny system podatku od wartości dodanej – Świadczenie
            usług – Określenie miejsca opodatkowania – Działalność rozrywkowa lub podobna – Pojęcie – Odpłatne udostępnianie odbiorcom
            automatów do gier zainstalowanych w salonach gier – Włączenie
      (dyrektywa Rady 77/388, art. 9 ust. 2 lit. c))
      Świadczenie usług polegających na umożliwieniu odbiorcom użytkowania, za wynagrodzeniem, automatów do gier zainstalowanych
         w salonach gier założonych na terytorium państwa członkowskiego należy uznać za działalność rozrywkową lub podobną w rozumieniu
         art. 9 ust. 2 lit. c) tiret pierwsze szóstej dyrektywy 77/388 w sprawie harmonizacji ustawodawstw państw członkowskich w odniesieniu
         do podatków obrotowych, w związku z czym miejscem świadczenia tej usługi jest miejsce jej faktycznego wykonywania.

      Głównym celem działalności wskazanej powyżej jest bowiem zapewnienie rozrywki użytkownikowi automatów do gier, a nie uzyskanie
         przez niego wygranej pieniężnej, ponieważ niepewność co do uzyskania wygranej pieniężnej stanowi właśnie podstawowy element
         rozrywki, której poszukują ci użytkownicy. Zastosowanie zasady określenia miejsca opodatkowania zawartej w art. 9 ust. 2 lit. c)
         tiret pierwsze nie może być ponadto wykluczone z tego powodu, że adresaci przedmiotowych usług są odbiorcami końcowymi, jako
         że zakres stosowania tego przepisu nie jest ograniczony do świadczenia usług pomiędzy podatnikami.

      (por. pkt 31, 33, 34 i sentencja)
WYROK TRYBUNAŁU (pierwsza izba)
      z dnia 12 maja 2005 r.(*)

      Podatek VAT – Szósta dyrektywa – Artykuł 9 ust. 1 i 2 – Automaty do gier – Działalność rozrywkowa lub podobna – Usługodawca mający siedzibę poza terytorium Wspólnoty – Określenie miejsca świadczenia usług
      W sprawie C‑452/03
      mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 234 WE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez High Court
         of Justice (England & Wales), Chancery Division (Zjednoczone Królestwo) postanowieniem z dnia 17 października 2003 r., które
         wpłynęło do Trybunału w dniu 27 października 2003 r., w postępowaniu:

      RAL (Channel Islands) Ltd,
      RAL Ltd,
      RAL Services Ltd,
      RAL Machines Ltd
      przeciwko
      Commissioners of Customs & Excise,
      TRYBUNAŁ (pierwsza izba),
      w składzie: P. Jann, prezes izby, K. Lenaerts (sprawozdawca), N. Colneric, K. Schiemann i E. Juhász, sędziowie,
      rzecznik generalny: M. Poiares Maduro,
      sekretarz: K. Sztranc, administrator,
      uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 24 listopada 2004 r.,
      rozważywszy uwagi przedstawione:
      –       w imieniu RAL (Channel Islands) Ltd, RAL Ltd, RAL Services Ltd i RAL Machines Ltd przez K. Lasoka, QC, i V. Sloane, barrister,
      –       w imieniu rządu Zjednoczonego Królestwa przez K. Manjiego, działającego w charakterze pełnomocnika, wspieranego przez C. Vajdę,
         QC, i M. Angioliniego, barrister,

      –       w imieniu rządu irlandzkiego przez D. O’Hagana, działającego w charakterze pełnomocnika, wspieranego przez G. Clohessy, BL,
         i D. McDonalda, SC,

      –       w imieniu rządu portugalskiego przez L. Fernandesa i Â. Seiçę Nevesa, działających w charakterze pełnomocników,
      –       w imieniu Komisji Wspólnot Europejskich przez R. Lyala, działającego w charakterze pełnomocnika,
      po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 27 stycznia 2005 r.,
      wydaje następujący
      Wyrok
      1       Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 2, 4 i 9 szóstej dyrektywy Rady 77/388/EWG z dnia
         17 maja 1977 r. w sprawie harmonizacji ustawodawstw państw członkowskich w odniesieniu do podatków obrotowych – wspólny system
         podatku od wartości dodanej: ujednolicona podstawa wymiaru podatku (Dz.U. L 145, str. 1, zwanej dalej „szóstą dyrektywą”)
         oraz art. 1 i 2 trzynastej dyrektywy Rady 86/560/EWG z dnia 17 listopada 1986 r. w sprawie harmonizacji ustawodawstw państw
         członkowskich odnoszących się do podatków obrotowych – warunki zwrotu podatku od wartości dodanej podatnikom niemającym siedziby
         na terytorium Wspólnoty (Dz.U. L 326, str. 40, zwanej dalej „trzynastą dyrektywą”).

      2       Wniosek ten został wniesiony w ramach sporu pomiędzy spółkami RAL (Channel Islands) Ltd (zwaną dalej „CI”), RAL Ltd (zwaną
         dalej „RAL”), RAL Services Ltd (zwaną dalej „Services”) i RAL Machines Ltd (zwaną dalej „Machines”) a Commissioners of Customs
         & Excise (zwanymi dalej „Commissioners”), będącymi w Zjednoczonym Królestwie organem właściwym w zakresie podatku od wartości
         dodanej (zwanego dalej „podatkiem VAT”), co do określenia miejsca świadczenia usług polegających na eksploatacji automatów
         do gier.

       Ramy prawne
      3       Zgodnie z art. 2 pkt 1 szóstej dyrektywy opodatkowaniu podatkiem VAT podlega „dostawa towarów lub [świadczenie] usług świadczona
         [dokonywane] odpłatnie na terytorium kraju przez podatnika, który jako taki występuje [działającego w takim charakterze]”.

      4       Artykuł 3 ust. 1 szóstej dyrektywy stanowi:
      „Do celów niniejszej dyrektywy przez »terytorium kraju« rozumie się obszar stosowania traktatu [WE], określony dla każdego
         z państw członkowskich w art. [229]”.

      5       Zgodnie z art. 4 ust. 1 szóstej dyrektywy „»podatnikiem« jest każda osoba wykonująca samodzielnie i niezależnie od miejsca
         zamieszkania [od jej miejsca] działalność gospodarczą, określoną w ust. 2, bez względu na cel czy też rezultaty takiej działalności”.

      6       Co się tyczy określenia miejsca świadczenia usług, art. 9 szóstej dyrektywy stanowi:
      „1.      Za miejsce, w którym usługa jest świadczona, uważa się miejsce, gdzie dostawca założył swoje przedsiębiorstwo lub stałe miejsce
         prowadzenia działalności [usługodawca ma siedzibę lub stały zakład], z którego świadczone są usługi, w przypadku braku takiego
         miejsca […], miejsce jego stałego pobytu lub miejsce, w którym zazwyczaj przebywa.

      2.      Jednakże:
      […]
      c)      za miejsce świadczenia usług odnoszących się do:
      –       działalności kulturalnej, artystycznej, sportowej, naukowej, edukacyjnej, rozrywkowej lub podobnej, włączając w to działalność
         organizatorów takiej działalności, oraz, gdzie to właściwe, usług pomocniczych [ewentualnie usługi pomocnicze],

      –       […]
      jest [uważa się] miejsce, gdzie usługi te faktycznie są wykonywane;
      […]”.
      7       Artykuł 1 trzynastej dyrektywy ma następujące brzmienie:
      „Do celów niniejszej dyrektywy:
      1)      »podatnik niemający siedziby na terytorium Wspólnoty« oznacza podatnika w rozumieniu art. 4 ust. 1 [szóstej] dyrektywy […],
         który w czasie określonym w art. 3 ust. 1 niniejszej dyrektywy nie miał na terytorium Wspólnoty ani własnego przedsiębiorstwa,
         ani przedsiębiorstwa w celu realizacji transakcji handlowych, ani, o ile takie przedsiębiorstwo nie istniało, nie posiadał
         tam stałego adresu lub miejsca zamieszkania i który w tym samym czasie nie dostarczał towarów ani usług uważanych za dostarczane
         w państwie członkowskim określonych w art. 2 […]”.

      8       Artykuł 2 ust. 1 trzynastej dyrektywy stanowi:
      „[…] każde państwo członkowskie zwraca każdemu podatnikowi niemającemu siedziby na terytorium Wspólnoty, na warunkach określonych
         poniżej, [podatek VAT] pobrany od świadczonych usług lub dostarczonego majątku ruchomego na terytorium kraju przez innego
         podatnika lub pobrany z tytułu przywozu towarów do kraju, o ile te towary i usługi są wykorzystywane do celów transakcji określonych
         w art. 17 ust. 3 lit. a) i b) [szóstej] dyrektywy […] lub świadczenia usług wymienionych w art. 1 pkt 1 lit. b) niniejszej
         dyrektywy”.

       Postępowanie przed sądem krajowym i pytania prejudycjalne
      9       CI jest spółką z siedzibą w Guernesey (Wyspy Normandzkie). RAL, Services i Machines są spółkami z siedzibą w Zjednoczonym
         Królestwie. Te cztery spółki są spółkami zależnymi RAL Holdings Ltd (zwaną dalej „Holdings”), mającą również siedzibę w Zjednoczonym
         Królestwie. CI, RAL, Services, Machines i Holdings stanowią łącznie grupę RAL.

      10     Do końca roku 2000 RAL eksploatowała w Zjednoczonym Królestwie automaty do gier w należących do niej lub wynajmowanych przez
         nią lokalach. Spółka ta była właścicielem automatów zainstalowanych w tych lokalach i zatrudniała własny personel. Posiadała
         ona wymagane zezwolenia, zarówno na wykorzystywanie lokali, jak również eksploatację automatów.

      11     Holdings, będąca typowym podatnikiem VAT, była zobowiązana do uiszczania tego podatku nałożonego na obroty uzyskane w związku
         z eksploatacją automatów do gry.

      12     Następnie wdrożony został program restrukturyzacji grupy RAL. Zgodnie z wyjaśnieniami sądu krajowego program ten przewidywał
         utworzenie spółki zależnej offshore mającej eksploatować automaty do gry w celu oddzielenia tej funkcji od własności automatów
         i od wykorzystywania lokali, w związku z czym grupa RAL przestałaby być podatnikiem VAT w zakresie usług eksploatowania automatów
         do gry i mogłaby odzyskać podatek naliczony.

      13     W tym celu powstała spółka CI z siedzibą w Guernesey, będącej jedną z Wysp Normandzkich, położonych poza terytorium Wspólnoty.
         W ramach powyższego programu zostały założone spółki Machines i Services z siedzibą w Zjednoczonym Królestwie.

      14     Spółka RAL jest stroną umów najmu lokali, w których zainstalowane są automaty do gier, i posiada zezwolenia na eksploatację
         salonów gier. RAL udzieliła spółce CI licencji na zainstalowanie i eksploatację automatów w tych lokalach.

      15     Spółka Machines jest właścicielem wszystkich automatów do gier używanych przez grupę RAL i posiada zezwolenia na eksploatację
         tych automatów. Na podstawie umowy najmu zawartej z CI spółka Machines jest zobowiązana do dostarczania na rzecz CI automatów
         do gier i do zapewnienia ich dobrego stanu technicznego.

      16     Działalność spółki CI polega na umożliwianiu odbiorcom używania automatów do gier dostarczonych przez spółkę Machines w lokalach
         udostępnionych przez RAL. Jednakże CI wykonuje tę działalność, zlecając spółce Services, jako podwykonawcy, codzienne nadzorowanie
         automatów. Spółka Services zatrudnia prawie cały personel grupy RAL obejmujący około 600 osób. CI nie ma własnych pracowników
         w Zjednoczonym Królestwie.

      17     Po wskazanej restrukturyzacji grupy RAL spółka CI uznała na podstawie art. 2, 4 i 9 szóstej dyrektywy, że miejscem świadczenia
         usług eksploatacji automatów do gry jest Guernesey. W związku z tym usługi te są jej zdaniem świadczone poza terytorium Wspólnoty
         i dlatego też twierdziła ona, że nie jest zobowiązana do uiszczania podatku VAT w zakresie usług świadczonych na rzecz swych
         klientów w Zjednoczonym Królestwie. Na podstawie art. 1 i 2 trzynastej dyrektywy zażądała ponadto zwrotu naliczonego podatku
         VAT.

      18     Na mocy decyzji z dnia 28 sierpnia 2001 r. Commissioners oddalili wnioski spółki CI. Uznali oni, że CI jest podatnikiem VAT
         w Zjednoczonym Królestwie. Dodatkowo organ ten stwierdził, że nie należy brać pod uwagę restrukturyzacji grupy RAL, w związku
         z czym sporne usługi są w dalszym ciągu świadczone przez Holdings w Zjednoczonym Królestwie, tak jak miało to miejsce w okresie
         poprzednim. W każdym razie, zdaniem Commissioners, wnioski CI powinny zostać oddalone ze względu na to, że stanowią one nadużycie
         prawa.

      19     Spółki CI, RAL, Machines i Services odwołały się od tej decyzji do VAT and Duties Tribunal, London. W orzeczeniu z dnia 3 grudnia
         2002 r. sąd ten uznał, że CI świadczyła usługi będące przedmiotem sporu ze stałego zakładu w Zjednoczonym Królestwie w rozumieniu
         art. 9 ust. 1 szóstej dyrektywy. Sąd ten uznał również, że CI świadczyła usługi eksploatacji automatów do gier w Zjednoczonym
         Królestwie i że czynności te podlegają opodatkowaniu podatkiem VAT w tym państwie członkowskim. Sąd ten uwzględnił natomiast
         odwołanie wskazanych spółek w zakresie zarzutów skierowanych przeciwko dodatkowym wnioskom Commissioners, ze względu na to,
         że usługi te były w rzeczywistości świadczone przez CI, a nie przez Holdings i że koncepcja obejścia prawa nie znajduje zastosowania
         w przedmiotowej sprawie.

      20     CI wniosła apelację od tego orzeczenia do sądu krajowego. Commissioners wnieśli apelację od tego orzeczenia w zakresie, w którym
         oddalone zostały ich dalsze wnioski.

      21     W tych okolicznościach High Court of Justice (England & Wales), Chancery Division, postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić
         się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:

      „W okolicznościach przedmiotowej sprawy i mając na uwadze szóstą dyrektywę […], a w szczególności art. 2, 4 i 9, oraz trzynastą
         dyrektywę […], w szczególności art. 1 i 2 oraz ogólne zasady prawa wspólnotowego:

      1)      Jak należy interpretować wyrażenie »stały zakład« zawarte w art. 9 szóstej dyrektywy?
      2)      Jakie czynniki należy uwzględnić w celu ustalenia, czy świadczenie usług eksploatacji automatów do gier jest wykonywane z zakładu
         handlowego spółki takiej jak CI lub z jakiegokolwiek stałego zakładu, który mogłaby posiadać spółka CI?

      3)      W szczególności:
      a)      Jeżeli spółka (»A«) wykonuje działalność, jak to ma miejsce w niniejszej sprawie, w ten sposób, że spółka powiązana (»B«)
         mająca siedzibę poza terytorium Wspólnoty świadczy usługi eksploatacji automatów do gier i jedynym celem takiej struktury
         jest uniknięcie opodatkowania spółki A podatkiem VAT w państwie, w którym ma ona swoją siedzibę:

      i)      czy można uznać, że usługi eksploatacji automatów do gier są świadczone ze stałego zakładu w tym państwie członkowskim, a w razie
         odpowiedzi twierdzącej,

      ii)      czy należy uznać, że usługi eksploatacji automatów do gier są świadczone ze stałego zakładu, czy z miejsca, w którym B ma
         siedzibę?

      b)      Jeżeli spółka (»A«) wykonuje działalność w ten sposób, że dla celów przepisów dotyczących miejsca świadczenia usług spółka
         powiązana (»B«) zamierza, jak w niniejszej sprawie, świadczyć usługi eksploatacji automatów do gry z siedziby położonej poza
         terytorium Wspólnoty oraz nie ma ona stałego przedsiębiorstwa, z którego byłyby świadczone te usługi, w państwie członkowskim,
         w którym swoją siedzibę ma spółka A, a jedynym celem takiej struktury jest unikanie opodatkowania spółki A podatkiem VAT za
         jej usługi w tym państwie:

      i)      czy czynności dokonane pomiędzy B a spółkami powiązanymi z siedzibami na terytorium państwa członkowskiego (A, C i D) kwalifikują
         się do celów podatku VAT, jako świadczenia spełnione przez te spółki bądź też spełnione na ich rzecz w ramach ich działalności
         gospodarczej, a w razie odpowiedzi przeczącej,

      ii)      jakie czynniki należy wziąć pod uwagę w celu ustalenia, kto jest usługodawcą w zakresie usług eksploatacji automatów do gier?
      4)      a)     Czy istnieje doktryna obejścia prawa (niezależnie od wykładni dyrektyw w zakresie podatku VAT), która byłaby w stanie uniemożliwić
         odniesienie zamierzonych korzyści w przypadku takim jak niniejszy?

      b)      W razie odpowiedzi twierdzącej – w jaki sposób doktryna ta znajduje zastosowanie w okolicznościach niniejszej sprawy?
      5)      a)     Jakie znaczenie ma w danym przypadku okoliczność, że A, C i D nie są spółkami zależnymi od B i że B nie ma prawnej ani ekonomicznej
         kontroli nad A, C lub D?

      b)      Czy odpowiedzi na powyższe pytania byłyby odmienne, gdyby sposób wykonywania działalności przez B, mającą siedzibę poza terytorium
         Wspólnoty, był konieczny dla świadczenia usług eksploatacji automatów do gry na rzecz klientów, a spółki A, C i D nie wykonywałyby
         takiej działalności?”.

       W przedmiocie pytań prejudycjalnych
       Uwagi wstępne
      22     Działalność, której dotyczy postanowienie sądu krajowego, a mianowicie odpłatne udostępnianie odbiorcom automatów do gier
         zainstalowanych w salonach gier stanowi świadczenie usług w rozumieniu art. 6 ust. 1 szóstej dyrektywy. W swych pytaniach
         sąd krajowy zmierza w istocie do ustalenia miejsca świadczenia tych usług.

      23     W tym zakresie art. 9 szóstej dyrektywy zawiera zasady określające miejsce opodatkowania. Artykuł 9 ust. 1 zawiera przepis
         o charakterze ogólnym, a art. 9 ust. 2 wskazuje szereg reguł szczególnych. Celem tych przepisów jest uniknięcie, z jednej
         strony, zbiegu właściwości, mogącego prowadzić do podwójnego opodatkowania, a z drugiej strony, uniknięcie braku opodatkowania
         obrotów (zob. wyroki: z dnia 4 lipca 1985 r. w sprawie 168/84 Berkholz, Rec. str. 2251, pkt 14, z dnia 26 września 1996 r.
         w sprawie C‑327/94 Dudda, Rec. str. I‑4595, pkt 20 i  z dnia 6 marca 1997 r. w sprawie C‑167/95 Linthorst, Pouwels en Scheres,
         Rec. str. I‑1195, pkt 10).

      24     Jeśli chodzi o stosunek pomiędzy dwoma pierwszymi ustępami art. 9, Trybunał orzekł już, że art. 9 ust. 1 nie ma jakiegokolwiek
         pierwszeństwa przed art. 9 ust. 2. W każdym stanie faktycznym należy postawić pytanie, czy zachodzi którykolwiek z przypadków
         wymienionych w art. 9 ust. 2, jeżeli nie, to zastosowanie znajduje art. 9 ust. 1 (ww. wyroki: w sprawie Dudda, pkt 21 oraz
         w sprawie Linthorst, Pouwels en Scheres, pkt 11).

      25     Należy w związku z tym zbadać w pierwszej kolejności, czy działalność taka, jak wskazana w postanowieniu sądu krajowego, mieści
         się w zakresie art. 9 ust. 2 lit. c) szóstej dyrektywy, określającym miejsce opodatkowania „działalności rozrywkowej lub podobnej”,
         co zostało podniesione przez rządy irlandzki i portugalski. Należy w tym zakresie wskazać, że Trybunał powinien przedstawić
         sądowi krajowemu wszystkie istotne elementy wykładni prawa wspólnotowego, które mogą być przydatne przy rozstrzyganiu sprawy
         zawisłej przed tym sądem, niezależnie od tego, czy pytanie sądu krajowego odnosiło się do tych elementów (zob. wyroki: z dnia
         12 grudnia 1990 r. w sprawie C‑241/89 SARPP, Rec. str. I‑4695, pkt 8, z dnia 2 lutego 1994 r. w sprawie C‑315/92 Verband Sozialer
         Wettbewerb, zwany „Clinique”, Rec. str. I‑317, pkt 7, z dnia 4 marca 1999 r. w sprawie C‑87/97 Consorzio per la tutela del
         formaggio Gorgonzola, Rec. str. I‑1301, pkt 16 i  z dnia 7 września 2004 r. w sprawie C‑456/02 Trojani, dotychczas nieopublikowany
         w Zbiorze, pkt 38).

       W przedmiocie wykładni art. 9 ust. 2 lit. c) szóstej dyrektywy
      26     Rządy irlandzki i portugalski twierdzą, że działalność spółki CI mieści się w zakresie stosowania art. 9 ust. 2 lit. c) szóstej
         dyrektywy, ponieważ działalność ta polega na oferowaniu usług bezpośrednio związanych z rozrywką. Miejscem, w którym usługi
         te są świadczone, jest wobec tego miejsce ich faktycznego wykonywania, a mianowicie – w sprawie przed sądem krajowym – terytorium
         Zjednoczonego Królestwa.

      27     Rządy Zjednoczonego Królestwa i spółki grupy RAL twierdzą natomiast, że świadczenie usług określonych w postanowieniu sądu
         krajowego nie mieści się w zakresie art. 9 ust. 2 lit. c) szóstej dyrektywy. Uważają, że głównym celem, który zamierza osiągnąć
         odbiorca przedmiotowych usług, jest uzyskanie wygranej pieniężnej, a nie rozrywka jako taka. Wskazane spółki podnoszą ponadto,
         że stosowanie wskazanego przepisu w każdym razie zakłada, że świadczący usługi wykonuje działalność artystyczną. Okoliczność,
         że używanie automatu do gier może mieć, podobnie jak np. używanie telefonu komórkowego, aspekt rozrywkowy, nie czyni z przedmiotowej
         usługi działalności rozrywkowej w rozumieniu art. 9 ust. 2 lit. c) tiret pierwsze.

      28     Komisja jest zdania, że art. 9 ust. 2 lit. c) szóstej dyrektywy ma na celu ustanowienie szczególnego reżimu prawnego dla pewnych
         usług, które są świadczone między podatnikami i których koszty stanowią część ceny towaru lub usługi (zob. ww. wyrok w sprawie
         Dudda, pkt 23 i 24). Sprawa tocząca się przed sądem krajowym dotyczy natomiast usług eksploatacji automatów do gier świadczonych
         odbiorcy końcowemu, w związku z czym zastosowanie znajduje jedynie art. 9 ust. 1 szóstej dyrektywy.

      29     W tym zakresie należy przypomnieć, że zgodnie z art. 9 ust. 2 lit. c) szóstej dyrektywy za miejsce świadczenia usług odnoszących
         się do działalności rozrywkowej lub podobnej uważa się miejsce, gdzie usługi te faktycznie są wykonywane.

      30     Jeśli chodzi o kwestię, czy świadczenie usług, takich jak usługi sporne w postępowaniu przed sądem krajowym, stanowi działalność
         rozrywkową lub podobną, należy wskazać, że spółka CI udostępnia odbiorcom za wynagrodzeniem automaty do gier w urządzonych
         w tym celu salonach gier.

      31     W niniejszej sprawie głównym celem działalności wskazanej w postanowieniu odsyłającym jest zapewnienie rozrywki użytkownikowi
         automatów do gier, a nie uzyskanie przez niego wygranej pieniężnej. Jak wskazał rzecznik generalny w pkt 29 opinii, niepewność
         co do uzyskania wygranej pieniężnej stanowi właśnie podstawowy element rozrywki, której poszukują użytkownicy automatów do
         gier.

      32     Dla zaistnienia działalności rozrywkowej lub podobnej w rozumieniu art. 9 ust. 2 lit. c) tiret pierwsze szóstej dyrektywy
         nie jest konieczne, aby usługa świadczona przez dostawcę miała charakter artystyczny. Działalność, w której głównym celem
         usługodawcy jest przysporzenie rozrywki klientom – włącznie z udostępnieniem automatów – stanowi działalność rozrywkową lub
         podobną w rozumieniu tego przepisu.

      33     Jak wskazał również rzecznik generalny w pkt 33 opinii, zastosowanie zasady określenia miejsca opodatkowania zawartej we wskazanym
         przepisie w sytuacji, jaka zaistniała w sprawie przed sądem krajowym, nie może być wykluczone z tego powodu, że adresaci przedmiotowych
         usług są odbiorcami końcowymi. Zakres stosowania tego przepisu nie jest ograniczony do świadczenia usług pomiędzy podatnikami.
         Ponadto należy stwierdzić, że stosowanie tej zasady określania miejsca opodatkowania w niniejszej sytuacji nie powoduje jakichkolwiek
         trudności praktycznych. Miejsce, w którym wykonywana jest sporna działalność, może bowiem zostać określone bez trudu. Ostatecznie
         zastosowanie tej regulacji prowadzi do rozwiązania racjonalnego pod względem podatkowym, ponieważ usługi te są poddane reżimowi
         podatku VAT w tym państwie członkowskim, na którego terytorium zamieszkują odbiorcy tych usług.

      34     W związku z powyższym na pytanie sądu krajowego należy odpowiedzieć w ten sposób, że świadczenie usług polegających na umożliwieniu
         odbiorcom użytkowania, za wynagrodzeniem, automatów do gier zainstalowanych w salonach gier założonych na terytorium państwa
         członkowskiego należy uznać za działalność rozrywkową lub podobną w rozumieniu art. 9 ust. 2 lit. c) tiret pierwsze szóstej
         dyrektywy, w związku z czym miejscem świadczenia tej usługi jest miejsce jej faktycznego wykonywania.

       W przedmiocie kosztów
      35     Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej
         przed tym sądem, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi,
         inne niż poniesione przez strony postępowania przed sądem krajowym, nie podlegają zwrotowi.

      Z powyższych względów Trybunał (pierwsza izba) orzeka, co następuje:
      Świadczenie usług polegające na umożliwieniu odbiorcom użytkowania, za wynagrodzeniem, automatów do gier zainstalowanych w salonach
            gier założonych na terytorium państwa członkowskiego należy uznać za działalność rozrywkową lub podobną w rozumieniu art. 9
            ust. 2 lit. c) tiret pierwsze szóstej dyrektywy Rady 77/388/EWG z dnia 17 maja 1977 r. w sprawie harmonizacji ustawodawstw
            państw członkowskich w odniesieniu do podatków obrotowych – wspólny system podatku od wartości dodanej: ujednolicona podstawa
            wymiaru podatku, w związku z czym miejscem świadczenia tej usługi jest miejsce jej faktycznego wykonywania.
      Podpisy
      ** Język postępowania: francuski.


Wyrok Sądu (druga izba) z dnia 24 listopada 2015 r.#Intervog przeciwko Urzędowi Harmonizacji w ramach Rynku Wewnętrznego (znaki towarowe i wzory) (OHIM).#Wspólnotowy znak towarowy – Zgłoszenie graficznego wspólnotowego znaku towarowego meet me – Bezwzględna podstawa odmowy rejestracji – Brak charakteru odróżniającego – Artykuł 7 ust. 1 lit. b) rozporządzenia (WE) nr 207/2009.#Sprawa T-190/15.


title: Wyrok Trybunału (czwarta izba) z dnia 7 września 2006 r. # Alexander Jehle a Weinhaus Kiderlen przeciwko Land Baden-Württemberg. # Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Verwaltungsgericht Sigmaringen - Niemcy. # Rozporządzenie (WE) nr 1019/2002 - Artykuł 2 akapit pierwszy - Oliwa z oliwek i oliwa z wytłoczyn z oliwek - Normy handlowe - Handel detaliczny - Sposób oferowania konsumentom końcowym - Metoda zwana "bag in the box". # Sprawa C-489/04.

text:
      Sprawa C‑489/04
      Alexander Jehle, Weinhaus Kiderlen
      przeciwko
      Land Baden‑Württemberg
      (wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnymzłożony przez Verwaltungsgericht Sigmaringen)

      Rozporządzenie (WE) nr 1019/2002 – Artykuł 2 akapit pierwszy – Oliwa z oliwek i oliwa z wytłoczyn z oliwek – Normy handlowe – Handel detaliczny – Sposób oferowania konsumentom końcowym – Metoda zwana „bag in the box”
      Streszczenie wyroku
      1.        Rolnictwo – Wspólna organizacja rynków – Oleje i tłuszcze – Oliwa z oliwek – Normy handlowe
      (rozporządzenie Komisji nr 1019/2002, zmienione rozporządzeniem nr 1176/2003, art. 2 akapit pierwszy)
      2.        Rolnictwo – Wspólna organizacja rynków – Oleje i tłuszcze – Oliwa z oliwek – Normy handlowe
      (rozporządzenie Komisji nr 1019/2002, zmienione rozporządzeniem nr 1176/2003, art. 2 akapit pierwszy)
      1.        Rozporządzenie nr 1019/2002 w sprawie norm handlowych w odniesieniu do oliwy z oliwek, zmienione rozporządzeniem nr 1176/2003,
         a w szczególności jego art. 2 akapit pierwszy, który stanowi, że oliwę z oliwek i oliwę z wytłoczyn z oliwek należy oferować
         konsumentom końcowym w opakowaniach o maksymalnej pojemności pięciu litrów, których jednokrotne otwarcie uniemożliwia już
         ponowne zapieczętowanie i które są oznaczone zgodnie z pewnymi szczególnymi dla tych produktów zasadami etykietowania, należy
         interpretować w ten sposób, że oliwę z oliwek i oliwę z wytłoczyn z oliwek można oferować konsumentom końcowym wyłącznie w opakowaniu
         spełniającym wymagania ustanowione w tym przepisie.

      (por. pkt 33 oraz pkt 1 sentencji)

      2.        Artykuł 2 akapit pierwszy rozporządzenia nr 1019/202 w sprawie norm handlowych w odniesieniu do oliwy z oliwek, zmienionego
         rozporządzeniem Komisji nr 1176/2003, który stanowi, że oliwę z oliwek i oliwę z wytłoczyn z oliwek należy oferować konsumentom
         końcowym w opakowaniach o maksymalnej pojemności pięciu litrów, których jednokrotne otwarcie uniemożliwia już ponowne zapieczętowanie
         i które są oznaczone zgodnie z pewnymi szczególnymi dla tych produktów zasadami etykietowania, należy interpretować w ten
         sposób, że zabrania on takiego sposobu sprzedaży, jak metodą zwaną „bag in the box”, który nie spełnia warunków ustanowionych
         w tym przepisie. W istocie ze względu na konieczność przelania oliwy z oliwek i oliwy z wytłoczyn z oliwek na miejscu sprzedaży
         z pojemnika, który jest otwarty lub który trzeba otworzyć, do naczynia zakupionego lub przyniesionego przez konsumenta końcowego,
         taki sposób sprzedaży nie spełnia ustanowionego w art. 2 akapit pierwszy wymogu dotyczącego sposobu zamknięcia, który oznacza,
         że w celu zapewnienia autentyczności oliwy z oliwek konsument końcowy sam może otworzyć opakowanie.

      (por. pkt 40–42, 45 oraz pkt 2 sentencji)
WYROK TRYBUNAŁU (czwarta izba)
      z dnia 7 września 2006 r.(*)

      Rozporządzenie (WE) nr 1019/2002 – Artykuł 2 akapit pierwszy – Oliwa z oliwek i oliwa z wytłoczyn z oliwek – Normy handlowe – Handel detaliczny – Sposób oferowania konsumentom końcowym – Metoda zwana „bag in the box”
      W sprawie C‑489/04
      mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 234 WE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Verwaltungsgericht
         Sigmaringen (Niemcy) postanowieniem z dnia 28 września 2004 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 29 listopada 2004 r., w postępowaniu:

      Alexander Jehle, Weinhaus Kiderlen
      przeciwko
      Land Baden-Württemberg,
      TRYBUNAŁ (czwarta izba),
      w składzie: K. Schiemann, prezes izby, E. Juhász i E. Levits (sprawozdawca), sędziowie,
      rzecznik generalny: A. Tizzano,
      sekretarz: B. Fülöp, administrator,
      uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 15 grudnia 2005 r.,
      rozważywszy uwagi przedstawione:
      –        w imieniu Alexandra Jehlego i Weinhaus Kiderlen przez A.H. Meyera i B. Klausa, Rechtsanwälte,
      –        w imieniu rządu greckiego przez V. Kontolaimosa i K. Marinou działających w charakterze pełnomocników,
      –        w imieniu rządu włoskiego przez I.M. Braguglię, działającego w charakterze pełnomocnika, wspieranego przez D. Del Gaiza, avvocato
         dello Stato,

      –        w imieniu rządu cypryjskiego przez C. Likourgosa i A. Markoulli, działających w charakterze pełnomocników,
      –        w imieniu Komisji Wspólnot Europejskich przez M. Nolina i F. Erlbachera, działających w charakterze pełnomocników,
      podjąwszy, po wysłuchaniu rzecznika generalnego, decyzję o rozstrzygnięciu sprawy bez opinii,
      wydaje następujący
      Wyrok
      1        Wniosek o wydanie orzeczenie w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni rozporządzenia Komisji (WE) nr 1019/2002 z dnia 13 czerwca
         2002 r. w sprawie norm handlowych w odniesieniu do oliwy z oliwek (Dz.U. L 155, str. 27), zmienionego rozporządzeniem Komisji
         (WE) nr 1176/2003 z dnia 1 lipca 2003 r. (Dz.U. L 164, str. 12) (zwanego dalej „rozporządzeniem nr 1019/2002”).

      2        Wniosek ten został złożony w ramach sporu pomiędzy Alexandrem Jehle i sklepem Weinhaus Kiderlen (zwanymi dalej wspólnie „skarżącymi
         w postępowaniu głównym”) a Land Baden-Württemberg w przedmiocie prawa skarżących w postępowaniu głównym do sprzedaży oliwy
         z oliwek metodą zwaną „bag in the box”.

       Ramy prawne
      3        Zgodnie z art. 1 ust. 1 rozporządzenia Rady nr 136/66/EWG z dnia 22 września 1966 r. w sprawie ustanowienia wspólnej organizacji
         rynku olejów i tłuszczów (Dz.U. 172, str. 3025), zmienionego rozporządzeniem Rady (WE) nr 1513/2001 z dnia 23 lipca 2001 r.
         (Dz.U. L 201, str. 4) (zwanego dalej „rozporządzeniem nr 136/66”), ustanowiona została wspólna organizacja rynku nasion oleistych,
         owoców oleistych, olejów i tłuszczów roślinnych, olejów i tłuszczów z ryb lub pochodzących od ssaków morskich. W ust. 2 tego
         artykułu ustanowiono listę produktów, do których znajduje zastosowanie rozporządzenie nr 136/66. Na liście tej znajduje się
         oliwa z oliwek.

      4        Artykuł 35 ust. 1 rozporządzenia nr 136/66 nakłada obowiązek stosowania w obrocie oliwą z oliwek i z wytłoczyn z oliwek nazw
         i definicji określonych w załączniku do tego rozporządzenia. Zgodnie z ust. 2 tego artykułu wyłącznie rodzaje oliwy wymienione
         w pkt 1 lit. a) i b) oraz w pkt 3 i 6 załącznika mogą być oferowane w sprzedaży detalicznej.

      5        Artykuł 35a ust. 1 rozporządzenia nr 136/66 ma następujące brzmienie:

      „Normy handlowe, dotyczące w szczególności stopniowania jakości, opakowań zbiorczych i prezentacji, mogą zostać ustanowione
         w odniesieniu do produktów określonych w art. 1.

      W przypadku gdy ustanowione są takie normy, produkty, których one dotyczą, mogą być wprowadzane do obrotu jedynie zgodnie
         z tymi normami”.

      6        Załącznik do rozporządzenia nr 136/66, zatytułowany „Opisy oraz definicje oliwy z oliwek oraz oliwy z wytłoczyn z oliwek określonych
         w art. 35”, ma następujące brzmienie:

      „1. Oliwa z oliwek pierwszego tłoczenia
      Oliwa otrzymana z owoców drzew oliwnych wyłącznie środkami mechanicznymi albo innymi środkami fizycznymi, pod warunkiem że
         nie powoduje to zmian w oliwie, która nie została poddana żadnej innej obróbce poza czyszczeniem, przelewaniem, wirowaniem
         albo filtrowaniem, z wyłączeniem oliwy otrzymywanej przy użyciu rozpuszczalników albo środków wspomagających o działaniu chemicznym
         lub biochemicznym, albo w procesie ponownej estryfikacji, oraz zmieszanej z oliwami innych rodzajów.

      Oliwa z oliwek pierwszego tłoczenia jest klasyfikowana i opisywana wyłącznie w następujący sposób:
      a) Ekstra oliwa z oliwek pierwszego tłoczenia
      Oliwa z oliwek pierwszego tłoczenia o maksymalnej wolnej kwasowości, wyrażonej w kwasie oleinowym, 0,8 g na 100 g, której
         pozostałe właściwości są zgodne z ustanowionymi dla tej klasy.

      b) Oliwa z oliwek pierwszego tłoczenia
      Oliwa z oliwek pierwszego tłoczenia o maksymalnej wolnej kwasowości, wyrażonej w kwasie oleinowym, 2 g na 100 g, której pozostałe
         właściwości są zgodne z ustanowionymi dla tej klasy.

      […]
      3. Oliwa z oliwek – złożona z rafinowanej oliwy z oliwek i oliwy z oliwek pierwszego tłoczenia
      Oliwa z oliwek otrzymana przez zmieszanie rafinowanej oliwy z oliwek oraz oliwy z oliwek pierwszego tłoczenia innej niż oliwy
         lampante, posiadająca zawartość wolnej kwasowości, wyrażonej w kwasie oleinowym nie większą niż 1 g na 100 g, której pozostałe
         właściwości są zgodne z ustanowionymi dla tej klasy.

      […]
      6. Oliwa z wytłoczyn z oliwek
      Oliwa otrzymana przez wymieszanie rafinowanej oliwy z wytłoczyn z oliwek i oliwy z oliwek pierwszego tłoczenia innej niż oliwa
         lampante, posiadająca zawartość wolnej kwasowości wyrażoną w kwasie oleinowym, nie większą niż 1 g na 100 g, której pozostałe
         właściwości są zgodne z ustanowionymi dla tej klasy”.

      7        Artykuł 1 rozporządzenia nr 1019/2002 stanowi:

      „1. Nie uchybiając przepisom dyrektywy 2000/13/WE, niniejsze rozporządzenie ustanawia określone normy odnośnie do handlu na
         etapie detalicznym oliwą z oliwek oraz oliwą z wytłoczyn [z] oliwek, wymienione w pkt 1 lit. a) i b), pkt 3 i 6 załącznika
         do rozporządzenia nr 136/66/EWG.

      2. Dla celów niniejszego rozporządzenia, etap detaliczny oznacza sprzedaż ostatecznemu [końcowemu] konsumentowi oliwy, jak
         określone [o której mowa] w ust. 1, zaprezentowanej [oferowanej] w stanie naturalnym lub zawartej w środkach spożywczych”.

      8        Artykuł 2 rozporządzenia nr 1019/2002 stanowi:

      „Oliwa, jak wymieniono [o której mowa] w art. 1 ust. 1, prezentowana [oferowana] jest konsumentowi ostatecznemu [końcowemu]
         w opakowaniu o maksymalnej pojemności pięciu litrów. Takie opakowanie zaopatrzone jest w system zamknięcia, który nie może
         już być zapieczętowany, po tym jak został po raz pierwszy otwarty i jest zaopatrzone w etykietkę, zgodnie z art. 3–6.

      Jednakże w przypadku oliwy przeznaczonej do spożycia w restauracjach, szpitalach, stołówkach i innych podobnych placówkach
         zbiorowych, państwa członkowskie mogą ustalić maksymalną pojemność opakowania powyżej pięciu litrów, w zależności od rodzaju
         placówki, o której mowa”.

      9        Artykuły 3–7 rozporządzenia nr 1019/2002 dotyczą etykietowania opakowań, zaś art. 8–10 normują kontrolę stosowania tego rozporządzenia,
         a także działania niezbędne do zapewnienia jego poszanowania.

      10      Artykuły 11 i 12 rozporządzenia nr 1019/2002 zawierają liczne uregulowania przejściowe, mające na celu ustanowienie okresu
         dostosowawczego w odniesieniu do nowych norm, wprowadzonych na mocy tego rozporządzenia oraz umożliwienie przygotowania do
         jego stosowania.

      11      Dyrektywa 2000/13/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 20 marca 2000 r. w sprawie zbliżenia ustawodawstw państw członkowskich
         w zakresie etykietowania, prezentacji i reklamy środków spożywczych (Dz.U. L 109, str. 29), zmieniona dyrektywą 2003/89/WE
         Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 10 listopada 2003 r. w odniesieniu do oznaczania składników obecnych w środkach spożywczych
         (Dz.U. L 308, str. 15) (zwana dalej „dyrektywą 2000/13”), ma na celu, zgodnie z jej motywem czwartym, ustanowienie reguł wspólnotowych
         o charakterze ogólnym, stosowanych horyzontalnie do wszystkich środków spożywczych wprowadzanych do obrotu.

      12      Dyrektywa ta określa zasady i metody etykietowania (art. 2) oraz ustanawia listę danych, których podanie na etykietach wszelkich
         środków spożywczych jest obowiązkowe, jak np. nazwa handlowa produktu, wykaz składników i minimalny okres przydatności do
         spożycia (art. 3). Zasady i odstępstwa dotyczące tych danych określone zostały w art. 4–17.

      13      Zgodnie z art. 14 dyrektywy 2000/13, w przypadku gdy środki spożywcze są oferowane konsumentom końcowym lub zakładom żywienia
         zbiorowego bez opakowania lub gdy środki spożywcze są pakowane w miejscach sprzedaży na życzenie konsumenta albo pakowane
         do sprzedaży bezpośredniej, państwa członkowskie ustanawiają szczegółowe zasady dotyczące sposobu przedstawiania obowiązkowych
         danych oraz mogą zrezygnować z wymogu podawania wszystkich lub niektórych z tych danych, pod warunkiem zapewnienia nabywcom
         dostatecznej informacji.

       Postępowanie przed sądem krajowym i pytania prejudycjalne
      14      Skarżący w postępowaniu głównym prowadzą sprzedaż detaliczną oliwy z oliwek metodą zwaną „bag in the box”. Oliwa jest w tym
         celu wlewana przez zakład butelkowania w dwuwarstwowe opakowania plastikowe („bag”) o pojemności pięciu litrów, opatrzone
         znakiem pochodzenia i pieczęcią kontrolną. Opakowanie takie zamknięte jest korkiem jednokrotnego otwarcia, tak że wylanie
         oliwy wymaga przedziurawienia membrany. Opakowanie umieszcza się w glinianym naczyniu („box”), z którego wychodzi jedynie
         rurka do czerpania zawartości. Z takiego zespolonego opakowania („bag in the box”) klient otrzymuje żądaną ilość oliwy do
         własnego, przyniesionego lub zakupionego na miejscu w sklepie naczynia. Klient może się zapoznać z danymi o pochodzeniu, jakości
         i cenie oliwy na etykiecie umieszczanej przez skarżących w postępowaniu głównym na glinianym naczyniu („box”).

      15      W lutym 2004 r. Landratsamt Ravensburg, Amt für Veterinärwesen und Verbraucherschutz (urząd ds. weterynaryjnych i ochrony
         konsumentów okręgu Ravensburg, zwany dalej „Landratsamt Ravensburg”) nakazał skarżącym w postępowaniu głównym zaprzestać sprzedaży
         oliwy z oliwek powyżej opisaną metodą. Landratsamt Ravensburg wskazał, że z art. 2 akapit pierwszy rozporządzenia nr 1019/2002
         wynika nakaz sprzedaży konsumentom oliwy z oliwek jedynie w opakowaniu, którego pojemność maksymalna może wynosić pięć litrów.

      16      Skarżący w postępowaniu głównym zwrócili się więc do Verwaltungsgericht Sigmaringen o stwierdzenie, że rozporządzenie nr 1019/2002
         nie zabrania im dalszej sprzedaży oliwy z oliwek z zastosowaniem metody „bag in the box”. Podnieśli oni w szczególności argument,
         że rozporządzenie nr 1019/2002 nie reguluje sprzedaży oliwy z oliwek luzem, a jedynie oliwy z oliwek w opakowaniu, w związku
         z czym art. 2 tego rozporządzenia nie ustanawia zakazu sprzedaży oliwy z oliwek luzem, lecz zasady sprzedaży oliwy z oliwek
         w opakowaniu.

      17      Ich zdaniem rozporządzenie 1019/2002 zostało wydane w celu uzupełnienia dyrektywy 2000/13, w związku z czym w zakresie nieuregulowanym
         tym rozporządzeniem stosować należy dyrektywę. Artykuł 14 dyrektywy dopuszcza zaś oferowanie konsumentom środków spożywczych
         bez opakowania, zobowiązując państwa członkowskie do określenia sposobu podania danych obowiązkowych.

      18      Skarżący w postępowaniu głównym utrzymują ponadto, że metoda „bag in the box” pozwala zapewnić ochronę konsumentów porównywalną
         z ograniczeniem możliwości sprzedaży oliwy z oliwek wyłącznie do sprzedaży oliwy w opakowaniu. Metoda ta zapewnia w szczególności,
         że konsumentom nie sprzedaje się oliwy niskiej jakości, spowodowanej stosowaniem dodatków, ani oliwy opatrzonej fałszywymi
         deklaracjami pochodzenia.

      19      Sąd krajowy podaje to jednak w wątpliwość, wskazując w szczególności, że plastikowe opakowanie można bez większego trudu napełnić
         na nowo oraz że konsument nie widzi etykiety umieszczonej na tym opakowaniu, a jedynie jej kopię znajdującą się na naczyniu,
         w którym opakowanie to jest zamknięte.

      20      Landratsamt Ravensburg kwestionuje wykładnię proponowaną przez skarżących w postępowaniu głównym. Utrzymuje on, że art. 2
         akapit pierwszy rozporządzenia nr 1019/2002 ustanawia zakaz oferowania konsumentom końcowym oliwy z oliwek bez opakowania.

      21      W związku z powyższym Verwaltungsgericht Sigmaringen postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi
         pytaniami prejudycjalnymi:

      „1.      Czy art. 1–12 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1019/2002 […] należy interpretować w ten sposób, że przepisy te ustanawiają również
         zasady oferowania konsumentom końcowym oliwy z oliwek i oliwy z wytłoczyn z oliwek bez opakowania?

      2.      Czy art. 2 akapit pierwszy rozporządzenia nr 1019/2002 […] należy interpretować w ten sposób, że przepis ten ustanawia zakaz
         oferowania konsumentom końcowym oliwy z oliwek i oliwy z wytłoczyn z oliwek bez opakowania?

      3.      Ewentualnie, czy art. 2 akapit pierwszy rozporządzenia nr 1019/2002 […] należy interpretować zawężająco, w ten sposób, że
         ustanawia on wprawdzie zakaz oferowania konsumentom końcowym oliwy z oliwek i oliwy z wytłoczyn z oliwek bez opakowania, lecz
         zakaz ten nie obejmuje sprzedaży oliwy z oliwek i oliwy z wytłoczyn z oliwek metodą »bag in the box«?”.

       W przedmiocie pytań prejudycjalnych
       W przedmiocie pytania pierwszego i drugiego
      22      Poprzez pierwsze i drugie pytanie, które należy rozpatrzyć łącznie, sąd krajowy dąży w istocie do ustalenia, czy rozporządzenie
         nr 1019/2002, a w szczególności jego art. 2 akapit pierwszy, należy interpretować w ten sposób, że zgodnie z warunkami ustanowionymi
         w tym przepisie oliwę z oliwek i oliwę z wytłoczyn z oliwek można oferować w sprzedaży wyłącznie w opakowaniu.

      23      Stwierdzić trzeba, że postawiona przez skarżących w postępowaniu głównym teza, jakoby sprzedaż konsumentom końcowym oliwy
         z oliwek i oliwy z wytłoczyn z oliwek luzem była dozwolona, ponieważ rozporządzenie nr 1019/2002 ustanawia jedynie normy handlowe
         w odniesieniu do sprzedaży pakowanej oliwy z oliwek i oliwy z wytłoczyn z oliwek, pozostawiając sprzedaż tej oliwy luzem poza
         zakresem swojego stosowania, jest nie do przyjęcia.

      24      Podstawą prawną rozporządzenia nr 1019/2002 jest bowiem art. 35a rozporządzenia nr 136/66, którego ust. 1 akapit pierwszy
         stwierdza, że normy handlowe dotyczące w szczególności stopniowania jakości, opakowań zbiorczych i prezentacji mogą zostać
         ustanowione w odniesieniu do produktów określonych w art. 1 tego rozporządzenia. Produkty wymienione w tym ostatnim przepisie,
         do których należą oliwa z oliwek i oliwa z wytłoczyn z oliwek, zostały określone za pomocą nazwy handlowej oraz kodów taryfowych,
         jakie noszą w nomenklaturze scalonej. Produkty nie są ani zdefiniowane, ani wyróżnione ze względów związanych z opakowaniem.

      25      Produkty, których dotyczy konkretnie rozporządzenie nr 1019/2002, zostały wymienione w art. 1 ust. 1 tego rozporządzenia.
         Chodzi o rodzaje oliwy z oliwek i oliwy z wytłoczyn z oliwek wskazane w pkt 1 lit. a) i b) oraz w pkt 3 i 6 załącznika do
         rozporządzenia nr 136/66, w którym zostały one sklasyfikowane ze względu na ich charakterystykę jakościową i niezależnie od
         tego, czy są sprzedawane w opakowaniu, czy luzem.

      26      Rozporządzenie nr 1019/2002 ustanawia normy handlowe dotyczące opakowania tych rodzajów oliwy, w szczególności w celu zapewnienia
         autentyczności pochodzenia. Artykuł 2 akapit pierwszy rozporządzenia nr 1019/2002 stanowi więc, że oliwę należy oferować konsumentom
         końcowym w opakowaniach, których pojemność nie przekracza pięciu litrów i których jednokrotne otwarcie uniemożliwia już ponowne
         zapieczętowanie. Opakowania te muszą być poza tym oznaczone zgodnie z art. 3–6 rozporządzenia nr 1019/2002.

      27      Normy te obowiązują w odniesieniu do wszystkich rodzajów oliwy wymienionych w art. 1 ust. 1 rozporządzenia nr 1019/2002 i przewidują
         tylko jedno odstępstwo, ustanowione wprost w art. 2 akapit drugi tego rozporządzenia. Odstępstwo to, nie dotyczące zresztą
         obowiązku pakowania oliwy oferowanej do sprzedaży, a tylko pojemności opakowań, upoważnia państwa członkowskie do wyznaczenia
         większej niż pięć litrów maksymalnej pojemności tych opakowań dla oliwy przeznaczonej do spożycia w zakładach żywienia zbiorowego,
         w sposób uzależniony od charakteru zakładu.

      28      Z całości powyższych rozważań wynika, że z wyjątkiem odstępstwa, o którym mowa w punkcie poprzednim, oliwę z oliwek i oliwę
         z wytłoczyn z oliwek można oferować konsumentom końcowym jedynie zgodnie z normami określonymi w art. 2 akapit pierwszy rozporządzenia
         nr 1019/2002, w tym między innymi zgodnie z wymogiem sprzedaży w opakowaniu, o którym mowa w tym przepisie. Zgodnie bowiem
         z art. 35a ust. 1 akapit drugi rozporządzenia nr 136/66 w razie istnienia norm handlowych produkty, do których mają one zastosowanie,
         można wprowadzać do obrotu jedynie w zgodzie z tymi normami.

      29      Wykładni tej nie podważa zawarte w art. 1 ust. 1 rozporządzenia nr 1019/2002 zastrzeżenie, zgodnie z którym normy handlowe
         w odniesieniu do oliwy z oliwek i oliwy z wytłoczyn z oliwek zostały ustanowione „[n]ie uchybiając przepisom dyrektywy 2000/13/WE”.

      30      Zgodnie z pierwszym motywem rozporządzenia nr 1019/2002 szczególne zasady etykietowania ustanowione w tym rozporządzeniu uzupełniają
         zasady przewidziane w dyrektywie 2000/13, które są przepisami o charakterze generalnym i horyzontalnym, obowiązującymi w odniesieniu
         do wszystkich środków spożywczych wprowadzanych na rynek. W związku z tym zawarte w art. 1 ust. 1 rozporządzenia nr 1019/2002
         odniesienie do dyrektywy 2000/13 należy rozumieć nie w ten sposób, że ma ono na celu ustanowienia odstępstwa lub zwolnienia
         od szczególnych zasad etykietowania oliwy z oliwek i oliwy z wytłoczyn z oliwek ustanowionych w rozporządzeniu nr 1019/2002,
         lecz że poza tymi szczególnymi zasadami służy ono zapewnieniu poszanowania generalnych zasad ustanowionych w dyrektywie 2000/13.

      31      Stąd w zakresie etykietowania oliwy z oliwek i oliwy z wytłoczyn z oliwek przepisy dyrektywy 2000/13 przewidujące na przykład
         obowiązek podania masy netto lub daty przydatności do spożycia obowiązują jednocześnie ze szczególnymi zasadami ustanowionymi
         w rozporządzeniu nr 1019/2002, a zwłaszcza w art. 3–6.

      32      Natomiast art. 14 dyrektywy 2000/13, na który powołują się skarżący w postępowaniu głównym, twierdząc, że upoważnia on państwa
         członkowskie do wydania przepisów, zgodnie z którymi dane, o których mowa w art. 3 i art. 4 ust. 2 tej dyrektywy, należy wskazać
         na środkach spożywczych oferowanych do sprzedaży bez opakowania, nie znajduje zastosowania, gdyż po pierwsze art. 2 akapit
         pierwszy rozporządzenia nr 1019/2002 zabrania oferowania oliwy z oliwek i oliwy z wytłoczyn z oliwek do sprzedaży w ten sposób,
         a po drugie państwom członkowskim przysługuje wyłącznie kompetencja w odniesieniu do maksymalnej pojemności opakowań przeznaczonych
         dla zakładów żywienia zbiorowego.

      33      Na pierwsze i drugie pytanie trzeba więc udzielić odpowiedzi, iż rozporządzenie nr 1019/2002, a w szczególności jego art. 2
         akapit pierwszy należy interpretować w ten sposób, że oliwę z oliwek i oliwę z wytłoczyn z oliwek można oferować konsumentom
         końcowym wyłącznie w opakowaniu spełniającym wymagania ustanowione w tym przepisie.

       W przedmiocie pytania trzeciego
      34      Poprzez trzecie pytanie, sformułowane jako pytanie ewentualne, sąd krajowy dąży w istocie do ustalenia, czy art. 2 akapit
         pierwszy rozporządzenia nr 1019/2002 można interpretować w ten sposób, że nie zabrania on takiego sposobu sprzedaży, jak stosowany
         przez skarżących w postępowaniu głównym (metoda „bag in the box”).

      35      Skarżący w postępowaniu głównym twierdzą, że metoda „bag in the box” zapewnić może konsumentom ochronę porównywalną do tej,
         jaką zapewnia ograniczenie sprzedaży oliwy z oliwek wyłącznie do sprzedaży w opakowaniu. Z tego względu sąd krajowy stawia
         pytanie, czy szczególne cechy tego sposobu sprzedaży mogłyby stać na drodze zakazu jego stosowania.

      36      Należy w tej kwestii przypomnieć, że w ramach procedury, o której mowa w art. 234 WE, opartej na jasnym podziale zadań między
         sądami krajowymi a Trybunałem, wszelka ocena stanu faktycznego należy do kompetencji sądów krajowych. Trybunał nie jest zatem
         właściwy do rozstrzygania co do stanu faktycznego sprawy przed sądem krajowym lub do stosowania w stosunku do przepisów lub
         sytuacji krajowych norm wspólnotowych, których interpretacji dokonał, ponieważ te kwestie należą do wyłącznej kompetencji
         sądów krajowych (wyrok z dnia 9 czerwca 2005 r. w sprawach połączonych C‑211/03, C‑299/03 i od C‑316/03 do C‑318/03 HLH Warenvertrieb
         i Orthica, Zb.Orz. str. I‑5141, pkt 96).

      37      Trybunał może jednak dostarczyć sądowi krajowemu elementów wykładni prawa wspólnotowego, które mogą być pomocne przy stosowaniu
         przepisów tego prawa (wyrok z dnia 23 października 1975 r. w sprawie 35/75 Matisa Maschinen, Rec. str. 1205, pkt 3).

      38      Jak wskazano w pkt 28 niniejszego wyroku, art. 35a ust. 1 akapit drugi rozporządzenia nr 136/66 stanowi, że w razie istnienia
         norm handlowych, produkty, do których mają one zastosowanie, można wprowadzać do obrotu jedynie w zgodzie z tymi normami.

      39      Stąd sposób sprzedaży oliwy z oliwek i oliwy z wytłoczyn z oliwek należy oceniać w punktu widzenia warunków ustanowionych
         w art. 2 akapit pierwszy rozporządzenia nr 1019/2002 i uznać za niezgodny z tym rozporządzeniem, jeżeli nie czyni zadość tym
         warunkom.

      40      W niniejszym przypadku stwierdzić trzeba, że przy takim sposobie sprzedaży, jak stosowany przez skarżących w postępowaniu
         głównym, zakup przez końcowego konsumenta oliwy z oliwek lub oliwy z wytłoczyn z oliwek zakłada przelanie jej na miejscu sprzedaży
         z pojemnika, który jest otwarty lub który trzeba otworzyć, do naczynia zakupionego lub przyniesionego przez tego konsumenta.

      41      Ze względu zaś na konieczność przelania oliwy taki sposób sprzedaży nie spełnia ustanowionego w art. 2 akapit pierwszy rozporządzenia
         nr 1019/2002 wymogu, by oliwa z oliwek była oferowana konsumentom końcowym, to znaczy wprowadzana na rynek, w opakowaniu,
         którego jednokrotne otwarcie uniemożliwia ponowne zapieczętowanie.

      42      W związku z tym nie można powoływać się, jak czynią to skarżący w postępowaniu głównym, na zgodność opakowania, z którego
         przelewa się oliwę z oliwek lub oliwę z wytłoczyn z oliwek, z wymogami dotyczącymi maksymalnej pojemności, sposobu zamknięcia
         oraz etykietowania ustanowionymi w art. 2 akapit pierwszy rozporządzenia nr 1019/2002. Wymaganie dotyczące sposobu zamknięcia,
         ustanowione, zgodnie z drugim motywem rozporządzenia nr 1019/2002, w celu zapewnienia autentyczności oliwy z oliwek, oznacza
         bowiem, że konsument końcowy sam może otworzyć opakowanie.

      43      Podobnie nie można twierdzić, jak czyni to Komisja Wspólnot Europejskich, że taki sposób sprzedaży, jaki jest przedmiotem
         sprawy przed sądem krajowym, należy uznać za zgodny z prawem, o ile tylko pojemniki, do których nalewa się oliwę spełniają
         wymogi w zakresie maksymalnej pojemności, sposobu zamknięcia i etykietowania ustanowione w art. 2 akapit pierwszy rozporządzenia
         nr 1019/2002. Nałożenie odpowiedniego zamknięcia dopiero w momencie wydania towaru końcowemu konsumentowi nie pozwala zrealizować
         celu, jakiemu służyć ma nałożenie obowiązku stosowania takich zamknięć, gdyż niebezpieczeństwo naruszenia autentyczności oliwy
         z oliwek i oliwy z wytłoczyn z oliwek występuje na etapie poprzedzającym wydanie jej konsumentowi.

      44      Ponadto uzależnienie oceny zgodności z prawem sposobu sprzedaży od badania przyniesionych, niejednokrotnie przez samych konsumentów,
         naczyń, do których oliwa z oliwek lub oliwa z wytłoczyn z oliwek jest przelewana na miejscu sprzedaży, skutkowałoby uznaniem
         tego sposobu sprzedaży w niektórych przepadkach za zgodny, a w innych za niezgodny z prawem, choć co do istoty nie byłoby
         tu różnicy. Rozstrzygnięcie takie spowodowałoby trudności w jakiejkolwiek kontroli poszanowania rozporządzania nr 1019/2002.

      45      W związku z powyższymi rozważaniami należy na trzecie pytanie udzielić odpowiedzi, iż art. 2 akapit pierwszy rozporządzenia
         1019/2002 należy interpretować w ten sposób, że zabrania on takiego sposobu sprzedaży, jak stosowany przez skarżących w postępowaniu
         głównym, który nie spełnia warunków ustanowionych w tym przepisie.

       W przedmiocie kosztów
      46      Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej
         przed sądem krajowym; do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag
         Trybunałowi, inne niż koszty poniesione przez strony postępowania przed sądem krajowym, nie podlegają zwrotowi.

      Z powyższych względów Trybunał (czwarta izba) orzeka, co następuje:
      1)      Rozporządzenie Komisji (WE) nr 1019/2002 z dnia 13 czerwca 2002 r. w sprawie norm handlowych w odniesieniu do oliwy z oliwek,
            zmienione rozporządzeniem Komisji (WE) nr 1176/2003 z dnia 1 lipca 2003 r., a w szczególności jego art. 2 akapit pierwszy
            należy interpretować w ten sposób, że oliwę z oliwek i oliwę z wytłoczyn z oliwek można oferować konsumentom końcowym wyłącznie
            w opakowaniu spełniającym wymagania ustanowione w tym przepisie.
      2)      Artykuł 2 akapit pierwszy rozporządzenia 1019/2002, zmienionego rozporządzeniem Komisji (WE) nr 1176/2003, należy interpretować
            w ten sposób, że zabrania on takiego sposobu sprzedaży, jak stosowany przez A. Jehlego i Weinhaus Kiderlen, który nie spełnia
            warunków ustanowionych w tym przepisie.
      Podpisy
      * Język postępowania: niemiecki.


title: Wyrok Trybunału (pierwsza izba) z dnia 15 września 2005 r. # Antje Köhler przeciwko Finanzamt Düsseldorf-Nord. # Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Bundesfinanzhof - Niemcy. # Szósta dyrektywa VAT - Miejsce dokonania transakcji opodatkowanych - Dostawa towarów dokonana na pokładzie statku rejsowego - Transport dokonywany wewnątrz Wspólnoty - Wyłączenie opodatkowania w przypadku zatrzymania na terytorium państwa trzeciego - Zakres wyłączenia. # Sprawa C-58/04.

text:
      Sprawa C‑58/04
      Antje Köhler
      przeciwko
      Finanzamt Düsseldorf‑Nord
      (wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Bundesfinanzhof)
      Szósta dyrektywa VAT – Miejsce dokonania czynności opodatkowanych – Dostawa towarów dokonana na pokładzie statku rejsowego – Transport dokonywany wewnątrz Wspólnoty – Wyłączenie opodatkowania w przypadku zatrzymania na terytorium państwa trzeciego – Zakres wyłączenia
      Opinia rzecznika generalnego M. Poiaresa Madura przedstawiona w dniu 7 kwietnia 2005 r.  I‑0000
      Wyrok Trybunału (pierwsza izba) z dnia 15 września 2005 r.  I‑0000
      Streszczenie wyroku
      Postanowienia podatkowe – Harmonizacja ustawodawstw – Podatki obrotowe – Wspólny system podatku od wartości dodanej – Dostawy
            towarów – Ustalenie miejsca opodatkowania – „Zatrzymanie na terytorium państwa trzeciego” w rozumieniu szóstej dyrektywy –
            Pojęcie – Przystanki statku w portach państw trzecich, w trakcie których podróżni mogą opuścić statek – Zaliczenie
      (dyrektywa Rady 77/388, art. 8 ust. 1 lit. c))
      Przystanki statku w portach państw trzecich, w których trakcie podróżni mogą opuścić statek, nawet na krótki okres czasu,
            stanowią „zatrzymanie na terytorium państwa trzeciego” w rozumieniu art. 8 ust. 1 lit. c) szóstej dyrektywy 77/388 w sprawie
            harmonizacji ustawodawstw państw członkowskich w odniesieniu do podatków obrotowych, w wersji wynikającej z dyrektywy 92/111,
            który to przepis wskazuje jako miejsce opodatkowania dostaw towarów dokonywanych na pokładzie statku, pociągu lub samolotu
            oraz w trakcie części transportu pasażerów na terytorium Wspólnoty – miejsce, skąd wyrusza środek transportu, w przypadku
            gdy część transportu odbywa się bez zatrzymania na terytorium państwa trzeciego, od punktu rozpoczęcia do punktu docelowego
            transportu pasażerów.
      (por. pkt 27 i sentencja)

WYROK TRYBUNAŁU (pierwsza izba)
      z dnia 15 września 2005 r.(*)

      Szósta dyrektywa VAT – Miejsce dokonania czynności opodatkowanych – Dostawa towarów dokonana na pokładzie statku rejsowego – Transport dokonywany wewnątrz Wspólnoty – Wyłączenie opodatkowania w przypadku zatrzymania na terytorium państwa trzeciego – Zakres wyłączenia
      W sprawie C‑58/04
      mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 234 WE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Bundesfinanzhof
         (Niemcy) postanowieniem z dnia 23 października 2003 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 11 lutego 2004 r., w postępowaniu:

      Antje Köhler
      przeciwko
      Finanzamt Düsseldorf‑Nord,
      TRYBUNAŁ (pierwsza izba),
      w składzie: P. Jann, prezes izby, N. Colneric, K. Schiemann (sprawozdawca), E. Juhász i E. Levits, sędziowie,
      rzecznik generalny: M. Poiares Maduro,
      sekretarz: M. Ferreira, główny administrator,
      uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 17 lutego 2005 r.,
      rozważywszy uwagi przedstawione:
      –       w imieniu A. Köhler przez G. Sinfielda, solicitor, H.‑W. Schneidersa, Steuerberater oraz C. Küppersa, Rechtsanwalt,
      –       w imieniu rządu niemieckiego przez C.‑D. Quassowskiego, M. Lummę oraz W.‑D. Plessinga, działających w charakterze pełnomocników,
      –       w imieniu rządu greckiego przez V. Kyriazopoulosa, S. Chalaę oraz I. Bakopoulosa, działających w charakterze pełnomocników,
      –       w imieniu Komisji Wspólnot Europejskich przez D. Triantafyllou oraz K. Grossa, działających w charakterze pełnomocników,
      po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 7 kwietnia 2005 r.,
      wydaje następujący
      Wyrok
      1       Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 8 ust. 1 lit. c) szóstej dyrektywy Rady 77/388/EWG
         z dnia 17 maja 1977 r. w sprawie harmonizacji ustawodawstw państw członkowskich w odniesieniu do podatków obrotowych – wspólny
         system podatku od wartości dodanej: ujednolicona podstawa wymiaru podatku (Dz.U. L 145, str. 1) w wersji wynikającej z dyrektywy
         Rady 92/111/EWG z dnia 14 grudnia 1992 r. zmieniającej dyrektywę 77/388 i wprowadzającej środki upraszczające w odniesieniu
         do podatku od wartości dodanej (Dz.U. L 384, str. 47) (zwanej dalej „szóstą dyrektywą”).

      2       Wniosek ten został złożony w ramach sporu toczącego się między A. Köhler a Finanzamt (urzędem podatkowym) w przedmiocie opodatkowania
         sprzedaży dokonywanej przez zainteresowaną w butiku na statku rejsowym.

      I –  Ramy prawne
      A –  Uregulowania wspólnotowe
      3       Artykuł 8 szóstej dyrektywy przewiduje:
      „1.      Za miejsce dostawy towarów uważa się:
      […]
      b)      w przypadku towarów niewysyłanych ani nietransportowanych: miejsce, gdzie towary znajdują się w momencie dostawy;
      c)      w przypadku towarów dostarczanych na pokładach statków, samolotów lub pociągów w trakcie części transportu pasażerów na terytorium
         Wspólnoty: miejsce rozpoczęcia się transportu pasażerów.

      Do celów stosowania niniejszego przepisu:
      –       »część transportu pasażerów na terytorium Wspólnoty« oznacza część transportu odbywaną bez zatrzymania na terytorium państwa
         trzeciego, od punktu rozpoczęcia do punktu docelowego transportu pasażerów,

      –       »miejsce rozpoczęcia transportu pasażerów« oznacza pierwsze miejsce przyjęcia na pokład pasażerów na terytorium Wspólnoty
         po etapie podróży poza obszarem Wspólnoty,

      –       »miejsce przybycia transportu pasażerów« oznacza ostatnie na terytorium Wspólnoty miejsce zejścia z pokładu pasażerów, którzy
         zostali na niego przyjęci na terytorium Wspólnoty przed etapem podróży poza Wspólnotą.

      […]”.
      B –  Uregulowania krajowe
      4       Zgodnie z § 1 ust. 1 pkt 1 zdanie pierwsze Umsatzsteuergesetz z 1993 r. (ustawy o podatku VAT, zwanej dalej „USG”) podatkowi
         obrotowemu podlegają dostawy i inne świadczenia dokonane odpłatnie na terytorium państwa przez przedsiębiorcę w ramach jego
         przedsiębiorstwa.

      5       Paragraf 3 ust. 6 USG stanowi:
      „Dostawa towaru jest uważana za dokonaną w miejscu, gdzie towar znajduje się w momencie przejścia uprawnienia do dysponowania
         nim”.

      6       Paragraf 3e ust. 1 USG stanowi:
      „Jeżeli towar, który nie jest przeznaczony do spożytkowania na miejscu, jest dostarczany na pokładzie statku, samolotu lub
         pociągu w trakcie transportu pasażerów w ramach terytorium wspólnotowego, za miejsce dostawy uważa się miejsce na terytorium
         Wspólnoty, z którego wyrusza dany środek transportu”.

      7       Paragraf 3e ust. 2 USG stanowi:
      „Za transport pasażerów w ramach terytorium wspólnotowego w rozumieniu ust. 1 uważa się transport lub część transportu dokonywaną
         bez zatrzymania poza terytorium Wspólnoty między miejscem rozpoczęcia a miejscem przybycia transportu pasażerów na terytorium
         Wspólnoty. Za miejsce rozpoczęcia w rozumieniu pierwszego zdania uznaje się pierwszy punkt, w którym następuje przyjęcie pasażerów
         na pokład przewidziane w ramach terytorium wspólnotowego. Za miejsce przybycia transportu w rozumieniu pierwszego zdania uznaje
         się ostatni punkt przewidziany do zejścia pasażerów z pokładu na terytorium wspólnotowym. Transport w jedną stronę oraz transport
         z powrotem uważane są za odrębny transport”.

      II –  Postępowanie przed sądem krajowym oraz pytanie prejudycjalne
      8       W roku podatkowym 1994 A. Köhler prowadziła butik na statku wykonującym rejsy rozpoczynające się w Kiel, Bremerhaven lub Travemünde
         (miasta niemieckie), przebiegające przez porty znajdujące się poza terytorium Wspólnoty (Norwegia, Estonia, Rosja i Maroko)
         i kończące się w Kiel, Bremerhaven lub Gênes (Włochy). Nie można było dokonać rezerwacji na te rejsy z możliwością wejścia
         na pokład po raz pierwszy lub definitywnego zejścia z pokładu w jego trakcie. Jednakże przewidziane było zejście z pokładu
         na krótki czas w trakcie kilkugodzinnego lub jednodniowego zatrzymania celem zwiedzania.

      9       Finanzamt wydał decyzję, w której potraktował sprzedaż dokonywaną w butiku A. Köhler jako czynności podlegające opodatkowaniu
         z tego względu, że miejsce rozpoczęcia i miejsce przybycia transportu znajdowały się na terytorium wspólnotowym. A. Köhler
         złożyła odwołanie od tej decyzji do Finanzgericht, twierdząc, że ze względu na kilkukrotne zatrzymanie poza terytorium Wspólnoty
         sporna sprzedaż nie powinna być opodatkowana w Niemczech.

      10     Finanzgericht oddalił odwołanie. Według niego okoliczność, że transport pasażerów został przerwany między miejscem rozpoczęcia
         a miejscem przybycia przez przystanki poza terytorium Wspólnoty, nie skutkowała tym, iż czynności dokonane zostały poza terytorium
         państwa. Ponadto jego zdaniem jedynie postoje przeznaczone do wejścia na pokład nowych pasażerów lub definitywnego zejścia
         z pokładu powinny być uznawane za „zatrzymanie” w rozumieniu § 3 USG.

      11     A. Köhler wniosła rewizję do Bundesfinanzhof, sprzeciwiając się takiej wykładni.
      12     Uznawszy, że wykładnia pojęcia „zatrzymania na terytorium państwa trzeciego” ma decydujące znaczenie dla wyniku sporu, Bundesfinanzhof
         postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującym pytaniem prejudycjalnym:

      „Czy postoje statku w portach państw trzecich, w których trakcie podróżujący mogą opuścić statek jedynie na krótki okres czasu,
         na przykład celem zwiedzania, bez możliwości rozpoczęcia lub zakończenia podróży, stanowią »zatrzymanie na terytorium państwa
         trzeciego« w rozumieniu art. 8 ust. 1 lit. c) [szóstej dyrektywy]?”

      III –  W przedmiocie pytania prejudycjalnego
       Uwagi przedłożone Trybunałowi
      13     Rząd niemiecki proponuje udzielenie odpowiedzi przeczącej na pytanie prejudycjalne. Jego zdaniem pojęcie „zatrzymania” nie
         powinno być interpretowane w sposób dosłowny i wąski, tak że dotyczy ono indywidualnego pasażera, który zatrzymuje się gdzieś
         na krótko przed podjęciem dalszej podróży.

      14     „Zatrzymanie” oznacza dla podróżnych możliwość wejścia na pokład środka transportu lub zejścia z niego celem rozpoczęcia lub
         zakończenia podróży. Kwalifikacja jako „zatrzymanie” postoju, w którego trakcie podróżni mogą opuścić środek transportu jedynie
         na krótko, sprzeciwiałoby się sensowi i celowi rozważanego przepisu. Gdyby przyjąć zaproponowaną przez skarżącą definicję
         pojęcia „zatrzymanie”, miejsce opodatkowania przewidziane w art. 8 ust. 1 lit. c) szóstej dyrektywy, a zatem i cel podatkowy
         tego przepisu (opodatkowanie dostaw dokonywanych na statku w trakcie transportu wewnątrzwspólnotowego na terytorium wspólnotowym),
         byłyby łatwe do obejścia. Wystarczyłoby obrać środek transportu oraz trasę w ten sposób, by możliwe były postoje na terytorium
         państwa trzeciego, w których trakcie pasażerowie mogliby na krótko opuścić środek transportu bez możliwości jednak definitywnego
         zakończenia podróży.

      15     Skarżąca, Komisja Wspólnot Europejskich, jak również rząd grecki uważają, że należy udzielić odpowiedzi twierdzącej na pytanie
         prejudycjalne.

      16     Skarżąca podnosi, że zatrzymanie niekoniecznie skutkuje przyjęciem na pokład lub zejściem z pokładu środka transportu. Gdyby
         taka była intencja ustawodawcy wspólnotowego, to zostałyby użyte wyraźnie słowa „przyjęcie na pokład” lub „zejście z pokładu”.
         Pojęcie „zatrzymanie” powinno być według niej rozumiane jako postój, przerwa w podróży lub przystanek.

      17     Komisja twierdzi, że zasada wyrażona w art. 8 ust. 1 lit. c) szóstej dyrektywy nie może być stosowana, jeśli sprzeciwia się
         ona prawu państwa trzeciego. Komisja uważa, że krótkie zatrzymania poza terytorium Wspólnoty skutkują utratą przez transport
         charakteru wewnątrzwspólnotowego. Za każdym razem gdy pasażerowie mają możliwość dokonania w państwie trzecim zakupów normalnie
         opodatkowanych, ustać musi kompetencja państwa członkowskiego miejsca rozpoczęcia transportu pasażerów, tak by nie kolidować
         z terytorialnym zastosowaniem prawa do opodatkowania przez państwo trzecie.

      18     Zdaniem rządu greckiego dokonując w trakcie podróży zatrzymania w państwie trzecim lub na terytorium niestanowiącym z punktu
         widzenia podatkowego części terytorium Wspólnoty, statek udaje się do państwa trzeciego i z niego powraca. Wskutek tego towary
         sprzedane w sklepach na tym statku powinny korzystać z wyłączenia z podatku, które ma zastosowanie do podróżujących do krajów
         trzecich. Rozwiązanie takie zakładałoby, że pasażerowie mają możliwość zejścia z pokładu podczas zatrzymania w państwie trzecim
         oraz dokonania tam nabycia towarów wyłączonych z opodatkowania z tego względu, że dokonują samodzielnego ich wywozu podczas
         trwania ich pobytu w tym państwie, bez obowiązku zakończenia przez nich podróży.

       Odpowiedź Trybunału
      19     Wobec braku precyzyjnej definicji pojęcia „zatrzymanie” w szóstej dyrektywie, należy poszukiwać jej wykładni w świetle systematyki
         i celu jej art. 8 ust. 1 lit. c).

      20     Artykuł ten umieszczony jest pośród przepisów szóstej dyrektywy poświęconych określeniu miejsca dokonania czynności opodatkowanych
         i ustanawia w zakresie dostaw towarów w ust. 1 lit. b) zasadę ogólną, zgodnie z którą w przypadku towarów jeszcze niewysyłanych
         lub nietransportowanych za miejsce dokonania dostawy uważa się miejsce, gdzie towar znajduje się w momencie dostawy.

      21     Ustęp 1 lit. c) tego artykułu zawiera odstępstwo od tej zasady terytorialności. Przewiduje on, że za miejsce dostawy towarów
         uważane jest miejsce rozpoczęcia transportu pasażerów, w przypadku gdy dostawa dokonywana jest na pokładzie statku, samolotu
         lub pociągu, w trakcie części transportu pasażerów dokonywanej na terytorium Wspólnoty.

      22     W ten właśnie sposób art. 8 ust. 1 lit. c) szóstej dyrektywy służy określeniu w sposób jednolity miejsca opodatkowania dostaw
         towarów dokonywanych na pokładzie statku, pociągu lub samolotu w ramach podróży rozpoczynającej i kończącej się na terytorium
         Wspólnoty oraz do ograniczenia opodatkowania, w trakcie części transportu pasażerów dokonywanej wewnątrz Wspólnoty, w miejscu,
         skąd wyrusza środek transportu. Wynika stąd uproszczony system opodatkowania, który zapobiega następującemu po sobie stosowaniu
         w trakcie trwania podróży wewnątrzwspólnotowej każdego z krajowych systemów podatku VAT państw członkowskich, przez które
         następuje podróż, a w związku z tym konfliktu kompetencji podatkowych między państwami członkowskimi.

      23     Ponadto należy wskazać, że art. 8 ust. 1 lit. c) szóstej dyrektywy przewiduje wyraźnie, że „część transportu pasażerów na
         terytorium Wspólnoty” oznacza część transportu odbywaną bez zatrzymania na terytorium państwa trzeciego, od punktu rozpoczęcia
         do punktu docelowego transportu pasażerów.

      24     Wykluczając w ten sposób, w przypadku zatrzymania poza terytorium Wspólnoty, istnienie „częś[ci] transportu pasażerów na terytorium
         Wspólnoty”, celem art. 8 ust. 1 lit. c) szóstej dyrektywy jest zatem również uniknięcie ryzyka konfliktu kompetencji z systemami
         podatkowymi państw trzecich, które występowałyby w przypadku dostawy towarów w trakcie przerwy w podróży wewnątrzwspólnotowej
         wywołanej zatrzymaniem poza terytorium Wspólnoty.

      25     W tej kwestii należy przypomnieć, że jeśli chodzi o opodatkowanie świadczenia usług na pokładzie statku, Trybunał orzekł już,
         że szósta dyrektywa nie sprzeciwia się temu, by państwa członkowskie rozszerzały zakres stosowania ich ustawodawstwa podatkowego
         poza granice ich terytoriów tak długo, jak nie narusza to kompetencji innych państw członkowskich (wyroki z dnia 23 stycznia
         1986 r. w sprawie 283/84 Trans Tirreno Express, Rec. str. 231 oraz z dnia 13 marca 1990 r. w sprawie C‑30/89 Komisja przeciwko
         Francji, Rec. str. I‑691, pkt 18). Rozważania te zachowują również aktualność w kontekście opodatkowania dostaw towarów.

      26     W świetle systematyki i celu art. 8 ust. 1 lit. c) szóstej dyrektywy należy stwierdzić, że każda dostawa towarów dokonana
         na statku podczas zatrzymania poza terytorium Wspólnoty jest uznawana za dokonaną poza zakresem stosowania szóstej dyrektywy,
         ponieważ skutki podatkowe podlegają w tym przypadku kompetencji podatkowej państwa miejsca zatrzymania.

      27     W świetle wszystkich powyższych rozważań na zadane pytanie prejudycjalne należy udzielić odpowiedzi, że przystanki statku
         w portach państw trzecich, w których trakcie podróżni mogą opuścić statek, nawet na krótki okres czasu, stanowią „zatrzymanie
         na terytorium państwa trzeciego” w rozumieniu art. 8 ust. 1 lit. c) szóstej dyrektywy.

       W przedmiocie kosztów
      28     Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej
         przed tym sądem, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi,
         inne niż poniesione przez strony postępowania przed sądem krajowym, nie podlegają zwrotowi.

      Z powyższych względów Trybunał (pierwsza izba) orzeka co następuje:
      Przystanki statku w portach państw trzecich, w których trakcie podróżni mogą opuścić statek, nawet na krótki okres czasu,
            stanowią „zatrzymanie na terytorium państwa trzeciego” w rozumieniu art. 8 ust. 1 lit. c) szóstej dyrektywy Rady 77/388/EWG
            z dnia 17 maja 1977 r. w sprawie harmonizacji ustawodawstw państw członkowskich w odniesieniu do podatków obrotowych – wspólny
            system podatku od wartości dodanej: ujednolicona podstawa wymiaru podatku w wersji wynikającej z dyrektywy Rady 92/111/EWG
            z dnia 14 grudnia 1992 r. zmieniającej dyrektywę 77/388 i wprowadzającej środki upraszczające w odniesieniu do podatku od
            wartości dodanej.
      Podpisy
      * Język postępowania: niemiecki.


Wyrok Sądu (druga izba) z dnia 14 czerwca 2016 r.#Loops, LLC przeciwko Urzędowi Unii Europejskiej ds. Własności Intelektualnej.#Znak towarowy Unii Europejskiej – Rejestracja międzynarodowa wskazująca Unię Europejską – Trójwymiarowy znak towarowy – Kształt szczoteczki do zębów – Bezwzględna podstawa odmowy rejestracji – Brak charakteru odróżniającego – Artykuł 7 ust. 1 lit. b) rozporządzenia (WE) nr 207/2009.#Sprawa T-385/15.


Wyrok Sądu pierwszej instancji (druga izba w składzie powiększonym) z dnia 8 października 2002 r. # Métropole Télévision SA (M6) (T-185/00), Antena 3 de Televisión, SA (T-216/00), Gestevisión Telecinco, SA (T-299/00) i SIC - Sociedade Independente de Comunicação, SA (T-300/00) przeciwko Komisji Wspólnot Europejskich. # Konkurencja. # Sprawy połączone T-185/00, T-216/00, T-299/00 oraz T-300/00.


Wyrok Trybunału (trzecia izba) z dnia 30 maja 2002 r. # Komisja Wspólnot Europejskich przeciwko Rebublice Włoskiej. # Uchybienie zobowiązaniom Państwa Członkowskiego - Dyrektywa 98/101/WE. # Sprawa C-323/01.