Wyrok Sądu pierwszej instancji (trzecia izba w składzie powiększonym) z dnia 5 czerwca 2001 r. # ESF Elbe-Stahlwerke Feralpi GmbH przeciwko Komisji Wspólnot Europejskich. # Pomoc państwa. # Sprawa T-6/99.


Wyrok Trybunału (trzecia izba) z dnia 21 maja 1987 r. # R. T. Hamilton przeciwko Joseph Stanley Wilson Whitelock. # Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: High Court of Justiciary (Scotland) - Zjednoczone Królestwo. # Sprawa 79/86.


title: Wyrok Sądu (ósma izba) z dnia 24 marca 2011 r. # Densmore Ronald Dover przeciwko Parlamentowi Europejskiemu. # Wspólnotowy znak towarowy - Postępowanie w sprawie sprzeciwu - Zgłoszenie graficznego wspólnotowego znaku towarowego Linea Natura Natur hat immer Stil - Wcześniejszy graficzny wspólnotowy znak towarowy natura selection - Względna podstawa odmowy rejestracji - Prawdopodobieństwo wprowadzenia w błąd - Podobieństwo oznaczeń - Artykuł 8 ust. 1 lit. b) rozporządzenia (WE) nr 40/94 [obecnie art. 8 ust. 1 lit. b) rozporządzenia (WE) nr 207/2009]. # Sprawa T-149/09.

text:
      Wyrok Sądu (ósma izba) z dnia 24 marca 2011 r. – Dover przeciwko Parlamentowi
      (sprawa T‑149/09)
      Przepisy dotyczące zwrotu kosztów i diet posłów do Parlamentu Europejskiego – Kontrola korzystania z diet – Parlamentarna dieta asystencka – Zaświadczenie o wydatkach – Windykacja kwot nienależycie wypłaconych
      1.                     Postępowanie – Środki organizacji postępowania – Żądanie wycofania z akt sprawy dokumentów wewnętrznych – Dokumenty uzyskane
            w sposób nieprawidłowy – Pozostawienie w aktach – Kryteria (por. pkt 61–63)
      2.                     Akty instytucji – Uzasadnienie – Obowiązek – Zakres – Decyzja sekretarza generalnego Parlamentu Europejskiego w sprawie windykacji
            kwot wypłaconych posłowi tytułem parlamentarnych diet asystenckich – Obowiązek odpowiedniego specyficznego uzasadnienia w odniesieniu
            do każdej z kwot uznanych za nieuzasadnione (art. 253 WE) (por. pkt 98, 99, 109, 111)
      3.                     Parlament – Przepisy dotyczące zwrotu kosztów i diet posłów do Parlamentu Europejskiego – Parlamentarna dieta asystencka –
            Brak dokumentów poświadczających właściwe korzystanie – Obowiązek zwrotu – Przesłanki przyznania takiej diety spełnione w chwili
            złożenia wniosku – Brak wpływu (por. pkt 122–124)
      4.                     Parlament – Przepisy dotyczące zwrotu kosztów i diet posłów do Parlamentu Europejskiego – Parlamentarna dieta asystencka –
            Świadczący parlamentarne usługi asystenckie niespełniający swoich obowiązków podatkowych wynikających z wiążących się z tymi
            usługami honorariów – Odpowiedzialność składającego wniosek członka Parlamentu Europejskiego wobec tej instytucji – Brak (por.
            pkt 150–155)
      Przedmiot

               Wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji D (2009) 4639 sekretarza generalnego Parlamentu Europejskiego z dnia 29 stycznia
                  2009 r. w przedmiocie windykacji kwot wypłaconych skarżącemu z tytułu diet parlamentarnych.

            Sentencja

                  1)

                  	Stwierdza się nieważność decyzji D (2009) 4639 sekretarza generalnego Parlamentu Europejskiego z dnia 29 stycznia 2009 r.
                     w zakresie dotyczącym zwrotu kwoty 193 001 funtów szterlingów.

                  2)

                  	W pozostałym zakresie skarga zostaje oddalona.

                  3)

                  	Parlament i Densmore Ronald Dover pokryją każdy własne koszty postępowania.


Wyrok Trybunału z dnia 12 lipca 1988 r. # Parlament Europejski przeciwko Radzie Wspólnot Europejskich. # Sprawa 377/87.


title: Wyrok Trybunału (trzecia izba) z dnia 21 czerwca 2012 r.#IFAW Internationaler Tierschutz-Fonds gGmbH przeciwko Komisji Europejskiej.#Odwołanie – Publiczny dostęp do dokumentów instytucji – Rozporządzenie (WE) nr 1049/2001 – Artykuł 4 ust. 5 – Zakres – Dokumenty pochodzące od państwa członkowskiego – Sprzeciw tego państwa członkowskiego wobec ujawnienia takich dokumentów – Zakres kontroli instytucji i sądów unijnych w odniesieniu do podstaw sprzeciwu zgłoszonego przez państwo członkowskie – Przedstawienie spornego dokumentu sądowi unijnemu.#Sprawa C‑135/11 P.

text:
               Strony
               Motywy wyroku
               Sentencja

            Strony
            W sprawie C-135/11 P
            mającej za przedmiot odwołanie w trybie art. 56 statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, wniesione w dniu 16 marca 2011 r.,
            IFAW Internationaler Tierschutz-Fonds gGmbH , z siedzibą w Hamburgu (Niemcy), reprezentowana przez S. Crosby’ego oraz S. Santoro, advocaten,
            wnosząca odwołanie,
            w której pozostałymi uczestnikami postępowania są:
            Komisja Europejska , reprezentowana przez C. O’Reilly oraz P. Costę de Oliveirę, działające w charakterze pełnomocników, z adresem do doręczeń w Luksemburgu,
            strona pozwana w pierwszej instancji,
            Królestwo Danii,
            Republika Finlandii,
            Królestwo Szwecji,
            interwenienci w pierwszej instancji,
            TRYBUNAŁ (trzecia izba),
            w składzie: K. Lenaerts, prezes izby, J. Malenovský (sprawozdawca), R. Silva de Lapuerta, E. Juhász i D. Šváby, sędziowie,
            rzecznik generalny: P. Cruz Villalón,
            sekretarz: A. Calot Escobar,
            uwzględniając procedurę pisemną,
            po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 1 marca 2012 r.,
            wydaje następujący
            Wyrok

            Motywy wyroku
            1. W swym odwołaniu IFAW Internationaler Tierschutz-Fonds gGmbH (zwany dalej IFAW) wnosi o uchylenie wyroku Sądu Unii Europejskiej z dnia 13 stycznia 2011 r. w sprawie T-362/08 IFAW Internationaler Tierschutz-Fonds przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. II-11), zwanym dalej „zaskarżonym wyrokiem”, na mocy którego Sąd oddalił skargę zmierzającą do stwierdzenia nieważności decyzji Komisji Europejskiej z dnia 19 czerwca 2008 r. (zwanej dalej „zaskarżoną decyzją”) odmawiającej wnoszącej odwołanie dostępu do dokumentu przekazanego tej instytucji przez władze niemieckie w ramach postępowania dotyczącego deklasyfikacji terenu chronionego zgodnie z dyrektywą Rady 92/43/EWG z dnia 21 maja 1992 r. w sprawie ochrony siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory (Dz.U. L 206, s. 7).
            Ramy prawne
            2. Artykuł 255 ust. 1 i 2 WE stanowi:
            „1. Każdy obywatel Unii i każda osoba fizyczna lub prawna mająca miejsce zamieszkania lub siedzibę w państwie członkowskim ma prawo dostępu do dokumentów Parlamentu Europejskiego, Rady i Komisji, z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych zgodnie z ust. 2 i 3.
            2. Zasady ogólne i ograniczenia, które z uwagi na interes publiczny lub prywatny regulują korzystanie z tego prawa dostępu do dokumentów, są określane przez Radę, stanowiącą zgodnie z procedurą określoną w artykule 251, w ciągu dwóch lat od wejścia w życie traktatu z Amsterdamu”.
            3. Deklaracja nr 35 dotycząca art. [255] ust. 1 [WE], dołączona do aktu końcowego traktatu z Amsterdamu, stanowi:
            „Konferencja przyjmuje, że zasady i warunki określone w art. [255] ust. 1 [WE] pozwolą państwu członkowskiemu zwrócić się do Komisji lub Rady o nieprzekazywanie osobom trzecim dokumentu pochodzącego z [od] tego państwa bez jego wcześniejszej zgody”.
            4. Zgodnie z art. 19 akapit drugi rozporządzenia (WE) nr 1049/2001 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 30 maja 2001 r. w sprawie publicznego dostępu do dokumentów Parlamentu Europejskiego, Rady i Komisji (Dz.U. L 145, s. 43) ma ono zastosowanie od dnia 3 grudnia 2001 r.
            5. Motywy 2, 4 i 10 rozporządzenia nr 1049/2001 mają następujące brzmienie:
            „(2) Przejrzystość pozwala obywatelom na bliższe uczestnictwo w procesie podejmowania decyzji i gwarantuje, że administracja cieszy się większą prawowitością, jest bardziej skuteczna i odpowiedzialna względem obywateli w systemie demokratycznym. Przejrzystość przyczynia się do umacniania zasad demokracji i szacunku dla praw podstawowych określonych w art. 6 Traktatu o Unii Europejskiej oraz w Karcie praw podstawowych Unii Europejskiej.
            […]
            (4) Celem niniejszego rozporządzenia jest zapewnienie możliwie największego prawa do publicznego dostępu do dokumentów oraz wytyczenie ogólnych zasad i ograniczeń związanych z takim dostępem, zgodnie z art. 255 ust. 2 traktatu WE.
            […]
            (10) W celu zapewnienia większej przejrzystości w pracach instytucji dostęp do dokumentów powinien być udzielany przez Parlament Europejski, Radę i Komisję nie tylko w przypadku dokumentów sporządzanych przez instytucje, lecz również dokumentów przez nie otrzymywanych. W tym kontekście przywołuje się, że deklaracja nr 35 [...] stanowi, iż państwo członkowskie może zażądać, by Komisja czy Rada nie udostępniały stronom trzecim dokumentu pochodzącego z tego państwa bez jego uprzedniej zgody”.
            6. Artykuł 1 rozporządzenia nr 1049/2001, zatytułowany „Cel”, stanowi w art. 1 lit. a):
            „Celem niniejszego rozporządzenia jest:
            a) określenie zasad, warunków i ograniczeń na bazie publicznego lub prywatnego interesu rządzącego prawem dostępu do dokumentów Parlamentu Europejskiego, Rady i Komisji (dalej zwanych »instytucjami«) przewidzianych w art. 255 traktatu WE w taki sposób, by zapewnić możliwie najszerszy dostęp do dokumentów”.
            7. Artykuł 2 ust. 1 i 3 wskazanego rozporządzenia stanowi:
            „1. Każdy obywatel Unii, każda osoba fizyczna lub prawna zamieszkała lub mająca siedzibę w państwie członkowskim ma prawo dostępu do dokumentów instytucji, zgodnie z zasadami, warunkami i ograniczeniami wytyczonymi w niniejszym rozporządzeniu.
            [...]
            3. Niniejsze rozporządzenie odnosi się do wszelkich dokumentów przechowywanych przez instytucje, tj. dokumentów sporządzanych lub otrzymywanych przez nie i pozostających w ich posiadaniu, na wszystkich obszarach działalności Unii Europejskiej”.
            8. Artykuł 3 wskazanego rozporządzenia:
            „Do celów niniejszego rozporządzenia:
            a) »dokument«; oznacza wszelkie treści bez względu na nośnik (zapisane na papierze, przechowywane w formie elektronicznej czy jako dźwięk, nagranie wizualne czy audiowizualne) dotyczące kwestii związanych z polityką, działalnością i decyzjami mieszczącymi się w sferze odpowiedzialności tych instytucji;
            b) »strona trzecia«; oznacza każdą osobę fizyczną lub prawną lub każdy podmiot spoza rzeczonych instytucji, w tym państwa członkowskie czy instytucje niebędące instytucjami Wspólnoty oraz organizacje i państwa trzecie”.
            9. Artykuł 4 rozporządzenia nr 1049/2001, który reguluje wyjątki od prawa dostępu, jest sformułowany w następujący sposób:
            „1. Instytucja odmówi dostępu do dokumentu, jeśli ujawnienie go naruszyłoby ochronę:
            a) interesu publicznego w odniesieniu do:
            – bezpieczeństwa publicznego,
            – kwestii obronnych i wojskowych,
            – stosunków międzynarodowych,
            – finansowej, monetarnej czy ekonomicznej polityki Wspólnoty lub państwa członkowskiego;
            […]
            3. […]
            Dostęp do dokumentu zawierającego opinie do wykorzystania wewnętrznego jako część rozważań i konsultacji wstępnych w obrębie rzeczonej instytucji nie zostanie udzielony nawet po podjęciu decyzji, jeśli ujawnienie takiego dokumentu poważnie naruszyłoby proces podejmowania decyzji przez tę instytucję, chyba że za ujawnieniem przemawia interes publiczny.
            4. W odniesieniu do dokumentów stron trzecich instytucja skonsultuje się z tą stroną trzecią z zamiarem oceny, czy wyjątek opisany w ust. 1 i 2 może mieć zastosowanie, chyba że jest jednoznaczne, że dokument ten zostanie ujawniony lub nie.
            5. Państwo członkowskie może zażądać od instytucji nieujawniania dokumentu pochodzącego od tego państwa członkowskiego bez jego uprzedniej zgody.
            6. Jeśli wyjątki dotyczą jedynie części tego dokumentu, pozostałe części dokumentu powinny być ujawnione.
            7. Wyjątki podane w ust. 1–3 będą miały zastosowanie wyłącznie na okres, przez który ochrona ta jest uzasadniona w oparciu o treść dokumentu. Wyjątki mogą obejmować maksymalny okres 30 lat. W przypadku dokumentów objętych wyjątkiem z powodów dotyczących prywatności oraz interesów handlowych oraz w wypadku dokumentów sensytywnych, wyjątki mogą, jeśli to konieczne, obowiązywać nadal po tym okresie”.
            Okoliczności powstania sporu
            10. IFAW jest organizacją pozarządową działającą w dziedzinie ochrony dobrostanu zwierząt i ochrony środowiska. Sprzeciwiając się realizacji projektu przemysłowego na terenie chronionym w Niemczech (zwanym dalej „spornym projektem przemysłowym”), zażądała ona udzielenia dostępu do szeregu dokumentów otrzymanych przez Komisję w ramach badania wspomnianego projektu przemysłowego, a mianowicie do niektórych pism pochodzących od różnych organów Republiki Federalnej Niemiec.
            W przedmiocie pierwszego wniosku o udzielenie dostępu do dokumentów złożonego przez IFAW
            11. Pismem skierowanym do Komisji w dniu 20 grudnia 2001 r. IFAW zażądała udzielenia jej dostępu do szeregu dokumentów otrzymanych przez tę instytucję w ramach badania spornego projektu przemysłowego, a mianowicie do dokumentów pochodzących od Republiki Federalnej Niemiec i miasta Hamburga oraz do pisma z dnia 15 marca 2000 r. skierowanego przez kanclerza Niemiec do przewodniczącego Komisji (zwanego dalej „pismem kanclerza Niemiec”).
            12. Uznając, że w braku uprzedniej zgody właściwego państwa członkowskiego art. 4 ust. 5 rozporządzenia nr 1049/2001 zabrania jej ujawnienia przedmiotowych dokumentów, Komisja wydała w dniu 26 marca 2002 r. decyzję odmawiającą IFAW żądanego dostępu do dokumentów.
            13. Pismem złożonym w sekretariacie Sądu w dniu 4 czerwca 2002 r. IFAW wniosła skargę, w której domagała się stwierdzenia nieważności spornej decyzji.
            14. Wyrokiem z dnia 30 listopada 2004 r. w sprawie T-168/02 IFAW Internationaler Tierschutz-Fonds przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. II-4135, Sąd oddalił tę skargę jako bezzasadną.
            15. W dniu 10 lutego 2005 r. Królestwo Szwecji, będące interwenientem we wskazanej sprawie, wniosło do Trybunału odwołanie od wyroku Sądu.
            16. Wyrokiem z dnia 18 grudnia 2007 r. w sprawie C-64/05 P Szwecja przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. I-11389, Trybunał uchylił wyżej wymieniony wyrok w sprawie IFAW Internationaler Tierschutz-Fonds przeciwko Komisji oraz stwierdził nieważność decyzji Komisji z dnia 26 marca 2002 r.
            W przedmiocie drugiego wniosku o udzielenie dostępu do dokumentów złożonego przez IFAW
            17. W następstwie wydania wyżej wymienionego wyroku w sprawie Szwecja przeciwko Komisji pismem z dnia 13 lutego 2008 r. skierowanym do Komisji IFAW ponowiła wniosek o udzielenie dostępu do dokumentów otrzymanych przez tę instytucję w ramach badania spornego projektu przemysłowego pochodzących od władz niemieckich.
            18. Pismem z dnia 20 lutego 2008 r. Komisja potwierdziła otrzymanie pisma wnoszącej odwołanie z dnia 13 lutego 2008 r.
            19. W dniu 26 marca 2008 r. wnosząca odwołanie wezwała Komisję do udzielenia odpowiedzi na jej wniosek z dnia 13 lutego 2008 r.
            20. Pismem z dnia 7 kwietnia 2008 r. Komisja powiadomiła IFAW, że wszczęto konsultacje z władzami niemieckimi dotyczące ujawnienia żądanych dokumentów.
            21. W dniu 9 kwietnia 2008 r. wnosząca odwołanie ponownie wezwała Komisję do udzielenia odpowiedzi na jej wniosek z dnia 13 lutego 2008 r. w terminie do dnia 22 kwietnia 2008 r.
            22. W związku z brakiem odpowiedzi Komisji w tym dniu IFAW złożyła pismem z dnia 29 kwietnia 2008 r. wniosek potwierdzający.
            23. W dniu 19 maja 2008 r. Komisja poinformowała skarżącą na piśmie, że otrzymała wniosek potwierdzający, i oświadczyła, iż odpowiedź zostanie jej udzielona w terminie ustanowionym w rozporządzeniu nr 1049/2001.
            24. W dniu 19 czerwca 2008 r. Komisja wydała sporną decyzję w sprawie wniosku potwierdzającego IFAW, o której skarżąca została poinformowana w tym samym dniu. W omawianej decyzji Komisja ujawniła wszystkie dokumenty, o których udostępnienie wnioskowała wnosząca odwołanie, mianowicie osiem dokumentów wydanych przez miasto Hamburg i Republikę Federalną Niemiec, jednak odmówiła uwzględnienia wniosku o udzielenie dostępu do pisma kanclerza Niemiec, ponieważ władze niemieckie sprzeciwiły się ujawnieniu tego pisma.
            25. Zgodnie z zaskarżoną decyzją władze niemieckie oświadczyły z jednej strony, że ujawnienie pisma kanclerza Niemiec naruszyłoby ochronę interesu publicznego w odniesieniu do stosunków międzynarodowych i polityki gospodarczej Republiki Federalnej Niemiec w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. a) tiret trzecie i czwarte rozporządzenia nr 1049/2001.
            26. Pismo to dotyczyło bowiem poufnego oświadczenia sporządzonego wyłącznie do użytku wewnętrznego. Dokument ten dotyczył polityki gospodarczej Republiki Federalnej Niemiec i innych państw członkowskich. Ujawnienie wspomnianego dokumentu naruszyłoby nie tylko zasadę poufności ze szkodą dla stosunków międzynarodowych między Republiką Federalną Niemiec, instytucjami i innymi państwami członkowskimi, lecz również zagroziłoby polityce gospodarczej Republiki Federalnej Niemiec i innych państw członkowskich. W konsekwencji należało odmówić dostępu do pisma kanclerza Niemiec zgodnie z art. 4 ust. 1 lit. a) tiret trzecie i czwarte rozporządzenia nr 1049/2001.
            27. Z drugiej strony władze niemieckie wskazały, iż ujawnienie pisma kanclerza Niemiec zagroziłoby poważnie ochronie procesu decyzyjnego Komisji w rozumieniu art. 4 ust. 3 akapit drugi rozporządzenia nr 1049/2001.
            28. Pismo to dotyczyło bowiem poufnego oświadczenia skierowanego do Komisji sporządzonego wyłącznie do użytku wewnętrznego w ramach jej rozważań dotyczących badania spornego projektu przemysłowego. Ujawnienie rzeczonego dokumentu zaszkodziłoby poważnie procesowi decyzyjnemu Komisji. W konsekwencji wyjątek przewidziany w art. 4 ust. 3 akapit drugi rozporządzenia nr 1049/2001 miał zastosowanie w odniesieniu do pisma kanclerza Niemiec.
            29. Komisja zasadniczo powtórzyła w zaskarżonej decyzji uzasadnienie podane przez władze niemieckie. Ponadto zbadała, czy istniał nadrzędny interes publiczny w rozumieniu art. 4 ust. 3 akapit pierwszy rozporządzenia nr 1049/2001 uzasadniający ujawnienie owego pisma. W niniejszym przypadku Komisja uznała, że nie dysponowała żadnym elementem mogącym wskazywać na istnienie ewentualnego nadrzędnego interesu publicznego w rozumieniu wskazanego przepisu mającego pierwszeństwo przed wymogiem ochrony procesu decyzyjnego Komisji.
            30. Jeśli chodzi o kwestię częściowego dostępu do rozpatrywanego dokumentu, Komisja wskazała w zaskarżonej decyzji, iż w świetle ww. wyroku w sprawie Szwecja przeciwko Komisji była zobowiązana do wyciągnięcia konsekwencji z wyniku procesu konsultacji i do odmówienia dostępu do pisma kanclerza Niemiec na podstawie wyjątków przytoczonych przez władze niemieckie i wskazanych przez nie powodów. Ze względu na to, iż wspomniane władze sprzeciwiły się ujawnieniu pisma kanclerza Niemiec w całości, nie mógł zostać przyznany częściowy dostęp do tego dokumentu zgodnie z art. 4 ust. 6 rozporządzenia nr 1049/2001.
            Postępowanie przed Sądem i zaskarżony wyrok
            31. W dniu 28 sierpnia 2008 r. IFAW wniosła na sporną decyzję skargę o stwierdzenie nieważności, która została oddalona zaskarżonym wyrokiem.
            32. W pkt 67–88 zaskarżonego wyroku Sąd zasadniczo przypomniał, że art. 4 ust. 5 rozporządzenia nr 1049/2001 ustanawia wymóg uprzedniej zgody państwa członkowskiego jako konieczny warunek ujawnienia pochodzącego od niego dokumentu.
            33. Jednakże Sąd przypomniał również – jak orzekł Trybunał w ww. wyroku w sprawie Szwecja przeciwko Komisji – że rozporządzenie nr 1049/2001 nie przyznaje danemu państwu członkowskiemu ogólnego i bezwarunkowego prawa weta pozwalającego na czysto dyskrecjonalny i nieobjęty obowiązkiem uzasadnienia sprzeciw wobec ujawnienia wszelkich dokumentów przechowywanych przez instytucję z tego tylko powodu, że dokument ten został wydany przez rzeczone państwo członkowskie. Artykuł 4 ust. 5 owego rozporządzenia upoważnia bowiem dane państwo członkowskie do sprzeciwienia się ujawnieniu wydanych przez nie dokumentów jedynie na podstawie wyjątków przedmiotowych określonych w ust. 1–3 tego artykułu i przy odpowiednim uzasadnieniu jego stanowiska w tym względzie.
            34. Zdaniem Sądu przed odmówieniem dostępu do dokumentu pochodzącego od państwa członkowskiego Komisja musi zbadać, czy państwo to oparło swój sprzeciw na wyjątkach przedmiotowych określonych w art. 4 ust. 1–3 rozporządzenia nr 1049/2001 i czy odpowiednio uzasadniło swe stanowisko w tym względzie.
            35. Sąd orzekł wreszcie, w pkt 84–88 zaskarżonego wyroku, że w zakresie dotyczącym odmowy dostępu do dokumentu pochodzącego od państwa członkowskiego opartej na wskazanych przez nie podstawach sprzeciwu nie ma potrzeby rozstrzygania kwestii, czy Komisja była zobowiązana poza czysto formalną kontrolą istnienia uzasadnienia odmowy dostępu przez państwo członkowskie i odniesienia do wyjątków określonych w art. 4 ust. 1–3 rozporządzenia nr 1049/2001 dokonać ograniczonej lub też pełnej kontroli podstaw sprzeciwu wskazanych przez państwo członkowskie.
            36. Sąd stwierdził bowiem, że w przypadku zgodności decyzji Komisji dotyczącej ujawnienia dokumentu pochodzącego od państwa członkowskiego z jego stanowiskiem przyjętym zgodnie z art. 4 ust. 5 rozporządzenia nr 1049/2001 jedynym właściwym rodzajem kontroli jest kontrola – do dokonywania której uprawniony jest sąd Unii – decyzji Komisji o odmowie dostępu do rozpatrywanego dokumentu.
            37. Następnie, w pkt 101–127 zaskarżonego wyroku Sąd ocenił zasadność odmowy udzielenia przez Komisję dostępu do pisma kanclerza Niemiec.
            38. Na wstępie Sąd przypomniał w pkt 103 zaskarżonego wyroku, że w omawianym przypadku odmowy udzielenia przez Komisję dostępu do dokumentu pochodzącego od państwa członkowskiego zgodnie z art. 4 ust. 5 rozporządzenia nr 1049/2001, zastosowanie wyjątków dotyczących interesu publicznego określonych w art. 4 ust. 1 lit. a) tego rozporządzenia opierało się na ocenie materialnej państwa członkowskiego, a nie na ocenie Komisji.
            39. Sad wskazał ponadto w pkt 105 i 106 zaskarżonego wyroku, że w odniesieniu do zakresu kontroli legalności takiej decyzji przez sąd Unii w ramach zastosowania jednego z wyjątków przedmiotowych określonych w art. 4 ust. 1 lit. a) rozporządzenia nr 1049/2001 należy przyznać Republice Federalnej Niemiec szeroki zakres uznania w celu ustalenia, czy ujawnienie dokumentów objętych owymi wyjątkami może naruszyć interes publiczny.
            40. Sad wywiódł z powyższego w pkt 107 zaskarżonego wyroku, że kontrola sądu Unii powinna się ograniczać do kontroli przestrzegania zasad postępowania i uzasadnienia, materialnej prawdziwości stanu faktycznego, jak również braku oczywistych błędów w ocenie i nadużycia władzy.
            41. W następstwie owej kontroli Sąd doszedł do wniosku, że ocena, zgodnie z którą ujawnienie pisma kanclerza Niemiec mogło zagrozić ochronie interesu publicznego w zakresie polityki gospodarczej Republiki Federalnej Niemiec, nie opiera się na oczywistym błędzie władz niemieckich. W pkt 108 zaskarżonego wyroku stwierdził on ponadto, że Komisja słusznie odmówiła żądanego ujawnienia w związku ze sprzeciwem owego państwa członkowskiego zgodnie z art. 4 ust. 5 rozporządzenia nr 1049/2001 na podstawie wyjątku dotyczącego ochrony interesu publicznego w odniesieniu do polityki gospodarczej państwa członkowskiego określonego w art. 4 ust. 1 lit. a) tiret czwarte tego rozporządzenia.
            42. Wreszcie wobec wniosku IFAW o nakazanie Komisji przedstawienia pisma kanclerza Niemiec w drodze środków dowodowych Sąd, uznając, iż jest w stanie rozstrzygnąć niniejszą skargę na podstawie żądań, zarzutów i argumentów przedstawionych w toku postępowania, odmówił nakazania przedstawienia owego dokumentu.
            Żądania stron
            43. IFAW wnosi do Trybunału o:
            – uchylenie zaskarżonego wyroku i stwierdzenie nieważności spornej decyzji oraz
            – obciążenie Komisji kosztami postępowania poniesionymi w pierwszej instancji oraz w instancji odwoławczej.
            44. Komisji wnosi o:
            – oddalenie odwołania oraz
            – obciążenie IFAW kosztami postępowania.
            W przedmiocie odwołania
            45. Na poparcie swego wniosku o uchylenie zaskarżonego wyroku skarżąca przywołuje dwa zarzuty dotyczące błędów co do prawa popełnionych przez Sąd, po pierwsze, w zakresie wykładni art. 4 ust. 5 rozporządzenia nr 1049/2001, oraz po drugie, w związku z brakiem dokonania pełnej oceny pisma kanclerza Niemiec dla celów weryfikacji zasadności podstaw odmowy dostępu do tego dokumentu.
            W przedmiocie zarzutu pierwszego
            46. W ramach swego pierwszego zarzutu IFAW zasadniczo podnosi, że Sąd dopuścił się błędu co do prawa, nie uznając, że w zakresie dotyczącym dokumentu nieujawnionego ze względu na brak zgody państwa członkowskiego Komisja powinna była dokonać wyczerpującej oceny podstaw sprzeciwu, na które powołało się to państwo na podstawie wyjątków przewidzianych w art. 4 rozporządzenia nr 1049/2001.
            Argumentacja stron
            47. IFAW podnosi, że Sąd dopuścił się błędu co do prawa, uznając, że nie było ani konieczne, ani istotne, by Komisja dokonała pogłębionej oceny podstaw odmowy podniesionych przez państwo członkowskie, co stanowi naruszenie art. 4 ust. 5 rozporządzenia nr 1049/2001 w interpretacji Trybunału. W związku z tym zdaniem wnoszącej odwołanie Komisja powinna była, poza przeprowadzeniem weryfikacji w kwestii, czy państwo członkowskie uzasadniło swój sprzeciw, skontrolować, czy owo uzasadnienie wiąże się z wyjątkami przewidzianymi w art. 4 rozporządzenia nr 1049/2001 oraz ocenić in concreto, czy wyjątki i wskazane podstawy miały zastosowanie do omawianego dokumentu.
            48. W odpowiedzi na skargę Komisja podniosła, że zbadała, czy prima facie, z uwagi na okoliczności niniejszej sprawy, wyjątki i uzasadnienie zostały wskazane słusznie, i odpowiedziawszy twierdząco, przedstawiła powody uzasadniające jej odmowną decyzję.
            Ocena Trybunału
            49. Na wstępie należy przypomnieć, że celem rozporządzenia nr 1049/2001, jak wynika z jego motywu 4 i art. 1, jest zapewnienie możliwie największego prawa do publicznego dostępu do dokumentów przechowywanych przez instytucję. Na podstawie art. 2 ust. 3 wspomnianego rozporządzenia prawo to obejmuje nie tylko dokumenty sporządzane przez te instytucje, ale również dokumenty otrzymywane przez nie od osób trzecich, wśród których znajdują się także państwa członkowskie, o czym stanowi wprost art. 3 lit. b) tego rozporządzenia.
            50. Jednakże w art. 4 rozporządzenia nr 1049/2001 przewidziano wyjątki od prawa dostępu do dokumentu. W szczególności art. 4 ust. 5 stanowi, że państwo członkowskie może zażądać od instytucji nieujawniania dokumentu pochodzącego od tego państwa członkowskiego bez jego uprzedniej zgody.
            51. W niniejszym przypadku Republika Federalna Niemiec wykonała uprawnienie przyznane jej zgodnie z art. 4 ust. 5 rozporządzenia nr 1049/2001 i zażądała od Komisji nieujawniania pisma kanclerza Niemiec. Republika Federalna Niemiec oparła swój sprzeciw na wyjątkach odnoszących się do ochrony interesu publicznego, dotyczących stosunków międzynarodowych i polityki gospodarczej państwa członkowskiego określonych w art. 4 ust. 1 lit. a) tiret trzecie i czwarte wspomnianego rozporządzenia, jak również na wyjątku dotyczącym ochrony procesu decyzyjnego Komisji określonym w art. 4 ust. 3 akapit drugi tego rozporządzenia. Komisja następnie uzasadniła w zaskarżonej decyzji odmowę udostępnienia pisma kanclerza Niemiec sprzeciwem zgłoszonym przez władze niemieckie na podstawie art. 4 ust. 5 rozporządzenia nr 1049/2001.
            52. Trybunał miał już sposobność określić, w ww. wyroku w sprawie Szwecja przeciwko Komisji, zakres sprzeciwu wniesionego przez państwo członkowskie zgodnie z wskazanym przepisem.
            53. Trybunał podkreślił, że wskazany przepis ma charakter proceduralny, ponieważ ogranicza się do ustanowienia wymogu uzyskania uprzedniej zgody danego państwa członkowskiego, jeśli państwo to złożyło szczególny wniosek w tym zakresie, a ponadto jest przepisem poświęconym procesowi przyjmowania decyzji Unii (ww. wyrok w sprawie Szwecja przeciwko Komisji, pkt 78, 81).
            54. W odróżnieniu od art. 4 ust. 4 rozporządzenia nr 1049/2001, który przyznaje osobom trzecim w przypadku pochodzących od nich dokumentów jedynie prawo konsultacji z danymi instytucjami w przedmiocie zastosowania wyjątków przewidzianych w art. 4 ust. 1 i 2, art. 4 ust. 5 ustanawia uprzednią zgodę państwa członkowskiego jako konieczny warunek ujawnienia pochodzącego od niego dokumentu, w przypadku gdy państwo tego zażąda.
            55. Trybunał orzekł, że z chwilą, gdy państwo członkowskie skorzystało z przyznanego mu na mocy art. 4 ust. 5 rozporządzenia nr 1049/2001 uprawnienia do żądania, aby określony dokument wydany przez to państwo nie był ujawniany bez jego uprzedniej zgody, ewentualne ujawnienie tego dokumentu przez instytucję wymaga uprzedniego uzyskania zgody tego państwa członkowskiego (ww. wyrok w sprawie Szwecja przeciwko Komisji, pkt 50).
            56. Z powyższego wynika a contrario, że instytucja, która nie uzyskała zgody danego państwa członkowskiego, nie jest uprawniona do ujawnienia dokumentu (ww. wyrok w sprawie Szwecja przeciwko Komisji, pkt 44). W niniejszej sprawie decyzja Komisji w przedmiocie wniosku o dostęp do pisma kanclerza Niemiec zależy więc od decyzji podjętej przez władze niemieckie w ramach procesu przyjmowania spornej decyzji.
            57. Jednakże zgodnie z pkt 58 ww. wyroku w sprawie Szwecja przeciwko Komisji art. 4 ust. 5 rozporządzenia nr 1049/2001 nie przyznaje danemu państwu członkowskiemu ogólnego i bezwarunkowego prawa weta pozwalającego na czysto dyskrecjonalny i nieobjęty obowiązkiem uzasadnienia sprzeciw wobec ujawnienia wszelkich dokumentów przechowywanych przez instytucję z tego tylko powodu, że dokument ten został wydany przez rzeczone państwo członkowskie.
            58. Zgodnie z pkt 76 ww. wyroku w sprawie Szwecja przeciwko Komisji korzystanie z uprawnienia przysługującego danemu państwu członkowskiemu na mocy art. 4 ust. 5 rozporządzenia nr 1049/2001 jest objęte ramami wyjątków przedmiotowych wyliczonych w ust. 1–3 tego artykułu, przy czym państwo członkowskie ma w tym względzie jedynie prawo uczestniczenia w podejmowaniu decyzji instytucji Unii. Uprzednia zgoda państwa członkowskiego, o której mowa w art. 4 ust. 5 tego rozporządzenia, jest podobna nie tyle do dyskrecjonalnego prawa weta, ile do pewnego rodzaju opinii potwierdzającej brak podstaw do zastosowania wyjątków przewidzianych w art. 4 ust. 1–3. Tak ustanowiony w art. 4 ust. 5 rozporządzenia nr 1049/2001 proces decyzyjny wymaga więc, aby instytucja i dane państwo członkowskie przestrzegały wyjątków przedmiotowych przewidzianych w art. 4 ust. 1–3 omawianego rozporządzenia (ww. wyrok w sprawie Szwecja przeciwko Komisji, pkt 83).
            59. Z powyższego wynika, że art. 4 ust. 5 rozporządzenia nr 1049/2001 upoważnia dane państwo członkowskie do sprzeciwienia się ujawnieniu wydanych przez nie dokumentów jedynie na podstawie wyjątków przedmiotowych określonych w ust. 1–3 tego artykułu i przy odpowiednim uzasadnieniu jego stanowiska w tym względzie (ww. wyrok w sprawie Szwecja przeciwko Komisji, pkt 99).
            60. Jeśli chodzi w tym wypadku o zakres art. 4 ust. 5 rozporządzenia nr 1049/2001 w odniesieniu do danej instytucji, należy przypomnieć – jak orzekł Trybunał w pkt 94 ww. wyroku w sprawie Szwecja przeciwko Komisji – że z punktu widzenia wnioskodawcy ingerencja danego państwa członkowskiego nie ma dla wnioskodawcy wpływu na charakter decyzji wydanej następnie przez instytucję w odpowiedzi na wniosek o udzielenie dostępu, który złożył on w odniesieniu do dokumentu będącego w jej posiadaniu jako aktu Unii.
            61. Instytucja jako autor decyzji odmawiającej dostępu do dokumentów jest zatem odpowiedzialna za jej zgodność z prawem. Trybunał orzekł już, że instytucja ta nie może uwzględnić sprzeciwu zgłoszonego przez państwo członkowskie wobec ujawnienia wydanego przez nie dokumentu, jeśli sprzeciw ten jest pozbawiony jakiegokolwiek uzasadnienia bądź jeśli uzasadnienie przedstawione przez państwo członkowskie celem odmowy dostępu do dokumentu nie zawiera odniesienia do wyjątków wyliczonych w art. 4 ust. 1–3 rozporządzenia nr 1049/2001 (ww. wyrok w sprawie Szwecja przeciwko Komisji, pkt 88).
            62. W związku z tym przed odmówieniem dostępu do dokumentu pochodzącego od państwa członkowskiego dana instytucja musi zatem zbadać, czy państwo to oparło swój sprzeciw na wyjątkach przedmiotowych określonych w art. 4 ust. 1–3 rozporządzenia nr 1049/2001 i czy odpowiednio uzasadniło swe stanowisko w tym względzie. W konsekwencji w ramach procesu przyjmowania decyzji w przedmiocie odmowy dostępu Komisja powinna upewnić się co do istnienia powyższego uzasadnienia i zawrzeć informację na ten temat w decyzji wydanej przez nią po zakończeniu procedury (ww. wyrok w sprawie Szwecja przeciwko Komisji, pkt 99).
            63. Wbrew stanowisku IFAW instytucja rozpatrująca sprawę nie ma natomiast obowiązku dokonywać wyczerpującej oceny decyzji w sprawie sprzeciwu danego państwa członkowskiego poprzez przeprowadzenie kontroli, która wykraczałaby poza weryfikację samego istnienia uzasadnienia odnoszącego się do wyjątków przewidzianych w art. 4 ust. 1–3 rozporządzenia nr 1049/2001.
            64. Ustanowienie wymogu dokonywania tego rodzaju wyczerpującej oceny mogłoby prowadzić do sytuacji, w której po dokonaniu owej oceny instytucja rozpatrująca sprawę mogłaby błędnie przekazać dany dokument wnioskodawcy wbrew – należycie uzasadnionemu w rozumieniu pkt 61 i 62 niniejszego wyroku – sprzeciwowi państwa członkowskiego, od którego pochodzi ów dokument.
            65. Z powyższego wynika, że nie jest zasadny zarzut IFAW, jakoby Sąd dopuścił się błędu co do prawa, nie uznając, że w przypadku odmowy ujawnienia dokumentu Komisja powinna była dokonać wyczerpującej oceny podstaw sprzeciwu, na które powołało się państwo na podstawie wyjątków przewidzianych w art. 4 rozporządzenia nr 1049/2001.
            66. W rezultacie należy oddalić pierwszy z zarzutów podnoszonych przez IFAW na poparcie odwołania.
            W przedmiocie zarzutu drugiego
            67. W ramach drugiego zarzutu IFAW zasadniczo podnosi, że Sąd dopuścił się błędu co do prawa, oceniając, że jest w stanie wykonać ciążący na nim obowiązek kontroli bez zapoznania się z dokumentem, którego ujawnienia Komisja odmówiła.
            Argumentacja stron
            68. Wnosząca odwołanie uważa, że Sąd błędnie odmówił nakazania przedstawienia pisma kanclerza Niemiec będącego w posiadaniu Komisji, ponieważ przedstawienie owego dokumentu było niezbędne, aby Sąd mógł sam zweryfikować rzeczywiste wystąpienie – i w konsekwencji możliwość zastosowania – wyjątków podniesionych przez tę instytucję celem uzasadnienia decyzji o odmowie przedstawienia owego pisma, które zostały w pierwszej kolejności podniesione przez Republikę Federalną Niemiec. W tym względzie wnosząca odwołanie podnosi, że Sąd nie mógł wykonać swego zadania bez zapoznania się z omawianym dokumentem i bez jego przeanalizowania.
            69. W odpowiedzi Komisja podnosi, że Sąd dysponuje uprawnieniami dyskrecjonalnymi w zakresie dotyczącym środków dowodowych, włącznie z przedstawieniem dokumentów.
            Ocena Trybunału
            70. Z pkt 87 zaskarżonego wyroku wynika, że zdaniem Sądu zastosowanie art. 4 ust. 5 rozporządzenia nr 1049/2001 nie stoi na przeszkodzie przeprowadzeniu kontroli decyzji odmownej Komisji, wykraczającej poza badanie prima facie i prowadzącej do dokonania materialnej oceny możliwości zastosowania w niniejszym przypadku wyjątków przewidzianych w art. 4 ust. 1–3 rozporządzenia nr 1049/2001.
            71. Ocena ta nie zawiera żadnego błędu co do prawa.
            72. W przypadku gdy państwo członkowskie w sposób uzasadniony odmawia wyrażenia zgody na udzielenie dostępu do spornego dokumentu, przez co dana instytucja zostaje zmuszona do oddalenia wniosku o udzielenie dostępu, jego autor ma prawo do ochrony sądowej. Do właściwości sądu Unii należy dokonanie kontroli, na wniosek wnioskodawcy, który otrzymał od instytucji decyzję odmawiającą dostępu, czy owa odmowa mogła zostać skutecznie uzasadniona na podstawie wskazanych wyjątków i czy wynika ona z dokonania oceny tych wyjątków przez samą instytucję lub przez dane państwo członkowskie (zob. podobnie wyrok w sprawie Szwecja przeciwko Komisji, pkt 90, 94).
            73. Gwarancja tego rodzaju ochrony prawnej przysługującej wnioskodawcy, któremu dana instytucja odmówiła dostępu do jednego lub większej liczby dokumentów pochodzących od państwa członkowskiego wskutek sprzeciwu tego państwa, oznacza, że sąd Unii dokonuje oceny zgodności z prawem decyzji w przedmiocie odmowy dostępu in concreto (zob. w tym względzie wyrok z dnia 1 lutego 2007 r. w sprawie C-266/05 P Sison przeciwko Radzie, Zb.Orz. s. I-1233, pkt 33–39), w świetle wszelkich użytecznych dowodów, pośród których pierwszorzędne znaczenie mają dokumenty, do których odmówiono dostępu. Celem poszanowania zakazu ujawnienia owych dokumentów w braku uprzedniej zgody państwa członkowskiego do Sądu należy zapoznanie się z owymi dokumentami in camera, w taki sposób, aby same strony nie miały do nich dostępu, jak przewiduje art. 67 ust. 3 akapit trzeci regulaminu postępowania przed Sądem.
            74. Tymczasem, jak wynika z pkt 152 i 153 zaskarżonego wyroku, Sąd nie stwierdził konieczności nakazania przedstawienia dokumentu, w przypadku którego w niniejszej sprawie odmówiono ujawnienia, a mianowicie pisma kanclerza Niemiec.
            75. Z powyższego wynika, że wobec braku zapoznania się ze wskazanym pismem Sąd nie był w stanie ocenić in concreto, czy można było odmówić dostępu do owego dokumentu zgodnie z prawem na podstawie wyjątków wskazanych w art. 4 ust. 1–3 rozporządzenia nr 1049/2001 i w związku z tym nie był również w stanie przeprowadzić kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, niezgodnie z wymogiem wskazanym w pkt 73 niniejszego wyroku.
            76. Z powyższego wynika, że wnosząca odwołanie zasadnie podniosła, że Sąd dopuścił się błędu co do prawa, stwierdzając, że jest w stanie wykonać ciążący na nim obowiązek kontroli bez zapoznania się z dokumentem, którego ujawnienia Komisja odmówiła.
            77. W związku z powyższym należy uwzględnić zarzut drugi i w konsekwencji uchylić zaskarżony wyrok w całości.
            W przedmiocie skargi
            78. Zgodnie z art. 61 akapit pierwszy statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej jeśli odwołanie jest zasadne, Trybunał uchyla orzeczenie Sądu. Może on wydać orzeczenie ostateczne w sprawie, jeśli stan postępowania na to pozwala, lub skierować sprawę do ponownego rozpoznania przez Sąd.
            79. W niniejszej sprawie stan postępowania nie pozwala na wydanie orzeczenia i w związku z tym należy ją skierować do ponownego rozpoznania przez Sąd celem wydania, po zapoznaniu się z pismem kanclerza Niemiec, orzeczenia w przedmiocie wniesionej przez IFAW skargi zmierzającej do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji.

            Sentencja
            Z powyższych względów Trybunał (trzecia izba) orzeka, co następuje:
            1) Wyrok Sądu Unii Europejskiej z dnia 13 stycznia 2011 r. w sprawie T-362/08 IFAW Internationaler Tierschutz-Fonds przeciwko Komisji zostaje uchylony.
            2) Sprawa zostaje skierowana do ponownego rozpoznania przez Sąd Unii Europejskiej celem wydania orzeczenia w przedmiocie wniesionej przez IFAW Internationaler Tierschutz-Fonds gGmbH skargi zmierzającej do stwierdzenia nieważności decyzji Komisji Europejskiej z dnia 19 czerwca 2008 r. odmawiającej jej dostępu do dokumentu przekazanego Komisji Europejskiej przez władze niemieckie w ramach postępowania dotyczącego deklasyfikacji terenu chronionego zgodnie z dyrektywą Rady 92/43/EWG z dnia 21 maja 1992 r. w sprawie ochrony siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory.
            3) Rozstrzygnięcie o kosztach nastąpi w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie.


Wyrok Trybunału (druga izba) z dnia 28 lutego 2013 r.#Ellinika Nafpigeia AE przeciwko Komisji Europejskiej.#Odwołanie – Pomoc państwa – Przemysł stoczniowy – Decyzja uznająca środki pomocowe za niezgodne ze wspólnym rynkiem – Ochrona podstawowych interesów bezpieczeństwa narodowego – Warunki konkurencji na rynku wewnętrznym.#Sprawa C‑246/12 P.


Wyrok Trybunału (szósta izba) z dnia 12 lutego 2004 r. # Campina Melkunie BV przeciwko Beneluks-Merkenbureau. # Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Benelux-Gerechtshof. # Zbliżenie ustawodawstw. # Sprawa C-265/00.


title: Wyrok Trybunału (druga izba) z dnia 1 grudnia 2005 r.#Abdelkader Dellas i inni przeciwko Premier ministre i Ministre des Affaires sociales, du Travail et de la Solidarité.#Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Conseil d'État - Francja.#Polityka społeczna - Ochrona bezpieczeństwa i zdrowia pracowników - Dyrektywa 93/104/WE - Pojęcie "czasu pracy" - Zakres - Przepisy krajowe przewidujące w zakresie m.in. maksymalnego tygodniowego wymiaru czasu pracy próg korzystniejszy dla pracownika - Określenie wymiaru czasu pracy w niektórych organizacjach społecznych - Dyżur zakładowy wiążący się z koniecznością obecności pracownika w miejscu pracy - Okresy niewykonywania pracy w ramach takiego dyżuru - Krajowy mechanizm zróżnicowanego naliczania godzin obecności w zależności od natężenia pracy.#Sprawa C-14/04.

text:
      Sprawa C-14/04
      Abdelkader Dellas i in.
      przeciwko
      Premier ministre i Ministre des Affaires sociales, du Travail et de la Solidarité
      [wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Conseil d’État (Francja)]
      Polityka społeczna – Ochrona bezpieczeństwa i zdrowia pracowników – Dyrektywa 93/104/WE – Pojęcie „czasu pracy” – Zakres – Przepisy krajowe przewidujące w zakresie między innymi maksymalnego tygodniowego wymiaru czasu pracy próg korzystniejszy
         dla pracownika – Określenie wymiaru czasu pracy w niektórych placówkach socjalnych – Dyżur zakładowy wiążący się z koniecznością obecności pracownika w miejscu pracy – Okresy niewykonywania pracy w ramach takiego dyżuru – Krajowy mechanizm zróżnicowanego naliczania godzin obecności w zależności od natężenia pracy

      Opinia rzecznika generalnego D. Ruiza-Jaraba Colomera przedstawiona w dniu 12 lipca 2005 r.  I‑0000
      Wyrok Trybunału (druga izba) z dnia 1 grudnia 2005 r.  I‑0000
      Streszczenie wyroku
      1.     Polityka społeczna – Ochrona bezpieczeństwa i zdrowia pracowników – Dyrektywa Rady 93/104 dotycząca niektórych aspektów organizacji
            czasu pracy – Czas pracy – Pojęcie – Pracownicy niektórych placówek socjalnych oraz medyczno-socjalnych – Przepisy krajowe
            przewidujące system równoważnego czasu pracy z mechanizmem uwzględnienia okresów niewykonywania pracy – Niedopuszczalność
      (dyrektywa Rady 93/104)
      2.     Polityka społeczna – Ochrona bezpieczeństwa i zdrowia pracowników – Dyrektywa Rady 93/104 dotycząca niektórych aspektów organizacji
            czasu pracy – Korzystniejsze przepisy krajowe – Progi, które mają być utrzymane dla zbadania zgodności z dyrektywą
      (dyrektywa Rady 93/104, art. 15)
      1.     Dyrektywę 93/104 należy interpretować w ten sposób, że stanowi przeszkodę dla istnienia przepisów państwa członkowskiego,
         które odnośnie do okresów dyżuru zakładowego wykonywanego przez pracowników niektórych placówek socjalnych i medyczno-socjalnych
         zgodnie z systemem fizycznej obecności w miejscu pracy przewidują dla potrzeb obliczania efektywnego czasu pracy system równoważnego
         czasu pracy polegający na zastosowaniu mechanizmu równoważenia ze współczynnikami o charakterze ryczałtowym celem uwzględnienia
         okresów niewykonywania pracy podczas dyżurów zakładowych, jeśli nie gwarantują one przestrzegania wszystkich wymagań minimalnych
         wymienionych w dyrektywie w celu skutecznej ochrony bezpieczeństwa i zdrowia pracowników.

      W istocie kwalifikacja okresu obecności pracownika w miejscu pracy jako czasu pracy w rozumieniu dyrektywy 93/104 nie może
         zależeć od natężenia pracy pracownika, lecz jest jedynie pochodną obowiązku tego pracownika pozostawania w dyspozycji pracodawcy.

      (por. pkt 58, 63 i sentencja)
      2.     Artykuł 15 dyrektywy 93/104, dotyczącej niektórych aspektów organizacji czasu pracy, zezwala wyraźnie na zastosowanie lub
         wprowadzenie korzystniejszych przepisów krajowych w zakresie ochrony bezpieczeństwa i zdrowia pracowników. W przypadku gdy
         prawo krajowe ustala, zwłaszcza w zakresie maksymalnego tygodniowego wymiaru czasu pracy, próg korzystniejszy dla pracowników,
         właściwymi progami dla zbadania przestrzegania zasad ochronnych przewidzianych w tej dyrektywie są wyłącznie progi ustalone
         w dyrektywie.

      (por. pkt 51, 63 i sentencja)
WYROK TRYBUNAŁU (druga izba)
      z dnia 1 grudnia 2005 (*)

      Polityka społeczna – Ochrona bezpieczeństwa i zdrowia pracowników – Dyrektywa 93/104/WE – Pojęcie „czasu pracy” – Zakres – Przepisy krajowe przewidujące w zakresie między innymi maksymalnego tygodniowego wymiaru czasu pracy próg korzystniejszy
         dla pracownika – Określenie wymiaru czasu pracy w niektórych placówkach socjalnych – Dyżur zakładowy wiążący się z koniecznością obecności pracownika w miejscu pracy – Okresy niewykonywania pracy w ramach takiego dyżuru – Krajowy mechanizm zróżnicowanego naliczania godzin obecności w zależności od natężenia pracy

      W sprawie C-14/04
      mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 234 WE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Conseil
         d’État (Francja) postanowieniem z dnia 3 grudnia 2003 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 15 stycznia 2004 r., w postępowaniu:

      Abdelkader Dellas,
      Confédération générale du travail,
      Fédération nationale des syndicats des services de santé et des services sociaux CFDT,
      Fédération nationale de l’action sociale Force ouvrière
      przeciwko
      Premier ministre,
      Ministre des Affaires sociales, du Travail et de la Solidarité,
      przy udziale:
      Union des fédérations et syndicats nationaux d’employeurs sans but lucratif du secteur sanitaire, social et médico-social,
      TRYBUNAŁ (druga izba),
      w składzie: C. W. A. Timmermans, prezes izby, R. Schintgen (sprawozdawca), R. Silva de Lapuerta, P. Kūris i G. Arestis, sędziowie,
      rzecznik generalny: D. Ruiz-Jarabo Colomer,
      sekretarz: L. Hewlett, główny administrator,
      uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 12 maja 2005 r.
      rozważywszy uwagi przedstawione:
      –       w imieniu A. Dellasa przez A. Monoda, avocat,
      –       w imieniu Fédération nationale des syndicats des services de santé et des services sociaux CFDT przez H. Masse-Dessen oraz
         G. Thouvenina, avocats,

      –       w imieniu Union des fédérations et syndicats nationaux d’employeurs sans but lucratif du secteur sanitaire, social et médico-social
         przez J. Barthelemy’ego, avocat,

      –       w imieniu rządu francuskiego przez G. de Bergues’a oraz przez C. Bergeot-Nunes i A. de Maulmont, działających w charakterze
         pełnomocników,

      –       w imieniu rządu belgijskiego przez A. Goldmana, działającego w charakterze pełnomocnika,
      –       w imieniu rządu niemieckiego przez W.-D. Plessinga, działającego w charakterze pełnomocnika,
      –       w imieniu rządu niderlandzkiego przez H. G. Sevenster oraz J. van Bakel oraz przez D. J. M. de Grave’a, działających w charakterze
         pełnomocników,

      –       w imieniu Komisji Wspólnot Europejskich przez G. Rozeta oraz N. Yerrell, działających w charakterze pełnomocników,
      po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 12 lipca 2005 r.,
      wydaje następujący
      Wyrok
      1       Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni dyrektywy Rady 93/104/WE z dnia 23 listopada 1993 r.
         dotyczącej niektórych aspektów organizacji czasu pracy (Dz.U. 1993 L 307, str. 18).

      2       Wniosek ten został przedstawiony w ramach skarg o przekroczenie uprawnień wniesionych przez A. Dellasa oraz Confédération
         générale du travail (powszechna konfederacja pracy), Fédération nationale des syndicats des services de santé et des services
         sociaux CFDT (krajowa federacja związków zawodowych służby zdrowia i służb społecznych CFDT) i Fédération nationale de l’action
         sociale Force ouvrière (krajowa federacja działalności społecznej – siła pracownicza), a dążących do stwierdzenia nieważności
         dekretu nr 2001-1384 z dnia 31 grudnia 2001 r., wydanego w celu wykonania art. L. 212-4 kodeksu pracy i wprowadzenia czasu
         pracy równoważnego z ustawowym wymiarem czasu pracy w instytucjach społecznych i medyczno-społecznych o celu niezarobkowym,
         zarządzanych przez osoby prywatne (JORF z dnia 3 stycznia 2002, str. 149).

       Ramy prawne
       Uregulowania wspólnotowe
      3       Dyrektywa 93/104 została przyjęta na podstawie art. 118 A traktatu WE (art. 117 do 120 traktatu WE zostały zastąpione art. 136 WE
         do 143 WE).

      4       Zgodnie z art. 1, zatytułowanym „Przedmiot i zakres stosowania”, dyrektywa 93/104 ustala minimalne wymagania w dziedzinie
         bezpieczeństwa i ochrony zdrowia dla organizacji czasu pracy oraz stosuje się do wszystkich sektorów działalności, zarówno
         publicznych jak i prywatnych, z wyjątkiem transportu drogowego, powietrznego, morskiego, kolejowego, żeglugi śródlądowej,
         rybołówstwa morskiego, innej działalności na morzu oraz działalności lekarzy odbywających praktykę.

      5       Artykuł 2 dyrektywy 93/104, zatytułowany „Definicje”, stanowi:
      „Do celów niniejszej dyrektywy stosuje się następujące definicje:
      1)      »czas pracy«oznacza każdy okres, podczas którego pracownik pracuje, jest do dyspozycji pracodawcy i wypełnia swe czynności
         lub obowiązki, zgodnie z przepisami krajowymi i/lub praktyką krajową;

      2)      »czas przerw w pracy [odpoczynek]« oznacza każdy okres, który nie jest czasem pracy;
      3)      »pora nocna« oznacza każdy przedział czasu nie krótszy niż siedem godzin, zgodnie z definicją zawartą w ustawodawstwie krajowym,
         który obejmuje w każdym przypadku przedział czasu między godziną 24. a piątą rano;

      4)      »pracownik wykonujący pracę w porze nocnej« oznacza:
      a)      z jednej strony: każdego pracownika, który w porze nocnej, normalnie, przepracowuje przynajmniej trzy godziny swojego dziennego
         czasu pracy;

      b)      z drugiej strony: każdego pracownika, który w porze nocnej może przepracować pewną część swojego rocznego czasu pracy, który
         zostaje ustalony zgodnie z wyborem danego państwa członkowskiego:

      i)      według ustawodawstwa krajowego, po konsultacjach z partnerami społecznymi;
               lub
      ii)      w drodze zbiorowych układów pracy lub umów zawartych między partnerami społecznymi na szczeblu krajowym lub regionalnym;
      5)      »praca w systemie zmianowym« oznacza każdą formę organizacji pracy, według której pracownicy zmieniają się na tych samych
         stanowiskach pracy według określonego schematu, włącznie ze schematem rotacyjnym, która może mieć charakter nieprzerwany lub
         przerwany i pociąga za sobą konieczność wykonywania pracy przez pracownika o różnych porach w ciągu określonych dni lub tygodni;

      6)      »pracownik wykonujący pracę w systemie zmianowym« oznacza pracownika zatrudnionego w strukturze planu pracy w systemie zmianowym”.
      6       Sekcja II tej dyrektywy przewiduje działania, jakie państwa członkowskie zobowiązane są podjąć, aby pracownik korzystał w szczególności
         z minimalnego odpoczynku dobowego oraz odpoczynku tygodniowego, jak również przerw. Sekcja ta ogranicza również maksymalny
         tygodniowy czas pracy.

      7       Artykuł 3 dyrektywy 93/104 dotyczy odpoczynku dobowego i ma następujące brzmienie:
      „Państwa członkowskie podejmują niezbędne kroki, aby każdemu pracownikowi zapewnić minimalny czas odpoczynku w ilości 11 nieprzerwanych
         godzin, w okresie czasu obejmującym 24 godziny”.

      8       Artykuł 4 dyrektywy, zatytułowany „Przerwy”, przewiduje:
      „Państwa członkowskie podejmują niezbędne środki w celu zapewnienia, by każdemu pracownikowi w czasie jego dziennego czasu
         pracy, który wynosi ponad sześć godzin, została przyznana przerwa, której szczegółowe zasady, w tym długość i warunki przyznania,
         będą ustalone w układach zbiorowych pracy lub umowach zawartych między partnerami społecznymi albo, z powodu braku takich
         porozumień, w ustawodawstwie krajowym”.

      9       Odpoczynek tygodniowy jest przedmiotem art. 5 dyrektywy, który ma następujące brzmienie:
      „Państwa członkowskie podejmują niezbędne środki w celu zapewnienia, by każdemu pracownikowi został przyznany w siedmiodniowym
         okresie pracy minimalny nieprzerwany czas przerwy w pracy [odpoczynek] w ilości 24 godzin, łącznie z dziennym czasem przerwy
         w pracy [odpoczynkiem dobowym] w ilości jedenastu godzin, określonym w art. 3.

      Minimalny czas przerwy w pracy [odpoczynek] określony w akapicie pierwszym powinien w zasadzie obejmować niedzielę.
      Jeżeli uzasadniają to warunki obiektywne, techniczne lub organizacji pracy, może być stosowany minimalny czas przerwy w pracy
         [odpoczynek] w wymiarze 24 godzin”.

      10     Odnośnie do maksymalnego tygodniowego czasu pracy art. 6 dyrektywy 93/104 stanowi:
      „Państwa członkowskie podejmują niezbędne środki w celu zapewnienia, że zgodnie z potrzebą ochrony bezpieczeństwa i zdrowia
         pracowników:

      1)      okres tygodniowego czasu pracy [tygodniowy wymiar] czasu pracy jest ograniczony w drodze przepisów ustawowych, wykonawczych
         i administracyjnych lub układów zbiorowych pracy lub układów zawartych między partnerami społecznymi;

      2)      przeciętny czas pracy w okresie siedmiodniowym, łącznie z godzinami nadliczbowymi, nie przekracza 48 godzin.
      11     Artykuły 8–13 dyrektywy, które składają się na jej sekcję III, stanowią o działaniach, jakie państwa członkowskie zobowiązane
         są podjąć w zakresie pracy w porze nocnej, pracy w systemie zmianowym oraz schematu pracy.

      12     W odniesieniu do wymiaru pracy w porze nocnej art. 8 dyrektywy 93/104 przewiduje:
      „Państwa członkowskie podejmują niezbędne środki w celu zapewnienia, by:
      1)      normalny czas pracy pracowników pracujących w porze nocnej nie przekraczał przeciętnie ośmiu godzin w okresie dobowym;
      2)      pracownicy pracujący w porze nocnej, których praca związana jest ze szczególnym niebezpieczeństwem albo związana jest z poważnym
         obciążeniem fizycznym lub psychicznym, nie pracowali dłużej niż osiem godzin w okresie dobowym, w czasie których wykonują
         oni pracę w porze nocnej.

      Do celów wyżej wymienionych praca związana ze szczególnym niebezpieczeństwem lub z poważnym obciążeniem fizycznym lub psychicznym
         będzie określana w ramach ustawodawstwa krajowego i/lub praktyki krajowej bądź w ramach układów zbiorowych pracy lub umów
         zawartych między partnerami społecznymi, z uwzględnieniem specyficznych skutków pracy w porze nocnej i związanych z nią zagrożeń”.

      13     Artykuł 15 dyrektywy 93/104 stanowi:
      „Niniejsza dyrektywa nie wpływa na prawo państw członkowskich do stosowania lub wprowadzania przepisów ustawowych, wykonawczych
         lub administracyjnych korzystniejszych dla bezpieczeństwa i ochrony zdrowia pracowników albo do ułatwiania lub zezwalania
         na stosowanie układów zbiorowych pracy lub porozumień zawieranych między partnerami społecznymi, które są korzystniejsze dla
         bezpieczeństwa i ochrony zdrowia pracowników”.

      14     Na podstawie art. 16 dyrektywy:
      „W celu stosowania następujących artykułów państwa członkowskie mogą ustanowić okres odniesienia, a mianowicie:
      1)      dla stosowania art. 5 (cotygodniowy czas przerwy w pracy [odpoczynek tygodniowy]) okres odniesienia nieprzekraczający 14 dni;
      2)      dla stosowania art. 6 (maksymalny tygodniowy czas pracy) okres odniesienia nieprzekraczający czterech miesięcy.
      Okresy corocznego płatnego urlopu wypoczynkowego, przyznanego zgodnie z art. 7, oraz okresy zwolnienia lekarskiego nie będą
         wliczane lub nie będą one wpływać na średnią.

      3)      dla stosowania art. 8 (długość [wymiar] pracy w porze nocnej) okres odniesienia ustalony po konsultacjach z partnerami społecznymi
         albo w ramach układów zbiorowych pracy lub porozumień zawartych między partnerami społecznymi na szczeblu krajowym lub regionalnym.

      Jeżeli minimalny tygodniowy czas przerwy w pracy [odpoczynek tygodniowy] wynoszący 24 godziny, wymagany przez art. 5, przypada
         na okres odniesienia, nie będzie on wliczany do średniej”.

      15     Dyrektywa wymienia szereg odstępstw od kilku zasad podstawowych przez nią ustanowionych, biorąc pod uwagę cechy szczególne
         niektórych rodzajów działalności i z zastrzeżeniem, że spełnione są pewne warunki. I tak art. 17 brzmi:

      „1. Z jednoczesnym poszanowaniem ogólnych zasad ochrony bezpieczeństwa i zdrowia pracowników Państwa Członkowskie mogą odstąpić
         od stosowania art. 3, 4, 5, 6, 8 lub 16, kiedy ze względu na szczególne cechy charakterystyczne wykonywanej działalności długość
         [wymiar] czasu pracy nie jest mierzon[y] i/lub wcześniej określon[y, lub może być określon[y] przez samych pracowników, a
         w szczególności w przypadku:

      a)      pracowników szczebla kierowniczego lub innych osób posiadających niezależne uprawnienia do podejmowania decyzji;
      b)      członka rodziny zatrudnionego w przedsiębiorstwie rodzinnym;
      lub
      c)      pracowników odprawiających ceremonie religijne w kościołach i wspólnotach religijnych.
      2. Odstępstwa mogą być przyjęte w drodze przepisów ustawowych, wykonawczych lub administracyjnych albo w ramach układów zbiorowych
         pracy lub układów zawartych między partnerami społecznymi, pod warunkiem że zainteresowani pracownicy mają przyznane równoważne
         okresy wyrównawcze odnośnie do przerw w pracy [odpoczynku] lub w wyjątkowych przypadkach, w których niemożliwe jest z przyczyn
         obiektywnych przyznanie takich równoważnych okresów wyrównawczych przerw w pracy [odpoczynku] oraz zainteresowani pracownicy
         mają przyznaną właściwą ochronę:

      2.1. od art. 3, 4, 5, 8 i 16:
      […]
      c)      w przypadku czynności charakteryzujących się tym, że ciągłość usługi lub produkcji musi być zagwarantowana, w szczególności
         w przypadkach:

      i)      przyjęcia, leczenia i/lub służb opieki zdrowotnej w szpitalach lub podobnych zakładach, domach opieki, jak również w więzieniach;
      […]
      3. Odstępstwa od art. 3, 4, 5, 8 i 16 mogą być dokonane w drodze układów zbiorowych pracy lub układów zawartych między partnerami
         społecznymi na szczeblu krajowym lub regionalnym bądź, zgodnie z zasadami ustalonymi przez nich, w drodze układów zbiorowych
         pracy lub układów zawartych między partnerami społecznymi na niższym szczeblu.

      […]
      Odstępstwa, zgodnie z ust. 1 i 2, będą dozwolone, pod warunkiem że zainteresowani pracownicy otrzymają równoważne wyrównawcze
         okresy [odpoczynku] lub, w wyjątkowych przypadkach, kiedy z przyczyn obiektywnych niemożliwe jest zapewnienie takich okresów,
         zainteresowanym pracownikom będzie zapewniony odpowiedni poziom ochrony.

      […]
      4. Możliwość dokonania odstępstwa od art. 16 pkt 2 przewidziana w ust. 2 pkt 2.1 i 2.2 oraz w ust. 3 niniejszego artykułu
         nie może spowodować ustalenia okresu odniesienia, który jest dłuższy niż sześć miesięcy.

      Państwa Członkowskie będą miały jednakże swobodę wyboru, pod warunkiem że będą przestrzegać ogólnych zasad dotyczących bezpieczeństwa
         i ochrony zdrowia pracowników, by w układach zbiorowych lub układach zawartych między partnerami społecznymi zostały ustalone,
         z przyczyn obiektywnych lub technicznych albo powodów dotyczących organizacji pracy, okresy odniesienia, które w żadnym przypadku
         nie powinny przekraczać 12 miesięcy.

      […]”.
      16     Artykuł 18 dyrektywy 93/104 ma następujące brzmienie:
      „1.      a)     Państwa członkowskie przyjmują przepisy ustawowe, wykonawcze i administracyjne niezbędne do wykonania niniejszej dyrektywy
         do dnia 23 listopada 1996 r. lub zapewniają do tego czasu, że partnerzy społeczni w drodze porozumień wprowadzają niezbędne
         postanowienia przy jednoczesnym zobowiązaniu państw członkowskich do podjęcia wszelkich niezbędnych czynności, by mogły zawsze
         zagwarantować, że cele wyznaczone w niniejszej dyrektywie zostaną osiągnięte.

      b)      i)     Państwo członkowskie ma jednakże możliwość niestosowania art. 6, jeżeli przestrzega ogólnych zasad bezpieczeństwa i ochrony
         zdrowia pracowników i pod warunkiem że podejmuje niezbędne środki dla zapewnienia, że:

      –       żaden pracodawca nie będzie wymagać od pracownika przepracowania dłuższego czasu pracy niż 48 godzin w siedmiodniowym okresie,
         obliczanych jako przeciętny czas dla okresu odniesienia, o którym mowa w art. 16 pkt 2, chyba że wcześniej uzyskał zgodę pracownika
         na wykonywanie pracy w takim wymiarze,

      –       żaden pracownik nie jest narażony na jakąkolwiek szkodę ze strony pracodawcy, ponieważ nie chce wyrazić zgody na wykonywanie
         pracy w takim wymiarze,

      –       pracodawca prowadzi aktualne listy wszystkich pracowników, którzy wykonują taką pracę,
      –       listy pracowników zostały udostępnione właściwym organom, które ze względów bezpieczeństwa i/lub ochrony zdrowia pracownika
         mogą ograniczyć lub zakazać możliwość przekroczenia tygodniowego maksymalnego czasu pracy,

      –       na wniosek właściwych organów pracodawca poinformuje o tym, którzy pracownicy zgodzili się pracować średnio więcej niż 48
         godzin w ciągu siedmiodniowego czasu pracy, odnośnie do wymienionego w art. 16 pkt 2 okresu odniesienia.

      […]”.
       Uregulowania krajowe
      17     Ustawowy wymiar czasu pracy pracowników we Francji reguluje kodeks pracy, którego wersja obowiązująca w czasie, gdy miały
         miejsce okoliczności faktyczne sprawy w postępowaniu przed sądem krajowym, wynikała z ustawy nr 2000–37 z dnia 19 stycznia
         2000 r. dotyczącej negocjowanego obniżenia czasu pracy (JORF z dnia 20 stycznia 2000 r., str. 975). Artykuł L. 212-1 akapit
         pierwszy kodeksu przewiduje:

      „W instytucjach i zawodach wymienionych w art. L. 200-1, jak również w zakładach rzemieślniczych i spółdzielniach oraz ich
         filiach, ustawowy czas efektywnej pracy wynosi trzydzieści pięć godzin tygodniowo”.

      18     Akapit drugi tego przepisu dodaje:
      „W tych samych instytucjach i zawodach dobowy czas efektywnej pracy pracownika nie może przekroczyć dziesięciu godzin, z wyjątkiem
         odstępstw na warunkach ustalonych w dekrecie”.

      19     Artykuł L. 212-2 akapit pierwszy i drugi kodeksu pracy stanowi:
      „W drodze dekretów rady ministrów zostaną wprowadzone przepisy wykonawcze do art. L. 212-1 dla wszystkich rodzajów działalności
         lub zawodów albo dla jednego rodzaju działalności lub szczególnego zawodu. Dekrety ustalą między innymi organizację i rozkład
         czasu pracy, odpoczynek, warunki zobowiązania do pełnienia dyżuru, odstępstwa trwałe lub czasowe, mające zastosowanie w niektórych
         przypadkach i w ramach pewnych stanowisk pracy, sposoby odpracowania straconych godzin pracy oraz środki kontroli wykonania
         tych przepisów.

      Dekrety te będą wydawane i zmieniane po konsultacji z zainteresowanymi organizacjami pracodawców i pracowników oraz – w razie
         potrzeby – stosownie do wyników negocjacji przeprowadzonych pomiędzy tymi organizacjami”.

      20     Na podstawie art. L. 212-4 akapit pierwszy i drugi kodeksu:
      „Czasem efektywnej pracy jest czas, w którym pracownik pozostaje w dyspozycji pracodawcy i w którym powinien zastosowywać
         się do jego poleceń, nie mając możliwości swobodnego zajmowania się sprawami osobistymi.

      Czas na posiłek, jak również czas poświęcony na przerwy, jest traktowany jako czas efektywnej pracy, jeśli kryteria określone
         w akapicie pierwszym zostały spełnione. Nawet jeśli wspomniane okresy nie są uznawane za czas pracy, może przysługiwać za
         nie wynagrodzenie na podstawie układu zbiorowego lub umowy”.

      21     Artykuł L. 212-4 akapit piąty kodeksu pracy ma następujące brzmienie:
      „Wymiar równoważny wymiarowi ustawowemu może zostać wprowadzony w zawodach i w ramach określonych stanowisk pracy obejmujących
         okresy niewykonywania pracy w drodze dekretu, wydanego po zawarciu układu lub porozumienia branżowego, lub w drodze dekretu
         Conseil d’État (rady stanu). Okresy te są wynagradzane zgodnie z praktyką, układami lub porozumieniami zbiorowymi”.

      22     Na podstawie art. L. 212-4 bis akapit pierwszy kodeksu:
      „Przez gotowość do pracy należy rozumieć okres, podczas którego pracownik, nie będąc w ciągłej i bezpośredniej dyspozycji
         pracodawcy, ma obowiązek pozostawania w swoim miejscu zamieszkania lub okolicy, tak aby był w stanie wykonać pracę na rzecz
         przedsiębiorstwa, przy czym czas trwania tego zadania jest uznawany za czas efektywnej pracy […]”.

      23     Artykuł L. 212-7 akapit drugi kodeksu ma następujące brzmienie:
      „Tygodniowy wymiar czasu pracy obliczany w jakimkolwiek okresie dwunastu kolejnych tygodni nie może przekraczać czterdziestu
         czterech godzin […]. W ramach jednego tygodnia wymiar czasu pracy nie może przekraczać czterdziestu ośmiu godzin”.

      24     Artykuł L. 220-1 akapit pierwszy kodeksu pracy stanowi:
      „Każdy pracownik korzysta z odpoczynku dobowego w wymiarze minimalnym jedenastu kolejnych godzin”.
      25     Artykuł L. 221-4 akapit pierwszy kodeksu przewiduje:
      „Tygodniowy odpoczynek powinien wynosić co najmniej dwadzieścia cztery nieprzerwane godziny, do którego dodaje się nieprzerwany
         odpoczynek dobowy, o którym mowa w art. L. 220-1”.

      26     Artykuły 1–3 dekretu nr 2001-1384 mają następujące brzmienie:
      „Artykuł 1
      Przepisy niniejszego dekretu stosują się:
      a)      do zakładów udzielających noclegu, zarządzanych przez osoby prywatne w celach niezarobkowych, o których mowa w ust. 1, 2,
         4, 5 i 8 art. L. 312-1 code de l’action sociale et des familles (kodeks działalności społecznej i rodzin);

      b)      do zatrudnionych w pełnym wymiarze czasu pracy wychowawców, pielęgniarek czy pomocy pielęgniarskich lub zastępujących ich
         pracowników o tym samym poziomie kwalifikacji, jeżeli pełnią dyżur nocny przebywając w pokoju dyżurnym na terenie zakładu.

      Artykuł 2
      W celu obliczenia ustawowego czasu pracy w zakładach i w ramach stanowisk pracy, o których mowa w art. 1 niniejszego dekretu,
         pierwsze dziewięć godzin każdego okresu dyżuru nocnego w pokoju dyżurnym liczy się jako trzy godziny efektywnej pracy, a każdą
         kolejną godzinę po tych dziewięciu godzinach – jako pół godziny efektywnej pracy.

      Artykuł 3
      Okres obecności w pokoju dyżurnym rozciąga się od momentu pójścia spać do momentu pobudki osób przebywających w ośrodku, zgodnie
         z grafikiem, jednak nie dłużej niż dwanaście godzin”.

      27     Według Conseil d’État, podstawę prawną wydania dekretu nr 2001-1384 stanowią przepisy ostatniego akapitu art. L. 212-4 kodeksu
         pracy, w których ustawodawca ustanowił szczególne przepisy kompetencyjne i proceduralne w celu wprowadzenia systemów równoważnych
         z ustawowym wymiarem czasu pracy i wyłączył stosowanie przepisów ogólnych przewidzianych w art. L. 212-2 kodeksu.

       Postępowanie przed sądem krajowym i pytania prejudycjalne
      28     Z akt sprawy przekazanych Trybunałowi przez sąd odsyłający wynika, że A. Dellas, wykwalifikowany wychowawca w zakładach, w których
         na zasadzie internatu przebywają niepełnosprawna młodzież i dorośli, został zwolniony z pracy przez pracodawcę z uwagi na
         rozbieżności między nimi dotyczące między innymi pojęcia efektywnej pracy oraz należnego wynagrodzenia za godziny pracy nocnej
         wykonywanej w pokoju dyżurnym przez wychowawców w zakładach oraz służbach medyczno-społecznych dla osób niedostosowanych i niepełnosprawnych.

      29     Na początku 2002 r. A. Dellas oraz Confédération générale du travail, Fédération nationale des syndicats des services de santé
         et des services sociaux CFDT i Fédération nationale de l’action sociale Force ouvrière, które są organizacjami związków zawodowych,
         wniosły przed Conseil d’État skargi o stwierdzenie nieważności dekretu nr 2001-1384w związku z przekroczeniem uprawnień.

      30     Conseil d’État postanowiła połączyć sprawy i uwzględnić wniosek Union des fédérations et syndicats nationaux d’employeurs
         sans but lucratif du secteur sanitaire, social et médico-social o wstąpienie do sprawy w charakterze interwenienta po stronie
         Premier ministre (premiera) i Ministre des Affaires sociales, du Travail et de la Solidarité (ministrowi spraw społecznych,
         pracy i solidarności), którzy występują w charakterze pozwanych w postępowaniu głównym.

      31     Na poparcie swojej skargi skarżący w postępowaniu głównym podnieśli kilka zarzutów kwestionujących zgodność z prawem dekretu
         nr 2001-1384. Podnoszą oni między innymi, że system równoważnego czasu pracy wprowadzony na podstawie tego dekretu jest niezgodny
         z celami dyrektywy 93/104, jak również z zasadami wprowadzonymi przez dyrektywę w zakresie definicji czasu pracy czy określenia
         przerw, maksymalnego tygodniowego czasu pracy oraz maksymalnego dobowego czasu pracy nocnej.

      32     Z postanowienia odsyłającego wynika, że system równoważny, który ustanawia pomiędzy godzinami obecności a godzinami rozliczonymi
         jako efektywnie przepracowane stosunek 3 do 1 w ramach pierwszych dziewięciu godzin, a następnie stosunek 2 do 1 w ramach
         kolejnych godzin pracy i który stosuje się do pracowników, o których mowa w dekrecie jedynie w odniesieniu do dyżuru nocnego,
         podczas którego nie wymaga się od personelu stałego wykonywania zadań, ma za przedmiot wprowadzenie szczególnego sposobu obliczania
         czasu efektywnej pracy w rozumieniu art. L. 212-4 kodeksu pracy w celu zwłaszcza oceny zasad dotyczących wynagrodzenia i godzin
         nadliczbowych dla uwzględnienia przerywanego charakteru pracy, która podczas rozpatrywanych godzin obejmuje okresy niewykonywania
         pracy.

      33     Według Conseil d’État system równoważny z ustawowym wymiarem czasu pracy nie jest zasadniczo niezgodny z wykładnią dyrektywy
         93/104 dokonaną przez Trybunał, gdyż w przeciwieństwie do okoliczności, które stanowiły podstawę wyroku z dnia 3 października
         2000 r. w sprawie C-303/98 Simap (Rec. str. I-7963) oraz wyroku z dnia 9 września 2003 r. w sprawie C-151/02 Jaeger (Rec.
         str. I-8389) jego skutkiem nie jest ani zrównanie okresów niewykonywania pracy podczas dyżuru pełnionego w miejscu pracy z odpoczynkiem,
         ani uniemożliwienie uznania godzin naliczanych w szczególny sposób w ramach systemu równoważnego czasu pracy w całości za
         czas efektywnej pracy dla celów oceny przestrzegania przez pracodawców obowiązków w zakresie odpoczynku i przerw.

      34     Niemniej w jej ocenie system równoważnego czasu pracy ustanowiony w uregulowaniach francuskich przewiduje, że okresy dyżuru
         nocnego w pokoju dyżurnym podlegają szczególnemu sposobowi obliczania efektywnej pracy po to, aby uwzględnić najmniejsze natężenie
         pracy wykonywanej w tych okresach, przy czym wpisuje się on w ramy prawne bardziej restrykcyjne niż wspólnotowe, w szczególności
         w odniesieniu do maksymalnego tygodniowego czasu pracy, gdyż na podstawie kodeksu pracy wynosi on przeciętnie 44 godziny w ciągu
         kolejnych dwunastu tygodni, a na podstawie dyrektywy 93/104 – 48 godzin w ciągu kolejnych czterech miesięcy.

      35     Uznając, że w tych okolicznościach rozwiązanie sporu zawisłego przed nią wymaga wykładni prawa wspólnotowego, Conseil d’État
         postanowiła zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:

      „1)      Czy – biorąc pod uwagę przedmiot dyrektywy 93/104 […], jakim jest na podstawie […] art. 1 [ust. 1] ustalenie minimalnych wymagań
         w dziedzinie bezpieczeństwa i ochrony zdrowia dla organizacji czasu pracy – należy uznać, że definicja czasu pracy zawarta
         w tej dyrektywie ma zastosowanie jedynie do ustalonych w dyrektywie progów wspólnotowych, czy raczej ma powszechne zastosowanie
         i dotyczy również progów utrzymanych w prawie krajowym, w szczególności w świetle zapewnienia transpozycji tej dyrektywy,
         nawet gdy progi te mogą, jak w przypadku Francji i w trosce o ochronę pracowników, zostać ustalone na wyższym poziomie ochrony
         niż poziom ustalony w dyrektywie?

      2)      W jakim zakresie ściśle proporcjonalny system równoważnego czasu pracy, polegający na uwzględnieniu wszystkich godzin obecności
         z zastosowaniem mechanizmu równoważenia uwzględniającego najmniejsze natężenie pracy w okresach jej niewykonywania, mógłby
         być uznany za zgodny z celami dyrektywy 93/104 […]?”.

       W przedmiocie pytań prejudycjalnych
      36     Zadając te dwa pytania, które należy rozpatrywać łącznie, sąd odsyłający w rzeczywistości zmierza do ustalenia, czy wykładnia
         odpowiednich przepisów dyrektywy 93/104 powinna być dokonywana w ten sposób, że zastanowią one przeszkody istnieniu przepisów
         państwa członkowskiego, które odnośnie do okresów dyżuru wykonywanego przez pracowników służb pewnych placówek socjalnych
         oraz medyczno-społecznych zgodnie z systemem fizycznej obecności w miejscu pracy przewidują, dla potrzeb obliczania czasu
         efektywnej pracy, system równoważnego czasu pracy, taki jak system będący przedmiotem postępowania przed sądem krajowym, przy
         założeniu, że prawo krajowe ustala, zwłaszcza w zakresie maksymalnego tygodniowego wymiaru czasu pracy, próg korzystniejszy
         dla pracowników niż próg ustanowiony w dyrektywie.

      37     Zarówno w postanowieniu odsyłającym, jak i w większości uwag przedłożonych Trybunałowi przywołuje się wpływ, jaki system równoważnego
         czasu pracy może mieć nie tylko na rozkład pracy danych pracowników, lecz również na poziom wynagrodzeń przez nich pobieranych.

      38     Jednakże co do tego ostatniego aspektu należy od razu zaznaczyć, że jak wynika zarówno z celu, jak i brzmienia przepisów dyrektywy
         93/104, dyrektywa ta nie znajduje zastosowania do wynagrodzeń pracowników.

      39     Wykładnia taka wynika zresztą jednoznacznie z art. 137 ust. 6 WE, na podstawie którego minimalne wymagania, które Rada Unii
         Europejskiej może przyjąć w drodze dyrektyw i które mają na celu zwłaszcza – tak jak w sprawie w postępowaniu przed sądem
         krajowym – zapewnienie ochrony zdrowia i bezpieczeństwa pracowników, nie mogą stosować się do wynagrodzeń.

      40     Natomiast co do wpływu systemu równoważnego, takiego jak system rozpatrywany w postępowaniu przed sądem krajowym, na czas
         pracy oraz odpoczynku danych pracowników, należy przypomnieć, że z art. 118 a traktatu, który stanowi podstawę prawną dyrektywy
         93/104, jak również z pierwszego, czwartego, siódmego i ósmego motywu tej dyrektywy, ze Wspólnotowej karty podstawowych praw
         socjalnych pracowników przyjętej w trakcie spotkania Rady Europejskiej w Strasburgu w dniu 9 grudnia 1989 r., której ust. 8
         i pierwsze zdanie ust. 19 są cytowane w czwartym motywie dyrektywy, jak również z brzmienia art.1 ust. 1 tej dyrektywy wynika,
         że przedmiotem dyrektywy jest ustalenie minimalnych wymogów w zakresie poprawy warunków życia i pracy pracowników poprzez
         zbliżanie przepisów krajowych dotyczących czasu pracy (zob. wyrok z dnia 26 czerwca 2001 r. w sprawie C-173/99 BECTU, Rec.
         str. I‑4881, pkt 37, ww. wyrok w sprawie Jaeger, pkt 45 i 47, jak również wyrok z dnia 5 października 2004 r. w sprawach połączonych
         od C-397/01 do C-403/01 Pfeiffer i in., Rec. str. I‑8835, pkt 91).

      41     Co więcej, według tych samych przepisów, harmonizacja na szczeblu wspólnotowym w dziedzinie organizacji czasu pracy ma na
         celu zapewnienie lepszej ochrony bezpieczeństwa i zdrowia pracowników, gwarantując im odpowiednie minimalne okresy odpoczynku,
         w szczególności dobowego i tygodniowego, jak również odpowiednie przerwy w pracy, i ustalając próg przeciętnego tygodnia pracy
         na 48 godzin, przy czym jest to próg maksymalny, co do którego wyraźnie zaznaczono, że obejmuje również godziny nadliczbowe
         (zob. ww. wyroki w sprawie Simap, pkt 49, w sprawie BECTU, pkt 38, w sprawie Jaeger, pkt 46, w sprawie Pfeiffer i in., pkt 92,
         oraz wyrok z dnia 12 października 2004 r. w sprawie C-313/02 Wippel, Rec. str. I‑9483, pkt 47).

      42     Jeśli chodzi konkretniej o pojęcie „czasu pracy” w rozumieniu dyrektywy 93/104, Trybunał orzekł już, że dyrektywa ta definiuje
         to pojęcie jako każdy okres, podczas którego pracownik pracuje, pozostaje w dyspozycji pracodawcy i wypełnia swe zadania i obowiązki,
         zgodnie z przepisami krajowymi lub praktyką krajową, i że pojęcie to należy przeciwstawić okresom odpoczynku, gdyż pojęcia
         te nawzajem się wykluczają (ww. wyroki w sprawie Simap, pkt 47, oraz w sprawie Jaeger, pkt 48).

      43     W tych okolicznościach należy stwierdzić, że po pierwsze dyrektywa 93/104 nie przewiduje kategorii pośredniej pomiędzy pracą
         a odpoczynkiem, a po drugie, że wśród elementów charakteryzujących pojęcie „czasu pracy” w rozumieniu dyrektywy, nie znajduje
         się natężenie pracy wykonanej przez pracownika ani wydajność tego pracownika.

      44     Trybunał orzekł również w tym względzie, że pojęcia „czasu pracy” oraz „odpoczynku” w rozumieniu dyrektywy 93/104 nie powinny
         być interpretowane w zależności od wymagań różnych przepisów państw członkowskich, lecz że stanowią one pojęcia prawa wspólnotowego,
         które należy definiować według obiektywnych cech, odwołując się do systematyki i celu tej dyrektywy, dążącej do ustalenia
         minimalnych wymagań w zakresie poprawy warunków życia i pracy pracowników. W istocie tylko taka autonomiczna wykładnia może
         zagwarantować tej dyrektywie pełną skuteczność, jak również jednolite stosowanie tych pojęć we wszystkich państwach członkowskich
         (zob. ww. wyrok w sprawie Jaeger, pkt 58).

      45     Trybunał wnioskuje stąd, że państwa członkowskie nie mogą określać jednostronnie zakresu tych właśnie pojęć, jak również innych
         przepisów dyrektywy 93/104, poddając jakimkolwiek warunkom lub ograniczeniom stosowanie przyznanego pracownikom na podstawie
         tej dyrektywy prawa do tego, by okresy pracy i – współzależnie – okresy odpoczynku były należycie uwzględniane. Jakakolwiek
         inna wykładnia unicestwiałaby skuteczność (effet utile) tej dyrektywy i zaprzeczała jej celowi, jakim jest gwarancja skutecznej
         ochrony bezpieczeństwa i zdrowia pracowników poprzez minimalne wymagania (zob. ww. wyrok w sprawie Jaeger, pkt 59, 70 i 82,
         jak również ww. wyrok w sprawie Pfeiffer i in., pkt 99).

      46     Z utrwalonego orzecznictwa wynika, że dyżur zakładowy wykonywany przez pracownika zgodnie z systemem fizycznej obecności na
         terenie zakładu pracy pracodawcy musi być uznany w całości za stanowiący czas pracy w rozumieniu dyrektywy 93/104, niezależnie
         od rzeczywistego świadczenia pracy przez zainteresowanego podczas tego dyżuru (zob. ww. wyroki w sprawie Simap, pkt 52, w sprawie
         Jaeger, pkt 71, 75 i 103, w sprawie Pfeiffer i in., pkt 93, oraz postanowienie z dnia 3 lipca 2001 r. w sprawie C-241/99 CIG,
         Rec. str. I‑5139, pkt 34).

      47     Okoliczność, że dyżur zakładowy obejmuje pewne okresy niewykonywania pracy, nie ma zatem znaczenia w tym kontekście.
      48     Zgodnie ze wspomnianym orzecznictwem, nawet jeśli okresy niewykonywania pracy są właściwe dyżurowi zakładowemu, jaki pracownik
         wykonuje zgodnie z systemem fizycznej obecności na terenie zakładu pracy pracodawcy, zważywszy że, w odróżnieniu od zwykłego
         czasu pracy, pilne interwencje podczas wykonywania tego dyżuru nie mogą być zaplanowane z wyprzedzeniem, a rzeczywiście wykonywane
         zadania różnią się zależnie od okoliczności, to decydującym czynnikiem dla uznania, że elementy charakteryzujące pojęcie „czasu
         pracy” w rozumieniu dyrektywy 93/104 są obecne w takim dyżurze, jaki pracownik wykonuje w swoim miejscu pracy jest to, iż
         jest on zmuszony przebywać fizycznie w miejscu określonym przez pracodawcę i pozostawać w jego dyspozycji, aby móc niezwłocznie
         świadczyć odpowiednie usługi, gdy zaistnieje taka potrzeba. Obowiązki te stanowią zatem istotną część zadań tego pracownika
         (zob. ww. wyrok w sprawie Simap, pkt 48, jak również ww. wyrok w sprawie Jaeger, pkt 49 i 63).

      49     Ponadto Trybunał orzekał już wielokrotnie, że zważywszy zarówno na brzmienie dyrektywy 93/104 jak i jej cel oraz logikę, jej
         przepisy w zakresie maksymalnego wymiaru czasu pracy oraz minimalnego odpoczynku stanowią zasady socjalnego prawa wspólnotowego
         o szczególnej wadze, z których powinien korzystać każdy pracownik, gdyż stanowi to wymaganie minimalne mające na celu gwarancję
         ochrony jego bezpieczeństwa i zdrowia (zob. ww. wyrok w sprawie BECTU, pkt 43 i 47, ww. wyrok w sprawie Pfeiffer i in., pkt 100,
         oraz ww. wyrok w sprawie Wippel, pkt 47).

      50     Co do okoliczności faktycznych w postępowaniu przed sądem krajowym należy podnieść, że z pkt 40–49 niniejszego wyroku wynika,
         że przestrzeganie progów przewidzianych w dyrektywie 93/104 w celu zagwarantowania skutecznej ochrony bezpieczeństwa i zdrowia
         pracowników powinno być zapewnione przez państwa członkowskie i że w tym celu dyżur zakładowy wykonywany przez pracownika,
         jak dyżur A. Dellasa w miejscu stanowiącym jego stanowisko pracy, musi być uwzględniony w całości przy określeniu maksymalnego
         dobowego i tygodniowego czasu pracy, na które zezwala prawo wspólnotowe – w tym z godzinami nadliczbowymi – niezależnie od
         tego, że podczas tego dyżuru zainteresowany nie wykonuje faktycznie w sposób ciągły swoich zadań (zob. ww. wyrok w sprawie
         Pfeiffer i in., pkt 93 i 95).

      51     Jest bezspornym, że art. 15 dyrektywy 93/104 zezwala wyraźnie na zastosowanie lub wprowadzenie korzystniejszych przepisów
         krajowych w zakresie ochrony bezpieczeństwa i zdrowia pracowników.

      52     Jeśli państwo członkowskie ucieka się do takiej możliwości – jak uczyniła to Republika Francuska, gdyż przepisy krajowe przewidują,
         że maksymalny tygodniowy wymiar czasu pracy wynosi 44 godziny w ciągu dwunastu kolejnych tygodni, podczas gdy ta dyrektywa
         nakłada w tym zakresie ograniczenie 48 godzin w ciągu kolejnych czterech miesięcy – to przestrzeganie zasad ustanowionych
         na mocy tej dyrektywy powinno być sprawdzane w porównaniu jedynie z ograniczeniami ustalonymi przez nią, z wyłączeniem przepisów
         krajowych zapewniających większą ochronę pracowników.

      53     Jednakże, niezależnie od stosowania takich przepisów krajowych, konieczne jest, aby skuteczność (effet utile) praw przyznanych
         pracownikom na podstawie dyrektywy 93/104 była całkowicie zapewniona, co wiąże się bezwzględnie z obowiązkiem państw członkowskich
         zagwarantowania przestrzegania każdego z minimalnych wymagań ustalonych w tej dyrektywie.

      54     Należy zauważyć w tym kontekście, że jak podczas rozprawy przyznał sam rząd francuski w odpowiedzi na pytanie Trybunału, sposób
         obliczania czasu dyżuru zakładowego w ramach systemu równoważnego czasu pracy, kwestionowany w sprawie przed sądem krajowym
         może oznaczać, że całkowity czas pracy danego pracownika mógłby osiągnąć, a nawet przekroczyć, 60 godzin na tydzień.

      55     W rezultacie taki system krajowy oczywiście przekracza maksymalny tygodniowy wymiar czasu pracy, który został ustalony na
         48 godzin na podstawie art. 6 ust. 2 tej dyrektywy.

      56     Tej oceny nie podważa stanowisko rządu francuskiego, zgodnie z którym system równoważnego czasu pracy obowiązujący w tym państwie
         członkowskim, polegający istotnie na zastosowaniu mechanizmu równoważenia uwzględniającego podczas dyżuru zakładowego okresy
         niewykonywania pracy, w każdym razie wlicza wszystkie godziny obecności pracowników dla ustalenia ich praw do odpoczynku dobowego
         i tygodniowego; nie podważają jej również stwierdzenia sądu odsyłającego, zgodnie z którymi przepisy krajowe, które stanowią
         przedmiot skargi przed nim zawisłej, różnią się od przepisów będących przedmiotem ww. wyroków w sprawach Simap i Jaeger, gdyż
         nie zrównują z okresami odpoczynku okresów, podczas których pracownik obecny w miejscu swojej pracy z uwagi na dyżur zakładowy
         nie wykonuje w rzeczywistości swoich zadań.

      57     Bezspornym jest, że przy stosowaniu przepisów krajowych takich jak w sprawie przed sądem krajowym, godziny obecności pracownika
         w zakładzie pracodawcy podczas dyżuru zakładowego, które obejmują okresy niewykonywania pracy, są brane pod uwagę tylko częściowo,
         zgodnie z współczynnikami o charakterze ryczałtowym, w celu obliczenia godzin nadliczbowych i określenia maksymalnego czasu
         pracy, podczas gdy prawo wspólnotowe wymaga, aby te godziny obecności były liczone w całości jako godziny pracy.

      58     Ponadto zgodnie z takimi przepisami krajowymi, jedynie godziny obecności uznawane za efektywną pracę są liczone jako czas
         pracy. Jak zostało już podniesione w pkt 43 niniejszego wyroku, kwalifikacja okresu obecności pracownika w miejscu pracy jako
         czasu pracy w rozumieniu dyrektywy 93/104 nie może zależeć od natężenia pracy pracownika, lecz jest jedynie pochodną obowiązku
         tego pracownika pozostawania w dyspozycji pracodawcy.

      59     Okoliczność, że wszystkie godziny obecności pracowników w miejscu pracy są uwzględniane przy wprowadzeniu w życie niektórych
         uprawnień, z których pracownicy korzystają na podstawie dyrektywy 93/104, w niniejszym przypadku prawa do odpoczynku dobowego
         i tygodniowego, nie może w pełni zagwarantować wypełnienia zobowiązań, które ta dyrektywa nakłada na państwa członkowskie,
         zważywszy, że są one zobowiązane zagwarantować wszystkie prawa, między innymi prawo ustalające maksymalny tygodniowy wymiar
         czasu pracy na 48 godzin.

      60     Należy dodać, że przepisy krajowe takie jak przepisy ustanowione w dekrecie nr 2001-1384 nie mogą wchodzić w zakres możliwych
         odstępstw przewidzianych w tej dyrektywie.

      61     Po pierwsze, art. 2 dyrektywy 93/104, który definiuje podstawowe pojęcia przez nią używane, zwłaszcza takie jak czas pracy
         i okres odpoczynku, nie jest wymieniony wśród przepisów tej dyrektywy, które mogą stanowić przedmiot odstępstwa.

      62     Po drugie, nawet nie podniesiono w niniejszym przypadku, że przepisy takie jak kwestionowane w postępowaniu przed sądem krajowym
         mogą wchodzić w zakres jednego z przypadków wymienionych w art. 17 ust. 1 i 2 oraz art. 18 ust. 1 lit. b), ppkt) i) dyrektywy
         93/104.

      63     W świetle powyższych rozważań na zadane pytania należy odpowiedzieć, że dyrektywę 93/104 należy interpretować w taki sposób
         że:

      –       dyrektywa stanowi przeszkodę dla istnienia przepisów państwa członkowskiego, które odnośnie do okresów dyżuru zakładowego
         wykonywanego przez pracowników niektórych placówek socjalnych oraz medyczno-społecznych zgodnie z systemem fizycznej obecności
         w miejscu pracy przewidują, dla potrzeb obliczania efektywnego czasu pracy, system równoważnego czasu pracy taki jak system
         będący przedmiotem postępowania przed sądem krajowym, jeśli nie gwarantują one przestrzegania wszystkich wymagań minimalnych
         wymienionych w dyrektywie w celu skutecznej ochrony bezpieczeństwa i zdrowia pracowników;

      –       w przypadku gdy prawo krajowe ustala, zwłaszcza w zakresie maksymalnego tygodniowego wymiaru czasu pracy próg korzystniejszy
         dla pracowników, właściwymi progami dla zbadania przestrzegania zasad ochronnych przewidzianych w tej dyrektywie są wyłącznie
         progi ustalone w dyrektywie.

       W przedmiocie kosztów
      64     Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej
         przed tym sądem; do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi,
         inne niż poniesione przez strony postępowania przed sądem krajowym, nie podlegają zwrotowi.

      Z powyższych względów Trybunał (druga izba) orzeka, co następuje:
      Dyrektywę Rady 93/104/WE z dnia 23 listopada 1993 r. dotyczącą niektórych aspektów organizacji czasu pracy należy interpretować
            w ten sposób, że stanowi przeszkodę dla istnienia przepisów państwa członkowskiego, które odnośnie do okresów dyżuru zakładowego
            wykonywanego przez pracowników niektórych placówek socjalnych i medyczno-społecznych zgodnie z systemem fizycznej obecności
            w miejscu pracy, przewidują, dla potrzeb obliczania efektywnego czasu pracy system równoważnego czasu pracy jak system będący
            przedmiotem postępowania przed sądem krajowym, jeśli nie gwarantują one przestrzegania wszystkich wymagań minimalnych wymienionych
            w dyrektywie w celu skutecznej ochrony bezpieczeństwa i zdrowia pracowników.
      W przypadku gdy prawo krajowe ustala, zwłaszcza w zakresie maksymalnego tygodniowego wymiaru czasu pracy, próg korzystniejszy
            dla pracowników, właściwymi progi dla zbadania przestrzegania zasad ochronnych przewidzianych w tej dyrektywie są wyłącznie
            progi ustalone w dyrektywie.
      Podpisy
      ** Język postępowania: francuski.


Wyrok Trybunału z dnia 21 czerwca 1988 r. # Komisja Wspólnot Europejskich przeciwko Królestwu Belgii. # Uchybienie zobowiązaniom Państwa Członkowskiego. # Sprawa 283/86.