title: Wyrok Trybunału (pierwsza izba) z dnia 9 lutego 2006 r.#La Cascina Soc. coop. arl i Zilch Srl przeciwko Ministero della Difesa i innym (C-226/04) i Consorzio G. f. M. przeciwko Ministero della Difesa i La Cascina Soc. coop. arl (C-228/04).#Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Tribunale amministrativo regionale del Lazio - Włochy.#Zmówienia publiczne na usługi - Dyrektywa 92/50/EWG - Artykuł 29 akapit pierwszy lit. e) i f) - Zobowiązania usługodawców - Opłacanie składek na ubezpieczenie społeczne i podatków.#Sprawy połączone C-226/04 oraz C-228/04.

text:
      Sprawy połączone C-226/04 i C-228/04
      La Cascina Soc. coop. arl i in.
      przeciwko
      Ministero della Difesa i in.
      (wnioski o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożone przez Tribunale amministrativo regionale del Lazio)
      Zmówienia publiczne na usługi – Dyrektywa 92/50/EWG – Artykuł 29 akapit pierwszy lit. e) i f) – Zobowiązania usługodawców – Opłacanie składek na ubezpieczenie społeczne i podatków
      Opinia rzecznika generalnego M. Poiaresa Madura przedstawiona w dniu 8 września 2005 r.  I-0000
      Wyrok Trybunału (pierwsza izba) z dnia 9 lutego 2006 r.  I-0000
      Streszczenie wyroku
      Zbliżanie ustawodawstw – Procedury udzielania zamówień publicznych na usługi – Dyrektywa 92/50 – Udzielanie zamówień
      (dyrektywa Rady 92/50, art. 29 akapit pierwszy lit. e) i f))
      Artykuł 29 akapit pierwszy lit. e) i f) dyrektywy 92/50 odnoszącej się do koordynacji procedur udzielania zamówień publicznych
         na usługi daje państwom członkowskim uprawnienie do wykluczenia z udziału w zamówieniu każdego kandydata, który nie wypełnia
         zobowiązań dotyczących opłacania składek na ubezpieczenie społeczne oraz płatności podatków zgodnie z krajowymi przepisami
         prawnymi.

      Przepis ten nie stoi na przeszkodzie krajowej regulacji lub krajowej praktyce administracyjnej, zgodnie z którymi usługodawca,
         który w chwili upływu terminu do złożenia wniosku o dopuszczenie do udziału w zamówieniu nie wypełnił swoich zobowiązań w zakresie
         składek na ubezpieczenie społeczne oraz podatków poprzez dokonanie odpowiednich płatności w całości, może uregulować swoją
         sytuację w terminie późniejszym:

      – na podstawie przyjętych przez państwo instrumentów amnestii podatkowej lub obniżenia zobowiązań podatkowych lub
      – na podstawie ugody administracyjnej mającej na celu rozłożenie na raty lub zmniejszenie zadłużenia, lub
      – poprzez wniesienie skargi administracyjnej lub sądowej,
      pod warunkiem że udowodni w terminie określonym przez krajową regulację lub krajową praktykę administracyjną skorzystanie
         z takich instrumentów, takiej ugody lub wniesienie takiej skargi w tym terminie.

      W istocie artykuł 29 dyrektywy nie ma na celu jednolitego stosowania na szczeblu wspólnotowym wymienionych tam podstaw wykluczenia,
         ponieważ państwa członkowskie mają prawo do niestosowania w ogóle tych podstaw wykluczenia lub też włączenia ich do przepisów
         krajowych z różnym stopniem surowości, który może się zmieniać w zależności od sprawy. W ramach tego państwa członkowskie
         mają prawo do złagodzenia lub do uelastycznienia kryteriów ustanowionych w art. 29 dyrektywy.

      Zatem to przepisy krajowe mają szczegółowo określić treść i zakres danych obowiązków, jak również przesłanek ich spełnienia.
         Do krajowych przepisów należy również określenie terminu, do którego lub w przeciągu którego zainteresowani powinni dokonać
         płatności odpowiadających ich zobowiązaniom lub też udowodnić spełnienie przesłanek późniejszego uregulowania. Jednak zasady
         przejrzystości i równego traktowania stawiają wymóg jasnego określenia terminu i podania go do publicznej wiadomości, tak
         aby zainteresowani mogli dokładnie poznać wymogi procedury oraz uzyskać pewność, że takie same wymogi obowiązują wszystkich
         konkurentów. Ponadto zwykłe rozpoczęcie dokonywania płatności w danym momencie, dowód poświadczający zamiar płatności czy
         też dowód zdolności finansowej do uregulowania, które nastąpi po tym momencie, nie są wystarczające.

      (por. pkt 23, 24, 31–33, 40 i sentencja)
WYROK TRYBUNAŁU (pierwsza izba)
      z dnia 9 lutego 2006 r. (*)

      Zmówienia publiczne na usługi – Dyrektywa 92/50/EWG – Artykuł 29 akapit pierwszy lit. e) i f) – Zobowiązania usługodawców – Opłacanie składek na ubezpieczenie społeczne i podatków
      W sprawach połączonych C‑226/04 i C‑228/04
      mających za przedmiot wnioski o wydanie, na podstawie art. 234 WE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożone przez Tribunale
         amministrativo regionale del Lazio (Włochy) postanowieniami z dnia 22 kwietnia 2004 r., które wpłynęły do Trybunału w dniu
         2 czerwca 2004 r., w postępowaniach:

      La Cascina Soc. coop. arl,

      Zilch Srl (C‑226/04)

      przeciwko
      Ministero della Difesa,

      Ministero dell’Economia e delle Finanze,

      Pedus Service,

      Cooperativa Italiana di Ristorazione soc. coop. arl (CIR),

      Istituto nazionale per l’assicurazione contro gli infortuni sul lavoro (INAIL),

      i
      Consorzio G. f. M. (C‑228/04)
      przeciwko
      Ministero della Difesa,

      La Cascina Soc. coop. arl,

      TRYBUNAŁ (pierwsza izba),
      w składzie: P. Jann, prezes izby, K. Schiemann, N. Colneric, K. Lenaerts i E. Juhász (sprawozdawca), sędziowie,
      rzecznik generalny: M. Poiares Maduro,
      sekretarz: L. Hewlett, główny administrator,
      uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 30 czerwca 2005 r.,
      rozważywszy uwagi przedstawione:
      –       w imieniu La Cascina Soc. coop. arl i Zilch Srl przez D. Grossiego, G. Romana‑Cesarea i D. Cusmana, avvocati,
      –       w imieniu rządu włoskiego przez I. M. Braguglię, działającego w charakterze pełnomocnika, wspieranego przez D. Del Gaiza,
         avvocato dello Stato,

      –       w imieniu rządu austriackiego przez M. Fruhmanna, działającego w charakterze pełnomocnika,
      –       w imieniu Komisji Wspólnot Europejskich przez A. Aresu i K. Wiednera, działających w charakterze pełnomocników,
      po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 8 września 2005 r.,
      wydaje następujący
      Wyrok
      1       Wnioski o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczą wykładni art. 29 akapit pierwszy lit. e) i f) dyrektywy Rady
         92/50/EWG z dnia 18 czerwca 1992 r. odnoszącej się do koordynacji procedur udzielania zamówień publicznych na usługi (Dz.U.
         L 209 str. 1, zwanej dalej „dyrektywą”).

      2       Wnioski te zostały złożone w ramach sporów zawisłych pomiędzy spółkami La Cascina Soc. coop. arl (zwaną dalej „La Cascina”)
         i Zilch Srl (zwaną dalej „Zilch”) oraz consorzio G. f. M. (zwanym dalej „G. f. M”.) a włoskim ministerstwem obrony i włoskim
         ministerstwem gospodarki i finansów, jako instytucją zamawiającą, w przedmiocie – po pierwsze – wykluczenia tych przedsiębiorstw
         z udziału w postępowaniu przetargowym na usługi oraz – po drugie – zgodności z art. 29 dyrektywy stanowiącego jego odpowiednik
         przepisu włoskiej regulacji, która zapewnia transpozycję tej dyrektywy do prawa krajowego.

       Ramy prawne
       Uregulowania wspólnotowe
      3       Z motywów drugiego i trzeciego dyrektywy wynika, że została ona przyjęta w ramach środków „mających na celu stopniowe ustanowienie
         rynku wewnętrznego” oraz że w związku z tym służy ona „koordynacji procedur udzielania zamówień publicznych na usługi”.

      4       Motyw dwudziesty dyrektywy stanowi, że „[…] w celu wyeliminowania praktyk ogólnie ograniczających konkurencję oraz ograniczających
         w szczególności udział w zamówieniach obywateli innych państw członkowskich niezbędna jest poprawa dostępu usługodawców do
         procedur udzielania zamówień”.

      5       W duchu otwarcia zamówień publicznych na jak najszerszą konkurencję art. 13 ust. 5 dyrektywy przewiduje w dziedzinie organizacji
         konkursów na projekt, że „[w] każdym przypadku liczba kandydatów zaproszonych do składania ofert jest wystarczająca do zapewnienia
         rzeczywistej konkurencji”. Podobnie, jeśli chodzi o procedurę ograniczoną, art. 27 ust. 2 akapit drugi tej dyrektywy stanowi,
         że „[w] każdym przypadku liczba kandydatów zaproszonych do składania ofert jest wystarczająca do zapewnienia rzeczywistej
         konkurencji”.

      6       Artykuł 29 dyrektywy, zawarty w rozdziale 2 tytułu VI „Kryteria wyboru jakościowego”, przewiduje:
      „Z udziału w zamówieniu można wykluczyć każdego usługodawcę:
      a)      który jest w stanie upadłości lub likwidacji, którego działalność jest objęta zarządem sądowym, który zawarł umowę z wierzycielami,
         zawiesił działalność gospodarczą albo znajduje się w analogicznej sytuacji, wynikającej z podobnej procedury zgodnej z krajowymi
         przepisami ustawowymi i wykonawczymi;

      b)      który jest przedmiotem postępowania o ogłoszenie upadłości, o wydanie nakazu przymusowej likwidacji, o ustanowienie zarządu
         sądowego, postępowania układowego z wierzycielami lub innego podobnego postępowania zgodnego z krajowymi przepisami ustawowymi
         i wykonawczymi;

      c)      który został skazany prawomocnym wyrokiem za przestępstwo związane z jego działalnością zawodową;
      d)      który jest winny poważnego wykroczenia zawodowego, udowodnionego za pomocą jakichkolwiek środków przez instytucje zamawiające;
      e)      który nie wypełnia zobowiązań dotyczących opłacania składek na ubezpieczenie społeczne, zgodnie z przepisami prawnymi kraju,
         w którym ma siedzibę […], lub zgodnie z przepisami prawnymi kraju instytucji zamawiającej;

      f)      który nie wypełnia zobowiązań dotyczących płatności podatków, zgodnie z przepisami prawnymi kraju instytucji zamawiającej;
      g)      który jest winny poważnego wprowadzenia w błąd w zakresie przekazania lub nieprzekazania informacji, które mogą być wymagane
         na mocy niniejszego rozdziału.

      W przypadku gdy instytucja zamawiająca zobowiązuje usługodawcę do udowodnienia, że nie stosuje się do niego żaden z przypadków
         wymienionych w lit. a), b), c), e) lub f), przyjmuje za wystarczający dowód:

      –       […]
      –       w przypadku lit. e) lub f) – zaświadczenie wydane przez właściwe organy państwa członkowskiego, którego to dotyczy.
      […]
      Państwa członkowskie wyznaczają, w terminie określonym w art. 44, organy i podmioty właściwe do wydawania takich dokumentów
         lub zaświadczeń i niezwłocznie powiadamiają o tym inne państwa członkowskie oraz Komisję”.

       Uregulowania krajowe
      7       Dyrektywa została przetransponowana do prawa włoskiego dekretem ustawodawczym nr 157 z dnia 17 marca 1995 r. (GURI nr 104
         z dnia 6 maja 1995 r., zwanym dalej „dekretem nr 157/1995”).

      8       Artykuł 12 lit. d) i e) tego dekretu w brzmieniu wynikającym z zastępującego go art. 10 dekretu ustawodawczego nr 65 z dnia
         25 lutego 2000 r. (GURI nr 70 z dnia 24 marca 2000 r., zwany dalej „art. 12 dekretu nr 157/1995”), który zapewnia transpozycję
         do prawa krajowego art. 29 dyrektywy, stanowi:

      „[…] z udziału w zamówieniach publicznych wykluczeni są kandydaci:
      którzy mają nieuregulowane zobowiązania w zakresie płatności składek na ubezpieczenie społeczne pracowników, zgodnie z włoskimi
         przepisami prawnymi lub przepisami kraju, w którym mają siedzibę;

      którzy mają nieuregulowane zobowiązania w zakresie płatności podatków, zgodnie z włoskimi przepisami prawnymi lub przepisami
         kraju, w którym mają siedzibę”.

       Postępowania przed sądem krajowym i pytania prejudycjalne
      9       W grudniu 2002 r. włoskie ministerstwo obrony w porozumieniu z ministerstwem gospodarki i finansów zamieściło w Gazzetta ufficiale della Repubblica italiana oraz w Dzienniku Urzędowym Wspólnot Europejskich ogłoszenie o ograniczonym i przyspieszonym przetargu w celu udzielenia zamówienia publicznego na usługi restauracyjne w jednostkach
         i departamentach ministerstwa obrony znajdujących się na terytorium całego kraju. Termin do złożenia wniosku o dopuszczenie
         do udziału w przetargu został wyznaczony na dzień 15 stycznia 2003 r., a termin do składania ofert na dzień 3 marca 2003 r.

      10     Przetarg ten składał się z szesnastu części. W odniesieniu do każdej z nich przewidziane było inne roczne wynagrodzenie oraz
         specyficzny obszar realizacji i szczególny zakres świadczeń.

      11     Do przetargu zgłosiły się między innymi La Cascina i Zilch jako tymczasowe konsorcjum przedsiębiorstw – w odniesieniu do większości
         z szesnastu części – oraz G. f. M. wyłącznie w odniesieniu do części nr 7.

      12     W dniu 4 grudnia 2003 r. instytucja zamawiająca podjęła decyzję o wykluczeniu z postępowania La Cascina i G. f. M. z powodu
         nieuregulowanych zobowiązań w zakresie płatności składek na ubezpieczenie społeczne pracowników, jak również Zilch, z powodu
         nieuregulowanych zobowiązań w zakresie płatności podatków.

      13     Te trzy podmioty, których dotyczy postępowanie, wniosły do sądu krajowego o uchylenie tej decyzji. W szczególności La Cascina
         i G. f. M. podnosiły, że zapłata składek na ubezpieczenie społeczne została uregulowana później. Zilch ze swojej strony twierdziła,
         że część żądanego podatku była przedmiotem ulgi podatkowej oraz – odnośnie do pozostałej części należnego podatku – że była
         ona objęta „amnestią podatkową” zgodnie z podatkowym instrumentem legalizującym uchwalonym przez ustawodawcę krajowego w 2002 r.,
         na podstawie którego przysługiwało jej prawo do zapłaty podatku w ratach.

      14     Instytucja zamawiająca twierdziła natomiast, że późniejsze uregulowanie nie oznacza, iż skarżące przedsiębiorstwa w momencie
         upływu terminu do składania wniosku o dopuszczenie do udziału w przetargu, tj. w dniu 15 stycznia 2003 r. miały uregulowaną
         sytuację w zakresie swoich zobowiązań.

      15     Sąd krajowy stwierdza różnicę w sformułowaniu art. 29 dyrektywy i art. 12 dekretu nr 157/1995. Tak więc, podczas gdy przepis
         wspólnotowy przewiduje możliwość wykluczenia z udziału w zamówieniu usługodawcy, który „nie wypełnił” swoich zobowiązań, to
         przepis krajowy wyklucza tego usługodawcę, który „ma nieuregulowane” swoje zobowiązania.

      16     Sąd ten w konsekwencji zadaje sobie pytanie, czy będący przedmiotem postępowania przepis krajowy nie ma charakteru bardziej
         liberalnego i nie daje więcej swobody organom krajowym oraz odwołuje się w tym względzie do rozbieżności interpretacji występujących
         w rozstrzygnięciach sądów włoskich wydanych w tej dziedzinie. Niektóre sądy uznają bowiem uregulowanie w terminie późniejszym,
         tj. po upływie końcowego terminu do złożenia wniosku o dopuszczenie do udziału w zamówieniu, w dwóch rodzajach sytuacji:

      –       w przypadku gdy zainteresowane podmioty zakwestionowały zasadność swoich zobowiązań przed właściwymi krajowymi organami administracyjnymi
         lub sądowymi,

      –       w przypadku gdy rzeczywiście uchybiwszy swoim zobowiązaniom, skorzystały z instrumentów obniżających zobowiązania podatkowe
         wydanych przez państwo, które zezwoliło im na późniejsze uregulowanie ich sytuacji w dziedzinie podatków i ubezpieczenia społecznego,
         lub z instrumentów amnestii podatkowej.

      17     Zważywszy, że taka interpretacja mogłaby doprowadzić do nierównego traktowania usługodawców oraz do paraliżu postępowania
         w sprawie udzielenia zamówienia, Tribunale amministrativo regionale del Lazio postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się
         do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:

      „1)      Czy ww. przepisy omawianej dyrektywy należy interpretować w ten sposób, że tam, gdzie ustawodawca wspólnotowy używa sformułowań
         »który nie wypełnia zobowiązań dotyczących opłacania składek na ubezpieczenie społeczne, zgodnie z przepisami prawnymi kraju,
         w którym ma siedzibę, lub zgodnie z przepisami prawnymi kraju instytucji zamawiającej« jak również »który nie wypełnia zobowiązań
         dotyczących płatności podatków, zgodnie z przepisami prawnymi kraju instytucji zamawiającej«, odnoszą się one wyłącznie do
         wypełnienia tych zobowiązań przez zainteresowany podmiot w chwili upływu terminu do złożenia wniosku o dopuszczenie do udziału
         w przetargu (lub w każdym razie w okresie poprzedzającym udzielenie zamówienia) poprzez dokonanie całkowitej i terminowej
         płatności?

      2)      Czy w konsekwencji, włoskie przepisy wykonawcze (tj. art. 12 lit. d) i e) dekretu ustawodawczego nr 157 z dnia 17 marca 1995 r.),
         które odmiennie od wyżej cytowanego przepisu wspólnotowego pozwalają na wykluczenie z udziału w zamówieniach publicznych podmiotów,
         które »mają nieuregulowane zobowiązania w zakresie płatności składek na ubezpieczenie społeczne pracowników, zgodnie z włoskimi
         przepisami prawnymi lub przepisami kraju, w którym mają siedzibę«, lub »mają nieuregulowane zobowiązania w zakresie płatności
         podatków, zgodnie z włoskimi przepisami prawnymi lub przepisami kraju, w którym mają siedzibę« należy interpretować z wyłącznym
         odniesieniem do – stwierdzonego we wskazanym powyżej terminie (tj. terminie do złożenia wniosku o dopuszczenie do udziału
         w przetargu lub okresie bezpośrednio poprzedzającym udzielenie zamówienia, również o charakterze nieostatecznym) – niewykonania
         tych zobowiązań, z wyłączeniem możliwości uwzględnienia jakiegokolwiek późniejszego »uregulowania« zobowiązań przez takie
         podmioty?

      3)      Czy też – odmiennie – (w przypadku gdy w świetle wskazań zawartych w pytaniu 2, przepisy krajowe zostałyby uznane za niezgodne
         z przesłankami i celem przepisów wspólnotowych) można uznać, że ustawodawca krajowy, w świetle ciążących na nim obowiązków
         w zakresie wprowadzenia przepisów wspólnotowych wyrażonych w omawianej dyrektywie, może dopuścić do udziału w zamówieniach
         publicznych  również podmioty, które pomimo braku »uregulowania« ciążących na nich zobowiązań w chwili upływu terminu zgłoszenia
         udziału w rzeczonych zamówieniach, są w stanie udowodnić zdolność do uregulowania zobowiązań (i to, że podjęły działania w tym
         kierunku) przed udzieleniem zamówienia?

      4)      Jeżeli dopuszczalna jest wykładnia wskazana w pytaniu 3 i w konsekwencji mogą być wprowadzone bardziej elastyczne przepisy,
         niż te które wynikałyby z rygorystycznego rozumienia przyjętego przez ustawodawcę wspólnotowego pojęcia »wypełnienie zobowiązań«,
         czy taka regulacja nie pozostaje w sprzeczności z podstawowymi zasadami prawa wspólnotowego, takimi jak zasada równego traktowania
         wszystkich obywateli Unii, jak również – wyłącznie w zakresie dotyczącym zamówień publicznych – gwarancji równych warunków
         dla wszystkich, którzy złożyli wniosek o dopuszczenie do udziału w takim zamówieniu?”.

       W przedmiocie pytań prejudycjalnych
      18     Na wstępie należy zaznaczyć, że zgodne z postanowieniami tytułu II dyrektywy stosowanie jej przepisów jest uzależnione od
         zakwalifikowania danych usług. Jednakże to zakwalifikowanie, ponieważ wymaga dokonania oceny stanu faktycznego, należy do
         sądu krajowego; Trybunał dokona zatem wykładni przepisów dyrektywy powołanych we wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym.
         Z wniosku tego wynika ponadto, że dotyczy on procedury ograniczonej w rozumieniu dyrektywy.

      19     Sąd krajowy poprzez swoje pytania zamierza zasadniczo dowiedzieć się, po pierwsze, czy art. 29 akapit pierwszy lit. e) i f)
         dyrektywy należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie przepisowi krajowemu, który odnosi się do sytuacji
         usługodawcy, który „ma nieuregulowane” zobowiązania socjalne lub podatkowe. Po drugie, zastanawia się, w którym momencie usługodawca
         ma obowiązek przedstawienia dowodu wypełnienia tych zobowiązań. Po trzecie, zadaje sobie pytanie, czy usługodawcę, który albo
         jest w zwłoce z opłacaniem składek lub podatków albo uzyskał zezwolenie właściwych władz na opłacenie tych składek lub podatków
         w ratach, czy też wniósł skargę administracyjną lub sądową podważającą istnienie lub wysokość swoich zobowiązań dotyczących
         ubezpieczenia społecznego lub zobowiązań podatkowych należy uznać za podmiot, który nie wypełnił swoich zobowiązań socjalnych
         lub podatkowych w rozumieniu art. 29 akapit pierwszy lit. e) i f) dyrektywy.

      20     W celu udzielenia należytej odpowiedzi na te pytania należy na początku zaznaczyć, że dyrektywy wspólnotowe dotyczące zamówień
         publicznych mają na celu koordynację krajowych procedur w tej dziedzinie. Jeśli chodzi w szczególności o zamówienia publiczne
         na usługi, motyw trzeci dyrektywy stanowi, że cele zdefiniowane w motywach pierwszym i drugim „[…] wymagają koordynacji procedur
         udzielania zamówień publicznych na usługi”.

      21     W kontekście koordynacji, art. 29 dyrektywy przewiduje siedem podstaw wykluczenia kandydatów z udziału w  zamówieniu, które
         odnoszą się do ich uczciwości zawodowej, wypłacalności, wiarygodności. Przepis ten pozostawia zastosowanie tych wszystkich
         przypadków wykluczenia do oceny państw członkowskich, o czym świadczy wyrażenie „z udziału w zamówieniu można wykluczyć […]”,
         które znajduje się na początku tego przepisu i wyraźnie odsyła w lit. e) i f) do przepisów krajowych.

      22     W ten sposób, jak zasadnie zauważa Komisja Wspólnot Europejskich, rozważany przepis sam określa wyłączne granice uprawnień
         państw członkowskich w tym znaczeniu, że nie mogą one ustanawiać innych przypadków wykluczenia niż przypadki tam wskazane.
         To uprawnienie państw członkowskich jest również ograniczone przez ogólne zasady przejrzystości i równego traktowania (zob.
         w szczególności wyroki z dnia 12 grudnia 2002 r. w sprawie C‑470/99 Universale‑Bau i in., Rec. str. I‑11617, pkt 91 i 92 oraz
         z dnia 16 października 2003 r. w sprawie C‑421/01 Traunfellner, Rec. str. I‑11941, pkt 29).

      23     Artykuł 29 dyrektywy w konsekwencji nie ma na celu jednolitego stosowania na szczeblu wspólnotowym wymienionych tam podstaw
         wykluczenia, ponieważ państwa członkowskie mają prawo do niestosowania w ogóle tych podstaw wykluczenia, decydując się na
         możliwie jak najszerszy udział w postępowaniach w sprawie udzielania zamówień publicznych lub też na włączenie ich do przepisów
         krajowych z różnym stopniem surowości, który może się zmieniać w zależności od sprawy, w oparciu o krajowe względy porządku
         prawnego, gospodarczego lub społecznego. W ramach tego państwa członkowskie mają prawo do złagodzenia lub do uelastycznienia
         kryteriów ustanowionych w art. 29 dyrektywy.

      24     Po pierwsze, jeśli chodzi o kwestię, czy art. 29 akapit pierwszy lit. e) i f) dyrektywy należy interpretować w ten sposób,
         że stoi na przeszkodzie przepisowi krajowemu, odnoszącemu się do sytuacji usługodawcy, który „ma nieuregulowane” zobowiązania
         socjalne lub podatkowe, przepis ten daje państwom członkowskim uprawnienie do wykluczenia każdego kandydata, „który nie wypełnia
         zobowiązań” dotyczących opłacania składek na ubezpieczenie społeczne oraz płatności podatków „zgodnie z [krajowymi] przepisami
         prawnymi”.

      25     Przepis ten nie zawiera definicji pojęcia „nie wypełnić swoich zobowiązań”. Biorąc pod uwagę rozważania zawarte w pkt 23 niniejszego
         wyroku, autorzy dyrektywy nie zamierzali nadać temu pojęciu autonomicznej wspólnotowej kwalifikacji, lecz odesłali w tym względzie
         do przepisów krajowych. Zatem to przepisy krajowe mają szczegółowo określić treść i zakres danych obowiązków jak również przesłanek
         ich spełnienia.

      26     Ustawodawca włoski skorzystał z uprawnienia, jakie przyznaje mu art. 29 akapit pierwszy lit. e) i f) dyrektywy, wprowadzając
         w art. 12 lit. d) i e) dekretu ustawodawczego nr 157/1995 te dwie podstawy wykluczenia. Sąd krajowy zwraca się jednak po pierwsze,
         z pytaniem, czy poprzez użycie zwrotu „którzy mają nieuregulowane zobowiązania […]”, przepis ten nie ma charakteru bardziej
         liberalnego i czy nie daje on więcej swobody organom krajowym w porównaniu ze sformułowaniem użytym art. 29 lit. e) i f) dyrektywy.

      27     W tym względzie należy zaznaczyć, że jak słusznie zauważają zainteresowani, którzy przedstawili uwagi przed Trybunałem, sformułowania
         „nie wypełnić” swoich zobowiązań lub „mieć nieuregulowane” zobowiązania używane są bez rozróżnienia w różnych dyrektywach
         wspólnotowych z dziedziny zamówień publicznych. Tak jest np. w art. 24 lit. e) i f) dyrektywy Rady 93/37/EWG z dnia 14 czerwca
         1993 r. dotyczącej koordynacji procedur udzielania zamówień publicznych na roboty budowlane (Dz.U. L 199, str. 54), w art. 20
         ust. 1 lit. e) i f) dyrektywy Rady 93/36/EWG z dnia 14 czerwca 1993 r. dotyczącej koordynacji procedury udzielania zamówień
         publicznych na dostawy (Dz.U. L 199, str. 1), a także w przypadku art. 45 ust. 2 lit. e) i f) dyrektywy 2004/18/WE Parlamentu
         Europejskiego i Rady z dnia 31 marca 2004 r. w sprawie koordynacji procedur udzielania zamówień publicznych na roboty budowlane,
         dostawy i usługi (Dz.U. L 134, str. 114), która weszła w życie w dniu 31 stycznia 2006 r. Nie istnieje zatem jakakolwiek różnica
         między tymi dwoma sformułowaniami.

      28     Na gruncie tych właśnie rozważań należy dokonać analizy różnych sytuacji, do których odwołuje się sąd krajowy.
      29     Po drugie, sąd krajowy zwraca się z pytaniem, czy dla wypełnienia swoich zobowiązań w zakresie składek na ubezpieczenie społeczne
         i podatków usługodawca powinien „w chwili upływu terminu do złożenia wniosku o dopuszczenie do udziału w przetargu lub w każdym
         razie w okresie poprzedzającym udzielenie zamówienia” dokonać „całkowitej i terminowej” płatności.

      30     W celu określenia momentu, do którego należy się odnieść dla dokonania oceny czy kandydat wypełnił swoje zobowiązania, zważywszy
         że art. 29 akapit pierwszy lit. e) i f) dyrektywy odsyła do przepisów prawnych państw członkowskich dla określenia treści
         pojęcia „wypełnić swoje zobowiązania” oraz że ustawodawca wspólnotowy nie zmierzał do jednolitego stosowania tego artykułu
         we Wspólnocie, logicznie należy uznać, że to samo odesłanie do przepisów krajowych obowiązuje jeśli chodzi o określenie tego
         momentu.

      31     Do krajowych przepisów należy zatem określenie terminu, do którego lub w przeciągu którego zainteresowani powinni dokonać
         płatności odpowiadających ich zobowiązaniom lub też – jeśli chodzi o inne sytuacje uwzględnione przez sąd krajowy i które
         zostały omówione w pkt 34‑39 niniejszego wyroku – udowodnić spełnienie przesłanek późniejszego uregulowania. Termin tym może
         być w szczególności data upływu terminu do złożenia wniosku o dopuszczenie do udziału w zamówieniu, data nadania przesyłki
         z zaproszeniem do złożenia oferty, data upływu terminu do złożenia ofert kandydatów, data dokonania oceny ofert przez instytucję
         zamawiającą, czy nawet moment bezpośrednio poprzedzający udzielenie zamówienia.

      32     Należy jednak sprecyzować, że obowiązujące we wszystkich procedurach udzielania zamówień publicznych zasady przejrzystości
         i równego traktowania, w myśl których przesłanki materialne i formalne dotyczące udziału w zamówieniu powinny być z góry określone,
         stawiają wymóg jasnego określenia terminu i podania go do publicznej wiadomości, tak aby zainteresowani mogli dokładnie poznać
         wymogi procedury oraz uzyskać pewność, że takie same wymogi obowiązują wszystkich konkurentów. Termin ten mogą określać przepisy
         krajowe lub jego określenie może zostać w nich powierzone instytucjom zamawiającym.

      33     Tak więc za kandydata, który wypełnił swoje zobowiązania uważa się tego, kto w terminie, o którym mowa powyżej w pkt 31, dokonał
         całkowitej płatności z tytułu jego zadłużenia w zakresie ubezpieczenia społecznego i podatków, z zastrzeżeniem omówionych
         w pkt 34‑39 niniejszego wyroku przypadków późniejszego uregulowania albo wniesienia skargi administracyjnej lub sądowej. Zwykłe
         rozpoczęcie dokonywania płatności w danym momencie, dowód poświadczający zamiar płatności czy też dowód zdolności finansowej
         do uregulowania, które nastąpi po tym momencie nie są wystarczające, gdyż naruszałyby zasadę równego traktowania kandydatów.

      34     Po trzecie, wniosek sądu krajowego dotyczy zasadniczo kwestii czy za zgodną z art. 29 akapit pierwszy lit. e) i f) dyrektywy
         można uznać krajową regulację lub praktykę administracyjną, która w celu dopuszczenia usługodawców do postępowania w sprawie
         udzielenia zamówienia publicznego przyznaje im możliwość późniejszego uregulowania ich sytuacji w dziedzinie podatków lub
         ubezpieczenia społecznego na podstawie przyjętych przez dane państwo członkowskie instrumentów obniżających zobowiązania podatkowe
         albo amnestii podatkowej lub na podstawie ugody administracyjnej mającej na celu rozłożenie na raty lub zmniejszenie zadłużenia.

      35     Należy zaznaczyć w tym względzie, że jak słusznie zauważa rzecznik generalny w pkt 29 swojej opinii, kwota i wymagalność zobowiązań
         w dziedzinie podatków i ubezpieczenia społecznego są zdefiniowane w prawie krajowym. Tak samo do prawa krajowego należy również,
         jak pokreślono już powyżej w pkt 25, określenie treści i zakresu pojęcia „wypełnić swoje zobowiązania”. Ponadto terminem decydującym
         w tym względzie jest termin określony w przepisach krajowych, jak wyjaśniono w pkt 31 niniejszego wyroku.

      36     Zatem krajowa regulacja lub praktyka administracyjna, zgodnie z którymi w przypadku instrumentów obniżających zobowiązania
         podatkowe albo amnestii podatkowej lub wskutek ugody administracyjnej dani kandydaci są uznani za podmioty mające uregulowaną
         sytuację w zakresie ich zobowiązań w celu dopuszczenia ich do postępowania w sprawie udzielenia zamówienia jest zgodna z art. 29
         akapit pierwszy lit. e) i f) dyrektywy pod warunkiem, że zainteresowani w terminie, o którym mowa w pkt 31 niniejszego wyroku,
         przedstawią dowód skorzystania z instrumentu obniżenia zobowiązań podatkowych albo z amnestii podatkowej lub z ugody administracyjnej
         dotyczącej ich zadłużenia.

      37     W końcu wniosek sądu krajowego dotyczy skutków, jakie należy wiązać z wniesieniem przez kandydata skargi administracyjnej
         lub sądowej na decyzję właściwych organów podatkowych lub do spraw ubezpieczeń społecznych dla stwierdzenia, czy kandydat
         ten ma uregulowaną sytuację w zakresie zobowiązań w celu dopuszczenia go do postępowania w sprawie udzielenia zamówienia publicznego.

      38     Należy uznać, że odesłanie w art. 29 akapit pierwszy lit. e) i f) dyrektywy do prawa krajowego zachowuje ważność także w tej
         kwestii. Niemniej jednak skutki wniesienia skargi administracyjnej lub sądowej są ściśle związane z wykonywaniem i poszanowaniem
         fundamentalnych praw w zakresie ochrony sądowej, których przestrzeganie zapewnia również wspólnotowy porządek prawny. Krajowe
         uregulowania, które pomijałyby całkowicie skutki wniesienia skargi administracyjnej lub sądowej dla możliwości wzięcia udziału
         w postępowaniu w sprawie udzielenia zamówienia, groziłyby naruszeniem podstawowych praw zainteresowanych podmiotów.

      39     Do krajowego porządku prawnego należy zatem – przy uwzględnieniu tego ograniczenia – określenie, czy wniesienie skargi administracyjnej
         lub sądowej pociąga za sobą skutki, które zobowiązują instytucję zamawiającą do uznania, że dany kandydat ma uregulowaną sytuację
         w zakresie zobowiązań, do czasu wydania ostatecznej decyzji, w celu dopuszczenia go do postępowania w sprawie udzielenia zamówienia,
         pod warunkiem, że skarga taka zostanie wniesiona z zachowaniem terminu, o którym mowa w pkt 31 niniejszego wyroku.

      40     Na przedstawione pytania należy zatem udzielić odpowiedzi, że art. 29 akapit pierwszy lit. e) i f) dyrektywy nie stoi na przeszkodzie
         krajowej regulacji lub krajowej praktyce administracyjnej, zgodnie z którymi usługodawca, który w chwili upływu terminu do
         złożenia wniosku o dopuszczenie do udziału w zamówieniu nie wypełnił swoich zobowiązań w zakresie składek na ubezpieczenie
         społeczne oraz podatków poprzez dokonanie odpowiednich płatności w całości, może uregulować swoją sytuację w terminie późniejszym

      –       na podstawie przyjętych przez państwo instrumentów amnestii podatkowej lub obniżenia zobowiązań podatkowych, lub
      –       na podstawie ugody administracyjnej mającej na celu rozłożenie na raty lub zmniejszenie zadłużenia, lub
      –       poprzez wniesienie skargi administracyjnej lub sądowej,
      pod warunkiem, że udowodni w terminie określonym przez krajową regulację lub krajową praktykę administracyjną skorzystanie
         z takich instrumentów, takiej ugody lub wniesienie takiej skargi w tym terminie.

       W przedmiocie kosztów
      41     Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej
         przed tym sądem; do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi,
         inne niż poniesione przez strony postępowania przed sądem krajowym, nie podlegają zwrotowi.

      Z powyższych względów Trybunał (pierwsza izba) orzeka, co następuje:
      Artykuł 29 akapit pierwszy lit. e) i f) dyrektywy Rady 92/50/EWG z dnia 18 czerwca 1992 r. odnoszącej się do koordynacji procedur
            udzielania zamówień publicznych na usługi nie stoi na przeszkodzie krajowej regulacji lub krajowej praktyce administracyjnej,
            zgodnie z którymi usługodawca, który w chwili upływu terminu do złożenia wniosku o dopuszczenie do udziału w zamówieniu nie
            wypełnił swoich zobowiązań w zakresie składek na ubezpieczenie społeczne oraz podatków poprzez dokonanie odpowiednich płatności
            w całości, może uregulować swoja sytuację w terminie późniejszym
      –       na podstawie przyjętych przez państwo instrumentów amnestii podatkowej lub obniżenia zobowiązań podatkowych, lub
      –       na podstawie ugody administracyjnej mającej na celu rozłożenie na raty lub zmniejszenie zadłużenia, lub
      –       poprzez wniesienie skargi administracyjnej lub sądowej,
      pod warunkiem, że udowodni w terminie określonym przez krajową regulację lub krajową praktykę administracyjną skorzystanie
            z takich instrumentów, takiej ugody lub wniesienie takiej skargi w tym terminie.
      Podpisy
      * Język postępowania: włoski.


Wyrok Sądu do spraw Służby Publicznej (pierwsza izba) z dnia 20 września 2011 r. # Sandrine De Buggenoms i inni przeciwko Komisji Europejskiej. # Sprawy pracownicze. # Sprawa F-45/06 REV.


Wyrok Trybunału (czwarta izba) z dnia 7 listopada 2002 r. # Peter Hirschfeldt przeciwko Europejskiej Agencji Środowiska (EEA). # Odwołanie - Urzędnicy - Konkurs wewnętrzny - Awans. # Sprawa C-184/01 P.


Wyrok Sądu (pierwsza izba) z dnia 18 lutego 2016 r.#Harrys Pubar AB i Harry’s New York Bar SA przeciwko Urzędowi Harmonizacji w ramach Rynku Wewnętrznego (znaki towarowe i wzory) (OHIM).#Wspólnotowy znak towarowy – Postępowanie w sprawie sprzeciwu – Zgłoszenie słownego wspólnotowego znaku towarowego HARRY’S NEW YORK BAR – Wcześniejszy graficzny krajowy znak towarowy PUB CASINO Harrys RESTAURANG – Częściowa odmowa rejestracji – Prawdopodobieństwo wprowadzenia w błąd – Artykuł 8 ust. 1 lit. b) rozporządzenia (WE) nr 207/2009.#Sprawy połączone T-84/14 i T-97/14.


Wyrok Trybunału z dnia 13 grudnia 1991 r. # Komisja Wspólnot Europejskich przeciwko Rebublice Włoskiej. # Uchybienie zobowiązaniom Państwa Członkowskiego - Dyrektywy. # Sprawa C-33/90.


Wyrok Trybunału (pierwsza izba) z dnia 17 października 1995 r. # E. Olivieri-Coenen przeciwko Bestuur van de Nieuwe Algemene Bedrijfsvereniging. # Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Arrondissementsrechtbank Amsterdam - Niderlandy. # Zabezpieczenie społeczne. # Sprawa C-227/94.


Wyrok Trybunału (trzecia izba) z dnia 23 marca 2000 r. # Postępowanie karne przeciwko Berendse-Koenen M.G. en Berendse H.D. Maatschap # Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Arrondissementsrechtbank Arnhem - Niderlandy. # Dyrektywa 83/189/EWG - środki o skutku równoważnym. # Sprawa C-246/98.


title: Wyrok Trybunału (wielka izba) z dnia 29 września 2015 r.#Gmina Wrocław przeciwko Ministrowi Finansów.#Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Naczelny Sąd Administracyjny.#Odesłanie prejudycjalne – Podatek od wartości dodanej – Dyrektywa 2006/112/WE – Artykuł 9 ust. 1 – Artykuł 13 ust. 1 – Podatnicy – Interpretacja określenia „samodzielnie” – Podmiot gminny – Działalność gospodarcza prowadzona przez gminną jednostkę organizacyjną w charakterze innym niż jako organ władzy publicznej – Możliwość uznania takiej jednostki za „podatnika” w rozumieniu przepisów dyrektywy 2006/112 – Artykuł 4 ust. 2 TUE i art. 5 ust. 3 TUE.#Sprawa C-276/14.

text:
               Strony
               Motywy wyroku
               Sentencja

            Strony
            W sprawie C‑276/14
            mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Naczelny Sąd Administracyjny (Polska) postanowieniem z dnia 10 grudnia 2013 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 5 czerwca 2014 r., w postępowaniu:
            Gmina Wrocław
            przeciwko
            Ministrowi Finansów,
            TRYBUNAŁ (wielka izba),
            w składzie: V. Skouris, prezes, K. Lenaerts, wiceprezes, A. Tizzano, R. Silva de Lapuerta, T. von Danwitz, A. Ó Caoimh, J.C. Bonichot, C. Vajda, prezesi izb, E. Levits, A. Arabadjiev, M. Safjan, A. Prechal, E. Jarašiūnas, C.G. Fernlund (sprawozdawca) i J.L. da Cruz Vilaça, sędziowie,
            rzecznik generalny: N. Jääskinen,
            sekretarz: M. Aleksejev, administrator,
            uwzględniając pisemny etap postępowania i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 5 maja 2015 r.,
            rozważywszy uwagi przedstawione:
            – w imieniu Gminy Wrocław przez L. Mazura, K. Sachsa, A. Błędowskiego oraz przez A. Januszkiewicz, działających w charakterze doradców podatkowych,
            – w imieniu Ministra Finansów przez J. Kautego oraz T. Tratkiewicza, działających w charakterze pełnomocników,
            – w imieniu rządu polskiego przez B. Majczynę oraz A. Kramarczyk-Szaładzińską, działających w charakterze pełnomocników,
            – w imieniu rządu greckiego przez K. Paraskevopoulou oraz I. Kotsoni, działające w charakterze pełnomocników,
            – w imieniu Komisji Europejskiej przez M. Owsiany-Hornung oraz L. Lozano Palacios, działające w charakterze pełnomocników,
            po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 30 czerwca 2015 r.,
            wydaje następujący
            Wyrok

            Motywy wyroku
            1. Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 9 ust. 1 dyrektywy Rady 2006/112/WE z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (Dz.U. L 347, s. 1, zwanej dalej „dyrektywą VAT”).
            2. Wniosek ten został złożony w ramach sporu pomiędzy Gminą Wrocław (Polska) a Ministrem Finansów (zwanym dalej „ministrem”) w przedmiocie możliwości uznania gminnej jednostki budżetowej za podatnika podatku od wartości dodanej (zwanego dalej „podatkiem VAT”).
            Ramy prawne
            Prawo Unii
            3. Dyrektywa VAT uchyliła i zastąpiła od dnia 1 stycznia 2007 r. szóstą dyrektywę Rady 77/388/EWG z dnia 17 maja 1977 r. w sprawie harmonizacji ustawodawstw państw członkowskich w odniesieniu do podatków obrotowych – wspólny system podatku od wartości dodanej: ujednolicona podstawa wymiaru podatku (Dz.U. L 145, s. 1 – wyd. spec. w jęz. polskim, rozdz. 9, t. 1, s. 23, zwaną dalej „szóstą dyrektywą”). Zgodnie z motywami 1 i 3 dyrektywy VAT przekształcenie szóstej dyrektywy było konieczne celem przedstawienia wszystkich mających zastosowanie przepisów w sposób jasny i racjonalny w zmienionej strukturze i brzmieniu, bez wprowadzania co do zasady zmian merytorycznych.
            4. Motyw 65 dyrektywy VAT stanowi:
            „Ponieważ z wyżej wymienionych powodów cele niniejszej dyrektywy nie mogą zostać osiągnięte w sposób wystarczający przez państwa członkowskie, natomiast możliwe jest ich lepsze osiągnięcie na poziomie Wspólnoty, Wspólnota może przyjąć środki zgodnie z zasadą pomocniczości określoną w art. 5 traktatu. Zgodnie z zasadą proporcjonalności określoną w tym samym artykule niniejsza dyrektywa nie wykracza poza to, co jest konieczne do osiągnięcia tych celów”.
            5. Artykuł 9 ust. 1 owej dyrektywy, który zasadniczo powtarza brzmienie art. 4 ust. 1–3 szóstej dyrektywy, stanowi:
            „»Podatnikiem« jest każda osoba prowadząca samodzielnie w dowolnym miejscu jakąkolwiek działalność gospodarczą, bez względu na cel czy też rezultaty takiej działalności.
            »Działalność gospodarcza« obejmuje wszelką działalność producentów, handlowców lub usługodawców, włącznie z górnictwem, działalnością rolniczą i wykonywaniem wolnych zawodów lub uznanych za takie. Za działalność gospodarczą uznaje się w szczególności wykorzystywanie, w sposób ciągły, majątku rzeczowego lub wartości niematerialnych w celu uzyskania z tego tytułu dochodu”.
            6. Artykuł 13 ust. 1 omawianej dyrektywy, który co do zasady odpowiada art. 4 ust. 5 szóstej dyrektywy, przewiduje:
            „Krajowe, regionalne i lokalne organy władzy oraz inne podmioty prawa publicznego nie są uważane za podatników w związku z działalnością, którą podejmują, lub transakcjami, których dokonują jako organy władzy publicznej, nawet jeśli pobierają należności, opłaty, składki lub płatności w związku z takimi działaniami lub transakcjami.
            Jednakże, w przypadku gdy podejmują one takie działania lub dokonują takich transakcji, są uważane za podatników w odniesieniu do tych działań lub transakcji, gdyby wykluczenie ich z kategorii podatników prowadziło do znaczących zakłóceń konkurencji.
            W każdych okolicznościach podmioty prawa publicznego są uważane za podatników w związku z czynnościami określonymi w załączniku I, chyba że niewielka skala tych działań sprawia, że mogą być one pominięte”.
            Prawo polskie
            7. Artykuł 15 ust. 1 i 6 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. nr 54, poz. 535 ze zm., zwanej dalej „ustawą o VAT”), stanowi:
            „1. Podatnikami są osoby prawne, jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej oraz osoby fizyczne, wykonujące samodzielnie działalność gospodarczą, o której mowa w ust. 2, bez względu na cel lub rezultat takiej działalności.
            […]
            6. Nie uznaje się za podatnika organów władzy publicznej oraz urzędów obsługujących te organy w zakresie realizowanych zadań nałożonych odrębnymi przepisami prawa, dla realizacji których zostały one powołane, z wyłączeniem czynności wykonywanych na podstawie zawartych umów cywilnoprawnych”.
            Postępowanie główne i pytanie prejudycjalne
            8. Spór pomiędzy Gminą Wrocław a ministrem dotyczy statusu podatkowego, w świetle podatku VAT, gminnych jednostek budżetowych, które są powiązane z tą gminą.
            9. Z akt sprawy przedłożonych Trybunałowi wynika, że Gmina Wrocław wykonuje zadania powierzone jej na podstawie ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz.U. z 2001 r., nr 142, poz. 1591 ze zm.) z pomocą 284 samorządowych zakładów budżetowych i gminnych jednostek budżetowych, czyli m.in. szkół, domów kultury, powiatowych służb, inspekcji i straży.
            10. W celu poznania stanowiska ministra w kwestii, kogo – gminę czy jednostkę budżetową – należy uważać za podatnika podatku VAT, jeżeli taka jednostka dokonuje transakcji opodatkowanych podatkiem VAT, Gmina Wrocław zwróciła się do ministra z wnioskiem o wydanie indywidualnej interpretacji podatkowej ustawy o podatku VAT. Według owej gminy okoliczność, że wyłącznie gmina spełnia kryterium przewidziane w art. 15 ust. 1 i 2 ustawy o podatku VAT, z uwagi na samodzielne prowadzenie działalności gospodarczej, powinna skłonić organy podatkowe do uznania, iż wyłącznie gmina może być podatnikiem podatku VAT w związku z działalnością gospodarczą wykonywaną przez taką jednostkę.
            11. W interpretacjach indywidualnych minister uznał, że ponieważ gminne jednostki budżetowe wyodrębnione ze struktury Gminy Wrocław prowadzą – z punktu widzenia obiektywnych kryteriów – działalność gospodarczą samodzielnie i wykonują w związku z tym czynności opodatkowane podatkiem VAT, należy je uznać za odrębnych podatników VAT.
            12. Gmina Wrocław wniosła wówczas do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skargi o uchylenie tych interpretacji, które to skargi zostały oddalone. Następnie wspomniana gmina wniosła skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego.
            13. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie zwykłym, uznając, że w ramach skargi zachodzą poważne wątpliwości prawne, postanowił wystąpić do składu powiększonego owego sądu z pytaniem, czy gminna jednostka budżetowa jest podatnikiem podatku VAT.
            14. Skład powiększony uznał, że w celu ustalenia, czy gminna jednostka budżetowa wykonuje samodzielnie działalność gospodarczą, po pierwsze, należy wziąć pod uwagę zarówno przepisy krajowe w dziedzinie podatku VAT, jak i dyrektywę VAT. W odniesieniu do art. 9 ust. 1 wspomnianej dyrektywy powyższy skład zauważył, że istnieje pewna rozbieżność między różnymi wersjami językowymi tego przepisu, bowiem niektóre z nich używają wyrażenia „samodzielnie”, a inne „niezależnie”. Ze względu na tę rozbieżność doktryna kładzie nacisk na znaczenie wykładni celowościowej omawianego przepisu, przyjmując, zgodnie z orzecznictwem Trybunału, że każda osoba prowadząca działalność gospodarczą samodzielnie jest podatnikiem VAT. Po drugie, należy zbadać status prawny takiej jednostki w świetle polskiej konstytucji.
            15. W odniesieniu do analizy tego statusu prawnego skład powiększony zasadniczo stwierdził, że gmina jako podstawowa jednostka samorządu terytorialnego ma osobowość prawną i przysługuje jej prawo własności i inne prawa majątkowe, podczas gdy gminna jednostka budżetowa stanowi jednostkę organizacyjną niemającą osobowości prawnej. O utworzeniu, zakresie kompetencji, połączeniu lub likwidacji takiej jednostki decyduje gmina.
            16. Gminna jednostka budżetowa nie ma własnego mienia, natomiast zarządza pewną częścią majątku gminy, która została jej przez tę gminę powierzona. Wszelka działalność mogąca podlegać podatkowi VAT jest wykonywana w imieniu i na rachunek gminy w ramach limitu środków przyznanych jednostce przez gminę w uchwale budżetowej na dany rok.
            17. Ponadto wydatki takiej jednostki są pokrywane bezpośrednio z budżetu gminy, a dochody są wpłacane na rachunek gminy. W aspekcie finansowym nie ma zatem związku pomiędzy wynikiem finansowym wypracowanym w ramach działalności gospodarczej wykonywanej przez gminną jednostkę budżetową a poniesionymi przez nią wydatkami, ani, w konsekwencji, ryzyka finansowego związanego z opodatkowanymi czynnościami. Wielkość wydatków gminnej jednostki budżetowej nie jest zatem związana z kwotą osiągniętych przez nią dochodów, którymi nie może ona zresztą dysponować. Co więcej, jednostka budżetowa nie odpowiada też za szkody wyrządzone swoją działalnością, odpowiedzialność tę ponosi wyłącznie gmina.
            18. W świetle tych rozważań Naczelny Sąd Administracyjny w składzie powiększonym, odpowiadając na pytanie zwykłego składu owego sądu orzekł, że na podstawie prawa krajowego gminna jednostka budżetowa nie jest podatnikiem VAT ze względu na brak niezależności przy prowadzeniu działalności gospodarczej.
            19. Naczelny Sąd Administracyjny w zwykłym składzie zastanawia się jednak nad kwestią, czy w świetle prawa Unii można wyciągnąć te same wnioski w dziedzinie opodatkowania podatkiem VAT z braku samodzielności podmiotów prawa publicznego, które dokonują transakcji opodatkowanych podatkiem VAT.
            20. W tym względzie Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że orzecznictwo Trybunału dotyczące kryterium samodzielności odnosi się do osób fizycznych oraz że Trybunał nie wypowiedział się wprost co do relacji między kryterium samodzielności zawartym w ogólnej definicji podatnika znajdującej się w art. 9 ust. 1 dyrektywy VAT a szczególnymi regulacjami art. 13 tej dyrektywy w odniesieniu do podmiotów prawa publicznego, a konkretniej co do kwestii, czy kryterium to powinno być spełnione, aby taki podmiot mógł zostać zakwalifikowany jako podatnik VAT w związku z jego działalnością, która nie wchodzi w zakres wykonywania władzy publicznej.
            21. Ponadto sąd ten zastanawia się również nad kwestią, jak należy interpretować te dwa przepisy w świetle zasady autonomii instytucjonalnej i pomocniczości przewidzianej w art. 4 ust. 2 TUE i art. 5 ust. 3 TUE.
            22. W tych okolicznościach Naczelny Sąd Administracyjny postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującym pytaniem prejudycjalnym:
            „Czy w świetle art. 4 ust. 2 [TUE] w związku z art. 5 ust. 3 [TUE] jednostka organizacyjna gminy (lokalnego organu władzy w Polsce) może być uznana za podatnika VAT, w sytuacji gdy wykonuje czynności w charakterze innym niż organ władzy publicznej w rozumieniu art. 13 dyrektywy [VAT], pomimo że nie spełnia warunku samodzielności (niezależności) przewidzianego w art. 9 ust. 1 tej dyrektywy?”.
            23. Na podstawie art. 16 akapit trzeci statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej rząd polski złożył wniosek o rozpoznanie sprawy przez Trybunał w składzie wielkiej izby.
            W przedmiocie pytania prejudycjalnego
            24. Poprzez swoje pytanie sąd odsyłający w istocie dąży do ustalenia, czy art. 9 ust. 1 dyrektywy VAT należy interpretować w ten sposób, że podmioty prawa publicznego, takie jak gminne jednostki budżetowe będące przedmiotem postępowania głównego, mogą być uznane za podatników VAT, w sytuacji gdy nie spełniają kryterium samodzielności przewidzianego w tym przepisie.
            25. W celu ustalenia znaczenia przepisu prawa Unii należy mieć na uwadze jednocześnie jego treść, kontekst oraz jego cele. Ponadto zarówno względy jednolitego stosowania prawa Unii, jak i zasada równości przemawiają za tym, by treść przepisu prawa Unii, który nie zawiera wyraźnego odesłania do prawa państw członkowskich dla określenia jego znaczenia i zakresu, interpretować zwykle w całej Unii Europejskiej w sposób autonomiczny i jednolity (wyrok Komisja/Szwecja, C‑480/10, EU:C:2013:263, pkt 33 i przytoczone tam orzecznictwo).
            26. Dyrektywa VAT, której celem jest ustanowienie wspólnego systemu VAT, wyznacza bardzo szeroki zakres podatku VAT. W celu jednolitego stosowania owej dyrektywy konieczne jest, aby pojęcia określające ów zakres stosowania, takie jak pojęcia transakcji podlegających opodatkowaniu, podatników i działalności gospodarczej, były interpretowane w sposób autonomiczny i jednolity, niezależnie od celów i wyników danych transakcji (zob. podobnie wyrok Halifax i in., C‑255/02, EU:C:2006:121, pkt 48–56).
            27. Tytuł III dyrektywy V AT jest poświęcony pojęciu „podatnika”. Zgodnie z pierwszym przepisem tego tytułu, czyli art. 9 ust. 1, „»[p]odatnikiem« jest każda osoba prowadząca samodzielnie w dowolnym miejscu jakąkolwiek działalność gospodarczą, bez względu na cel czy też rezultaty takiej działalności”.
            28. Sformułowania użyte we wspomnianym przepisie, w szczególności sformułowanie „jakakolwiek”, nadają pojęciu „podatnika” szerokie znaczenie wskazujące na samodzielność prowadzenia działalności gospodarczej w tym sensie, że, jak stwierdził rzecznik generalny w pkt 28 i 29 opinii, wszelkie osoby fizyczne i prawne, tak prawa publicznego, jak i prywatnego, a nawet jednostki pozbawione osobowości prawnej, które obiektywnie spełniają kryteria zawarte w tym przepisie, są uznawane za podatników VAT.
            29. Jednakże poprzez odstępstwo od tej ogólnej zasady opodatkowania przewidzianej w art. 9 ust. 1 dyrektywy VAT, art. 13 ust. 1 owej dyrektywy wyłącza podmioty prawa publicznego z kategorii podatnika w związku z działalnością, którą podejmują, lub transakcjami, których dokonują jako organy władzy publicznej, chyba że wykluczenie tych podmiotów z kategorii podatników prowadziłoby do znaczących zakłóceń konkurencji (wyrok Komisja/Niderlandy, C‑79/09, EU:C:2010:171, pkt 77).
            30. Aby zatem podmiot prawa publicznego mógł zostać uznany za podatnika w rozumieniu dyrektywy VAT, zgodnie z jej art. 9 ust. 1 powinien on samodzielnie prowadzić działalność gospodarczą.
            31. W odniesieniu do sprawy w postępowaniu głównym należy stwierdzić, że nie jest kwestionowany gospodarczy charakter rozpatrywanej działalności. Bezsporne jest również, że sprawa dotyczy działalności gospodarczej, która nie wchodzi w zakres wyjątku przewidzianego w art. 13 ust. 1 dyrektywy VAT.
            32. Powstaje zatem pytanie, czy gminne jednostki budżetowe, takie jak będące przedmiotem postępowania głównego, prowadzą daną działalność gospodarczą samodzielnie i z tego względu powinny być opodatkowane podatkiem VAT.
            33. W celu ustalenia, czy taka jednostka prowadzi działalność gospodarczą samodzielnie, należy zbadać, jak wynika z orzecznictwa Trybunału, czy w ramach prowadzenia tej działalności jest ona podporządkowana gminie, do której należy (zob. podobnie wyroki: Komisja/Niderlandy, 235/85, EU:C:1987:161, pkt 14; Ayuntamiento de Sevilla, C‑202/90, EU:C:1991:332, pkt 10; FCE Bank, C‑210/04, EU:C:2006:196, pkt 35–37; a także Komisja/Hiszpania, C‑154/08, EU:C:2009:695, pkt 103–107).
            34. W tym względzie, jak stwierdził rzecznik generalny w pkt 40 i 41 opinii, aby ocenić istnienie wspomnianego podporządkowania, należy zbadać, czy dana osoba wykonuje działalność we własnym imieniu, na własny rachunek i własną odpowiedzialność oraz czy ponosi ona związane z prowadzeniem działalności ryzyko gospodarcze. Celem stwierdzenia samodzielności danej działalności Trybunał wziął więc pod uwagę brak jakiegokolwiek podporządkowania hierarchicznego władzom publicznym podmiotów niebędących częścią struktury administracji publicznej, a także fakt, że działają one na własny rachunek i na własną odpowiedzialność, że swobodnie kształtują zasady wykonywania swojej pracy i że same pobierają stanowiące ich dochód zasadnicze wynagrodzenie (zob. podobnie wyroki: Komisja/Niderlandy, 235/85, EU:C:1987:161, pkt 14; Heerma, C‑23/98, EU:C:2000:46, pkt 18; a także van der Steen, C‑355/06, EU:C:2007:615, pkt 21–25).
            35. W tym kontekście należy wyjaśnić, jak wskazał rzecznik generalny w pkt 44 opinii, że takie same kryteria oceny przesłanki samodzielności wykonywania działalności gospodarczej mogą mieć zastosowanie do podmiotów prawa publicznego i do osób prywatnych.
            36. Posłużenie się sformułowaniami, które nie są dokładnie takie same we wszystkich wersjach językowych art. 9 ust. 1 dyrektywy VAT, nie podważa tego stwierdzenia. Zarówno bowiem sformułowanie „samodzielnie”, jak i sformułowanie „niezależnie” wskazują na potrzebę oceny podporządkowania wykonywania działalności gospodarczej.
            37. W niniejszej sprawie z postanowienia odsyłającego wynika, że jednostki budżetowe będące przedmiotem postępowania głównego wykonują działalność gospodarczą powierzoną im w imieniu i na rachunek Gminy Wrocław oraz że nie odpowiadają one za szkody spowodowane tą działalnością, ponieważ odpowiedzialność tę ponosi wyłącznie gmina.
            38. Ze wspomnianego postanowienia wynika również, że owe jednostki nie ponoszą ryzyka gospodarczego związanego z rzeczoną działalnością, ponieważ nie dysponują własnym majątkiem, nie osiągają własnych dochodów i nie ponoszą kosztów dotyczących takiej działalności, bowiem uzyskane dochody są wpłacane do budżetu Gminy Wrocław, a wydatki są pokrywane bezpośrednio z tego budżetu.
            39. Zatem, jak też stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w składzie powiększonym, gminę taką jak Gmina Wrocław i jej jednostki budżetowe, w sytuacji takiej jak w postępowaniu głównym, należy uznać za jednego i tego samego podatnika w rozumieniu art. 9 ust. 1 dyrektywy VAT.
            40. Wreszcie, w  odpowiedzi na wątpliwości sądu odsyłającego należy w pierwszej kolejności wyjaśnić, iż powyższy wniosek odnoszący się do art. 9 ust. 1 dyrektywy VAT, jako że dotyczy wyłącznie kwestii opodatkowania podatkiem VAT podmiotów prawa publicznego lub osób prywatnych, nie wpływa na gwarancje przewidziane w art. 4 ust. 2 TUE.
            41. W drugiej kolejności wniosek ten jest również zgodny z zasadą pomocniczości przewidzianą w art. 5 ust. 3 TUE. Jak bowiem wynika z motywu 65 dyrektywy VAT, jej cel, czyli harmonizacja ustawodawstw państw członkowskich w celu ustanowienia wspólnego systemu VAT, może być lepiej osiągnięty na poziomie Unii.
            42. Mając na względzie powyższe rozważania, na pytanie prejudycjalne należy odpowiedzieć, iż art. 9 ust. 1 dyrektywy VAT powinien być interpretowany w ten sposób, że podmioty prawa publicznego, takie jak gminne jednostki budżetowe będące przedmiotem postępowania głównego, nie mogą być uznane za podatników VAT, ponieważ nie spełniają kryterium samodzielności przewidzianego w tym przepisie.
            W przedmiocie ograniczenia skutków niniejszego wyroku w czasie
            43. Na wypadek gdyby Trybunał uznał, iż gminne jednostki budżetowe nie mogą być uznane za podatników VAT, rząd polski w uwagach na piśmie zwrócił się do Trybunału z wnioskiem o ograniczenie skutków wyroku w czasie.
            44. Należy w tym miejscu przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem wykładnia przepisu prawa Unii dokonana przez Trybunał w ramach kompetencji przyznanej mu w art. 267 TFUE wyjaśnia i precyzuje znaczenie oraz zakres tego przepisu, tak jak powinien lub powinien był on być rozumiany i stosowany od chwili jego wejścia w życie. Z powyższego wynika, że sądy mogą i powinny stosować zinterpretowany w ten sposób przepis również do stosunków prawnych powstałych i ukształtowanych przed wydaniem orzeczenia w sprawie wniosku o dokonanie wykładni, jeżeli spełnione są wszystkie pozostałe przesłanki wszczęcia przed właściwym sądem postępowania w sprawie związanej ze stosowaniem takiego przepisu (wyrok Balazs, C‑401/13 i C‑432/13, EU:C:2015:26, pkt 49, a także przytoczone tam orzecznictwo).
            45. Zatem jedynie w wyjątkowych wypadkach Trybunał, stosując ogólną zasadę pewności prawa leżącą u podstaw porządku prawnego Unii może uznać, że należy ograniczyć ze skutkiem dla wszystkich zainteresowanych możliwość powoływania się na zinterpretowany przez niego przepis celem podważenia stosunków prawnych nawiązanych w dobrej wierze. Aby tego rodzaju ograniczenie mogło mieć miejsce, powinny zostać spełnione dwie istotne przesłanki, mianowicie dobra wiara zainteresowanych i ryzyko wystąpienia poważnych trudności (wyrok Balazs, C‑401/13 i C‑432/13, EU:C:2015:26, pkt 50 i przytoczone tam orzecznictwo).
            46. W tym względzie wystarczy stwierdzić, że rząd polski nie wykazał ryzyka wystąpienia poważnych trudności. Na rozprawie rząd ten przyznał bowiem, że nie jest w stanie ocenić spornych konsekwencji gospodarczych.
            47. W tych okolicznościach nie ma podstaw do ograniczenia skutków niniejszego wyroku w czasie.
            W przedmiocie kosztów
            48. Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.

            Sentencja
            Z powyższych względów Trybunał (wielka izba) orzeka, co następuje:
            Artykuł 9 ust. 1 dyrektywy Rady 2006/112/WE z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej należy interpretować w ten sposób, że podmioty prawa publicznego, takie jak gminne jednostki budżetowe będące przedmiotem postępowania głównego, nie mogą być uznane za podatników podatku od wartości dodanej, ponieważ nie spełniają kryterium samodzielności przewidzianego w tym przepisie.


Wyrok Trybunału (piąta izba) z dnia 17 września 1998 r. # Antonio Pontillo przeciwko Donatab Srl. # Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Pretura circondariale di Caserta - Włochy. # Wspólna organizacja rynku. # Sprawa C-372/96.