title: Wyrok Trybunału (czwarta izba) z dnia 19 października 2017 r.#Vereniging Hoekschewaards Landschap przeciwko Staatssecretaris van Economische Zaken.#Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Raad van State.#Odesłanie prejudycjalne – Dyrektywa 92/43/EWG – Ochrona siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory – Decyzja wykonawcza (UE) 2015/72 – Wykaz terenów atlantyckiego regionu biogeograficznego mających znaczenie dla Wspólnoty – Zmniejszenie powierzchni terenu – Błąd naukowy – Ważność.#Sprawa C-281/16.

text:
         WYROK TRYBUNAŁU (czwarta izba)
      z dnia 19 października 2017 r. (
            *1
         )
      Odesłanie prejudycjalne – Dyrektywa 92/43/EWG – Ochrona siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory – Decyzja wykonawcza (UE) 2015/72 – Wykaz terenów atlantyckiego regionu biogeograficznego mających znaczenie dla Wspólnoty – Zmniejszenie powierzchni terenu – Błąd naukowy – Ważność
      W sprawie C‑281/16
      mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Raad van State (radę stanu, Niderlandy) postanowieniem z dnia 18 maja 2016 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 20 maja 2016 r., w postępowaniu:

         Vereniging Hoekschewaards Landschap

      przeciwko

         Staatssecretaris van Economische Zaken,

      TRYBUNAŁ (czwarta izba),
      w składzie: T. von Danwitz, prezes izby, C. Vajda, E. Juhász, K. Jürimäe i C. Lycourgos (sprawozdawca), sędziowie,
      rzecznik generalny: J. Kokott,
      sekretarz: L. Hewlett, główny administrator,
      uwzględniając pisemny etap postępowania i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 11 maja 2017 r.,
      rozważywszy uwagi przedstawione:

               –

               w imieniu Vereniging Hoekschewaards Landschap przez A. Jonkhoff oraz W. Zwier, advocaten,

               –

               w imieniu rządu niderlandzkiego przez K. Bulterman, B. Koopman oraz C.S. Schillemans, działające w charakterze pełnomocników,

               –

               w imieniu Komisji Europejskiej przez E. Manhaeve’a oraz C. Hermesa, działających w charakterze pełnomocników,

         po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 15 czerwca 2017 r.,
      wydaje następujący
      Wyrok

               1

               Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy ważności decyzji wykonawczej Komisji (UE) 2015/72 z dnia 3 grudnia 2014 r. w sprawie przyjęcia ósmego zaktualizowanego wykazu terenów mających znaczenie dla Wspólnoty składających się na atlantycki region biogeograficzny (Dz.U. 2015, L 18, s. 385).

               2

               Wniosek ten został przedstawiony w ramach sporu między Vereniging Hoekschewaards Landschap a Staatssecretaris van Economische Zaken (sekretarzem stanu ds. gospodarczych, Niderlandy, zwanym dalej „sekretarzem stanu”) w przedmiocie zgodności z prawem decyzji o zmniejszeniu powierzchni specjalnego obszaru ochrony (zwanego dalej „SOO”).

         Ramy prawne
      Prawo Unii
      Dyrektywa 92/43/EWG

               3

               Artykuł 1 dyrektywy Rady 92/43/EWG z dnia 21 maja 1992 r. w sprawie ochrony siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory (Dz.U. 1992, L 206, s. 7 – wyd. spec. w jęz. polskim, rozdz. 15, t. 2, s. 102), zmienionej dyrektywą Rady 2006/105/WE z dnia 20 listopada 2006 r. (Dz.U. 2006, L 363, s. 368) (zwanej dalej „dyrektywą siedliskową”), ma następujące brzmienie:
               „Do celów niniejszej dyrektywy:

                        a)

                           ochrona oznacza zespół środków wymaganych do zachowania lub odtworzenia siedlisk przyrodniczych oraz populacji gatunków dzikiej fauny i flory we właściwym stanie ochrony, określonym w lit. e) oraz i);

                  […]

                        e)

                           stan ochrony siedliska przyrodniczego oznacza sumę oddziaływań na siedlisko przyrodnicze oraz na jego typowe gatunki, które mogą mieć wpływ na jego długofalowe naturalne rozmieszczenie, strukturę i funkcje oraz na długoterminowe przetrwanie jego typowych gatunków w obrębie terytorium, o którym mowa w art. 2.
                        Stan ochrony siedliska przyrodniczego zostanie uznany za »właściwy«, jeśli:

                                 –

                                 jego naturalny zasięg i obszary mieszczące się w obrębie tego zasięgu są stałe lub się powiększają,

                                 –

                                 szczególna struktura i funkcje konieczne do jego długotrwałego zachowania istnieją i prawdopodobnie będą istnieć w dającej się przewidzieć przyszłości,
                                 oraz

                                 –

                                 stan ochrony jego typowych gatunków jest właściwy, w rozumieniu lit. i);

                  […]

                        i)

                           stan ochrony gatunków oznacza sumę oddziaływań na te gatunki, mogących mieć wpływ na ich długofalowe rozmieszczenie i obfitość ich populacji w obrębie terytorium, o którym mowa w art. 2;
                        Stan ochrony gatunku zostanie uznany za »właściwy«, jeśli:

                                 –

                                 dane o dynamice liczebności populacji rozpatrywanych gatunków wskazują, że same utrzymują się w skali długoterminowej jako trwały składnik swoich siedlisk przyrodniczych;

                                 –

                                 naturalny zasięg gatunków nie zmniejsza się ani nie ulegnie zmniejszeniu w dającej się przewidzieć przyszłości,
                                 oraz

                                 –

                                 istnieje i prawdopodobnie będzie istnieć siedlisko wystarczająco duże, aby utrzymać swoje populacje przez dłuższy czas;

                  […]

                        k)

                           teren mający znaczenie dla Wspólnoty oznacza teren, który w regionie lub regionach biogeograficznych, do których należy, w znaczący sposób przyczynia się do zachowania lub odtworzenia typu siedliska przyrodniczego we właściwym stanie ochrony, wymienionego w załączniku I lub gatunku wymienionego w załączniku II, a także może się znacząco przyczynić do spójności sieci Natura 2000, o której mowa w art. 3 [lub] przyczynia się znacząco do zachowania różnorodności biologicznej w obrębie danego regionu lub regionów biogeograficznych.
                        […]

                        l)

                        [SOO] oznacza teren mający znaczenie dla Wspólnoty wyznaczony przez państwa członkowskie w drodze ustawy, decyzji administracyjnej [lub] umowy, na którym są stosowane konieczne środki ochronne w celu zachowania lub odtworzenia, we właściwym stanie ochrony, siedlisk przyrodniczych [lub] populacji gatunków, dla których teren został wyznaczony;
                        […]”.

               4

               Artykuł 2 dyrektywy siedliskowej stanowi:
               „1.   Niniejsza dyrektywa ma na celu przyczynienie się do zapewnienia różnorodności biologicznej poprzez ochronę siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory na europejskim terytorium państw członkowskich, do którego stosuje się [traktat FUE].
               2.   Środki podejmowane zgodnie z niniejszą dyrektywą mają na celu zachowanie lub odtworzenie, we właściwym stanie ochrony, siedlisk przyrodniczych oraz gatunków dzikiej fauny i flory będących przedmiotem zainteresowania Wspólnoty.
               3.   Środki podejmowane zgodnie z niniejszą dyrektywą uwzględniają wymogi gospodarcze, społeczne i kulturowe oraz cechy regionalne i lokalne”.

               5

               Artykuł 3 ust. 1 akapit pierwszy tej dyrektywy przewiduje:
               „Zostanie stworzona spójna europejska sieć ekologiczna [SOO], pod nazwą Natura 2000. Ta sieć, złożona z terenów, na których znajdują się typy siedlisk przyrodniczych wymienione w załączniku I i siedliska gatunków wymienione w załączniku II, umożliwi zachowanie tych typów siedlisk przyrodniczych i siedlisk gatunków we właściwym stanie ochrony w ich naturalnym zasięgu lub, w stosownych przypadkach, ich odtworzenie”.

               6

               Zgodnie z art. 4 wspomnianej dyrektywy:
               „1.   Na podstawie kryteriów określonych w załączniku III (etap 1) oraz stosownych informacji naukowych każde państwo członkowskie proponuje wykaz terenów, wskazując, które typy siedlisk przyrodniczych z załącznika I i które gatunki z załącznika II są rodzime w odniesieniu do terytorium, na którym tereny się znajdują […]. W stosownych przypadkach państwa członkowskie proponują przyjęcie [dostosowanie] wykazu terenów w świetle wyników nadzoru, określonego w art. 11.
               […]
               2.   Na podstawie kryteriów określonych w załączniku III (etap 2) i w ramach zarówno każdego z dziewięciu regionów biogeograficznych wymienionych w art. 1 lit. c) ppkt (iii), jak i całego terytorium określonego w art. 2 ust. 1, Komisja, w porozumieniu z każdym państwem członkowskim, opracowuje projekt wykazu terenów mających znaczenie dla Wspólnoty, oparty o wykazy poszczególnych państw członkowskich, wskazujący te tereny, które utraciły [obejmują] jeden lub więcej typów siedlisk przyrodniczych albo jeden lub więcej gatunków o znaczeniu priorytetowym.
               […]
               Wykaz terenów wybranych jako tereny mające znaczenie dla Wspólnoty, określający te spośród nich, które obejmują jeden lub więcej typów siedlisk przyrodniczych albo jeden lub więcej gatunków o znaczeniu priorytetowym, zostaje przyjęty przez Komisję zgodnie z procedurą określoną w art. 21.
               […]
               4.   Po zatwierdzeniu terenu mającego znaczenie dla Wspólnoty zgodnie z procedurą określoną w ust. 2 zainteresowane państwa członkowskie możliwie najszybciej, nie później niż w ciągu sześciu lat, wyznaczają ten teren jako [SOO], ustalając priorytetowe działania w świetle znaczenia tych terenów dla zachowania lub odtworzenia, we właściwym stanie ochrony, typu siedliska przyrodniczego wymienionego w załączniku I lub gatunku wymienionego w załączniku II, a także do celów spójności Natury 2000 oraz w świetle zagrożenia degradacją lub zniszczeniem, na które narażone są te tereny.
               […]”.

               7

               Artykuł 9 dyrektywy siedliskowej ma następujące brzmienie:
               „Komisja, stanowiąc zgodnie z procedurą ustanowioną w art. 21, okresowo dokonuje przeglądu przyczyniania się sieci Natura 2000 do osiągnięcia celów, określonych w art. 2 i 3. W tym kontekście może być rozważone zdeklasyfikowanie [SOO], tam gdzie jest to uzasadnione naturalnymi zmianami stwierdzonymi w wyniku nadzoru przewidzianego w art. 11”.

               8

               Artykuł 11 owej dyrektywy ma następujące brzmienie:
               „Państwa członkowskie prowadzą nadzór nad stanem ochrony siedlisk przyrodniczych i gatunków, o których mowa w art. 2, ze szczególnym uwzględnieniem typów siedlisk przyrodniczych i gatunków o znaczeniu priorytetowym”.

               9

               Załącznik III do rzeczonej dyrektywy zawiera kryteria wyboru terenów kwalifikujących się do określenia jako tereny mające znaczenie dla Wspólnoty (zwane dalej „TZW”) i wyznaczenia jako SOO. Konkretnie w odniesieniu do kryteriów dotyczących etapu 1, polegającego na „[o]cen[ie] na szczeblu krajowym względnego znaczenia terenów dla każdego z typów siedlisk przyrodniczych z załącznika I i każdego gatunku z załącznika II (w tym typów siedlisk i gatunków o znaczeniu priorytetowym)”, załącznik ten zawiera następujący tekst:

                        „A.

                           Kryteria oceny terenów dla danego typu siedliska przyrodniczego z załącznika I

                                 a)

                                 Stopień reprezentatywności typu siedliska przyrodniczego na terenie.

                                 b)

                                 Obszar terenu obejmujący typ siedliska przyrodniczego w stosunku do całkowitej powierzchni obejmującej typ siedliska przyrodniczego w obrębie terytorium państwa.

                                 c)

                                 Poziom ochrony struktury i funkcji danego typu siedliska przyrodniczego i możliwości odtworzenia.

                                 d)

                                 Ocena globalna wartości terenu dla ochrony danego typu siedliska przyrodniczego.

                        B.

                           Kryteria oceny terenu dla danego gatunku z załącznika II

                                 a)

                                 Wielkość i zagęszczenie populacji gatunku żyjącej w obrębie terenu w stosunku do populacji żyjących w obrębie terytorium państwa.

                                 b)

                                 Poziom ochrony cech siedliska, które są ważne dla danego gatunku i możliwości odbudowy.

                                 c)

                                 Stopień odizolowania populacji żyjącej w obrębie terenu w stosunku do naturalnego zasięgu gatunku.

                                 d)

                                 Ocena globalna wartości terenu dla ochrony danego gatunku”.

         Decyzje wydane przez Komisję na podstawie art. 4 ust. 2 akapit trzeci dyrektywy siedliskowej

               10

               Decyzją 2004/813/WE z dnia 7 grudnia 2004 r. przyjmującą, na mocy dyrektywy Rady 92/43/EWG, wykaz terenów atlantyckiego regionu biogeograficznego mających znaczenie dla Wspólnoty (Dz.U. 2004, L 387, s. 1) Komisja, na wniosek Królestwa Niderlandów, wybrała jako TZW teren Haringvliet (Niderlandy) o powierzchni 11108 hektarów (ha), nadając mu kod NL 1000015.

               11

               W następstwie kolejnych siedmiu aktualizacji wykazu TZW atlantyckiego regionu biogeograficznego teren Haringvliet został utrzymany w tym wykazie, bez zmiany jego powierzchni.

               12

               Natomiast w decyzji wykonawczej 2015/72, mocą której dokonano ósmej aktualizacji rzeczonego wykazu, Komisja uznała teren Haringvliet za TZW tylko w odniesieniu do powierzchni 10988 ha.

         Prawo niderlandzkie

               13

               Artykuł 10a ust. 1 Natuurbeschermingswet 1998 (ustawy o ochronie środowiska z 1998 r.) z dnia 25 maja 1998 r. ma następujące brzmienie:
               „Minister wyznacza tereny w celu wdrożenia […] dyrektywy [siedliskowej]”.

         Postępowanie główne i pytanie prejudycjalne

               14

               Z treści wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym wynika, że polder Leenheeren jest polderem o powierzchni około 110 ha, który był częścią terenu Haringvliet, kiedy ów teren został ujęty, decyzją 2004/813, w wykazie TZW atlantyckiego regionu biogeograficznego ze względu na możliwości odtworzenia, jakie polder ten oferował typom siedlisk przyrodniczych i gatunków występujących w innych częściach TZW Haringvliet. Przewidywano bowiem, że polder Leenheeren, który obejmował ówcześnie grunty rolne i na którym nie występowały żadne typy siedlisk przyrodniczych ani gatunków chronionych w innych częściach owego TZW, zostanie objęty działaniem określanym mianem „odpolderowania”, polegającym na przekształceniu go w obszar przyrodniczy poddany działaniu pływów morskich w celu zwiększenia jego potencjału.

               15

               Decyzją z dnia 4 lipca 2013 r. Królestwo Niderlandów, na podstawie art. 10a ustawy o ochronie środowiska z 1998 r., wyznaczyło teren Haringvliet jako SOO, wyłączając jednak z jego obszaru polder Leenheeren. Wyrokiem z dnia 1 października 2014 r. Raad van State (rada stanu, Niderlandy) stwierdziła nieważność tej decyzji ze względu na to, że polder Leenheeren nie został włączony do wskazanego SOO. Sąd ten uznał bowiem, że skoro polder Leenheeren został uwzględniony w granicach TZW Haringvliet, które Komisja wyznaczyła już w decyzji 2004/813, to Królestwo Niderlandów było zobowiązane, na podstawie art. 4 ust. 4 dyrektywy siedliskowej, do zaliczenia tego polderu do wskazanego SOO.

               16

               W październiku 2013 r. Królestwo Niderlandów zaproponowało Komisji, że wycofa polder Leenheeren z TZW Haringvliet, a tym samym zmniejszy odpowiednio powierzchnię tego terenu.

               17

               Pismem z dnia 10 września 2014 r. Komisja zwróciła się do tego państwa członkowskiego o przedstawienie dodatkowych wyjaśnień w przedmiocie planowanego zmniejszenia powierzchni TZW Haringvliet.

               18

               W piśmie z dnia 30 września 2014 r. sekretarz stanu poinformowała Komisję, że polder Leenheeren nie wykazuje wartości dla środowiska naturalnego i że zrezygnowano z pierwotnych planów przekształcenia go, ponieważ odtworzenie obszarów podmokłych Beningerwaard, Tiengemeten i mniejszych polderów TZW Haringvliet jest wystarczające do osiągnięcia celów ochrony tego TZW. Sekretarz stanu dodała w tym piśmie, że rezygnacja z planu odpolderowania podyktowana jest względami politycznymi, społecznymi i budżetowymi.

               19

               W piśmie z dnia 24 października 2014 r. służby Komisji wskazały w odpowiedzi, że akceptują propozycję modyfikacji TZW Haringvliet, mając na względzie, po pierwsze, sporządzoną przez władze niderlandzkie pozytywną ocenę potencjału odtworzeniowego istniejącego w innych częściach tego terenu, a po drugie, okoliczność, że określone środki odtworzeniowe zostały już wdrożone lub są przewidywane w innych miejscach. W piśmie tym Komisja stwierdziła, że pierwotną propozycję włączenia polderu Leenheeren do TZW Haringvliet należy uznać za „błąd naukowy”.

               20

               Decyzją wykonawczą 2015/72 Komisja zachowała teren Haringvliet w wykazie TZW atlantyckiego regionu biogeograficznego, wyłączając z tego terenu polder Leenheeren.

               21

               Decyzją z dnia 28 kwietnia 2015 r. sekretarz stanu, działając na podstawie art. 10a ust. 1 ustawy o ochronie środowiska z 1998 r. i w celu wdrożenia decyzji wykonawczej 2015/72, wyznaczyła TZW Haringvliet jako SOO, wykluczywszy z niego polder Leenheeren.

               22

               Wobec uznania, że polder ten miał wyjątkowy potencjał odtworzeniowy dla przyrody estuaryjnej niewystępującej w innych częściach TZW Haringvliet, Vereniging Hoekschewaards Landschap zaskarżył decyzję z dnia 28 kwietnia 2015 r. przed Raad van State (radą tanu).

               23

               Raad van State (rada stanu) podkreśla, że sekretarz stanu podniosła przed tym sądem, iż błąd naukowy polegał na tym, że w propozycji wpisania terenu Haringvliet w wykazie TZW błędnie uznała ona, iż polder Leenheeren jest nie tylko zdatny, ale także niezbędny do osiągnięcia celów ochrony tego terenu. Sąd ten ma wątpliwości, czy w takich okolicznościach i przy założeniu, że wniosek Królestwa Niderlandów został poparty wystarczającymi danymi, zmniejszenie powierzchni wskazanego terenu mogło zostać uzasadnione takim argumentem.

               24

               W tych okolicznościach Raad van State (rada stanu) postanowiła zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującym pytaniem prejudycjalnym:
               „Czy decyzja wykonawcza [2015/72] jest ważna w zakresie, w jakim teren »Haringvliet« został włączony do wykazu [terenów atlantyckiego regionu biogeograficznego mających znaczenie dla Wspólnoty] bez [objęcia nim] polderu Leenheeren?”.

         W przedmiocie pytania prejudycjalnego

               25

               Poprzez swe pytanie sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy zmniejszenie powierzchni terenu Haringvliet poprzez wyłączenie polderu Leenheeren ze względu na to, że ów polder został pierwotnie włączony do rzeczonego terenu w wyniku popełnienia błędu naukowego, jest ważne.

               26

               Na wstępie należy zaznaczyć, że niniejsza sprawa nie dotyczy zakresu zastosowania art. 9 dyrektywy siedliskowej, w myśl którego SOO może zostać zdeklasyfikowany, „tam gdzie jest to uzasadnione naturalnymi zmianami stwierdzonymi w wyniku nadzoru przewidzianego w art. 11”, gdyż Królestwo Niderlandów nie powołało się na tego rodzaju zmiany.

               27

               O ile bowiem Komisja – decyzją 2004/813, na wniosek Królestwa Niderlandów i na podstawie kryteriów wymienionych w załączniku III do dyrektywy siedliskowej – włączyła polder Leenheeren do TZW Haringvliet ze względu na jego potencjał do odtworzenia typów siedlisk przyrodniczych i gatunków występujących na tym TZW, o tyle wyłączenie owego polderu, decyzją wykonawczą 2015/72, z powierzchni TZW Haringvliet instytucja ta uzasadniła okolicznością, że jego początkowe włączenie do rzeczonego TZW było skutkiem błędu naukowego.

               28

               Aby udzielić odpowiedzi na przedstawione Trybunałowi pytanie prejudycjalne, należy zatem zbadać, czy dyrektywa siedliskowa upoważnia Komisję do zmniejszenia powierzchni TZW na wniosek zainteresowanego państwa członkowskiego, w sytuacji gdy początkowe włączenie terenu do wykazu TZW było obarczone błędem naukowym, oraz, w stosownym wypadku, czy zmniejszenie powierzchni terenu, o którym mowa w postępowaniu głównym, zostało w sposób zgodny z prawem uzasadnione okolicznością popełnienia takiego błędu.

               29

               W tym względzie należy stwierdzić, że w odniesieniu do dyrektywy Rady 79/409/EWG z dnia 2 kwietnia 1979 r. w sprawie ochrony dzikiego ptactwa (Dz.U. 1979, L 103, s. 1) Trybunał orzekł, iż błąd popełniony przy przekazywaniu Komisji danych w związku z wyznaczaniem specjalnego obszaru ochrony może skutkować zmniejszeniem powierzchni takiego obszaru w ramach korygowania takiego błędu (zob. podobnie wyrok z dnia 25 listopada 1999 r., Komisja/Francja, C‑96/98, EU:C:1999:580, pkt 55). W sprawie, w której zapadł ten wyrok, Trybunał stwierdził, że popełniony błąd administracyjny, który dotyczył określenia powierzchni, może zostać poprawiony poprzez dostosowanie danego obszaru ochrony.

               30

               Ponadto wobec braku przepisów szczególnych w dyrektywie siedliskowej należy stwierdzić, że dostosowanie wykazu TZW, który państwa członkowskie proponują Komisji na podstawie art. 4 ust. 1 tej dyrektywy, może obejmować zmniejszenie powierzchni danego terenu, które powinno odbyć się według tej samej procedury, co wpis terenu do owego wykazu (zob. analogicznie wyrok z dnia 3 kwietnia 2014 r., Cascina Tre Pini, C‑301/12, EU:C:2014:214, pkt 26).

               31

               W tym względzie należy zaznaczyć, że aby sporządzić projekt wykazu TZW, mogący prowadzić do stworzenia spójnej europejskiej sieci ekologicznej SOO, Komisja musi posiadać wyczerpujący wykaz terenów, które na poziomie krajowym mają odpowiednie znaczenie ekologiczne z punktu widzenia wyznaczonego w dyrektywie siedliskowej celu ochrony siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory (wyrok z dnia 7 listopada 2000 r., First Corporate Shipping, C‑371/98, EU:C:2000:600, pkt 22).

               32

               Jedynie w ten sposób można osiągnąć określony w art. 3 ust. 1 akapit pierwszy dyrektywy siedliskowej cel polegający na zachowaniu lub odtworzeniu tych typów siedlisk przyrodniczych i siedlisk gatunków we właściwym stanie ochrony w ich naturalnym zasięgu, który może rozciągać się na obszarze przekraczającym jedną lub kilka granic wewnętrznych Unii Europejskiej. Jak bowiem wynika z art. 1 lit. e) i i) w związku z art. 2 ust. 1 tej dyrektywy, dla oceny stanu właściwej ochrony siedliska przyrodniczego lub gatunku należy odnieść się do całego europejskiego terytorium państw członkowskich, dla którego stosuje się traktat (wyrok z dnia 7 listopada 2000 r., First Corporate Shipping, C‑371/98, EU:C:2000:600, pkt 23).

               33

               Tymczasem zgodnie z art. 4 ust. 1 dyrektywy siedliskowej zainteresowane państwo członkowskie proponuje dany teren na podstawie kryteriów określonych w załączniku III do tej dyrektywy oraz na podstawie stosownych informacji naukowych. W świetle orzecznictwa przytoczonego w pkt 29 niniejszego wyroku wynika stąd, że zasygnalizowanie, w oparciu o informacje o charakterze naukowym, istnienia błędu, którym obarczone są stosowne informacje naukowe, może w stosownym wypadku uzasadniać zmniejszenie powierzchni TZW.

               34

               Wykładnia ta znajduje potwierdzenie w orzecznictwie Trybunału, w myśl którego nie należy wykorzystywać na próżno zasobów do zagospodarowania terenu, który okazuje się nieużyteczny dla ochrony siedlisk przyrodniczych i gatunków (zob. podobnie wyrok z dnia 3 kwietnia 2014 r., Cascina Tre Pini, C‑301/12, EU:C:2014:214, pkt 28).

               35

               Chociaż przy składaniu, na podstawie art. 4 ust. 1 dyrektywy siedliskowej, propozycji wykazu terenów podlegających wyznaczeniu jako TZW państwa członkowskie dysponują wprawdzie pewnym zakresem uznania (wyrok z dnia 3 kwietnia 2014 r., Cascina Tre Pini, C‑301/12, EU:C:2014:214, pkt 27), to jednak nie mogą one dysponować tym samym zakresem uznania, w sytuacji gdy sugerują Komisji zmniejszenie powierzchni TZW.

               36

               Jak wskazała bowiem rzecznik generalna w pkt 28 opinii, ze względu na to, że umieszczenie terenu w wykazie rodzi domniemanie, zgodnie z którym to całość tego terenu ma znaczenie dla celu zachowania siedlisk przyrodniczych oraz gatunków dzikiej fauny i flory w rozumieniu dyrektywy siedliskowej, zaproponowanie przez państwo członkowskie zmniejszenia powierzchni określonego terenu z wykazu wymaga wykazania, że dane obszary nie mają istotnego znaczenia dla realizacji tego celu na poziomie krajowym. Poza tym Komisja może przyjąć tę propozycję lub realizować ją jedynie wtedy, gdy dojdzie do wniosku, że obszary te nie są już niezbędne także z perspektywy Unii jako całości.

               37

               W niniejszej sprawie z akt będących w dyspozycji Trybunału wynika, że władze niderlandzkie uzasadniły skierowany do Komisji wniosek o wycofanie polderu Leenheeren z TZW Haringvliet nie okolicznością, że przy składaniu propozycji, o której mowa w art. 4 ust. 1 akapit pierwszy dyrektywy siedliskowej, popełniony został błąd w odniesieniu do wartości ekologicznej tego polderu i jego zdatności do przyczynienia się do realizacji celów owej dyrektywy, wynikających z jej art. 2 i 3, ale okolicznością, że decyzja o zmianie oceny krajowej polityki dotyczącej środowiska naturalnego zapadła w 2011 r. W szczególności władze te nie stwierdziły na żadnym etapie postępowania, że zniknął potencjał owego polderu do odtworzenia określonych typów siedlisk przyrodniczych i gatunków w związku z przekształceniem tego obszaru rolnego w obszar przyrodniczy poddany działaniu pływów morskich. Poza tym w piśmie skierowanym do Komisji w dniu 30 września 2014 r. władze te wskazały, że ze względów politycznych, społecznych i budżetowych zrezygnowano z planu przewidującego rozwój wartości przyrodniczych tego polderu, zważywszy, że w innych częściach terenu Haringvliet częściowo zaistniały procesy rozwojowe, które są wystarczające dla realizacji celów dotyczących tego terenu.

               38

               W tym względzie rząd niderlandzki potwierdził na rozprawie, że Królestwo Niderlandów nie powołało się na istnienie „błędu naukowego”, kiedy przedstawiało Komisji swą propozycję zmniejszenia powierzchni TZW Haringvliet.

               39

               Z kolei Komisja nie przedstawiła Trybunałowi żadnych dowodów naukowych, które pozwalałyby wykazać, że ta pierwotna propozycja była obarczona tego rodzaju błędem.

               40

               Wobec tego Komisja nie mogła w sposób zgodny z prawem – przy okazji dokonywania ósmej aktualizacji wykazu TZW składających się na atlantycki region biogeograficzny mocą decyzji wykonawczej 2015/72 – oprzeć się na istnieniu popełnionego pierwotnie błędu naukowego, aby włączyć do tego wykazu teren Haringvliet bez uwzględnienia jako jego części polderu Leenheeren.

               41

               W świetle powyższych rozważań należy stwierdzić, że decyzja wykonawcza 2015/72 jest nieważna w zakresie, w jakim mocą tego aktu teren Haringvliet został włączony do wykazu TZW składających się na atlantycki region biogeograficzny bez uwzględnienia polderu Leenheeren jako części wskazanego terenu.

         W przedmiocie kosztów

               42

               Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.

               Z powyższych względów Trybunał (czwarta izba) orzeka, co następuje:

                     Decyzja wykonawcza Komisji (UE) 2015/72 z dnia 3 grudnia 2014 r. w sprawie przyjęcia ósmego zaktualizowanego wykazu terenów mających znaczenie dla Wspólnoty składających się na atlantycki region biogeograficzny jest nieważna w zakresie, w jakim mocą tego aktu teren Haringvliet (NL 1000015) został włączony do tego wykazu bez uwzględnienia polderu Leenheeren jako części wskazanego terenu.

                     Podpisy

            (
            *1
         )	Język postępowania: niederlandzki.


Wyrok Trybunału z dnia 27 października 1993 r. # Postępowanie karne przeciwko Annick Taillandier, małżonce Neny. # Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Tribunal de police de Vichy - Francja. # Dyrektywa 88/301/EWG. # Sprawa C-92/91.


title: Wyrok Trybunału (druga izba) z dnia 21 kwietnia 2005 r.#Pierre Housieaux przeciwko Délégués du conseil de la Région de Bruxelles-Capitale.#Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Conseil d'État - Belgia.#Dyrektywa 90/313/EWG - Swoboda dostępu do informacji o środowisku - Wniosek o udzielenie informacji - Obowiązek uzasadnienia w przypadku odmowy - Termin wiążący - Brak odpowiedzi ze strony organu władzy publicznej w wyznaczonym terminie - Dorozumiana odmowa - Prawo podstawowe do skutecznej ochrony sądowej.#Sprawa C-186/04.

text:
      Sprawa C‑186/04
      Pierre Housieaux
      przeciwko
      Délégués du conseil de la Région de Bruxelles‑Capitale
      [wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Conseil d’État (Belgia)]

      Dyrektywa 90/313/EWG – Swoboda dostępu do informacji o środowisku – Wniosek o udzielenie informacji – Obowiązek uzasadnienia w przypadku odmowy – Termin wiążący – Brak odpowiedzi ze strony organu władzy publicznej w wyznaczonym terminie – Dorozumiana odmowa – Prawo podstawowe do skutecznej ochrony sądowej
      Opinia rzecznika generalnego J. Kokott przedstawiona w dniu 27 stycznia 2005 r.  I‑0000
      Wyrok Trybunału (druga izba) z dnia 21 kwietnia 2005 r.  I‑0000
      Streszczenie wyroku
      1.     Środowisko naturalne – Swoboda dostępu do informacji – Dyrektywa 90/313 – Wniosek o udzielenie informacji – Dwumiesięczny
            termin na udzielenie odpowiedzi przez organ władzy publicznej – Charakter wiążący
      (dyrektywa Rady 90/313, art. 3 ust. 4)
      2.     Środowisko naturalne – Swoboda dostępu do informacji – Dyrektywa 90/313 – Dorozumiana decyzja oddalająca wniosek o udzielenie
            informacji – Brak uzasadnienia decyzji w momencie upływu dwumiesięcznego terminu – Niezgodność decyzji z prawem
      (dyrektywa Rady 90/313, art. 3 ust. 4 i art. 4)
      3.     Środowisko naturalne – Swoboda dostępu do informacji – Dyrektywa 90/313 – Ochrona sądowa – Decyzja zaskarżalna – Dorozumiana
            decyzja oddalająca wniosek o udzielenie informacji
      (dyrektywa Rady 90/313, art. 4)
      1.     Dwumiesięczny termin, w ciągu którego organ władzy publicznej winien udzielić odpowiedzi na wniosek o udzielenie informacji,
         przewidziany w art. 3 ust. 4 dyrektywy 90/313 w sprawie swobody dostępu do informacji o środowisku jest terminem wiążącym.

      (por. pkt 29 oraz pkt 1 sentencji)
      2.     Artykuł 3 ust. 4 dyrektywy 90/313 w sprawie swobody dostępu do informacji o środowisku w związku z art. 4 tejże dyrektywy
         nie sprzeciwia się przepisom krajowym, zgodnie z którymi dla celów przyznania skutecznej ochrony sądowej brak odpowiedzi ze
         strony powyższych władz publicznych w okresie dwóch miesięcy poczytuje się za skutkujący wydaniem dorozumianej decyzji odmownej
         zaskarżalnej na drodze sądowej lub administracyjnej zgodnie z obowiązującym w danym państwie systemem prawnym. Jednakże wyżej
         wymieniony art. 3 ust. 4 sprzeciwia się istnieniu braku uzasadnienia tej decyzji w momencie upływu dwumiesięcznego terminu.
         W tych okolicznościach dorozumiana decyzja odmowna winna być uznana za niezgodną z prawem.

      (por. pkt 36 oraz pkt 3 sentencji)
      3.     Decyzją, o której mowa w art. 4 dyrektywy 90/313 w sprawie swobody dostępu do informacji o środowisku, zaskarżalną na drodze
         prawnej czy administracyjnej przez osobę składającą wniosek o udzielenie informacji, jest dorozumiana decyzja odmowna wynikająca
         z trwającego przez okres dwóch miesięcy braku odpowiedzi ze strony władz publicznych właściwych do rozpatrzenia tego wniosku.

      (por. pkt 39 oraz pkt 2 sentencji)
WYROK TRYBUNAŁU (druga izba)
      z dnia 21 kwietnia 2005 r.(*)

      Dyrektywa 90/313/EWG – Swoboda dostępu do informacji o środowisku – Wniosek o udzielenie informacji – Obowiązek uzasadnienia w przypadku odmowy – Termin wiążący – Brak odpowiedzi ze strony organu władzy publicznej w wyznaczonym terminie – Dorozumiana odmowa – Prawo podstawowe do skutecznej ochrony sądowej
      W sprawie C‑186/04
      mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 234 WE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Conseil
         d’État (Belgia) postanowieniem z dnia 1 kwietnia 2004 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 22 kwietnia 2004 r., w postępowaniu:

      Pierre Housieaux
      przeciwko
      Délégués du conseil de la Région de Bruxelles‑Capitale,

      przy udziale:
      Société de développement régional de Bruxelles (SDRB),

      Batipont Immobilier SA (BPI),

      Immomills Louis de Waele Development SA (ILDWD),

      TRYBUNAŁ (druga izba),
      w składzie: C. W. A. Timmermans, prezes izby, R. Silva de Lapuerta, P. Kūris, G. Arestis i J. Klučka (sprawozdawca), sędziowie,
      rzecznik generalny: J. Kokott,
      sekretarz: R. Grass,
      uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 20 stycznia 2005 r.,
      rozważywszy uwagi przedstawione:
      –       w imieniu Pierre’a Housieaux przez adwokatów J. Sambona i P. Reyniersa,
      –       w imieniu Délégués du conseil de la Région de Bruxelles‑Capitale przez adwokatów P. Coenraetsa i C. Lepinois,
      –       w imieniu Société de développement régional de Bruxelles (SDRB) przez adwokatów F. Krenca i P. Lamberta,
      –       w imieniu Komisji Wspólnot Europejskich przez U. Wölkera i F. Simonetti, działających w charakterze pełnomocników,
      po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 27 stycznia 2005 r.,
      wydaje następujący
      Wyrok
      1       Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 3 ust. 4 i art. 4 dyrektywy Rady 90/313/EWG z dnia
         7 czerwca 1990 r. w sprawie swobody dostępu do informacji o środowisku (Dz.U. L 158, str. 56).

      2       Wniosek ten został przedstawiony w ramach sporu między P. Housieaux a Collège des délégués du conseil de la Région de Bruxelles‑Capitale
         (zwanym dalej „Collège”) w związku z decyzją tego ostatniego w sprawie dostępu do dokumentów dotyczących porozumienia o zagospodarowaniu
         przestrzennym terenów miejskich.

       Ramy prawne
       Uregulowania wspólnotowe
      3       Artykuł 3 ust. 1 dyrektywy 90/313 przewiduje, że:
      „Państwa członkowskie zobowiązane są, z zastrzeżeniem przepisów niniejszego artykułu, do zapewnienia, że władze publiczne
         są zobowiązane do udostępniania informacji dotyczących środowiska każdej osobie fizycznej lub prawnej na jej żądanie i bez
         konieczności wykazania przez nią powodów swojego zainteresowania.

      Państwa członkowskie określą praktyczne zasady, zgodnie z którymi informacje takie będą skutecznie udostępniane”.
      4       Artykuł 3 ust. 2 i 3 tej dyrektywy wymienia przyczyny mogące uzasadniać odrzucenie wniosku o udzielenie informacji.
      5       Artykuł 3 ust. 4 ww. dyrektywy ma następujące brzmienie:
      „Władze publiczne udzielą odpowiedzi osobie żądającej informacji tak szybko, jak to możliwe, a najpóźniej w terminie dwóch
         miesięcy. Odmowa dostarczenia żądanej informacji musi być uzasadniona”.

      6       Artykuł 4 dyrektywy 90/313 stanowi:
      „Osoba, która uważa, że odmówiono jej informacji bezzasadnie lub zignorowano jej żądanie informacji lub że uzyskała niewystarczającą
         odpowiedź od organu władzy publicznej, może domagać się rozpatrzenia tej decyzji na drodze prawnej lub administracyjnej zgodnie
         z obowiązującym w danym państwie systemem prawnym”.

       Uregulowania krajowe
      7       Zarządzeniem z dnia 29 sierpnia 1991 r. w sprawie dostępu do informacji o środowisku w regionie Bruxelles‑Capitale (Moniteur belge z dnia 1 października 1991 r., str. 21505, zwanym dalej „zarządzeniem z 1991 r.”) dokonano transpozycji właściwych przepisów
         dyrektywy 90/313 do porządku prawnego tego regionu.

      8       Artykuł 7 zarządzenia z 1991 r. stanowi:
      „Władze wykonawcze ustanawiają listę rodzajów dokumentów pisemnych, do których wglądu bezpośrednio na miejscu winny udzielić
         zainteresowane organy administracji”.

      9       Artykuł 8 ww. zarządzenia ma następujące brzmienie:
      „Co się tyczy informacji innych niż zawarte w dokumentach, o których mowa w art. 7, oraz bez uszczerbku dla uprawnień danego
         organu administracji do udzielenia wglądu do nich bezpośrednio na miejscu, organ administracji, do którego skierowano wniosek,
         dysponuje terminem miesiąca na udzielenie wnioskodawcy odpowiedzi na piśmie.

      Jeśli po upływie wyznaczonego terminu żadne działania nie zostaną podjęte w sprawie tego wniosku, brak odpowiedzi ze strony
         organu administracji poczytuje się za podjęcie decyzji odmawiającej dostępu do informacji. W takim wypadku wnioskodawca może
         w ramach odstępstwa od art. 12 § 2 przekazać bezpośrednio sprawę do delegatów do rady, którzy podejmą decyzję w przedmiocie
         wniosku”.

      10     Zgodnie z brzmieniem art. 12 tego zarządzenia:
      „§ 1. Jedynie delegaci do rady są uprawnieni do odmowy dostępu do informacji będącej w posiadaniu danego organu administracji […].
         Wykonują oni te uprawnienia kolegialnie i w granicach określonych w art. 9.

      § 2.      […] każdy organ administracji, który odmawia ujawnienia informacji będących przedmiotem wniosku o udostępnienie, winien poinformować
         o tym wnioskodawcę i jednocześnie przekazać sprawę do delegatów do rady. Przekazanie sprawy do delegatów do rady odbywa się
         za przesłaniem wniosku o udostępnienie informacji wraz z egzemplarzem lub kopią informacji oraz wskazaniem powodów, które
         w opinii władz usprawiedliwiają udzielenie odmowy dostępu do informacji. Termin, o którym mowa w art. 8 § 1, ulega przedłużeniu
         o miesiąc od chwili zawiadomienia wnioskodawcy o przekazaniu sprawy do delegatów do rady”.

      11     Artykuł 13 zarządzenia z 1991 r. stanowi:
      „Każda decyzja odmawiająca w części lub w całości dostępu do żądanych informacji winna wskazywać w sposób wyraźny, precyzyjny,
         pełny i wiarygodny powody stanowiące jej uzasadnienie”.

      12     Artykuł 14 ww. zarządzenia przewiduje, że:
      „Delegaci do rady przekazują wnioskodawcy żądany dokument bądź zawiadamiają go o odmowie jego udostępnienia w terminie dwóch
         miesięcy od złożenia przedmiotowego wniosku. Brak odpowiedzi z upływem tego terminu poczytuje się za równoznaczny z podjęciem
         decyzji odmawiającej dostępu do żądanych informacji. O decyzji delegatów do rady zawiadamia się również organ administracji,
         do którego wpłynął wniosek o udostępnienie informacji”.

      13     Zarządzenie z 1991 r. nie ustanawia, jeśli chodzi o dostęp do informacji o środowisku, żadnej specyficznej procedury odwoławczej
         od decyzji Collège, a zatem zastosowanie znajdują tutaj zwykłe środki odwoławcze przysługujące w postępowaniu administracyjnym.

      14     Stąd, na podstawie art. 14 ust. 1 lois coordonnées sur le Conseil d’État (ujednoliconej ustawy o Conseil d’État) (Moniteur belge z dnia 21 marca 1973 r., str. 3459), „wydział [administracyjny Conseil d’État] orzeka w drodze wyroku w przedmiocie skarg
         o stwierdzenie nieważności aktów lub uregulowań wydanych przez różne władze administracyjne z naruszeniem istotnych wymogów
         proceduralnych bądź też wymogów ustanowionych pod rygorem nieważności lub tychże aktów czy uregulowań wydanych w następstwie
         nadużycia władzy”.

      15     Arrêté du Régent (dekret królewski) z dnia 23 sierpnia 1948 r. w sprawie postępowania przed wydziałem administracyjnym Conseil
         d’État zaznacza w art. 4 akapit trzeci, iż „skargi, o których mowa w art. [14] ustawy, przedawniają się z upływem 60 dni od
         momentu publikacji bądź podania do wiadomości zaskarżonych aktów, uregulowań czy decyzji. Jeśli nie ma obowiązku ich opublikowania
         ani podania do wiadomości, termin ten biegnie od dnia, w którym wnioskodawca powziął wiadomość o ich istnieniu”.

       Postępowanie przed sądem krajowym i pytania prejudycjalne
      16     W lutym 1991 r. region Bruxelles‑Capitale dokonał wywłaszczenia terenu byłego szpitala wojskowego na rzecz Société de développement
         régional de Bruxelles (zwanej dalej „SDRB”), która została wyznaczona jako jednostka odpowiedzialna za przekształcenie tego
         terenu. SDRB zawarła następnie w wyniku negocjacji porozumienie (zwane dalej „porozumieniem”) z utworzoną tymczasowo dla celów
         wspólnego przedsięwzięcia grupą spółek składającą się ze spółki Batipont Immobilier SA i Immomills Louis de Waele Development
         (zwaną dalej „Batipont”). W porozumieniu tym Batipont zobowiązała się wznieść na tym terenie kompleks budynków i obiektów
         zgodnie z ustalonym uprzednio przez SDRB programem.

      17     Pismem z dnia 21 marca 1993 r., zaadresowanym do prezesa SDRB, P. Housieaux zażądał wglądu do porozumienia i jego kopii. Decyzją
         z dnia 5 kwietnia 1994 r. SDRB odrzuciła ten wniosek na takiej podstawie, że zgodnie z zarządzeniem z 1991 r. to władza wykonawcza
         ustala indywidualnie dla każdego organu administracji metody organizowania dostępu do informacji.

      18     W dniu 22 kwietnia 1994 r. P. Housieaux złożył odwołanie od tej decyzji do Collège i ponowił swój wniosek o udostępnienie
         mu porozumienia.

      19     Po wymianie korespondencji z P. Housieaux Collège uchwałą z dnia 1 lutego 1995 r. podjął decyzję o przekazaniu wnioskodawcy
         tekstów załączników H i I do tego porozumienia, które dotyczyły środowiska i których przekazanie nie naruszyłoby żadnego interesu
         o charakterze handlowym czy przemysłowym. Pismem z dnia 3 lutego 1995 r. Collège poinformował P. Housieaux i SDRB o tej decyzji.

      20     Nieusatysfakcjonowany powyższą decyzją P. Housieaux wniósł w dniu 31 marca 1995 r. skargę do Conseil d’État, domagając się
         unieważnienia tejże decyzji.

      21     W postępowaniu przed Conseil d’État Collège podniósł zarzut niedopuszczalności skargi, oparty na twierdzeniu, iż decyzja z dnia
         1 lutego 1995 r. jest jedynie decyzją zatwierdzającą i jako taka nie może zostać zaskarżona. Collège podniósł, iż, abstrahując
         od ujawnienia treści załączników H i I do porozumienia, decyzja ta jedynie zatwierdza dorozumianą decyzję odmowną, która została
         wydana wcześniej wskutek trwającego przez ponad dwa miesiące braku odpowiedzi ze strony Collège w sprawie wniosku o udzielenie
         informacji, złożonego w dniu 22 kwietnia 1994 r. przez P. Housieaux. Ta dorozumiana decyzja odmowna stała się decyzją ostateczną
         w momencie, kiedy nie została zakwestionowana w terminie 60 dni, przewidzianym w art. 14 ust. 1 lois coordonnées sur le Conseil
         d’État. W konsekwencji Collège utrzymuje, iż w dniu 31 marca 1995 r. P. Housieaux został pozbawiony prawa do wniesienia odwołania,
         które zmierzało do unieważnienia decyzji odmownej z dnia 1 lutego 1995 r.

      22     W tych to okolicznościach Conseil d’État postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami
         prejudycjalnymi:

      „1)      Czy dwumiesięczny termin przewidziany w art. 3 ust. 4 dyrektywy 90/313 […] jest terminem instrukcyjnym, to znaczy będącym
         jedynie wskazówką dla władz, do których skierowany jest wniosek o udzielenie informacji, czy też terminem wiążącym, którego
         te władze są zobowiązane przestrzegać?

      2)      W przypadku kiedy ten dwumiesięczny termin jest terminem wiążącym i kiedy z upływem tego terminu władze, do których został
         skierowany wniosek o udzielenie informacji, nie wydały żadnej decyzji, jaką decyzją jest »decyzja«, o której mowa w art. 4
         in fine powołanej powyżej dyrektywy, którą można zaskarżyć na drodze sądowej lub administracyjnej »zgodnie z obowiązującym
         w danym państwie systemem prawnym«?

      3)      Czy art. 3 ust. 4 i art. 4 powołanej powyżej dyrektywy zabraniają tego, aby »obowiązujący w danym państwie system prawny«
         interpretował brak odpowiedzi ze strony władz, do których skierowano wniosek o udzielenie informacji, trwający przez okres
         dwóch miesięcy, o których mowa w art. 3 ust. 4 tejże dyrektywy, jako dorozumianą decyzję o odrzuceniu tego wniosku, decyzję,
         która nie została uzasadniona, lecz która może stać się przedmiotem zaskarżenia na drodze prawnej lub administracyjnej, o którym
         mowa w art. 4?

      4)      W przypadku kiedy ten dwumiesięczny termin, o którym mowa w art. 3 ust. 4 dyrektywy, jest terminem instrukcyjnym, czy art. 3
         ust. 4 i art. 4 tejże dyrektywy stoją na przeszkodzie temu, aby »obowiązujący w danym państwie system prawny« przewidywał
         możliwość, że osoba wnioskująca o udzielenie informacji może wezwać władze do udzielenia odpowiedzi na jej wniosek w określonym
         terminie, po którego bezskutecznym upływie dalszy brak odpowiedzi ze strony władz poczytuje się jako dorozumianą decyzję odmawiającą
         udzielenia informacji, która to decyzja może stać się przedmiotem zaskarżenia na drodze sądowo‑administracyjnej?”.

       W przedmiocie pytań prejudycjalnych
       W przedmiocie pytania pierwszego
      23     Poprzez pierwsze pytanie sąd krajowy zmierza w istocie do ustalenia, czy przewidziany w art. 3 ust. 4 dyrektywy 90/313 termin
         ma charakter instrukcyjny czy wiążący.

      24     W tym względzie należy zaznaczyć, jak uczyniła to rzecznik generalna w pkt 23 i 24 opinii, że zarówno z brzmienia, jak i celu
         powyższego przepisu wynika, iż przewidziany w nim termin dwóch miesięcy należy uznać za mający charakter wiążący.

      25     Użycie, z jednej strony, sformułowania „tak szybko, jak to możliwe, a najpóźniej w terminie dwóch miesięcy” wyraźnie wskazuje
         bowiem na to, iż właściwe, aby wypowiedzieć się w sprawie wniosku o udzielenie informacji, władze publiczne (zwane dalej „władzami
         publicznymi”) są zobowiązane do tego, aby przestrzegać wyznaczonego w ten sposób terminu na rozpatrzenie wniosku i do udzielenia
         nań odpowiedzi.

      26     Z drugiej strony, jeśli termin ten posiadałby nie wiążący, lecz jedynie instrukcyjny charakter, to art. 4 dyrektywy 90/313,
         który przewiduje ochronę sądową jednostki, byłby pozbawiony skuteczności. W istocie osoba składająca wniosek o udzielenie
         informacji nie wiedziałaby, począwszy od jakiej dokładnie daty może wnieść odwołanie.

      27     Taką wykładnię art. 3 ust. 4 dyrektywy 90/313 potwierdza wynikający zwłaszcza z jej jedenastego motywu cel tejże dyrektywy,
         którym jest podawanie w sposób aktywny do wiadomości publicznej ogólnych informacji o stanie środowiska.

      28     Otóż, jak podkreśliła to rzecznik generalna w pkt 24 opinii, znaczenie tychże informacji zależy w dużej mierze od faktu jej
         jak najszybszego udostępnienia jednostkom.

      29     Mając na uwadze te rozważania, należy odpowiedzieć na pierwsze z postawionych pytań, że dwumiesięczny termin przewidziany
         w art. 3 ust. 4 dyrektywy 90/313 jest terminem wiążącym.

       W przedmiocie trzeciego pytania
      30     Poprzez trzecie pytanie, które należy rozpatrzyć przed pytaniem drugim, sąd krajowy zmierza w istocie do ustalenia, czy art. 3
         ust. 4 i art. 4 dyrektywy 90/313 sprzeciwiają się przepisom krajowym, zgodnie z którymi trwający przez okres dwóch miesięcy
         brak odpowiedzi ze strony władz publicznych w kwestii wniosku o udzielenie informacji uważa się za skutkujący, z upływem tego
         terminu, wydaniem dorozumianej decyzji o odrzuceniu tego wniosku, którą cechuje oczywiście brak uzasadnienia, ale która może
         stać się przedmiotem zaskarżenia na drodze prawnej lub administracyjnej, zgodnie z art. 4 tej dyrektywy.

      31     Należy przypomnieć w tym względzie, iż Trybunał orzekł już, że fikcja, zgodnie z którą brak odpowiedzi ze strony organu administracji
         poczytuje się za dorozumianą decyzję odmowną, nie może jako taka być uważana za niezgodną z wymogami dyrektywy 90/313 jedynie
         z takiego powodu, iż dorozumiana decyzja odmowna nie zawiera, z definicji, żadnego uzasadnienia (wyrok z dnia 26 czerwca 2003 r.
         w sprawie C‑233/00 Komisja przeciwko Francji, Rec. str. I‑6625, pkt 111).

      32     Z drugiej strony, Trybunał uznał, że w przypadku dorozumianego odrzucenia wniosku o udzielenie informacji dotyczących środowiska,
         podanie do wiadomości uzasadnienia tego odrzucenia, nawet po dacie tej dorozumianej odmowy, winno nastąpić w ciągu dwóch miesięcy
         następujących po złożeniu właściwego wniosku, ze względu na to, że powyższe podanie do wiadomości powinno być w takiej sytuacji
         uważane za „odpowiedź” w rozumieniu art. 3 ust. 4 wyżej wymienionej dyrektywy (ww. wyrok w sprawie Komisja przeciwko Francji,
         pkt 118).

      33     Jedynie taka wykładnia art. 3 ust. 4 dyrektywy 90/313 pozwala na zachowanie skuteczności tego przepisu, którego samo brzmienie
         zakłada, że władze publiczne mają obowiązek uzasadnić każdą decyzję odrzucającą wniosek o udzielenie informacji.

      34     W przeciwieństwie do przepisów krajowych, które stanowiły przedmiot powołanego powyżej wyroku w sprawie Komisja przeciwko
         Francji, zgodnie z którymi trwający przez okres miesiąca brak odpowiedzi ze strony władz publicznych w sprawie wniosku o udzielenie
         informacji poczytywany był jako dorozumiana decyzja odrzucająca tenże wniosek, przepisy będące przedmiotem sporu w sprawie
         przed sądem krajowym przewidują dorozumianą decyzję odmowną po trwającym dwa miesiące po złożeniu wniosku okresie milczenia.

      35     Zatem z powołanego powyżej wyroku w sprawie Komisja przeciwko Francji wynika, że podczas gdy dla celów zapewnienia skutecznej
         ochrony sądowej zgodnie z jej art. 4 dyrektywa 90/313 nie sprzeciwia się fikcji dorozumianej decyzji odrzucającej wniosek
         o udzielenie informacji po dwumiesięcznym okresie milczenia, art. 3 ust. 4 tejże dyrektywy sprzeciwia się istnieniu braku
         uzasadnienia tej decyzji w momencie upływu dwumiesięcznego terminu. W tych okolicznościach dorozumiana decyzja odmowna z pewnością
         stanowi „odpowiedź” w rozumieniu powyższego przepisu, lecz winna być uznana za niezgodną z prawem.

      36     W konsekwencji należy odpowiedzieć na pytanie trzecie w ten sposób, że art. 3 ust. 4 dyrektywy 90/313 w związku z art. 4 tejże
         dyrektywy nie sprzeciwia się w sytuacji, jaka ma miejsce w sprawie przed sądem krajowym, przepisom krajowym, zgodnie z którymi,
         dla celów przyznania skutecznej ochrony sądowej brak odpowiedzi ze strony powyższych władz publicznych w okresie dwóch miesięcy
         poczytuje się za skutkujący wydaniem dorozumianej decyzji odmownej mogącej stanowić przedmiot zaskarżenia na drodze sądowej
         lub administracyjnej zgodnie z obowiązującym w danym państwie systemem prawnym. Jednakże wyżej wymieniony art. 3 ust. 4 sprzeciwia
         się istnieniu braku uzasadnienia tej decyzji w momencie upływu dwumiesięcznego terminu. W tych okolicznościach dorozumiana
         decyzja odmowna winna być uznana za niezgodną z prawem.

       W przedmiocie pytania drugiego
      37     Poprzez drugie pytanie sąd krajowy zmierza do ustalenia, jaką decyzją jest „decyzja” mogąca być przedmiotem zaskarżenia w rozumieniu
         art. 4 dyrektywy 90/313, jeśli władze publiczne nie wydały żadnej decyzji z upływem dwumiesięcznego terminu, o którym mowa
         w art. 3 ust. 4 tejże dyrektywy.

      38     Odpowiedź na to pytanie wynika z ustaleń poczynionych w odniesieniu do trzeciego pytania, zgodnie z którymi brak odpowiedzi
         ze strony władz publicznych w trakcie dwumiesięcznego okresu poczytuje się jako skutkujący wydaniem decyzji mogącej być przedmiotem
         zaskarżenia zgodnie z obowiązującym w danym państwie systemem prawnym.

      39     W konsekwencji należy odpowiedzieć na pytanie drugie w ten sposób, że decyzja, o której mowa w art. 4 dyrektywy 90/313, mogąca
         być przedmiotem zaskarżenia na drodze prawnej czy administracyjnej przez osobę składającą wniosek o udzielenie informacji,
         jest dorozumianą decyzją odmowną wynikającą z trwającego przez okres dwóch miesięcy braku odpowiedzi ze strony władz publicznych
         właściwych do rozpatrzenia tego wniosku.

       W przedmiocie pytania czwartego
      40     W związku z odpowiedzią udzieloną na pierwsze pytanie, a mianowicie że termin przewidziany w art. 3 ust. 4 dyrektywy 90/313
         jest terminem wiążącym, nie ma potrzeby udzielać odpowiedzi na pytanie czwarte.

       W przedmiocie kosztów
      Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej
         przed tym sądem; do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi,
         inne niż poniesione przez strony postępowania przed sądem krajowym, nie podlegają zwrotowi.

      Z powyższych względów Trybunał (druga izba) orzeka, co następuje:
      1)      Dwumiesięczny termin przewidziany w art. 3 ust. 4 dyrektywy Rady 90/313/EWG z dnia 7 czerwca 1990 r. w sprawie swobody dostępu
            do informacji o środowisku jest terminem wiążącym.
      2)      Decyzja, o której mowa w art. 4 dyrektywy 90/313, mogąca być przedmiotem zaskarżenia na drodze prawnej czy administracyjnej
            przez osobę składającą wniosek o udzielenie informacji, jest dorozumianą decyzją odmowną wynikającą z trwającego przez okres
            dwóch miesięcy braku odpowiedzi ze strony władz publicznych właściwych do rozpatrzenia tego wniosku.
      3)      Artykuł 3 ust. 4 dyrektywy 90/313 w związku z art. 4 tejże dyrektywy nie sprzeciwia się w sytuacji, jaka ma miejsce w sprawie
            przed sądem krajowym, przepisom krajowym, zgodnie z którymi, dla celów przyznania skutecznej ochrony sądowej brak odpowiedzi
            ze strony powyższych władz publicznych w okresie dwóch miesięcy poczytuje się za skutkujący wydaniem dorozumianej decyzji
            odmownej mogącej stanowić przedmiot zaskarżenia na drodze sądowej lub administracyjnej zgodnie z obowiązującym w danym państwie
            systemem prawnym. Jednakże wyżej wymieniony art. 3 ust. 4 sprzeciwia się istnieniu braku uzasadnienia tej decyzji w momencie
            upływu dwumiesięcznego terminu. W tych okolicznościach dorozumiana decyzja odmowna winna być uznana za niezgodną z prawem.
      Podpisy
      * Język postępowania: francuski.