title: Wyrok Trybunału (trzecia izba) z dnia 13 października 2011 r.#Aurora Sousa Rodríguez i inni przeciwko Air France SA.#Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Juzgado de lo Mercantil nº 1 de Pontevedra - Hiszpania.#Odesłanie prejudycjalne - Transport lotniczy - Rozporządzenie (WE) nr 261/2004 - Artykuł 2 lit. l) - Odszkodowanie na rzecz pasażerów w przypadku odwołania lotu - Pojęcie odwołania (lotu) - Artykuł 12 - Pojęcie dalszego odszkodowania - Odszkodowanie na mocy prawa krajowego.#Sprawa C-83/10.

text:
      Sprawa C‑83/10
      Aurora Sousa Rodríguez i in.
      przeciwko
      Air France SA
      (wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnymzłożony przez Juzgado de lo Mercantil nº 1 de Pontevedra)

      Odesłanie prejudycjalne – Transport lotniczy – Rozporządzenie (WE) nr 261/2004 – Artykuł 2 lit. l) – Odszkodowanie na rzecz pasażerów w przypadku odwołania lotu – Pojęcie odwołania (lotu) – Artykuł 12 – Pojęcie dalszego odszkodowania – Odszkodowanie na mocy prawa krajowego
      Streszczenie wyroku
      1.        Transport – Transport lotniczy – Rozporządzenie nr 261/2004 – Wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku
            odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów – Stwierdzenie nieważności – Pojęcie
      (rozporządzenie nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady, art. 2 lit. l), art. 5 ust. 3)
      2.        Transport – Transport lotniczy – Rozporządzenie nr 261/2004 – Wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku
            odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów – Dalsze odszkodowanie – Zakres – Zadośćuczynienie z tytułu
            poniesionej krzywdy – Włączenie
      (rozporządzenie nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady, art. 8, 9, 12; konwencja montrealska z 1999 r.)
      1.        Pojęcie odwołania określone w art. 2 lit. l) rozporządzenia nr 261/2004 ustanawiającego wspólne zasady odszkodowania i pomocy
         dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, uchylającego rozporządzenie
         nr 295/91 należy interpretować w ten sposób, że dotyczy ono nie tylko sytuacji, gdy odlot danego samolotu wcale nie następuje,
         ale obejmuje również przypadek, w którym ten samolot wprawdzie wystartował, ale następnie z jakichkolwiek względów był zmuszony
         zawrócić na lotnisko wylotu, a jego pasażerowie zostali przeniesieni na inne loty.

      Przyczyna, dla której samolot był zmuszony zawrócić na lotnisko wylotu i w konsekwencji nie osiągnął miejsca przeznaczenia,
         jest pozbawiona znaczenia. W istocie przyczyna ta jest bowiem istotna jedynie dla określenia, czy w danym przypadku to odwołanie
         „jest spowodowane zaistnieniem nadzwyczajnych okoliczności, których nie można [by] było uniknąć pomimo podjęcia wszelkich
         racjonalnych środków w rozumieniu art. 5 ust. 3 rozporządzenia nr 261/2004, w której to sytuacji odszkodowanie nie jest należne.

      (por. pkt 34, 35; pkt 1 sentencji)
      2.        Pojęcie dalszego odszkodowania, o którym mowa w art. 12 rozporządzenia nr 261/2004 ustanawiającego wspólne zasady odszkodowania
         i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, uchylającego rozporządzenie
         nr 295/91, należy interpretować w ten sposób, że pozwala sądowi krajowemu zasądzić, na warunkach przewidzianych w konwencji
         w sprawie ujednolicenia niektórych zasad dotyczących międzynarodowego przewozu lotniczego lub w prawie krajowym, odszkodowanie
         z tytułu poniesionej szkody, w tym krzywdy, w związku z niewykonaniem umowy przewozu lotniczego. Pojęcie dalszego odszkodowania
         nie może natomiast służyć sądowi krajowemu za podstawę prawną nakazania przewoźnikowi lotniczemu zwrotu na rzecz pasażerów,
         których lot był opóźniony lub odwołany, wydatków, jakie musieli oni ponieść w związku z uchybieniem przez tego przewoźnika
         lotniczego obowiązkom zapewnienia pomocy i opieki, które na nim ciążą na mocy art. 8 i 9 wspomnianego rozporządzenia.

      (por. pkt 46; pkt 2 sentencji)
WYROK TRYBUNAŁU (trzecia izba)
      z dnia 13 października 2011 r.(*)

      Odesłanie prejudycjalne – Transport lotniczy – Rozporządzenie (WE) nr 261/2004 – Artykuł 2 lit. l) – Odszkodowanie na rzecz pasażerów w przypadku odwołania lotu – Pojęcie odwołania (lotu) – Artykuł 12 – Pojęcie dalszego odszkodowania – Odszkodowanie na mocy prawa krajowego
      W sprawie C‑83/10
      mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Juzgado
         de lo Mercantil nº 1 de Pontevedra (Hiszpania) postanowieniem z dnia 1 lutego 2010 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu
         11 lutego 2010 r., w postępowaniu:

      Aurora Sousa Rodríguez,
      Yago López Sousa,
      Rodrigo Manuel Puga Lueiro,
      Luis Ángel Rodríguez González,
      María del Mar Pato Barreiro,
      Manuel López Alonso,
      Yaiza Pato Rodríguez
      przeciwko
      Air France SA,
      TRYBUNAŁ (trzecia izba),
      w składzie: K. Lenaerts, prezes izby, J. Malenovský (sprawozdawca), R. Silva de Lapuerta, E. Juhász i D. Šváby, sędziowie,
      rzecznik generalny: E. Sharpston,
      sekretarz: A. Calot Escobar,
      uwzględniając procedurę pisemną,
      rozważywszy uwagi przedstawione:
      –        w imieniu A. Sousy Rodríguez, Y. Lópeza Sousy, R.M. Pugi Lueira, L.A. Rodrígueza Gonzáleza, M. Pato Barreiro, M. Lópeza Alonsa
         i Y. Pato Rodríguez przez J. Portelę Leirosa, Procurador de los Tribunales, wspieranego przez J. Gonzáleza Péreza, abogado,

      –        w imieniu rządu francuskiego przez G. de Bergues’a oraz M. Perrota, działających w charakterze pełnomocników,
      –        w imieniu rządu włoskiego przez G. Palmieri, działającą w charakterze pełnomocnika, wspieraną przez M. Russo, avvocato dello
         Stato,

      –        w imieniu rządu polskiego przez M. Szpunara, działającego w charakterze pełnomocnika,
      –        w imieniu rządu Zjednoczonego Królestwa przez S. Hathawaya, działającego w charakterze pełnomocnika, wspieranego przez D. Bearda,
         barrister,

      –        w imieniu Komisji Europejskiej przez L. Lozano Palacios oraz K. Simonssona, działających w charakterze pełnomocników,
      po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 28 czerwca 2011 r.,
      wydaje następujący
      Wyrok
      1        Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 2 lit. l) i art. 12 rozporządzenia (WE) nr 261/2004
         Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. ustanawiającego wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów
         w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, uchylającego rozporządzenie (EWG) nr 295/91
         (Dz.U. L 46, s. 1).

      2        Wniosek ten został złożony w ramach sporu między siedmioma pasażerami przewoźnika lotniczego Air France SA (zwanego dalej
         „Air France”) a Air France w przedmiocie odszkodowania z tytułu szkody, jaką mieli oni ponieść wskutek dużych opóźnień i niedogodności
         spowodowanych problemami technicznymi samolotu należącego do tego przewoźnika w ramach lotu na trasie Paryż (Francja) – Vigo
         (Hiszpania).

       Ramy prawne
       Prawo międzynarodowe
      3        Wspólnota Europejska wzięła udział w międzynarodowej konferencji dyplomatycznej w sprawie prawa lotniczego odbywającej się
         w Montrealu w dniach 10–28 maja 1999 r., której wynikiem było przyjęcie w dniu 28 maja 1999 r. Konwencji w sprawie ujednolicenia
         niektórych zasad dotyczących międzynarodowego przewozu lotniczego (zwanej dalej „konwencją montrealską”), a następnie tę konwencję
         podpisała w dniu 9 grudnia 1999 r.

      4        W dniu 5 kwietnia 2001 r. Rada Unii Europejskiej przyjęła decyzję 2001/539/WE w sprawie zawarcia przez Wspólnotę Europejską
         Konwencji w sprawie ujednolicenia niektórych zasad dotyczących międzynarodowego przewozu lotniczego (konwencji montrealskiej)
         (Dz.U. L 194, s. 38). Konwencja ta weszła w życie w odniesieniu do Unii Europejskiej w dniu 28 czerwca 2004 r.

      5        Artykuł 19 konwencji montrealskiej, zatytułowany „Opóźnienie”, zawarty w jej rozdziale III, zatytułowanym „Odpowiedzialność
         przewoźnika i zakres odszkodowania za szkody”, stanowi:

      „Przewoźnik ponosi odpowiedzialność za szkodę wynikłą z opóźnienia w przewozie lotniczym osób, bagażu lub ładunku. Jednakże
         przewoźnik nie ponosi odpowiedzialności za szkodę wynikłą z opóźnienia, jeśli udowodni, że on sam oraz jego pracownicy i agenci
         podjęli wszystkie rozsądnie konieczne środki, aby uniknąć szkody, lub że niemożliwe było podjęcie przez nich takich środków”.

      6        Zawarty również w rozdziale III wspomnianej konwencji art. 22, zatytułowany „Granice odpowiedzialności odnoszące się do opóźnienia,
         bagażu i ładunku”, stanowi w ust. 1:

      „W przypadku szkody wynikłej z opóźnienia określonej w artykule 19 w przewozie osób odpowiedzialność przewoźnika jest w przypadku
         każdego pasażera ograniczona do 4150 specjalnych praw ciągnienia”.

      7        Artykuł 29 konwencji montrealskiej, zatytułowany „Podstawa roszczeń”, przewiduje:

      „W przewozie osób, bagażu i ładunku jakiekolwiek powództwo dla uzyskania odszkodowania, jakkolwiek uzasadnione, zarówno na
         podstawie niniejszej konwencji jak i z umowy lub deliktu, może zostać wszczęte wyłącznie z zastrzeżeniem warunków i takich
         granic odpowiedzialności, jak określone w niniejszej konwencji […]”.

       Prawo Unii
       Rozporządzenie (WE) nr 2027/97
      8        Artykuł 1 rozporządzenia Rady (WE) nr 2027/97 z dnia 9 października 1997 r. w sprawie odpowiedzialności przewoźnika lotniczego
         w odniesieniu do transportu lotniczego pasażerów i ich bagażu (Dz.U. L 285, s. 1), zmienionego rozporządzeniem (WE) nr 889/2002
         Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 13 maja 2002 r. (Dz.U. L 140, s. 2) (zwanego dalej „rozporządzeniem nr 2027/97”), stanowi:

      „Niniejsze rozporządzenie wprowadza w życie odpowiednie postanowienia konwencji montrealskiej […]”.
      9        Artykuł 3 ust. 1 rozporządzenia nr 2027/97 stanowi:

      „Odpowiedzialność przewoźnika lotniczego Wspólnoty w odniesieniu do pasażerów i ich bagażu podlega postanowieniom konwencji
         montrealskiej określającym tę odpowiedzialność”.

       Rozporządzenie nr 261/2004
      10      Motywy 10 i 17 rozporządzenia nr 261/2004 mają następujące brzmienie:

      „(10) Pasażerowie, którym odmówiono przyjęcia na pokład wbrew ich woli, powinni mieć możliwość rezygnacji z lotu i otrzymania zwrotu
         należności za bilet albo kontynuowania podróży na satysfakcjonujących warunkach, z zapewnieniem odpowiedniej opieki podczas
         oczekiwania na późniejszy lot.

      […]
      (17)      Pasażerom, których loty są opóźnione o określony czas, powinno się udzielić odpowiedniej opieki oraz powinni oni mieć możliwość
         rezygnacji ze swoich lotów i otrzymania zwrotu należności za bilety albo kontynuowania podróży na satysfakcjonujących warunkach”.

      11      Artykuł 1 ust. 1 omawianego rozporządzenia, zatytułowany „Przedmiot”, stanowi:

      „Niniejsze rozporządzenie przyznaje, na warunkach wymienionych poniżej, minimalne prawa dla pasażerów, w następujących sytuacjach:
      a)      odmowy przyjęcia na pokład wbrew ich woli;
      b)      odwołania ich lotu;
      c)      opóźnienia ich lotu”.
      12      Artykuł 2 lit. l) tego rozporządzenia, zatytułowany „Definicje”, przewiduje:

      „Dla celów niniejszego rozporządzenia:
      […]
      l)      »odwołanie« oznacza nieodbycie się lotu, który był uprzednio planowany i na który zostało zarezerwowane przynajmniej jedno
         miejsce”.

      13      Artykuł 5 ust. 1–3 rozporządzenia nr 261/2004, zatytułowany „Odwołanie”, przewiduje:

      „1.      W przypadku odwołania lotu pasażerowie, których to odwołanie dotyczy:
      a)      otrzymują pomoc od obsługującego przewoźnika lotniczego, zgodnie z art. 8; oraz;
      b)      otrzymują pomoc od obsługującego przewoźnika lotniczego, zgodnie z art. 9 ust. 1 lit. a) i art. 9 ust. 2, jak również, w przypadku
         zmiany trasy, gdy racjonalnie spodziewany czas startu nowego lotu ma nastąpić co najmniej jeden dzień po planowym starcie
         odwołanego lotu, pomoc określoną w art. 9 ust. 1 lit. b) i c); oraz

      c)      mają prawo do odszkodowania od obsługującego przewoźnika lotniczego, zgodnie z art. 7, chyba że:
      i)      zostali poinformowani o odwołaniu co najmniej dwa tygodnie przed planowym czasem odlotu; lub
      ii)      zostali poinformowani o odwołaniu w okresie od dwóch tygodni do siedmiu dni przed planowym czasem odlotu i zaoferowano im
         zmianę planu podróży umożliwiającą im wylot najpóźniej dwie godziny przed planowym czasem odlotu i dotarcie do ich miejsca
         docelowego najwyżej cztery godziny po planowym czasie przylotu; lub

      iii)      zostali poinformowani o odwołaniu w okresie krótszym niż siedem dni przed planowym czasem odlotu i zaoferowano im zmianę planu
         podróży umożliwiającą im wylot nie więcej niż godzinę przed planowym czasem odlotu i dotarcie do ich miejsca docelowego najwyżej
         dwie godziny po planowym czasie przylotu.

      2.      Gdy pasażerowie zostali poinformowani o odwołaniu, otrzymują oni wyjaśnienie dotyczące możliwości alternatywnego połączenia.
      3.      Obsługujący przewoźnik lotniczy nie jest zobowiązany do wypłaty rekompensaty przewidzianej w art. 7, jeżeli może dowieść,
         że odwołanie jest spowodowane zaistnieniem nadzwyczajnych okoliczności, których nie można [by] było uniknąć pomimo podjęcia
         wszelkich racjonalnych środków”.

      14      Artykuł 6 ust. 1 rozporządzenia nr 261/2004, zatytułowany „Opóźnienie”, stanowi:

      „Jeżeli obsługujący przewoźnik lotniczy ma uzasadnione powody, by przewidywać, że lot będzie opóźniony w stosunku do planowego
         startu:

      a)      o dwie lub więcej godzin w przypadku lotów do 1500 kilometrów; lub
      b)      o trzy lub więcej godzin w przypadku wszystkich lotów wewnątrzwspólnotowych dłuższych niż 1500 kilometrów i wszystkich innych
         lotów o długości pomiędzy 1500 a 3500 kilometrów; lub

      c)      o cztery lub więcej godzin w przypadku wszystkich innych lotów niż loty określone w lit. a) lub b),
      pasażerowie otrzymują od obsługującego przewoźnika lotniczego:
      i)      pomoc określoną w art. 9 ust. 1 lit. a) i art. 9 ust. 2; oraz
      ii)      gdy oczekiwany w sposób uzasadniony czas odlotu nastąpi co najmniej dzień po terminie poprzednio zapowiedzianego odlotu, pomoc
         określoną w art. 9 ust. 1 lit. b) i c); oraz

      iii) gdy opóźnienie wynosi co najmniej pięć godzin, pomoc określoną w art. 8 ust. 1 lit. a)”.
      15      Artykuł 7 ust. 1 omawianego rozporządzenia, zatytułowany „Prawo do odszkodowania”, stanowi, co następuje:

      „1.      W przypadku odwołania do niniejszego artykułu pasażerowie otrzymują odszkodowanie w wysokości:
      a)      250 EUR dla wszystkich lotów o długości do 1500 kilometrów;
      […]”.
      16      Artykuł 8 tego rozporządzenia, zatytułowany „Prawo do zwrotu należności lub zmiany planu podróży”, przewiduje:

      „1.      W przypadku odwołania do niniejszego artykułu pasażerowie mają prawo wyboru pomiędzy:
      a)      – zwrotem w terminie siedmiu dni, za pomocą środków przewidzianych w art. 7 ust. 3, pełnego kosztu biletu po cenie, za jaką
         został kupiony, za część lub części nieodbytej podróży oraz za część lub części już odbyte, jeżeli lot nie służy już dłużej
         jakiemukolwiek celowi związanemu z pierwotnym planem podróży pasażera, wraz z, gdy jest to odpowiednie

            –      lotem powrotnym do pierwszego miejsca odlotu, w najwcześniejszym możliwym terminie;
      b)       zmianą planu podróży, na porównywalnych warunkach, do ich miejsca docelowego, w najwcześniejszym możliwym terminie; lub
      c)       zmianą planu podróży, na porównywalnych warunkach, do ich miejsca docelowego, w późniejszym terminie dogodnym dla pasażera,
         w zależności od dostępności wolnych miejsc.

      […].
      3.      Jeżeli w przypadku gdy miasto lub region jest obsługiwane przez kilka lotnisk, obsługujący przewoźnik lotniczy oferuje pasażerowi
         lot na inne lotnisko niż to, do którego została zrobiona rezerwacja, obsługujący przewoźnik lotniczy ponosi koszt transportu
         pasażera z tego innego lotniska na lotnisko, do którego została zrobiona rezerwacja lub na inne pobliskie miejsce uzgodnione
         z pasażerem”.

      17      Artykuł 9 ust. 1 i 2 rozporządzenia nr 261/2004, zatytułowany „Prawo do opieki”, ma następujące brzmienie:

      „1.      W przypadku odwołania do niniejszego artykułu pasażerowie otrzymują bezpłatnie:
      a)      posiłki oraz napoje w ilościach adekwatnych do czasu oczekiwania;
      b)      zakwaterowanie w hotelu w przypadku:
      –        gdy występuje konieczność pobytu przez jedną albo więcej nocy, lub
      –        gdy zachodzi konieczność pobytu dłuższego niż planowany przez pasażera;
      c)      transport pomiędzy lotniskiem a miejscem zakwaterowania (hotelem lub innym).
      2.      Ponadto pasażerom bezpłatnie przysługują dwie rozmowy telefoniczne lub dwa dalekopisy, dwie przesyłki faksowe lub e‑mailowe”.
      18      Artykuł 12 ust. 1 tego rozporządzenia, zatytułowany „Dalsze odszkodowanie”, stanowi:

      „Niniejsze rozporządzenie nie narusza praw pasażerów do dochodzenia dalszego odszkodowania. Odszkodowanie na podstawie niniejszego
         rozporządzenia może zostać potrącone z takiego odszkodowania”.

       Postępowanie przed sądem krajowym i pytania prejudycjalne
      19      Powodowie w postępowaniu krajowym zawarli z Air France umowę przewozu lotniczego na trasie Paryż (Francja) – Vigo (Hiszpania)
         w ramach lotu 5578 obsługiwanego przez tego przewoźnika. Wspomniany lot miał rozpocząć się w dniu 25 września 2008 r. o godz.
         19.40 na lotnisku Paryż‑Charles de Gaulle.

      20      Samolot wystartował planowo, lecz po kilku minutach pilot podjął decyzję o powrocie do miejsca wylotu – na lotnisko Charles
         de Gaulle z powodu problemu technicznego statku powietrznego. Z akt sprawy w postępowaniu krajowym nie wynika w żaden sposób,
         by po powrocie na lotnisko wylotu samolot następnie ponownie wystartował i osiągnął, z opóźnieniem, miejsce przeznaczenia.

      21      Trojgu pasażerom omawianego lotu zaproponowano lot następnego dnia, 26 września 2008 r., o godz. 7.05 z lotniska Paryż-Orly
         do Porto (Portugalia), skąd dostali się do Vigo taksówką. Kolejnemu pasażerowi zaproponowano lot tego samego dnia z Paryża
         do Vigo przez Bilbao. Co się tyczy pozostałych pasażerów, Air France dokonał dla nich rezerwacji na lot Paryż–Vigo również
         w dniu 26 września 2008 r., o tej samej godzinie co lot zawrócony z powodu awarii (godz. 19.40). Z jednym wyjątkiem żaden
         z pasażerów lotu wyznaczonego na dzień poprzedni nie został zakwaterowany na koszt Air France ani nie otrzymał jakiejkolwiek
         pomocy ze strony tego przewoźnika lotniczego.

      22      Siedmiu pasażerów lotu 5578, a mianowicie powodowie w postępowaniu krajowym, wniosło do Juzgado de lo Mercantil nº 1 de Pontevedra
         (sądu gospodarczego nr 1 w Pontevedrze) przeciwko Air France powództwo o odszkodowanie z tytułu niewykonania umowy przewozu
         lotniczego.

      23      Powodowie w postępowaniu krajowym wnoszą o zasądzenie na ich rzecz odszkodowania, o którym mowa w art. 7 rozporządzenia nr 261/2004,
         w przewidzianej w tym artykule zryczałtowanej kwocie 250 EUR dla każdego z nich. Jeden z powodów domaga się ponadto zwrotu
         poniesionych przez niego kosztów przejazdu taksówką z lotniska w Porto do Vigo. Kolejny z powodów żąda zwrotu kosztów posiłków
         na lotnisku w Paryżu i kosztów dodatkowej względem pierwotnych założeń doby spędzonej przez jego psa w hotelu dla zwierząt.
         Wreszcie wszyscy powodowie wnoszą o zasądzenie od Air France na ich rzecz dodatkowej kwoty tytułem zadośćuczynienia za krzywdę,
         jaką mieli ponieść.

      24      W tych okolicznościach Juzgado de lo Mercantil nº 1 de Pontevedra postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału
         z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:

      „1)      Czy pojęcie odwołania [lotu] w znaczeniu określonym w art. 2 lit. l) [rozporządzenia nr 261/2004] należy interpretować w ten
         sposób, że oznacza ono wyłącznie brak planowego odlotu, czy że oznacza ono również jakąkolwiek okoliczność, która powoduje,
         że wspomniany lot, na który dokonano rezerwacji, rozpocznie się, lecz samolot nie dotrze do miejsca przeznaczenia, w tym w razie
         przymusowego powrotu z powodów technicznych na lotnisko wylotu?

      2)      Czy pojęcie dalszego odszkodowania, o którym mowa w art. 12 [rozporządzenia nr 261/2004], należy interpretować w ten sposób,
         że dopuszcza ono, by w przypadku odwołania lotu sąd krajowy przyznał odszkodowanie, a także zadośćuczynienie, z tytułu niewykonania
         umowy przewozu lotniczego, zgodnie z ustalonymi w krajowych uregulowaniach i orzecznictwie kryteriami dotyczącymi niewykonania
         umów, czy też przeciwnie, odszkodowanie to powinno dotyczyć wyłącznie poniesionych przez pasażerów i właściwie udokumentowanych
         kosztów, które nie zostały pokryte w należyty sposób przez przewoźnika lotniczego, zgodnie z wymogami art. 8 i 9 [rozporządzenia
         nr 261/2004], chociaż nie powołano się na te przepisy, czy też wreszcie te dwa pojęcia dalszego odszkodowania są ze sobą zgodne?”.

       W przedmiocie pytań prejudycjalnych
       W przedmiocie pytania pierwszego
      25      Sąd odsyłający, stojąc wobec konieczności ustalenia – do celów zasądzenia odszkodowania na rzecz pasażerów na podstawie przepisów
         art. 5 w związku z art. 7 rozporządzenia nr 261/2004 – czy omawiany lot może zostań uznany za „odwołany” w rozumieniu art. 2
         lit. l) tego rozporządzenia, zwraca się z pytaniem, czy, co do istoty, pojęcie odwołania (lotu) dotyczy wyłącznie sytuacji,
         gdy odlot danego samolotu wcale nie następuje, czy obejmuje ono również przypadek, w którym ten samolot wprawdzie wystartował,
         ale był zmuszony zawrócić na lotnisko wylotu wskutek usterki technicznej.

      26      Tytułem wstępu należy przypomnieć, że art. 2 lit. l) wspomnianego rozporządzenia definiuje „odwołanie” jako „nieodbycie się
         lotu, który był uprzednio planowany i na który zostało zarezerwowane przynajmniej jedno miejsce”. Aby móc ustalić znaczenie
         pojęcia odwołania (lotu), należy więc najpierw wyjaśnić znaczenie pojęcia lotu w kontekście tego przepisu.

      27      W tym względzie Trybunał orzekł już, że „lot” oznacza co do istoty operację transportu lotniczego, stanowiąc tym samym w pewien
         sposób „odcinek” tego transportu, obsługiwany przez przewoźnika lotniczego, który wytycza swoją trasę (wyrok z dnia 10 lipca
         2008 r. w sprawie C‑173/07 Emirates Airlines, Zb.Orz. s. I‑5237, pkt 40). Trybunał dodał ponadto, że trasa stanowi zasadniczy
         element lotu, który wykonywany jest zgodnie z rozkładem uprzednio opracowanym przez przewoźnika (wyrok z dnia 19 listopada
         2009 r. w sprawach połączonych C‑402/07 i C‑432/07 Strugeon i in., Zb.Orz. s. I‑10923, pkt 30).

      28      Zważywszy że „trasa” oznacza drogę, jaką samolot pokonuje z lotniska wylotu do lotniska przybycia zgodnie z ustaloną chronologią,
         nie wystarczy – by uznać lot za wykonany – że samolot wystartował zgodnie z przewidzianą trasą, trzeba jeszcze, by osiągnął
         miejsce przeznaczenia wyznaczone w ramach tej trasy. Tymczasem okoliczność, że start samolotu miał miejsce, lecz samolot następnie
         wrócił na lotnisko wylotu, nie osiągnąwszy miejsca przeznaczenia wyznaczonego w ramach trasy, skutkuje tym, że pierwotnie
         planowany lot nie może zostać uznany za wykonany.

      29      Następnie, z zawartej w art. 2 lit. l) rozporządzenia nr 261/2004 definicji nie wynika w żaden sposób, by – poza faktem, że
         pierwotnie przewidziany lot się nie odbył – „odwołanie” tego lotu w rozumieniu wspomnianego artykułu wymagało przyjęcia wyraźnej
         decyzji o jego odwołaniu.

      30      Trybunał wyjaśnił w tej kwestii, że możliwe jest co do zasady przyjęcie, że doszło do odwołania lotu, jeżeli pierwotnie przewidziany
         opóźniony lot zostaje przeniesiony na inny lot, czyli w razie odstąpienia od rozkładu pierwotnego lotu i dołączenia przez
         jego pasażerów do pasażerów lotu również przewidzianego w rozkładzie, niezależnie od lotu, na który przeniesieni pasażerowie
         mieli rezerwację (ww. wyrok w sprawie Sturgeon i in., pkt 36).

      31      W takiej sytuacji nie jest bynajmniej konieczne, by wszyscy pasażerowie, którzy dokonali rezerwacji na pierwotnie przewidziany
         lot, zostali przewiezieni w ramach innego lotu. Jedyną istotną kwestią w tym zakresie jest indywidualna sytuacja każdego tak
         przewiezionego pasażera, czyli fakt, że w odniesieniu do danego pasażera zaniechano pierwotnego rozkładu lotu.

      32      Należy w tym względzie zauważyć, że zarówno art. 1 ust. 1 lit. b) rozporządzenia nr 261/2004, jak i jego motywy 10 i 17 w różnych
         wersjach językowych rozporządzenia nawiązują do odwołania „ich” lotu.

      33      Nie ulega wątpliwości, że wszyscy powodowie w postępowaniu krajowym zostali przeniesieni na inne loty, zaplanowane dnia następnego
         po przewidzianym dniu odlotu, pozwalające im dostać się do ostatecznego celu podróży, czyli do Vigo, przy czym niektórzy z nich
         korzystali po drodze z przesiadki. „Ich” pierwotnie przewidziany lot musi zatem zostać uznany za „odwołany”.

      34      Wreszcie należy zauważyć, że przyczyna, dla której samolot był zmuszony zawrócić na lotnisko wylotu i w konsekwencji nie osiągnął
         miejsca przeznaczenia, jest pozbawiona znaczenia dla kwalifikacji „odwołania” w rozumieniu przywołanej powyżej definicji zawartej
         w art. 2 lit. l) rozporządzenia nr 261/2004. Przyczyna ta jest bowiem istotna jedynie dla określenia, w kontekście ustalania
         odszkodowania z tytułu szkody poniesionej przez pasażerów w wyniku odwołania ich lotu, czy w danym przypadku to odwołanie
         „jest spowodowane zaistnieniem nadzwyczajnych okoliczności, których nie można [by] było uniknąć pomimo podjęcia wszelkich
         racjonalnych środków” w rozumieniu art. 5 ust. 3 rozporządzenia nr 261/2004, w której to sytuacji odszkodowanie nie jest należne.

      35      Mając na względzie powyższe rozważania, na pytanie pierwsze należy odpowiedzieć, że pojęcie odwołania (lotu) określone w art. 2
         lit. l) rozporządzenia nr 261/2004 należy interpretować w ten sposób, że w okolicznościach takich jak będące przedmiotem postępowania
         krajowego, dotyczy ono nie tylko sytuacji, gdy odlot danego samolotu wcale nie następuje, ale obejmuje również przypadek,
         w którym ten samolot wprawdzie wystartował, ale następnie z jakichkolwiek względów był zmuszony zawrócić na lotnisko wylotu,
         a jego pasażerowie zostali przeniesieni na inne loty.

       W przedmiocie pytania drugiego
      36      Za pomocą pytania drugiego sąd odsyłający zmierza zasadniczo do ustalenia, czy w ramach dalszego odszkodowania przewidzianego
         w art. 12 rozporządzenia nr 261/2004 sąd krajowy może zasądzić od przewoźnika lotniczego odszkodowanie z tytułu wszelkiego
         rodzaju szkody, w tym krzywdy, w związku z niewykonaniem umowy przewozu lotniczego, i zgodnie z krajowymi przepisami. Sąd
         ten oczekuje od Trybunału w szczególności wyjaśnienia, czy takie dalsze odszkodowanie może obejmować wydatki, jakie pasażerowie
         musieli ponieść wskutek uchybienia przez przewoźnika lotniczego obowiązkom pomocy i opieki, które na nim ciążą na mocy art. 8
         i 9 rozporządzenia nr 261/2004.

      37      Tytułem wstępu należy przypomnieć, że art. 1 rozporządzenia nr 261/2004 podkreśla, że uprawnienia przyznane przez to rozporządzenie
         pasażerom w transporcie lotniczym w razie odmowy przyjęcia na pokład wbrew ich woli, odwołania ich lotu lub opóźnienia ich
         lotu mają charakter minimalny. Ponadto art. 12 wspomnianego rozporządzenia, zatytułowany „Dalsze odszkodowanie”, przewiduje,
         że akt ten nie narusza praw pasażerów do dochodzenia dalszego odszkodowania. W artykule tym dodano również, iż odszkodowanie
         przyznane na podstawie omawianego rozporządzenia może zostać potrącone z takiego dalszego odszkodowania.

      38      Z przepisów tych wynika, że odszkodowanie przyznane pasażerom w transporcie lotniczym na podstawie art. 12 rozporządzenia
         nr 261/2004 służy uzupełnieniu stosowania rozwiązań przewidzianych przez to rozporządzenie w taki sposób, by pasażerowie otrzymali
         rekompensatę za całość szkód, jakich doznali w wyniku uchybienia przez przewoźnika lotniczego jego zobowiązaniom umownym.
         Przepis ten pozwala także sądowi krajowemu zasądzić od przewoźnika lotniczego odszkodowanie z tytułu szkody poniesionej przez
         pasażerów w związku z niewykonaniem umowy przewozu lotniczego w oparciu o podstawę prawną inną niż rozporządzenie nr 261/2004,
         to jest, w szczególności, na warunkach przewidzianych w konwencji montrealskiej lub prawie krajowym.

      39      W tym zakresie należy przypomnieć, że Trybunał orzekł już, że ustandaryzowane i natychmiastowe rozwiązania podejmowane na
         mocy rozporządzenia nr 261/2004 nie stanowią same w sobie przeszkody w wystąpieniu przez zainteresowanych pasażerów – w sytuacji
         gdy to samo uchybienie przez przewoźnika lotniczego jego zobowiązaniom umownym wyrządzi im ponadto szkody otwierające prawo
         do odszkodowania – dodatkowo z powództwem o naprawienie tych szkód, na warunkach określonych przez konwencję montrealską (zob.
         podobnie wyrok z dnia 10 stycznia 2006 r. w sprawie C‑344/04 IATA i ELFAA, Zb.Orz. s. I‑403, pkt 47).

      40      W szczególności postanowienia art. 19, 22 i 29 konwencji montrealskiej, mające zastosowanie, na podstawie art. 3 ust. 1 rozporządzenia
         nr 2027/97, do odpowiedzialności przewoźnika lotniczego mającego siedzibę na terytorium państwa członkowskiego, precyzują
         przesłanki, zgodnie z którymi – w następstwie opóźnienia lub odwołania lotu – zainteresowani pasażerowie mogą dochodzić, tytułem
         zindywidualizowanego naprawienia szkody, odszkodowań od przewoźników lotniczych odpowiedzialnych za szkodę wynikającą z niewykonania
         umowy przewozu lotniczego.

      41      W tej kwestii warto przypomnieć, że w wyroku z dnia 6 maja 2010 r. w sprawie C‑63/09 Walz, Zb.Orz. s. I‑4239, pkt 29, Trybunał
         orzekł, że pojęcie szkody, o którym mowa w rozdziale III konwencji montrealskiej, należy rozumieć jako obejmujące zarówno
         szkodę o charakterze materialnym, jak i krzywdę. Wynika z tego, że szkoda dająca prawo do odszkodowania na podstawie art. 12
         rozporządzenia nr 261/2004 może mieć nie tylko charakter materialny, ale także moralny.

      42      Natomiast tytułem dalszego odszkodowania na mocy art. 12 rozporządzenia nr 261/2004 sąd krajowy nie może nakazać przewoźnikowi
         lotniczemu zwrotu na rzecz pasażerów, których lot był opóźniony lub odwołany, wydatków, jakie musieli oni ponieść w związku
         z uchybieniem przez tego przewoźnika lotniczego obowiązkowi zapewnienia pomocy (zwrot kosztów biletu lub zmiana planu podróży
         do ostatecznego miejsca przeznaczenia, pokrycie kosztów transferu między lotniskiem przybycia a lotniskiem pierwotnie przewidzianym)
         oraz obowiązkowi opieki (koszty posiłków, zakwaterowania i komunikacji), które na nim ciążą na mocy art. 8 i 9 wspomnianego
         rozporządzenia.

      43      Roszczenia pasażerów w transporcie lotniczym wynikające z uprawnień im przyznanych przez rozporządzenie nr 261/2004, takich
         jak uprawnienia przewidziane w art. 8 i 9 tego rozporządzenia, nie mogą zostać uznane za wchodzące w zakres „dalszego” odszkodowania
         w rozumieniu określonym w pkt 38 niniejszego wyroku.

      44      Jednakże, jeżeli przewoźnik lotniczy uchybia zobowiązaniom, które na nim ciążą na mocy art. 8 i 9 rozporządzenia nr 261/2004,
         pasażerowie są uprawnieni do wystąpienia z żądaniem odszkodowania na podstawie przesłanek wskazanych w tych dwóch artykułach.

      45      Wreszcie, zważywszy, że sąd odsyłający podniósł kwestię tego, czy ustanowione w art. 8 i 9 rozporządzenia nr 261/2004 prawa
         pasażerów są uzależnione od faktu, czy pasażerowie powołali się na nie, należy podkreślić, że – jak wskazała rzecznik generalna
         w pkt 61 opinii – rozporządzenie nr 261/2004 nie wyklucza w żaden sposób przyznania odszkodowania z tytułu uchybienia obowiązkom
         zapewnienia opieki i pomocy wynikającym z jego art. 8 i 9 z tego powodu, że przepisy te nie zostały wymienione przez pasażerów.

      46      Mając na względzie powyższe rozważania, na pytanie drugie należy odpowiedzieć, że pojęcie dalszego odszkodowania, o którym
         mowa w art. 12 rozporządzenia nr 261/2004, należy interpretować w ten sposób, że pozwala sądowi krajowemu zasądzić, na warunkach
         przewidzianych w konwencji montrealskiej lub w prawie krajowym, odszkodowanie z tytułu poniesionej szkody, w tym krzywdy,
         w związku z niewykonaniem umowy przewozu lotniczego. Pojęcie dalszego odszkodowania nie może natomiast służyć sądowi krajowemu
         za podstawę prawną nakazania przewoźnikowi lotniczemu zwrotu na rzecz pasażerów, których lot był opóźniony lub odwołany, wydatków,
         jakie musieli oni ponieść w związku z uchybieniem przez tego przewoźnika lotniczego obowiązkom zapewnienia pomocy i opieki,
         które na nim ciążą na mocy art. 8 i 9 wspomnianego rozporządzenia.

       W przedmiocie kosztów
      47      Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej
         przed tym sądem, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi,
         inne niż poniesione przez strony postępowania przed sądem krajowym, nie podlegają zwrotowi.

      Z powyższych względów Trybunał (trzecia izba) orzeka, co następuje:
      1)      Pojęcie odwołania (lotu) określone w art. 2 lit. l) rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia
            11 lutego 2004 r. ustanawiającego wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład
            albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, uchylającego rozporządzenie (EWG) nr 295/91 należy interpretować w ten sposób,
            że w okolicznościach takich jak będące przedmiotem postępowania krajowego dotyczy ono nie tylko sytuacji, gdy odlot danego
            samolotu wcale nie następuje, ale obejmuje również przypadek, w którym ten samolot wprawdzie wystartował, ale następnie z jakichkolwiek
            względów był zmuszony zawrócić na lotnisko wylotu, a jego pasażerowie zostali przeniesieni na inne loty.
      2)      Pojęcie dalszego odszkodowania, o którym mowa w art. 12 rozporządzenia nr 261/2004, należy interpretować w ten sposób, że
            pozwala sądowi krajowemu zasądzić, na warunkach przewidzianych w konwencji w sprawie ujednolicenia niektórych zasad dotyczących
            międzynarodowego przewozu lotniczego lub w prawie krajowym, odszkodowanie z tytułu poniesionej szkody, w tym krzywdy, w związku
            z niewykonaniem umowy przewozu lotniczego. Pojęcie dalszego odszkodowania nie może natomiast służyć sądowi krajowemu za podstawę
            prawną nakazania przewoźnikowi lotniczemu zwrotu na rzecz pasażerów, których lot był opóźniony lub odwołany, wydatków, jakie
            musieli oni ponieść w związku z uchybieniem przez tego przewoźnika lotniczego obowiązkom zapewnienia pomocy i opieki, które
            na nim ciążą na mocy art. 8 i 9 wspomnianego rozporządzenia.
      Podpisy
      *Język postępowania: hiszpański.


Wyrok Trybunału (pierwsza izba) z dnia 6 kwietnia 2000 r. # The Polo/Lauren Company LP przeciwko PT. Dwidua Langgeng Pratama International Freight Forwarders. # Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Oberster Gerichtshof - Austria. # Wspólna polityka handlowa - Rozporządzenie (WE) nr 3295/94. # Sprawa C-383/98.


title: Wyrok Trybunału (czwarta izba) z dnia 17 lutego 2016 r.#Sanoma Media Finland Oy – Nelonen Media przeciwko Viestintävirasto.#Odesłanie prejudycjalne – Dyrektywa 2010/13/UE – Artykuł 19 ust. 1 – Oddzielenie reklamy telewizyjnej od audycji – Podzielony ekran – Artykuł 23 ust. 1 i 2 – Ograniczenie czasu nadawania telewizyjnych spotów reklamowych do 20% godziny zegarowej – Ogłoszenia o sponsorowaniu – Inne odniesienia do sponsora – „Czarne sekundy”.#Sprawa C-314/14.

text:
         WYROK TRYBUNAŁU (czwarta izba)
      z dnia 17 lutego 2016 r. (
            *1
         )
      „Odesłanie prejudycjalne — Dyrektywa 2010/13/UE — Artykuł 19 ust. 1 — Oddzielenie reklamy telewizyjnej od audycji — Podzielony ekran — Artykuł 23 ust. 1 i 2 — Ograniczenie czasu nadawania telewizyjnych spotów reklamowych do 20% godziny zegarowej — Ogłoszenia o sponsorowaniu — Inne odniesienia do sponsora — „Czarne sekundy””
      W sprawie C‑314/14
      mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Korkein hallinto‑oikeus (naczelny sąd administracyjny, Finlandia) postanowieniem z dnia 27 czerwca 2014 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 1 lipca 2014 r., w postępowaniu:

         Sanoma Media Finland Oy-Nelonen Media

      przeciwko

         Viestintävirasto,

      TRYBUNAŁ (czwarta izba),
      w składzie: L. Bay Larsen, prezes trzeciej izby, pełniący obowiązki prezesa czwartej izby, J. Malenovský (sprawozdawca), M. Safjan, A. Prechal i K. Jürimäe, sędziowie,
      rzecznik generalny: M. Szpunar,
      sekretarz: A. Calot Escobar,
      uwzględniając pisemny etap postępowania,
      rozważywszy uwagi przedstawione:

               —

               w imieniu rządu fińskiego przez J. Heliskoskiego, działającego w charakterze pełnomocnika,

               —

               w imieniu rządu greckiego przez N. Dafniou i L. Kotroni, działające w charakterze pełnomocników,

               —

               w imieniu rządu austriackiego przez C. Pesendorfer, działającą w charakterze pełnomocnika,

               —

               w imieniu rządu polskiego przez B. Majczynę, działającego w charakterze pełnomocnika,

               —

               w imieniu Komisji Europejskiej przez I. Koskinena i A. Marcoulli, działających w charakterze pełnomocników,

         po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 6 października 2015 r.,
      wydaje następujący

         Wyrok

               1

               Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 19 ust. 1 oraz art. 23 ust. 1 i 2 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2010/13/UE z dnia 10 marca 2010 r. w sprawie koordynacji niektórych przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych państw członkowskich dotyczących świadczenia audiowizualnych usług medialnych (dyrektywy o audiowizualnych usługach medialnych) (Dz.U. L 95, s. 1; sprostowanie Dz.U. 2010, L 263, s. 15).

               2

               Wniosek ten został złożony w ramach sporu między spółką Sanoma Media Finland Oy‑Nelonen Media (zwaną dalej „Sanomą”) a Viestintävirasto (fińskim organem regulacyjnym rynku audiowizualnego, zwanym dalej „organem regulacyjnym”) w przedmiocie zgodności z prawem decyzji, w drodze której organ ten stwierdził naruszenie przez Sanomę fińskich przepisów dotyczących reklamy telewizyjnej i nakazał tej spółce usunąć to naruszenie.

         Ramy prawne

         Prawo Unii

               3

               Dyrektywa o audiowizualnych usługach medialnych skodyfikowała i uchyliła dyrektywę 89/552/EWG Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 3 października 1989 r. w sprawie koordynacji niektórych przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych państw członkowskich dotyczących świadczenia audiowizualnych usług medialnych (dyrektywę o audiowizualnych usługach medialnych) (Dz.U. L 298, s. 23).

               4

               Motywy 79, 81, 83, 85 i 87 dyrektywy o audiowizualnych usługach medialnych stanowią:

                        „(79)

                        […] Niemniej jednak we wszystkich handlowych przekazach audiowizualnych należy przestrzegać nie tylko zasad oznaczania, lecz także podstawowych przepisów jakościowych, tak aby uznane cele polityki publicznej zostały osiągnięte.

                  […]

                        (81)

                        Rozwój gospodarczy i techniczny daje użytkownikom coraz większy wybór w korzystaniu przez nich z audiowizualnych usług medialnych, a także nakłada na nich większą odpowiedzialność. Aby regulacja pozostała proporcjonalna do celów leżących w interesie publicznym, powinna ona dopuszczać pewien stopień elastyczności w odniesieniu do rozpowszechniania telewizyjnego. Zasada oddzielenia powinna być ograniczona do reklamy telewizyjnej i telesprzedaży, a lokowanie produktu powinno być dozwolone pod określonymi warunkami, chyba że państwo członkowskie postanowi inaczej. Lokowanie produktu mające charakter ukryty powinno jednak być zakazane. Zasada oddzielenia nie powinna stanowić przeszkody w korzystaniu z nowych technik reklamy.

                  […]

                        (83)

                        W celu zabezpieczenia pełnej i właściwej ochrony interesów konsumentów jako widzów programów, istotne jest określenie pewnych minimalnych zasad i standardów w odniesieniu do reklamy telewizyjnej, a państwa członkowskie muszą zachować prawo określania bardziej szczegółowych bądź bardziej restrykcyjnych przepisów lub w pewnych okolicznościach do nakładania odrębnych warunków na nadawców telewizyjnych znajdujących się pod ich jurysdykcją.

                  […]

                        (85)

                        Biorąc pod uwagę większą możliwość unikania reklamy przez widzów dzięki stosowaniu nowych technologii, takich jak magnetowidy cyfrowe, oraz dzięki większemu wyborowi kanałów, szczegółowe uregulowania odnoszące się do zamieszczania spotów reklamowych mające na celu ochronę widzów nie mają uzasadnienia. Dopuszczalny limit reklam emitowanych w ciągu godziny nie powinien zostać zwiększony, ale niniejsza dyrektywa powinna pozwalać nadawcom na większą elastyczność w ich zamieszczaniu, o ile nie narusza to nadmiernie integralności audycji.

                  […]

                        (87)

                        Powinien zostać przyjęty limit spotów reklamy telewizyjnej i spotów telesprzedażowych wynoszący 20% godziny zegarowej obowiązujący również w porach największej oglądalności. Pojęcie telewizyjnego spotu reklamowego należy rozumieć jako reklamę telewizyjną w znaczeniu art. 1 ust. 1 lit. i), trwającą nie dłużej niż 12 minut”.

               5

               W art. 1 ust. 1 tej dyrektywy znajdują się między innymi następujące definicje:

                        „a)

                        »audiowizualna usługa medialna« oznacza:

                                 (i)

                                 usługę w rozumieniu art. 56 i 57 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, za którą odpowiedzialność redakcyjną ponosi dostawca usług medialnych i której podstawowym celem jest dostarczanie ogółowi odbiorców – poprzez sieci łączności elektronicznej […] – audycji w celach informacyjnych, rozrywkowych lub edukacyjnych. Taka audiowizualna usługa medialna jest przekazem telewizyjnym w rozumieniu lit. e) niniejszego ustępu albo audiowizualną usługą medialną na żądanie w rozumieniu lit. g) niniejszego ustępu;

                                 (ii)

                                 handlowy przekaz audiowizualny;

                        b)

                        »audycja« oznacza ciąg ruchomych obrazów z dźwiękiem lub bez niego, stanowiący odrębną całość w układzie lub katalogu audycji przygotowanym przez dostawcę usług medialnych i mający formę i treść porównywalną z formą i treścią rozpowszechniania telewizyjnego. Przykładami audycji są: filmy pełnometrażowe, transmisje wydarzeń sportowych, seriale komediowe, filmy dokumentalne, audycje dla dzieci oraz filmy i seriale telewizyjne;

                  […]

                        h)

                        »handlowy przekaz audiowizualny« oznacza obrazy z dźwiękiem lub bez niego, które mają służyć bezpośredniemu lub pośredniemu promowaniu towarów, usług lub wizerunku osoby fizycznej lub prawnej prowadzącej działalność gospodarczą. Obrazy te towarzyszą audycji lub zostają w niej umieszczone w zamian za opłatę lub podobne wynagrodzenie lub w celach autopromocji. Formy handlowego przekazu audiowizualnego obejmują między innymi: reklamę telewizyjną, sponsorowanie, telesprzedaż i lokowanie produktu;

                        i)

                        »reklama telewizyjna« oznacza wszelkiego rodzaju ogłoszenia związane z działalnością handlową, gospodarczą, rzemieślniczą lub działalnością w ramach wolnego zawodu rozpowszechniane przez przedsiębiorstwo publiczne lub prywatne lub osobę fizyczną w zamian za opłatę lub podobne wynagrodzenie lub rozpowszechniane przez to przedsiębiorstwo lub tę osobę fizyczną w celach autopromocji w celu promocji odpłatnego dostarczania towarów lub świadczenia usług, w tym nieruchomości, praw i zobowiązań;

                  […]

                        k)

                        »sponsorowanie« oznacza wszelkiego rodzaju udział, jaki publiczne lub prywatne przedsiębiorstwo lub osoba fizyczna, nieświadcząc[e] audiowizualnych usług medialnych ani nieprodukując[e] utworów audiowizualnych, miały w sfinansowaniu audiowizualnych usług medialnych lub audycji w celu promowania swojej nazwy, swojego znaku towarowego, swojego wizerunku, swojej działalności lub swoich wyrobów;

                  […]”.

               6

               Artykuł 4 ust. 1 omawianej dyrektywy stanowi:
               „Państwa członkowskie mogą zobowiązać dostawców usług medialnych podlegających ich jurysdykcji do przestrzegania bardziej szczegółowych lub surowszych przepisów w dziedzinach, które podlegają koordynacji na mocy niniejszej dyrektywy, pod warunkiem że przepisy takie są zgodne z prawem unijnym”.

               7

               Zgodnie z brzmieniem art. 10 ust. 1 tej dyrektywy:
               „Sponsorowane audiowizualne usługi medialne lub audycje sponsorowane muszą spełniać następujące wymagania:
               […]

                        c)

                        widzowie muszą być wyraźnie poinformowani o istnieniu umowy o sponsorowaniu. Audycje sponsorowane muszą być wyraźnie oznaczone za pomocą nazwy, znaku firmowego lub jakiegokolwiek innego symbolu sponsora, takiego jak odniesienie do jego produktu(-ów) lub usługi (usług) lub do ich charakterystycznego znaku, w sposób właściwy dla audycji – na początku, w trakcie ich trwania lub na końcu”.

               8

               Artykuł 19 ust. 1 dyrektywy o audiowizualnych usługach medialnych stanowi:
               „Reklama telewizyjna i telesprzedaż muszą być łatwo rozpoznawalne i odróżniać się od materiału redakcyjnego. Bez uszczerbku dla stosowania nowych technik reklamowych, reklama telewizyjna i telesprzedaż są wyraźnie oddzielane od innych części audycji w sposób wizualny lub dźwiękowy, lub przestrzenny”.

               9

               Artykuł 23 tej dyrektywy stanowi:
               „1.   Czas nadawania telewizyjnych spotów reklamowych i spotów telesprzedażowych nie może w danej godzinie zegarowej przekraczać 20%.
               2.   Ustępu 1 nie stosuje się do ogłoszeń nadawcy w związku z jego własnymi audycjami ani w związku z produktami towarzyszącymi wywodzącymi się bezpośrednio z tych audycji, do ogłoszeń sponsorowanych [o sponsorowaniu] ani do lokowania produktu”.

               10

               Artykuł 26 wspomnianej dyrektywy stanowi:
               „Bez uszczerbku dla art. 4, państwa członkowskie mogą, z należytym uwzględnieniem prawa unijnego, ustanawiać warunki inne niż warunki określone w art. 20 ust. 2 i art. 23 w odniesieniu do przekazów telewizyjnych przeznaczonych do odbioru wyłącznie na terytorium krajowym i które nie mogą być bezpośrednio ani pośrednio odbierane w żadnym z pozostałych państw członkowskich”.

         Prawo fińskie

               11

               Dyrektywa 89/552 została transponowana do prawa fińskiego w drodze televisio- ja radiotoiminnasta laki 744/1998 (ustawy 744/1998 o radiofonii i telewizji, zwanej dalej „ustawą 744/1998”).

               12

               W myśl art. 2 ust. 16 ustawy 744/1998 „przekaz handlowy” oznacza między innymi reklamę i sponsorowanie. Z kolei sponsorowanie i reklama zdefiniowane są, odpowiednio, w ust. 13 i 14 tego artykułu. Z ust. 14 wynika w szczególności, że „reklama” oznacza informację, oświadczenie lub inny przekaz telewizyjny lub radiowy, z reguły za opłatą lub w zamian za inne świadczenie, niebędące sponsorowaniem lub lokowaniem produktu, mające na celu promocję sprzedaży produktów reklamodawcy lub renomy reklamodawcy prowadzącego działalność gospodarczą.

               13

               Artykuł 22 ust. 1 tej ustawy, implementujący art. dyrektywy 89/552, będący odpowiednikiem art. 19 ust. 1 dyrektywy o audiowizualnych usługach medialnych, stanowi, że reklama telewizyjna i telesprzedaż muszą odróżniać się od audycji przy pomocy sygnału dźwiękowego lub wizualnego lub przy pomocy podziału ekranu.

               14

               Artykuł 26 ust. 2 tej ustawy, implementujący artykuł dyrektywy 89/552 będący odpowiednikiem art. 10 ust. 1 lit. c) dyrektywy o audiowizualnych usługach medialnych, stanowi, że nazwa lub logo sponsora muszą być wyraźnie widoczne na początku lub na końcu sponsorowanych audycji telewizyjnych i radiowych.

               15

               Artykuł 29 ust. 1 tej ustawy, implementujący artykuł dyrektywy 89/552 będący odpowiednikiem art. 23 dyrektywy o audiowizualnych usługach medialnych, stanowi, że na godzinę zegarową nie może przypadać więcej niż 12 minut audycji reklamowych i telesprzedaży. Z art. 29 ust. 2 wynika, że przepis ten nie ma zastosowania w szczególności do ogłoszeń o sponsorowaniu.

               16

               Z przepisów art. 35 ust. 1 w związku z art. 36 ust. 1 ustawy 744/1998 wynika, że jeżeli organ regulacyjny stwierdzi naruszenie przez spółkę prowadzącą telewizyjną lub radiową działalność nadawczą przepisów tej ustawy, ma on w szczególności uprawnienie do zobowiązania spółki do usunięcia tego naruszenia.

         Postępowanie główne i pytania prejudycjalne

               17

               Sanoma jest podmiotem świadczącym audiowizualne usługi medialne z siedzibą w Finlandii. Jej usługi obejmują nadawanie audycji telewizyjnych, w ramach których nadaje ona między innymi reklamy, a także audycje sponsorowane.

               18

               W celu oddzielenia bloków reklamowych nadawanych pomiędzy dwiema audycjami telewizyjnymi Sanoma stosuje tzw. technikę „podziału ekranu” lub „podzielonego ekranu”, polegającą na przecięciu ekranu na dwie części, po tym, jak pojawią się napisy końcowe, tak aby jednocześnie te napisy końcowe przesuwały się w jednej kolumnie, a lista z zapowiedziami kolejnych audycji w drugiej. Ponadto Sanoma przed każdym spotem reklamowym nadawanym w ramach tych bloków oraz po każdym z nich pokazuje czarny obraz trwający 0,4–1 sekundy, zwany „czarnymi sekundami”.

               19

               Co więcej, gdy audycja emitowana przez Sanomę jest sponsorowana, może to powodować umieszczenie przez nią oznaczeń odnoszących się do sponsorującej audycję osoby fizycznej lub prawnej nie tylko w samej audycji sponsorowanej, lecz także w zwiastunach tej audycji, jak również w innych audycjach.

               20

               W drodze decyzji z dnia 9 marca 2012 r. organ regulacyjny uznał, że szereg tych praktyk Sanomy naruszało niektóre przepisy ustawy 744/1998, i nakazał tej spółce usunąć te naruszenia.

               21

               Uznał on w pierwszej kolejności, że Sanoma nie przestrzega wymogu oddzielenia reklamy i audycji, ustanowionego w art. 22 ust. 1 tej ustawy. W tym względzie uznał on, że stosowanie techniki polegającej na wyświetlaniu listy z zapowiedziami kolejnych audycji na podzielonym ekranie równocześnie z napisami końcowymi trwającej audycji nie zapewnia wystarczającego stopnia oddzielenia tej audycji i bloku reklamowego zamieszczonego między nią a następną audycją.

               22

               W drugiej kolejności organ regulacyjny uznał, że Sanoma nadaje 12 minut i 7 sekund reklamy na godzinę zegarową, w związku z czym przekracza maksymalny czas 12 minut na godzinę określony w art. 29 ust. 1 ustawy 744/1998. Doszedł on do tego wniosku, uznawszy, po pierwsze, że obecność oznaczeń odnoszących się do sponsora audycji gdzie indziej niż w samej tej audycji należy zaliczyć do czasu nadawania reklam. Po drugie, uznał, że „czarne sekundy” wplatane przez Sanomę między blok reklamowy a poprzedzającą go audycję należy traktować jako część tej audycji, jednak już te, które oddzielają poszczególne spoty wchodzące w skład tego bloku, oraz te wplatane między tenże blok a następującą po nim audycję należy liczyć jako czas reklamowy.

               23

               W trzeciej kolejności wreszcie organ regulacyjny nakazał Sanomie zmienić technikę stosowaną do oddzielania nadawanych przez nią audycji telewizyjnych od bloków reklamowych wplatanych w te audycje. Ponadto nakazał Sanomie, by przy obliczaniu czasu poświęcanego na reklamę telewizyjną uwzględniała ona, po pierwsze, oznaczenia sponsorów pojawiające się gdzie indziej niż w sponsorowanych przez nich audycjach, a po drugie, „czarne sekundy” wplatane między poszczególne spoty reklamowe nadawane w jednym bloku reklamowym, a także między ten blok a kolejną audycję.

               24

               Sanoma wniosła skargę o stwierdzenie nieważności tej decyzji organu regulacyjnego do Helsingin hallinto‑oikeus (sądu administracyjnego w Helsinkach), który oddalił tę skargę orzeczeniem z dnia 9 kwietnia 2013 r. Sąd ten uznał przede wszystkim, że stosowanie ekranu podzielonego między dwie różne audycje telewizyjne (tę, która właśnie się kończy, oraz tę, która nastąpi po niej) nie spełnia wymogu oddzielenia reklamy i audycji określonego w art. 22 ust. 1 ustawy 744/1998. Sąd uznał następnie, że zamieszczanie oznaczeń odnoszących się do sponsora gdzie indziej niż w sponsorowanej przez niego audycji prowadzi do obejścia limitu czasowego nadawania reklam, określonego w art. 29 ust. 1 tej ustawy, jeżeli nie jest uwzględniane przy obliczaniu czasu nadawania reklam przez podmioty świadczące audiowizualne usługi medialne. Rzeczony sąd orzekł wreszcie, że uznanie „czarnych sekund” następujących po bloku reklamowym za czas reklamowy nie jest niezgodne z ustawą 744/1998.

               25

               Sanoma wniosła odwołanie od tego orzeczenia do Korkein hallinto‑oikeus (naczelnego sądu administracyjnego), który zastanawia się nad wykładnią art. 19 ust. 1 i art. 23 ust. 1 i 2 dyrektywy o audiowizualnych usługach medialnych, jaką należy zastosować w sytuacji tego rodzaju jak ta w postępowaniu głównym, tak aby on sam mógł ustalić znaczenie i zakres przepisów ustawy 774/1998, które zdaniem organu regulacyjnego i Helsingin hallinto‑oikeus (sądu administracyjnego w Helsinkach) zostały przez Sanomę naruszone.

               26

               W tych okolicznościach Korkein hallinto-oikeus (naczelny sąd administracyjny) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:

                        „1)

                        Czy w okolicznościach tego rodzaju, jakie miały miejsce w postępowaniu głównym, art. 19 ust. 1 dyrektywy o audiowizualnych usługach medialnych należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie wykładni przepisów krajowych, wedle której podzielenie ekranu nie jest uważane za przerywnik oddzielający przekaz audiowizualny od reklamy telewizyjnej, gdy część ekranu jest zarezerwowana dla napisów końcowych przekazu, a pozostała część jest zarezerwowana dla przedstawienia dalszych audycji w kanale danego nadawcy poprzez tablicę z programem, i ani w czasie wyświetlania podzielonego ekranu, ani w późniejszym czasie nie jest emitowany dźwięk lub obraz w sposób wyraźny wskazujący na początek przerwy reklamowej?

                        2)

                        Czy w okolicznościach tego rodzaju, jakie miały miejsce w postępowaniu głównym, przy uwzględnieniu okoliczności, że dyrektywa o audiowizualnych usługach medialnych ma charakter regulacji ustanawiającej obowiązki minimalne, art. 23 ust. 2 owej dyrektywy należy interpretować w ten sposób, że nie jest z nim zgodne zakwalifikowanie oznaczeń sponsorów emitowanych w związku z przekazami innymi niż przekazy sponsorowane jako »spoty reklamowe« w rozumieniu art. 23 ust. 1 dyrektywy, które należy wliczyć do limitu czasu reklamowego?

                        3)

                        Czy w okolicznościach tego rodzaju, jakie miały miejsce w postępowaniu głównym, przy uwzględnieniu okoliczności, że dyrektywa o audiowizualnych usługach medialnych ma charakter regulacji ustanawiającej obowiązki minimalne, pojęcie »spotów reklamowych« zawarte w art. 23 ust. 1 owej dyrektywy w związku ze sformułowaniem opisującym limit czasu reklamowego, zgodnie z którym »czas nadawania […] nie może w danej godzinie zegarowej przekraczać 20%«, należy interpretować w ten sposób, że nie jest z nim zgodne wliczanie do czasu reklamowego »czarnych sekund« pomiędzy poszczególnymi spotami reklamowymi i na końcu przerwy reklamowej?”.

         W przedmiocie pytań prejudycjalnych

         W przedmiocie pytania pierwszego

               27

               Na wstępie należy wskazać, że z postanowienia odsyłającego wynika, po pierwsze, iż przepisy krajowe rozpatrywane w postępowaniu głównym stanowią, że oprócz podzielonego ekranu nie trzeba wymagać stosowania jakiegoś szczególnego sygnału dźwiękowego lub wizualnego w celu oddzielenia dobiegającej końca audycji od następującego po niej bloku reklamowego, a po drugie, że sąd odsyłający uważa, iż dodatkowe wymogi w tym zakresie należałoby dopuścić, jedynie gdyby ustanawiał je art. 19 ust. 1 dyrektywy o audiowizualnych usługach medialnych.

               28

               W tych okolicznościach należy uznać, że występując z pierwszym pytaniem prejudycjalnym, sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 19 ust. 1 dyrektywy o audiowizualnych usługach medialnych należy interpretować w ten sposób, że sprzeciwia się on istnieniu przepisów krajowych takich jak te rozpatrywane w postępowaniu głównym, zezwalających na to, aby podzielonemu ekranowi, na którym pojawiają się napisy końcowe audycji telewizyjnej w jednej kolumnie, a lista zapowiedzi kolejnych audycji nadawcy w drugiej, w celu oddzielenia dobiegającej końca audycji od następującego po niej bloku reklamowego niekoniecznie towarzyszył występujący w tym samym czasie lub następujący po nim sygnał dźwiękowy lub wizualny.

               29

               Artykuł 19 ust. 1 zdanie pierwsze dyrektywy o audiowizualnych usługach medialnych stanowi, że reklama telewizyjna i telesprzedaż powinny być łatwo rozpoznawalne i odróżniać się od materiału redakcyjnego. Zgodnie z art. 19 ust. 1 zdanie drugie, bez uszczerbku dla stosowania nowych technik reklamowych, reklama telewizyjna i telesprzedaż muszą być wyraźnie oddzielone od audycji w sposób wizualny lub dźwiękowy, lub przestrzenny.

               30

               Zdanie pierwsze tego przepisu zawiera zatem dwa zasadnicze wymogi, czyli po pierwsze, by reklama telewizyjna i telesprzedaż były łatwo rozpoznawalne, a po drugie, aby można je było odróżnić od materiału redakcyjnego, a więc od audycji telewizyjnych.

               31

               Wymogi te należy interpretować z uwzględnieniem celu wskazanego w motywie 83 dyrektywy o audiowizualnych usługach medialnych.

               32

               Przepis ten stanowi w szczególności, że w celu zabezpieczenia pełnej i właściwej ochrony interesów konsumentów jako widzów programów istotne jest określenie pewnych minimalnych zasad i standardów w odniesieniu do reklamy telewizyjnej.

               33

               Jednak art. 4 ust. 1 dyrektywy o audiowizualnych usługach medialnych wyraźnie przyznaje państwom członkowskim prawo do ustalania norm bardziej szczegółowych lub surowszych niż te, które ustanawia dyrektywa, pod warunkiem że przepisy takie są zgodne z prawem Unii.

               34

               W świetle motywu 83 dyrektywy o audiowizualnych usługach medialnych art. 19 ust. 1 zdanie pierwsze tej dyrektywy należy rozumieć jako wyraz woli prawodawcy, by zabezpieczyć pełną i właściwą ochronę interesów konsumentów jako widzów programów (zob. podobnie wyroki: Österreichischer Rundfunk, C‑195/06, EU:C:2007:613, pkt 26, 27; a także Komisja/Hiszpania, C‑281/09, EU:C:2011:767, pkt 46).

               35

               Z kolei art. 19 ust. 1 zdanie drugie dyrektywy o audiowizualnych usługach medialnych objaśnia zakres normy ustanowionej w zdaniu pierwszym tego przepisu, wymieniając poszczególne środki, których zastosowanie państwa członkowskie mogą przewidzieć w celu zapewnienia przestrzegania tego przepisu.

               36

               Jak wynika w szczególności z użytego dwukrotnie wyrazu „lub”, w zdaniu drugim przyznaje się państwom członkowskim możliwość wybrania niektórych z tych środków, a zrezygnowania z innych.

               37

               Wynika z tego, że o ile reklama telewizyjna i telesprzedaż powinny zostać wyraźnie oddzielone od audycji telewizyjnych przy pomocy rozmaitych środków wymienionych w art. 19 ust. 1 zdanie drugie dyrektywy o audiowizualnych usługach medialnych, o tyle nie można uważać, że środki te muszą na podstawie tego przepisu być stosowane łącznie. Jeżeli bowiem tylko jeden spośród nich, czy to wizualny, czy to dźwiękowy, czy też przestrzenny, jest w stanie zapewnić pełne poszanowanie wymogów wynikających z art. 19 ust. 1 zdanie pierwsze tej dyrektywy, to państwa członkowskie mogą nie wymagać łącznego stosowania tych środków.

               38

               W niniejszym przypadku z postanowienia odsyłającego wynika, że rozpatrywana w postępowaniu głównym technika polega na oddzieleniu audycji, która dobiega końca, od następującego po niej telewizyjnego bloku reklamowego przy pomocy podzielonego ekranu, zapewniając co do istoty takie oddzielenie w sposób przestrzenny.

               39

               Jeżeli zastosowanie tego środka spełnia samodzielnie oba wymogi przepisu art. 19 ust. 1 zdanie pierwsze dyrektywy o audiowizualnych usługach medialnych, to nie ma potrzeby, by środek taki łączyć z innymi sposobami oddzielenia, w szczególności dźwiękowymi lub wizualnymi, albo żeby następowały one po nim. Do sądu odsyłającego należy zbadanie, czy jest tak w rozpatrywanym przez niego przypadku.

               40

               W związku z tym odpowiedź na pytanie pierwsze powinna brzmieć następująco: art. 19 ust. 1 dyrektywy o audiowizualnych usługach medialnych należy interpretować w ten sposób, że nie stoi on na przeszkodzie istnieniu przepisów krajowych takich jak te rozpatrywane w postępowaniu głównym, zezwalających na to, aby podzielonemu ekranowi, na którym pojawiają się napisy końcowe audycji telewizyjnej w jednej kolumnie, a lista zapowiedzi kolejnych audycji nadawcy w drugiej, w celu oddzielenia dobiegającej końca audycji od następującego po niej bloku reklamowego niekoniecznie towarzyszył występujący w tym samym czasie lub następujący po nim sygnał dźwiękowy lub wizualny, o ile tego rodzaju sposób oddzielenia samodzielnie spełnia wymogi określone w art. 19 ust. 1 zdanie pierwsze tej dyrektywy, co powinien zbadać sąd odsyłający.

         W przedmiocie pytania drugiego

               41

               Występując z drugim pytaniem prejudycjalnym, sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 23 ust. 2 dyrektywy o audiowizualnych usługach medialnych należy interpretować w ten sposób, że stoi na przeszkodzie temu, by oznaczenia dotyczące sponsorowania zamieszczane w audycjach innych niż audycja sponsorowana, takie jak te rozpatrywane w postępowaniu głównym, były wliczane do limitu czasu nadawania reklam przypadającego na godzinę zegarową, ustalonego w art. 23 ust. 1 tej dyrektywy.

               42

               Artykuł 23 ust. 1 dyrektywy o audiowizualnych usługach medialnych stanowi, że czas nadawania telewizyjnych spotów reklamowych i spotów telesprzedażowych nie może w danej godzinie zegarowej przekraczać 20%.

               43

               Jednak ust. 2 tego artykułu precyzuje, że ust. 1 nie ma zastosowania do ogłoszeń o sponsorowaniu.

               44

               Treść art. 23 ust. 2 dyrektywy o audiowizualnych usługach medialnych nie określa szczegółowo znaczenia i zakresu wyrażenia „ogłoszenia [o sponsorowaniu]”, należy więc interpretować je z uwzględnieniem kontekstu, w jaki jest ono wpisane, oraz zamierzonego przez dyrektywę celu.

               45

               W tym względzie należy przede wszystkim wskazać, że zgodnie z art. 1 ust. 1 lit. h) i k) dyrektywy o audiowizualnych usługach medialnych sponsorowanie jest jedną z postaci audiowizualnego przekazu handlowego, poprzez którą osoba fizyczna lub prawna nieświadcząca usług medialnych ani nieprodukująca utworów audiowizualnych ma udział w finansowaniu audiowizualnych usług medialnych lub audycji w celu promowania swojej nazwy, swojego znaku towarowego, swojego wizerunku, swojej działalności lub swoich wyrobów.

               46

               Następnie, art. 10 ust. 1 omawianej dyrektywy, określający warunki, jakie powinno spełniać sponsorowanie, stanowi w szczególności w lit. c), że widzowie muszą być wyraźnie poinformowani o istnieniu umowy o sponsorowaniu, zaś audycje sponsorowane muszą być wyraźnie oznaczone za pomocą symbolu sponsora, odniesienia do jego produktów lub usług lub innego charakterystycznego znaku.

               47

               Z przepisów tych łącznie można wywnioskować, że skoro rola sponsora polega wyłącznie na udziale w finansowaniu usługi lub audycji, to symbole, odniesienia lub inne charakterystyczne oznaczenia dotyczące sponsorowania powinny być ściśle związane z usługami lub audycjami finansowanymi lub współfinansowanymi przez tego sponsora.

               48

               Z tego względu, w odniesieniu do audycji sponsorowanych, jak przewiduje wyraźnie art. 10 ust. 1 lit. c) dyrektywy o audiowizualnych usługach medialnych, in fine, takie symbole, odniesienia lub inne charakterystyczne oznaczenia dotyczące sponsora powinny być umieszczone bądź na początku, bądź na końcu, bądź też w trakcie trwania audycji sponsorowanej, a więc nie poza tą audycją.

               49

               Poszanowanie tego obowiązku konieczne jest w szczególności ze względu na interes konsumentów, którymi są telewidzowie. Obowiązek ten ma na celu, po pierwsze, umożliwienie im jasnego zrozumienia, że audycja stanowi część umowy o sponsorowaniu, w odróżnieniu od audycji niesponsorowanej, oraz umożliwienie im wyraźnego rozpoznania sponsora. Po drugie, zapobiega on obchodzeniu limitu czasu nadawania telewizyjnych spotów reklamowych na godzinę, określonego w art. 23 ust. 1 dyrektywy o audiowizualnych usługach medialnych.

               50

               Tym samym, jeżeli odniesienia lub oznaczenia dotyczące sponsorowania nie spełniają warunku, zgodnie z którym muszą być one zamieszczone na początku, na końcu albo w trakcie sponsorowanej audycji, owe odniesienia lub oznaczenia nie są objęte zakresem przedmiotowym art. 23 ust. 2 dyrektywy o audiowizualnych usługach medialnych, ponieważ przepis ten dotyczy wyłącznie ogłoszeń o sponsorowaniu umieszczonych w ramach sponsorowanej audycji.

               51

               Tak więc w sytuacji opisanej w poprzednim punkcie niniejszego wyroku do tych oznaczeń lub odniesień ma zastosowanie art. 23 ust. 1 dyrektywy o audiowizualnych usługach medialnych.

               52

               Z powyższych wywodów wynika, że odpowiedź na pytanie drugie powinna brzmieć następująco: art. 23 ust. 2 dyrektywy o audiowizualnych usługach medialnych należy interpretować w ten sposób, że oznaczenia dotyczące sponsorowania zamieszczane w audycjach innych niż audycja sponsorowana, takich jak te rozpatrywane w postępowaniu głównym, należy wliczać do limitu czasu nadawania reklam na godzinę zegarową określonego w art. 23 ust. 1 tej dyrektywy.

         W przedmiocie pytania trzeciego

               53

               Występując z trzecim pytaniem prejudycjalnym, sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy zważywszy na to, że dyrektywa o audiowizualnych usługach medialnych ma charakter regulacji minimalnej, art. 23 ust. 1 tej dyrektywy należy interpretować w ten sposób, iż sprzeciwia się on temu, by „czarne sekundy” wplatane między poszczególne spoty telewizyjnego bloku reklamowego lub między ten blok a następującą po nim audycję telewizyjną były wliczane w limit czasu nadawania reklam telewizyjnych wynoszący 20% na godzinę zegarową, o którym to limicie mowa w tym przepisie.

               54

               Należy przypomnieć, że zgodnie z art. 23 ust. 1 dyrektywy o audiowizualnych usługach medialnych czas nadawania telewizyjnych spotów reklamowych i spotów telesprzedażowych nie może w danej godzinie zegarowej przekraczać 20%.

               55

               Z brzmienia tego przepisu jasno wynika, że ustala on jedynie maksymalny limit czasowy, a więc pułap czasu nadawania telewizyjnych spotów reklamowych oraz telesprzedażowych w ramach danej godziny zegarowej, przy czym, jak wspomniano w pkt 33 niniejszego wyroku, państwa członkowskie mogą przyjąć surowsze normy i tym samym ustalić limit czasu nadawania takich spotów poniżej tego pułapu.

               56

               Z postanowienia odsyłającego wynika jednak, że – jak wspomniano w pkt 15 niniejszego wyroku – postępowanie główne dotyczy przepisów krajowych, które stanowią, że udział reklamy i telesprzedaży nie powinien przekraczać pułapu wynoszącego dokładnie tyle, ile ten określony w art. 23 ust. 1 dyrektywy o audiowizualnych usługach medialnych, a więc przepisów, w których nie skorzystano z uprawnienia wskazanego w pkt 33 niniejszego wyroku.

               57

               W tym względzie brzmienie art. 23 ust. 1 dyrektywy o audiowizualnych usługach medialnych nie pozwala samodzielnie stwierdzić, czy przepis ten należy interpretować w ten sposób, iż w sytuacji takiej jak ta w postępowaniu głównym nakazuje on wliczać „czarne sekundy”, o których mowa w postępowaniu głównym, do określonego w nim limitu 20%.

               58

               Status takich „czarnych sekund” należy więc ustalić w świetle celu art. 23 ust. 1 dyrektywy o audiowizualnych usługach medialnych.

               59

               Jako że art. 23 ust. 1 dyrektywy o audiowizualnych usługach medialnych ma określać pułap czasowy nadawania telewizyjnych spotów reklamowych i telesprzedażowych na godzinę zegarową, przepis ten w sposób domyślny, lecz nieodparty uwidacznia wolę prawodawcy Unii, by zapewnić prawidłową realizację zasadniczego celu tej dyrektywy, polegającego na ochronie konsumentów jako telewidzów przed nadmierną reklamą telewizyjną (zob. podobnie wyrok Sky Italia, C‑234/12, EU:C:2013:496, pkt 17).

               60

               Przepis ten należy więc rozumieć w ten sposób, że nie zezwala on państwom członkowskim na skrócenie na korzyść treści reklamowych minimalnego czasu antenowego, który musi być poświęcony nadawaniu audycji lub innych materiałów redakcyjnych, poniżej 80% danej godziny zegarowej, który to limit znajduje domyślnie potwierdzenie w tym przepisie.

               61

               Tymczasem jeżeli państwo członkowskie, tak jak w niniejszym przypadku, nie wprowadziło bardziej restrykcyjnego pułapu czasu nadawania reklam telewizyjnych niż ten określony w art. 23 ust. 1 dyrektywy o audiowizualnych usługach medialnych, wola prawodawcy Unii nie zostałaby uszanowana, gdyby „czarne sekundy”, o których mowa w postępowaniu głównym, oddzielające bądź to poszczególne spoty tworzące blok reklamowy, bądź tenże blok od następującej po nim audycji, nie były traktowane jako czas nadawania reklamy telewizyjnej do celów tego przepisu. Prowadziłoby to bowiem do skrócenia poniżej gwarantowanego domyślnie przez ten przepis limitu czasu zegarowego zastrzeżonego dla nadawania audycji i innych materiałów redakcyjnych o czas równy trwaniu tychże „czarnych sekund”.

               62

               Z powyższego wynika, że odpowiedź na pytanie trzecie powinna być następująca: art. 23 ust. 1 dyrektywy o audiowizualnych usługach medialnych należy interpretować w ten sposób, że jeśli państwo członkowskie nie skorzystało z uprawnienia do ustanowienia normy bardziej rygorystycznej niż ta określona w tym przepisie, to artykuł ów nie tylko nie stoi na przeszkodzie temu, by „czarne sekundy”, wplatane między poszczególne spoty telewizyjnego bloku reklamowego lub między ten blok a następującą po nim audycję, były wliczane do ustalonego w tym przepisie limitu czasu nadawania reklamy telewizyjnej wynoszącego 20% na godzinę zegarową, lecz wręcz nakazuje je do niego wliczać.

         W przedmiocie kosztów

               63

               Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.

               Z powyższych względów Trybunał (czwarta izba) orzeka, co następuje:

                           1)

                           Artykuł 19 ust. 1 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2010/13/UE z dnia 10 marca 2010 r. w sprawie koordynacji niektórych przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych państw członkowskich dotyczących świadczenia audiowizualnych usług medialnych (dyrektywy o audiowizualnych usługach medialnych) należy interpretować w ten sposób, że nie stoi on na przeszkodzie istnieniu przepisów krajowych takich jak te rozpatrywane w postępowaniu głównym, zezwalających na to, aby podzielonemu ekranowi, na którym pojawiają się napisy końcowe audycji telewizyjnej w jednej kolumnie, a lista zapowiedzi kolejnych audycji nadawcy w drugiej, w celu oddzielenia dobiegającej końca audycji od następującego po niej bloku reklamowego niekoniecznie towarzyszył występujący w tym samym czasie lub następujący po nim sygnał dźwiękowy lub wizualny, o ile tego rodzaju sposób oddzielenia samodzielnie spełnia wymogi określone w art. 19 ust. 1 zdanie pierwsze tej dyrektywy, co powinien zbadać sąd odsyłający.

                           2)

                           Artykuł 23 ust. 2 dyrektywy 2010/13 należy interpretować w ten sposób, że oznaczenia dotyczące sponsorowania zamieszczane w audycjach innych niż audycja sponsorowana, takich jak te rozpatrywane w postępowaniu głównym, należy wliczać do limitu czasu nadawania reklam na godzinę zegarową określonego w art. 23 ust. 1 tej dyrektywy.

                           3)

                           Artykuł 23 ust. 1 dyrektywy 2010/13 należy interpretować w ten sposób, że jeśli państwo członkowskie nie skorzystało z uprawnienia do ustanowienia normy bardziej rygorystycznej niż ta określona w tym przepisie, to artykuł ów nie tylko nie stoi na przeszkodzie temu, by „czarne sekundy”, wplatane między poszczególne spoty telewizyjnego bloku reklamowego lub między ten blok a następującą po nim audycję, były wliczane do ustalonego w tym przepisie limitu czasu nadawania reklamy telewizyjnej wynoszącego 20% na godzinę zegarową, lecz wręcz nakazuje je do niego wliczać.

                     Podpisy

            (
            *1
         )   Język postępowania: fiński.


title: Wyrok Trybunału (druga izba) z dnia 22 kwietnia 2015 r.#Drukarnia Multipress sp. z o.o. przeciwko Ministrowi Finansów.#Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie.#Odesłanie prejudycjalne – Podatki – Dyrektywa 2008/7/WE – Artykuł 2 ust. 1 lit. b) i c) – Podatki pośrednie od gromadzenia kapitału – Opodatkowanie podatkiem kapitałowym – Wkłady kapitałowe do spółki komandytowo-akcyjnej – Możliwość zakwalifikowania takiej spółki jako spółki kapitałowej.#Sprawa C-357/13.

text:
               Strony
               Motywy wyroku
               Sentencja

            Strony
            W sprawie C‑357/13
            mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie (Polska) postanowieniem z dnia 12 kwietnia 2013 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 27 czerwca 2013 r., w postępowaniu:
            Drukarnia Multipress sp. z o.o.
            przeciwko
            Ministrowi Finansów,
            TRYBUNAŁ (druga izba),
            w składzie: R. Silva de Lapuerta, prezes izby, J.C. Bonichot, A. Arabadjiev, J.L. da Cruz Vilaça (sprawozdawca) i C. Lycourgos, sędziowie,
            rzecznik generalny: N. Jääskinen,
            sekretarz: M. Aleksejev, administrator,
            uwzględniając pisemny etap postępowania i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 22 października 2014 r.,
            rozważywszy uwagi przedstawione:
            – w imieniu Drukarni Multipress sp. z o.o. przez K. Turzyńskiego oraz M. Kolibskiego, doradców podatkowych,
            – w imieniu Ministra Finansów przez A. Ćwik-Bury, działającą w charakterze pełnomocnika,
            – w imieniu rządu polskiego przez B. Majczynę oraz A. Kramarczyk-Szaładzińską, działających w charakterze pełnomocników,
            – w imieniu Komisji Europejskiej przez K. Herrmann oraz W. Roelsa, działających w charakterze pełnomocników,
            po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 18 grudnia 2014 r.,
            wydaje następujący
            Wyrok

            Motywy wyroku
            1. Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 2 ust. 1 lit. b) i c), art. 2 ust. 2 oraz art. 9 dyrektywy Rady 2008/7/WE z dnia 12 lutego 2008 r. dotyczącej podatków pośrednich od gromadzenia kapitału (Dz.U. L 46, s. 11).
            2. Wniosek ten został złożony w ramach sporu między Drukarnią Multipress sp. z o.o. (zwaną dalej „Drukarnią”) a Ministrem Finansów (zwanym dalej „ministrem”) w przedmiocie opodatkowania podatkiem od czynności cywilnoprawnych określonych działań restrukturyzacyjnych przeprowadzonych przez spółkę komandytowo-akcyjną (zwaną dalej „SKA”) prawa polskiego.
            Ramy prawne
            Prawo Unii
            3. Dyrektywa 2008/7 uchyliła i zastąpiła, zgodnie z jej art. 16, od dnia 1 stycznia 2009 r., dyrektywę Rady 69/335/EWG z dnia 17 lipca 1969 r. dotyczącą podatków pośrednich od gromadzenia kapitału (Dz.U. L 249, s. 25 – wyd. spec. w jęz. polskim, rozdz. 9, t. 1, s. 11), zmienioną dyrektywą Rady 2006/98/WE z dnia 20 listopada 2006 r. (Dz.U. L 363, s. 129).
            4. Motywy 2–6 dyrektywy 2008/7 mają następujące brzmienie:
            „(2) Podatki pośrednie od gromadzenia kapitału, to znaczy podatki kapitałowe (podatki naliczane od wkładów kapitałowych do spółek i przedsiębiorstw, opłata stemplowa od papierów wartościowych oraz podatek od działań restrukturyzacyjnych) niezależnie od tego, czy działania te są związane z podwyższeniem kapitału czy nie, powodują nierówne traktowanie, podwójne opodatkowanie i dysproporcje, które zakłócają swobodny przepływ kapitału. To samo dotyczy innych podatków pośrednich o takich samych cechach jak podatek kapitałowy i opłata stemplowa od papierów wartościowych.
            (3) Dlatego w interesie rynku wewnętrznego leży ujednolicenie prawodawstwa dotyczącego podatków pośrednich od gromadzenia kapitału, tak aby w możliwie największym stopniu wyeliminować czynniki, które mogą zakłócać warunki konkurencji lub utrudniać swobodny przepływ kapitału.
            (4) Konsekwencje gospodarcze podatku kapitałowego są niekorzystne dla łączenia i rozwoju przedsiębiorstw; takie konsekwencje są szczególnie szkodliwe przy obecnej koniunkturze gospodarczej, w której istnieje potrzeba uznania wspierania inwestycji za nadrzędny priorytet.
            (5) Najlepszym rozwiązaniem w tym celu byłoby zniesienie podatku kapitałowego.
            (6) Utrata przychodów, która byłaby wynikiem natychmiastowego zastosowania takich środków, jest [jednak] nie do przyjęcia dla państw członkowskich, które obecnie stosują podatek kapitałowy. W związku z tym te państwa członkowskie powinny mieć możliwość dalszego nakładania podatku kapitałowego na wszystkie lub część przedmiotowych operacji, zakładając, że w jednym i tym samym państwie członkowskim musi być stosowana jednolita stawka podatku. Państwo członkowskie, które podejmie decyzję o nienakładaniu podatku kapitałowego na wszystkie lub niektóre operacje objęte niniejszą dyrektywą, nie powinno mieć możliwości ponownego wprowadzenia takich podatków”.
            5. Artykuł 2 dyrektywy 2008/7, zatytułowany „Spółka kapitałowa”, jest sformułowany następująco:
            „1. Przez spółkę kapitałową w znaczeniu niniejszej dyrektywy należy rozumieć:
            a) każdą spółkę, która przyjmuje jedną z form wyszczególnionych w załączniku I;
            b) każdą spółkę, przedsiębiorstwo, stowarzyszenie lub osobę prawną, których udziały w kapitale lub majątku mogą być przedmiotem transakcji na giełdzie;
            c) każdą spółkę, przedsiębiorstwo, stowarzyszenie lub osobę prawną prowadzące działalność skierowaną na zysk, których członkowie mają prawo zbytu swoich udziałów stronom trzecim bez uprzedniego upoważnienia oraz odpowiadają za długi spółki, przedsiębiorstwa lub osoby prawnej tylko do wysokości swoich udziałów.
            2. Na użytek niniejszej dyrektywy wszelkie inne spółki, przedsiębiorstwa, stowarzyszenia lub osoby prawne prowadzące działalność skierowaną na zysk uważa się za spółki kapitałowe”.
            6. Artykuł 4 przytaczanej dyrektywy, zatytułowany „Działania restrukturyzacyjne”, stanowi w ust. 1 lit. b):
            „Na użytek niniejszej dyrektywy następujących działań restrukturyzacyjnych nie uważa się za wkłady kapitałowe:
            […]
            b) przejęcia przez spółkę kapitałową, która jest w trakcie tworzenia lub już istnieje, udziałów dających większość głosów w innej spółce kapitałowej, pod warunkiem że rekompensata obejmuje przynajmniej częściowo papiery wartościowe reprezentujące kapitał tej pierwszej spółki. W przypadku gdy większość praw głosu uzyskuje się za pomocą co najmniej dwóch operacji, za działania restrukturyzacyjne uznaje się wyłącznie operację, w której uzyskano większość praw głosu, i wszelkie kolejne operacje”.
            7. Artykuł 5 owej dyrektywy, zatytułowany „Operacje niepodlegające podatkowi pośredniemu”, przewiduje w ust. 1 lit. e):
            „Państwa członkowskie nie nakładają na spółki kapitałowe podatku pośredniego w żadnej formie w odniesieniu do:
            […]
            e) działań restrukturyzacyjnych, o których mowa w art. 4”.
            8. Zgodnie z art. 9 dyrektywy 2008/7, zatytułowanym „Wyłączenie niektórych podmiotów z zakresu stosowania”:
            „Na użytek nakładania podatku kapitałowego państwa członkowskie mogą zdecydować o nieuznawaniu podmiotów, o których mowa w art. 2 ust. 2, za spółki kapitałowe”.
            9. Artykuł 12 omawianej dyrektywy, zatytułowany „Wyłączenie z podstawy opodatkowania podatkiem kapitałowym”, stanowi w ust. 2 akapit pierwszy:
            „Państwo członkowskie może wyłączyć z podstawy opodatkowania podatkiem kapitałowym sumę kapitału wniesionego przez członka z nieograniczoną odpowiedzialnością za zobowiązania spółki kapitałowej, jak również udział takiego członka w majątku spółki”.
            10. Załącznik I do dyrektywy 2008/7 zawiera wykaz zatytułowany „Wykaz spółek, o których mowa w art. 2 ust. 1 lit. a)”, w którego pkt 21 wymienione zostały spółki prawa polskiego: spółka akcyjna i spółka z ograniczoną odpowiedzialnością.
            Prawo polskie
            11. Artykuł 1 Ustawy z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych (Dz.U. z 2010 r., nr 101, poz. 649, zwanej dalej „ustawą PCC”), w wersji mającej zastosowanie do sporu w postępowaniu głównym, stanowi:
            „1. Podatkowi podlegają:
            1) następujące czynności cywilnoprawne:
            […]
            k) umowy spółki;
            2) zmiany umów wymienionych w pkt 1, jeżeli powodują one podwyższenie podstawy opodatkowania podatkiem od czynności cywilnoprawnych […].
            […]
            3. W przypadku umowy spółki za zmianę umowy uważa się:
            1) przy spółce osobowej – wniesienie lub podwyższenie wkładu, którego wartość powoduje zwiększenie majątku spółki albo podwyższenie kapitału zakładowego, pożyczkę udzieloną spółce przez wspólnika, dopłaty oraz oddanie przez wspólnika spółce rzeczy lub praw majątkowych do nieodpłatnego używania;
            […]”.
            12. Artykuł 1a pkt 1 ustawy PCC stanowi:
            „Użyte w ustawie określenia oznaczają:
            1) spółka osobowa: spółkę: […] komandytowo-akcyjną”.
            13. Zgodnie z art. 2 pkt 6 lit. c) ustawy PCC:
            „Nie podlegają podatkowi:
            […]
            6) umowy spółki i ich zmiany związane z:
            […]
            c) wniesieniem do spółki kapitałowej, w zamian za jej udziały lub akcje:
            – przedsiębiorstwa spółki kapitałowej lub jego zorganizowanej części,
            – udziałów lub akcji innej spółki kapitałowej dających w niej większość głosów albo kolejnych udziałów lub akcji, w przypadku gdy spółka, do której są wnoszone te udziały lub akcje, posiada już większość głosów”.
            Postępowanie główne i pytania prejudycjalne
            14. Zamierzając przekształcić się w SKA i następnie podwyższyć kapitał zakładowy poprzez wniesienie wkładu niepieniężnego w postaci akcji innej SKA, akcji spółki akcyjnej oraz udziałów w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością, w dniu 21 sierpnia 2012 r. Drukarnia złożyła wniosek do ministra o udzielenie pisemnej interpretacji przepisów ustawy PCC.
            15. Drukarnia podniosła, że SKA jest spółką kapitałową w rozumieniu art. 2 ust. 1 lit. b) dyrektywy 2008/7. A zatem, na mocy art. 4 ust. 1 lit. b) w związku z art. 5 ust. 1 lit. e) owej dyrektywy wskazane powyżej czynności przekształcenia nie mogą jej zdaniem być objęte podatkiem od czynności cywilnoprawnych.
            16. W interpretacjach indywidualnych z dnia 20 listopada 2012 r. minister uznał stanowisko Drukarni za nieprawidłowe i stwierdził, iż SKA nie stanowi „spółki kapitałowej” w rozumieniu wspomnianej dyrektywy.
            17. Minister zauważył w tym względzie, że art. 2 ust. 1 lit. b) i c) dyrektywy 2008/7 nie pozwala na uznanie za spółkę kapitałową spółki, której jedynie część udziałów i członków spełnia przesłanki ustanowione w tym przepisie. Państwa członkowskie, które życzyły sobie włączyć SKA do zakresu zastosowania dyrektywy 2008/7, dołożyły starań, aby ta kategoria spółek została uwzględniona w wykazie zawartym w załączniku I do owej dyrektywy. Rzeczpospolita Polska postanowiła nie wpisywać SKA do wykazu zawartego w załączniku I, przede wszystkim ze względu na dominujący charakter osobowy tej spółki, skorzystała natomiast z opcji przewidzianej w art. 9 dyrektywy 2008/7, jako że w rozumieniu ustawy PCC SKA jest spółką osobową. W konsekwencji SKA nie może też być zaliczana do spółek kapitałowych na podstawie art. 2 ust. 2 dyrektywy 2008/7, a tym samym art. 4 ust. 1 lit. b) i art. 5 ust. 1 lit. e) tej dyrektywy nie znajdują zastosowania do sporu w postępowaniu głównym.
            18. Drukarnia wniosła skargę na powyższe interpretacje indywidualne ministra z dnia 20 listopada 2012 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, żądając ich uchylenia z uwagi na to, że naruszają one między innymi art. 2 ust. 1 dyrektywy 2008/7. Minister podtrzymał swoją dotychczasową argumentację i wniósł o oddalenie skargi.
            19. Sąd odsyłający wyjaśnia, że na mocy polskiego prawa handlowego SKA jest spółką osobową mającą na celu prowadzenie przedsiębiorstwa pod własną firmą, łączącą elementy właściwe tak spółce osobowej, jak i spółce kapitałowej. W szczególności w SKA wobec wierzycieli za zobowiązania spółki co najmniej jeden wspólnik odpowiada bez ograniczenia (komplementariusz), a  odpowiedzialność co najmniej jednego wspól nika jest ograniczona. Kapitał SKA składa się z akcji tych ostatnich wspólników i wkładów komplementariuszy. O ile wkłady komplementariuszy nie mogą być przedmiotem obrotu giełdowego, akcje SKA mogą być przedmiotem transakcji na giełdzie na takich samych zasadach jak te odnoszące się do kapitału spółki akcyjnej. Ponadto zbycie przez komplementariusza jego praw i obowiązków jest co do zasady uzależnione od zgody pozostałych wspólników, natomiast akcje SKA są zbywalne, przy czym rozporządzanie akcjami imiennymi może jednakże zostać ograniczone, podobnie jak w odniesieniu do akcji imiennych w spółkach akcyjnych.
            20. W tych okolicznościach Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
            „1) Czy art. 2 ust. 1 lit. b) i c) dyrektywy [2008/7] należy interpretować w ten sposób, że za spółkę kapitałową w rozumieniu tych przepisów należy uznać [SKA], jeżeli z charakteru prawnego tej spółki wynika, że tylko część jej kapitału i wspólników może spełniać warunki przewidziane w art. 2 ust. 1 lit. b) i c) dyrektywy?
            2) W przypadku, jeśli odpowiedź na pytanie pierwsze byłaby negatywna – czy art. 9 dyrektywy [2008/7] należy interpretować w ten sposób, że przyznając uprawnienie państwu członkowskiemu do nieuznawania podmiotów, o których mowa w art. 2 ust. 2 dyrektywy [2008/7], za spółki kapitałowe, przyznaje on dowolność państwu członkowskiemu w zakresie opodatkowania podatkiem kapitałowym tych podmiotów?”.
            W przedmiocie pytań prejudycjalnych
            W przedmiocie pytania pierwszego
            21. Tytułem wstępu należy zauważyć, iż zważywszy, że przepisy art. 2 dyrektywy 2008/7 w związku z załącznikiem I do tej dyrektywy i jej art. 9 powtarzają, co do istoty, brzmienie art. 3 dyrektywy 69/335, zmienionej dyrektywą 2006/98, dokonana przez Trybunał wykładnia owego art. 3 odnosi się również do wspomnianych przepisów.
            22. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału przy dokonywaniu wykładni przepisu prawa Unii należy brać pod uwagę nie tylko jego brzmienie, lecz także jego kontekst i cele realizowane przez regulację, w której skład on wchodzi, oraz, w stosownym wypadku, genezę tej regulacji (zob. podobnie wyroki: Inuit Tapiriit Kanatami i in./Parlament i Rada, C‑583/11 P, EU:C:2013:625, pkt 50; Koushkaki, C‑84/12, EU:C:2013:862, pkt 34; Bouman, C‑114/13, EU:C:2015:81, pkt 31).
            23. W niniejszej sprawie należy w pierwszej kolejności zbadać kontekst, w jaki wpisuje się art. 2 ust. 1 lit. b) i c) dyrektywy 2008/7. Artykuł 2 ust. 1 tej dyrektywy ujmuje szeroko pojęcie „spółki kapitałowej”, nie wiążąc go z żadną szczególną formą spółki (zob. podobnie wyrok Amro Aandelen Fonds, 112/86, EU:C:1987:488, pkt 8).
            24. Z jednej strony, art. 2 ust. 1 lit. a) dyrektywy 2008/7 w związku z załącznikiem I do tej dyrektywy odsyła do określonych kategorii spółek kapitałowych prawa krajowego poszczególnych państw członkowskich. Z drugiej strony, pojęcie „spółki kapitałowej” obejmuje każdą spółkę, stowarzyszenie lub osobę prawną, które spełniają kryteria zwyczajowo stosowane dla scharakteryzowania spółki kapitałowej, wymienione w art. 2 ust. 1 lit. b) i c) owej dyrektywy.
            25. Co za tym idzie, okoliczność, że w sporze w postępowaniu głównym SKA nie została wymieniona w pkt 21 załącznika I do dyrektywy 2008/7 pośród spółek prawa polskiego, które należy zaliczyć na mocy art. 2 ust. 1 lit. a) tej dyrektywy do spółek kapitałowych, nie stoi na przeszkodzie uznaniu jej za spółkę kapitałową, jeżeli posiada ona cechy wyliczone w art. 2 ust. 1 lit. b) i c) omawianej dyrektywy.
            26. Ponadto art. 2 ust. 2 dyrektywy 2008/7 uznaje za spółki kapitałowe każdą inną spółkę, przedsiębiorstwo, stowarzyszenie lub osobę prawną prowadzące działalność skierowaną na zysk. Cel omawianego przepisu polega na zapobieganiu temu, by wybór określonej formy prawnej mógł prowadzić do odmiennego traktowania pod względem podatkowym czynności, które z gospodarczego punktu widzenia są równoważne. Tym samym przepis ten pozwala objąć podmioty, które służą takim samym celom gospodarczym jak spółki kapitałowe w pełnym tego słowa znaczeniu, a mianowicie dążeniu do osiągnięcia zysku poprzez wspólne wnoszenie kapitału do wyodrębnionego majątku, i które nie spełniają kryteriów pojęcia „spółki kapitałowej” zdefiniowanego w art. 2 ust. 1 tej dyrektywy (zob. podobnie wyrok Komisja/Grecja, C‑178/05, EU:C:2007:317, pkt 43 i przytoczone tam orzecznictwo).
            27. O ile art. 9 dyrektywy 2008/7 pozostawia państwom członkowskim swobodę decyzji o nieuznawaniu podmiotów, o których mowa w art. 2 ust. 2 omawianej dyrektywy, za spółki kapitałowe do celów nakładania podatku kapitałowego, możliwość odstępstwa nie została przewidziana w odniesieniu do podmiotów, o których mowa w art. 2 ust. 1 wspomnianej dyrektywy, określającym w sposób wiążący i jednolity dla wszystkich państw członkowskich spółki mające charakter spółek kapitałowych w rozumieniu tej dyrektywy (wyrok ING. AUER, C‑251/06, EU:C:2007:658, pkt 21).
            28. W konsekwencji każda spółka, która spełnia kryteria wymienione w art. 2 ust. 1 lit. b) i c) dyrektywy 2008/7, stanowi – niezależnie od jej kwalifikacji w prawie każdego państwa członkowskiego – spółkę kapitałową na użytek owej dyrektywy.
            29. W drugiej kolejności należy stwierdzić, że brzmienie art. 2 ust. 1 lit. b) i c) omawianej dyrektywy nie zawiera żadnej wskazówki pozwalającej przyjąć, że prawodawca Unii zamierzał wyłączyć z pojęcia „spółki kapitałowej” podmioty prawne o charakterze mieszanym, takie jak SKA, w których jedynie część udziałów w kapitale lub majątku może być przedmiotem transakcji na giełdzie lub w których jedynie część członków ma prawo zbycia udziałów osobom trzecim bez uzyskania uprzedniego upoważnienia i odpowiada za długi spółki tylko do wysokości swoich udziałów.
            30. W szczególności przepis ten nie ustanawia żadnego progu – ani w odniesieniu do wielkości udziałów w kapitale lub majątku spółki mogących być przedmiotem transakcji na giełdzie, ani w odniesieniu do liczby członków spółki prowadzącej działalność skierowaną na zysk mających prawo zbycia udziałów osobom trzecim bez uzyskania uprzedniego upoważnienia i odpowiadających za długi spółki tylko do wysokości swoich udziałów – poniżej którego na mocy omawianego przepisu nie można uznać spółki za spółkę kapitałową.
            31. W trzeciej kolejności, jeśli chodzi o cel dyrektywy 2008/7, należy zauważyć, że jak wynika z jej motywów 2–4, dyrektywa ta zmierza do harmonizacji prawodawstwa dotyczącego podatków pośrednich od gromadzenia kapitału, tak aby w możliwie największym stopniu wyeliminować czynniki, które mogą zakłócać warunki konkurencji lub utrudniać swobodny przepływ kapitału, i w ten sposób zagwarantować prawidłowe funkcjonowanie rynku wewnętrznego.
            32. Pełna realizacja celów założonych przez tę dyrektywę oznacza, że gromadzenie kapitału mogące przybrać formę spółki kapitałowej zgodnie z kryteriami przewidzianymi w art. 2 ust. 1 lit. b) i c) omawianej dyrektywy może być obciążone podatkiem kapitałowym wyłącznie w ścisłych ramach wyznaczonych przez prawodawcę Unii.
            33. Tymczasem interpretacja zawężająca art. 2 ust. 1 lit. b) i c) dyrektywy 2008/7, za którą opowiada się minister w postępowaniu głównym, pozwoliłaby państwom członkowskim, sprzecznie z celem tej dyrektywy, poddać gromadzenie kapitału spełniające wspomniane kryteria podatkom kapitałowym poza ramami wyznaczonymi w procesie harmonizacji przeprowadzonej przez ową dyrektywę.
            34. W czwartej kolejności geneza omawianej dyrektywy również przemawia za taką wykładnią pojęcia „spółki kapitałowej”, która pozwala objąć możliwie jak największą liczbę podmiotów zdolnych do przeprowadzania transakcji gromadzenia kapitału w ramach rynku wewnętrznego. Motywy 5 i 6 dyrektywy 2008/7 wyjaśniają bowiem, iż najlepszym rozwiązaniem dla osiągnięcia celów realizowanych przez dyrektywę byłoby zniesienie podatku kapitałowego. To jedynie ze względu na trudności budżetowe, jakie stałyby się udziałem państw członkowskich w razie zniesienia podatku kapitałowego, te z państw, które go nie zniosły, są uprawnione do jego utrzymania. Ponadto państwo członkowskie, które postanowiło znieść stosowanie podatku kapitałowego, nie ma możliwości przywrócenia go.
            35. W piątej kolejności należy wskazać, iż art. 12 ust. 2 owej dyrektywy przewiduje, że państwo członkowskie może wyłączyć z podstawy opodatkowania podatkiem kapitałowym sumę kapitału wniesionego przez członka z nieograniczoną odpowiedzialnością za zobowiązania spółki kapitałowej, jak również udział takiego członka w majątku spółki. Jak zaznaczył rzecznik generalny w pkt 46 opinii, okoliczność, że ów przepis dotyczy specyficznej sytuacji właściwej SKA, wzmacnia wniosek, że owe spółki, jak i podobne podmioty prawne o charakterze mieszanym, wchodzą w zakres stosowania tej dyrektywy.
            36. W świetle całości powyższych rozważań na pierwsze zadane pytanie należy odpowiedzieć, że art. 2 ust. 1 lit. b) i c) dyrektywy 2008/7 należy interpretować w ten sposób, że SKA prawa polskiego uznaje się za spółkę kapitałową w rozumieniu owego przepisu, nawet jeżeli jedynie część jej kapitału i członków może spełnić przesłanki przewidziane w tym przepisie.
            W przedmiocie pytania drugiego
            37. Jako że pytanie drugie zostało zadane przez sąd odsyłający jedynie na wypadek udzielenia odpowiedzi przeczącej na pytanie pierwsze, odpowiedź na nie jest bezprzedmiotowa.
            W przedmiocie kosztów
            38. Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.

            Sentencja
            Z powyższych względów Trybunał (druga izba) orzeka, co następuje:
            [sprostowany postanowieniem z dnia 10 września 2015 r.] Artykuł 2 ust. 1 lit. b) i c) dyrektywy Rady 2008/7/WE z dnia 12 lutego 2008 r. dotyczącej podatków pośrednich od gromadzenia kapitału należy interpretować w ten sposób, że spółkę komandytowo-akcyjną prawa polskiego uznaje się za spółkę kapitałową w rozumieniu owego przepisu, nawet jeżeli jedynie część jej kapitału i członków może spełnić przesłanki przewidziane w tym przepisie.