title: Wyrok Sądu (druga izba) z dnia 23 września 2015 r.#I. Schroeder KG (GmbH & Co.) przeciwko Radzie Unii Europejskiej i Komisji Europejskiej.#Odpowiedzialność pozaumowna – Dumping – Przywóz niektórych przetworzonych lub zakonserwowanych owoców cytrusowych pochodzących z Chin – Rozporządzenie (WE) nr 1355/2008, którego nieważność stwierdził Trybunał – Szkoda, jaką miała ponieść skarżąca w wyniku przyjęcia rozporządzenia – Skarga o odszkodowanie – Wyczerpanie wewnętrznych środków odwoławczych – Dopuszczalność – Wystarczająco istotne naruszenie normy prawnej przyznającej uprawnienia jednostkom – Artykuł 2 ust. 7 lit. a) rozporządzenia (WE) nr 384/96 [obecnie art. 2 ust. 7 lit. a) rozporządzenia (WE) nr 1225/2009] – Obowiązek staranności – Związek przyczynowy.#Sprawa T-205/14.

text:
               Strony
               Motywy wyroku
               Sentencja

            Strony
            W sprawie T‑205/14
            I. Schroeder KG (GmbH & Co.) , z siedzibą w Hamburgu (Niemcy), reprezentowana przez adwokata K. Landry’ego,
            strona skarżąca,
            przeciwko
            Radzie Unii Europejskiej , reprezentowanej przez J.P. Hixa, działającego w charakterze pełnomocnika, wspieranego początkowo przez adwokatów D. Geradina oraz N. Tuominena, a następnie przez N. Tuominena,
            oraz
            Komisji Europejskiej , reprezentowanej przez T. Maxiana Ruscha oraz R. Sauera, działających w charakterze pełnomocników,
            strona pozwana,
            mającej za przedmiot skargę o odszkodowanie zmierzającą do naprawienia szkody, jaką miała ponieść skarżąca w wyniku przyjęcia rozporządzenia Rady (WE) nr 1355/2008 z dnia 18 grudnia 2008 r. nakładającego ostateczne cło antydumpingowe i stanowiącego o ostatecznym pobraniu cła tymczasowego nałożonego na przywóz niektórych przetworzonych lub zakonserwowanych owoców cytrusowych (tj. mandarynek itd.) pochodzących z Chińskiej Republiki Ludowej (Dz.U. L 350, s. 35), którego nieważność została stwierdzona w wyroku z dnia 22 marca 2012 r., GLS (C‑338/10, Zb.Orz., EU:C:2012:158),
            SĄD (druga izba),
            w składzie: M.E. Martins Ribeiro, prezes, S. Gervasoni (sprawozdawca) i L. Madise, sędziowie,
            sekretarz: C. Heeren, administrator,
            uwzględniając pisemny etap postępowania i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 17 marca 2015 r.,
            wydaje następujący
            Wyrok

            Motywy wyroku
            Ramy prawne
            1. Artykuł 2 ust. 7 lit. a) rozporządzenia Rady (WE) nr 384/96 z dnia 22 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony przed dumpingowym przywozem z krajów niebędących członkami Wspólnoty Europejskiej (Dz.U. 1996, L 56, s. 1), z późniejszymi zmianami (zwanego dalej „rozporządzeniem podstawowym”) [zastąpionego przez rozporządzenie Rady (WE) nr 1225/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. w sprawie ochrony przed przywozem produktów po cenach dumpingowych z krajów niebędących członkami Wspólnoty Europejskiej (Dz.U. L 343, s. 51; sprostowanie Dz.U. 2010, L 7, s. 22)] stanowi:
            „W przypadku przywozu z krajów nieposiadających gospodarki rynkowej […], normalną wartość określa się w oparciu o cenę lub wartość skonstruowaną w warunkach gospodarki rynkowej państwa trzeciego lub cenę z takiego kraju przeznaczoną dla innych krajów, łącznie ze Wspólnotą, a w przypadku, gdy jest to niemożliwe, w oparciu o inną uzasadnioną metodę, w tym na podstawie ceny faktycznie płaconej lub należnej we Wspólnocie za produkt podobny, gdy jest to niezbędne, odpowiednio zmodyfikowanej tak, aby uwzględniała odpowiednią marżę zysku.
            Wyznaczone zostanie państwo trzecie posiadające gospodarkę rynkową w oparciu o uzasadnioną metodę, z odpowiednim uwzględnieniem wiarygodnych informacji dostępnych w czasie wyznaczania. Uwzględnia się także ograniczenia czasowe. Gdy jest to możliwe, wykorzystuje się państwo trzecie o gospodarce rynkowej, będące przedmiotem tego samego postępowania.
            Wkrótce po wszczęciu postępowania jego strony informuje się o wyznaczeniu państwa trzeciego o gospodarce rynkowej, pozostawiając 10 dni na skomentowanie wyboru”.
            Okoliczności powstania sporu
            2. W dniu 20 października 2007 r. Komisja Wspólnot Europejskich opublikowała zawiadomienie o wszczęciu postępowania antydumpingowego dotyczącego przywozu niektórych przetworzonych lub zakonserwowanych owoców cytrusowych (mandarynek itp.) pochodzących z Chińskiej Republiki Ludowej (Dz.U. C 246. s. 15).
            3. W dniu 2 listopada 2007 r. skarżąca, spółka I. Schroeder KG (GmbH & Co.), wniosła do Komisji o włączenie jej do próby niezależnych importerów przewidzianej w zawiadomieniu o wszczęciu postępowania.
            4. W dniu 4 stycznia 2008 r. Komisja przyjęła rozporządzenie (WE) nr 642/2008 nakładające tymczasowe cło antydumpingowe na przywóz niektórych przetworzonych lub zakonserwowanych owoców cytrusowych (tj. mandarynek itd.) pochodzących z Chińskiej Republiki Ludowej (Dz.U. L 178, s. 19).
            5. W dniu 18 grudnia 2008 r. Rada Unii Europejskiej przyjęła rozporządzenie (WE) nr 1355/2008 nakładające ostateczne cło antydumpingowe i stanowiące o ostatecznym pobraniu cła tymczasowego nałożonego na przywóz niektórych przetworzonych lub zakonserwowanych owoców cytrusowych (tj. mandarynek itd.) pochodzących z Chińskiej Republiki Ludowej (Dz.U. L 350, s. 35).
            6. Skarżąca uiściła ustanowione w tym rozporządzeniu cła antydumpingowe za przywóz własny danego produktu i potwierdza także ich uiszczenie za przywóz dokonany za pośrednictwem czterech innych importerów (zwanymi dalej „czterema innymi spółkami”).
            7. W wyroku z dnia 22 marca 2012 r., GLS (C‑338/10, Zb.Orz., EU:C:2012:158, pkt 36) Trybunał stwierdził nieważność rozporządzenia nr 1355/2008 ze względu na to, że Komisja i Rada naruszyły wymogi ustanowione w art. 2 ust. 7 lit. a) rozporządzenia podstawowego [obecnie art. 2 ust. 7 lit. a) rozporządzenia nr 1225/2009], ustalając wartość normalną omawianego produktu na podstawie cen faktycznie zapłaconych lub należnych w Unii Europejskiej za produkt podobny, nie wykazując staranności wymaganej do określenia owej wartości na podstawie cen stosowanych za ten sam produkt w państwie trzecim posiadającym gospodarkę rynkową.
            8. W następstwie wyroku GLS (ww. w pkt 7, EU:C:2012:158) skarżąca i cztery inne spółki wniosły o zwrot cła pobranego na mocy rozporządzenia nr 1355/2008. Niemieckie główne urzędy celne zwróciły nienależnie pobrane cło.
            9. Skarżąca i cztery inne spółki wniosły także, po pierwsze, do głównych urzędów celnych w Hamburgu–Stadt, Duisburgu i Krefeldzie (Niemcy) o zapłatę odsetek obliczonych według stopy procentowej w wysokości 0,5% miesięcznie od kwoty uiszczonego cła antydumpingowego za okres od dnia zapłaty tego cła do dnia jego zwrotu. Wnioski te z dnia 6 i 7 listopada 2012 r. zostały odrzucone w drodze decyzji odnośnych urzędów celnych z dnia 8 i 23 listopada 2012 r., 18 grudnia 2012 r. oraz 3 kwietnia 2013 r. Skarżąca i cztery inne spółki złożyły zażalenia na te decyzje odrzucające. Podczas rozprawy skarżąca dodała, udzielając odpowiedzi na zadane przez Sąd pytanie, że wszystkie postępowania zostały zawieszone w oczekiwaniu na decyzję Finanzgericht Hamburg (sądu ds. skarbowych w Hamburgu) w sprawie pomiędzy Hüpeden & Co. (GmbH & Co.) KG a organami celnymi.
            10. Po drugie, w piśmie z dnia 10 grudnia 2013 r. skarżąca wniosła do Rady i Komisji o naprawienie szkody w kwocie 345 644 EUR odpowiadającej kwocie odsetek z tytułu pożyczek, jakie była zmuszona zaciągnąć ze względu na rozporządzenie nr 1355/2008. Wnioski te zostały odrzucone w piśmie Rady z dnia 31 stycznia 2014 r. i piśmie Komisji z dnia 14 lutego 2014 r.
            11. W następstwie wyroku GLS (ww. w pkt 7, EU:C:2012:158) Komisja postanowiła ponadto wznowić postępowanie antydumpingowe, przy czym wznowienie to dotyczyło wyłącznie uwzględnienia wniosków wynikających ze wskazanego wyroku. Po zakończeniu tego postępowania Rada przyjęła rozporządzenie wykonawcze (UE) nr 158/2013 z dnia 18 lutego 2013 r. ponownie nakładające ostateczne cło antydumpingowe na przywóz niektórych przetworzonych lub zakonserwowanych owoców cytrusowych (tj. mandarynek itd.) pochodzących z Chińskiej Republiki Ludowej (Dz.U. L 49, s. 29) od dnia 23 lutego 2013 r. Trybunałowi zostały przedstawione dwa pytania prejudycjalne w kwestii oceny ważności tego rozporządzenia (sprawy połączone C‑283/14, CM Eurologistik i C‑284/14, GLS).
            Przebieg postępowania i żądania stron
            12. Pismem złożonym w sekretariacie Sądu w dniu 27 marca 2014 r. skarżąca wniosła rozpatrywaną skargę.
            13. Komisja wniosła o zawieszenie niniejszego postępowania, po pierwsze, do momentu ostatecznego rozstrzygnięcia przez władze krajowe kwestii środków odwoławczych, o których mowa w pkt 9 powyżej, a także, po drugie i tytułem pomocniczym, do momentu wypowiedzenia się przez Trybunał w przedmiocie pytań prejudycjalnych dotyczących ważności rozporządzenia nr 158/2013 zadanych w wyżej wymienionych sprawach połączonych C‑283/14 i C‑284/14. Skarżąca i Rada nie wniosły zastrzeżeń wobec tych wniosków o zawieszenie.
            14. W swej skardze skarżąca wnosi do Sądu o:
            – nakazanie Unii zapłaty na jej rzecz odszkodowania w wysokości 345 644 EUR z odsetkami w wysokości 8% rocznie od dnia ogłoszenia wyroku, ewentualnie o uznanie na jej rzecz roszczenia o odszkodowanie;
            – obciążenie Komisji i Rady kosztami postępowania.
            15. Podczas rozprawy skarżąca wniosła do Sądu, tytułem pomocniczym, jak zostało odnotowane w protokole rozprawy, o stwierdzenie wyrokiem wstępnym, że złożone przez nią środki odwoławcze są dopuszczalne i że Rada oraz Komisja dopuściły się zawinionego działania mogącego powodować powstanie odpowiedzialności Unii, a następnie o zawieszenie niniejszego postępowania do momentu wydania ostatecznego orzeczenia w postępowaniu przed Finanzgericht Hamburg, o którym mowa w pkt 9 powyżej.
            16. Rada i Komisja wnoszą do Sądu o:
            – odrzucenie skargi jako niedopuszczalnej, a tytułem pomocniczym – oddalenie jej jako bezzasadnej;
            – obciążenie skarżącej kosztami postępowania.
            Co do prawa
            W przedmiocie dopuszczalności skargi
            17. Rada i Komisja podnoszą w swoich pismach, że przedmiotowa skarga powinna zostać odrzucona jako niedopuszczalna, ponieważ skarżąca nie wyczerpała wewnętrznych środków odwoławczych mogących prowadzić do naprawienia dochodzonej szkody.
            18. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem skargę o odszkodowanie złożoną na podstawie art. 268 TFUE i art. 340 akapit drugi TFUE należy rozpatrzyć w kontekście całości systemu ochrony prawnej jednostki wprowadzonego przez traktat. Wynika z tego, że jeżeli jednostka uważa, iż prawidłowe zastosowanie regulacji wspólnotowej, którą ona uznaje za niezgodną z prawem, narusza jej prawa i jeżeli za zdarzenie powodujące dochodzoną szkodę jest wskutek tego odpowiedzialna wyłącznie Unia, dopuszczalność takiej skargi o odszkodowanie może być jednak uzależniona w pewnych przypadkach od wyczerpania krajowych środków odwoławczych. Wymaga to jednak założenia, że krajowe środki odwoławcze gwarantują w sposób skuteczny ochronę praw danych jednostek i mogą doprowadzić do naprawy dochodzonej szkody (zob. wyroki: z dnia 30 maja 1989 r., Roquette frères/Komisja, 20/88, Rec, EU:C:1989:221, pkt 15 i przytoczone tam orzecznictwo; z dnia 23 listopada 2004 r., Cantina sociale di Dolianova i in./Komisja, T‑166/98, Rec, EU:T:2004:337, pkt 115 i przytoczone tam orzecznictwo).
            19. Zakładając, że wymóg wyczerpania wewnętrznych środków odwoławczych może znaleźć zastosowanie w niniejszym przypadku, który dotyczy krajowych działań zmierzających do otrzymania zapłaty odsetek od zwróconego cła antydumpingowego i przedmiotowej skargi odszkodowawczej złożonej przed sądem Unii zmierzającej do naprawienia szkody powstałej w wyniku uiszczenia odsetek bankowych z tytułu pożyczki zawartej wskutek utraty płynności finansowej z powodu konieczności zapłaty tego cła i niezależnie od wyroku z dnia 18 września 2014 r., Holcim (Rumunia)/Komisja (T‑317/12, Zb.Orz., odwołanie w toku, EU:T:2014:782, pkt 73–77), który ograniczył przypadki niedopuszczalności z powodu niewyczerpania krajowych środków odwoławczych, należy stwierdzić w każdym razie, że niewyczerpanie krajowych środków odwoławczych przez skarżącą nie może prowadzić do niedopuszczalności złożonej przez nią skargi.
            20. Administracyjne i sądowe środki odwoławcze, które zostały wniesione lub których wniesienie w tym przypadku jest możliwe przed władzami krajowymi, nie mogą być bowiem uznane za zapewniające w wystarczający sposób ochronę praw skarżącej w rozumieniu przywołanego w pkt 18 powyżej orzecznictwa i w związku z tym nie muszą one być wyczerpane, aby rozpatrywana skarga została uznana za dopuszczalną.
            21. Jako że przedmiotowy zarzut niedopuszczalności jest z definicji podnoszony przeciwko stronie skarżącej, która nie wyczerpała krajowych środków odwoławczych, sąd Unii – biorąc pod uwagę w szczególności niezbędną analizę potencjalnej skuteczności krajowych środków odwoławczych – nie uwzględni takiego zarzutu niedopuszczalności, jeśli rezultat krajowych środków odwoławczych jest „w najwyższym stopniu niepewny” (wyrok z dnia 30 maja 1984 r., Eximo Molkereierzeugnisse Handelsgesellschaft/Komisja, 62/83, Rec, EU:C:1984:197, pkt 15; zob. także podobnie wyrok z dnia 26 lutego 1986 r., Krohn Import–Export/Komisja, 175/84, Rec, EU:C:1986:85, pkt 28) lub jeśli zastosowanie tych środków odwoławczych jest „nadmierne utrudnione” (ww. w pkt 18 wyrok Cantina sociale di Dolianova i in./Komisja, EU:T:2004:337, pkt 117). Wynika z tego, że ciężar dowodu spoczywający na stronie skarżącej, której zarzucono niewyczerpanie krajowych środków odwoławczych, nie powinien wykraczać poza dostarczenie dowodów mogących wzbudzić wątpliwości co do skuteczności ochrony zapewnianej przez krajowe środki odwoławcze (zob. podobnie i analogicznie wyroki: z dnia26 października 1993 r., Caronna/Komisja, T‑59/92, Rec, EU:T:1993:91, pkt 35; z dnia 9 marca 2005 r., L/Komisja, T‑254/02, RecFP, EU:T:2005:88, pkt 148).
            22. Otóż w tym przypadku skarżąca dostarczyła takich dowodów.
            23. Skarżąca przedstawiła mianowicie w sposób szczegółowy właściwe przepisy i zaznaczyła, że, co zresztą zostało potwierdzone przez Radę w odpowiedzi na skargę, przepisy te nie pozwalają na zwrot żądanych w niniejszym przypadku odsetek.
            24. Artykuł 241 rozporządzenia Rady (EWG) nr 2913/92 z dnia 12 października 1992 r. ustanawiającego Wspólnotowy kodeks celny (Dz.U. L 302, s. 1), z późniejszymi zmianami (zwanego dalej „WKC”) obowiązującego w stanie faktycznym w niniejszej sprawie, co potwierdziła Rada i Komisja podczas rozprawy, stanowi:
            „Dokonanie przez organy celne zwrotu należności celnych przywozowych lub należności wywozowych, jak również odsetek od kredytu lub odsetek za zwłokę, które mogły zostać pobrane przy uiszczaniu tych należności, nie nakłada na te organy obowiązku wypłaty odsetek. Jednakże odsetki wypłaca się, gdy:
            – decyzja w sprawie wniosku o udzieleniu zwrotu nie zostanie wykonana w terminie trzech miesięcy od dnia jej wydania,
            – przewidują to przepisy krajowe.
            […]”.
            25. Tymczasem w niniejszym przypadku z żadnego dokumentu znajdującego się w aktach sprawy nie wynika, by decyzja nakazująca zwrot nie została wykonana w terminie przewidzianym w art. 241 akapit pierwszy tiret pierwsze WKC, czego też nie podniosła żadna ze stron. Ponadto właściwy przepis prawa krajowego w rozumieniu art. 241 akapit pierwszy tiret drugie WKC, mianowicie art. 236 Abgabenordnung (niemieckiego kodeksu podatkowego), przewiduje zapłatę odsetek wyłącznie, gdy zwrot spornego cła został nakazany w orzeczeniu sądu krajowego, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca.
            26. Skarżąca powiadomiła ponadto, w załączniku do skargi i w piśmie wysłanym w odpowiedzi na pytanie zadane przez Sąd, o decyzjach organów krajowych odmawiających przyznania żądanych odsetek na podstawie wskazanych w punkcie powyżej przepisów, a także o piśmie prezesa czwartej izby Finanzgericht Hamburg z dnia 5 lutego 2015 r. potwierdzającego prima facie tę odmowę w sprawie określonej jako „sprawa pilotażowa” w krajowym sporze prawnym dotyczącym zapłaty odsetek związanych ze zwróconymi cłami antydumpingowymi (zob. pkt 9 powyżej).
            27. W decyzjach tych w szczególności odrzucona została możliwość zastosowania w tym przypadku rozstrzygnięcia zawartego w wyroku z dnia 27 września 2012 r., Zuckerfabrik Jülich i in. (C‑113/10, C‑147/10 i C‑234/10, Zb.Orz., EU:C:2012:591, pkt 65–67; zob. także wyrok z dnia 18 kwietnia 2013 r., Irimie, C‑565/11, Zb.Orz., EU:C:2013:250, pkt 21, 22). Zgodnie z tym wyrokiem podmioty mające prawo do zwrotu kwot zapłaconych nienależnie z tytułu opłat produkcyjnych w sektorze cukru ustalonych w nieważnym rozporządzeniu mają również prawo do zapłaty związanych z tym odsetek (ww. wyrok Zuckerfabrik Jülich i in. EU:C:2013:250, pkt 67), ponieważ Trybunał ustanowił w tym zakresie zasadę ciążącego na państwach członkowskich obowiązku zwrotu wraz z odsetkami kwot podatków pobranych z naruszeniem prawa Unii (ww. wyrok Zuckerfabrik Jülich i in., EU:C:2013:250, pkt 66).
            28. W konsekwencji nawet jeśli, jak podkreśla to Komisja, nie można całkowicie wykluczyć, że na podstawie wyroku Zuckerfabrik Jülich i in. (ww. w pkt 27, EU:C:2012:591) skorzystanie z krajowych środków prawnych prowadzi do zapłaty żądanych odsetek, dowody przedstawione przez skarżącą w niniejszym przypadku wystarczają do powzięcia poważnych wątpliwości co do takiego rezultatu.
            29. Z całości powyższych rozważań wynika, że skarżąca – bez konieczności oczekiwania na zakończenie wszczętych postępowań krajowych – w sposób wystarczający wykazała nieskuteczność krajowych środków odwoławczych.
            30. W konsekwencji oddalić należy zarzut niedopuszczalności dotyczący niewyczerpania krajowych środków odwoławczych, a także wniosek Komisji o zawieszenie, w oczekiwaniu na zakończenie wyżej wskazanego postępowania krajowego, postępowania w niniejszej sprawie.
            W przedmiocie zasadności skargi
            31. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem stwierdzenie odpowiedzialności pozaumownej Unii w rozumieniu art. 340 akapit drugi TFUE z tytułu bezprawnego zachowania jej organów jest uzależnione od łącznego spełnienia przesłanek takich jak bezprawny charakter zarzucanego instytucjom zachowania, rzeczywisty charakter szkody oraz istnienie związku przyczynowego między zarzucanym zachowaniem a powoływaną szkodą (zob. wyroki: z dnia 19 kwietnia 2012 r., Artegodan/Komisja, C‑221/10 P, Zb.Orz., EU:C:2012:216, pkt 80 i przytoczone tam orzecznictwo; z dnia 16 maja 2013 r., Gap granen & producten/Komisja, T‑437/10, EU:T:2013:248, pkt 16 i przytoczone tam orzecznictwo).
            W przedmiocie bezprawnego charakteru zachowania instytucji
            32. Skarżąca zauważa, że z wyroku GLS (ww. w pkt 7, EU:C:2012:158) wynika, że Komisja i Rada naruszyły obowiązek staranności oraz zasadę dobrej administracji, ponieważ ustaliły one wartość normalną omawianego produktu na podstawie cen faktycznie zapłaconych lub należnych w Unii za produkt podobny, nie wykazując wymaganej staranności celem określenia owej wartości na podstawie cen stosowanych dla tego samego produktu w państwie trzecim posiadającym gospodarkę rynkową, naruszając w ten sposób wymogi ustanowione w art. 2 ust. 7 lit. a) rozporządzenia podstawowego.
            33. W wyroku GLS (ww. w pkt 7, EU:C:2012:158, pkt 36) Trybunał orzekł, że ze względu na to, iż Komisja i Rada ustaliły wartość normalną omawianego produktu na podstawie cen faktycznie zapłaconych lub należnych w Unii za produkt podobny, nie wykazując wymaganej staranności celem określenia owej wartości na podstawie cen stosowanych dla tego samego produktu w państwie trzecim posiadającym gospodarkę rynkową, naruszyły one wymogi wynikające z art. 2 ust. 7 lit. a) rozporządzenia podstawowego.
            34. Z tego wyroku wynika, po pierwsze, że nieważność rozporządzenia nr 1355/2008 oraz, w związku z tym, rzekomo bezprawne zachowanie w niniejszym przypadku są przypisane zarówno do Komisji, która prowadziła postępowanie antydumpingowe i przyjęła tymczasowe rozporządzenie antydumpingowe, jak i do Rady, która przyjęła ostateczne rozporządzenie antydumpingowe przejmujące tymczasowe rozporządzenie.
            35. Po drugie, wynika z tego, że zarzuca się tym dwóm instytucjom naruszenie spoczywającego na nich obowiązku staranności, który odpowiada zasadniczo obowiązkowi należytej staranności i zasadzie dobrej administracji, na których naruszenie powołuje się skarżąca, przy wdrażaniu postanowień art. 2 ust. 7 lit. a) rozporządzenia podstawowego, które ustanawia metodę obliczenia normalnej wartości.
            36. Należy przypomnieć w tym względzie, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, samo wystarczająco istotne naruszenie normy prawa mającej na celu przyznanie jednostkom praw pozwala na powstanie odpowiedzialności Unii i że w celu dokonania oceny istnienia wystarczająco istotnego naruszenia normy prawa należy wziąć pod uwagę zakres uprawnień dyskrecjonalnych przysługujący instytucji, która wydała dany akt. Zatem jeżeli instytucje dysponują zakresem uprawnień dyskrecjonalnych rozstrzygającym kryterium dla uznania, że naruszenie prawa Unii jest wystarczająco istotne jest oczywiste i poważne naruszenie granic przysługującego im zakresu uprawnień dyskrecjonalnych. Natomiast jeżeli przysługuje im wyłącznie bardzo ograniczony zakres uprawnień dyskrecjonalnych lub w ogóle im on nie przysługuje, jakiekolwiek naruszenie prawa Unii może wystarczyć do wykazania, iż nastąpiło wystarczająco istotne naruszenie prawa (zob. wyroki: z dnia 4 stycznia 2000 r., Bergaderm i Goupil/Komisja, C‑352/98 P, Rec, EU:C:2000:361, pkt 42–44 i przytoczone tam orzecznictwo; z dnia 2 marca 2010 r., Arcelor/Parlament i Rada, T‑16/04, Zb.Orz., EU:T:2010:54, pkt 141 i przytoczone tam orzecznictwo).
            37. Należy zatem określić z góry zakres uprawnień dyskrecjonalnych, jaki przysługiwał instytucjom przy wdrażaniu art. 2 ust. 7 lit. a) rozporządzenia podstawowego.
            – W przedmiocie przysługującego instytucjom zakresu uprawnień dyskrecjonalnych
            38. W celu ustalenia zakresu uprawnień dyskrecjonalnych, jaki przysługiwał instytucjom, należy określić najpierw, jakie zachowanie przy wdrażaniu art. 2 ust. 7 lit. a) rozporządzenia podstawowego jest konkretnie zarzucane tym instytucjom i – w niniejszym przypadku – jakie są podstawy prawne stwierdzenia nieważności rozporządzenia nr 1355/2008. Podejście takie wynika z tego, że wdrożenie danego postanowienia może wymagać przyjęcia różnych aktów, względem których zobowiązana do wdrożenia instytucja nie musi koniecznie dysponować takim samym zakresem uprawnień dyskrecjonalnych. Dotyczy to zwłaszcza postanowień przewidujących metodę obliczania wartości, takiej jak wartość normalna uwzględniana przy obliczaniu marginesu dumpingu (zob. analogicznie podejście w odniesieniu do metody obliczania ceny przywozu w sektorze zboża, ww. w pkt 31 wyrok Gap granen & producten/Komisja, EU:T:2013:248, pkt 30- 41).
            39. W niniejszym przypadku, przeciwnie do tego co podnosi skarżąca, zarzucana instytucjom niezgodność z prawem nie dotyczy wyboru pomocniczej metody obliczania opartej na cenach stosowanych w państwie trzecim o gospodarce rynkowej, jako że instytucje te nie dysponują uprawnieniami dyskrecjonalnymi w zakresie takiego wyboru (zob. podobnie ww. w pkt 7 wyrok GLS, EU:C:2012:158, pkt 26; opinia rzecznika generalnego Y. Bota w sprawie GLS, C‑338/10, Zb.Orz., EU:C:2011:636, pkt 97).
            40. W przeciwieństwie do tego, co ponadto podniosła skarżąca podczas rozprawy, Komisji nie zostało także zarzucone całkowite pominięcie kwestii zbadania danych udzielonych przez Eurostat w celu obliczenia normalnej wartości danego produktu. Trybunał zarzucił bowiem Komisji, jak wynika z wyroku GLS (ww. w pkt 7, EU:C:2012:158, pkt 34–36; zob. także ww. w pkt 39 opinię rzecznika generalnego Y. Bota w sprawie GLS, EU:C:2011:636, pkt 107–119) niezbadanie z należytą starannością danych Eurostatu, to znaczy niewykorzystanie w sposób wystarczający tych danych statystycznych i nieprzeprowadzenie poszukiwania państwa trzeciego o gospodarce rynkowej w oparciu o wspomniane dane.
            41. Komisja dysponuje wszak w tym zakresie uprawnieniami dyskrecjonalnymi zarówno w odniesieniu do analizy danych Eurostatu, jak i przeprowadzenia dochodzenia w oparciu o tę analizę.
            42. Po pierwsze, zakres uprawnień dyskrecjonalnych instytucji w kwestii badania danych Eurostatu znajduje potwierdzenie w podkreślanym przez Komisję fakcie, że dane zebrane w celu wyznaczenia państwa trzeciego o gospodarce rynkowej w rozumieniu art. 2 ust. 7 lit. a) rozporządzenia podstawowego muszą być danymi ekonomicznymi pozwalającymi na złożoną ocenę, taką jak określenie istnienia i znaczenia we wskazanym państwie produkcji danego produktu lub produktu podobnego (zob. podobnie wyroki: z dnia 22 października 1991 r., Nölle, C‑16/90, Rec, EU:C:1991:402, pkt 11–17; z dnia 29 maja 1997 r., Rotexchemie, C‑26/96, Rec, EU:C:1997:261, pkt 10; z dnia 28 września 1995 r., Ferchimex/Rada, T‑164/94, Rec, EU:T:1995:173, pkt 66).
            43. Po drugie, zakres uprawnień dyskrecjonalnych, którym dysponują instytucje w kwestii przeprowadzenia dochodzenia na podstawie pierwszych wykonanych analiz, znajduje potwierdzenie w przepisach rozporządzenia podstawowego, które stanowią, że Komisja wyznacza państwo trzecie o gospodarce rynkowej w oparciu o „wiarygodne informacje dostępne” [art. 2 ust. 7 lit. a) akapit drugi rozporządzenia podstawowego], pozostawiając jej jednocześnie zakres uprawnień dyskrecjonalnych w kwestii uznania dostępności danych, ponieważ przewidziane środki dochodzeniowe mają charakter dobrowolny i są tym bardziej trudne do wdrożenia w przypadku, który dotyczy danych odnoszących się do państw trzecich (art. 6 ust. 4 rozporządzenia podstawowego), a także zakres uprawnień dyskrecjonalnych w kwestii uznania wiarygodności zebranych danych, jako że weryfikacja ich dokładności powinna zostać przeprowadzona wyłącznie „w dostępnym zakresie” (art. 6 ust. 8 rozporządzenia podstawowego).
            44. Rozważań tych nie podważa twierdzenie Trybunału zawarte w pkt 32 wyroku GLS (ww. w pkt 7, EU:C:2012:15; zob. także ww. w pkt 39 opinię Y. Bota w sprawie GLS, EU:C:2011:636, pkt 101, 102), zgodnie z którym Komisja ma obowiązek zbadania z urzędu wszystkich istotnych dostępnych informacji, ponieważ jej rolą przy prowadzeniu postępowania antydumpingowego nie jest bycie arbitrem, którego kompetencje ograniczałyby się do rozstrzygania wyłącznie na podstawie informacji i dowodów przedstawionych przez strony. W rzeczywistości w twierdzeniu tym Trybunał doprecyzował źródła „dostępnych danych”, na których Komisja powinna oprzeć swoją analizę i które nie ograniczają się do informacji udzielonych przez strony oraz nie zmierzają do zawężenia zakresu uprawnień dyskrecjonalnych, jakim dysponuje Komisja w kwestii uznania dostępności danych pochodzących z tych źródeł, tym bardziej, że w tym samym punkcie wyroku GLS (ww. w pkt 7, EU:C:2012:158) Trybunał odniósł się do uprawnień dochodzeniowych przewidzianych w art. 6 ust. 4 rozporządzenia podstawowego.
            45. W konsekwencji, ze względu na to, że Komisja dysponuje w niniejszym przypadku uprawnieniami dyskrecjonalnymi, aby spowodować powstanie odpowiedzialności Unii, skarżąca powinna wykazać oczywiste i poważne przekroczenie tych uprawnień.
            – W przedmiocie oczywistego i poważnego przekroczenia przez instytucje zakresu ich uprawnień dyskrecjonalnych
            46. Na wstępie należy wskazać, że brak staranności jest jednym z kryteriów ustalonych w orzecznictwie dla uznania, że nieprawidłowość lub błąd popełniony przez daną instytucję stanowi wystarczająco istotne naruszenie prawa Unii (zob. ww. w pkt 31 wyrok Gap granen & producten/Komisja, EU:T:2013:248, pkt 28 i przytoczone tam orzecznictwo). W związku z tym obowiązek staranności służy określeniu istotności naruszenia innej zasady lub innej normy prawa Unii. Natomiast w niniejszym przypadku obowiązek staranności stanowi zasadę, której naruszenie zostało podniesione i stwierdzone przez Trybunał.
            47. W tym względzie z orzecznictwa wynika, że aby naruszenie obowiązku staranności mogło zostać uznane za oczywiste i poważne naruszenie zakresu uprawnień dyskrecjonalnych danej instytucji, obowiązek staranności powinien zostać całkowicie naruszony, jako że sama błędna ocena zakresu zobowiązań wynikających z tego obowiązku nie jest wystarczająca (zob. w odniesieniu do zasady dobrej administracji i staranności wyrok z dnia 18 września 1995 r., Nölle/Rada i Komisja, T‑167/94, Rec, EU:T:1995:169, pkt 89 i przytoczone tam orzecznictwo).
            48. Należy zatem ustalić, czy w niniejszym przypadku zachowanie Komisji stanowi całkowite naruszenie zobowiązań wynikających z obowiązku staranności, czy jedynie niewłaściwą ocenę zakresu owych zobowiązań.
            49. Jak wynika z pkt 40 powyżej, w wyroku GLS (ww. w pkt 7, EU:C:2012:158) Trybunał uznał rozporządzenie nr 1355/2008 za nieważne ze względu na to, że Komisja naruszyła swój obowiązek staranności, ponieważ nie przeprowadziła dochodzenia w oparciu o dane Eurostatu dotyczące przywozu do Unii danego produktu pochodzącego z państwa trzeciego o gospodarce rynkowej.
            50. Otóż, tak postępując, instytucje nie naruszyły w sposób całkowity ich zobowiązań wynikających z obowiązku staranności.
            51. Wobec braku przedstawienia przez zainteresowane strony propozycji państwa trzeciego o gospodarce rynkowej Komisja nie powstrzymała się bowiem przed przeprowadzeniem czynności dochodzeniowych w celu wyznaczenia takiego państwa, co stanowiłoby zachowanie naruszające w sposób oczywisty i poważny jej obowiązek staranności (zob. analogicznie wyroki: ww. w pkt 47 Nölle/Rada i Komisja, EU:T:1995:169, pkt 88; z dnia 16 września 2013 r., ATC i in./Komisja, T‑333/10, Zb.Orz., EU:T:2013:451, pkt 88, 91).
            52. Jak wynika z motywu 40 rozporządzenia nr 642/2008 i jak zostało wskazane podczas rozprawy, w ramach postępowania antydumpingowego Komisja przeprowadziła dochodzenie z urzędu. W szczególności, zważywszy, że postępowanie to zostało wszczęte w następstwie skargi złożonej przez podmiot hiszpański, Komisja zwróciła się do władz hiszpańskich o przeprowadzenie kontroli i badań niezbędnych do wyznaczenia państwa trzeciego o gospodarce rynkowej wywożącego dany produkt do Unii. Dzięki temu dochodzeniu Komisja odkryła istnienie dwóch tajskich producentów danego produktu, którym przesłała kwestionariusz.
            53. Jak zaznaczył rzecznik generalny Y. Bot, nie można zarzucić Komisji, działającej w ten sposób, braku należytej staranności wobec tych dwóch przedsiębiorstw. Okoliczności zadania pytań oraz określony termin do wypełnienia formularza przez te przedsiębiorstwa pozwalały na udzielenie odpowiedzi, w związku z czym można w pełni przypisać im bezczynność w tym zakresie, tym bardziej, że Komisja nie dysponuje żadnym środkiem nacisku wobec przedsiębiorstw z państw trzecich umożliwiającym zobowiązanie ich do współpracy (ww. w pkt 39 opinia rzecznika generalnego Y. Bota, EU:C:2011:636, pkt 115, 116).
            54. Natomiast wobec braku odpowiedzi tych dwóch tajskich przedsiębiorców Komisja powinna była przeprowadzić dochodzenie, tym bardziej, że dysponowała ona w tym zakresie wystarczającą ilością czasu, jako że niepowodzenie jej działań wobec wspomnianych przedsiębiorców nastąpiło w grudniu 2007 r., a rozporządzenie tymczasowe zostało przyjęte w styczniu 2008 r. Nie przeprowadzając dochodzenia Komisja nie poczyniła zatem poważnych i wystarczających starań (zob. podobnie ww. w pkt 7 wyrok GLS, EU:C:2012:158, pkt 34; ww. w pkt 39 opinia rzecznika generalnego Y. Bota w sprawie GLS, EU:C:2011:636, pkt 117, 119; zob. także analogicznie ww. w pkt 47 wyrok Nölle/Rada i Komisja, EU:T:1995:169, pkt 88).
            55. W konsekwencji Komisja dokonała błędnej oceny zakresu jej zobowiązań wynikających z obowiązku staranności. Nie naruszyła ona jednak zobowiązań wynikających z tego obowiązku w sposób całkowity.
            56. Z powyższych rozważań wynika, że w niniejszym przypadku instytucjom nie można zarzucić żadnego aktu czy zachowania mogącego powodować powstanie odpowiedzialności Unii.
            57. Nie można zatem stwierdzić powstania odpowiedzialności Unii, ponieważ do oddalenia roszczenia odszkodowawczego wystarczy, by choćby jedna z trzech przesłanek powstania tej odpowiedzialności nie została spełniona, bez konieczności badania, czy spełnione są dwie pozostałe przesłanki (wyrok z dnia 20 lutego 2002 r., Förde-Reederei/Rada i Komisja, T‑170/00, Rec, EU:T:2002:34, pkt 37; zob. także podobnie wyrok z dnia 15 września 1994 r., KYDEP/Rada i Komisja, C‑146/91, Rec, EU:C:1994:329, pkt 81).
            58. Należy jednak zbadać, tytułem uzupełnienia, czy istnieje wystarczająco bezpośredni i niewątpliwy związek przyczynowy pomiędzy zarzucanym bezprawnym zachowaniem a szkodą, jaka miała zostać wyrządzona.
            W przedmiocie związku przyczynowego między bezprawnym zachowaniem a szkodą
            59. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem powoływana szkoda musi wynikać w sposób wystarczająco bezpośredni z podnoszonego zachowania, a zachowanie to musi stanowić bezpośrednią przyczynę szkody, ponieważ nie ma obowiązku naprawienia wszelkich, nawet odległych szkodliwych konsekwencji niezgodnej z prawem sytuacji (wyrok z dnia 4 października 1979 r., Dumortier i in./Rada, 64/76, 113/76, 167/78, 239/78, 27/79, 28/79 i 45/79, Rec, EU:C:1979:223, pkt 21; zob. także wyrok z dnia 10 maja 2006 r., Galileo International Technology i in./Komisja, T‑279/03, Zb.Orz., EU:T:2006:121, pkt 130 i przytoczone tam orzecznictwo). Do strony skarżącej należy dostarczenie dowodu istnienia związku przyczynowego między zarzucanym zachowaniem i powoływaną szkodą (zob. wyrok z dnia 30 września 1998 r., Coldiretti i in./Rada i Komisja, T‑149/96, Rec, EU:T:1998:228, pkt 101 i przytoczone tam orzecznictwo).
            60. Taki związek przyczynowy nie został jednak wykazany przez skarżącą w niniejszej sprawie.
            61. Dowody przedstawione przez skarżącą nie pozwalają bowiem wykazać, że odsetki mające stanowić poniesioną przez nią szkodę odpowiadają pożyczkom zawartym z powodu utraty płynności finansowej wskutek uiszcze nia spornych ceł antydumpingowych.
            62. Jedyny przedstawiony dowód, stanowiący załącznik A4 do skargi, zatytułowany „Zestawienie poniesionych dodatkowych kosztów z tytułu odsetek”, przedstawia w formie tabeli kwoty odsetek należnych za dany okres [kolumna zatytułowana „Gesamtzinsen” (kwota całkowita odsetek)] wraz ze wskazaniem stóp procentowych (kolumna „Zinssatz”), a także kwoty, do których się one odnoszą (kolumna „Betrag”). Jednakże, pomijając fakt, że załącznik ten – poza pozycją zawierającą adnotację „Steuerbescheid” (decyzja podatkowa), po której następuje numer – nie wyjaśnia w żaden sposób charakteru tych kwot, należy zauważyć, że został on sporządzony przez skarżącą do celów rozpatrywanej skargi, co zostało przez nią potwierdzone podczas rozprawy. W konsekwencji nie jest on, jako taki, wystarczający do ustalenia, wobec braku dowodów pochodzących z zewnętrznych źródeł lub innych dokumentów urzędowych mogących potwierdzić te odsetki, podnoszonego związku pomiędzy odsetkami, pożyczkami i cłami antydumpingowymi nienależnie nałożonymi w drodze rozporządzenia nr 1355/2008 (zob. w odniesieniu do uznania słabej mocy dowodowej przygotowanego przez stronę skarżącą dokumentu, postanowienie z dnia 3 września 2014 r., Diadikasia Symvouloi Epicheiriseon/Komisja, T‑261/12, EU:T:2014:755, pkt 38).
            63. Ponadto nawet dołączone do odpowiedzi załączniki C2 i C3 – przy założeniu, że pomimo zbyt późnego złożenia bez podania tego przyczyny zostałyby uznane za dopuszczalne – nie mogłyby zostać wykorzystane do wykazania powoływanego związku przyczynowego.
            64. Otóż dane zawarte w załączniku C2 (wyciągi z kont bankowych, decyzje podatkowe i decyzje o zwrocie wydane przez organy celne, zgłoszenia celne oraz wnioski o zwrot złożone przez skarżącą i cztery inne spółki) potwierdzają zapłatę i zwrot ceł antydumpingowych, a także odpowiednie kwoty. Załącznik C3 zawierający zaświadczenia z banku skarżącej wskazujące główne warunki zawartych przez nią umów kredytowych (kwoty pożyczek, oprocentowanie, kwoty odsetek, okres, na jaki zostały zawarte te umowy) udowadnia dodatkowo zapłatę odsetek. Można zauważyć również, po przeprowadzeniu analizy jakkolwiek utrudnionej zwłaszcza z powodu licznych niejasnych dokumentów zawartych w załączniku C2, że dane kwoty i kalkulacje wskazane w załączniku C2 odpowiadają danym sumom wskazanym w załączniku A4 z tytułu kwot pożyczek oraz że stopy oprocentowania zawarte w załączniku C3 odpowiadają tym wskazanym w załączniku A4.
            65. Mimo wszystko łączna lektura tych trzech załączników nie pozwala, jako taka, ustalić, że skarżąca zaciągnęła pożyczki z powodu nienależnie zapłaconych ceł antydumpingowych, a nie wyłącznie ze względu na ogólne finansowanie jej działalności bez związku z przedmiotowymi cłami antydumpingowymi. Z jednej strony, jak słusznie zaznaczyła Rada podczas rozprawy, załączniki C2 i C3 nie wykazują żadnego powiązania między sobą, ponieważ kwoty pożyczek znajdujące się w załączniku C3 są znacznie wyższe od kwot nienależnie zapłaconych ceł antydumpingowych, które wynikają z załącznika C2. Ponadto załączniki C2 i C3 mogą dostarczyć danych o mocy dowodowej dotyczących co najwyżej kwot przedmiotowych ceł antydumpingowych i stóp oprocentowania, jako że dane te pochodzą ze źródeł zewnętrznych lub zostały sporządzone w formie dokumentów urzędowych (zob. pkt 64 powyżej), lecz nie rekompensują one niewystarczającej mocy dowodowej załącznika A4 (zob. pkt 62 powyżej) i w związku z tym nie wystarczają, nawet w powiązaniu z owym załącznikiem A4, na wykazanie związku między nienależnie zapłaconymi cłami antydumpingowymi, zaciągniętymi pożyczkami a odpowiadającymi płatnościami odsetek (zob. podobnie wyrok z dnia 1 lutego 2001 r., T. Port/Komisja, T‑1/99, Rec, EU:T:2001:36, pkt 72, 73).
            66. Konieczność zaciągnięcia przez skarżącą wspomnianych pożyczek z powodu spornych ceł antydumpingowych jest tym bardziej wątpliwe, że przyznała ona w swej odpowiedzi, jak podkreśliły Rada i Komisja, że obciążyła ona tymi cłami swoich klientów. Skarżąca została zatem co najmniej zmuszona do wzięcia pożyczki w celu sfinansowania zakupów do czasu sprzedania jej produktów i do rozłożeniu kosztów ceł antydumpingowych na swoich klientów, lecz nie musiała ona pożyczać danych kwot na tak długi okres, to jest – jak wynika z załącznika A4 do skargi – na okres od zapłaty przedmiotowych ceł antydumpingowych do ich zwrotu przez organy celne. Co więcej, Rada podkreśliła, bez sprzeciwu skarżącej w tej kwestii, że działalność podlegająca przedmiotowym cłom antydumpingowym stanowi maksymalnie jedynie 6% obrotu osiąganego przez importerów objętych dochodzeniem antydumpingowym takich jak skarżąca, czyniąc zatem mało prawdopodobnym – w braku dowodów i wręcz wobec sprzecznej argumentacji skarżącej – by utrata płynności finansowej została spowodowana uiszczeniem spornych ceł antydumpingowych wymagającym zaciągnięcia pożyczki.
            67. Z całości powyższych rozważań wynika, że skarżąca nie wykazała istnienia związku przyczynowego między powoływanym bezprawnym zachowaniem a powoływaną szkodą.
            68. Owa przesłanka powstania odpowiedzialności Unii nie została spełniona, brak jest zatem konieczności orzekania w przedmiocie zarzutów Rady i Komisji dotyczących rozerwania tego związku przyczynowego wskutek zaniedbania skarżącej i ponownego wprowadzenia spornych ceł antydumpingowych w drodze rozporządzenia nr 158/2013. Oznacza to również, że nie ma potrzeby uwzględniania wniosku Komisji o zawieszenie niniejszego postępowania opartego na fakcie, że obecnie przed Trybunałem toczy się postępowanie w przedmiocie dwóch pytań prejudycjalnych dotyczących oceny ważności rozporządzenia nr 158/2013 (sprawy połączone C‑283/14, CM Eurologistik i C‑284/14, GLS).
            69. W konsekwencji przedmiotową skargę należy oddalić jako bezzasadną co do głównych i pomocniczych żądań, bez konieczności orzekania, po pierwsze, w przedmiocie zarzucanej niedopuszczalności części skargi w zakresie, w jakim dotyczy odsetek związanych z kredytami zawartymi z powodu zapłaty ceł antydumpingowych z tytułu przywozów wykonywanych za pośrednictwem czterech innych spółek i, po drugie, w przedmiocie zarzutu niedopuszczalności dotyczącego uchybień proceduralnych w zakresie, w jakim skarga zmierzałaby w rzeczywistości do uchylenia decyzji krajowych organów celnych.
            W przedmiocie kosztów
            70. Zgodnie z art. 134 § 1 regulaminu postępowania przed Sądem kosztami zostaje obciążona, na żądanie strony przeciwnej, strona przegrywająca sprawę. Ponieważ skarżąca przegrała sprawę w niniejszym przypadku, należy ją obciążyć – poza własnymi kosztami – kosztami poniesionymi przez Radę i Komisję, zgodnie z ich żądaniem.

            Sentencja
            Z powyższych względów
            SĄD (druga izba)
            orzeka, co następuje:
            1) Skarga zostaje oddalona.
            2) I. Schroeder KG (GmbH & Co.) zostaje obciążona kosztami postępowania.


title: Wyrok Trybunału (druga izba) z dnia 2 lipca 2015 r.#NLB Leasing d.o.o. przeciwko Republika Slovenija.#Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Vrhovno sodišče Republike Slovenije.#Odesłanie prejudycjalne – VAT – Dyrektywa 2006/112/WE – Dostawa towarów lub świadczenie usług – Umowa leasingu – Zwrot leasingodawcy nieruchomości będącej przedmiotem umowy leasingu – Pojęcie „anulowania, wypowiedzenia, rozwiązania, całkowitego lub częściowego niewywiązania się z płatności” – Prawo leasingodawcy do obniżenia podstawy opodatkowania – Podwójne opodatkowanie – Świadczenia odrębne – Zasada neutralności podatkowej.#Sprawa C-209/14.

text:
               Strony
               Motywy wyroku
               Sentencja

            Strony
            W sprawie C‑209/14
            mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Vrhovno sodišče (Słowenia) postanowieniem z dnia 16 kwietnia 2014 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 25 kwietnia 2014 r., w postępowaniu:
            NLB Leasing d.o.o.
            przeciwko
            Republika Slovenija,
            TRYBUNAŁ (druga izba),
            w składzie: R. Silva de Lapuerta, prezes izby, J.C. Bonichot (sprawozdawca), A. Arabadjiev, J.L. da Cruz Vilaça i C. Lycourgos, sędziowie,
            rzecznik generalny: N. Jääskinen,
            sekretarz: M. Aleksejev, administrator,
            uwzględniając pisemny etap postępowania,
            rozważywszy uwagi przedstawione:
            – w imieniu NLB Leasing d.o.o. przez doradcę podatkowego J. Podlipnika,
            – w imieniu rządu słoweńskiego przez T. Mihelič Žitko, działającą w charakterze pełnomocnika,
            – w imieniu Komisji Europejskiej przez C. Soulay, L. Lozano Palacios oraz M. Žebrego, działających w charakterze pełnomocników,
            podjąwszy, po wysłuchaniu rzecznika generalnego, decyzję o rozstrzygnięciu sprawy bez opinii,
            wydaje następujący
            Wyrok

            Motywy wyroku
            1. Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 2 ust. 1, art. 14, art. 24 ust. 1 i art. 90 ust. 1 dyrektywy Rady 2006/112/WE z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (Dz.U. L 347, s. 1, zwanej dalej „dyrektywą VAT”).
            2. Wniosek ten został złożony w ramach sporu pomiędzy spółką NLB Leasing d.o.o. (zwaną dalej „NLB”) a Republika Slovenija (Republiką Słowenii), reprezentowaną przez Ministrstvo za finance (ministerstwo finansów) w przedmiocie odmówienia przez ministerstwo uznania dokonanej przez NLB korekty kwoty podatku od wartości dodanej (zwanego dalej „VAT”) zapłaconego w związku z zawarciem dwóch umów leasingowych.
            Ramy prawne
            Prawo Unii
            3. Zgodnie z art. 2 ust. 1 dyrektywy VAT:
            „Opodatkowaniu VAT podlegają następujące transakcje:
            a) odpłatna dostawa towarów na terytorium państwa członkowskiego przez podatnika działającego w takim charakterze;
            […]
            c) odpłatne świadczenie usług na terytorium państwa członkowskiego przez podatnika działającego w takim charakterze;
            […]”.
            4. Artykuł 14 dyrektywy VAT stanowi:
            „1. »Dostawa towarów« oznacza przeniesienie prawa do rozporządzania rzeczą jak właściciel.
            2. Poza czynnością, o której mowa w ust. 1, za dostawę towarów uznaje się następujące czynności:
            […]
            b) faktyczne przekazanie towaru zgodnie z umową najmu towarów na czas określony lub sprzedaży towaru na warunkach odroczonej płatności, która zawiera klauzulę o przeniesieniu własności w następstwie normalnych zdarzeń nie później niż z chwilą zapłaty ostatniej raty;
            […]”.
            5. Artykuł 24 ust. 1 dyrektywy VAT przewiduje, że:
            „»Świadczenie usług« oznacza każdą transakcję, która nie stanowi dostawy towarów”.
            6. Zgodnie z art. 90 dyrektywy VAT:
            „1. W przypadku anulowania, wypowiedzenia, rozwiązania, całkowitego lub częściowego niewywiązania się z płatności lub też w przypadku obniżenia ceny po dokonaniu dostawy podstawa opodatkowania jest stosownie obniżana na warunkach określonych przez państwa członkowskie.
            2. W przypadku całkowitego lub częściowego niewywiązania się z płatności państwa członkowskie mogą odstąpić od zastosowania ust. 1”.
            Prawo słoweńskie
            7. Zgodnie z art. 3 ust. 1 Zakon o davku na dodano vrednost (ustawy o podatku od wartości dodanej, zwanej dalej „ZDDV‑1”) opodatkowaniu VAT podlegają następujące transakcje:
            „1. dostawy towarów dokonywane odpłatnie na terytorium Republiki Słowenii […] przez podatnika w ramach jego działalności gospodarczej;
            […]
            3. świadczenia usług dokonywane odpłatnie na terytorium Republiki Słowenii przez podatnika w ramach jego działalności gospodarczej;
            […]”.
            8. Na podstawie art. 6 ZDDV‑1:
            „1. »Dostawa towarów« oznacza przeniesienie prawa do rozporządzania rzeczą jak właściciel.
            2. Za dostawę towarów uznaje się również:
            […]
            b) faktyczne przekazanie towaru zgodnie z umową najmu towarów na czas określony […], zawierającą klauzulę o przeniesieniu własności w następstwie normalnych zdarzeń nie później niż z chwilą zapłaty ostatniej raty;
            […]”.
            9. Zgodnie z art. 14 ust. 1 ZDDV-1 „świadczenie usług” oznacza każdą transakcję, która nie stanowi dostawy towarów.
            10. Artykuł 39 ust. 2 i 3 ZDDV-1 brzmi następująco:
            „2. W przypadku anulowania, zwrotu lub obniżenia ceny po dokonaniu transakcji podstawa opodatkowania zostaje odpowiednio obniżona. Podatnik może skorygować (obniżyć) kwotę zadeklarowanego VAT, jeżeli nabywca towarów lub usług skorygował (obniżył) odliczoną przez siebie kwotę VAT i powiadomił o tym dostawcę lub usługodawcę na piśmie.
            3. Podatnik może również skorygować (obniżyć) kwotę VAT należnego, gdy nie została ona zapłacona w całości lub częściowo, na podstawie prawomocnego orzeczenia sądu o zakończeniu postępowania upadłościowego lub na podstawie zatwierdzonego układu prowadzącego do zakończenia tego postępowania […]. Jeżeli w późniejszym czasie należność z tytułu dostawy towarów lub świadczenia usług, której określona w tym ustępie korekta podstawy opodatkowania dotyczy, zostanie uregulowana w całości lub części, podatnik obowiązany jest do zapłaty VAT od otrzymanej kwoty”.
            11. Artykuł 13 Pravilnik o izvajanju Zakona o davku na dodano vrednost (rozporządzenia wykonawczego do ZDDV-1) stanowi:
            „1. Od odszkodowania nie deklaruje się ani nie płaci VAT.
            2. Za odszkodowanie w rozumieniu ust. 1 uznaje się w szczególności:
            – dostawę dokonaną przez dostawcę jako rekompensatę za szkodę spowodowaną przez wcześniejszą dostawę, jeśli dostawca ponosi odpowiedzialność za szkodę z mocy prawa lub umowy;
            – odsetki za zwłokę pobierane przez podatnika od jego dłużników do wysokości odsetek ustawowych za zwłokę i kosztów ponagleń;
            – kary umowne;
            – odszkodowanie za odstąpienie od umowy, jeżeli płatnik nie otrzymał z tego tytułu żadnego towaru ani usługi.
            3. Jeżeli umowa jest wykonana w części, takie częściowe wykonanie podlega opodatkowaniu VAT”.
            12. Zgodnie z art. 41 rozporządzenia wykonawczego do ZDDV-1:
            „[…]
            2. Zgodnie z art. 39 ust. 2 ZDDV-1 podatnik może obniżyć kwotę VAT o kwotę później uzgodnionych rabatów, takich jak na przykład opusty lub bonifikaty udzielone z powodu gorszej jakości towaru, jeżeli rabaty te zostały uzgodnione bezpośrednio miedzy dostawcą a nabywcą.
            3. Obniżenie podstawy opodatkowania zgodnie z art. 39 ust. 2 ZDDV-1 może mieć zastosowanie do dostawcy nie wcześniej niż w okresie rozliczeniowym, w którym otrzymał pisemne powiadomienie o korekcie odliczenia VAT.
            […]”.
            Postępowanie główne i pytania prejudycjalne
            13. W lutym 2008 r. spółka NLB jako pożyczkodawca i spółka Domino ing, d.o.o. (zwana dalej „spółką Domino”) jako pożyczkobiorca zawarły dwie umowy krótkoterminowej pożyczki na określony cel, a także porozumienia o „współpracy gospodarczej”. Porozumienia te stanowiły w szczególności, że pożyczki zostały udzielone spółce Domino przez NLB na zakup nieruchomości z zamiarem wybudowania na nich budynków mieszkalnych i że NLB ma możliwość, jeżeli sobie tego życzy, sfinansować budowę tych budynków, w czym, jak uznało, ma interes. Za pomocą tych pożyczek spółka Domino mogła zakupić nieruchomości, których poprzednimi właścicielami były osoby trzecie, niebędące stronami umów zawartych między NLB i Domino.
            14. W kwietniu 2009 r. spółki NLB i Domino zawarły dwa pakiety umów, które – jak wskazał Vrhovno sodišče (sąd najwyższy) – stanowią transakcję zwaną „sale and leaseback” (leasingiem zwrotnym). Po pierwsze, w wyniku zawarcia dwóch umów sprzedaży NLB zostało właścicielem uprzednio nabytych przez spółkę Domino nieruchomości, i po drugie, poprzez dwie umowy leasingu NLB zobowiązał się jednocześnie do oddania spółce Domino tych nieruchomości do używania na okres kilku miesięcy. Bez uszczerbku dla uprzednio zawartych porozumień o współpracy gospodarczej tych dwóch spółek umowy leasingu przewidywały, że przed upływem terminu, na jaki umowy te zostały zawarte, spółka Domino dokona wyboru spośród trzech następujących możliwości: przedłużenia okresu obowiązywania umów, zwrotu nieruchomości NLB albo wreszcie zrealizowania opcji wykupu, którą spółka Domino dysponowała w stosunku do tych nieruchomości, poprzez zapłatę wszystkich rat należnych NLB.
            15. Przy zawarciu umów leasingu NLB uiściło VAT od kwoty na fakturze wystawionej na rzecz spółki Domino zgodnie z tymi umowami, a mianowicie kwoty odpowiadającej sumie rat miesięcznych, w tym należności z tytułu przyznanych spółce Domino opcji wykupu.
            16. Ponieważ spółka Domino z chwilą wygaśnięcia umów leasingu nie uiściła wszystkich rat należnych NLB, zgodnie z możliwościami przewidzianymi we wspomnianych umowach NLB ponownie weszło w posiadanie nieruchomości będących przedmiotem leasingu. W styczniu 2010 r. NLB sprzedało wskazane nieruchomości jako tereny budowlane osobie trzeciej, a mianowicie spółce SAVA IP d.o.o. (zwanej dalej „Savą IP”), deklarując przy tym VAT należny z tytułu tej transakcji.
            17. Z powodu niewykonania zobowiązań ciążących na spółce Domino na mocy umów leasingu NLB wniosło o dokonanie korekty kwoty zadeklarowanego VAT o kwotę odpowiadającą wartości opcji wykupu przewidzianych przez te umowy.
            18. W tym względzie z postanowienia odsyłającego wynika, że zgodnie z postanowieniami umów leasingu spółki NLB i Domino sporządziły rozliczenie końcowe, na mocy którego NLB zapłaciło na rzecz Domino kwotę odpowiadającą różnicy między z jednej strony zyskiem wynikającym z ceny otrzymanej ze sprzedaży nieruchomości Savie IP a z drugiej strony należnościami niezapłaconymi przez spółkę Domino, w tym z tytułu opcji wykupu.
            19. NLB odliczyło od ceny sprzedaży tych nieruchomości kwotę odpowiadającą sumie, po pierwsze, kwoty VAT, którą zapłaciło przy tej sprzedaży, i po drugie, rat z tytułu opcji wykupu, jeszcze nieuiszczonych przez spółkę Domino, i wreszcie po trzecie, rat miesięcznych, z których zapłatą na rzecz NLB spółka Domino nadal zalegała. NLB następnie wypłaciło spółce Domino wynikłą różnicę. W dalszej kolejności NLB wysłało spółce Domino dwie noty kredytowe na kwotę równą ratom z tytułu opcji wykupu, anulując w ten sposób te raty.
            20. Decyzją z dnia 5 czerwca 2012 r. słoweńskie organy podatkowe odmówiły uwzględnienia wniosku NLB o obniżenie kwoty podatku VAT zapłaconego przez tę spółkę z tytułu zawarcia umów leasingu, uzasadniając tę decyzję tym, że dwie noty kredytowe nie stanowią podstawy prawnej do obniżenia podstawy opodatkowania NLB. Organy te twierdzą, że umowy nie zostały „rozwiązane”, a odebranie nieruchomości przez NLB nie stanowi przypadku „zwrotu” w rozumieniu art. 39 ust. 2 ZDDV-1, który transponuje art. 90 ust. 1 dyrektywy VAT do prawa słoweńskiego. Zdaniem tych organów leasingodawca działał w rzeczywistości jako zastawnik i sprzedał nieruchomości Savie IP w imieniu leasingobiorcy.
            21. NLB zakwestionowało decyzję słoweńskich organów podatkowych, wnosząc kolejno odwołanie do ministerstwa finansów i następnie skargę do właściwego sądu pierwszej instancji. Oba środki odwoławcze zostały oddalone.
            22. W skardze kasacyjnej NLB utrzymuje, że organ podatkowy i sąd pierwszej instancji przeprowadziły błędną wykładnię art. 39 ZDDV-1 i art. 90 ust. 1 dyrektywy VAT. Zwrot nieruchomości, którego musiała dokonać spółka Domino z powodu niewywiązania się ze zobowiązań umownych, odpowiada jednemu z przypadków przewidzianych w powyżej przytoczonych przepisach. NLB twierdzi również, że brak przyznania możliwości obniżenia jego podstawy opodatkowania w sytuacji takiej jak tak w postępowaniu głównym prowadzi do naruszenia zasady neutralności podatkowej, ponieważ VAT został po raz drugi zapłacony przy sprzedaży nieruchomości podmiotowi trzeciemu.
            23. W tych okolicznościach Vrhovno sodišče postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
            „1) Czy w świetle stanu faktycznego w postępowaniu głównym art. 90 ust. 1 dyrektywy VAT należy interpretować w ten sposób, że zwrot przedmiotu leasingu (nieruchomości) z powodu częściowego niewywiązania się ze zobowiązań przez leasingobiorcę na rzecz leasingodawcy w celu sprzedaży i spłaty zobowiązań wynikających z umów leasingu stanowi przypadek »anulowania, wypowiedzenia, rozwiązania, całkowitego lub częściowego niewywiązania się z płatności« po dokonaniu transakcji, w którym to przypadku podstawa opodatkowania jest stosowanie obniżana?
            2) Czy art. 2 ust. 1, art. 14 i art. 24 ust. 1 dyrektywy VAT należy interpretować w ten sposób, że kwota należna z tytułu dwóch opcji wykupu, stanowiąca większą część całkowitej wartości umów leasingu płatną przez leasingobiorcę na rzecz leasingodawcy w taki sposób, że z powodu częściowego braku zapłaty zobowiązań leasingodawca odzyskał posiadanie przedmiotu leasingu (nieruchomości), sprzedał go osobie trzeciej i wypłacił leasingobiorcy nadwyżkę uzyskaną z ceny sprzedaży, w rozliczeniu końcowym odliczając od niej również kwotę należną z tytułu opcji wykupu, powinna być uznana za opłatę w ramach wykonania umowy i dostawę towarów, która jako taka podlega opodatkowaniu VAT; czy też powinna być uznana za opłatę dotyczącą bądź usługi najmu bądź użytkowania nieruchomości (jako taka podlegającą opodatkowaniu VAT z mocy prawa lub z wyboru podatnika); czy też za odszkodowanie z tytułu rozwiązania umowy, mające na celu naprawienie szkody spowodowanej niewywiązaniem się ze zobowiązań przez leasingobiorcę, niemające bezpośredniego związku z żadną usługą świadczoną odpłatnie i jako takie niepodlegające opodatkowaniu VAT?
            3) Jeżeli na pytanie drugie należy odpowiedzieć, że chodzi o opłatę za dostawę towaru i wykonanie umowy, powstaje również pytanie, czy zasada neutralności VAT sprzeciwia się temu, aby leasingodawca dwukrotnie uiścił VAT należny: po raz pierwszy przy zawarciu umowy leasingu (w tym od kwoty należnej z tytułu opcji wykupu, stanowiącej przeważającą część wartości umowy), i powtórnie, ze względu na częściowe niewykonanie zobowiązań przez leasingobiorcę, przy odsprzedaży nieruchomości osobie trzeciej, przy uwzględnieniu okoliczności, że VAT dotyczący drugiej dostawy w rozliczeniu końcowym obciąży leasingobiorcę?”.
            W przedmiocie pytań prejudycjalnych
            W przedmiocie pytania drugiego
            24. Z postanowienia odsyłającego wynika, że NLB jako leasingodawca i spółka Domino jako leasingobiorca zawarli dwie umowy leasingu przewidujące oddanie dwóch nieruchomości do używania. Z postanowienia tego wynika również, że z powodu niewywiązania się przez spółkę Domino ze zobowiązań NLB przejęło na mocy tych umów w ponowne posiadanie wspomniane nieruchomości, sprzedało je osobie trzeciej oraz wypłaciło spółce Domino nadwyżkę uzyskaną z ceny sprzedaży, w rozliczeniu końcowym odliczając od niej kwotę należną z tytułu opcji wykupu. W takiej sytuacji poprzez pytanie drugie, które należy zbadać w pierwszej kolejności, sąd odsyłający pyta zasadniczo, czy art. 2 ust. 1, art. 14 i art. 24 ust. 1 dyrektywy VAT należy interpretować w ten sposób, że usługa leasingu, taka jak ta będąca przedmiotem postępowania głównego, stanowi transakcję dostawy towarów, czy też że stanowi transakcję świadczenia usług w rozumieniu tych przepisów.
            25. Należy przypomnieć, że w ramach postępowania w trybie art. 267 TFUE Trybunał nie ma właściwości do stosowania przepisów Unii do określonego przypadku (wyrok Patriciello, C‑163/10, EU:C:2011:543, pkt 21). W sprawie takiej jak ta w postępowaniu głównym do sądu odsyłającego należy zatem dokonanie kwalifikacji prawnej niezbędnej dla rozstrzygnięcia sporu przed nim zawisłego. Natomiast do Trybunału należy dostarczenie temu sądowi wszelkich niezbędnych wskazówek w celu udzielenia mu pomocy w tej ocenie (wyrok Patriciello, C‑163/10, EU:C:2011:543, pkt 23).
            26. W konsekwencji – niezależnie od kwestii, czy w świetle okoliczności faktycznych leżących u podstaw sporu w postępowaniu głównym rozpatrywana usługa leasingu stanowi w rzeczywistości część jednej transakcji złożonej z kilku elementów, co powinien zweryfikować sąd odsyłający – należy sądowi temu udzielić informacji umożliwiających ocenę dla celów VAT charakteru prawnego usługi leasingu.
            27. W tym względzie należy przypomnieć, że zgodnie z art. 24 ust. 1 dyrektywy VAT „»świadczenie usług« oznacza każdą transakcję, która nie stanowi dostawy towarów”. Przy czym pojęcie „dostawy towarów” wymaga na mocy art. 14 ust. 1 tej dyrektywy „przeniesienia prawa do rozporządzania rzeczą jak właściciel”. Ponadto art. 14 ust. 2 lit. b) dyrektywy VAT uznaje za „dostawę towarów” faktyczne przekazanie towaru zgodnie z umową najmu tego towaru na czas określony, która zawiera klauzulę o przeniesieniu własności w toku normalnych zdarzeń nie później niż z chwilą zapłaty ostatniej raty.
            28. W tym kontekście z orzecznictwa Trybunału wynika, że leasing operacyjny należy odróżnić od leasingu finansowego, gdyż ten ostatni cechuje przeniesienie na leasingobiorcę większości pożytków i ryzyka związanych z tytułem prawnym. Okoliczność, iż przewidziano, że przeniesienie własności nastąpi z końcem umowy, lub okoliczność, że zaktualizowana suma rat jest praktycznie taka sama jak wartość rynkowa towaru, stanowią indywidualnie lub łącznie kryteria pozwalające określić, czy umowę można zakwalifikować jako umowę leasingu finansowego (zob. podobnie wyrok Eon Aset Menidjmunt, C‑118/11, EU:C:2012:97, pkt 38).
            29. Ponadto pojęcie dostawy towarów obejmuje nie tylko przeniesienie własności w formie przewidzianej przez dane prawo krajowe, lecz także wszelkie przeniesienie władztwa nad rzeczami, które pozwala drugiej stronie na rozporządzanie nimi jak właściciel (wyrok Eon Aset Menidjmunt, C‑118/11, pkt 39 i przytoczone tam orzecznictwo).
            30. Jako że w sytuacji gdy umowa leasingu nieruchomości przewiduje, iż własność zostaje przeniesiona na leasingobiorcę z końcem tej umowy lub że istotne atrybuty własności zostają oddane do dyspozycji leasingobiorcy, w szczególności gdy przeniesiona zostaje na niego większość pożytków i ryzyka związanych z tytułem prawnym do tej nieruchomości i gdy zaktualizowana suma rat jest praktycznie taka sama jak wartość rynkowa towaru, transakcję wynikającą z takiej umowy należy uważać za transakcję nabycia dobra inwestycyjnego (zob. podobnie wyrok Eon Aset Menidjmunt, C‑118/11, pkt 40).
            31. W tym względzie okoliczności faktyczne leżące u podstaw sporu w postępowaniu głównym, a mianowicie w szczególności postanowienia umów o „współpracy gospodarczej”, a także przeprowadzone według końcowego rozliczenia transakcje sugerują, że celem umów leasingu był przekazanie spółce Domino własności nieruchomości będących przedmiotem wspomnianych umów, co powinien zbadać sąd odsyłający w świetle kryteriów przywołanych w pkt 26–30 niniejszego wyroku.
            32. Z powyższych rozważań wynika, że art. 2 ust. 1, art. 14 i art. 24 ust. 1 dyrektywy VAT należy interpretować w ten sposób, że w sytuacji gdy umowa leasingu nieruchomości przewiduje, iż własność zostaje przeniesiona na leasingobiorcę z końcem tej umowy lub że istotne atrybuty własności zostają oddane do dyspozycji leasingobiorcy, w szczególności gdy przeniesiona zostaje na niego większość pożytków i ryzyka związanych z tytułem prawnym do tej nieruchomości i gdy zaktualizowana suma rat jest praktycznie taka sama jak wartość rynkowa towaru, transakcję, która wynika z takiej umowy, należy uważać za transakcję nabycia dobra inwestycyjnego.
            W przedmiocie pytania pierwszego
            33. Poprzez pytanie pierwsze sąd odsyłający zasadniczo dąży do ustalenia, czy – w przedstawionych w pkt 24 niniejszego wyroku okolicznościach sporu rozstrzyganego w postępowaniu głównym – art. 90 ust. 1 dyrektywy VAT należy interpretować w ten sposób, że zwrot przedmiotu leasingu (nieruchomości) stanowi przypadek anulowania, wypowiedzenia, rozwiązania, całkowitego lub częściowego niewywiązania się z płatności w rozumieniu tego przepisu.
            34. Podczas gdy do sądu odsyłającego należy dokonanie kwalifikacji prawnej transakcji przeprowadzonej przez spółki NLB i Domino, do Trybunału należy dostarczenie temu sądowi wszelkich niezbędnych wskazówek w celu udzielenia mu pomocy w tej ocenie.
            35. W tym względzie należy przypomnieć, że art. 90 ust. 1 dyrektywy VAT, który dotyczy przypadków anulowania, wypowiedzenia, rozwiązania, całkowitego lub częściowego niewywiązania się z płatności lub obniżenia ceny po dokonaniu transakcji, zobowiązuje państwa członkowskie do obniżenia podstawy opodatkowania i w związku z tym również kwoty podatku VAT należnego od podatnika za każdym razem, gdy po dokonaniu transakcji podatnik nie otrzymał części lub całości wynagrodzenia. Ów przepis stanowi wyraz podstawowej zasady dyrektywy VAT, wedle której podstawę opodatkowania stanowi świadczenie wzajemne rzeczywiście otrzymane, a w konsekwencji organy podatkowe nie mogą pobrać z tytułu VAT kwoty wyższej od tej, którą otrzymał podatnik (wyrok Almos Agrárkülkereskedelmi, C‑337/13, EU:C:2014:328, pkt 22).
            36. Z orzecznictwa Trybunału wynika, że poza przypadkami anulowania lub rozwiązania umów, w których strony powracają do sytuacji sprzed zawarcia umowy i podatnikowi przestaje przysługiwać wierzytelność, art. 90 ust. 1 dyrektywy VAT dotyczy jedynie tych sytuacji, w których druga strona umowy nie dokona spłaty długu, pomimo tego, że jest do tego zobowiązana na mocy tejże umowy, bądź dokona tej spłaty tylko częściowo (zob. podobnie wyrok Almos Agrárkülkereskedelmi, C‑337/13, EU:C:2014:328, pkt 23, 24).
            37. W konsekwencji podstawa opodatkowania podatnika nie może zostać obniżona, jeżeli zgodnie z postanowieniami umowy podatnik ten otrzymał w rzeczywistości wszystkie płatności w zamian za spełnione przez niego świadczenie lub jeśli – bez rozwiązania czy anulowania umowy – usługobiorca nie jest dalej zobowiązany do zapłaty podatnikowi uzgodnionej ceny.
            38. Z powyższych rozważań wynika, że art. 90 ust. 1 dyrektywy VAT należy interpretować w ten sposób, że przepis ten nie pozwala podatnikowi na obniżenie podstawy opodatkowania, jeżeli podatnik ten otrzymał w rzeczywistości wszystkie płatności w zamian za spełnione przez niego świadczenie lub jeśli – bez rozwiązania czy anulowania umowy – druga strona umowy przestaje być zobowiązana do zapłaty podatnikowi uzgodnionej ceny.
            W przedmiocie pytania trzeciego
            39. Poprzez pytanie trzecie sąd odsyłający dąży zasadniczo do ustalenia, czy zasadę neutralności podatkowej należy interpretować w ten sposób, że stoi ona na przeszkodzie temu, aby podatnik uiścił VAT po raz pierwszy przy zawarciu umowy leasingu przewidującej opcję wykupu i po raz drugi w momencie, w którym zbywa on towar będący przedmiotem tej umowy osobie trzeciej ze względu na niewykonanie przez leasingobiorcę określonych w umowie leasingu zobowiązań.
            40. W tym względzie należy przypomnieć, że zgodnie z orzecznictwem Trybunału zasada neutralności podatkowej, na której opiera się wspólny system podatku VAT, stoi na przeszkodzie temu, aby opodatkowanie działalności zawodowej podatnika prowadziło do podwójnego opodatkowania (zob. podobnie wyroki: Puffer, C‑460/07, EU:C:2009:254, pkt 45, 46; a także Kłub, C‑153/11, EU:C:2012:163, pkt 42).
            41. Trybunał orzekł również, że dla celów VAT każde świadczenie powinno być zwykle uznawane za odrębne i niezależne, jak wynika z art. 1 ust. 2 akapit drugi dyrektywy VAT (wyrok BGŻ Leasing, C‑224/11, EU:C:2013:15, pkt 29). Niemniej w pewnych okolicznościach formalnie odrębne świadczenia, które mogą być wykonywane oddzielnie, a zatem które mogą oddzielnie prowadzić do opodatkowania lub zwolnienia, należy uważać za jedną transakcję, jeżeli nie są one od siebie niezależne (zob. podobnie wyrok RR Donnelley Global Turnkey Solutions Poland, C‑155/12, EU:C:2013:434, pkt 20).
            42. Zgodnie z tym orzecznictwem do sądu odsyłające należy zbadanie, czy transakcje będące przedmiotem postępowania głównego, a mianowicie z jednej strony świadczenia spełnione na rzecz spółki Domino, a z drugiej strony zbycie nieruchomości na rzecz spółki trzeciej należy traktować jako „jedno świadczenie”. Jest tak w przypadku gdy co najmniej dwa elementy albo co najmniej dwie czynności dokonane przez podatnika są ze sobą tak ściśle związane, że obiektywnie tworzą tylko jedno nierozerwalne świadczenie gospodarcze, którego rozdzielenie miałoby charakter sztuczny.
            43. Gdyby okazało się, że omawiane transakcje nie mogą zostać uznane za tworzące jedno świadczenie, zasada neutralności podatkowej nie stoi na przeszkodzie temu, aby podlegały one odrębnemu opodatkowaniu dla celów VAT.
            44. Z powyższych rozważań wynika, że zasadę neutralności podatkowej należy interpretować w ten sposób, że nie stoi ona na przeszkodzie temu, aby z jednej strony usługa leasingu, którego przedmiotem są nieruchomości, a z drugiej strony zbycie tych nieruchomości osobie trzeciej (niebędącej stroną umowy leasingu) podlegały odrębnemu opodatkowaniu dla celów VAT, jeżeli transakcji tych nie można traktować jako tworzących jedno świadczenie, co powinien ocenić sąd odsyłający.
            W przedmiocie kosztów
            45. Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.

            Sentencja
            Z powyższych względów Trybunał (druga izba) orzeka, co następuje:
            1) Artykuł 2 ust. 1, art. 14 i art. 24 ust. 1 dyrektywy Rady 2006/112/WE z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej należy interpretować w ten sposób, że w sytuacji gdy umowa leasingu nieruchomości przewiduje, iż własność zostaje przeniesiona na leasingobiorcę z końcem tej umowy lub że istotne atrybuty własności zostają oddane do dyspozycji leasingobiorcy, w szczególności gdy przeniesiona zostaje na niego większość pożytków i ryzyka związanych z tytułem prawnym do tej nieruchomości i gdy zaktualizowana suma rat jest praktycznie taka sama jak wartość rynkowa towaru, transakcję, która wynika z takiej umowy, należy uważać za transakcję nabycia dobra inwestycyjnego.
            2) Artykuł 90 ust. 1 dyrektywy 2006/112 należy interpretować w ten sposób, że przepis ten nie pozwala podatnikowi na obniżenie podstawy opodatkowania, jeżeli podatnik ten otrzymał w rzeczywistości wszystkie płatności w zamian za spełnione przez niego świadczenie lub jeśli – bez rozwiązania czy anulowania umowy – druga strona umowy przestaje być zobowiązana do zapłaty podatnikowi uzgodnionej ceny.
            3) Zasadę neutralności podatkowej należy interpretować w ten sposób, że nie stoi ona na przeszkodzie temu, aby z jednej strony usługa leasingu, którego przedmiotem są nieruchomości, a z drugiej strony zbycie tych nieruchomości osobie trzeciej (niebędącej stroną umowy leasingu) podlegały odrębnemu opodatkowaniu dla celów podatku od wartości dodanej, jeżeli transakcji tych nie można traktować jako tworzących jedno świadczenie, co powinien ocenić sąd odsyłający.


Wyrok Trybunału z dnia 8 lutego 2000 r. # Emesa Sugar (Free Zone) NV przeciwko Aruba. # Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Arrondissementsrechtbank 's-Gravenhage - Niderlandy. # środki tymczasowe. # Sprawa C-17/98.


Wyrok Sądu (siódma izba) z dnia 13 listopada 2014 r.#Mohamad Hamcho i Hamcho International przeciwko Radzie Unii Europejskiej.#Wspólna polityka zagraniczna i bezpieczeństwa – Środki ograniczające przyjęte wobec Syrii – Zamrożenie funduszy – Skarga o stwierdzenie nieważności – Termin do wniesienia skargi – Częściowa niedopuszczalność – Interes prawny – Ciężar dowodu – Dostosowanie w czasie skutków stwierdzenia nieważności.#Sprawa T-43/12.