title: Wyrok Trybunału (siódma izba) z dnia 11 września 2014 r.#Ronny Verest i Gaby Gerards przeciwko Belgische Staat.#Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez hof van beroep te Antwerpen.#Odesłanie prejudycjalne – Podatek dochodowy – Przepisy zmierzające do unikania podwójnego opodatkowania – Opodatkowanie dochodów z nieruchomości osiągniętych w państwie członkowskim innym niż państwo rezydencji – Metoda zwolnienia z zastrzeżeniem progresji w państwie członkowskim rezydencji – Różnica w traktowaniu nieruchomości położonych w państwie członkowskim rezydencji i w innym państwie członkowskim.#Sprawa C-489/13.

text:
               Strony
               Motywy wyroku
               Sentencja

            Strony
            W sprawie C‑489/13
            mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez hof van beroep te Antwerpen (Belgia) postanowieniem z dnia 3 września 2013 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 10 września 2013 r., w postępowaniu:
            Ronny Verest ,
            Gaby Gerards
            przeciwko
            Belgische Staat ,
            TRYBUNAŁ (siódma izba),
            w składzie: J.L. da Cruz Vilaça, prezes izby, J.C. Bonichot (sprawozdawca) i A. Arabadjiev, sędziowie,
            rzecznik generalny: N. Jääskinen,
            sekretarz: A. Calot Escobar,
            uwzględniając pisemny etap postępowania,
            rozważywszy uwagi przedstawione:
            – w imieniu rządu belgijskiego przez J.C. Halleux oraz M. Jacobs, działających w charakterze pełnomocników,
            – w imieniu rządu francuskiego przez G. de Bergues’a oraz J.S. Pilczera, działających w charakterze pełnomocników,
            – w imieniu Komisji Europejskiej przez A. Cordewenera oraz W. Roelsa, działających w charakterze pełnomocników,
            podjąwszy, po zapoznaniu się ze stanowiskiem rzecznika generalnego, decyzję o rozstrzygnięciu sprawy bez opinii,
            wydaje następujący

            Motywy wyroku
            Wyrok
            1. Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 63 TFUE i 65 TFUE.
            2. Wniosek ten został przedstawiony w ramach sporu między R. Verestem i G. Gerards a Belgische Staat (państwem belgijskim) w przedmiocie traktowania pod względem podatkowym w Belgii nieruchomości położonej we Francji.
            Ramy prawne
            3. Artykuł 7 § 1 code des impôts sur les revenus 1992 (kodeksu podatków dochodowych z 1992 r., zwanego dalej „CIR 1992”) stanowi:
            „§ 1. Dochodami z nieruchomości są:
            1° dla nieruchomości niewynajmowanych:
            a) dla nieruchomości położonych w Belgii:
            – w odniesieniu do nieruchomości niezabudowanych, wyposażenia i sprzętu mających charakter nieruchomości ze swej natury lub ze względu na swoje przeznaczenie lub w odniesieniu do nieruchomości mieszkalnych, o których mowa w art. 12 § 3 – dochód katastralny;
            – w odniesieniu do innych nieruchomości – dochód katastralny powiększony o 40%;
            b) dla nieruchomości położonych za granicą: wartość czynszowa;
            […]”.
            4. Artykuł 13 CIR 1992 stanowi:
            „W zakresie wartości czynszowej, czynszu i innych świadczeń wynikających z umowy najmu nieruchomości przez dochód netto rozumie się kwotę dochodu brutto pomniejszoną z tytułu kosztów utrzymania i naprawy o:
            – 40% dla nieruchomości zabudowanych oraz wyposażenia i sprzętu mających charakter nieruchomości ze swej natury lub ze względu na swoje przeznaczenie […]
            […]”.
            5. Artykuł 155 CIR 1992 stanowi:
            „Dochody zwolnione na mocy międzynarodowych umów o unikaniu podwójnego opodatkowania są uwzględniane do celów obliczania podatku, lecz podatek ten podlega obniżeniu proporcjonalnemu do części, jaką dochody objęte zwolnieniem stanowią w całości dochodów.
            […]”.
            6. Artykuł 3 ust. 1 zawartej między Francją a Belgią umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania i ustanawiającej zasady wzajemnej pomocy administracyjnej i prawnej w dziedzinie podatków dochodowych, podpisanej w Brukseli w dniu 10 marca 1964 r. (zwanej dalej „umową o unikaniu podwójnego opodatkowania”), brzmi następująco:
            „Dochody osiągane z majątku nieruchomego, włączając mienie przynależne do majątku nieruchomego oraz żywy i martwy inwentarz gospodarstw rolnych i leśnych, mogą być opodatkowane tylko w tym umawiającym się państwie, w którym majątek ten jest położony”.
            7. Artykuł 19 część A ust. 2 i 4 umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania stanowi:
            „Podwójnego opodatkowania unika się w sposób następujący:
            W przypadku Belgii:
            […]
            2. Dochody inne niż te, których dotyczy ustęp 1 powyżej, są zwolnione z podatków belgijskich wymienionych w artykule 2 ustęp 3 niniejszej konwencji, jeżeli są one opodatkowane wyłącznie we Francji.
            […]
            4. Bez uszczerbku dla poprzednich postanowień podatki belgijskie objęte niniejszą konwencją mogą zostać obliczone w odniesieniu do dochodów podlegających na mocy niniejszej konwencji opodatkowaniu w Belgii według stawki odpowiedniej do całości dochodów podlegających opodatkowaniu zgodnie z ustawodawstwem belgijskim”.
            Postępowanie główne i pytanie prejudycjalne
            8. Z postanowienia odsyłającego wynika, że skarżący w postępowaniu głównym są rezydentami Belgii, gdzie ich dochody podlegają opodatkowaniu. Po dokonaniu zakupu nieruchomości we Francji w sierpniu 2004 r. w roku następnym złożyli oni deklarację podatkową, którą belgijskie organy podatkowe poddały korektom. Korekty te skarżący zaskarżyli do rechtbank van eerste aanleg te Antwerpen (sądu pierwszej instancji w Antwerpii).
            9. W następstwie oddalenia ich skargi skarżący w postępowaniu głównym wnieśli apelację do hof van beroep te Antwerpen (sądu apelacyjnego w Antwerpii).
            10. Według tego sądu zawisły przed nim spór dotyczy traktowania pod względem podatkowym w Belgii nieruchomości położonej we Francji. Sąd ten wskazuje w tym zakresie, że na mocy umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania dochody z majątku nieruchomego mogą być opodatkowane tylko w państwie, w którym nieruchomość jest położona. Zwolnienie to wyposażone jest w interesie Królestwa Belgii w zastrzeżenie progresji, mocą którego dochody z majątku nieruchomego położonego we Francji mogą być uwzględniane przy obliczaniu stawki podatkowej mającej zastosowanie do dochodów podlegających opodatkowaniu w Belgii.
            11. Hof van beroep te Antwerpen wskazuje także, że dochód z nieruchomości niewynajmowanych położonych w Belgii określany jest na podstawie dochodu katastralnego i że podobnie ustala się hipotetyczny dochód z nieruchomości we Francji. Niemniej jednak zgodnie z art. 7 CIR 1992 dochód z nieruchomości niewynajmowanych, lecz położonych w państwie członkowskim innym niż Belgia, określa się tylko w oparciu o ich wartość czynszową. Dochód katastralny belgijski i dochód katastralny francuski są porównywalne, lecz dochód katastralny jest co do zasady niższy od wartości czynszowej.
            12. W świetle powyższych rozważań hof van beroep te Antwerpen postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującym pytaniem prejudycjalnym:
            „Czy art. 56 traktatu WE stoi na przeszkodzie opodatkowaniu w państwie członkowskim położonych w innym państwie członkowskim niewynajętych nieruchomości na innej podstawie aniżeli określony lokalnie dochód katastralny [kadastraal inkomen], w szczególności w niniejszym przypadku, przy założeniu, że określony lokalnie dochód katastralny jest określany w podobny sposób jak belgijski dochód katastralny z tytułu nieruchomości położonych w Belgii?”.
            W przedmiocie pytania prejudycjalnego
            W przedmiocie zakresu pytania
            13. Należy przypomnieć, że w ramach ustanowionej w art. 267 TFUE procedury współpracy pomiędzy sądami krajowymi a Trybunałem do Trybunału należy udzielenie sądowi krajowemu użytecznej odpowiedzi, która umożliwi temu ostatniemu rozstrzygnięcie zawisłego przed nim sporu. Mając to na uwadze, Trybunał musi w razie potrzeby przeformułować przedłożone mu pytania (wyrok Brey, C‑140/12, EU:C:2013:565, pkt 31 i przytoczone tam orzecznictwo).
            14. Zatem celem udzielenia sądowi odsyłającemu użytecznej odpowiedzi należy dokonać oceny spornych w postępowaniu głównym przepisów krajowych w kontekście faktycznym i prawnym, jaki wynika z postanowienia odsyłającego.
            15. Przedmiotem sporu w postępowaniu głównym jest niewątpliwie sposób opodatkowania dochodów z nieruchomości niewynajmowanej nabytej we Francji przez rezydentów belgijskich, będących skarżącymi w postępowaniu głównym. Na mocy zawartej między tymi dwoma państwami członkowskimi umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania przypisane do tej nieruchomości dochody z majątku nieruchomego podlegają opodatkowaniu tylko we Francji. Jednak klauzula tzw. zastrzeżenia progresji pozwala organom belgijskim uwzględnić te dochody do celów określenia stawki podatkowej mającej zastosowanie jedynie do dochodów podlegających opodatkowaniu w Belgii.
            16. Ponadto sąd odsyłający wskazuje, że zasady pozwalające na określenie dochodów pochodzących z nieruchomości niewynajmowanych różnią się w zależności od tego, czy nieruchomość jest położona w Belgii, czy w innym państwie członkowskim. Z postanowienia odsyłającego wynika więc, że w sprawie w postępowaniu głównym dochód z nieruchomości niewynajmowanej położonej we Francji określa się w oparciu o wartość czynszową, która jest wyższa od dochodu katastralnego z porównywalnej nieruchomości położonej w Belgii.
            17. Wobec powyższego trzeba zatem stwierdzić, czy art. 63 TFUE należy interpretować w ten sposób, że sprzeciwia się on przepisom państwa członkowskiego takim jak te sporne w postępowaniu głównym, które przewidują – przy zastosowaniu zastrzeżenia progresji zawartego w umowie o unikaniu podwójnego opodatkowania – że celem określenia stawki podatku dochodowego dochody osiągane z nieruchomości niewynajmowanej położonej w innym państwie członkowskim są ustalane w oparciu o jej „wartość czynszową”, podczas gdy dochody osiągane z takiej samej nieruchomości, jednak położonej w pierwszym państwie członkowskim, są ustalane w oparciu o jej „wartość katastralną”, która jest co do zasady niższa od „wartości czynszowej”.
            W przedmiocie istnienia ograniczenia swobodnego przepływu kapitału
            18. W pierwszej kolejności należy przypomnieć, iż z utrwalonego orzecznictwa wynika, że w braku ujednolicających lub harmonizujących przepisów Unii Europejskiej państwa członkowskie zachowują kompetencję do określenia kryteriów opodatkowania dochodu i majątku w celu eliminacji podwójnego opodatkowania, między innymi w drodze konwencji. W tym kontekście w ramach dwustronnych konwencji w sprawie unikania podwójnego opodatkowania państwa członkowskie mają swobodę ustalania łączników norm kolizyjnych w celu rozdziału kompetencji podatkowych (wyrok Imfeld i Garcet, C‑303/12, EU:C:2013:822, pkt 41 i przytoczone tam orzecznictwo).
            19. Niemniej jednak taki rozdział kompetencji podatkowych nie zezwala państwom członkowskim na stosowanie przepisów sprzecznych ze swobodami przepływu zagwarantowanymi przez traktat FUE. W odniesieniu bowiem do wykonywania władztwa podatkowego rozdzielonego w ten sposób w ramach dwustronnych konwencji zapobiegających podwójnemu opodatkowaniu państwa członkowskie są zobowiązane do przestrzegania zasad Unii (wyrok Imfeld i Garcet, EU:C:2013:822, pkt 42).
            20. Wynika z tego, że z zastrzeżeniem poszanowania swobód przepływu zagwarantowanych przez traktat państwo członkowskie może do celów opodatkowania dochodów osób fizycznych swobodnie ukształtować metody określania dochodu z nieruchomości niewynajmowanej różniące się w zależności od tego, czy nieruchomość jest położona w tym państwie członkowskim, czy też w innym państwie członkowskim.
            21. W tym względzie należy przypomnieć, że do środków zakazanych przez art. 63 ust. 1 TFUE jako stanowiące ograniczenia w przepływie kapitału zaliczają się te, które mogą zniechęcić osoby będące rezydentami państwa członkowskiego do dokonywania inwestycji w nieruchomości w innych państwach członkowskich (wyrok Libert i in., C‑197/11 i C‑203/11, EU:C:2013:288, pkt 44).
            22. W sytuacji takiej jaka ma miejsce w sprawie w postępowaniu głównym jest niewątpliwe, że wszystkie dochody z nieruchomości rezydentów belgijskich są uwzględniane przy ustalaniu stawki podatkowej mającej zastosowanie do ich dochodów podlegających opodatkowaniu w Belgii. Jest także niewątpliwe, że dochód z nieruchomości niewynajmowanej położonej w Belgii określa się w oparciu o dochód katastralny, którego wartość jest niższa od wartości czynszowej przyjętej dla potrzeb określenia dochodu z takiej nieruchomości położonej w innym państwie członkowskim.
            23. Do sądu odsyłającego należy zbadanie, czy z tego powodu podlegające opodatkowaniu dochody rezydentów belgijskich będących właścicielami nieruchomości niewynajmowanej położonej w państwie członkowskim innym niż Belgia mogą podlegać wyższemu opodatkowaniu niż mające zastosowanie do dochodów tych rezydentów posiadających porównywalną nieruchomość w Belgii.
            24. Jeżeli tak właśnie jest, to przepisy takie jak te sporne w postępowaniu głównym wprowadzają różnicę w traktowaniu, która może zniechęcać rezydentów belgijskich do dokonywania inwestycji w nieruchomości w państwach członkowskich innych niż Belgia, co może powodować ograniczenie swobodnego przepływu kapitału, co do zasady zakazane przez art. 63 TFUE.
            W przedmiocie istnienia uzasadnienia dla ograniczenia swobodnego przepływu kapitału
            25. Zgodnie z art. 65 ust. 1 lit. a) TFUE art. 63 TFUE nie narusza prawa państw członkowskich do stosowania odpowiednich przepisów ich prawa podatkowego traktujących odmiennie podatników ze względu na różne miejsce zamieszkania lub inwestowania kapitału.
            26. Postanowienie to, jako stanowiące odstępstwo od swobodnego przepływu kapitału, należy wykładać ściśle. Dlatego też nie można go interpretować w ten sposób, że wszelkie przepisy podatkowe przewidujące odmienne traktowanie podatników ze względu na miejsce ich zamieszkania lub państwo członkowskie inwestowania ich kapitału są automatycznie zgodne z traktatem (zob. wyrok Emerging Markets Series of DFA Investment Trust Company, C‑190/12, EU:C:2014:249, pkt 55 i przytoczone tam orzecznictwo).
            27. Odstępstwo przewidziane we wskazanym postanowieniu samo jest bowiem ograniczone przez art. 65 ust. 3 TFUE, zgodnie z którym przepisy krajowe określone w art. 65 ust. 1 TFUE „nie powinny stanowić arbitralnej dyskryminacji ani ukrytego ograniczenia w swobodnym przepływie kapitału i płatności w rozumieniu art. 63” (zob. wyrok Emerging Markets Series of DFA Investment Trust Company, EU:C:2014:249, pkt 56).
            28. Odmienne traktowanie, jakie dopuszcza art. 65 ust. 1 lit. a) TFUE, należy tym samym odróżnić od dyskryminacji zakazanej przez art. 65 ust. 3 TFUE. Tymczasem z orzecznictwa Trybunału wynika, że aby krajowe przepisy podatkowe mogły zostać uznane za zgodne z postanowieniami traktatu dotyczącymi swobodnego przepływu kapitału, przewidziane przez te przepisy odmienne traktowanie winno dotyczyć sytuacji, które nie są obiektywnie porównywalne bądź winno być uzasadnione nadrzędnymi względami interesu ogólnego (zob. wyrok Emerging Markets Series of DFA Investment Trust Company, EU:C:2014:249, pkt 57).
            29. Po pierwsze, w sprawie w postępowaniu głównym jest bezsporne, że na mocy umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania stosowanej w Belgii dochody z nieruchomości położonych we Francji nie są opodatkowane w Belgii, podczas gdy dochody z nieruchomości położonych w tym ostatnim państwie członkowskim są włączone do podstawy opodatkowania. Jednak umowa ta, na podstawie przewidzianego w niej „zastrzeżenia progresji”, pozwala organom belgijskim uwzględnić dochody z nieruchomości położonych we Francji do celów określenia stawki podatkowej mającej zastosowanie jedynie do dochodów podlegających opodatkowaniu w Belgii.
            30. Należy wskazać, że z ustalonego orzecznictwa Trybunału wynika, iż metoda zwolnienia z „zastrzeżeniem progresji” pozwala zapewnić, że dochody podatnika zwolnione z opodatkowania w państwie członkowskim rezydencji mogą jednak zostać uwzględnione przez to państwo celem zastosowania reguły opodatkowania progresywnego przy obliczaniu kwoty podatku od pozostałych dochodów podatnika (zob. podobnie wyrok Asscher, C‑107/94, EU:C:1996:251, pkt 47).
            31. Przepisy tego rodzaju mają na celu uniknięcie sytuacji, w której w państwie członkowskim rezydencji podlegające opodatkowaniu dochody podatnika będącego właścicielem nieruchomości położonej w innym państwie członkowskim zostałyby objęte stawką podatkową niższą od stawki mającej zastosowanie do dochodów podatników będących właścicielami porównywalnych nieruchomości w państwie członkowskim rezydencji.
            32. W świetle tego celu sytuacja podatników, którzy nabyli nieruchomość w państwie członkowskim rezydencji, jest porównywalna z sytuacją podatników, którzy nabyli taką nieruchomość w innym państwie członkowskim.
            33. Po drugie, należy stwierdzić, że rząd belgijski nie przywołał żadnego względu interesu ogólnego, który mógłby służyć jako uzasadnienie.
            34. Ze względu na całość powyższych rozważań na postawione pytanie prejudycjalne trzeba odpowiedzieć, że art. 63 TFUE należy interpretować w ten sposób, iż sprzeciwia się on przepisom państwa członkowskiego takim jak te sporne w postępowaniu głównym, jeżeli – przy zastosowaniu zastrzeżenia progresji zawartego w umowie o unikaniu podwójnego opodatkowania – mogą one doprowadzić do wyższego opodatkowania podatkiem dochodowym z tego tylko względu, że metoda określania dochodów z nieruchomości prowadzi do tego, iż dochody pochodzące z nieruchomości niewynajmowanych położonych w innym państwie członkowskim zostają określone w kwocie wyższej od dochodów pochodzących z takich nieruchomości położonych w pierwszym państwie członkowskim. Do sądu odsyłającego należy zbadanie, czy taki jest skutek przepisów spornych w postępowaniu głównym.
            W przedmiocie kosztów
            35. Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.

            Sentencja
            Z powyższych względów Trybunał (siódma izba) orzeka, co następuje:
            Artykuł 63 TFUE należy interpretować w ten sposób, iż sprzeciwia się on przepisom państwa członkowskiego takim jak te sporne w postępowaniu głównym, jeżeli – przy zastosowaniu zastrzeżenia progresji zawartego w umowie o unikaniu podwójnego opodatkowania – mogą one doprowadzić do wyższego opodatkowania podatkiem dochodowym z tego tylko względu, że metoda określania dochodów z nieruchomości prowadzi do tego, iż dochody pochodzące z nieruchomości niewynajmowanych położonych w innym państwie członkowskim zostają określone w kwocie wyższej od dochodów pochodzących z takich nieruchomości położonych w pierwszym państwie członkowskim. Do sądu odsyłającego należy zbadanie, czy taki jest skutek przepisów spornych w postępowaniu głównym.


title: Wyrok Sądu (trzecia izba) z dnia 25 maja 2011 r. # São Paulo Alpargatas, SA przeciwko Urzędowi Harmonizacji w ramach Rynku Wewnętrznego (znaki towarowe i wzory) (OHIM). # Wspólnotowy znak towarowy - Postępowanie w sprawie sprzeciwu - Zgłoszenie graficznego wspólnotowego znaku towarowego BAHIANAS LAS ORIGINALES - Wcześniejsze, krajowy i wspólnotowy, graficzne znaki towarowe havaianas i wcześniejszy słowny krajowy znak towarowy HAVAIANAS - Względna podstawa odmowy rejestracji - Prawdopodobieństwo wprowadzenia w błąd - Podobieństwo oznaczeń - Artykuł 8 ust. 1 lit. b) rozporządzenia (WE) nr 207/2009. # Sprawa T-422/09.

text:
      Wyrok Sądu (trzecia izba) z dnia 25 maja 2011 r. – São Paulo Alpargatas przeciwko OHIM – Fischer (BAHIANAS LAS ORIGINALES)
      (sprawa T‑422/09)
      Wspólnotowy znak towarowy – Postępowanie w sprawie sprzeciwu – Zgłoszenie graficznego wspólnotowego znaku towarowego BAHIANAS LAS ORIGINALES – Wcześniejsze, krajowy i wspólnotowy, graficzne znaki towarowe havaianas i wcześniejszy słowny krajowy znak towarowy HAVAIANAS
         – Względna podstawa odmowy rejestracji – Prawdopodobieństwo wprowadzenia w błąd – Podobieństwo oznaczeń – Artykuł 8 ust. 1 lit. b) rozporządzenia (WE) nr 207/2009

      Wspólnotowy znak towarowy – Definicja i uzyskanie wspólnotowego znaku towarowego – Względne podstawy odmowy rejestracji – Sprzeciw właściciela wcześniejszego identycznego lub podobnego znaku towarowego zarejestrowanego dla identycznych lub podobnych
         towarów lub usług – Prawdopodobieństwo wprowadzenia w błąd w odniesieniu do wcześniejszego znaku towarowego (rozporządzenie Rady nr 207/2009,
         art. 8 ust. 1 lit. b)) (por. pkt 19, 41, 42)

      Przedmiot

               Skarga na decyzję Drugiej Izby Odwoławczej OHIM z dnia 17 sierpnia 2009 r. (sprawa R 1477/2008‑2) dotyczącą postępowania w sprawie
                  sprzeciwu między São Paulo Alpargatas, SA a Enriquem Fischerem.

            Informacje dotyczące sprawy

               Zgłaszający wspólnotowy znak towarowy:

               Enrique Fischer

               Zgłoszony wspólnotowy znak towarowy:

               Graficzny znak towarowy zawierający element słowny BAHIANAS (LAS ORIGINALES) dla towarów z klasy 25 – zgłoszenie do rejestracji
                  nr 5024591

               Właściciel znaku towarowego lub oznaczenia, na które powołano się w sprzeciwie:

               São Paulo Alpargatas, SA

               Znak towarowy lub oznaczenie, na które powołano się w sprzeciwie:

               Graficzny wspólnotowy znak towarowy zawierający element słowny havaianas (nr 3772431), graficzny hiszpański znak towarowy
                  zawierający element słowny havaianas (M2341904) i słowny hiszpański znak towarowy HAVAIANAS (M2341905), wszystkie dla towarów
                  z klasy 25

               Decyzja Wydziału Sprzeciwów:

               Całkowita odmowa rejestracji zgłoszonego wspólnotowego znaku towarowego

               Decyzja Izby Odwoławczej:

               Uchylenie zaskarżonej decyzji

      Sentencja

                  1)

                  	Stwierdza się nieważność decyzji Drugiej Izby Odwoławczej Urzędu Harmonizacji w ramach Rynku Wewnętrznego (znaki towarowe
                     i wzory) (OHIM) z dnia 17 sierpnia 2009 r. (sprawa R 1477/2008‑2).

                  2)

                  	OHIM pokrywa własne koszty oraz koszty poniesione przez São Paulo Alpargatas, SA.

                  3)

                  	Enrique Fischer pokrywa własne koszty.


Wyrok Trybunału z dnia 17 listopada 1993 r. # Bundesanstalt für den Güterfernverkehr przeciwko Gebrüder Reiff GmbH & Co. KG. # Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Landgericht Koblenz - Niemcy. # Sprawa C-185/91.


Wyrok Trybunału z dnia 10 grudnia 1991 r. # Merci convenzionali porto di Genova SpA przeciwko Siderurgica Gabrielli SpA. # Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Tribunale di Genova - Włochy. # Swobodny przepływ towarów. # Sprawa C-179/90.


Wyrok Trybunału z dnia 17 stycznia 1984 r. # Vereniging ter Bevordering van het Vlaamse Boekwezen, VBVB, i Vereniging ter Bevordering van de Belangen des Boekhandels, VBBB, przeciwko Komisji Wspólnot Europejskich. # Sprawy połączone 43/82 oraz 63/82.


title: Wyrok Trybunału (szósta izba) z dnia 27 listopada 2003 r.#Shield Mark BV przeciwko Joost Kist h.o.d.n. Memex.#Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Hoge Raad der Nederlanden - Niderlandy.#Zbliżenie ustawodawstw - Dyrektywa 89/104/CEE - Artykuł 2.#Sprawa C-283/01.

text:
      WYROK TRYBUNAŁU (szósta izba)
      z dnia 27 listopada 2003 r.(*)

      Znaki towarowe – Zbliżanie ustawodawstw – Dyrektywa 89/104/EWG – Artykuł 2 – Oznaczenia, z których może składać się znak towarowy – Oznaczenia, które można przedstawić w formie graficznej – Oznaczenia dźwiękowe – Zapis muzyczny – Pisemny opis – Onomatopeja
      W sprawie C‑283/01
      mającej za przedmiot skierowany do Trybunału, na podstawie art. 234 WE, przez Hoge Raad der Nederlanden (Niderlandy) wniosek
         o wydanie, w ramach zawisłego przed tym sądem sporu między:

      Shield Mark BV
      a
      Joost Kist h.o.d.n. Memex,
      orzeczenia w trybie prejudycjalnym w przedmiocie wykładni art. 2 pierwszej dyrektywy Rady 89/104/EWG z dnia 21 grudnia 1988 r.
         mającej na celu zbliżenie ustawodawstw państw członkowskich odnoszących się do znaków towarowych (Dz.U. 1989, L 40, s. 1),

      TRYBUNAŁ (szósta izba),
      w składzie: V. Skouris, pełniący obowiązki prezesa szóstej izby, J.N. Cunha Rodrigues, J.P. Puissochet i R. Schintgen, i F. Macken
         (sprawozdawca), sędziowie,

      rzecznik generalny: D. Ruiz‑Jarabo Colomer,
      sekretarz: M.F. Contet, główny administrator,
      rozważywszy uwagi na piśmie przedstawione:
      –        w imieniu Shield Mark BV przez T. Cohena Jehorama oraz E.J. Moréego, advocaten,
      –        w imieniu rządu niderlandzkiego przez H.G. Sevenster, działającą w charakterze pełnomocnika,
      –        w imieniu rządu francuskiego przez G. de Bergues’a oraz A. Maitrepierre, działających w charakterze pełnomocników,
      –        w imieniu rządu włoskiego przez U. Leanzę, działającego w charakterze pełnomocnika, wspieranego przez O. Fiumarę, avvocato
         dello Stato,

      –        w imieniu rządu austriackiego przez C. Pesendorfer, działającą w charakterze pełnomocnika,
      –        w imieniu rządu Zjednoczonego Królestwa przez J.E. Collinsa, działającego w charakterze pełnomocnika, wspieranego przez D. Alexandera,
         barrister,

      –        w imieniu Komisji Wspólnot Europejskich przez N.B. Rasmussena oraz H.M.H. Speyarta, działających w charakterze pełnomocników,
      uwzględniając sprawozdanie na rozprawę,
      po wysłuchaniu uwag ustnych Shield Mark BV, reprezentowanej przez T. Cohena Jehorama, rządu niderlandzkiego, reprezentowanego
         przez N.A.J. Bela, działającego w charakterze pełnomocnika, oraz Komisji, reprezentowanej przez N.B. Rasmussena oraz H. van Vlieta,
         działających w charakterze pełnomocników, na posiedzeniu w dniu 27 lutego 2003 r.,

      po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 3 kwietnia 2003 r.,
      wydaje następujący
      Wyrok
      1        Orzeczeniem z dnia 13 lipca 2001 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 18 lipca 2001 r., Hoge Raad der Nederlanden (Niderlandy)
         skierował, na podstawie art. 234 WE, dwa pytania prejudycjalne w przedmiocie wykładni art. 2 pierwszej dyrektywy Rady 89/104/EWG
         z dnia 21 grudnia 1988 r. mającej na celu zbliżenie ustawodawstw państw członkowskich odnoszących się do znaków towarowych
         (Dz.U. 1989, L 40, s. 1, zwanej dalej „dyrektywą”).

      2        Pytania te zostały podniesione w ramach sporu zawisłego między Shield Mark BV (zwaną dalej „Shield Mark”) a J. Kistem, prowadzącym
         działalność pod nazwą „Memex”, w przedmiocie używania przez tego ostatniego, w ramach prowadzonej przez siebie działalności,
         sygnałów dźwiękowych zarejestrowanych wcześniej przez Shield Mark w Benelux Merkenbureau (urzędzie znaków towarowych państw
         Beneluksu, zwanym dalej „UZTB”) jako oznaczenia dźwiękowe.

       Ramy prawne
       Uregulowania wspólnotowe
      3        Zgodnie z jej motywem pierwszym dyrektywa ma na celu zbliżenie ustawodawstw państw członkowskich odnoszących się do znaków
         towarowych, tak aby zniwelować istniejące różnice, które mogą przeszkadzać w swobodnym przepływie towarów i swobodzie świadczenia
         usług oraz mogą zakłócać konkurencję w ramach wspólnego rynku. Jak wynika z motywu trzeciego, dyrektywa nie ma jednak na celu
         zbliżenia wspomnianych ustawodawstw w pełnym zakresie.

      4        Motyw siódmy dyrektywy stanowi, że „osiągnięcie celów zamierzonych przez zbliżanie ustawodawstw wymaga, aby warunki dla uzyskania
         i utrzymania w mocy zarejestrowanego znaku towarowego były zasadniczo jednakowe we wszystkich państwach członkowskich” oraz
         że „w tym celu niezbędne jest sporządzenie wykazu przykładowych oznaczeń, które mogą stanowić znak towarowy, pod warunkiem
         że oznaczenia takie umożliwiają odróżnianie towarów lub usług jednego przedsiębiorstwa od towarów lub usług innych przedsiębiorstw”.

      5        Artykuł 2 dyrektywy, zatytułowany „Oznaczenia, z których może składać się znak towarowy”, zawiera przykładowy wykaz, o którym
         mowa w motywie siódmym. Stanowi on:

      „Znak towarowy może składać się z jakiegokolwiek oznaczenia, które można przedstawić w formie graficznej, w szczególności
         z wyrazów, łącznie z nazwiskami, rysunków, liter, cyfr, kształtu towarów lub ich opakowań, pod warunkiem że oznaczenia takie
         umożliwiają odróżnianie towarów lub usług jednego przedsiębiorstwa od towarów lub usług innych przedsiębiorstw”.

      6        Artykuł 3 dyrektywy, zatytułowany „Podstawy odmowy lub stwierdzenia nieważności rejestracji”, przewiduje w ust. 1 lit. a)
         i b):

      „Nie są rejestrowane, a za nieważne uznaje się już zarejestrowane:
      a)      oznaczenia, które nie mogą stanowić znaku towarowego;
      b)      znaki towarowe, które pozbawione są jakiegokolwiek odróżniającego charakteru”.
       Uregulowania mające zastosowanie w Beneluksie
      7        Królestwo Belgii, Wielkie Księstwo Luksemburga i Królestwo Niderlandów zawarły prawo znaków towarowych we wspólnej ustawie
         określanej jako loi uniforme Benelux sur les marques (jednolita ustawa Beneluksu o znakach towarowych, Trb. 1962, 58, i Trb.
         1983, 187, zwana dalej „ustawą o znakach towarowych”), której wdrażanie zostało powierzone wspólnej instytucji – UZTB.

      8        Ustawa o znakach towarowych została zmieniona, z mocą od dnia 1 stycznia 1996 r., protokołem z dnia 2 grudnia 1992 r. w sprawie
         zmiany tej ustawy (Trb. 1993, 12, zwanym dalej „protokołem”) w celu dokonania transpozycji przepisów dyrektywy do porządków
         prawnych tych trzech państw członkowskich.

      9        Nie uznano jednak konieczności zmiany ustawy o znakach towarowych celem dokonania wyraźnej transpozycji art. 2 i 3 dyrektywy.
         W tym względzie pkt I.2 akapity szósty i siódmy uzasadnienia protokołu stanowi:

      „Artykuł 2 dyrektywy, dotyczący oznaczeń, które mogą zostać objęte ochroną, nie wymaga dokonywania zmian w ustawie o znakach
         towarowych. Tekst tego artykułu odpowiada prawie całkowicie treści art. 1 ustawy o znakach towarowych. O ile bezsprzeczne
         jest, że w przeciwieństwie do art. 2 dyrektywy art. 1 ustawy o znakach towarowych nie wprowadza wymogu, aby oznaczenia można
         było przedstawić w formie graficznej, w praktyce oznaczenia muszą jednak spełniać ten wymóg, aby mogły zostać objęte ochroną
         jako znaki towarowe.

      Artykuł 3 dyrektywy również nie pociągał za sobą dokonywania zmian w ustawie o znakach towarowych. Bezwzględne podstawy odmowy
         lub stwierdzenia nieważności rejestracji przewidziane w ust. 1 tego artykułu zostały uwzględnione w art. 1 i art. 4 pkt 1
         i 2 w związku z art. 14 A pkt 1 ustawy o znakach towarowych […]”.

      10      Artykuł 1 ustawy o znakach towarowych, który nie został zatem zmieniony protokołem, stanowi w akapicie pierwszym:

      „Samodzielnymi znakami towarowymi są nazwy, rysunki, nadruki, pieczęcie, litery, cyfry, kształt towaru lub opakowania oraz
         wszelkie inne oznaczenia służące do odróżnienia towarów określonego przedsiębiorstwa”.

      11      Artykuł 1 lit. b) rozporządzenia wykonawczego do ustawy o znakach towarowych przewiduje, że „[z]głoszenie znaku towarowego
         w Beneluksie odbywa się w języku francuskim lub niderlandzkim w drodze sporządzenia dokumentu zawierającego […] odtworzenie
         znaku towarowego”.

      12      Podczas gdy, przed wejściem w życie protokołu, w dniu 1 stycznia 1996 r., UZTB nie przeprowadzał żadnej merytorycznej kontroli
         rejestracji znaku towarowego, gdyż tego rodzaju kontrola następowała, w razie potrzeby, a posteriori, przy okazji powództwa
         o unieważnienie praw z rejestracji lub w ramach powództwa wzajemnego w sprawie naruszenia prawa właściciela znaku towarowego,
         obecnie urząd ten bada zgłoszenia, opierając się na bezwzględnych podstawach odmowy rejestracji przewidzianych w ustawie o znakach
         towarowych.

      13      W przypadku dźwiękowych znaków towarowych UZTB uważał pierwotnie, że znaki te mogą być przedmiotem rejestracji. Jednakże od
         czasu wyroku Gerechtshof te ‘s Gravenhage (Niderlandy) z dnia 27 maja 1999 r. wydanego w sprawie między stronami w postępowaniu
         przed sądem krajowym UZTB odmawia zazwyczaj rejestracji dźwiękowych znaków towarowych.

       Postępowanie przed sądem krajowym i pytania prejudycjalne
      14      Shield Mark jest właścicielem czternastu znaków towarowych zarejestrowanych w UZTB, z których pierwszy został zarejestrowany
         w dniu 5 czerwca 1992 r., a ostatnie w dniu 2 lutego 1999 r., w odniesieniu do różnych towarów i usług z klasy 9 [zarejestrowane
         programy komputerowe (aplikacje) itp.], 16 (czasopisma, gazety itp.), 35 (reklama, zarządzanie handlowe itp.), 41 (edukacja,
         szkolenia, organizacja seminariów w dziedzinie reklamy, marketingu, własności intelektualnej i komunikacji handlowej itp.)
         i 42 (usługi prawnicze) Porozumienia nicejskiego dotyczącego międzynarodowej klasyfikacji towarów i usług dla celów rejestracji
         znaków z dnia 15 czerwca 1957 r., ze zmianami.

      15      Cztery z tych znaków towarowych mają postać pięciolinii muzycznej zawierającej dziewięć pierwszych nut z kompozycji muzycznej
         „Dla Elizy” L. van Beethovena. Dwa z nich są opatrzone adnotacją „dźwiękowy znak towarowy, znak towarowy składa się z przedstawienia
         melodii stworzonej z nut zapisanych (graficznie) na pięciolinii”. W przypadku jednego z nich sprecyzowano ponadto „grane na
         pianinie”.

      16      Cztery inne znaki towarowe składają się z „dziewięciu pierwszych nut kompozycji »Dla Elizy«”. Dwa z nich są opatrzone adnotacją
         „dźwiękowy znak towarowy, znak towarowy ma postać opisanej melodii”. W przypadku jednego z nich sprecyzowano ponadto „grana
         na pianinie”.

      17      Trzy inne znaki towarowe mają postać ciągu nut „mi, dis, mi, dis, mi, si, re, do, la”. Dwa z nich są opatrzone adnotacją „dźwiękowy
         znak towarowy, znak towarowy ma postać odtworzonej melodii składającej się z ciągu powyżej opisanych nut”. W przypadku jednego
         z nich sprecyzowano ponadto „grane na pianinie”.

      18      Dwa ze znaków towarowych zarejestrowanych przez Shield Mark składają się z nazwy „Kukelekuuuuu” (onomatopeja sugerująca w języku
         niderlandzkim pianie koguta). Jeden z nich jest opatrzony adnotacją „dźwiękowy znak towarowy, znak jest onomatopeją imitującą
         pianie koguta”.

      19      Wreszcie jeden znak przybiera postać „piania koguta” i jest opatrzony adnotacją „dźwiękowy znak towarowy, znak ma formę tak
         opisanego piania koguta”.

      20      W październiku 1992 r. Shield Mark rozpoczęła kampanię reklamową w radiu, każda z reklam rozpoczynała się sygnałem wywoławczym
         (dżinglem) składającym się z dziewięciu pierwszych nut kompozycji „Dla Elizy”. Ponadto od lutego 1993 r. Shield Mark zaczęła
         wydawać biuletyn informacyjny dotyczący oferowanych przez nią usług na rynku. Jej biuletyny są umieszczane na stojakach w księgarniach
         i kioskach z gazetami, a sygnał rozbrzmiewa za każdym razem, gdy biuletyn jest wyjmowany ze stojaka. Wreszcie Shield Mark
         wydaje oprogramowanie skierowane do prawników i specjalistów od marketingu, a każdorazowo, kiedy dyskietka zawierająca oprogramowanie
         zostaje uruchomiona, rozbrzmiewa pianie koguta.

      21      J. Kist, który prowadzi działalność konsultanta ds. komunikacji, w szczególności w dziedzinie prawa reklamy i prawa znaków
         towarowych, organizuje seminaria na temat własności intelektualnej i marketingu oraz wydaje czasopismo poświęcone tym kwestiom.

      22      W trakcie kampanii reklamowej, która rozpoczęła się w dniu 1 stycznia 1995 r., J. Kist wykorzystał melodię złożoną z dziewięciu
         pierwszych nut kompozycji „Dla Elizy” i sprzedawał również program komputerowy, przy którego uruchamianiu rozbrzmiewało pianie
         koguta.

      23      Shield Mark wniosła przeciwko J. Kistowi powództwo o naruszenie praw do znaku towarowego i z tytułu czynu nieuczciwej konkurencji.

      24      Wyrokiem z dnia 27 maja 1999 r. Gerechtshof te ‘s Gravenhage uwzględnił żądanie Shield Mark w zakresie, w jakim opierało się
         ono na prawie odpowiedzialności cywilnej, odrzucił je natomiast w zakresie, w jakim opierało się na prawie znaków towarowych,
         uznając, że zamiarem rządów państw członkowskich Beneluksu była odmowa rejestracji dźwięków jako znaków towarowych.

      25      Shield Mark wniósł odwołanie do Hoge Raad der Nederlanden, który postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału
         z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:

      „1)      a)     Czy wykładni art. 2 dyrektywy należy dokonywać w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie uznaniu dźwięków lub odgłosów za znaki
         towarowe?

               b)     W przypadku gdy odpowiedź na pytanie pierwsze lit. a) będzie przecząca, to czy z systemu stworzonego przez dyrektywę wynika,
         że dźwięki lub odgłosy mogą być uznawane za znaki towarowe?

      2)      a)     W przypadku gdy odpowiedź na pytanie pierwsze lit. a) będzie przecząca, to na jakich warunkach określonych w dyrektywie dźwiękowy
         znak towarowy można przedstawić w formie graficznej w rozumieniu jej art. 2 i, w związku z tym, w jaki sposób należy dokonać
         zgłoszenia  takiego znaku towarowego?

               b)     W szczególności, czy wymogi dyrektywy, o których mowa w lit. a), zostaną spełnione, jeżeli dokona się zgłoszenia dźwięku lub
         odgłosu w jednej z następujących form:

      –        nut;
      –        pisemnego opisu w formie onomatopei;
      –        pisemnego opisu w innej formie;
      –        przedstawienia graficznego, na przykład sonagramu;
      –        nośnika dźwięku załączonego do formularza zgłoszenia;
      –        zapisu cyfrowego, który można odtwarzać w sieci internetowej;
      –        połączenia tych metod;
      –        innej formie, a jeżeli tak, w jakiej?”.
       W przedmiocie pytania pierwszego
      26      Poprzez pytanie pierwsze lit. a) sąd krajowy zmierza do ustalenia, czy wykładni art. 2 dyrektywy należy dokonywać w ten sposób,
         że stoi on na przeszkodzie możliwości uznawania dźwięków lub odgłosów za znaki towarowe. W przypadku udzielenia odpowiedzi
         przeczącej sąd krajowy zmierza poprzez pytanie pierwsze lit. b) do ustalenia, czy z tego artykułu wynika, że oznaczenia dźwiękowe
         można by było uznać za znaki towarowe.

       Uwagi przedłożone Trybunałowi
      27      Zdaniem Shield Mark z motywu siódmego dyrektywy wynika, że jej art. 2 nie zawiera wyczerpującego wykazu oznaczeń, z których
         może składać się znak towarowy. Zatem wszystkie oznaczenia, mogące służyć odróżnieniu towarów lub usług jednego przedsiębiorstwa
         od towarów lub usług innych przedsiębiorstw, mogą zasadniczo być znakiem towarowym. W opinii Shield Mark z powyższego wynika,
         że skoro oznaczenia dźwiękowe posiadają bezsprzecznie taką zdolność, to mogą one pełnić funkcję znaku towarowego.

      28      Taka wykładnia znajduje zwłaszcza potwierdzenie w opinii rzecznika generalnego D. Ruiza‑Jaraba Colomera w sprawie Sieckmann
         (wyrok z dnia 12 grudnia 2002 r. w sprawie C‑273/00, Rec. s. I‑11737), w pracach przygotowawczych do dyrektywy i w dostępnych
         publicznie dokumentach Rady, które dotyczą przyjęcia zarówno dyrektywy, jak i rozporządzenia Rady (WE) nr 40/94 z dnia 20 grudnia
         1993 r. w sprawie wspólnotowego znaku towarowego (Dz.U. 1994, L 11, s. 1), a także w wytycznych dotyczących postępowania przed
         Urzędem Harmonizacji w ramach Rynku Wewnętrznego (znaki towarowe i wzory) (OHIM).

      29      Rządy niderlandzki, francuski, włoski, austriacki i Zjednoczonego Królestwa uważają, że dźwięki pozwalają odróżniać towary
         i usługi jednego przedsiębiorstwa od towarów lub usług innych przedsiębiorstw. Według tych rządów dźwięki mogą być znakami
         towarowymi, ponieważ wykaz oznaczeń, z których może składać się znak towarowy, zawarty w art. 2 dyrektywy, ma jedynie charakter
         wskazówki.

      30      Rządy francuski i austriacki dodają, że ze względu na cel dyrektywy, którym jest dokonanie harmonizacji prawa państw członkowskich
         w dziedzinie znaków towarowych, dźwięki powinny być uważane za znaki towarowe, o ile można je przedstawić w formie graficznej.

      31      Komisja przypomina, że art. 2 dyrektywy zawiera wymóg, zgodnie z którym, aby oznaczenie mogło zostać zarejestrowane jako znak
         towarowy, powinno ono posiadać zdolność przedstawienia go w formie graficznej oraz powinno ono umożliwiać odróżnianie towarów
         i usług jednego przedsiębiorstwa od towarów lub usług innych przedsiębiorstw. Według Komisji, z systemu ustanowionego art. 2
         i 3 dyrektywy wynika, że charakter odróżniający w rozumieniu art. 2, w przeciwieństwie do art. 3, nie dotyczy kwestii, czy
         oznaczenie może faktycznie uzyskać charakter odróżniający w stosunku do towarów i usług w odniesieniu do których wniesiono
         o jego rejestrację jako znaku towarowego, lecz raczej kwestii posiadania przez rozpatrywane oznaczenie charakteru odróżniającego
         w ujęciu ogólnym, niezależnie od poszczególnych kategorii towarów i usług.

      32      Dźwięki i odgłosy są odbierane przez człowieka, który może je zapamiętać, i pozwalają one odróżniać towary i usługi jednego
         przedsiębiorstwa od towarów lub usług innych przedsiębiorstw. Ponadto można je przedstawić w formie graficznej.

      33      Ponieważ wykaz oznaczeń, z których może składać się znak towarowy, znajdujący się w art. 2 dyrektywy, nie jest wykazem zamkniętym,
         Komisja wnioskuje z tego, że oznaczenia składające się z dźwięków lub odgłosów mogą być zasadniczo zarejestrowane jako znaki
         towarowe, pod warunkiem że mogą odróżniać towary i usługi bez niebezpieczeństwa ich pomylenia przez odbiorców i że można przedstawić
         je w jasnej, precyzyjnej, stałej formie graficznej, która pozwala osobom trzecim łatwo zrozumieć, jaki znak towarowy jest
         przedmiotem ochrony.

       Odpowiedź Trybunału
      34      W odniesieniu do pytania pierwszego lit. a) art. 2 dyrektywy ma na celu zdefiniowanie rodzajów oznaczeń, z których mogą składać
         się znaki towarowe. Przepis ten przewiduje, że znaki towarowe mogą składać się „w szczególności z wyrazów, łącznie z nazwiskami,
         rysunków, liter, cyfr, kształtu towarów lub ich opakowań […]”. Bezsprzecznie omawiany przepis wymienia jedynie oznaczenia
         o charakterze dwu‑ lub trójwymiarowym, które mogą być postrzegane wizualnie i w rezultacie dają się wyrazić za pomocą liter,
         znaków piśmiennych lub obrazu (ww. wyrok w sprawie Sieckmann, pkt 43).

      35      Niemniej, jak wynika z brzmienia zarówno wspomnianego art. 2, jak i motywu siódmego dyrektywy, który odnosi się do „wykazu
         przykładowych oznaczeń”, które mogą stanowić znak towarowy, wyliczenie to nie jest wyczerpujące. Zatem omawiany przepis, nawet
         jeśli nie wymienia oznaczeń, które same w sobie nie mogą być postrzegane wzrokowo, takich jak dźwięki, to jednak wyraźnie
         ich nie wyklucza (zob. podobnie, w odniesieniu do oznaczeń zapachowych, ww. wyrok w sprawie Sieckmann, pkt 44).

      36      Ponadto, jak podkreśliła Shield Mark, rządy występujące w charakterze interwenientów i Komisja, oznaczenia dźwiękowe nie są
         niewłaściwe, ze względu na swój charakter, do odróżniania towarów lub usług jednego przedsiębiorstwa od towarów lub usług
         innych przedsiębiorstw.

      37      W tych okolicznościach wykładni art. 2 dyrektywy należy dokonać w ten sposób, że dźwięki mogą stanowić znak towarowy, pod
         warunkiem że można je ponadto przedstawić w formie graficznej, co jest kwestią, która zostanie poruszona w ramach rozpatrywania
         pytania drugiego.

      38      W odniesieniu do pytania pierwszego lit. b) należy stwierdzić, że art. 2 dyrektywy nie stoi na przeszkodzie rejestracji dźwięków
         jako znaków towarowych. Zatem państwa członkowskie nie mogą, co do zasady, wykluczać takiej rejestracji.

      39      Nawet jeżeli dyrektywa nie przewiduje zbliżenia ustawodawstw państw członkowskich w dziedzinie znaków towarowych w pełnym
         zakresie, z motywu siódmego dyrektywy wyraźnie wynika, że nabycie i zachowanie prawa do zarejestrowanego znaku towarowego
         podlega takim samym warunkom we wszystkich państwach członkowskich.

      40      W tym względzie, jak stwierdził rząd francuski, nie mogą istnieć różnice między państwami członkowskimi w kwestii charakteru
         oznaczeń, z których może składać się znak towarowy.

      41      Na pytanie pierwsze należy zatem odpowiedzieć, że wykładni art. 2 dyrektywy należy dokonywać w ten sposób, że oznaczenia dźwiękowe
         powinny być uznawane za znaki towarowe, o ile umożliwiają one odróżnianie towarów lub usług jednego przedsiębiorstwa od towarów
         lub usług innych przedsiębiorstw i o ile można je przedstawić w formie graficznej.

       W przedmiocie pytania drugiego
      42      Poprzez pytanie drugie sąd krajowy zwraca się do Trybunału o sprecyzowanie, na jakich warunkach oznaczenie dźwiękowe można
         przedstawić w formie graficznej w rozumieniu art. 2 dyrektywy, a w szczególności czy nuty, pisemny opis w formie onomatopei,
         pisemny opis w innej formie, przedstawienie graficzne, takie jak sonagram, nośnik dźwięku załączony do formularza zgłoszenia,
         zapis cyfrowy, który można odtwarzać w sieci internetowej, połączenie tych metod lub każda inna forma odpowiadają wymogom
         przedstawienia graficznego.

       Uwagi przedłożone Trybunałowi
      43      W pierwszej kolejności Shield Mark, rządy występujące w charakterze interwenientów i Komisja zgadzają się co do tego, że każde
         przedstawienie graficzne oznaczenia dźwiękowego musi spełniać różne wymogi, aby oznaczenie to mogło stanowić znak towarowy.

      44      Tak więc zdaniem Shield Mark przedstawienie graficzne musi być jasne, precyzyjne i zrozumiałe dla osób trzecich bez nadmiernego
         wysiłku. Według rządu niderlandzkiego musi być zupełne, jasne, precyzyjne, aby można było wiedzieć, co jest przedmiotem wyłącznego
         prawa właściciela znaku towarowego, i zrozumiałe dla tych, którzy są zainteresowani skonsultowaniem rejestru znaków towarowych.
         Rząd francuski podnosi, że przedstawienie w formie graficznej musi być jasne i precyzyjne, przy czym postrzeganie oznaczenia
         przez odbiorców nie musi być natychmiastowe; ponadto oznaczenie chronione musi być zrozumiałe. Według rządu włoskiego przedstawienie
         graficzne musi być właściwe do wyrażania dźwięku, zapewniać jego zrozumiałość i odróżniać go. Rząd austriacki uważa, że dźwięk
         oznaczenia dźwiękowego musi jasno wynikać z przedstawienia graficznego lub powinien być wystarczająco łatwy do wywnioskowania,
         tak aby dziedzina ewentualnej ochrony znaku była rozpoznawalna z dostateczną precyzją. Według rządu Zjednoczonego Królestwa
         przedstawienie graficzne musi być samo w sobie wystarczająco zupełne, jasne, precyzyjne i zrozumiałe bez nadmiernego wysiłku
         przez osoby konsultujące rejestr znaków towarowych. Wreszcie Komisja twierdzi, że przedstawienie to musi być jasne, precyzyjne,
         stałe i umożliwić osobom trzecim łatwe zrozumienie, jaki znak towarowy jest przedmiotem ochrony.

      45      Co się tyczy w drugiej kolejności akceptowalnych sposobów przedstawiania oznaczeń dźwiękowych w formie graficznej, Shield
         Mark, rządy francuski, austriacki i Zjednoczonego Królestwa, a także Komisja uważają, że zapis muzyczny stanowi przedstawienie
         graficzne do celów art. 2 dyrektywy.

      46      Shield Mark i rząd francuski uważają, że odniesienie do znanego utworu, takie jak „dziewięć pierwszych nut kompozycji »Dla
         Elizy«”, stanowi przedstawienie graficzne. Rząd Zjednoczonego Królestwa i Komisja są przeciwnego zdania.

      47      W przeciwieństwie do rządów francuskiego i Zjednoczonego Królestwa Shield Mark i Komisja uważają, że opis melodii w formie
         transkrypcji nut, z których się składa, na przykład „mi, dis, mi, dis, mi, si, re, do, la”, powinien być traktowany jak przedstawienie
         graficzne danej melodii.

      48      Shield Mark, a także rządy francuski i austriacki przyznają co do istoty, że sonagram stanowi przedstawienie graficzne, przy
         czym rząd austriacki dodaje, że zgłoszenie w takiej formie jest dopuszczalne, pod warunkiem że towarzyszy jej odtworzenie
         dźwiękowe na nośniku danych, zaś rząd francuski uważa, że taki sposób przedstawienia może zostać uzupełniony nośnikiem dźwiękowym
         lub zapisem cyfrowym. Natomiast rząd Zjednoczonego Królestwa utrzymuje, że – w ujęciu ogólnym – ta forma przedstawienia graficznego
         nie może zostać dopuszczona, zaś Komisja nie wyraża zgody, aby w obecnym stanie rozwoju techniki sonagram mógł być dopuszczalną
         formą przedstawiania graficznego w ramach zgłoszenia oznaczenia jako znaku towarowego.

      49      W przeciwieństwie do rządów francuskiego i austriackiego Shield Mark i, w pewnych okolicznościach (wyraźny i niedwuznaczny
         opis), rząd Zjednoczonego Królestwa, a także Komisja uważają, że onomatopeja może również zostać zarejestrowana.

      50      Jeżeli chodzi o nośnik dźwiękowy załączany do formularza zgłoszenia, rząd francuski uważa, że można do niego dołączyć sonagram
         lub spektogram, zaś rząd austriacki stawia wymóg dołączenia sonagramu. Ten rodzaj „przedstawienia w formie graficznej” jest
         kwestionowany jako sposób zgłoszenia oznaczenia jako znaku towarowego przez Shield Mark, rząd Zjednoczonego Królestwa i Komisję.

       Odpowiedź Trybunału
      51      Na wstępie należy przypomnieć, że w ramach współpracy między Trybunałem a sądami krajowymi ustanowionej na mocy art. 234 WE,
         wyłącznie do sądu krajowego, przed którym wytoczono powództwo i który musi wziąć odpowiedzialność za wydane w następstwie
         tego orzeczenie, należy ocena, w świetle okoliczności konkretnej sprawy, zarówno konieczności wydania orzeczenia w trybie
         prejudycjalnym, w celu umożliwienia mu wydania orzeczenia, jak również znaczenia pytań, które przedkłada on Trybunałowi. W konsekwencji
         w sytuacji, gdy postawione pytania dotyczą wykładni prawa wspólnotowego, Trybunał jest, co do zasady, zobowiązany do wydania
         orzeczenia (zob. w szczególności wyrok z dnia 15 grudnia 1995 r. w sprawie C‑415/93 Bosman, Rec. s. I‑4921, pkt 59).

      52      Niemniej jednak Trybunał uznał, że – w celu zweryfikowania jego własnej właściwości – do niego należało zbadanie okoliczności,
         w jakich zwrócił się do niego sąd krajowy. W istocie idea współpracy, która powinna przyświecać funkcjonowaniu instytucji
         odesłania prejudycjalnego, zakłada, że sąd krajowy będzie miał ze swojej strony wzgląd na powierzone Trybunałowi zadanie,
         którym jest wkład w administrowanie wymiarem sprawiedliwości w państwach członkowskich, a nie wyrażanie opinii doradczych
         w odniesieniu do pytań ogólnych lub hipotetycznych (zob. w szczególności ww. wyrok w sprawie Bosman, pkt 60).

      53      Trybunał może zatem odmówić udzielenia odpowiedzi na zadane przez sąd krajowy pytanie prejudycjalne, między innymi wówczas
         gdy problem ma charakter hipotetyczny (zob. w szczególności wyrok z dnia 8 maja 2003 r. w sprawie C‑111/01 Gantner Electronic,
         Rec. s. I‑4207, pkt 36).

      54      W niniejszym przypadku należy stwierdzić, że Shield Mark nie złożyła wniosku o rejestrację w formie sonagramu, nośnika dźwięku,
         zapisu cyfrowego lub połączenia tych metod, tak że z uwagi na brak znaczenia tych kwestii dla niniejszej sprawy Trybunał nie
         udzieli odpowiedzi na zadane pytanie w zakresie, w jakim dotyczy ono tych sposobów przedstawienia.

      55      Jeżeli chodzi, w pierwszej kolejności, o wymogi, które musi spełnić każde przedstawienie graficzne, Trybunał orzekł w ww.
         wyroku w sprawie Sieckmann, który dotyczył oznaczeń zapachowych, że wykładni art. 2 dyrektywy należy dokonywać w ten sposób,
         że oznaczenie, które samo w sobie nie może być postrzegane wizualnie, może stanowić znak towarowy, pod warunkiem że da się
         je przedstawić w formie graficznej, w szczególności za pomocą figur, linii lub znaków pisarskich, i że przedstawienie to jest
         jasne, precyzyjne, samo w sobie zupełne, łatwo dostępne, zrozumiałe, trwałe i obiektywne.

      56      Te wymogi są również wiążące w stosunku do oznaczeń dźwiękowych, których – tak jak oznaczeń zapachowych – nie da się samych
         w sobie postrzegać wizualnie.

      57      Jeżeli chodzi, w drugiej kolejności, o akceptowalne formy przedstawienia graficznego, to nawet jeśli do sądu krajowego należy
         ustalenie w każdym konkretnym przypadku, który został mu przedstawiony, czy dane oznaczenie może stanowić znak towarowy i może
         zatem zgodnie z przepisami stać się przedmiotem rejestracji, to niemniej jednak Trybunał jest właściwy do udzielania wskazówek
         w kwestii, czy przedstawienie za pomocą nut lub przedstawienie przy użyciu języka pisanego stanowią przedstawienia graficzne
         oznaczenia dźwiękowego w rozumieniu art. 2 dyrektywy.

      58      Należy na początku podkreślić, że oznaczenie nie może zostać zarejestrowane jako dźwiękowy znak towarowy, jeżeli wnioskodawca
         nie sprecyzował we wniosku rejestracyjnym, że zgłoszone oznaczenie należy rozumieć jako oznaczenie dźwiękowe. W takim bowiem
         przypadku organ właściwy do spraw z zakresu rejestracji znaków towarowych, a także odbiorcy, w szczególności podmioty gospodarcze,
         mogą zasadnie sądzić, że chodzi o słowny lub graficzny znak towarowy, taki, jaki został przedstawiony w formie graficznej
         we wniosku rejestracyjnym.

      59      Co się tyczy po pierwsze przedstawienia oznaczenia dźwiękowego za pomocą opisu przy użyciu języka pisanego, nie można z góry
         wykluczać, że taki sposób przedstawienia graficznego spełnia wymogi określone w pkt 55 niniejszego wyroku. Jeżeli jednak chodzi
         o oznaczenia, o których mowa w sprawie przed sądem krajowym, przedstawienie graficzne takie jak „dziewięć pierwszych nut kompozycji
         »Dla Elizy«” lub „pianie koguta” jest co najmniej pozbawione precyzji i jasności, i nie pozwala zatem na ustalenie zakresu
         wnioskowanej ochrony. W konsekwencji nie może ono stanowić przedstawienia graficznego tego oznaczenia w rozumieniu art. 2
         dyrektywy.

      60      Następnie, jeżeli chodzi o onomatopeje, należy stwierdzić, że występuje rozbieżność między samą onomatopeją w formie, w jakiej
         jest wymawiana, a rzeczywistym dźwiękiem lub odgłosem albo ciągiem dźwięków lub odgłosów, które niejako imituje ona fonetycznie.
         Zatem, w przypadku gdy oznaczenie dźwiękowe jest przedstawiane w formie graficznej za pomocą zwykłej onomatopei, właściwe
         organy i odbiorcy, w szczególności podmioty gospodarcze, nie są w stanie stwierdzić, czy oznaczenie będące przedmiotem ochrony
         jest samą onomatopeją w formie, w jakiej jest ona wymawiana, czy też rzeczywistym dźwiękiem lub odgłosem. Ponadto onomatopeje
         mogą być odbierane odmiennie przez różne jednostki lub w poszczególnych państwach członkowskich. Tak jest w przypadku onomatopei
         niderlandzkiej, „Kukelekuuuuu”, która jest próbą retranskrypcji piania koguta i zdecydowanie różni się od odpowiadającej jej
         onomatopei w pozostałych językach używanych w państwach członkowskich Beneluksu. W konsekwencji zwykła onomatopeja, bez innych
         uściśleń, nie może stanowić przedstawienia graficznego dźwięku lub odgłosu, którego jest ona niejako zapisem fonetycznym.

      61      Wreszcie, jeżeli chodzi o nuty, które są zwyczajowym sposobem przedstawienia dźwięków, ciąg nut bez innych uściśleń, taki
         jak „mi, dis, mi, dis, mi, si, re, do, la”, nie stanowi również przedstawienia graficznego w rozumieniu art. 2 dyrektywy.
         Taki opis bowiem, który nie jest ani jasny, ani precyzyjny, ani sam w sobie zupełny, nie pozwala w szczególności na określenie
         wysokości ani długości dźwięków, które tworzą melodię będącą przedmiotem wniosku o rejestrację i które stanowią podstawowe
         parametry poznania tej melodii, a zatem parametry zdefiniowania samego znaku towarowego.

      62      Natomiast pięciolinia podzielona na takty, na której widnieją w szczególności klucz (klucz G, klucz F lub klucz C), nuty i pauzy,
         których forma (w przypadku nut: cała nuta, półnuta, ćwierćnuta, ósemka, szesnastka itp.; w przypadku pauz: pauza całonutowa,
         pauza półnutowa, pauza ćwierćnutowa, pauza ósemkowa itp.) określa względną wartość, a w danym wypadku, znaki chromatyczne
         (krzyżyk, bemol, kasownik) – przy czym cała ta notacja określa wysokość i długość dźwięków – może stanowić wierny obraz ciągu
         dźwięków, które tworzą melodię będącą przedmiotem wniosku o rejestrację. Taki rodzaj przedstawienia graficznego odpowiada
         wymogom wynikającym z orzecznictwa Trybunału, zgodnie z którym przedstawienie to powinno być jasne, precyzyjne, samo w sobie
         zupełne, łatwo dostępne, zrozumiałe, trwałe i obiektywne.

      63      Nawet jeżeli takie przedstawienie nie jest natychmiastowo zrozumiałe, nie oznacza to, że nie można go łatwo zrozumieć, co
         pozwala właściwym organom i odbiorcom, w szczególności podmiotom gospodarczym, dokładnie poznać oznaczenie będące przedmiotem
         wniosku o rejestrację jako znak towarowy.

      64      Na pytanie drugie należy odpowiedzieć w taki sposób, że:

      –        wykładni art. 2 dyrektywy należy dokonywać w ten sposób, że oznaczenie, które same w sobie nie może być postrzegane wizualnie,
         może stanowić znak towarowy, pod warunkiem że da się je przedstawić w formie graficznej, w szczególności za pomocą figur,
         linii lub znaków pisarskich, i że przedstawienie to jest jasne, precyzyjne, samo w sobie zupełne, łatwo dostępne, zrozumiałe,
         trwałe i obiektywne,

      –        co się tyczy oznaczenia dźwiękowego, to nie spełnia ono tych wymogów wówczas, gdy oznaczenie to jest przedstawione w formie
         graficznej za pomocą opisu przy użyciu języka pisanego, takiego jak wskazanie, że oznaczenie składa się z nut tworzących znany
         utwór muzyczny, lub wskazanie, że jest odgłosem zwierzęcia, lub za pomocą zwykłej onomatopei bez innych uściśleń, lub za pomocą
         ciągu nut bez innych uściśleń. Oznaczenie to spełnia natomiast powyższe wymogi, jeżeli jest przedstawione za pomocą pięciolinii
         podzielonej na takty, na której znajdują się w szczególności klucz, nuty i pauzy, które określają względną wartość, oraz,
         w danym wypadku, znaki chromatyczne.

       W przedmiocie kosztów
      65      Koszty poniesione przez rządy niderlandzki, francuski, włoski, austriacki i Zjednoczonego Królestwa, a także przez Komisję,
         które przedłożyły Trybunałowi swoje uwagi, nie podlegają zwrotowi. Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie
         ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed tym sądem, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach.

      Z powyższych względów
      TRYBUNAŁ (szósta izba),
      rozstrzygając w przedmiocie pytań przedłożonych mu przez Hoge Raad der Nederlanden wyrokiem z dnia 13 lipca 2001 r., orzeka,
         co następuje:

      1)      Wykładni art. 2 pierwszej dyrektywy Rady 89/104/EWG z dnia 21 grudnia 1988 r. mającej na celu zbliżenie ustawodawstw państw
            członkowskich odnoszących się do znaków towarowych należy dokonywać w ten sposób, że oznaczenia dźwiękowe powinny być uznawane
            za znaki towarowe, o ile umożliwiają one odróżnianie towarów lub usług jednego przedsiębiorstwa od towarów lub usług innych
            przedsiębiorstw i o ile można je przedstawić w formie graficznej.
      2)      Wykładni art. 2 dyrektywy 89/104 należy dokonywać w ten sposób, że oznaczenie, które samo w sobie nie może być postrzegane
            wizualnie, może stanowić znak towarowy, pod warunkiem że da się je przedstawić w formie graficznej, w szczególności za pomocą
            figur, linii lub znaków pisarskich, i że przedstawienie to jest jasne, precyzyjne, samo w sobie zupełne, łatwo dostępne, zrozumiałe,
            trwałe i obiektywne.
      Co się tyczy oznaczenia dźwiękowego, nie spełnia ono tych wymogów wówczas, gdy oznaczenie to jest przedstawione w formie graficznej
            za pomocą opisu przy użyciu języka pisanego takiego jak wskazanie, że oznaczenie składa się z nut tworzących znany utwór muzyczny,
            lub wskazanie, że jest odgłosem zwierzęcia, lub za pomocą zwykłej onomatopei bez innych uściśleń, lub za pomocą ciągu nut
            bez innych uściśleń. Oznaczenie to spełnia natomiast powyższe wymogi, jeżeli jest przedstawione za pomocą pięciolinii podzielonej
            na takty, na której znajdują się w szczególności klucz, nuty i pauzy, które określają względną wartość, oraz, w danym wypadku,
            znaki chromatyczne.

               Skouris

                Cunha Rodrigues

                Puissochet

               Schintgen

                Macken

         Wyrok ogłoszono na posiedzeniu jawnym w Luksemburgu w dniu 27 listopada 2003 r.

               Sekretarz

                      Prezes

               R. Grass

                      V. Skouris

         * Język postępowania: niderlandzki.


Wyrok Trybunału (trzecia izba) z dnia 11 czerwca 1998 r. # Belgische Staat przeciwko Foodic BV i Peter Nyssen, Internationaal Expeditiebedrijf Verhaert NV, A. Maas & Co. NV i Jozef Picavet. # Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Hof van Beroep Antwerpen - Belgia. # Sprawa C-41/97.