title: Wyrok Trybunału (druga izba) z dnia 7 października 2010 r.#Postępowanie karne przeciwko Vítor Manuel dos Santos Palhota i innym.#Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Rechtbank van eerste aanleg te Antwerpen - Belgia.#Swobodne świadczenie usług - Artykuły 56 TFUE i 57 TFUE -Delegowanie pracowników - Ograniczenia - Pracodawcy mający siedzibę w innym państwie członkowskim - Rejestracja uprzedniego zgłoszenia delegowania - Dokumenty zabezpieczenia społecznego lub pracownicze - Równoważność z dokumentami przewidzianymi w prawie przyjmującego państwa członkowskiego - Kopia - Przechowywanie do dyspozycji władz krajowych.#Sprawa C-515/08.

text:
      Sprawa C‑515/08
      Postępowanie karne
      przeciwko
      Vítor Manuel dos Santos Palhota i in.
      (wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez
      rechtbank van eerste aanleg te Antwerpen)
      Swobodne świadczenie usług – Artykuły 56 TFUE i 57 TFUE – Delegowanie pracowników – Ograniczenia – Pracodawcy mający siedzibę w innym państwie członkowskim – Rejestracja uprzedniego zgłoszenia delegowania – Dokumenty zabezpieczenia społecznego lub pracownicze – Równoważność z dokumentami przewidzianymi w prawie przyjmującego państwa członkowskiego – Kopia – Przechowywanie do dyspozycji władz krajowych
      Streszczenie wyroku
      1.        Swoboda świadczenia usług – Ograniczenia – Delegowanie pracowników w ramach świadczenia usług
      (art. 56 TFUE, 57 TFUE)
      2.        Swoboda świadczenia usług – Ograniczenia – Delegowanie pracowników w ramach świadczenia usług
      (art. 56 TFUE, 57 TFUE)
      1.        Artykuły 56 TFUE i 57 TFUE stoją na przeszkodzie przepisom państwa członkowskiego stanowiącym, że pracodawca mający siedzibę
         w innym państwie członkowskim, który deleguje pracowników na terytorium państwa, które przyjęło przepisy, ma obowiązek uprzedniego
         przesłania zgłoszenia delegowania w zakresie, w jakim rozpoczęcie planowanego delegowania jest uzależnione od przekazania
         pracodawcy informacji o nadaniu numeru rejestracyjnego wspomnianemu zgłoszeniu i w jakim władze krajowe państwa, które przyjęło
         przepisy dysponują terminem pięciu dni roboczych rozpoczynających się w dniu otrzymania zgłoszenia na przekazanie tej informacji.

      W istocie w zakresie, w jakim takie przekazanie informacji musi poprzedzać delegowanie przez pracodawcę jego pracowników i w jakim
         następuje ono po dokonaniu przez władze krajowe kontroli prawidłowości uprzedniego zgłoszenia delegowania, postępowanie takie
         należy uznać za mające charakter postępowania w przedmiocie wydania zezwolenia administracyjnego, które może w szczególności
         z powodu terminu na przekazanie informacji utrudnić planowane delegowanie i w konsekwencji prowadzenie przez pracodawcę zatrudniającego
         delegowanych pracowników działalności świadczenia usług, szczególnie jeżeli świadczenie, które ma zostać wykonane, wymaga
         podjęcia szybkich działań. Wynika z tego, że wymóg przedstawienia uprzedniego zgłoszenia delegowania, a także wymóg przekazania
         informacji o nadanym mu numerze rejestracji stanowią ograniczenie swobodnego świadczenia usług w rozumieniu art. 56 TFUE.

      Ograniczenia takiego nie uzasadnia cel jakim jest ochrona pracowników. Niewątpliwie przesłanie uprzedniego zgłoszenia delegowania
         okazuje się środkiem odpowiednim dla przekazania władzom krajowym niezbędnych informacji. Jednakże postępowanie w przedmiocie
         rejestracji i poinformowania o nadanym numerze, ze względu na które wspomniane zgłoszenie ma charakter postępowania w przedmiocie
         wydania pozwolenia administracyjnego, wykracza poza to, co jest niezbędne dla zapewnienia ochrony delegowanych pracowników,
         ponieważ uprzednie zgłoszenie w zakresie, w jakim pozwala ono władzom kontrolować, czy podczas oddelegowania przestrzegane
         są przepisy przyjmującego państwa członkowskiego z zakresu kwestii socjalnych i wynagrodzenia, stanowi dla osiągnięcia tego
         celu bardziej proporcjonalny środek niż wspomniane pozwolenie lub uprzednia kontrola.

      (por. pkt 34, 36, 40, 52, 53, 61; sentencja)
      2.        Artykuły 56 TFUE i 57 TFUE nie stoją na przeszkodzie przepisom państwa członkowskiego stanowiącym, że pracodawca mający siedzibę
         w innym państwie członkowskim, który deleguje pracowników na terytorium państwa, które przyjęło przepisy, ma obowiązek przechowywania
         do dyspozycji władz krajowych tego państwa przez okres delegowania kopii dokumentów równoważnych z dokumentami zabezpieczenia
         społecznego lub pracowniczymi, które wymagane są przez prawo państwa, które przyjęło przepisy, a także przesłania ich tym
         władzom po zakończeniu wspomnianego okresu.

      Owszem, nie można wykluczyć, że dla przedsiębiorstw mających siedzibę w innym państwie członkowskim obowiązki te pociągają
         za sobą dodatkowe opłaty i koszty administracyjne i ekonomiczne z takim skutkiem, że z punktu widzenia konkurencji przedsiębiorstwa
         te mogą nie znajdować się w tym samym położeniu co przedsiębiorstwa zatrudniające osoby pracujące na stałe na terytorium krajowym.
         Jednakże przechowywanie kopii owych dokumentów równoważnych jest odpowiednie, aby umożliwić władzom kontrolę przestrzegania
         wobec delegowanych pracowników warunków zatrudnienia wymienionych w art. 3 ust. 1 dyrektywy 96/71 dotyczącej delegowania pracowników
         w ramach świadczenia usług i w konsekwencji zagwarantowanie ochrony tych pracowników. Takie środki są zatem proporcjonalne
         do celu obejmującego ochronę pracowników.

      (por. pkt 42, 57, 60, 61; sentencja)
WYROK TRYBUNAŁU (druga izba)
      z dnia 7 października 2010 r.(*)

      Swobodne świadczenie usług – Artykuły 56 TFUE i 57 TFUE – Delegowanie pracowników – Ograniczenia – Pracodawcy mający siedzibę w innym państwie członkowskim – Rejestracja uprzedniego zgłoszenia delegowania – Dokumenty zabezpieczenia społecznego lub pracownicze – Równoważność z dokumentami przewidzianymi w prawie przyjmującego państwa członkowskiego – Kopia – Przechowywanie do dyspozycji władz krajowych
      W sprawie C‑515/08
      mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 234 WE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Rechtbank
         van eerste aanleg te Antwerpen (Belgia) postanowieniem z dnia 3 listopada 2008 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 26 listopada
         2008 r., w postępowaniu karnym przeciwko

      Vítorowi Manuelowi dos Santosowi Palhocie,
      Máriowi de Mourze Gonçalvesowi,
      Fernandowi Luisowi das Nevesowi Palhocie,
      Termiso Limitada,
      TRYBUNAŁ (druga izba),
      w składzie: J.N. Cunha Rodrigues, prezes izby, A. Rosas, U. Lõhmus (sprawozdawca), A. Ó Caoimh i A. Arabadjiev, sędziowie,
      rzecznik generalny: P. Cruz Villalón,
      sekretarz: M.A. Gaudissart, kierownik wydziału,
      uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 25 lutego 2010 r.,
      rozważywszy uwagi przedstawione:
      –        w imieniu V.M. dos Santosa Palhoty, M. de Moury Gonçalvesa, F.L. das Nevesa Palhoty oraz w imieniu Termiso Limitada przez
         K. Stappersa, advocaat,

      –        w imieniu rządu belgijskiego przez L. Van den Broeck, działającą w charakterze pełnomocnika, wspieraną przez V. Pertry oraz
         H. Gilliamsa, advocaten,

      –        w imieniu rządu duńskiego przez J. Beringa Liisberga oraz R. Holdgaarda, działających w charakterze pełnomocników,
      –        w imieniu rządu niemieckiego przez M. Lummę oraz B. Kleina, działających w charakterze pełnomocników,
      –        w imieniu rządu greckiego przez K. Georgiadisa oraz I. Bakopoulosa, a także przez M. Michelogiannaki, działających w charakterze
         pełnomocników,

      –        w imieniu rządu francuskiego przez G. de Bergues’a oraz A. Czubinski, działających w charakterze pełnomocników,
      –        w imieniu Komisji Europejskiej przez E. Traversę, W. Roelsa oraz I.V. Rogalskiego, działających w charakterze pełnomocników,
      –        w imieniu Urzędu Nadzoru EFTA przez B. Alterskjæra oraz O. Einarssona, działających w charakterze pełnomocników,
      po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 5 maja 2010 r.,
      wydaje następujący
      Wyrok
      1        Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 56 TFUE i 57 TFUE.

      2        Wniosek ten został złożony w ramach postępowania karnego wszczętego przez prokuraturę przeciwko V.M. dos Santosowi Palhocie,
         M. de Mourze Gonçalvesowi i F.L. das Nevesowi Palhocie a także spółce Termiso Limitada, z siedzibą w Portugalii (zwanymi dalej
         „oskarżonymi w postępowaniu przed sądem krajowym”) w przedmiocie braku sporządzenia między innymi przewidzianego w prawie
         belgijskim indywidualnego rozliczenia w odniesieniu do 53 pracowników portugalskich delegowanych do Belgii.

       Ramy prawne
       Uregulowania Unii
      3        Zgodnie z art. 1 ust. 1 dyrektywy 96/71/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 16 grudnia 1996 r. dotyczącej delegowania
         pracowników w ramach świadczenia usług (Dz.U. 1997, L 18, s. 1):

      „Niniejszą dyrektywę stosuje się do przedsiębiorstw prowadzących działalność w państwie członkowskim, które w ramach świadczenia
         usług poza jego granicami delegują pracowników zgodnie z ust. 3 na terytorium innego państwa członkowskiego”.

      4        Artykuł 3 ust. 1 akapit pierwszy dyrektywy stanowi:

      „Państwa członkowskie zapewnią, że bez względu na to, jakie prawo stosuje się w odniesieniu do stosunku pracy przedsiębiorstw,
         o których mowa w art. 1 ust. 1, będą gwarantowały pracownikom delegowanym na ich terytorium warunki zatrudnienia, obejmujące
         następujące zagadnienia, które w państwie członkowskim, gdzie wykonywana jest praca, ustalone są przez:

      –      przepisy prawne, rozporządzenia lub przepisy administracyjne
      i/lub
      –      umowy zbiorowe lub orzeczenia arbitrażowe uznane za powszechnie stosowane w rozumieniu ust. 8, o ile dotyczą one rodzajów
         działalności wymienionych w Załączniku:

      a)      maksymalne okresy pracy i minimalne okresy wypoczynku;
      b)      minimalny wymiar płatnych urlopów rocznych;
      c)      minimalne stawki płacy, wraz ze stawką za nadgodziny; niniejszy podpunkt nie ma zastosowania do uzupełniających zakładowych
         systemów emerytalnych;

      d)      warunki wynajmu pracowników, w szczególności przez przedsiębiorstwa zatrudnienia tymczasowego;
      e)      zdrowie, bezpieczeństwo i higiena w miejscu pracy;
      f)      środki ochronne stosowane w odniesieniu do warunków zatrudnienia kobiet ciężarnych lub kobiet tuż po urodzeniu dziecka, dzieci
         i młodzieży;

      g)      równość traktowania mężczyzn i kobiet, a także inne przepisy w zakresie niedyskryminacji”.
       Uregulowania krajowe
      5        Artykuł 8 ustawy z dnia 5 marca 2002 r. dokonującej transpozycji dyrektywy 96/71 i ustanawiającej uproszczony system prowadzenia
         dokumentacji zabezpieczenia społecznego przez przedsiębiorstwa, które delegują swoich pracowników na terytorium Belgii (Belgisch Staatsblad z dnia 13 marca 2002 r., zwanej dalej „ustawą z dnia 5 marca 2002 r.”) stanowi, że pracodawca, który spełnia warunki ustanowione
         w art. 6b ust. 2 dekretu królewskiego nr 5 z dnia 23 października 1978 r. w sprawie prowadzenia dokumentów zabezpieczenia
         społecznego, (Belgisch Staatsblad z dnia 2 grudnia 1978 r., zwanego dalej „dekretem królewskim nr 5”), w trakcie okresu wyznaczonego we wspomnianym ustępie
         nie ma obowiązku sporządzania między innymi odcinka wynagrodzenia, o którym mowa w art. 15 ustawy z dnia 12 kwietnia 1965 r.
         o ochronie wynagrodzenia za pracę (zwanego dalej „odcinkiem wynagrodzenia”).

      6        W drodze art. 9 ustawy z dnia 5 marca 2002 r. do dekretu królewskiego nr 5 dodano rozdział IIa zawierający między innymi wyżej
         wymieniony art. 6b, który wprowadza uproszczony system przewidziany w tej ustawie (zwany dalej „systemem uproszczonym”). Zgodnie
         z art. 9 ust. 1 dla celów tego ustępu pracodawcą w rozumieniu dekretu królewskiego nr 5 jest podmiot zatrudniający na terytorium
         belgijskim pracowników, którzy na stałe wykonują pracę na terytorium jednego lub więcej państw innych niż Królestwo Belgii
         bądź zostali zatrudnieni w innym państwie niż Królestwo Belgii.

      7        Zgodnie z art. 9 ust. 2 pracodawcy zostali na czas trwania wyznaczonego okresu zwolnieni z obowiązku sporządzania i przechowywania
         dokumentacji zabezpieczenia społecznego przewidzianej w rozdziale II dekretu królewskiego nr 5, w tym indywidualnego rozliczenia,
         o którym mowa w jego art. 4 ust. 1 (zwanego dalej „indywidualnym rozliczeniem”), jeżeli po pierwsze, przed delegowaniem pracowników
         przekażą władzom belgijskim zgłoszenie delegowania (zwane dalej „uprzednim zgłoszeniem delegowania”) i po drugie będą przechowywać
         do dyspozycji tych władz kopie dokumentów przewidzianych przez ustawodawstwo państwa siedziby pracodawcy i równoważnych z indywidualnym
         rozliczeniem lub z odcinkiem wynagrodzenia (zwanych dalej „dokumentami równoważnymi”).

      8        Zgodnie z art. 2 dekretu królewskiego z dnia 29 marca 2002 r. dotyczącego wykonania uproszczonego systemu tworzenia i prowadzenia
         dokumentacji zabezpieczenia społecznego przez przedsiębiorstwa, które delegują swoich pracowników na terytorium Belgii, i określenia
         rodzajów działalności w dziedzinie budownictwa, o których mowa w art. 6 ust. 2 ustawy z dnia 5 marca 2002 r. (Belgisch Staatsblad z dnia 17 kwietnia 2002 r., zwanego dalej „dekretem królewskim z dnia 29 marca 2002 r.”) długość okresu, o którym mowa w art. 6b
         ust. 2 dekretu królewskiego nr 5, ustalona została na sześć miesięcy od dnia rozpoczęcia pracy przez pierwszego pracownika
         delegowanego na terytorium Belgii.

      9        Zgodnie z art. 3 dekretu królewskiego z dnia 29 marca 2002 r. pracodawcy zatrudniający pracowników delegowanych na terytorium
         Belgii powinni przed rozpoczęciem wykonywania pracy wysłać za pośrednictwem poczty, poczty elektronicznej lub faksu, stosownie
         do art. 4 dekretu uprzednie zgłoszenie delegowania inspekcji ds. nadzoru nad prawem zabezpieczeń społecznych. W ciągu pięciu
         dni roboczych od daty otrzymania tego zgłoszenia inspekcja potwierdza jego otrzymanie i prawidłowość, nadając pracodawcy numer
         rejestracji za pośrednictwem jednego z wyżej wskazanych środków komunikacji; rozpoczęcie zatrudnienia pracowników może mieć
         miejsce dopiero po poinformowaniu przez inspekcję o nadanym numerze rejestracji. W przeciwnym wypadku pracodawca nie może
         skorzystać z przewidzianego w uproszczonym systemie zwolnienia z obowiązku sporządzania i przechowywania dokumentacji zabezpieczenia
         społecznego.

      10      Artykuł 4 dekretu królewskiego z dnia 29 marca 2002 r. stanowi, że zgłoszenie delegowania, które musi być zgodne ze wzorem
         zawartym w załączniku do dekretu, powinno zawierać następujące informacje:

      „1)      w odniesieniu do pracodawcy, który deleguje pracowników na terytorium Belgii: nazwisko, imię, miejsce zamieszkania lub nazwę
         i siedzibę przedsiębiorstwa, rodzaj prowadzonej działalności, adres, numer telefonu, numer faksu, adres poczty elektronicznej
         i numer identyfikacyjny lub numer rejestracji, pod którym występuje pracodawca u właściwych organów zabezpieczenia społecznego
         w państwie pochodzenia [;]

      2)      w odniesieniu do zleceniobiorcy lub pełnomocnika pracodawcy, u którego dostępne są zgodnie z art. 5 [ust. 1] dekretu dokumenty
         równoważne: nazwisko, imię, nazwę przedsiębiorstwa, adres, numer telefonu, faksu i adres poczty elektronicznej;

      3)      w odniesieniu do każdego z delegowanych do Belgii pracowników: nazwisko, imię, adres zamieszkania, datę urodzenia, stan cywilny,
         płeć, obywatelstwo, adres, numer telefonu, rodzaj i numer dokumentu tożsamości, datę zawarcia umowy o pracę, datę rozpoczęcia
         pracy na terenie Belgii i zajmowane stanowisko;

      4)      w odniesieniu do warunków pracy mających zastosowanie do pracowników delegowanych: tygodniowy czas pracy, rozkład czasu pracy;
      5)      w odniesieniu do delegowania: rodzaj świadczonych w ramach delegowania usług, datę rozpoczęcia delegowania i jego przewidywany
         czas trwania oraz miejsce wykonywania pracy;

      6)       w odniesieniu do dokumentów równoważnych: miejsce ich prowadzenia i przechowywania zgodnie z art. 5 dekretu”.
      11      Artykuł 5 wspomnianego dekretu dotyczy szczegółowych zasad udostępniania i przechowywania dokumentów równoważnych podczas
         okresu wykonywania przez pracowników delegowanych pracy na terenie Belgii. Artykuł 5 ust. 1 stanowi, że przez okres sześciu
         miesięcy, o którym mowa w art. 2, kopia dokumentów równoważnych przechowywana jest do dyspozycji wyznaczonych służb inspekcji.
         Kopia ta przechowywana jest w miejscu pracy, do którego pracownik został delegowany na terytorium Belgii lub w belgijskim
         miejscu zamieszkania osoby fizycznej, która przechowuje dokumenty jako pełnomocnik lub zleceniobiorca pracodawcy. W przeciwnym
         wypadku pracodawca musi sporządzać i przechowywać rozliczenia indywidualne oraz odcinki wynagrodzenia. Zgodnie z art. 5 ust.
         2 po zakończeniu wspomnianego okresu sześciu miesięcy pracodawca musi przechowywać kopię przez okres pięciu lat i poza tym
         sporządzić przewidziane w rozdziale II dekretu królewskiego nr 5 dokumenty zabezpieczenia społecznego, a także odcinki wynagrodzenia.

      12      Artykuł 6 dekretu królewskiego z dnia 29 marca 2002 r. dotyczy szczegółowych zasad udostępniania i przechowywania dokumentów
         równoważnych po zakończeniu pracy przez pracowników delegowanych na terytorium Belgii. Stanowi on, że po zakończeniu przez
         nich pracy pracodawca powinien przesłać listem poleconym lub przekazać za potwierdzeniem odbioru kopię dokumentów równoważnych,
         a także ich listę inspekcji ds. nadzoru nad prawem zabezpieczeń społecznych.

       Postępowanie przed sądem krajowym i pytanie prejudycjalne
      13      Z akt sprawy i z uwag pisemnych rządu belgijskiego wynika, że spółka Termiso Limitada regularnie delegowała spawaczy i monterów
         portugalskich do stoczni w Antwerpii, należącej do Antwerp Shiprepair NV w celu wykonywania prac związanych ze statkami. Przy
         okazji kontroli tejże stoczni przeprowadzonej w dniu 12 lipca 2004 r. służby inspekcyjne ustaliły, że wykonywało tam pracę
         53 pracowników portugalskich delegowanych z Termiso Limitada i że w stosunku do żadnego z nich nie dokonano uprzedniego zgłoszenia
         delegowania. Ponadto portugalski kierownik grupy nie był w stanie przedstawić żadnego portugalskiego dokumentu płacowego.

      14      Zdaniem Rechtbank van eerste aanleg te Antwerpen służby inspekcji stwierdziły, że warunki ustanowione w ustawie z dnia 5 marca
         2002 r. i w dyrektywie 96/71 nie zostały spełnione z takim skutkiem, że znajdowały zastosowanie belgijskie przepisy socjalne
         dotyczące przechowywania dokumentów zabezpieczenia społecznego i w szczególności rozliczeń indywidualnych. Oskarżeni w postępowaniu
         przed sądem krajowym (pierwszy, drugi i trzeci jako zarządcy i zleceniobiorcy spółki Termiso Limitada a spółka ta jako pracodawca
         i prawno‑karnie odpowiedzialna osoba prawna) zostali oskarżeni, że w okresie pomiędzy dniem 31 maja 2004 r. a dniem 13 lipca
         2004 r. nie sporządzili indywidualnych rozliczeń dla wspomnianych 53 pracowników, naruszając między innymi wiele przepisów
         dekretu królewskiego nr 5. Zostali oni również oskarżeni o dopuszczenie się szeregu naruszeń przepisów belgijskich dotyczących
         minimalnego wynagrodzenia oraz wynagrodzenia za nadliczbowe godziny pracy.

      15      Sąd odsyłający uważa, że możliwość wydania rozstrzygnięcia co do istoty w przedmiocie naruszeń belgijskich przepisów socjalnych
         zależy od okoliczności, czy ustawa z dnia 5 marca 2002 r., której nieprzestrzeganie prowadzi do obowiązku zastosowania się
         do wspomnianych przepisów, jest zgodna z art. 56 TFUE i 57 TFUE.

      16      W tych okolicznościach Rechtbank van eerste aanleg te Antwerpen postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału
         z następującym pytaniem prejudycjalnym:

      „Czy art. 8 ustawy z dnia 5 marca 2002 r. oraz art. 3, 4 i 5 dekretu królewskiego z dnia 29 marca 2002 r. (dekretu wykonawczego)
         naruszają art. [56 TFUE] i [57 TFUE], nakładając na zagranicznych pracodawców, którzy pragną delegować pracowników, obowiązek
         uprzedniego przedłożenia zgłoszenia delegowania służbom inspekcji ds. nadzoru nad prawem zabezpieczeń społecznych oraz [przechowywania
         do ich dyspozycji] dokumentów porównywalnych z belgijskimi indywidualnymi rozliczeniami względnie odcinkami wynagrodzenia,
         z takim skutkiem, że ich dostęp do belgijskiego rynku pracy zostaje uniemożliwiony względnie co najmniej utrudniony?”.

       W przedmiocie pytania prejudycjalnego
       W przedmiocie dopuszczalności
      17      Rząd belgijski uważa, że pytanie prejudycjalne jest niedopuszczalne, ponieważ opiera się na błędnym założeniu, że system uproszczony
         jest obowiązkowy, podczas gdy zagraniczni pracodawcy, którzy delegują pracowników na terytorium Belgii, mogą również zdecydować
         się na sporządzanie i przechowywanie dokumentów zabezpieczenia społecznego w zgodzie z przepisami belgijskimi.

      18      W tym względzie nawet jeżeli sąd odsyłający uważa, że system uproszczony jest obowiązkowy, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem
         tryb postępowania przewidziany w art. 267 TFUE opiera się na całkowitym rozdziale zadań sądów krajowych i Trybunału, gdzie
         wyłącznie Trybunał jest upoważniony wypowiadać się w zakresie wykładni lub ważności aktów Unii wymienionych w tym artykule.
         W tym kontekście do Trybunału Sprawiedliwości nie należy ocena wykładni przepisów krajowych ani rozstrzyganie, czy wykładnia
         dokonana przez sąd krajowy jest prawidłowa (zob. w szczególności wyrok z dnia 18 stycznia 2007 r. w sprawie C‑220/05 Auroux
         i in., Zb.Orz. s. I‑385, pkt 25 i przytoczone tam orzecznictwo).

      19      Rządy belgijski i niemiecki podnoszą ponadto, że postanowienie o odesłaniu nie zawiera przedstawienia ram prawnych ani wyjaśnienia
         związku między sporem zawisłym przed sądem krajowym a przedstawionym pytaniem. W tym względzie rząd belgijski utrzymuje, że
         pytanie to nie dotyczy wykładni dyrektywy 96/71, której zastosowanie zostało podważone we wspomnianym sporze. Rząd ten powątpiewa
         również w użyteczność dokonania wykładni art. 57 TFUE, ponieważ nie zostało zakwestionowane, że działalność wykonywana na
         terytorium Belgii przez spółkę Termiso Limitada i jej pracowników stanowi świadczenie usług.

      20      Z utrwalonego orzecznictwa wynika, że pytania dotyczące wykładni prawa Unii, z którymi zwrócił się sąd krajowy w ramach stanu
         faktycznego i prawnego, za którego ustalenie jest on odpowiedzialny i którego prawidłowość nie podlega ocenie przez Trybunał,
         korzystają z domniemania pozostawania w związku ze sprawą. Odmowa wydania orzeczenia w trybie prejudycjalnym, o które wnioskował
         sąd krajowy, jest możliwa tylko wtedy, gdy jest oczywiste, że wykładnia prawa Unii, o którą wnioskowano, nie ma żadnego związku
         ze stanem faktycznym lub przedmiotem sporu przed sądem krajowym, gdy problem jest natury hipotetycznej lub gdy Trybunał nie
         dysponuje elementami stanu faktycznego albo prawnego, które są konieczne do udzielenia użytecznej odpowiedzi na pytania, które
         zostały mu przedstawione (zob. wyroki: z dnia 15 grudnia 1995 r. w sprawie C‑415/93 Bosman,  Rec. s. I‑4921, pkt 61; a także
         z dnia 23 grudnia 2009 r. w sprawie C‑45/08 Spector Photo Group i Van Raemdonck, dotychczas nieopublikowany w Zbiorze, pkt 26).

      21      W niniejszym przypadku, jak wynika z pkt 14 i 15 niniejszego wyroku, zawarte w postanowieniu o odesłaniu przedstawienie stanu
         faktycznego i ram prawnych sporu zawisłego przed sądem krajowym pozwala wywieść, że zdaniem sądu odsyłającego w przypadku
         braku zgodności przepisów krajowych, takich jak przepisy systemu uproszczonego z przepisami traktatu FUE dotyczącymi swobodnego
         świadczenia usług wobec oskarżonych w postępowaniu przed sądem krajowym nie mogłaby zostać zastosowana sankcja za niespełnienie
         obowiązku polegającego na sporządzaniu indywidualnych rozliczeń dla pracowników, który znajduje zastosowanie wyłącznie wtedy,
         gdy nie zdecydowano się na zastosowanie wspomnianego systemu. To przedstawienie, pomimo jego zwięzłości, wystarcza aby Trybunał
         mógł udzielić użytecznej odpowiedzi na przedstawione mu pytanie.

      22      Ponadto brak wniosku o dokonanie wykładni dyrektywy 96/71 w żadnym stopniu nie wpływa na właściwość Trybunału do udzielenia
         odpowiedzi na pytanie prejudycjalne, ponieważ przepisy prawa Unii, o których wykładnię poproszono, mają znaczenie dla rozstrzygnięcia
         sporu zawisłego przed sądem krajowym.

      23      Z powyższych rozważań wynika, że pytanie prejudycjalne jest dopuszczalne.

       Co do istoty
      24      W drodze przedstawionego pytania sąd odsyłający zmierza zasadniczo do ustalenia, czy art. 56 TFUE i 57 TFUE stoją na przeszkodzie
         przepisom państwa członkowskiego stanowiącym, że pracodawca mający siedzibę w innym państwie członkowskim, który deleguje
         pracowników na terytorium państwa, które przyjęło przepisy, ma obowiązek uprzedniego przedstawienia zgłoszenia delegowania,
         a także przechowywania do dyspozycji władz krajowych przez okres delegowania kopii dokumentów równoważnych z dokumentami zabezpieczenia
         społecznego lub pracowniczymi, takimi jak indywidualne rozliczenia i odcinki wynagrodzenia, które wymagane są przez prawo
         państwa, które przyjęło przepisy.

      25      W swoich uwagach rząd belgijski zwrócił uwagę na to, że sąd odsyłający nie poprosił o dokonanie wykładni dyrektywy 96/71.
         W tym względzie należy zauważyć, że jeżeli, jak utrzymuje rząd belgijski, system uproszczony ma na celu kontrolę przestrzegania
         przez pracodawców, którzy delegują zagranicznych pracowników na terytorium Belgii, warunków pracy i zatrudnienia, wymienionych
         w art. 3 ust. 1 akapit pierwszy dyrektywy 96/71, to takie środki kontroli nie są objęte zakresem stosowania tejże dyrektywy
         ani nie są one przedmiotem harmonizacji na poziomie Unii Europejskiej.

      26      Dyrektywa 96/71 ma bowiem na celu koordynację materialnych przepisów krajowych dotyczących warunków pracy i zatrudnienia pracowników
         delegowanych niezależnie od dodatkowych przepisów administracyjnych mających na celu umożliwienie weryfikacji, czy wspomniane
         warunki są przestrzegane.

      27      Wynika z tego, że treść tych norm może być swobodnie określana przez państwa członkowskie, z poszanowaniem traktatu i zasad
         ogólnych prawa wspólnotowego (zob. podobnie wyroki: z dnia 18 lipca 2007 r. w sprawie C‑490/04 Komisja przeciwko Niemcom,
         Zb.Orz. s. I‑6095, pkt 19; a także z dnia 18 grudnia 2007 r. w sprawie C‑341/05 Laval un Partneri, Zb.Orz. s. I‑11767, pkt 60).

      28      W niniejszym przypadku nie zostało zakwestionowane, że spór zawisły przed sądem krajowym dotyczy mającego siedzibę w państwie
         członkowskim przedsiębiorstwa, które delegowało swoich pracowników na czas określony do pracy w stoczni znajdującej się na
         terytorium innego państwa członkowskiego w celu świadczenia usług. Trybunał stwierdził już, że taki stan faktyczny jest objęty
         zakresem art. 56 TFUE i 57 TFUE (zob. wyrok z dnia 25 października 2001 r. w sprawach połączonych C‑49/98, C‑50/98, od C‑52/98
         do C‑54/98 i od C‑68/98 do C‑71/98 Finalarte i in., Rec. s. I‑7831, pkt 20).

       W przedmiocie ograniczenia swobodnego świadczenia usług
      29      Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem art. 56 TFUE wymaga nie tylko wyeliminowania wszelkiej dyskryminacji ze względu na przynależność
         państwową w stosunku do usługodawców z siedzibą w innym państwie członkowskim, lecz również zniesienia jakichkolwiek ograniczeń,
         nawet gdy obowiązują one bez różnicy zarówno w stosunku do krajowych usługodawców, jak i usługodawców z innych państw członkowskich,
         jeżeli są w stanie uniemożliwić, ograniczyć lub uczynić mniej atrakcyjną działalność usługodawcy mającego siedzibę w innym
         państwie członkowskim, w którym zgodnie z przepisami świadczy on takie same usługi (zob. w szczególności wyroki: z dnia 23 listopada
         1999 r. w sprawach połączonych C‑369/96 i C‑376/96 Arblade i in., Rec. s. I‑8453, pkt 33; a także z dnia 21 września 2006 r.
         w sprawie C‑168/04 Komisja przeciwko Austrii, Zb.Orz. s. I‑9041, pkt 36).

      30      Należy w tym kontekście zauważyć, że zdaniem rządu belgijskiego rozpatrywany w sporze przed sądem krajowym system uproszczony
         wprowadzony został ustawą z dnia 5 marca 2002 r. w następstwie ww. wyroku w sprawie Arblade i in. W pkt 3 sentencji tego wyroku
         Trybunał orzekł, iż art. 56 TFUE i 57 TFUE stoją na przeszkodzie temu, aby państwo członkowskie nakazało przedsiębiorstwu
         mającemu siedzibę w innym państwie członkowskim i przejściowo wykonującemu pracę w pierwszym z wymienionych państw sporządzanie
         dokumentów zabezpieczenia społecznego lub pracowniczych, takich jak w szczególności rozliczenie indywidualne dla każdego z delegowanych
         pracowników w formie wymaganej przez przepisy pierwszego z wymienionych państw, jeżeli mogąca uzasadnić taki wymóg ochrona
         socjalna pracowników została już zabezpieczona przez przedstawienie dokumentów zabezpieczenia społecznego lub pracowniczych
         przechowywanych przez wspomniane przedsiębiorstwo zgodnie z przepisami państwa członkowskiego, w którym ma ono siedzibę.

      31      Ze wspomnianej ustawy i z dekretu królewskiego z dnia 29 marca 2002 r. wynika, że w okresie sześciu miesięcy liczonych od
         dnia rozpoczęcia pracy przez pierwszego delegowanego pracownika system uproszczony zwalnia pracodawców, którzy delegują pracowników
         na terytorium belgijskie, z obowiązku sporządzania między innymi rozliczeń indywidualnych i odcinków wynagrodzenia wymaganych
         przez belgijskie ustawodawstwo, jeżeli po pierwsze przekażą oni władzom belgijskim uprzednie zgłoszenie delegowania i po drugie
         będą przechowywać do dyspozycji tych władz kopię dokumentów równoważnych.

      32      Jeżeli chodzi o czasowe ograniczenie stosowania tego zwolnienia, kwestia, czy ma ono charakter ograniczający, nie jest brana
         pod uwagę w niniejszej sprawie, ponieważ jest bezsporne, że rozpatrywane przez sąd krajowy delegowanie trwało krócej niż sześć
         miesięcy.

      33      Co się tyczy w pierwszej kolejności uprzedniego zgłoszenia delegowania, z art. 3 dekretu królewskiego z dnia 29 marca 2002 r.
         i z uwag rządu belgijskiego wynika, że po pierwsze w ciągu pięciu dni roboczych od daty otrzymania tego zgłoszenia władze
         belgijskie muszą potwierdzić jego otrzymanie i prawidłowość, informując pracodawcę zatrudniającego delegowanych pracowników
         o numerze rejestracji, który został nadany zgłoszeniu. Po drugie, delegowanie pracowników może mieć miejsce dopiero po przekazaniu
         tej informacji, a w przeciwnym wypadku pracodawca nie może skorzystać z systemu uproszczonego.

      34      Należy stwierdzić, że postępowania opisanego w poprzednim punkcie nie można uznać za zwykłą procedurę o charakterze deklaratoryjnym.
         Jak podkreślił rzecznik generalny w pkt 70 opinii, zwykłe przekazanie informacji organom państwa przyjmującego oraz potwierdzenie
         ich otrzymania może potencjalnie przekształcić się w mechanizm weryfikacji oraz uprzedniego zezwolenia na rozpoczęcie wykonywania
         usługi. W istocie w zakresie, w jakim wspomniane przekazanie informacji musi poprzedzać delegowanie przez pracodawcę jego
         pracowników i w jakim następuje ono po dokonaniu przez władze krajowe kontroli prawidłowości uprzedniego zgłoszenia delegowania,
         postępowanie takie należy uznać za mające charakter postępowania w przedmiocie wydania zezwolenia administracyjnego (zob.
         analogicznie ww. wyrok w sprawie Komisja przeciwko Austrii, pkt 41).

      35      Tymczasem postępowanie poddające świadczenie usług na terytorium krajowym za pośrednictwem pracowników delegowanych przez
         przedsiębiorstwo mające siedzibę w innym państwie członkowskim obowiązkowi uzyskania takiego zezwolenia administracyjnego
         może stanowić ograniczenie swobodnego świadczenia usług w rozumieniu art. 56 TFUE (zob. analogicznie wyroki: z dnia 9 sierpnia
         1994 r. w sprawie C‑43/93 Vander Elst, Rec. s. I‑3803, pkt 15; z dnia 19 stycznia 2006 r. w sprawie C‑244/04 Komisja przeciwko
         Niemcom, Zb.Orz. s. I‑885, pkt 34).

      36      Takie postępowanie może bowiem w szczególności z powodu terminu na przekazanie informacji utrudnić planowane delegowanie i w konsekwencji
         prowadzenie przez pracodawcę zatrudniającego delegowanych pracowników działalności świadczenia usług, szczególnie jeżeli świadczenie,
         które ma zostać wykonane, wymaga podjęcia szybkich działań (zob. podobnie ww. wyroki: z dnia 19 stycznia 2006 r. w sprawie
         Komisja przeciwko Niemcom, pkt 35; w sprawie Komisja przeciwko Austrii, pkt 39).

      37      W tym względzie oskarżeni w postępowaniu przed sądem krajowym zauważają w swoich uwagach pisemnych – co nie zostało zakwestionowane
         – że pilny charakter świadczeń, które mają zostać wykonane na rzecz spółki Antwerp Shiprepair NV, wymaga rozpoczęcia prac
         tak szybko jak to możliwe po zawarciu w tym względzie umowy. W odpowiedzi na pytanie Trybunału zadane podczas rozprawy rząd
         belgijski stwierdził tymczasem, że w przypadku nagłego delegowania system uproszczony nie dopuszcza jakiegokolwiek wyjątku
         od procedury pisemnej opisanej w pkt 33 niniejszego wyroku.

      38      Nie ma wielkiego znaczenia okoliczność, że, jak również wskazał ten rząd podczas rozprawy, informacja o dokonaniu rejestracji
         w praktyce przekazywana jest pracodawcy zatrudniającemu delegowanych pracowników dwa lub trzy dni po otrzymaniu uprzedniego
         zgłoszenia delegowania z tego względu, że pracodawca nie może z góry wykluczyć, że przed rozpoczęciem delegowania trzeba będzie
         odczekać co najmniej pięć dni, które przewidziane zostały w systemie uproszczonym na przekazanie wspomnianej informacji o dokonaniu
         rejestracji. Ewentualność takiego oczekiwania może tak w przypadku pracodawcy, jak i w przypadku odbiorcy usługi polegającej
         na delegowaniu pracowników uczynić takie świadczenie mniej atrakcyjnym lub je ograniczyć, szczególnie jeżeli ma ono pilny
         charakter.

      39      Ponadto postępowanie opisane w pkt 33 niniejszego wyroku jest decydującym elementem systemu uproszczonego, ponieważ jak wynika
         z art. 3 dekretu królewskiego z dnia 29 marca 2002 r., pracodawca, który przystępuje do delegowania na terytorium belgijskim,
         pomimo że nie otrzymał informacji o numerze rejestracji nadanym jego uprzedniemu zgłoszeniu delegowania, nie może w przypadku
         tego delegowania ograniczyć się do przechowywania dokumentów równoważnych, zgodnie z przepisami systemu uproszczonego, ale
         powinien sporządzać belgijskie dokumenty zabezpieczenia społecznego, takie jak rozliczenia indywidualne i odcinki wynagrodzenia.

      40      Wynika z tego, że wymóg przedstawienia uprzedniego zgłoszenia delegowania, a także wymóg przekazania informacji o nadanym
         mu numerze rejestracji, które zostały ustanowione w ramach systemu uproszczonego, stanowią ograniczenie swobodnego świadczenia
         usług w rozumieniu art. 56 TFUE.

      41      Wniosku tego nie może podważyć argument rządu belgijskiego, że system uproszczony ma charakter dobrowolny w takim znaczeniu,
         że pracodawca, który zamierza delegować pracowników na terytorium belgijskim, może zadecydować o niepoddaniu się temu systemowi
         i w takim przypadku powinien sporządzać i przechowywać wyżej wymienione belgijskie dokumenty zabezpieczenia społecznego. Jak
         przypomniano w pkt 30 niniejszego wyroku, Trybunał orzekł już w ww. wyroku w sprawie Arblade i in., że taki wymóg nie jest
         sam w sobie zgodny ze swobodnym świadczeniem usług. Co więcej, z akt sprawy wynika, że w przypadku rozpatrywanych przed sądem
         krajowym przepisów belgijskich za niezastosowanie się do tego wymogu grożą sankcje karne.

      42      Co się tyczy w drugiej kolejności obowiązków nałożonych na mocy art. 5 i 6 dekretu królewskiego z dnia 29 marca 2002 r., na
         pracodawców zatrudniających pracowników delegowanych na terytorium belgijskim obejmujących po pierwsze przechowywanie do dyspozycji
         władz belgijskich kopii dokumentów równoważnych czy to w miejscu pracy na terytorium Belgii, czy też w belgijskim miejscu
         zamieszkania pełnomocnika lub zleceniobiorcy pracodawcy, po drugie przesłanie władzom belgijskim tej kopii wraz z listą dokumentów
         równoważnych po zakończeniu delegowania i wreszcie przechowywanie przez okres pięciu lat następujący po zakończeniu okresu
         sześciu miesięcy kopii dokumentów równoważnych do dyspozycji wspomnianych władz w jednym z wyznaczonych miejsc, nie można
         z góry wykluczyć, że dla przedsiębiorstw mających siedzibę w innym państwie członkowskim obowiązki te pociągają za sobą dodatkowe
         opłaty i koszty administracyjne i ekonomiczne z takim skutkiem, że z punktu widzenia konkurencji przedsiębiorstwa te mogą
         nie znajdować się w tym samym położeniu co przedsiębiorstwa zatrudniające osoby pracujące na stałe na terytorium belgijskim.

      43      O ile rząd belgijski zwrócił uwagę na to, że obowiązek przechowywania kopii dokumentów równoważnych do dyspozycji jego władz
         przez okres pięciu lat po delegowaniu nie znajduje zastosowania do delegowania trwającego krócej niż sześć miesięcy, takiego
         jak delegowanie rozpatrywane w sprawie zawisłej przed sądem krajowym, o tyle nie przedstawił on żadnych argumentów w odniesieniu
         do dwóch pozostałych obowiązków. Rząd ten przyznał nawet, że nie można wykluczyć, iż rozpatrywane przepisy mogą stanowić ograniczenie
         swobodnego świadczenia usług w rozumieniu art. 56 TFUE.

      44      W tych okolicznościach należy uznać, że te dwa obowiązki stanowią ograniczenie swobodnego świadczenia usług.

       W przedmiocie uzasadnienia ograniczeń swobodnego świadczenia usług
      45      Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem przepisy krajowe, które regulują obszar niebędący przedmiotem harmonizacji na poziomie
         Unii i które są stosowane bez różnicy wobec wszystkich osób lub przedsiębiorstw prowadzących działalność na terytorium danego
         państwa członkowskiego, mogą być uzasadnione, mimo że ograniczają swobodę świadczenia usług, jeżeli odpowiadają nadrzędnym
         względom interesu ogólnego i jeżeli interes ten nie jest już chroniony przepisami, którym usługodawca podlega w państwie członkowskim,
         w którym ma siedzibę. Przepisy te jednak muszą być odpowiednie, aby zagwarantować osiągnięcie celu, do którego zmierzają,
         i nie wykraczać poza to, co jest konieczne do jego osiągnięcia (zob. ww. wyroki: w sprawie Arblade i in., pkt 34, 35; w sprawie
         Komisja przeciwko Austrii, pkt 37).

      46      Jak wskazano w pkt 25 niniejszego wyroku, zdaniem rządu belgijskiego system uproszczony ma na celu kontrolę przestrzegania
         przez pracodawców, którzy delegują zagranicznych pracowników na terytorium Belgii między innymi warunków pracy i zatrudnienia,
         wymienionych w art. 3 ust. 1 dyrektywy 96/71. Tak więc system ten zmierza do celu w interesie ogólnym, na który składa się
         ochrona socjalna pracowników.

      47      W tym względzie Trybunał wielokrotnie orzekał, że wśród względów interesu publicznego, które mogłyby uzasadnić ograniczenie
         swobodnego świadczenia usług, znajduje się ochrona pracowników (zob. w szczególności ww. wyroki: w sprawie Arblade i in.,
         pkt 36; w sprawie Finalarte i in., pkt 33; a także wyrok z dnia 21 października 2004 r. w sprawie C‑445/03 Komisja przeciwko
         Luksemburgowi, Zb.Orz. s. I‑10191, pkt 29).

      48      Podobnie Trybunał przyznał państwom członkowskim prawo kontrolowania przestrzegania przepisów krajowych i prawa Unii w dziedzinie
         świadczenia usług oraz uznał zasadność środków kontrolnych, które są konieczne do monitorowania przestrzegania wymogów, które
         same uzasadnione są względami interesu ogólnego (zob. podobnie ww. wyrok w sprawie Arblade i in., pkt 38; a także wyrok z dnia
         19 stycznia 2006 r. w sprawie Komisja przeciwko Niemcom, pkt 36).

      49      Należy więc zbadać, czy środki takie jak te, które wchodzą w zakres systemu uproszczonego, są odpowiednie, aby zagwarantować
         osiągnięcie celu obejmującego ochronę pracowników i czy nie wykraczają one poza to, co jest konieczne do jego osiągnięcia.

      50      Jeżeli chodzi w pierwszej kolejności o uprzednie zgłoszenie delegowania, rząd belgijski podnosi, że pozwala ono na rzeczywiste
         kontrolowanie przez władze warunków wynagrodzenia i pracy w ramach delegowania pracowników na terytorium Belgii. Podczas rozprawy
         rząd ten uściślił, że w braku takiego zgłoszenia władze belgijskie nie byłyby w stanie sprawdzić, kiedy delegowanie na terytorium
         Belgii się rozpoczęło, ponieważ dokumenty równoważne nie zawierają takich informacji.

      51      W tym względzie Trybunał orzekł już, że ciążący na pracodawcy mającym siedzibę w innym państwie członkowskim wymóg, aby sygnalizował
         on lokalnym władzom przed rozpoczęciem delegowania obecność jednego lub większej liczby oddelegowanych pracowników, przewidywany
         czas ich obecności, a także to, czy świadczenie usługi uzasadnia delegowanie, stanowiłby równie skuteczny a mniej restrykcyjny
         środek niż pozwolenie na pracę, uprzednia kontrola czy też zatwierdzenie delegowania. Z natury swojej pozwalałby on tym władzom
         kontrolować, czy podczas oddelegowania przestrzegane są przepisy przyjmującego państwa członkowskiego z zakresu kwestii socjalnych
         i wynagrodzenia, z uwzględnieniem wymogów ciążących na pracodawcy na podstawie przepisów prawa z zakresu kwestii socjalnych,
         które stosują się w państwie członkowskim pochodzenia (zob. ww. wyroki: w sprawie Komisja przeciwko Luksemburgowi, pkt 31;
         z dnia 19 stycznia 2006 r. w sprawie Komisja przeciwko Niemcom, pkt 45; w sprawie Komisja przeciwko Austrii, pkt 52).

      52      Wynika z tego, że o ile przesłanie uprzedniego zgłoszenia delegowania okazuje się środkiem odpowiednim dla przekazania władzom
         belgijskim informacji, o których mowa w pkt 50 niniejszego wyroku, o tyle postępowanie w przedmiocie rejestracji i poinformowania
         o nadanym numerze, ze względu na które wspomniane zgłoszenie ma, jak zauważono w pkt 34 niniejszego wyroku, charakter postępowania
         w przedmiocie wydania pozwolenia administracyjnego, wykracza poza to, co jest niezbędne dla zapewnienia ochrony delegowanych
         pracowników.

      53      Z orzecznictwa przywołanego w pkt 51 niniejszego wyroku wynika bowiem, że uprzednie zgłoszenie w zakresie, w jakim pozwala
         ono władzom kontrolować, czy podczas oddelegowania przestrzegane są przepisy przyjmującego państwa członkowskiego z zakresu
         kwestii socjalnych i wynagrodzenia, stanowi dla osiągnięcia tego celu bardziej proporcjonalny środek niż wspomniane pozwolenie
         lub uprzednia kontrola. W tym względzie sam rząd belgijski nie wskazuje, że system uproszczony zmierza do innych celów niż
         rzeczywista kontrola warunków wynagrodzenia i pracy delegowanych pracowników podczas delegowania.

      54      Jednakże, aby wymóg uprzedniego zgłoszenia pozostał odpowiednim środkiem umożliwiającym przeprowadzanie niezbędnych kontroli
         i zapobieganie oszustwom, administracja powinna dać pracodawcy, który deleguje pracowników na terytorium belgijskie, możliwość
         przedstawienia dowodów na to, że dokonał on zgłoszenia zawierającego wszystkie wymagane informacje.

      55      Jeżeli chodzi w drugiej kolejności o dokumenty równoważne z rozliczeniem indywidualnym i odcinkiem wynagrodzenia, rząd belgijski
         wyjaśnia w swoich uwagach pisemnych, że w rozliczeniu indywidualnym wymienia się świadczenia wykonane przez pracowników i związane
         z nimi wynagrodzenie i że w odcinku wynagrodzenia wskazuje się sposób obliczenia tegoż wynagrodzenia z uwzględnieniem czasu
         pracy i dni urlopu, a także dokonanych potrąceń.

      56      Ponadto, jak wskazano w pkt 42 niniejszego wyroku, z art. 5 i 6 dekretu królewskiego z dnia 29 marca 2002 r. wynika, że pracodawca
         zatrudniający pracowników, którzy zostali delegowani na terytorium Belgii, powinien przechowywać do dyspozycji władz belgijskich
         kopię dokumentów równoważnych czy to w miejscu pracy na terytorium Belgii, czy też w belgijskim miejscu zamieszkania swojego
         pełnomocnika lub zleceniobiorcy. Kopia ta wraz z listą dokumentów równoważnych powinna zostać przesłana władzom belgijskim
         po zakończeniu delegowania.

      57      Okazuje się, że opisane w pkt 55 niniejszego wyroku przechowywanie kopii dokumentów równoważnych jest odpowiednie, aby umożliwić
         władzom kontrolę przestrzegania wobec delegowanych pracowników warunków zatrudnienia wymienionych w art. 3 ust. 1 dyrektywy
         96/71 i w konsekwencji zagwarantowanie ochrony tych pracowników.

      58      Poza tym z utrwalonego orzecznictwa wynika, iż jako że informacje zawarte w dokumentach dotyczących delegowanych pracowników,
         które są wymagane przez przepisy państwa, w którym przedsiębiorstwo ma siedzibę, są jako całość wystarczające, aby umożliwić
         przeprowadzenie niezbędnych kontroli w przyjmującym państwie członkowskim, przedstawienie tych dokumentów lub ich kopii w rozsądnym
         terminie, ewentualnie przechowywanie ich do dyspozycji na budowie lub w dostępnym i wyraźnie określonym miejscu na terytorium
         przyjmującego państwa członkowskiego stanowi mniej restrykcyjny środek zapewnienia ochrony socjalnej wspomnianych pracowników
         niż sporządzanie dokumentów zgodnych z przepisami tego państwa (zob. podobnie ww. wyroki: w sprawie Arblade i in., pkt 64–66;
         w sprawie Finalarte i in., pkt 74).

      59      Podobnie Trybunał orzekł, że wymóg przesłania po zakończeniu okresu delegowania dokumentów, które pracodawca na podstawie
         prawa państwa członkowskiego miejsca swojej siedziby ma obowiązek sporządzać, lub ich kopii władzom krajowym przyjmującego
         państwa członkowskiego, które mogłyby je skontrolować i ewentualnie zachować, stanowi mniej restrykcyjny środek kontroli przestrzegania
         przepisów dotyczących ochrony pracowników niż obowiązek przechowywania tych dokumentów przez pracodawcę na terytorium tego
         państwa po zakończeniu wspomnianego okresu (zob. podobnie ww. wyrok w sprawie Arblade i in., pkt 78).

      60      Mając na uwadze powyższe, okazuje się, że takie środki są proporcjonalne do celu obejmującego ochronę pracowników.

      61      Na przedstawione pytanie należy zatem odpowiedzieć, że:

      –        Artykuły 56 TFUE i 57 TFUE stoją na przeszkodzie przepisom państwa członkowskiego stanowiącym, że pracodawca mający siedzibę
         w innym państwie członkowskim, który deleguje pracowników na terytorium państwa, które przyjęło przepisy, ma obowiązek uprzedniego
         przesłania zgłoszenia delegowania w zakresie, w jakim rozpoczęcie planowanego delegowania jest uzależnione od przekazania
         pracodawcy informacji o nadaniu numeru rejestracji wspomnianemu zgłoszeniu i w jakim władze krajowe państwa, które przyjęło
         przepisy dysponują terminem pięciu dni roboczych rozpoczynających się w dniu otrzymania zgłoszenia na przekazanie tej informacji.

      –        Artykuły 56 TFUE i 57 TFUE nie stoją na przeszkodzie przepisom państwa członkowskiego stanowiącym, że pracodawca mający siedzibę
         w innym państwie członkowskim, który deleguje pracowników na terytorium państwa, które przyjęło przepisy, ma obowiązek przechowywania
         do dyspozycji władz krajowych tego państwa przez okres delegowania kopii dokumentów równoważnych z dokumentami zabezpieczenia
         społecznego lub pracowniczymi, które wymagane są przez prawo państwa, które przyjęło przepisy, a także przesłania ich tym
         władzom po zakończeniu wspomnianego okresu.

       W przedmiocie kosztów
      62      Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej
         przed tym sądem, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi,
         inne niż poniesione przez strony postępowania przed sądem krajowym, nie podlegają zwrotowi.

      Z powyższych względów Trybunał (druga izba) orzeka, co następuje:
      Artykuły 56 TFUE i 57 TFUE stoją na przeszkodzie przepisom państwa członkowskiego stanowiącym, że pracodawca mający siedzibę
            w innym państwie członkowskim, który deleguje pracowników na terytorium państwa, które przyjęło przepisy, ma obowiązek uprzedniego
            przesłania zgłoszenia delegowania w zakresie, w jakim rozpoczęcie planowanego delegowania jest uzależnione od przekazania
            pracodawcy informacji o nadaniu numeru rejestracyjnego wspomnianemu zgłoszeniu i w jakim władze krajowe państwa, które przyjęło
            przepisy dysponują terminem pięciu dni roboczych rozpoczynających się w dniu otrzymania zgłoszenia na przekazanie tej informacji.
      Artykuły 56 TFUE i 57 TFUE nie stoją na przeszkodzie przepisom państwa członkowskiego stanowiącym, że pracodawca mający siedzibę
            w innym państwie członkowskim, który deleguje pracowników na terytorium państwa, które przyjęło przepisy, ma obowiązek przechowywania
            do dyspozycji władz krajowych tego państwa przez okres delegowania kopii dokumentów równoważnych z dokumentami zabezpieczenia
            społecznego lub pracowniczymi, które wymagane są przez prawo państwa, które przyjęło przepisy, a także przesłania ich tym
            władzom po zakończeniu wspomnianego okresu.
      Podpisy
      * Język postępowania: niderlandzki.


Wyrok Sądu (szósta izba) z dnia 14 listopada 2012 r. # Evonik Industries AG przeciwko Urzędowi Harmonizacji w ramach Rynku Wewnętrznego (znaki towarowe i wzory) (OHIM). # Wspólnotowy znak towarowy - Postępowanie w sprawie sprzeciwu - Zgłoszenie słownego wspólnotowego znaku towarowego Impulso creador - Wcześniejszy graficzny wspólnotowy znak towarowy IMPULSO - Względna podstawa odmowy rejestracji - Prawdopodobieństwo wprowadzenia w błąd - Podobieństwo oznaczeń - Artykuł 8 ust. 1 lit. b) rozporządzenia (WE) nr 207/2009. # Sprawa T-529/11.


Wyrok Sądu do spraw Służby Publicznej (trzecia izba) z dnia 5 lutego 2016 r.#Inge Barnett i in. przeciwko Europejskiemu Komitetowi Ekonomiczno-Społecznemu (EKES).#Służba publiczna – Emerytowani urzędnicy – Emerytura – Artykuł 64 regulaminu pracowniczego – Współczynniki korygujące – Coroczna aktualizacja współczynników korygujących – Artykuł 65 ust. 2 regulaminu pracowniczego – Tymczasowa aktualizacja – Artykuł 3, 4 i 8 załącznika XI do regulaminu pracowniczego – Próg wrażliwości – Zmiana kosztów utrzymania – Artykuł 64 ust. 4 regulaminu pracowniczego – Brak aktualizacji w latach 2013 i 2014 wynikający z woli prawodawcy – Zakres – Rozporządzenie nr 1416/2013 – Przeszacowanie współczynnika korygującego dla Danii – Obniżenie współczynnika korygującego w drodze mechanizmu tymczasowej aktualizacji – Nadużycie władzy.#Sprawa F-66/15.


Wyrok Trybunału z dnia 1 lipca 1969 r. # Komisja Wspólnot Europejskich przeciwko Rebublice Włoskiej. # Sprawa 24-68.


title: Wyrok Trybunału (pierwsza izba) z dnia 3 września 2009 r.#Pia Messner przeciwko Firma Stefan Krüger.#Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Amtsgericht Lahr - Niemcy.#Dyrektywa 97/7/WE - Ochrona konsumentów - Umowy zawierane na odległość - Wykonanie prawa do odstąpienia przez konsumenta - Odszkodowanie za używanie wypłacane sprzedawcy.#Sprawa C-489/07.

text:
      Sprawa C‑489/07
      Pia Messner
      przeciwko
      Firma Stefan Krüger
      (wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnymzłożony przez Amtsgericht Lahr)

      Dyrektywa 97/7/WE – Ochrona konsumentów – Umowy zawierane na odległość – Wykonanie prawa do odstąpienia przez konsumenta – Odszkodowanie za używanie wypłacane sprzedawcy
      Streszczenie wyroku
      Zbliżanie ustawodawstw – Ochrona konsumentów w przypadku umów zawieranych na odległość – Dyrektywa 97/7
      (dyrektywa 97/7 Parlamentu Europejskiego i Rady, art. 6 ust. 1 zdanie drugie, art. 6 ust. 2)
      Wykładni przepisów art. 6 ust. 1 zdanie drugie i art. 6 ust. 2 dyrektywy 97/7 w sprawie ochrony konsumentów w przypadku umów
         zawieranych na odległość należy dokonywać w ten sposób, że stoją na przeszkodzie uregulowaniu krajowemu przewidującemu generalną
         możliwość żądania przez sprzedawcę od konsumenta odszkodowania za używanie rzeczy zakupionej w drodze umowy zawartej na odległość,
         w przypadku gdy ten ostatni skorzystał ze swego prawa do odstąpienia w terminie. W istocie w przypadku gdy konsument musiałby
         zapłacić takie odszkodowanie jedynie z tego względu, że miał możliwość korzystania z rzeczy, gdy znajdowała się ona w jego
         posiadaniu, to mógłby skorzystać z prawa do odstąpienia tylko w zamian za zapłatę odszkodowania. Taka konsekwencja stałaby
         w jasnej sprzeczności z brzmieniem i celem art. 6 ust. 1 zdanie drugie i art. 6 ust. 2 dyrektywy 97/7 i uniemożliwiałaby konsumentowi
         w pełni swobodne i pozbawione presji korzystanie z terminu do zastanowienia się, który przysługuje mu na podstawie tej dyrektywy.
         Podobnie funkcjonalność i skuteczność prawa do odstąpienia mogłaby zostać naruszona, gdyby konsument miał płacić odszkodowanie
         z uwagi na zwykłą okoliczność obejrzenia i wypróbowania rzeczy zakupionej w drodze umowy zawartej na odległość. Ponieważ prawo
         do odstąpienia ma właśnie na celu zaoferowanie konsumentowi tej możliwości, skorzystanie z niej nie może prowadzić do tego,
         by konsument mógł wykonywać to prawo wyłącznie pod warunkiem, że zapłaci odszkodowanie.

      Jednakże te same przepisy nie stoją na przeszkodzie temu, by konsument był zobowiązany do zapłaty odszkodowania za używanie
         rzeczy, w przypadku gdy korzystał z rzeczy w sposób niezgodny z zasadami prawa cywilnego, takimi jak dobra wiara czy bezpodstawne
         wzbogacenie, pod warunkiem że nie narusza to celu tej dyrektywy, a w szczególności funkcjonalności i skuteczności prawa do
         odstąpienia, czego ustalenie jest zadaniem sądu krajowego.

      (por. pkt 23, 24, 29; sentencja)
WYROK TRYBUNAŁU (pierwsza izba)
      z dnia 3 września 2009 r.(*)

      Dyrektywa 97/7/WE – Ochrona konsumentów – Umowy zawierane na odległość – Wykonanie prawa do odstąpienia przez konsumenta – Odszkodowanie za używanie wypłacane sprzedawcy
      W sprawie C‑489/07
      mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 234 WE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Amtsgericht
         Lahr (Niemcy) postanowieniem z dnia 26 października 2007 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 5 listopada 2007 r., w postępowaniu:

      Pia Messner
      przeciwko
      Firma Stefan Krüger,

      TRYBUNAŁ (pierwsza izba),
      w składzie: P. Jann (sprawozdawca), prezes izby, M. Ilešič, A. Tizzano, E. Levits i J.J. Kasel, sędziowie,
      rzecznik generalny: V. Trstenjak,
      sekretarz: K. Sztranc–Sławiczek, administrator,
      uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 11 grudnia 2008 r.,
      rozważywszy uwagi przedstawione:
      –        w imieniu rządu niemieckiego przez M. Lummę oraz J. Kemper, działających w charakterze pełnomocników,
      –        w imieniu rządu belgijskiego przez L. Van den Broeck, działającą w charakterze pełnomocnika,
      –        w imieniu rządu hiszpańskiego przez J. Rodrígueza Cárcamę, działającego w charakterze pełnomocnika,
      –        w imieniu rządu austriackiego przez E. Riedla, działającego w charakterze pełnomocnika,
      –        w imieniu rządu portugalskiego przez L. Ineza Fernandesa oraz P. Contreiras, działających w charakterze pełnomocników,
      –        w imieniu Komisji Wspólnot Europejskich przez V. Kreuschitza, W. Wilsa oraz H. Krämera, działających w charakterze pełnomocników,
      po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 18 lutego 2009 r.,
      wydaje następujący
      Wyrok
      1        Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 6 dyrektywy 97/7/WE Parlamentu Europejskiego i Rady
         z dnia 20 maja 1997 r. w sprawie ochrony konsumentów w przypadku umów zawieranych na odległość (Dz.U. L 144, s. 19).

      2        Wniosek ten został złożony w ramach sporu toczącego się pomiędzy konsumentką P. Messner a Firma Stefan Krüger (zwaną dalej
         „Stefan Krüger”), spółką prowadzącą sprzedaż wysyłkową za pośrednictwem internetu, w przedmiocie zwrotu kwoty 278 EUR po rozwiązaniu
         umowy zawartej na odległość.

       Ramy prawne
       Uregulowania wspólnotowe
      3        Motyw czternasty dyrektywy 97/7 przewiduje:

      „Mając na uwadze, że konsument nie ma możliwości zobaczenia produktu w rzeczywistości ani upewnienia się co do charakteru
         usług przed zawarciem umowy; należy wprowadzić przepis nadający konsumentowi prawo odstąpienia od umowy, chyba że w niniejszej
         dyrektywie ustalono inaczej; aby prawo to nie miało jedynie formalnego charakteru, ewentualne koszty ponoszone przez konsumenta
         w przypadku wykonywania przez niego prawa odstąpienia od umowy muszą ograniczać się do bezpośrednich kosztów zwrotu towarów;
         prawo odstąpienia od umowy pozostaje bez uszczerbku dla praw konsumenta wynikających z przepisów krajowych, ze szczególnym
         uwzględnieniem przepisów dotyczących uszkodzonych produktów, niepełnowartościowych usług czy też produktów lub usług nieodpowiadających
         opisowi określonemu w ofercie; do państw członkowskich należy ustalenie pozostałych warunków lub ustaleń wynikających z wykonywania
         prawa do odstąpienia od umowy”.

      4        Artykuł 6 ust. 1 i 2 tej dyrektywy stanowi:

      „Prawo odstąpienia od umowy
      1.      W przypadku każdej umowy na odległość konsument może, w terminie ustalonym na co najmniej siedem dni roboczych, odstąpić od
         niej bez żadnych sankcji i bez konieczności podawania powodu. Konsument nie może ponosić z tytułu wykonywania swego prawa
         odstąpienia od umowy żadnych kosztów poza bezpośrednimi kosztami zwrotu towarów.

      […]
      2.      W przypadku gdy konsument wykonuje swoje prawo odstąpienia od umowy na mocy niniejszego artykułu, dostawca jest zobowiązany
         do zwrotu wpłaconych kwot bez dodatkowych kosztów. Konsument nie może ponosić z tytułu wykonywania swojego prawa odstąpienia
         od umowy żadnych opłat poza bezpośrednimi kosztami zwrotu towarów. Zwrot ten musi nastąpić niezwłocznie, jednakże najpóźniej
         w terminie 30 dni”.

      5        Artykuł 14 tej dyrektywy ma następujące brzmienie:

      „Klauzula minimum
      Aby zapewnić wyższy poziom ochrony konsumentów, państwa członkowskie mogą wprowadzić lub utrzymać w dziedzinie objętej niniejszą
         dyrektywą bardziej surowe przepisy zgodne z traktatem. [...]”.

       Uregulowania krajowe
      6        Paragraf 312d Bürgerliches Gesetzbuch (niemieckiego kodeksu cywilnego, zwanego dalej „BGB”), zatytułowany „Prawo odstąpienia
         i zwrotu w przypadku umów zawieranych na odległość”, brzmi:

      „(1) Konsumentowi, który zawarł umowę na odległość, przysługuje prawo odstąpienia zgodnie z § 355. W przypadku umów dotyczących
         dostawy towarów w miejsce prawa odstąpienia konsumentowi może zostać przyznane prawo do zwrotu zgodnie z § 356.

      (2) Bieg terminu nie może rozpocząć się, inaczej niż na mocy § 355 ust. 2 zdanie pierwsze, przed wypełnieniem obowiązku poinformowania
         zgodnie z § 312c ust. 2, w przypadku dostawy towarów przed ich otrzymaniem przez odbiorcę, w przypadku wielokrotnej dostawy
         towarów tego samego rodzaju przed dniem otrzymania pierwszej dostawy częściowej, a w przypadku usług przed dniem zawarcia
         umowy”.

      7        Paragraf 355 BGB, zatytułowany „Prawo odstąpienia w przypadku umów konsumenckich”, stanowi:

      „(1) Jeśli ustawa przyznaje konsumentowi prawo odstąpienia zgodnie z tym przepisem, nie jest on już związany swoim oświadczeniem
         woli dotyczącym zawarcia tej umowy, jeśli odwołał je we właściwym terminie. Odwołanie nie musi podawać przyczyn. Należy je
         dokonać w formie pisemnej lub poprzez zwrot towaru sprzedawcy w terminie dwóch tygodni. Termin ten uważa się za zachowany,
         jeśli oświadczenie o rozwiązaniu umowy lub odesłanie towaru nastąpi we właściwym czasie.

      (2) Termin biegnie od momentu, w którym konsumentowi zostaje przedstawiona w formie pisemnej wyraźna informacja o jego prawie
         odstąpienia, która odpowiednio do wymogów zastosowanego środka komunikacji wyraźnie wskazuje na przysługujące mu prawa oraz
         zawiera także nazwisko i adres osoby, wobec której należy dokonać oświadczenia o odstąpieniu, a także informacje o rozpoczęciu
         biegu terminu oraz uregulowaniu ust. 1 zdanie drugie. Jeśli informacja zostaje przekazana po zawarciu umowy, termin wynosi
         miesiąc, tytułem odstępstwa od ust. 1 zdanie drugie. Jeśli umowa ma być zawarta na piśmie, termin biegnie dopiero od momentu,
         w którym konsumentowi zostaje dostarczony egzemplarz umowy, pisemne zamówienie konsumenta albo odpis umowy albo zamówienia.
         Jeśli moment rozpoczęcia biegu terminu jest sporny, ciężar dowodu spoczywa na przedsiębiorcy.

      (3) Prawo odstąpienia wygasa najpóźniej sześć miesięcy po zawarciu umowy. W przypadku dostawy towarów termin biegnie od dnia
         ich dostarczenia odbiorcy. Inaczej niż w zdaniu pierwszym, prawo odstąpienia nie wygasa, jeśli konsument nie został prawidłowo
         poinformowany o swoim prawie odstąpienia, zaś w przypadku umów zawieranych na odległość dotyczących usług finansowych nie
         wygasa także w sytuacji, gdy przedsiębiorca nie wypełnił prawidłowo swojego obowiązku poinformowania zgodnie z § 312c ust. 2
         pkt 1”.

      8        Paragraf 357 BGB, zatytułowany „Skutki prawne odstąpienia i zwrotu”, brzmi:

      „(1) Do prawa odstąpienia i prawa zwrotu znajdują odpowiednio zastosowanie, w braku innych przepisów, przepisy dotyczące ustawowego
         odstąpienia. Paragraf 286 ust. 3 stosuje się odpowiednio do zobowiązania do zwrotu zapłaty zgodnie z tym przepisem; określony
         tam termin rozpoczyna bieg w momencie oświadczenia konsumenta o odstąpieniu albo zwrocie. Bieg terminu rozpoczyna się przy
         tym w odniesieniu do obowiązku zwrotu konsumenta w momencie złożenia tego oświadczenia, w odniesieniu do obowiązku zwrotu
         przedsiębiorcy w momencie jego otrzymania.

      (3) Konsument, inaczej niż w § 346 ust. 2 zdanie pierwsze pkt 3, musi zapłacić odszkodowanie za pogorszenie się rzeczy wynikające
         z używania jej zgodnie z przeznaczeniem, jeśli został najpóźniej w momencie zawarcia umowy poinformowany w formie pisemnej
         o tym skutku prawnym oraz możliwości uniknięcia go. Nie dotyczy to sytuacji, gdy pogorszenie się rzeczy wynika wyłącznie z wypróbowania
         rzeczy. Paragraf 346 ust. 3 zdanie pierwsze pkt 3 nie znajduje zastosowania, jeśli konsument został prawidłowo poinformowany
         o swoim prawie odstąpienia albo w inny sposób powziął o nim wiadomość.

      (4) Powyższe przepisy są wyczerpujące, jeśli chodzi o prawa stron”.
      9        Paragraf 346 ust. 1–3 BGB, zatytułowany „Skutki odstąpienia od umowy”, ma następujące brzmienie:

      „(1)      Jeżeli stronie umowy przysługuje umowne lub ustawowe prawo odstąpienia od umowy, w razie wykonania tego prawa otrzymane świadczenia
         winny zostać zwrócone, a osiągnięte pożytki wydane.

      (2)      Dłużnik zobowiązany jest do zapłaty wynagrodzenia w miejsce dokonania zwrotu, jeżeli:
      1.      zwrot lub wydanie są wykluczone ze względu na charakter przedmiotu świadczenia;
      2.      zużył, zbył, obciążył, przetworzył lub przekształcił przedmiot świadczenia,
      3.      przedmiot świadczenia uległ pogorszeniu lub utracie; zużycie odpowiadające normalnemu korzystaniu nie jest jednak brane pod
         uwagę.

      Jeśli umowa przewiduje świadczenie wzajemne, świadczenie to należy uwzględnić przy obliczaniu wynagrodzenia; jeżeli należy
         się wynagrodzenie z tytułu korzyści uzyskanych z pożyczki, można przedstawić dowód, że wartość tych korzyści jest niższa.

      (3)      Obowiązek zapłaty wynagrodzenia jest wyłączony:
      1.      jeśli wada uzasadniająca odstąpienie wystąpiła dopiero w trakcie przetwarzania lub przekształcania rzeczy,
      2.      w zakresie, w jakim wierzyciel jest odpowiedzialny za pogorszenie lub utratę, lub jeśli szkoda wystąpiłaby również u niego,
      3.      jeśli, w przypadku wykonania ustawowego prawa odstąpienia od umowy, pogorszenie lub utrata wystąpiły u osoby uprawnionej,
         mimo dołożenia przez nią staranności, jaką zwykle zachowuje w swych własnych sprawach.

      Wszelkie dodatkowe wzbogacenie powinno zostać zwrócone”.
       Postępowanie przed sądem krajowym i pytanie prejudycjalne
      10      W dniu 2 grudnia 2005 r. P. Messner kupiła od Stefan Krüger, za pośrednictwem internetu, używany notebook za cenę 278 EUR.

      11      W czasie gdy dokonywała się ta transakcja zakupu, Stefan Krüger umieścił w internecie ogólne warunki sprzedaży, w których
         można było przeczytać między innymi, że kupujący jest zobowiązany do odszkodowania za pogorszenie towaru spowodowane jego
         używaniem zgodnie z przeznaczeniem.

      12      W sierpniu 2006 r. zepsuł się ekran komputera. P. Messner powiadomiła o tym spółkę Stefan Krüger w dniu 4 sierpnia 2006 r.
         Ta odmówiła dokonania nieodpłatnej naprawy usterki.

      13      W dniu 7 listopada 2006 r. P. Messner oświadczyła, że wycofuje się z umowy sprzedaży i zaoferowała spółce Stefan Krüger zwrot
         notebooka w zamian za zwrot ceny kupna. Odstąpienia dokonano w terminie przewidzianym przez BGB, ponieważ P. Messner nie otrzymała
         przewidzianych przepisami tego kodeksu informacji mogących spowodować rozpoczęcie biegu terminu do odstąpienia od umowy.

      14      P. Messner zażądała od spółki Stefan Krüger zwrotu kwoty 278 EUR przed Amtsgericht Lahr.

      15      Stefan Krüger podważył to roszczenie, twierdząc, że P. Messner jest w każdym razie zobowiązana do zapłaty odszkodowania za
         używanie notebooka przez około osiem miesięcy. Rynkowa cena trzymiesięcznego najmu porównywalnego notebooka wynosi 118,80 EUR,
         a zatem mające zostać zapłacone przez P. Messner odszkodowanie wynosiłoby 316,80 EUR za cały okres używania przez nią notebooka.

      16      W tej sytuacji Amtsgericht Lahr postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującym pytaniem prejudycjalnym:

      „Czy wykładni art. 6 ust. 2 dyrektywy 97/7 [...] w związku z ust. 1 zdanie drugie tego samego artykułu należy dokonywać w ten
         sposób, że w sprzeczności z nim stoi przepis prawa krajowego, który w przypadku rozwiązania przez konsumenta umowy w wyznaczonym
         na to terminie uprawnia sprzedawcę do żądania odszkodowania za używanie dostarczonego produktu?”.

       W przedmiocie pytania prejudycjalnego
      17      Poprzez swoje pytanie sąd krajowy zmierza zasadniczo do ustalenia, czy wykładni przepisów art. 6 ust. 1 zdanie drugie i ust. 2
         dyrektywy 97/7 należy dokonywać w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie normie krajowej, która przewiduje możliwość żądania
         przez sprzedawcę odszkodowania od konsumenta za używanie produktu zakupionego w drodze umowy zawartej na odległość, w przypadku
         gdy ten ostatni w odpowiednim terminie skorzystał z prawa do odstąpienia.

      18      Na podstawie art. 6 ust. 1 zdanie drugie i ust. 2 dyrektywy 97/7 konsument z tytułu wykonywania swego prawa odstąpienia od
         umowy nie może ponosić żadnych kosztów poza bezpośrednimi kosztami zwrotu towarów.

      19      W tym względzie z motywu czternastego dyrektywy 97/7 wynika, że ten zakaz obciążania konsumenta kosztami innymi niż bezpośrednie
         koszty zwrotu towarów ma na celu zapewnienie, by gwarantowane przez tę dyrektywę prawo do odstąpienia „nie miało jedynie formalnego
         charakteru”. Jeśli wiązałoby się ono dla konsumenta z negatywnymi skutkami finansowymi, to mogłoby to powstrzymywać go od
         skorzystania z tego prawa.

      20      Ponadto z tego samego motywu wynika, że prawo do odstąpienia ma na celu ochronę konsumenta w szczególnej sytuacji sprzedaży
         wysyłkowej, w której „nie ma możliwości zobaczenia produktu w rzeczywistości ani upewnienia się co do charakteru usług przed
         zawarciem umowy”. Poprzez prawo do odstąpienia zostaje zatem wyrównana niekorzyść wynikająca dla konsumenta z umowy zawieranej
         na odległość, ponieważ przysługuje mu właściwy termin do zastanowienia się, podczas którego może obejrzeć i wypróbować zakupiony
         produkt.

      21      To właśnie w świetle tych celów należy dokonywać wykładni zakazu, o którym mowa w art. 6 ust. 1 zdanie drugie i ust. 2 dyrektywy
         97/7.

      22      W tym względzie należy stwierdzić, że generalne ustanowienie odszkodowania za używanie produktu zakupionego w drodze umowy
         zawartej na odległość jest niezgodne z tymi celami.

      23      Tak jak podkreśliła bowiem rzecznik generalny w pkt 74 swojej opinii, w przypadku gdy konsument musiałby zapłacić takie odszkodowanie
         jedynie z tego względu, że miał możliwość korzystania z rzeczy zakupionej w drodze umowy zawartej na odległość w okresie,
         gdy znajdowała się ona w jego posiadaniu, to mógłby skorzystać z prawa do odstąpienia tylko w zamian za zapłatę odszkodowania.
         Taka konsekwencja stałaby w jasnej sprzeczności z brzmieniem i celem art. 6 ust. 1 zdanie drugie i ust. 2 dyrektywy 97/7 i uniemożliwiałaby
         konsumentowi w pełni swobodne i pozbawione presji korzystanie z terminu do zastanowienia się, który przysługuje mu na podstawie
         tej dyrektywy.

      24      Podobnie funkcjonalność i skuteczność prawa do odstąpienia mogłaby zostać naruszona, gdyby konsument miał płacić odszkodowanie
         z uwagi na zwykłą okoliczność obejrzenia i wypróbowania rzeczy zakupionej w drodze umowy zawartej na odległość. Ponieważ prawo
         do odstąpienia ma właśnie na celu zaoferowanie konsumentowi tej możliwości, skorzystanie z niej nie może prowadzić do tego,
         by konsument mógł wykonywać to prawo wyłącznie pod warunkiem, że zapłaci odszkodowanie.

      25      Jednakże, o ile dyrektywa 97/7 dotyczy ochrony konsumenta w szczególnej sytuacji umowy zawieranej na odległość, o tyle jej
         celem nie jest przyznanie mu praw wykraczających poza to, co jest konieczne do umożliwienia mu skutecznego wykonywania prawa
         do odstąpienia.

      26      W rezultacie cel dyrektywy 97/7, a w szczególności zakaz wyrażony w art. 6 ust. 1 zdanie drugie i ust. 2, nie stoją zasadniczo
         na przeszkodzie temu, by na podstawie uregulowania państwa członkowskiego konsument był zobowiązany do zapłaty słusznego odszkodowania
         w przypadku, gdy używał rzeczy zakupionej w drodze umowy zawartej na odległość w sposób niezgodny z zasadami prawa cywilnego,
         takimi jak dobra wiara czy bezpodstawne wzbogacenie.

      27      W tym względzie należy zauważyć, że z ostatniego zdania czternastego motywu dyrektywy 97/7 wynika, że do państw członkowskich
         należy ustalenie pozostałych warunków lub ustaleń wynikających z wykonywania prawa do odstąpienia od umowy. Niemniej jednak
         uprawnienie to powinno być wykonywane z poszanowaniem celu tej dyrektywy, a w szczególności nie może naruszać funkcjonalności
         i skuteczności prawa do odstąpienia. Tak byłoby na przykład w przypadku, gdyby wysokość odszkodowania okazała się nieproporcjonalna
         w stosunku do ceny zakupu spornej rzeczy, jak przywołano w poprzednim punkcie, lub gdyby na podstawie regulacji krajowej na
         konsumencie spoczywał ciężar dowodu, że nie używał rzeczy podczas okresu do odstąpienia w sposób wykraczający poza to, co
         było konieczne do umożliwienia mu skutecznego wykonywania prawa do odstąpienia.

      28      To właśnie w świetle tych zasad sąd krajowy powinien rozpoznać daną zawisłą przed nim sprawę, uwzględniając słusznie wszelkie
         jej okoliczności, a w szczególności charakter spornego produktu oraz okres, pod koniec którego, ze względu na nieprzestrzeganie
         przez sprzedawcę obowiązku poinformowania, konsument skorzystał z prawa do odstąpienia.

      29      Biorąc pod uwagę wszystkie powyższe rozważania, na postawione pytanie trzeba odpowiedzieć, że wykładni przepisów art. 6 ust. 1
         zdanie drugie i ust. 2 dyrektywy 97/7 należy dokonywać w ten sposób, że stoją na przeszkodzie uregulowaniu krajowemu przewidującemu
         generalną możliwość żądania przez sprzedawcę od konsumenta odszkodowania za używanie rzeczy zakupionej w drodze umowy zawartej
         na odległość, w przypadku gdy ten ostatni skorzystał ze swego prawa do odstąpienia w terminie. Jednakże te same przepisy nie
         stoją na przeszkodzie temu, by konsument był zobowiązany do zapłaty odszkodowania za używanie rzeczy, w przypadku gdy korzystał
         z rzeczy w sposób niezgodny z zasadami prawa cywilnego, takimi jak dobra wiara czy bezpodstawne wzbogacenie, pod warunkiem
         że nie narusza to celu tej dyrektywy, a w szczególności funkcjonalności i skuteczności prawa do odstąpienia, czego ustalenie
         jest zadaniem sądu krajowego.

       W przedmiocie kosztów
      30      Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej
         przed tym sądem, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi,
         inne niż poniesione przez strony postępowania przed sądem krajowym, nie podlegają zwrotowi.

      Z powyższych względów Trybunał (pierwsza izba) orzeka, co następuje:
      Wykładni przepisów art. 6 ust. 1 zdanie drugie i ust. 2 dyrektywy 97/7/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 20 maja 1997 r.
            w sprawie ochrony konsumentów w przypadku umów zawieranych na odległość należy dokonywać w ten sposób, że stoją na przeszkodzie
            uregulowaniu krajowemu przewidującemu generalną możliwość żądania przez sprzedawcę od konsumenta odszkodowania za używanie
            rzeczy zakupionej w drodze umowy zawartej na odległość, w przypadku gdy ten ostatni skorzystał ze swego prawa do odstąpienia
            w terminie. Jednakże te same przepisy nie stoją na przeszkodzie temu, by konsument był zobowiązany do zapłaty odszkodowania
            za używanie rzeczy, w przypadku gdy korzystał z rzeczy w sposób niezgodny z zasadami prawa cywilnego, takimi jak dobra wiara
            czy bezpodstawne wzbogacenie, pod warunkiem że nie narusza to celu tej dyrektywy, a w szczególności funkcjonalności i skuteczności
            prawa do odstąpienia, czego ustalenie jest zadaniem sądu krajowego.
      Podpisy
      * Język postępowania: niemiecki.


Wyrok Trybunału z dnia 3 marca 1982 r. # Alpha Steel Ltd. przeciwko Komisji Wspólnot Europejskich. # Sprawa 14/81.


Wyrok Trybunału z dnia 16 grudnia 1960 r. # Rudolf Pieter Marie Fiddelaar przeciwko Komisji Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej. # Sprawa 44-59.


Wyrok Trybunału z dnia 20 października 1993 r. # Phil Collins przeciwko Imtrat Handelsgesellschaft mbH i Patricia Im- und Export Verwaltungsgesellschaft mbH i Leif Emanuel Kraul przeciwko EMI Electrola GmbH. # Wnioski o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Landgericht München I i Bundesgerichtshof - Niemcy. # Sprawy połączone C-92/92 oraz C-326/92.


Wyrok Trybunału z dnia 5 maja 1982 r. # Gaston Schul Douane Expediteur BV przeciwko Inspecteur der Invoerrechten en Accijnzen te Roosendaal. # Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Gerechtshof 's-Hertogenbosch - Niderlandy. # Sprawa 15/81.


Wyrok Trybunału (druga izba) z dnia 17 listopada 1983 r. # Firma E. Merck przeciwko Hauptzollamt Hamburg-Jonas. # Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Finanzgericht Hamburg - Niemcy. # Sprawa 292/82.


Wyrok Trybunału z dnia 17 listopada 1993 r. # Komisja Wspólnot Europejskich przeciwko Wielkiemu Księstwu Luksemburga. # Podatek vat - Szósta dyrektywa. # Sprawa C-69/92.


Wyrok Sądu pierwszej instancji (pierwsza izba) z dnia 17 grudnia 1991 r. # SA Hercules Chemicals NV przeciwko Komisji Wspólnot Europejskich. # Konkurencja. # Sprawa T-7/89.


Wyrok Trybunału (pierwsza izba) z dnia 27 maja 1982 r. # Paul Kaders GmbH przeciwko Hauptzollamt Hamburg-Waltershof. # Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Bundesfinanzhof - Niemcy. # Wspólna taryfa celna. # Sprawa 49/81.


Wyrok Trybunału (szósta izba) z dnia 26 września 1996 r. # Jürgen Dudda przeciwko Finanzamt Bergisch Gladbach. # Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Finanzgericht Köln - Niemcy. # Szósta dyrektywa VAT. # Sprawa C-327/94.


Wyrok Trybunału (trzecia izba) z dnia 13 listopada 1986 r. # Société anonyme de droit belge Fadex NV przeciwko Komisji Wspólnot Europejskich. # Klauzula arbitrażowa. # Sprawa 220/85.


Wyrok Trybunału (pierwsza izba) z dnia 9 lipca 1970 r. # Anneliese Fiehn przeciwko Komisji Wspólnot Europejskich. # Sprawa 23-69.