title: Wyrok Trybunału (czwarta izba) z dnia 11 grudnia 2008 r.#Danfoss A/S i AstraZeneca A/S przeciwko Skatteministeriet.#Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Vestre Landsret - Dania.#Szósta dyrektywa VAT - Artykuł 6 ust. 2 - Świadczenie nieodpłatnych usług przez podatnika do celów innych niż związane z jego działalnością - Prawo do odliczenia podatku VAT - Artykuł 17 ust. 6 akapit drugi - Uprawnienie państw członkowskich do utrzymania w mocy przepisów dotyczących wyłączenia prawa do odliczenia obowiązujących w prawie krajowym w chwili wejścia w życie szóstej dyrektywy.#Sprawa C-371/07.

text:
      Sprawa C‑371/07
      Danfoss A/S i AstraZeneca A/S
      przeciwko
      Skatteministeriet
      (wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Vestre Landsret)
      Szósta dyrektywa VAT – Artykuł 6 ust. 2 – Świadczenie nieodpłatnych usług przez podatnika do celów innych niż związane z jego działalnością – Prawo do odliczenia podatku VAT – Artykuł 17 ust. 6 akapit drugi – Uprawnienie państw członkowskich do utrzymania w mocy przepisów dotyczących wyłączenia prawa do odliczenia, obowiązujących
         w prawie krajowym w chwili wejścia w życie szóstej dyrektywy

      Streszczenie wyroku
      1.        Postanowienia podatkowe – Harmonizacja ustawodawstw – Podatki obrotowe – Wspólny system podatku od wartości dodanej – Odliczenie
            podatku naliczonego
      (dyrektywa Rady 77/388, art. 17 ust. 6 akapit drugi)
      2.        Postanowienia podatkowe – Harmonizacja ustawodawstw – Podatki obrotowe – Wspólny system podatku od wartości dodanej – Czynności
            podlegające opodatkowaniu
      (dyrektywa Rady 77/388, art. 6 ust. 2)
      1.        Artykuł 17 ust. 6 akapit drugi szóstej dyrektywy 77/388 w sprawie harmonizacji ustawodawstw państw członkowskich w odniesieniu
         do podatków obrotowych należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie stosowaniu przez państwo członkowskie,
         po wejściu w życie szóstej dyrektywy, wyłączenia prawa do odliczenia naliczonego podatku od wartości dodanej obciążającego
         wydatki związane z posiłkami wydawanymi nieodpłatnie przez stołówki należące do przedsiębiorstw partnerom handlowym oraz pracownikom
         w czasie spotkań służbowych, jeżeli w chwili wejścia w życie szóstej dyrektywy wyłączenie to nie było rzeczywiście stosowane
         w odniesieniu do wskazanych wydatków ze względu na praktykę administracyjną polegającą na opodatkowaniu świadczeń dokonywanych
         przez stołówki w oparciu o wysokość ceny wytworzenia obliczonej na podstawie kosztów produkcji, to znaczy ceny składników
         i kosztów wynagrodzenia związanych z przygotowaniem i sprzedażą żywności i napojów oraz kosztów zarządzania stołówką, przy
         jednoczesnym przyznaniu prawa do pełnego odliczenia naliczonego podatku od wartości dodanej.

      (por. pkt 44; pkt 1 sentencji)
      2.        Artykuł 6 ust. 2 szóstej dyrektywy 77/388 w sprawie harmonizacji ustawodawstw państw członkowskich w odniesieniu do podatków
         obrotowych, który zrównuje, w celu opodatkowania podatkiem od wartości dodanej określone transakcje, z tytułu których podatnik
         nie otrzymuje żadnego rzeczywistego świadczenia wzajemnego, ze świadczeniem usług dokonywanym odpłatnie, należy interpretować
         w ten sposób, że przepis ten, po pierwsze, nie dotyczy nieodpłatnego wydawania posiłków w stołówkach należących do przedsiębiorstw
         partnerom handlowym w związku ze spotkaniami odbywającymi się w lokalach owych przedsiębiorstw, jeżeli z obiektywnych okoliczności
         wynika – co winien zbadać sąd krajowy – że posiłki te wydawane są w celach ściśle związanych z działalnością gospodarczą.
         Po drugie, przepis ten co do zasady dotyczy nieodpłatnego wydawania posiłków przez przedsiębiorstwo swym pracownikom w lokalach
         tego przedsiębiorstwa, chyba że – co również winien zbadać sąd krajowy – potrzeby przedsiębiorstwa, jak na przykład potrzeba
         zapewnienia sprawnego i nieprzerwanego przebiegu spotkań służbowych, wymagają od pracodawcy zapewnienia takich posiłków. W tym
         względzie o ile wydawanie posiłków pracownikom ma co do zasady na celu zaspokojenie potrzeb prywatnych i należy do sfery wyboru
         pracownika, w której pracodawca nie interweniuje, to w niektórych szczególnych okolicznościach zapewnianie posiłków swym pracownikom
         nie służy zaspokajaniu prywatnych potrzeb tych ostatnich i nie jest dokonywane w celach innych niż związane z działalnością
         przedsiębiorstwa. Osobista korzyść, jaka wynika z tego dla pracowników, wydaje się mieć w tym przypadku jedynie charakter
         uboczny względem potrzeb przedsiębiorstwa.

      (por. pkt 57, 62, 65; pkt 2 sentencji)
WYROK TRYBUNAŁU (czwarta izba)
      z dnia 11 grudnia 2008 r.(*)

      Szósta dyrektywa VAT – Artykuł 6 ust. 2 – Świadczenie nieodpłatnych usług przez podatnika do celów innych niż związane z jego działalnością – Prawo do odliczenia podatku VAT – Artykuł 17 ust. 6 akapit drugi – Uprawnienie państw członkowskich do utrzymania w mocy przepisów dotyczących wyłączenia prawa do odliczenia obowiązujących
         w prawie krajowym w chwili wejścia w życie szóstej dyrektywy

      W sprawie C‑371/07
      mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 234 WE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Vestre
         Landsret (Dania) postanowieniem z dnia 1 sierpnia 2007 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 3 sierpnia 2007 r., w postępowaniu:

      Danfoss A/S,
      AstraZeneca A/S
      przeciwko
      Skatteministeriet,
      TRYBUNAŁ (czwarta izba),
      w składzie: K. Lenaerts (sprawozdawca), prezes izby, T. von Danwitz, R. Silva de Lapuerta, G. Arestis i J. Malenovský, sędziowie,
      rzecznik generalny: E. Sharpston,
      sekretarz: C. Strömholm, administrator,
      uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 25 czerwca 2008 r.,
      rozważywszy uwagi przedstawione:
      –        w imieniu Danfoss A/S przez H. Hansena oraz T. Kristjánssona, advokater,
      –        w imieniu AstraZeneca A/S przez M. Vesthardta oraz M. Bruusa, advokater,
      –        w imieniu rządu duńskiego przez B. Weis Fogh, działającą w charakterze pełnomocnika, wspieraną przez K. Lundgaarda Hansena,
         advokat,

      –        w imieniu Komisji Wspólnot Europejskich przez D. Triantafyllou oraz S. Schønberga oraz przez S. Maaløe, działających w charakterze
         pełnomocników,

      po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 23 października 2008 r.,
      wydaje następujący
      Wyrok
      1        Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 6 ust. 2 i art. 17 ust. 6 akapit drugi szóstej
         dyrektywy Rady 77/388/EWG z dnia 17 maja 1977 r. w sprawie harmonizacji ustawodawstw państw członkowskich w odniesieniu do
         podatków obrotowych – wspólny system podatku od wartości dodanej: ujednolicona podstawa wymiaru podatku (Dz.U. L 145, s. 1,
         zwanej dalej „szóstą dyrektywą”).

      2        Wniosek ten został złożony w ramach sporu pomiędzy spółkami Danfoss A/S (zwaną dalej „Danfoss”) i AstraZeneca A/S (zwaną dalej
         „AstraZeneca”), z jednej strony, a Skatteministeriet (duńskim ministerstwem finansów), z drugiej, dotyczącego opodatkowania
         podatkiem od wartości dodanej (zwanym dalej „podatkiem VAT”) nieodpłatnego wydawania posiłków przez stołówki należące do przedsiębiorstw
         partnerom handlowym oraz pracownikom podczas spotkań służbowych.

       Ramy prawne
       Uregulowania wspólnotowe
      3        Artykuł 6 ust. 2 akapit pierwszy szóstej dyrektywy stanowi:

      „Za świadczenie usług za wynagrodzeniem uznaje się:
      a)      korzystanie z towarów stanowiących część aktywów przedsiębiorstwa dla prywatnych potrzeb podatnika lub jego pracowników, lub,
         bardziej ogólnie, do celów innych niż związane z jego działalnością, w przypadku kiedy podatek od wartości dodanej od takich
         towarów podlega w całości lub w części odliczeniu;

      b)      nieodpłatne świadczenie usług przez podatnika na jego własny użytek lub użytek jego pracowników, lub, bardziej ogólnie, do
         celów innych niż związane z jego działalnością”.

      4        Artykuł 17 ust. 6 szóstej dyrektywy przewiduje:

      „Przed upływem najwyżej czterech lat od daty wejścia w życie niniejszej dyrektywy Rada, stanowiąc jednogłośnie na wniosek
         Komisji, podejmie decyzję, które wydatki nie będą się kwalifikowały do odliczenia podatku od wartości dodanej. Odliczenie
         podatku od wartości dodanej nie będzie w żadnym przypadku obejmowało wydatków niebędących wydatkami ściśle związanymi z działalnością
         gospodarczą, takich jak wydatki na artykuły luksusowe, rozrywkowe lub wydatki reprezentacyjne.

      Do czasu wejścia w życie powyższych przepisów państwa członkowskie mogą zachować wyłączenia przewidziane w ich prawie krajowym
         w momencie wejścia w życie niniejszej dyrektywy”.

      5        Do chwili obecnej przepisy wspólnotowe przewidziane w art. 17 ust. 6 akapit pierwszy szóstej dyrektywy nie zostały jeszcze
         wydane z powodu niepodjęcia przez Radę decyzji co do tego, które wydatki można wyłączyć z zakresu prawa do odliczenia podatku
         VAT.

      6        Na mocy art. 1 dziewiątej dyrektywy Rady 78/583/EWG z dnia 26 czerwca 1978 r. w sprawie harmonizacji ustawodawstw państw członkowskich
         odnoszących się do podatków obrotowych (Dz.U. L 194, s. 16) niektóre państwa członkowskie, w tym Królestwo Danii, zostały
         upoważnione do transponowania szóstej dyrektywy najpóźniej do dnia 1 stycznia 1979 r.

       Uregulowanie krajowe
      7        Na mocy duńskiej pierwszej ustawy nr 102 z dnia 31 marca 1967 r. o podatku VAT (zwanej dalej „ustawą o podatku VAT”) świadczenie
         usług nie było co do zasady objęte podatkiem VAT, chyba że wyraźnie wynikało to z przepisów tej ustawy. Na podstawie tejże
         ustawy świadczenie usług w ramach prowadzenia stołówek przez przedsiębiorstwa nie podlegało takiemu opodatkowaniu, a w konsekwencji
         przedsiębiorstwom tym nie przysługiwało prawo do odliczenia podatku VAT związanego z zakupami dokonywanymi do tego celu.

      8        Artykuł 16 ust. 3 ustawy o podatku VAT przewidywał:

      „W podatku naliczonym nie uwzględnia się podatku od zakupów i podobnych czynności związanych z:
      a)      wyżywieniem właściciela przedsiębiorstwa oraz pracowników
      […]
      e)      wydatków reprezentacyjnych i prezentów”.
      9        Ustawa nr 204 z dnia 10 maja 1978 r., która weszła w życie w dniu 1 października 1978 r., zmieniła ustawę o podatku VAT w celu
         dokonania transpozycji szóstej dyrektywy. Zgodnie z przepisami tej ostatniej świadczenie usług jest co do zasady objęte podatkiem
         VAT. Z tego względu sprzedaż żywności i napojów przez stołówki należące do przedsiębiorstw została opodatkowana. Jednakże
         dotychczasowe przepisy dotyczące wyłączenia prawa do odliczenia w odniesieniu do kosztów wyżywienia i reprezentacji, znajdujące
         się w art. 16 ust. 3 ustawy o podatku VAT, nie zostały zmienione.

      10      W listopadzie 1978 r. Momsnævn (komisja administracyjna drugiej instancji – organ właściwy w sprawach podatku VAT) wydała
         decyzję, zgodnie z którą podstawa opodatkowania podatkiem VAT obciążającym dostawę żywności i napojów w stołówkach należących
         do przedsiębiorstw powinna być w każdym przypadku co najmniej równa cenie wytworzenia obliczonej na podstawie kosztów produkcji,
         to znaczy ceny składników oraz kosztów wynagrodzenia związanych z przygotowaniem i sprzedażą żywności i napojów, a także kosztów
         zarządzania stołówką (zwanej dalej „ceną wytworzenia”). Powyższa praktyka administracyjna pozwalała na całkowite odliczenie
         podatku VAT naliczonego przy dostawie posiłku. Decyzja Momsnævn została powołana w okólniku administracyjnym z dnia 31 października
         1983 r., dotyczącym stołówek (okólnik zwany „VAT‑stołówki”).

      11      Ustawa nr 375 z dnia 18 maja 1994 r. dokonała reformy ustawy o podatku VAT. Wyłączenie prawa do odliczenia przewidzianego
         w art. 16 ust. 3 tej ostatniej zostało utrzymane w mocy bez zasadniczych zmian w art. 42 ust. 1 pkt 1, 5.

      12      Ustawa nr 375 wprowadziła również do ustawy o podatku VAT przepisy mające na celu zrównanie przekazania towarów lub usług
         na cele niezwiązane z działalnością gospodarczą z czynnościami dokonywanymi za wynagrodzeniem. Przepisy te, znajdujące się
         w art. 5 ust. 2 i 3 ustawy o podatku VAT, mają następujące brzmienie:

      „2.      Przekazanie towarów i usług, jeśli są one wykorzystane na cele wskazane w art. 42 ust. 1 i 2, należy traktować jako dostawy
         lub świadczenie usług za wynagrodzeniem, pod warunkiem że przysługuje w części lub w pełni prawo do odliczenia w przypadku
         nabycia, wytworzenia itp. przedmiotowych towarów i usług.

      3.      Przekazanie usług na cele prywatne właściciela przedsiębiorstwa lub jego pracowników bądź na cele inne niż związane z działalnością,
         należy traktować jako dostawy lub usługi za wynagrodzeniem”.

      13      Ze względu na praktykę administracyjną przywołaną w pkt 10 niniejszego wyroku nie chodziło jednak o stosowanie zasad opodatkowania
         przekazania towarów i usług na cele prywatne do nieodpłatnej dostawy posiłków w stołówkach należących do przedsiębiorstw na
         rzecz partnerów handlowych i pracowników podczas spotkań służbowych. Skoro bowiem taka dostawa była uznawana za dokonywaną
         w zamian za (fikcyjne) świadczenie wzajemne odpowiadające cenie wytworzenia, towary lub usługi nie mogły być uznawane za „przekazane”,
         gdyż przekazanie na cele prywatne może mieć miejsce tylko w braku świadczenia wzajemnego za towary lub usługi.

      14      Na mocy trzech postanowień wydanych w 1999 r. Landsskatteret (sąd podatkowy) stwierdził nieważność powyższej praktyki administracyjnej.
         Orzekł on, że ogólne zasady ustawy o podatku VAT dotyczące obliczania podatku od sprzedaży muszą być stosowane – pod rygorem
         stwierdzenia naruszenia szóstej dyrektywy – również w stosunku do stołówek należących do przedsiębiorstw, w ten sposób, że
         podatek VAT od sprzedaży musi być ustalany na podstawie rzeczywiście otrzymanego świadczenia wzajemnego, a nie ceny wytworzenia.

       Postępowania przed sądem krajowymi i pytania prejudycjalne
      15      Danfoss jest spółką akcyjną prawa duńskiego, której siedziba znajduje się w Danii, a która posiada zakłady w wielu krajach.
         Produkuje ona i sprzedaje sprzęt z zakresu automatyki przemysłowej przeznaczony do celów kontroli systemów chłodniczych i grzewczych.
         Spółka posiada stołówki, w których jej pracownikom sprzedawane są żywność i napoje i które wykorzystywane są także do nieodpłatnego
         wydawania posiłków, po pierwsze, partnerom handlowym podczas spotkań odbywających się w lokalach spółki, a po drugie, pracownikom
         podczas spotkań służbowych organizowanych przez spółkę.

      16      AstraZeneca jest przedsiębiorstwem farmaceutycznym, które w ramach swej działalności w zakresie sprzedaży i marketingu zaprasza
         lekarzy i innych specjalistów w dziedzinie ochrony zdrowia na spotkania informacyjne dotyczące chorób oraz przeznaczenia i stosowania
         oferowanych przez nie leków. W zależności od pory rozpoczęcia oraz długości spotkań, które mogą trwać od kilku godzin do całego
         dnia, ich uczestnikom wydawane są nieodpłatne posiłki w stołówce spółki. W stołówce tej ponadto jedzenie i napoje sprzedawane
         są pracownikom spółki.

      17      Źródłem spraw przed sądem krajowym są skargi wniesione przez obie te spółki do Vestre Landsret przeciwko Skatteministeriet
         w przedmiocie opodatkowania podatkiem VAT nieodpłatnego wydawania posiłków w ich stołówkach partnerom handlowym i pracownikom
         podczas spotkań służbowych. W przypadku AstraZeneca skarga dotyczy okresu od dnia 1 października 1994 r. do dnia 31 grudnia
         1999 r., natomiast skarga Danfoss odnosi się do okresu od dnia 1 października 1996 r. do dnia 30 września 2001 r.

      18      W przypadku obu tych spółek praktyka administracyjna stosowana od 1978 r. skutkowała określaniem wysokości podatku VAT na
         podstawie ceny wytworzenia powyższych posiłków. Wszystkie towary i usługi nabywane z przeznaczeniem do stołówek były uznawane
         za wykorzystywane dla celów czynności podlegającej opodatkowaniu, w wyniku czego podatek VAT obciążający owe towary i usługi
         podlegał w całości odliczeniu od podatku VAT, który zobowiązane były zapłacić stołówki.

      19      Ponieważ w 1999 r. Landsskatteret stwierdził nieważność tej praktyki i uznał, jak to zostało przedstawione w pkt 14 niniejszego
         wyroku, że podatek VAT powinien być obliczany na podstawie rzeczywiście otrzymanego świadczenia wzajemnego, a nie na podstawie
         ceny wytworzenia, obie spółki złożyły wnioski o zwrot podatku VAT określonego w oparciu o cenę wytworzenia posiłków wydawanych
         nieodpłatnie partnerom handlowym i pracownikom podczas spotkań służbowych, w wysokości 5 920 848,19 DKK w przypadku Danfoss
         oraz w wysokości 825 275 DKK w przypadku AstraZeneca.

      20      Skatteministeriet oddalił powyższe wnioski, uznając wydawanie posiłków partnerom handlowym za „wydatki reprezentacyjne” objęte
         wyłączeniem z zakresu prawa do odliczenia, o którym mowa w art. 42 ust. 1 pkt 5 ustawy o podatku VAT, a wydawanie posiłków
         pracownikom podczas spotkań służbowych –za „wyżywienie” objęte zakresem wyłączenia z art. 42 ust. 1 pkt 1 tej ustawy.

      21      Jednakże, biorąc pod uwagę, że Danfoss i AstraZeneca, działając zgodnie z opisaną praktyką administracyjną, odliczyły w całości
         podatek VAT obciążający zakupy związane z prowadzeniem stołówki, Skatteministeriet stwierdził, iż posiłki te powinny być opodatkowane
         podatkiem VAT jako czynności przekazania na cele prywatne zgodnie z art. 5 ust. 2 ustawy o podatku VAT. Ponieważ zdaniem ministerstwa
         podatek w przypadku przekazania na cele prywatne należy ustalać na podstawie ceny wytworzenia, tak samo jak to było w przypadku
         podatku VAT w ramach uchylonej praktyki administracyjnej, to uznało ono, że nie można dokonać zwrotu żądanego podatku VAT.

      22      Obie spółki zakwestionowały istnienie podstawy prawnej do zastosowania podatku VAT od rzekomego przekazania na cele prywatne,
         jak również dopuszczalność ograniczenia prawa do odliczenia przewidzianego w ustawie o podatku VAT.

      23      W tych okolicznościach Vestre Landsret postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami
         prejudycjalnymi:

      „1)      Czy art. 17 ust. 6 akapit drugi szóstej dyrektywy VAT należy interpretować w ten sposób, że przesłanką odmowy przez państwo
         członkowskie prawa do odliczenia podatku od wartości dodanej od dostaw i usług służących wydawaniu posiłków partnerom handlowym
         i pracownikom w stołówce spółki w związku ze spotkaniami jest istnienie przed wejściem w życie tej dyrektywy na gruncie ustawodawstwa
         krajowego uprawnienia do takiej odmowy oraz stosowanie tego uprawnienia w praktyce przez organy podatkowe w taki sposób, że
         odmawiały one prawa do odliczenia podatku od wartości dodanej od powyższych dostaw i usług?

      2)      Czy dla udzielenia odpowiedzi na pierwsze pytanie ma znaczenie, że stołówki prowadzone przez spółki nie podlegały opodatkowaniu
         podatkiem VAT na gruncie krajowych przepisów o podatku VAT obowiązujących w państwie członkowskim przed transponowaniem szóstej
         dyrektywy VAT w 1978 r., że krajowe przepisy dotyczące wyłączenia odliczeń nie zostały zmienione przez transponowanie szóstej
         dyrektywy VAT oraz że przepisy o wyłączeniu odliczenia zaczęły dotyczyć tego rodzaju działalności wyłącznie ze względu na
         fakt, iż stołówki prowadzone przez spółki zostały opodatkowane podatkiem VAT wraz z transponowaniem szóstej dyrektywy VAT?

      3)      Czy wyłączenie z zakresu prawa do odliczenia można uznać za »zachowane« w rozumieniu art. 17 ust. 6 akapit drugi szóstej dyrektywy
         VAT, jeżeli na podstawie praktyki administracyjnej, takiej jak opisana w postępowaniu przed sądem krajowym, od czasu transponowania
         szóstej dyrektywy VAT w 1978 r. do 1999 r. istniało prawo do odliczenia podatku VAT od omawianych wydatków?

      4)      Czy art. 6 ust. 2 lit. a) i b) szóstej dyrektywy VAT należy interpretować w ten sposób, że przepis ten obejmuje nieodpłatne
         wydawanie posiłków przez spółkę partnerom handlowym w jej własnej stołówce w związku ze spotkaniami odbywającymi się w tejże
         spółce?

      5)      Czy art. 6 ust. 2 lit. a) i b) szóstej dyrektywy VAT należy interpretować w ten sposób, że przepis ten obejmuje nieodpłatne
         wydawanie posiłków przez spółkę swym pracownikom w jej własnej stołówce w związku ze spotkaniami odbywającymi się w tejże
         spółce?”.

       W przedmiocie pytań od pierwszego do trzeciego
      24      Zwracając się z trzema pierwszymi pytaniami, które należy rozważać łącznie, sąd krajowy w istocie pyta, czy klauzula „standstill”
         zawarta w art. 17 ust. 6 akapit drugi szóstej dyrektywy pozwala organowi podatkowemu powołać się wobec podatnika na wyłączenie
         prawa do odliczenia zapłaconego naliczonego podatku VAT, a w niniejszej sprawie – na zakaz odliczania podatku naliczonego
         obciążającego koszty wyżywienia pracowników przedsiębiorstwa i koszty wydatków reprezentacyjnych, mimo że wyłączenie to –
         chociaż przewidziane w prawie krajowym przed wejściem w życie dyrektywy – nie było w praktyce stosowane do świadczeń wykonywanych
         przez stołówki ze względu na to, że do dnia 1 października 1978 r. świadczenia te nie były opodatkowane podatkiem VAT, a później
         ze względu na praktykę administracyjną stosowaną od listopada tego samego roku, zgodnie z którą świadczenia te opodatkowane
         były na podstawie ceny wytworzenia z jednoczesnym przyznaniem prawa do pełnego odliczenia naliczonego podatku VAT.

      25      Na wstępie należy przypomnieć, że szósta dyrektywa weszła w życie w Danii w dniu 1 stycznia 1979 r. [zob. podobnie wyroki:
         z dnia 19 września 2000 r. w sprawach połączonych C‑177/99 i C‑181/99 Ampafrance i Sanofi, Rec. s. I‑7013, pkt 5, 9; z dnia
         14 czerwca 2001 r. w sprawie C‑40/00 Komisja przeciwko Francji, Rec. s. I‑4539, pkt 5, 9; zob. także art. 1 dyrektywy 78/583
         oraz wreszcie art. 176 akapit drugi dyrektywy Rady 2006/112/WE z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku
         od wartości dodanej (Dz.U. L 347, s. 1)].

      26      Należy także przypomnieć, że zgodnie z podstawową zasadą, na której opiera się system podatku VAT, a która wynika między innymi
         z art. 2 szóstej dyrektywy, podatek VAT stosowany jest w odniesieniu do każdej czynności obejmującej produkcję lub dystrybucję,
         po odliczeniu podatku, który obciążał bezpośrednio czynności dokonane na wcześniejszych etapach obrotu. Zgodnie z utrwalonym
         orzecznictwem prawo do odliczenia przewidziane w art. 17 i nast. szóstej dyrektywy stanowi integralną część mechanizmu podatku
         VAT i co do zasady nie może być ograniczane. Wykonywane jest ono od razu w odniesieniu do całości podatku naliczonego na poprzednich
         etapach obrotu. Wszelkie ograniczenia prawa do odliczenia podatku VAT mają wpływ na wysokość obciążenia podatkowego i powinny
         być stosowane w podobny sposób we wszystkich państwach członkowskich. W konsekwencji odstępstwa są dopuszczalne wyłącznie
         w przypadkach przewidzianych wyraźnie w szóstej dyrektywie (zob. podobnie wyrok z dnia 8 stycznia 2002 r. w sprawie C‑409/99
         Metropol i Stadler, Rec. s. I‑81, pkt 42 i przytoczone tam orzecznictwo). Ponadto przepisy przewidujące odstępstwa od zasady
         przysługiwania prawa do odliczenia podatku VAT, gwarantującego neutralność tego podatku, należy interpretować zawężająco (ww.
         wyrok w sprawie Metropol i Stadler, pkt 59).

      27      Artykuł 17 ust. 2 szóstej dyrektywy ustanawia w sposób wyraźny i niebudzący wątpliwości zasadę odliczania przez podatnika
         kwot zafakturowanych mu tytułem podatku VAT od dostarczanych mu towarów lub świadczonych mu usług, o ile te towary lub usługi
         wykorzystywane są dla potrzeb jego własnych czynności podlegających opodatkowaniu (ww. wyrok w sprawie Metropol i Stadler,
         pkt 43).

      28      Zasada powyższa zostaje jednak złagodzona przez wprowadzający odstępstwo przepis art. 17 ust. 6 szóstej dyrektywy, a w szczególności
         przez akapit drugi tego ustępu. Państwa członkowskie mogą bowiem utrzymać w mocy ustawodawstwo dotyczące wyłączenia prawa
         do odliczenia obowiązujące w dniu wejścia w życie szóstej dyrektywy, do czasu przyjęcia przez Radę przepisów, o których mowa
         w tym artykule (zob. wyrok z dnia 14 czerwca 2001 r. w sprawie C‑345/99 Komisja przeciwko Francji, Rec. s. I‑4493, pkt 19,
         oraz ww. wyrok w sprawie Metropol i Stadler, pkt 44).

      29      Jednakże, jak to zostało wskazane w pkt 5 niniejszego wyroku, ponieważ żadna z propozycji przedłożonych przez Komisję Radzie
         na podstawie art. 17 ust. 6 akapit pierwszy szóstej dyrektywy nie została przez tę ostatnią przyjęta, państwa członkowskie
         mogą utrzymywać w mocy swoje przepisy w zakresie wyłączenia prawa do odliczenia podatku VAT do chwili, gdy prawodawca wspólnotowy
         ustanowi wspólnotowy system wyłączeń i dokona w ten sposób stopniowej harmonizacji ustawodawstw krajowych w dziedzinie podatku
         VAT. Obecnie prawo wspólnotowe nie zawiera więc żadnego przepisu zawierającego wykaz wydatków, w przypadku których prawo do
         odliczenia podatku VAT jest wyłączone (wyrok z dnia 8 grudnia 2005 r. w sprawie C‑280/04 Jyske Finans, Zb.Orz. s. I‑10683,
         pkt 23 i przytoczone tam orzecznictwo).

      30      Jak Trybunał przypomniał w pkt 48 ww. wyroku w sprawie Metropol i Stadler, art. 17 ust. 6 akapit drugi szóstej dyrektywy zawiera
         klauzulę „standstill” przewidującą utrzymanie w mocy krajowych wyłączeń prawa do odliczenia podatku VAT, które znajdowały
         zastosowanie przed wejściem w życie szóstej dyrektywy.

      31      W tym zakresie Trybunał wyjaśnił, że celem tego przepisu jest umożliwienie państwom członkowskim utrzymanie w mocy – do czasu
         ustanowienia przez Radę wspólnotowego systemu wyłączeń prawa do odliczenia podatku VAT – wszelkich zasad dotyczących wyłączenia
         prawa do odliczenia rzeczywiście stosowanych przez ich organy władzy publicznej w chwili wejścia w życie szóstej dyrektywy
         (ww. wyrok w sprawie Metropol i Stadler, pkt 48).

      32      Zatem w tym kontekście, jeżeli przepisy państwa członkowskiego po wejściu w życie szóstej dyrektywy ograniczają zakres istniejących
         wyłączeń, a tym samym zbliżają się do celu tej dyrektywy, to należy stwierdzić, że są one objęte zakresem odstępstwa z art. 17
         ust. 6 akapit drugi szóstej dyrektywy i nie naruszają jej art. 17 ust. 2 (ww. wyroki: z dnia 14 czerwca 2001 r. w sprawie
         C‑345/99 Komisja przeciwko Francji, pkt 22; w sprawie Metropol i Stadler, pkt 45).

      33      Natomiast nie stanowią odstępstwa dozwolonego na mocy art. 17 ust. 6 akapit drugi szóstej dyrektywy, a tym samym naruszają
         jej art. 17 ust. 2, przepisy krajowe, które po wejściu w życie szóstej dyrektywy poszerzają zakres istniejących wyłączeń,
         oddalając się tym samym od celu tej dyrektywy (ww. wyroki: z dnia 14 czerwca 2001 r. w sprawie C‑40/00 Komisja przeciwko Francji,
         pkt 17; w sprawie Metropol i Stadler, pkt 46).

      34      To samo dotyczy także wszelkich zmian dokonanych po wejściu w życie szóstej dyrektywy, które poszerzają zakres wyłączeń stosowanych
         bezpośrednio przed tymi zmianami (ww. wyrok z dnia 14 czerwca 2001 r. w sprawie C‑40/00 Komisja przeciwko Francji, pkt 18).

      35      Powyższe rozważania należy uwzględnić, udzielając odpowiedzi na trzy pierwsze pytania zadane przez sąd krajowy.

      36      Po pierwsze, należy stwierdzić, że w Danii do dnia 1 października 1978 r., czyli do dnia wejścia w życie ustawy o podatku
         VAT, świadczenia usług stołówkowych nie podlegały opodatkowaniu podatkiem VAT. Z powodu nieopodatkowania tych usług nie było
         konieczne stosowanie krajowych zasad dotyczących wyłączenia prawa do odliczenia zapłaconego naliczonego podatku VAT.

      37      Gdy świadczenie usług zostało opodatkowane podatkiem VAT w następstwie zmiany powyższej ustawy, wyłączenie prawa do odliczenia
         przewidziane w ustawie o podatku VAT nie było już stosowane do usług świadczonych przez stołówki należące do przedsiębiorstw.

      38      Bowiem wkrótce po tej zmianie wydana została, w listopadzie 1978 r., decyzja Momsnævn, zgodnie z którą, po pierwsze, podstawa
         opodatkowania podatkiem VAT obciążającym sprzedaż żywności i napojów w stołówkach należących do przedsiębiorstw powinna być
         co najmniej równa cenie wytworzenia, a po drugie, naliczony podatek VAT podlegał w całości odliczeniu.

      39      Jak wynika z powyższego, w chwili wejścia w życie szóstej dyrektywy w Danii krajowe zasady dotyczące wyłączenia prawa do odliczenia
         zapłaconego naliczonego podatku VAT przewidziane w art. 16 ust. 3 ustawy o podatku VAT nie były w praktyce stosowane w odniesieniu
         do świadczeń stołówek należących do przedsiębiorstw.

      40      Zatem należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie wyłączenie prawa do odliczenia nie było, w chwili wejścia w życie szóstej
         dyrektywy w Danii, rzeczywiście stosowane w odniesieniu do wydatków związanych z posiłkami wydawanymi nieodpłatnie przez stołówki
         należące do przedsiębiorstw pracownikom oraz partnerom handlowym w rozumieniu orzecznictwa Trybunału.

      41      Po drugie, jak to zostało przypomniane w pkt 33 niniejszego wyroku, nie są dopuszczalne przepisy krajowe, które po wejściu
         w życie szóstej dyrektywy powodują poszerzenie zakresu istniejących wyłączeń, oddalając się tym samym od celu tej dyrektywy.

      42      W niniejszym przypadku należy stwierdzić, że ustanawiając w drodze praktyki administracyjnej obowiązującej od listopada 1978 r.
         do 1999 r. prawo do pełnego odliczenia naliczonego podatku VAT związanego z dostawami żywności i napojów przez stołówki należące
         do przedsiębiorstw, duńskie organy administracji uniemożliwiły sobie późniejsze wprowadzenie ograniczeń tego prawa. W tym
         zakresie trzeba podkreślić, że w kontekście art. 17 ust. 6 akapit drugi szóstej dyrektywy należy brać pod uwagę nie tylko
         akty prawne w ścisłym rozumieniu, ale także akty administracyjne oraz praktykę administracyjną organów władzy publicznej danego
         państwa członkowskiego (ww. wyrok w sprawie Metropol i Stadler, pkt 49).

      43      Wobec powyższego, odmawiając na podstawie art. 42 ust. 1 pkt 1 i 5 ustawy o podatku VAT prawa do odliczenia naliczonego podatku
         VAT związanego z dostawami żywności i napojów przez stołówki należące do przedsiębiorstw, Skatteministeriet usiłuje poszerzyć
         zakres tego odliczenia obowiązującego w chwili wejścia w życie szóstej dyrektywy, w celu objęcia nim wydatków na omawiane
         posiłki, a więc wprowadza zmianę, która oddala duńskie przepisy od celu szóstej dyrektywy, co nie jest dopuszczalne na zasadzie
         odstępstwa przewidzianego w art. 17 ust. 6 akapit drugi tej dyrektywy.

      44      Biorąc pod uwagę powyższe rozważania, na trzy pierwsze pytania należy odpowiedzieć, że art. 17 ust. 6 akapit drugi szóstej
         dyrektywy należy interpretować w ten sposób, iż stoi on na przeszkodzie stosowaniu przez państwo członkowskie, po wejściu
         w życie szóstej dyrektywy, wyłączenia prawa do odliczenia naliczonego podatku VAT obciążającego wydatki związane z posiłkami
         wydawanymi nieodpłatnie przez stołówki należące do przedsiębiorstw partnerom handlowym, a także pracownikom w czasie spotkań
         służbowych, jeżeli w chwili wejścia w życia szóstej dyrektywy wyłączenie to nie było rzeczywiście stosowane w odniesieniu
         do wskazanych wydatków ze względu na praktykę administracyjną polegającą na opodatkowaniu świadczeń dokonywanych przez stołówki
         na podstawie ceny wytworzenia, przy jednoczesnym przyznaniu prawa do pełnego odliczenia naliczonego podatku VAT.

       W przedmiocie pytań czwartego i piątego
      45      Zwracając się z pytaniami czwartym i piątym, które należy rozważać łącznie, sąd krajowy zmierza w istocie do ustalenia, czy
         spółka będąca podatnikiem VAT, której stołówka wydaje nieodpłatnie posiłki partnerom handlowym lub pracownikom podczas spotkań
         służbowych odbywających się w siedzibie przedsiębiorstwa, dokonuje nieodpłatnych świadczeń do celów innych niż związane z jej
         działalnością, zrównanych z odpłatnym świadczeniem usług podlegającym opodatkowaniu w rozumieniu art. 6 ust. 2 szóstej dyrektywy.

      46      Na wstępie należy przypomnieć, że przepis ten zrównuje określone transakcje, z tytułu których podatnik nie otrzymuje żadnego
         rzeczywistego świadczenia wzajemnego, z dostawą towarów i świadczeniem usług dokonywanymi odpłatnie. Celem tego przepisu jest
         zapewnienie równego traktowania podatnika, który przeznacza towary lub usługi do celów prywatnych swoich lub swoich pracowników
         z jednej strony, i konsumenta końcowego, który nabywa towar lub usługę tego samego rodzaju, z drugiej strony (zob. podobnie
         wyroki: z dnia 26 września 1996 r. w sprawie C‑230/94 Enkler, Rec. str. I‑4517, pkt 35; z dnia 16 października 1997 r. w sprawie
         C‑258/95 Fillibeck, Rec. s. I‑5577, pkt 25; z dnia 17 maja 2001 r. w sprawach połączonych C‑322/99 i C‑323/99 Fischer i Brandenstein,
         Rec. s. I‑4049, pkt 56, oraz z dnia 20 stycznia 2005 r. w sprawie C‑412/03 Hotel Scandic Gåsabäck, Zb.Orz. s. I‑743, pkt 23).

      47      Jak podnosi rząd duński w swych uwagach pisemnych przedłożonych Trybunałowi, w przypadku gdy podatnik, który mógł odliczyć
         podatek VAT od nabycia towaru przeznaczonego na cele swego przedsiębiorstwa, przekazuje ten towar z jego majątku na cele prywatne
         swoje lub swoich pracowników, staje się konsumentem końcowym i musi być jako taki traktowany. W związku z tym art. 6 ust. 2
         lit. a) szóstej dyrektywy uniemożliwia podatnikowi uniknięcia zapłaty podatku VAT w przypadku przekazania towaru na cele prywatne,
         a tym samym uzyskania nieuzasadnionej korzyści w porównaniu z konsumentem końcowym, który nabywając ten towar, płaci podatek
         VAT (zob. podobnie wyrok z dnia 6 maja 1992 r. w sprawie C‑20/91 De Jong, Rec. s. I‑2847, pkt 15; ww. wyrok w sprawie Enkler,
         pkt 33; wyrok z dnia 8 marca 2001 r. w sprawie C‑415/98 Bakcsi, Rec. s. I‑1831, pkt 42; ww. wyroki: w sprawie Fischer i Brandenstein,
         pkt 56; w sprawie Hotel Scandic Gåsabäck, pkt 23).

      48      Podobnie art. 6 ust. 2 lit. b) szóstej dyrektywy nie pozwala na to, aby podatnik lub jego pracownicy otrzymywali usługi wolne
         od podatku, przy których nabyciu osoba prywatna musiałaby uiścić podatek VAT (ww. wyrok w sprawie Hotel Scandic Gåsabäck,
         pkt 23).

      49      Z postanowienia odsyłającego wynika, że zgodnie z praktyką administracyjną stosowaną od listopada 1978 r. do 1999 r. nieodpłatne
         wydawanie posiłków w stołówce partnerom handlowym oraz pracownikom podczas spotkań służbowych uznawane było za świadczenie
         wzajemne odpowiadające cenie wytworzenia. Usługi te nie mogły więc być uważane za „przekazanie na cele prywatne”, ponieważ
         przekazanie takie może mieć miejsce wyłącznie w braku świadczenia wzajemnego z tytułu dostawy towarów lub świadczenia usług
         (zob. ww. wyrok w sprawie Hotel Scandic Gåsabäck, pkt 22–24).

      50      Ponieważ w 1999 r. Landsskatteret stwierdził nieważność tej praktyki, nieodpłatne wydawanie posiłków w stołówce należącej
         do przedsiębiorstwa może być uznane – wbrew twierdzeniom Danfoss – za czynność, z tytułu której nie jest otrzymywane żadne
         rzeczywiste świadczenie wzajemne, a w konsekwencji wydawanie posiłków może być zakwalifikowane jako przekazanie na cele prywatne.
         Jednakże wydawanie posiłków może być opodatkowane podatkiem VAT zgodnie z art. 6 ust. 2 szóstej dyrektywy tylko pod warunkiem,
         że służy „do celów innych niż związane z […] działalnością”.

      51      Zatem w pierwszej kolejności należy zbadać, czy nieodpłatne wydawanie posiłków przez stołówki należące do przedsiębiorstw
         partnerom handlowym podczas spotkań służbowych stanowi świadczenie usług dokonywane przez podatnika do celów innych niż związane
         z jego działalnością.

      52      W tym zakresie należy przypomnieć, że Danfoss jest spółką, która produkuje i sprzedaje na rynku międzynarodowym urządzenia
         automatyki przemysłowej wykorzystywane w szczególności do kontroli systemów chłodniczych i grzewczych. Natomiast AstraZeneca
         to spółka farmaceutyczna, której głównym celem działalności jest dystrybuowanie swych produktów farmaceutycznych na rynku
         duńskim.

      53      Z postanowienia odsyłającego, jak i z uwag przedstawionych Trybunałowi przez strony postępowania przed sądem krajowym wynika,
         że nieodpłatne wydawanie posiłków przez Danfoss i AstraZeneca swym partnerom handlowym miało miejsce wyłącznie podczas spotkań
         odbywających się w lokalach przedsiębiorstwa. Ostatnia z wymienionych spółek zaprasza bowiem lekarzy i innych specjalistów
         z dziedziny ochrony zdrowia w celu poinformowania ich o chorobach oraz o przeznaczeniu i stosowaniu jej produktów medycznych.
         Ponadto omawiane posiłki są wydawane uczestnikom spotkań w stołówce, w zależności od czasu rozpoczęcia lub trwania spotkania.

      54      Te okoliczności stanowią wskazówkę, że wydawanie omawianych posiłków nie jest dokonywane do celów innych niż związane z prowadzoną
         działalnością.

      55      Jednak prawdą jest, że skuteczna kontrola w zakresie celu wydawania posiłków w stołówkach należących do przedsiębiorstw, w tym
         również w ramach zwykłego ich funkcjonowania, może być trudna. Zatem, jeśli z obiektywnych okoliczności wynika – co winien
         zbadać sąd krajowy – że wydawanie posiłków rzeczywiście dokonywane było do celów ściśle związanych z działalnością gospodarczą,
         to czynności te nie będą objęte zakresem zastosowania art. 6 ust. 2 szóstej dyrektywy.

      56      W drugiej kolejności należy zbadać, czy nieodpłatne wydawanie posiłków przez stołówki należące do przedsiębiorstw pracownikom
         tych ostatnich przy okazji spotkań służbowych należy traktować jako świadczenie usług przez podatnika na prywatne cele jego
         pracowników, czy też, ogólniej, do celów innych niż związane z jego działalnością.

      57      Poza sporem jest, że zwykle do pracownika należy wybór rodzaju, dokładnego czasu lub miejsca spożywania posiłku. Pracodawca
         w tym zakresie nie interweniuje, ponieważ obowiązkiem pracownika jest jedynie powrót do miejsca pracy o odpowiedniej porze
         i wykonywanie swoich zwykłych zajęć. Zatem, jak podniosła Komisja podczas rozprawy, wydawanie posiłków pracownikom ma co do
         zasady na celu zaspokojenie potrzeb prywatnych i należy do sfery wyboru pracownika, w której pracodawca nie interweniuje.
         Wynika z tego, że w zwykłych okolicznościach świadczenie usług polegających na nieodpłatnym wydawaniu posiłków pracownikom
         zaspokaja prywatne potrzeby tych ostatnich w rozumieniu art. 6 ust. 2 szóstej dyrektywy.

      58      Natomiast w szczególnych okolicznościach potrzeby danego przedsiębiorstwa mogą wymagać, by sam pracodawca zapewniał posiłki
         pracownikom (zob. analogicznie do przewozu pracowników do miejsca pracy zapewnianego przez pracodawcę ww. wyrok w sprawie
         Fillibeck, pkt 29, 30).

      59      Po pierwsze, Danfoss wyjaśniła, nie spotykając się ze sprzeciwem rządu duńskiego, że omawiane posiłki, które stanowią mniej
         niż 1% posiłków wydawanych pracownikom, podczas gdy reszta wydawana jest odpłatnie, są oferowane wyłącznie w ramach spotkań
         pracowników przyjeżdżających z różnych krajów, odbywających się w siedzibie przedsiębiorstwa. Zgodnie z tym, co spółka ta
         podniosła na rozprawie, interes przedsiębiorstwa w zapewnieniu swym pracownikom posiłków i napojów przy tej specyficznej okazji
         spotkań wewnętrznych polega na tym, że może ona zorganizować posiłki w sposób praktyczny i skuteczny, kontrolując gdzie, kiedy
         i z kim owe obiady służbowe się odbywają.

      60      Należy przyznać, że zapewnianie posiłków swoim pracownikom pozwala pracodawcy między innymi na ograniczenie możliwości przerywania
         spotkań. Dlatego, dla zapewnienia sprawnego i nieprzerwanego przebiegu spotkań, pracodawca może zobowiązać się do zapewniania
         posiłków pracownikom uczestniczącym w tych spotkaniach.

      61      Po drugie, jak to wyjaśniła Danfoss na rozprawie, omawiane posiłki składają się z kanapek i zimnych dań podawanych w salach
         spotkań w szczególnych okolicznościach. Z wyjaśnień tych wynika, że pracownicy nie mogą wybrać ani miejsca, ani czasu, ani
         też rodzaju posiłku, ponieważ wyborów tych dokonuje pracodawca.

      62      W tych szczególnych okolicznościach zapewnianie posiłków przez pracodawcę swym pracownikom nie służy zaspokajaniu prywatnych
         potrzeb tych ostatnich i nie jest dokonywane w celach innych niż związane z działalnością przedsiębiorstwa. Osobista korzyść,
         jaka wynika z tego dla pracowników, wydaje się mieć jedynie charakter uboczny względem potrzeb przedsiębiorstwa.

      63      Szczególny sposób, w jaki przedsiębiorstwo jest zorganizowane, stanowi zatem wskazówkę, że świadczenia polegające na nieodpłatnym
         wydawaniu posiłków pracownikom nie są wykonywane w celach innych niż związane z jego działalnością.

      64      Jednak do sądu krajowego należy ustalenie, w świetle wskazówek interpretacyjnych podanych przez Trybunał, czy szczególne okoliczności
         toczącej się przed tym sądem sprawy wymagają, by ze względu na potrzeby przedsiębiorstw pracodawca zapewniał nieodpłatne wydawanie
         posiłków partnerom handlowym i pracownikom podczas spotkań służbowych odbywających się w siedzibie tych przedsiębiorstw.

      65      Mając na uwadze powyższe rozważania, na pytania czwarte i piąte należy odpowiedzieć, że art. 6 ust. 2 szóstej dyrektywy należy
         interpretować w ten sposób, iż przepis ten, po pierwsze, nie dotyczy nieodpłatnego wydawania posiłków w stołówkach należących
         do przedsiębiorstw partnerom handlowym w związku ze spotkaniami odbywającymi się w lokalach owych przedsiębiorstw, jeżeli
         z obiektywnych okoliczności wynika – co winien zbadać sąd krajowy – że posiłki te wydawane są w celach ściśle związanych z działalnością
         gospodarczą. Po drugie, przepis ten co do zasady dotyczy nieodpłatnego wydawania posiłków przez przedsiębiorstwo swym pracownikom
         w lokalach tego przedsiębiorstwa, chyba że – co również winien zbadać sąd krajowy – potrzeby przedsiębiorstwa, jak na przykład
         potrzeba zapewnienia sprawnego i nieprzerwanego przebiegu spotkań służbowych, wymagają od pracodawcy zapewnienia takich posiłków.

       W przedmiocie kosztów
      66      Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej
         przed tym sądem, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi,
         inne niż poniesione przez strony postępowania przed sądem krajowym, nie podlegają zwrotowi.

      Z powyższych względów Trybunał (czwarta izba) orzeka, co następuje:
      1)      Artykuł 17 ust. 6 akapit drugi szóstej dyrektywy Rady 77/388/EWG z dnia 17 maja 1977 r. w sprawie harmonizacji ustawodawstw
            państw członkowskich w odniesieniu do podatków obrotowych – wspólny system podatku od wartości dodanej: ujednolicona podstawa
            wymiaru podatku należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie stosowaniu przez państwo członkowskie, po wejściu
            w życie szóstej dyrektywy, wyłączenia prawa do odliczenia naliczonego podatku od wartości dodanej obciążającego wydatki związane
            z posiłkami wydawanymi nieodpłatnie przez stołówki należące do przedsiębiorstw partnerom handlowym oraz pracownikom w czasie
            spotkań służbowych, jeżeli w chwili wejścia w życie szóstej dyrektywy wyłączenie to nie było rzeczywiście stosowane w odniesieniu
            do wskazanych wydatków ze względu na praktykę administracyjną polegającą na opodatkowaniu świadczeń dokonywanych przez stołówki
            w oparciu o wysokość ceny wytworzenia obliczonej na podstawie kosztów produkcji, to znaczy ceny składników i kosztów wynagrodzenia
            związanych z przygotowaniem i sprzedażą żywności i napojów oraz kosztów zarządzania stołówką, przy jednoczesnym przyznaniu
            prawa do pełnego odliczenia naliczonego podatku od wartości dodanej.
      2)      Artykuł 6 ust. 2 szóstej dyrektywy 77/388 należy interpretować w ten sposób, że przepis ten, po pierwsze, nie dotyczy nieodpłatnego
            wydawania posiłków w stołówkach należących do przedsiębiorstw partnerom handlowym w związku ze spotkaniami odbywającymi się
            w lokalach owych przedsiębiorstw, jeżeli z obiektywnych okoliczności wynika – co winien zbadać sąd krajowy – że posiłki te
            wydawane są w celach ściśle związanych z działalnością gospodarczą. Po drugie, przepis ten co do zasady dotyczy nieodpłatnego
            wydawania posiłków przez przedsiębiorstwo swym pracownikom w lokalach tego przedsiębiorstwa, chyba że – co również winien
            zbadać sąd krajowy – potrzeby przedsiębiorstwa, jak na przykład potrzeba zapewnienia sprawnego i nieprzerwanego przebiegu
            spotkań służbowych, wymagają od pracodawcy zapewnienia takich posiłków.
      Podpisy
      * Język postępowania: duński.


Wyrok Trybunału (piąta izba) z dnia 3 lipca 1991 r. # AKZO Chemie BV przeciwko Komisji Wspólnot Europejskich. # Artykuł 86. # Sprawa C-62/86.


title: Wyrok Sądu pierwszej instancji (druga izba) z dnia 25 maja 2004 r. # Distilleria F. Palma SpA, w likwidacji, przeciwko Komisji Wspólnot Europejskich. # Rozporządzenie (EWG) nr 822/87 - Wspólna organizacja rynku wina - Rozporządzenie (EWG) nr 1780/89 - Rozporządzenie (EWG) nr 2710/93 - Rozporządzenie (WE) nr 416/96 - Zbyt alkoholu uzyskanego w drodze czynności destylacyjnych - Rozporządzenie (EWG) nr 3390/90 - Przetarg w celu wykorzystania w sektorze paliw silnikowych - Odmowa zmiany niektórych warunków przetargu ze strony Komisji - Siła wyższa - Odpowiedzialność pozaumowna Wspólnoty - Dopuszczalność. # Sprawa T-154/01.

text:
      Sprawa T‑154/01
      Distilleria F. Palma SpA
      przeciwko
      Komisji Wspólnot Europejskich
      Rozporządzenie (EWG) nr 822/87 – Wspólna organizacja rynku wina – Rozporządzenie (EWG) nr 1780/89 – Rozporządzenie (EWG) nr 2710/93 – Rozporządzenie (WE) nr 416/96 – Zbyt alkoholu uzyskanego w drodze czynności destylacyjnych – Rozporządzenie (EWG) nr 3390/90 – Przetarg w celu wykorzystania w sektorze paliw silnikowych – Odmowa zmiany niektórych warunków przetargu ze strony Komisji – Siła wyższa – Odpowiedzialność pozaumowna Wspólnoty – Dopuszczalność
      Wyrok Sądu Pierwszej Instancji (druga izba) z dnia 25 maja 2004 r.  II‑0000
      Streszczenie wyroku
      1.     Postępowanie – Skarga o odszkodowanie – Skarga o odszkodowanie o charakterze kontraktowym – Klauzula arbitrażowa – Brak –
            Brak właściwości sądu wspólnotowego
      (art. 235 WE, 238 WE i 240 WE)
      2.     Postępowanie – Skarga wszczynająca postępowanie – Wymogi formalne – Określenie przedmiotu sporu – Zwięzłe przedstawienie powołanych
            zarzutów – Skarga o odszkodowanie za szkodę wyrządzoną przez instytucję wspólnotową
      (Statut Trybunału Sprawiedliwości, art. 21; regulamin Sądu, art. 44 § 1 lit. c))
      1.     Wobec braku klauzuli arbitrażowej w rozumieniu art. 238 WE Sąd rozpatrując skargę o odszkodowanie wniesioną na podstawie art. 235 WE,
         nie może orzekać w przedmiocie tej skargi w zakresie, w jakim w rzeczywistości stanowi ona żądanie zapłaty odszkodowania o charakterze
         kontraktowym. W przeciwnym wypadku Sąd rozszerzyłby swoją właściwość poza spory, których rozpoznanie jest dla niego w sposób
         wyczerpujący zastrzeżone na mocy art. 240 WE, ponieważ przepis ten poddaje spory, których stroną jest Wspólnota, powszechnej
         jurysdykcji sądów krajowych.

      (por. pkt 50)
      2.     Na mocy art. 21 ust. 1 Statutu Trybunału Sprawiedliwości, jak również art. 44 § 1 lit. c) regulaminu Sądu, każda skarga powinna
         określać w szczególności przedmiot sporu oraz zwięzłe przedstawienie powołanych zarzutów. Informacja ta powinna być wystarczająco
         wyraźna i precyzyjna, aby umożliwić stronie pozwanej przygotowanie obrony, natomiast Sądowi orzeczenie w przedmiocie skargi
         w razie potrzeby bez dodatkowych informacji na jej poparcie. Celem zagwarantowania pewności prawa i prawidłowego administrowania
         wymiarem sprawiedliwości, aby skarga była dopuszczalna, zasadnicze elementy faktyczne i prawne, na których została ona oparta,
         powinny być zawarte w samej jej treści przynajmniej w skrócie, lecz w sposób spójny i zrozumiały.

      Aby zostały spełnione te wymogi, skarga o odszkodowanie za szkodę wyrządzoną przez instytucję wspólnotową powinna zawierać:
         elementy pozwalające na zidentyfikowanie zachowania, które skarżący zarzuca instytucji, powody, dla których twierdzi, iż między
         zachowaniem a szkodą, na której poniesienie się powołuje, istnieje związek przyczynowy, jak również charakter i rozmiar szkody.

      (por. pkt 56, 58–59)
WYROK SĄDU PIERWSZEJ INSTANCJI (druga izba)
      z dnia 25 maja 2004 r. (*)

      Rozporządzenie (EWG) nr 822/87 – Wspólna organizacja rynku wina – Rozporządzenie (EWG) nr 1780/89 – Rozporządzenie (EWG) nr 2710/93 – Rozporządzenie (WE) nr 416/96 – Zbyt alkoholu uzyskanego w drodze czynności destylacyjnych – Rozporządzenie (EWG) nr 3390/90 – Przetarg w celu wykorzystania w sektorze paliw silnikowych – Odmowa zmiany niektórych warunków przetargu ze strony Komisji – Siła wyższa – Odpowiedzialność pozaumowna Wspólnoty – Dopuszczalność
      W sprawie T‑154/01
      Distilleria F. Palma SpA, w  likwidacji, z siedzibą w Neapolu (Włochy), reprezentowana przez F. Carusa, avocat,

      strona skarżąca,
      przeciwko
      Komisji Wspólnot Europejskich, reprezentowanej przez L. Visaggia oraz C. Cattabrigę, działających w charakterze pełnomocników, wspieranych przez A. Dal
         Ferra, avocat, z adresem do doręczeń w Luksemburgu,

      strona pozwana,
      mającej za przedmiot skargę, na podstawie art. 235 WE i art. 288 akapit, o odszkodowanie za szkodę wyrządzoną niezgodnym z prawem
         działaniem Komisji wynikłym z pisma wysłanego przez tę instytucję do władz włoskich w dniu 11 listopada 1996 r.,

      SĄD PIERWSZEJ INSTANCJI WSPÓLNOT EUROPEJSKICH (druga izba),
      w składzie: J. Pirrung, prezes, A. W. H. Meij i N. J. Forwood, sędziowie,
      sekretarz: J. Palacio González, główny administrator,
      uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 17 grudnia 2003 r.,
      wydaje następujący
      Wyrok
       Ramy prawne i stan faktyczny
      1       Na podstawie rozporządzenia (EWG) nr 3390/90 z dnia 26 listopada 1990 r. w sprawie otwarcia specjalnej sprzedaży w drodze
         przetargu w celu wykorzystania w sektorze paliw silnikowych we Wspólnocie alkoholu winnego będącego w posiadaniu agencji interwencyjnych
         (Dz.U. L 327, str. 21) Komisja otworzyła postępowanie przetargowe nr 8/90 WE dotyczące sprzedaży 1,6 mln hektolitrów alkoholu
         podzielonego na pięć partii, po 320 tys. hektolitrów każda, uzyskanego w wyniku działań destylacyjnych określonych w art. 35,
         36 i 39 rozporządzenia Rady (EWG) nr 822/87 z dnia 16 marca 1987 r. w sprawie wspólnej organizacji rynku wina (Dz.U. L 84,
         str. 1, zwane dalej „przetargiem”).

      2       Artykuł 1 rozporządzenia nr 3390/90 stanowi w szczególności, iż alkohol sprzedawany w drodze przetargu jest przeznaczony do
         wykorzystania we wspólnotowym sektorze paliw silnikowych.

      3       Artykuł 3 rozporządzenia nr 3390/90 przewiduje, że sprzedaż odbywa się zgodnie z przepisami rozporządzenia Komisji (EWG) nr 1780/89
         z dnia 21 czerwca 1989 r. ustanawiającego szczegółowe zasady zbywania alkoholu uzyskiwanego w wyniku działań destylacyjnych
         określonych w art. 35, 36 i 39 rozporządzenia nr 822/87 i będącego w posiadaniu agencji interwencyjnych (Dz.U. L 178, str. 1).

      4       Artykuł 4 rozporządzenia nr 3390/90 przewiduje, iż szczególne warunki przetargu zostaną ponownie wymienione w ogłoszeniu przetargu
         nr 8/90 WE (Dz.U. L 296, str. 14, zwanym dalej „ogłoszeniem przetargu”).

      5       Artykuł 24 ust. 2 rozporządzenia nr 1780/89 w wersji uwzględniającej liczne późniejsze zmiany, a w szczególności rozporządzenie
         Komisji (EWG) nr 3391/90 z dnia 26 listopada 1990 r. (Dz.U. L 327, str. 23), przewiduje, iż nabywca z przetargu jest zobowiązany
         przedstawić dowód ustanowienia w agencji interwencyjnej Państwa Członkowskiego, w którym znajduje się główna siedziba nabywcy
         właściwego przetargu, gwarancji właściwego wykonania dla zapewnienia wykorzystania przyznanego alkoholu dla celów przewidzianych
         w ogłoszeniu przetargu.

      6       Na podstawie art. 28 ust. 4 rozporządzenia nr 1780/89 w wersji obowiązującej w chwili otwarcia przetargu oraz pkt X ogłoszenia
         o przetargu przyznany alkohol powinien zostać wykorzystany w okresie roku od chwili ostatniego odbioru poszczególnych partii
         alkoholu.

      7       Artykuł 30 ust. 1 lit. e) rozporządzenia nr 1780/89, do którego odsyła pkt I5 lit. c) ogłoszenia przetargu, przewiduje, że
         dla dopuszczenia oferty do przetargu wymagane jest jej sporządzenie na piśmie wraz z dodatkowym zobowiązaniem oferenta do
         przestrzegania wszystkich przepisów dotyczących danego przetargu.

      8       W rezultacie oferty Distilleria F. Palma SpA [zwanej dalej „spółką Palma”, obecnie Fallimento Distilleria F. Palma SpA (Distilleria
         F. Palma SpA w likwidacji) zwana dalej „skarżącą”] opiewającej na kwotę 3 ecu za hektolitr stuprocentowego alkoholu, w styczniu
         1991 r. została jej przydzielona ilość alkoholu objętego specjalną sprzedażą w drodze przetargu nr 8/90 WE.

      9       W ramach tego przetargu spółka Palma ustanowiła gwarancję bankową w Banku San Paolo di Torino na rzecz właściwej agencji interwencyjnej,
         tj. Azienda di Stato per gli interventi nel mercato agricolo (państwowej agencji interwencji na rynku rolnym, zwanej dalej
         „AIM-ą”).

      10     Spółka Palma napotkała pewne trudności w odbiorze i zbycie przyznanego alkoholu i powiadomiła o nich Komisję. Biorąc pod uwagę
         w szczególności powyższe trudności, Komisja przyjęła rozporządzenie (EWG) nr 2710/93 z dnia 30 września 1993 r. dotyczące
         niektórych specjalnych sprzedaży w drodze przetargu w celu wykorzystania we wspólnotowym sektorze paliw silnikowych alkoholu
         winnego będącego w posiadaniu agencji interwencyjnych (Dz.U. L 245, str. 131).

      11     Na podstawie art. 6 rozporządzenia nr 2710/93 Komisja częściowo unieważniła specjalną sprzedaż w drodze przetargu nr 8/90 WE
         w zakresie partii alkoholu, które nie zostały jeszcze odebrane przez spółkę Palma, tj. trzech z pięciu przyznanych partii.
         Gwarancja właściwego wykonania obejmująca te trzy partie została zwrócona.

      12     Zgodnie z art. 2 rozporządzenia nr 2710/93 wykorzystanie alkoholu z dwóch pierwszych partii objętych specjalną sprzedażą w drodze
         przetargu nr 8/90 WE (tj. 640 tys. hektolitrów) powinno zostać ukończone, z wyjątkiem przypadku wystąpienia siły wyższej,
         dnia 1 października 1995 r.

      13     Artykuł 3 rozporządzenia nr 2710/93 stanowi, iż gwarancja właściwego wykonania obejmująca dwie pierwsze partie przetargu zostanie
         zwrócona przez agencję interwencyjną, jeśli całość alkoholu z tych dwóch partii zostanie wykorzystana w sektorze paliw silnikowych
         Wspólnoty.

      14     Niezależnie od wydania rozporządzenia nr 2710/93 wystąpiły nowe okoliczności, które, zdaniem skarżącej, stanowiły istotne
         przeszkody w wykonaniu jej zobowiązań.

      15     Pismem z dnia 18 września 1995 r. spółka Palma wystąpiła do Komisji o kolejne przedłużenie określonego w art. 2 rozporządzenia
         nr 2710/93 terminu na wykorzystanie alkoholu. W piśmie tym spółka Palma powoływała się na okoliczności mające być przypadkiem
         wystąpienia siły wyższej, które miały jej uniemożliwić wywiązanie się w pełni z jej zobowiązań w oznaczonym terminie.

      16     Pismem z dnia 27 listopada 1995 r. spółka Palma ponowiła żądanie przedłużenia wspomnianego terminu, który upłynął w dniu 1 października
         1995 r.

      17     Pismem z dnia 19 grudnia 1995 r. Komisja poinformowała spółkę Palma, iż w najbliższym czasie podejmie decyzję w sprawie ewentualnego
         przedłużenia terminu na wykorzystanie alkoholu.

      18     Spółka Palma wysłała jeszcze dwa pisma do Komisji datowane na 19 grudnia 1995 r. i 5 stycznia 1996 r., w których domagała
         się zezwolenia na zniszczenie alkoholu jeszcze niewykorzystanego. Żądanie to dotyczyło 34 tys. hektolitrów alkoholu.

      19     Rozporządzeniem Komisji (WE) nr 416/96 z dnia 7 marca 1996 r., zmieniającym rozporządzenie nr 2710/93 (Dz.U. L 59, str. 5)
         termin na zastosowanie partii już odebranych został ustalony ponownie. Artykuł 3 ust. 1 rozporządzenia nr 2710/93, w wersji
         zmienionej rozporządzeniem nr 416/96, stanowi:

      „Nie naruszając art. 23 rozporządzenia (EWG) nr 2220/85 oraz z zastrzeżeniem przypadków siły wyższej, gdy ostateczny termin
         określony w art. 2 nie zostanie dotrzymany, gwarancja właściwego wykonania w kwocie 90 ECU na hektolitr alkoholu o stężeniu
         100 % objętościowych ulega przepadkowi w następujących proporcjach:

      a)      15 % w każdym przypadku;
      b)      50 % kwoty pozostałej po odjęciu 15 %, gdy wykorzystanie określone w tym artykule nie nastąpiło przed dniem 30 czerwca 1996 r.
      Cała gwarancja ulega przepadkowi w przypadku niewykorzystania partii w całości do dnia 31 grudnia 1996 r.”.
      20     Pismem z dnia 23 kwietnia 1996 r. AIMA zwróciła się do spółki Palma o dokonanie na jej rzecz przelewu kwoty 3 164 220 870 lirów
         włoskich (tj. 1 634 183,70 euro), co miało odpowiadać 15 % gwarancji właściwego wykonania, powołując się na fakt, że na dzień
         1 października 1995 r. nie została wykorzystana na wspólnotowym rynku paliw całość alkoholu z dwóch pierwszych partii przetargu.
         Pismem z dnia 3 czerwca 1996 r. spółka Palma zakwestionowała zgodność z prawem żądania AIM-y.

      21     W piśmie tym spółka Palma ponowiła również skierowany do Komisji wniosek o zniszczenie jeszcze niewykorzystanego alkoholu,
         wskazując, że rozwiązanie to najlepiej zapewnia zbyt alkoholu, nie powodując jednocześnie zakłóceń rynku.

      22     W dniu 11 listopada 1996 r. Komisja skierowała pismo do AIM-y, w którym stwierdziła, co następuje:
      „Wniosek destylarni Palma, którego przedmiotem było zezwolenie na zniszczenie resztek alkoholu objętego specjalną sprzedażą
         w drodze przetargu nr 8/90 WE, ze względu na problemy związane z jakością alkoholu, nie może zostać uwzględniony.

      Konieczne jest rygorystyczne stosowanie przepisów rozporządzenia Komisji nr 416/96 [dotyczących przepadku gwarancji].
      […] Na spółce Palma spoczywa obowiązek właściwego wykonania, co oznacza, że alkohol ma zostać wykorzystany w sektorze paliw
         na warunkach przewidzianych w ogłoszeniu przetargu i że obowiązek taki nie przestaje istnieć wraz z przepadkiem gwarancji.
         Organy krajowe zobowiązane są egzekwować wywiązanie się z tego obowiązku po tym, jak nastąpi przepadek gwarancji, co w niektórych
         przypadkach może oznaczać przymusową egzekucję. Istotne jest wykluczenie możliwości skierowania przyznanego alkoholu do sektora
         nieobjętego zezwoleniem określonym w ogłoszeniu przetargu nr 8/90 [WE], jakim jest np. sektor napojów spirytusowych […]”.

      23     Pismo to zostało przekazane przez AIM-ę spółce Palma dnia 3 lutego 1997 r.
      24     Pismem z dnia 20 listopada 1996 r. spółka Palma ponownie podniosła zastrzeżenia wobec żądania AIM-y i zaproponowała nieodpłatne
         oddanie niewykorzystanego alkoholu do dyspozycji AIM-y.

      25     AIMA skierowała do spółki Palma nakaz dokonania na jej rzecz wpłaty całości gwarancji. Spółka Palma zaskarżyła tenże nakaz
         przed sądami krajowymi.

      26     Dnia 9 lipca 1999 r. spółka Palma została postawiona w stan upadłości.
       Postępowanie
      27     Pismem złożonym dnia 9 lipca 2001 r. w sekretariacie Sądu skarżąca wniosła niniejszą skargę.
      28     Na podstawie sprawozdania sędziego sprawozdawcy Sąd (druga izba) postanowił o otwarciu procedury ustnej i w ramach środków
         organizacji postępowania przewidzianych w art. 64 regulaminu Sądu zwrócił się do stron z pytaniami na piśmie, wzywając je
         do udzielenia na nie odpowiedzi podczas rozprawy.

      29     Na rozprawie w dniu 17 grudnia 2003 r. wysłuchano wystąpień stron i ich odpowiedzi na pytania Sądu zadane na piśmie i ustnie.
       Żądania stron
      30     Skarżąca wnosi do Sądu o:
      –       zobowiązanie Komisji do naprawienia wyrządzonej szkody;
      –       obciążenie Komisji kosztami.
      31     Komisja wnosi do Sądu o:
      –       odrzucenie skargi jako niedopuszczalnej lub jej oddalenie jako bezpodstawnej;
      –       obciążenie pozwanej kosztami.
       Co do prawa
      32     Komisja, nie podnosząc zarzutu niedopuszczalności w drodze odrębnej czynności, podważa jednak dopuszczalność skargi. W związku
         z tym wskazuje ona na trzy przesłanki niedopuszczalności: pierwsza, związana z roszczeniem głównym, dotyczy braku jurysdykcji
         Sądu; druga związana jest ze złożeniem skargi po terminie, natomiast trzecia dotyczy naruszenia art. 44 § 1 lit. c) regulaminu
         Sądu. Dwie ostatnie przesłanki zostały podniesione tytułem ewentualnym.

      33     Skarżąca twierdzi, iż jej skarga jest dopuszczalna.
       W odniesieniu do przesłanki niedopuszczalności wynikającej z braku jurysdykcji Sądu
       Argumenty stron
      34     Komisja podnosi, że spór związany jest wyłącznie z obiektywną okolicznością, jaką jest fakt, iż spółka Palma naruszyła ścisły
         zakaz wykorzystania alkoholu nabytego w ramach specjalnej sprzedaży w drodze przetargu nr 8/90 WE oraz na konsekwencjach naruszenia
         tego zakazu. Zdaniem Komisji, stosunek prawny w rozpatrywanej sprawie ma charakter umowny. Ewentualna odpowiedzialność Komisji
         mogłaby więc wynikać wyłącznie z tego stosunku umownego. W konsekwencji, z jednej strony, skarga została błędnie oparta na
         art. 288 akapit drugi WE, a z drugiej strony, nie wchodzi ona w zakres jurysdykcji przyznanej sądowi wspólnotowemu w sposób
         ograniczony przez art. 240 WE (zob. w tym rozumieniu postanowienie Sądu z dnia 18 lipca 1997 r. w sprawie T‑44/96 Oleifici
         italiani przeciwko Komisji, Rec. str. II‑1331, pkt 38).

      35     Skarżąca utrzymuje, że Sąd jest właściwy do rozpoznania jej skargi, gdyż wiąże się ona z odpowiedzialnością pozaumowną Komisji.
         W tym zakresie podtrzymuje ona wbrew temu, co twierdzi Komisja, iż kwestia sporna nie jest w najmniejszym stopniu związana
         ze stosunkiem umownym między spółką Palma a wspomnianą instytucją. W niniejszej sprawie przyczyną poniesionej szkody miało
         być pismo z dnia 11 listopada 1996 r., które jako jednostronny akt Komisji nie wchodzi w zakres stosunków umownych.

      36     Ponadto pismo z dnia 11 listopada 1996 r., które zawierało, z jednej strony, odmowę spełnienia żądań spółki Palma dotyczących
         zniszczenia resztek alkoholu, a z drugiej strony, decyzję o pokryciu gwarancji ustanowionej w ramach specjalnej sprzedaży
         w drodze przetargu nr 8/90 WE, było środkiem o obligatoryjnych skutkach prawnych, mogących oddziaływać na interesy spółki
         Palma, zmieniając w określony sposób jej sytuację prawną (zob. w tym rozumieniu postanowienie Sądu z dnia 10 lipca 1990 r.
         w sprawie T‑64/89 Automec przeciwko Komisji, Rec. str. II‑367, pkt 42).

       Ocena Sądu
      37     Należy stwierdzić, że właściwość Sądu w zakresie orzekania w niniejszym sporze zależy od udzielenia odpowiedzi na pytanie
         wstępne, czy odpowiedzialność Wspólnoty wynikająca z zachowań, jakie przypisuje się Komisji, ma charakter umowny (zob. w tym
         rozumieniu postanowienie Sądu z dnia 18 lipca 1997 r. w sprawie T‑180/95 Nutria przeciwko Komisji, Rec. str. II‑1317, pkt 28).

      38     Należy tu przede wszystkim zauważyć, że skarżąca i Komisja są związane umową. W rezultacie, jak wynika z art. 30 ust. 1 lit. e)
         rozporządzenia nr 1780/89, przystępując do otwartego przetargu w trybie rozporządzenia nr 3390/90, spółka Palma w sposób wyraźny
         zobowiązała się do przestrzegania ogółu przepisów mających zastosowanie do tego przetargu. Uwzględniając te okoliczności spółka
         Palma złożyła ofertę ceny w kwocie trzech ecu za hektolitr stuprocentowego alkoholu, obejmującą 1,6 mln hektolitrów stuprocentowego
         alkoholu w sprzedaży w ramach przetargu. Komisja, przyznając ilość alkoholu wystawioną na sprzedaż, zaakceptowała cenę zaproponowaną
         przez spółkę Palma i inne zobowiązania tego przedsiębiorstwa. W ten sposób, wskutek złożenia oferty przez spółkę Palma i przyjęcia
         jej przez Komisję, odpowiednie przepisy rozporządzeń nr 1780/89 i 3390/90 i ogłoszenia przetargu, jak również zaoferowana
         przez spółkę Palma cena stały się klauzulami umowy między stronami niniejszego sporu (zob. w tym rozumieniu postanowienie
         Sądu z dnia 3 października 1997 r. w sprawie T‑186/96 Mutual Aid Administration Services przeciwko Komisji, Rec. str. II‑1633,
         pkt 39 i wyrok Sądu z dnia 9 października 2002 r. w sprawie T‑134/01 Hans Fuchs przeciwko Komisji, Rec. str. II‑3909, pkt 53).

      39     Należy jeszcze zauważyć, iż umowa po jej zawarciu została zmieniona. W szczególności wskutek wniosków spółki Palma Komisja
         przyjęła rozporządzenia nr 2710/93 i 416/96, które w części unieważniają przetarg i które zmieniają warunki wykorzystania
         alkoholu rzeczywiście sprzedanego, jak również warunki przepadku gwarancji właściwego wykonania dotyczącej tego alkoholu.
         Wspomniane zmiany stanowią integralną część umowy.

      40     Następnie należy ustalić, czy podnoszone braki ze strony Komisji, stanowiące podstawę niniejszej skargi odszkodowawczej mają
         związek z obowiązkami ciążącymi na Komisji na podstawie umowy (zob. w tym rozumieniu ww. postanowienie Mutual Aid Administration
         Services przeciwko Komisji, pkt 40).

      41     Skarżąca zwraca uwagę na trzy rodzaje braków. Po pierwsze, Komisja nie wzięła pod uwagę przypadku wystąpienia siły wyższej,
         który usprawiedliwiałby niewywiązanie się przez spółkę Palma w określonym terminie z obowiązku wykorzystania alkoholu rzeczywiście
         przyznanego. Oznaczałoby to nieuznanie wyłączenia odpowiedzialności w związku z działaniem siły wyższej. Po drugie, Komisja
         wydała decyzję o odmowie ponownej zmiany warunków zastosowania rzeczywiście sprzedanego alkoholu, naruszając zasadę proporcjonalności.
         Po trzecie, Komisja nie uzasadniła tej odmowy, co stanowi naruszenie obowiązku uzasadnienia, który ciąży na tej instytucji
         na mocy art. 253 WE.

      42     Jeśli chodzi w pierwszym rzędzie o spoczywający na Komisji obowiązek uwzględnienia przypadku wystąpienia siły wyższej, należy
         zauważyć, iż obowiązek ten wynika z umowy. Jego źródłem są postanowienia umowy, o których mowa w art. 2 rozporządzenia nr 2710/93,
         jak również w art. 3 tegoż rozporządzenia, zmienionego przez rozporządzenie nr 416/96. W konsekwencji rzekome naruszenie obowiązku
         uwzględnienia przypadku wystąpienia siły wyższej wchodzi w zakres stosunków umownych i może pociągać za sobą jedynie odpowiedzialność
         umowną Wspólnoty.

      43     Po drugie, jeśli chodzi o ciążący na Komisji domniemany obowiązek akceptacji zmiany warunków zastosowania rzeczywiście sprzedanego
         alkoholu, wynikający z faktu, iż zmiany te były konieczne w świetle zasady proporcjonalności, należy stwierdzić, iż nawet
         jeśli taki obowiązek istnieje, może on zostać nałożony na Komisję wyłącznie w drodze umowy.

      44     Z pewnością art. 5 akapit trzeci WE, będący usankcjonowaniem zasady proporcjonalności, ma w założeniu obejmować swym zakresem
         wszelkie rodzaje działań Wspólnoty, w tym także te, które mają charakter pozaumowny.

      45     Niemniej zgodnie z zasadą pacta sunt servanda, która jest jedną z podstawowych zasad każdego porządku prawnego (wyrok Trybunału
         z dnia 16 czerwca 1998 r. w sprawie C‑162/96 Racke, Rec. str. I‑3655, pkt 49), umowa zawarta przez Komisję i spółkę Palma
         jest w zasadzie nienaruszalna. Stąd ciążący na Komisji ewentualny obowiązek przyjęcia zmian w umowie proponowanych przez spółkę
         Palma może wynikać wyłącznie z samej umowy bądź też z zasad ogólnych regulujących stosunki umowne, do których należy zasada
         proporcjonalności. Rzekome naruszenie wspomnianego obowiązku zmiany umowy w niniejszej sprawie może pociągać za sobą jedynie
         odpowiedzialność umowną Wspólnoty.

      46     Wreszcie, jeśli chodzi o obowiązek uzasadnienia, który, zdaniem skarżącej, nie został spełniony, wystarczy nadmienić, iż obowiązek
         ten spoczywa na Komisji na mocy art. 253 WE. Dotyczy on jednak wyłącznie jednostronnych działań tejże instytucji. Nie został
         zatem nałożony na Komisję na podstawie umowy wiążącej tę instytucję ze spółką Palma. W konsekwencji obowiązek ten może pociągać
         za sobą wyłącznie odpowiedzialność pozaumowną Wspólnoty.

      47     Jak wynika z powyższego, poza podnoszonym naruszeniem obowiązku uzasadnienia skarżąca opiera swą skargę o odszkodowanie na
         naruszeniu przez Komisję obowiązków natury umownej, z czego wynika, iż podstawą wniesionej skargi jest umowa (zob. w tym rozumieniu
         ww. postanowienie w sprawie Nutria przeciwko Komisji, pkt 36).

      48     Na mocy art. 225 WE w powiązaniu z art. 238 WE Sąd jest właściwy do rozpoznawania w pierwszej instancji skarg dotyczących
         umów, wniesionych przez osoby fizyczne i prawne wyłącznie na podstawie klauzuli arbitrażowej, której w tym przypadku nie umieszczono
         w umowie.

      49     Zważywszy na fakt, że Komisja kwestionuje jurysdykcję Sądu, nie można przyjąć w niniejszym sporze, że wniesienie przez skarżącą
         sprawy do Sądu może być rozumiane jako przejaw wspólnej woli stron uznania jurysdykcji tego Sądu w sprawach umownych.

      50     Wobec braku klauzuli arbitrażowej w rozumieniu art. 238 WE Sąd rozpatrując, podobnie jak w niniejszej sprawie, skargę o odszkodowanie
         wniesioną na podstawie art. 235 WE, nie może orzekać w przedmiocie tej skargi w zakresie, w jakim w rzeczywistości stanowi
         ona żądanie zapłaty odszkodowania o charakterze kontraktowym. W przeciwnym wypadku Sąd rozszerzyłby swoją jurysdykcję poza
         spory, których rozpoznanie jest mu w sposób wyczerpujący zastrzeżone na mocy art. 240 WE, ponieważ przepis ten poddaje spory,
         których stroną jest Wspólnota, powszechnej jurysdykcji sądów krajowych (zob. podobnie wyrok Trybunału z dnia 21 maja 1987 r.
         w sprawach połączonych od 133/85 do 136/85 Rau i in., Rec. str. 2289, pkt 10 i ww. postanowienie w sprawie Mutual Aid Administration
         Services przeciwko Komisji, pkt 47).

      51     Jak wynika z powyższego, zarzut niedopuszczalności dotyczący braku jurysdykcji Sądu należy przyjąć w zakresie, w jakim jest
         on oparty na rzekomych naruszeniach w zakresie obowiązku uwzględnienia ewentualnego działania siły wyższej, z jednej strony,
         a z drugiej strony, obowiązku przyjęcia zmian w umowie proponowanych przez spółkę Palma w oparciu o zasadę proporcjonalności.

      52     Zważywszy, iż wskazana na pierwszym miejscu przesłanka niedopuszczalności nie uzasadnia odrzucenia skargi w całości, należy
         zbadać przesłankę niedopuszczalności wynikającą z niezastosowania art. 44 § 1 lit. c) regulaminu Sądu w zakresie, w jakim
         skarżąca powołuje się na naruszenie obowiązku uzasadnienia.

       W przedmiocie przesłanki niedopuszczalności dotyczącej naruszenia przepisu art. 44 § 1 lit. c) regulaminu Sądu
       Argumenty stron
      53     Komisja utrzymuje, iż skarga jest niedopuszczalna, ponieważ, niezgodnie z wymogami przewidzianymi w art. 44 § 1 lit. c) regulaminu
         Sądu, nie zawiera żadnej konkretnej i dokładnej wskazówki na temat rozmiaru domniemanej szkody. W tym kontekście Komisja nie
         jest w stanie określić szkody, ze względu na którą skarżąca żąda odszkodowania.

      54     Podnosi ona również istnienie niezgodności między skargą i repliką w zakresie kryteriów ustalania szkody. W skardze jest bowiem
         mowa o kosztach transportu i składowania, których zwrotu domaga się skarżąca, poniesionych w okresie poprzedzającym pismo
         z dnia 11 listopada 1996 r., w którym skarżąca upatruje jednocześnie przyczyny domniemanej szkody. Replika natomiast odnosi
         się do kosztów transportu i składowania, które miała ponieść spółka Palma w konsekwencji pisma z dnia 11 listopada 1996 r.

      55     Skarżąca utrzymuje, iż jej skarga odpowiada wymogom art. 44 § 1 lit. c) regulaminu Sądu. W tym zakresie twierdzi ona, iż w odpowiedni
         sposób wskazała poniesione szkody i że skarga wspomina o różnych aspektach szkody, a także o podstawowych kryteriach, w oparciu
         o które należy dokonać oszacowania rozmiaru szkody. Zgodnie z orzecznictwem elementy te wystarczają dla spełnienia wymogów
         przewidzianych w art. 44 § 1 lit. c) regulaminu Sądu (wyrok Sądu z dnia 15 czerwca 1999 r. w sprawie T‑277/97 Ismeri Europa
         przeciwko Trybunałowi Obrachunkowemu, Rec. str. II‑1825, pkt 67). Wreszcie skarżąca twierdzi, że zastrzeżenia ze strony Komisji
         dotyczą zasadności skargi, w związku z czym powinny zostać rozpatrzone w ramach postępowania w sprawie skargi (wyrok Sądu
         z dnia 16 kwietnia 1997 r. w sprawie T‑554/93 Saint i Murray przeciwko Radzie i Komisji, Rec. str. II‑563, pkt 59 oraz wyrok
         z dnia 10 lipca 1997 r. w sprawie T‑38/96 Guérin automobiles przeciwko Komisji, Rec.  str. II‑1223, pkt 42 i z dnia 28 kwietnia
         1998 r. w sprawie T‑184/95 Dorsch Consult przeciwko Radzie i Komisji, Rec. str. II‑667, pkt 23).

       Ocena Sądu
      56     Na mocy art. 21 ust. 1 Statutu Trybunału Sprawiedliwości, który na podstawie art. 53 ust. 1 tego Statutu stosuje się odpowiednio
         do postępowania przed Sądem, jak również art. 44 § 1 lit. c) regulaminu Sądu, każda skarga powinna określać w szczególności
         przedmiot sporu oraz zwięzłe przedstawienie zarzutów prawnych stanowiących podstawę skargi.

      57     Jeśli chodzi o brak bezwzględnych przesłanek procesowych, to kwestia, czy skarga spełnia te przesłanki może zostać rozpatrzona
         przez Sąd z urzędu (zob. w szczególności wyrok Sądu z dnia 21 marca 2002 r. w sprawie T‑231/99 Joynson przeciwko Komisji,
         Rec. str. II‑2085, pkt 154).

      58     Należy przypomnieć, iż informacja, powyżej której mowa w pkt 56 powyżej powinna być wystarczająco wyraźna i precyzyjna, aby
         umożliwić stronie pozwanej przygotowanie obrony, natomiast Sądowi orzeczenie w przedmiocie skargi w razie potrzeby bez dodatkowych
         informacji na jej poparcie. Celem zagwarantowania pewności prawa i prawidłowego administrowania wymiarem sprawiedliwości,
         aby skarga była dopuszczalna, zasadnicze elementy faktyczne i prawne, na których została ona oparta, powinny być zawarte w
         samej jej treści przynajmniej w skrócie, lecz w sposób spójny i zrozumiały (postanowienie Sądu z dnia 29 listopada 1993 r.
         w sprawie T‑56/92 Koelman przeciwko Komisji, Rec. str. II‑1267, pkt 21 i wyrok Sądu z dnia 6 maja 1997 r. w sprawie T‑195/95
         Guérin automobiles przeciwko Komisji, Rec. str. II‑679, pkt 20).

      59     Aby zostały spełnione te wymogi, skarga o odszkodowanie za szkodę wyrządzoną przez instytucję wspólnotową powinna zawierać:
         elementy pozwalające na zidentyfikowanie zachowania, które skarżący zarzuca instytucji, powody, dla których twierdzi, iż między
         zachowaniem a szkodą, na której poniesienie się powołuje, istnieje związek przyczynowy, jak również charakter i rozmiar szkody
         (wyrok Sądu z dnia 18 września 1996 r. w sprawie T‑387/94 Asia Motor France i in. przeciwko Komisji, Rec. str. II‑961, pkt 107).

      60     Z analizy pierwszego z zarzutów w niniejszej sprawie wynika, iż Sąd jest właściwy jedynie do ustalenia istnienia zarzucanego
         braku uzasadnienia w piśmie z dnia 11 listopada 1996 r. zawierającym odmowę Komisji akceptacji zmiany umowy, zaproponowanej
         przez spółkę Palma. W ramach analizy niniejszego zarzutu należy zatem uwzględnić okoliczność, iż zarzut skarżącej wobec Komisji
         ogranicza się do zarzucanego naruszenia obowiązku uzasadnienia w piśmie z dnia 11 listopada 1996 r., co w żadnym przypadku
         nie pociąga za sobą odpowiedzialności Komisji (zob. w tym rozumieniu wyroki Trybunału z dnia 15 września 1982 r. w sprawie
         106/81 Kind przeciwko Radzie i Komisji, Rec. str. 2885, pkt 14 i z dnia 30 września 2003 r. w sprawie C‑76/01 P, dotychczas
         nieopublikowany w Zbiorze, pkt 98).

      61     Ze skargi wynika, iż skarżąca twierdzi, że poniosła szkodę, którą ocenia na 22 miliardy lirów włoskich (11 382 051,78 euro).
         Należy jednak zauważyć, iż w skardze nie zawarto żadnej informacji dotyczącej powodów, dla których skarżąca utrzymuje, iż
         pomiędzy podnoszonym brakiem uzasadnienia w piśmie z dnia 11 listopada 1996 r. a szkodą, którą, jak twierdzi, poniosła, istnieje
         związek przyczynowy. W skardze skarżąca ogranicza się zatem do twierdzenia, że domniemana szkoda jest bezpośrednim i oczywistym
         skutkiem pisma z dnia 11 listopada 1996 r.

      62     Jak wynika z powyższego, wymogi przewidziane w art. 21 ust. 1 Statutu Trybunału oraz art. 44 § 1 lit. c) regulaminu Sądu nie
         zostały spełnione.

      63     W świetle wszystkich powyższych rozważań skargę należy odrzucić jako niedopuszczalną, bez konieczności badania pozostałych
         zarzutów i argumentów Komisji uzasadniających niedopuszczalność skargi.

       W przedmiocie kosztów
      64     Zgodnie z art. 87 § 2 Sądu kosztami zostaje obciążona, na żądanie strony przeciwnej, strona przegrywająca sprawę. Ponieważ
         skarżąca przegrała sprawę, należy – zgodnie z żądaniem Komisji – obciążyć ją kosztami,.

      Z powyższych względów
      SĄD (druga izba)
      orzeka, co następuje:
      1)      Skarga zostaje odrzucona jako niedopuszczalna.
      2)      Skarżąca zostaje obciążona kosztami.

               Pirrung

                Meij

                Forwood

         Wyrok ogłoszono na posiedzeniu jawnym w Luksemburgu w dniu 25 maja 2004 r.

               Sekretarz

                      Prezes

               H. Jung

                      J. Pirrung

         * Język postępowania: włoski.