title: Wyrok Trybunału (ósma izba) z dnia 30 kwietnia 2015 r.#SMK kft przeciwko Nemzeti Adó- és Vámhivatal Dél-alföldi Regionális Adó Főigazgatósága i Nemzeti Adó- és Vámhivatal.#Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Gyulai Közigazgatási és Munkaügyi Bíróság.#Odesłanie prejudycjalne – Wspólny system podatku od wartości dodanej – Dyrektywa 2006/112/WE – Artykuł 52 lit. c) i art. 55 – Określenie miejsca świadczenia usługi – Usługobiorca zidentyfikowany do celów podatku od wartości dodanej w kilku państwach członkowskich – Wysyłka lub przewóz poza państwo członkowskie, w którym usługa została faktycznie wyświadczona.#Sprawa C-97/14.

text:
               Strony
               Motywy wyroku
               Sentencja

            Strony
            W sprawie C‑97/14
            mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Gyulai Közigazgatási és Munkaügyi Bíróság (Węgry) postanowieniem z dnia 17 lutego 2014 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 3 marca 2014 r., w postępowaniu:
            SMK kft
            przeciwko
            Nemzeti Adó- és Vámhivatal Dél-alföldi Regionális Adó Főigazgatósága,
            Nemzeti Adó- és Vámhivatal,
            TRYBUNAŁ (ósma izba),
            w składzie: A. Ó Caoimh, prezes izby, C. Toader i E. Jarašiūnas (sprawozdawca), sędziowie,
            rzecznik generalny: J. Kokott,
            sekretarz: A. Calot Escobar,
            uwzględniając pisemny etap postępowania,
            rozważywszy uwagi przedstawione:
            – w imieniu rządu węgierskiego przez G. Koósa oraz M.Z. Fehéra, działających w charakterze pełnomocników,
            – w imieniu rządu greckiego przez K. Paraskevopoulou oraz I. Kotsoni, działające w charakterze pełnomocników,
            – w imieniu Komisji Europejskiej przez V. Bottkę oraz L. Lozano Palacios, działających w charakterze pełnomocników,
            podjąwszy, po wysłuchaniu rzecznika generalnego, decyzję o rozstrzygnięciu sprawy bez opinii,
            wydaje następujący
            Wyrok

            Motywy wyroku
            1. Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 52 lit. c) i art. 55 dyrektywy Rady 2006/112/WE z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (Dz.U. L 347, s. 1, zwanej dalej „dyrektywą VAT”).
            2. Wniosek ten został złożony w ramach sporu pomiędzy SMK kft, spółką z siedzibą na Węgrzech, a Nemzeti Adó- és Vámhivatal Dél-alföldi Regionális Adó Főigazgatósága (generalną dyrekcją podatkową regionu Dél-alföld podlegającą krajowemu urzędowi skarbowemu, zwaną dalej „Főigazgatóság”) i Nemzeti Adó- és Vámhivatal (krajowym urzędem skarbowym, zwanym dalej „NAV”) dotyczącego decyzji nakładającej na SMK kft obowiązek zapłaty podatku od wartości dodanej (zwanego dalej „VAT”) za lata 2007–2009 i za okres od stycznia do marca 2010 r.
            Ramy prawne
            Prawo Unii
            3. Mimo iż część sporu rozstrzyganego w postępowaniu głównym dotyczy okresu od stycznia do marca 2010 r., w którym obowiązywała dyrektywa VAT w brzmieniu zmienionym dyrektywą Rady 2008/8/WE z dnia 12 lutego 2008 r. (Dz.U. L 44, s. 11), z wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym wynika, że sąd odsyłający zastanawia się wyłącznie nad wykładnią art. 52 lit. c) i art. 55 dyrektywy VAT w brzmieniu obowiązującym do dnia 1 stycznia 2010 r., to znaczy przed zmianami wprowadzonymi dyrektywą 2008/8.
            4. Zgodnie z art. 52 dyrektywy VAT, zawartym w jej tytule V, dotyczącym miejsca transakcji podlegających opodatkowaniu:
            „Miejscem świadczenia następujących usług jest miejsce, w którym usługa jest faktycznie świadczona:
            […]
            c) wycena rzeczowego majątku ruchomego lub prace na tym majątku”.
            5. Artykuł 55 tej dyrektywy brzmi następująco:
            „W drodze odstępstwa od art. 52 lit. c) uznaje się, że miejscem świadczenia usług obejmujących wycenę rzeczowego majątku ruchomego lub prace na tym majątku na rzecz usługobiorców zidentyfikowanych do celów VAT w państwie członkowskim innym niż państwo, na którego terytorium usługi te są faktycznie świadczone, jest terytorium państwa członkowskiego, które nadało usługobiorcy numer identyfikacyjny VAT, pod którym usługa została dla niego wykonana.
            Odstępstwo, o którym mowa w akapicie pierwszym, ma zastosowanie, wyłącznie jeżeli towary są wysyłane lub transportowane poza państwo członkowskie, w którym usługa była faktycznie świadczona”.
            Prawo węgierskie
            6. Az általános forgalmi adóról szóló 1992. évi LXXIV. törvény (ustawa LXXIV z 1992 r. w sprawie podatku od wartości dodanej), w brzmieniu obowiązującym w 2007 r. (zwana dalej „ustawą o podatku VAT”), przewidywała w §15 ust. 4:
            „Za miejsce świadczenia uważa się miejsce, w którym jest faktycznie świadczona [następująca] usługa:
            […]
            c) montażu, naprawy, pielęgnacji, odnawiania, przekształcania lub wykańczania rzeczy (z wyjątkiem nieruchomości).
            […]”.
            7. Zgodnie z brzmieniem §15/A ust. 12–14 tejże ustawy:
            „12. W przypadku gdy odbiorca usług określonych w § 15 ust. 4 lit. c) i d) jest podatnikiem zarejestrowanym w państwie członkowskim odmiennym od faktycznego miejsca usług, za miejsce świadczenia należy uznać terytorium państwa członkowskiego, w którym odbiorca usług jest zarejestrowany jako podatnik.
            13. Ustęp 2 nie ma zastosowania, w przypadku gdy towary nie są transportowane poza państwo członkowskie, w którym usługa była faktycznie świadczona.
            14. W przypadku gdy miejsce świadczenia jest określone przez terytorium państwa członkowskiego, w którym jest zarejestrowana jako podatnik osoba lub jednostka, która odbiera we własnym imieniu usługi, do których odnosi się niniejszy paragraf, i gdy osoba lub jednostka będąca odbiorcą usług jest jednocześnie zarejestrowana jako podatnik w innym państwie członkowskim, za miejsce świadczenia należy uznać państwo członkowskie, w którym organ podatkowy nadał tej osobie lub jednostce numer identyfikacji podatkowej wykorzystywany w celu odbioru usługi określonej w niniejszym paragrafie. Podatnik będzie zobowiązany do odbioru tej usługi pod numerem identyfikacji podatkowej wystawionym przez państwo członkowskie, w którym prowadzi on działalność powodującą jego opodatkowanie i w związku z którą była świadczona usługa”.
            8. Ustawa CXXVII z 2007 r. o ogólnym podatku obrotowym, obowiązująca od dnia 1 stycznia 2008 r. (zwana dalej „nową ustawą o podatku VAT”), stanowi w § 42 ust. 1:
            „W przypadku świadczenia następujących usług miejscem świadczenia jest miejsce, w którym usługa jest faktycznie świadczona:
            […]
            d) prace wykonywane na rzeczach (z wyjątkiem nieruchomości)”.
            9. Zgodnie z § 45 ust. 1 i 2 nowej ustawy o podatku VAT:
            „1. Na zasadzie odstępstwa od § 42 w przypadku gdy odbiorca usług, określony w § 42 ust. 1 lit. c) i d) jest podatnikiem zarejestrowanym w państwie członkowskim Wspólnoty odmiennym niż państwo, w którym faktycznie były świadczone wspomniane usługi, miejscem świadczenia jest państwo członkowskie Wspólnoty, w którym odbiorca usługi jest zarejestrowany jako podatnik.
            2. Ustęp 1 znajduje zastosowanie, w przypadku gdy towar będący wynikiem wykonanej usługi określonej w § 42 ust. 1 lit. c) i d) jest wysyłany lub transportowany poza państwo członkowskie Wspólnoty, w którym była faktycznie świadczona usługa, o której mowa w § 42 ust. 1 lit. c) i d)”.
            Postępowanie główne i pytania prejudycjalne
            10. Jak wynika z postanowienia odsyłającego, SMK kft, należąca do grupy spółek SMK, jest podatnikiem VAT na Węgrzech i posiada w związku z tym numer identyfikacji podatkowej VAT w tym państwie. Do tej grupy spółek należy również SMK UK Ltd, będąca spółką z siedzibą w Zjednoczonym Królestwie, która do dnia 30 lipca 2007 r. była zarejestrowana jako podatnik zarówno w Zjednoczonym Królestwie, jak i na Węgrzech, oraz posiadała węgierski i brytyjski numer identyfikacji podatkowej VAT. SMK Europe NV (zwana dalej „SMK Europe”), spółka z siedzibą w Belgii i wpisana na Węgrzech do rejestru VAT, jest również członkiem tej grupy i zajmuje się sprzedażą produktów tej grupy spółek w Europie.
            11. Od marca 2002 r. SMK kft świadczyła na Węgrzech, na zlecenie i na rzecz SMK UK Ltd, usługi podwykonawstwa. Ta ostatnia spółka nabywała surowce i części niezbędne do składania gotowych produktów, czyli urządzeń do zdalnego sterowania będących częścią sprzętu elektronicznego. Urządzenia, maszyny i środki produkcji były własnością SMK UK Ltd. SMK kft nie posiadała własnych zapasów surowców czy gotowych produktów i ograniczała się wyłącznie do montażu wskazanych urządzeń do zdalnego sterowania.
            12. Po zakończeniu montażu gotowe produkty były składowane w pomieszczeniach SMK kft, podczas gdy usługobiorca, SMK UK Ltd, sprzedawał je SMK Europe, która następnie odsprzedawała je nabywcom mającym siedzibę w innym państwie członkowskim lub w państwie trzecim. SMK kft, na zlecenie SMK UK Ltd, dostarczała te produkty nabywcom. Faktury wystawiane w związku z tą sprzedażą, stanowiące dokumenty przewozowe, były wystawiane przez SMK UK Ltd w imieniu nabywcy gotowych produktów, czyli SMK Europe, lecz produkty te były wysyłane bezpośrednio do końcowych odbiorców, znajdujących się w Unii Europejskiej lub w państwach trzecich, którym SMK Europe odsprzedawała rzeczone produkty. W każdym przypadku gotowe produkty opuszczały terytorium Węgier i nigdy nie docierały do Zjednoczonego Królestwa.
            13. SMK kft fakturowała cenę wytworzenia gotowych produktów na rzecz SMK UK Ltd w zamian za wyświadczoną usługę bez podatku, ze wzmianką „poza terytorialnym zakresem zastosowania podatku VAT”. Na fakturze umieszczała ona brytyjski numer identyfikacji podatkowej VAT należący do SMK UK Ltd.
            14. Urząd kontroli podatkowej dyrekcji departamentalnej w Békés, podlegający krajowemu urzędowi skarbowemu (zwany dalej „organem podatkowym pierwszej instancji”), przeprowadził kontrolę deklaracji dla podatku VAT sporządzonych przez SMK kft za okres od 1 stycznia do 31 grudnia 2007 r.
            15. W wyniku tej kontroli organ podatkowy pierwszej instancji uznał, że miejscem świadczenia odnośnych usług podwykonawstwa było miejsce faktycznego świadczenia tych usług, czyli terytorium Węgier. W szczególności stwierdził on, że SMK kft nie wykazała, iż gotowe produkty zostały wysłane poza terytorium Węgier, a zatem nie było możliwe uznanie Zjednoczonego Królestwa za miejsce świadczenia usług. W związku z tym rzeczony organ stwierdził zobowiązanie podatkowe obejmujące kwotę w wysokości 27 712 000 (forintów węgierskich) HUF i wezwał SMK kft do jej zapłaty.
            16. SMK kft zakwestionowała decyzję organu podatkowego pierwszej instancji przed Főigazgatóság, podnosząc, że przesłanki z § 15/A ust. 12 i 13 ustawy o podatku VAT były spełnione, co oznacza, że na usługi podwykonawstwa będące przedmiotem postępowania głównego mogły być wystawione faktury bez podatku VAT, gdyż chodzi o transakcje prawne dokonane poza terytorialnym zakresem stosowania tej ustawy. Twierdziła ona, że nie istniał obowiązek przewiezienia gotowych produktów do państwa członkowskiego usługobiorcy.
            17. W decyzji z dnia 10 grudnia 2012 r., Főigazgatóság, orzekając jako organ podatkowy drugiej instancji, podtrzymała decyzję organu podatkowego pierwszej instancji. Stwierdziła ona, że gotowe produkty były sprzedawane SMK Europe przez SMK UK Ltd przed ich przewozem, podczas gdy znajdowały się jeszcze na terytorium Węgier. Uznała ona w tych okolicznościach, że przewóz gotowych produktów był konsekwencją ich sprzedaży, a nie następstwem świadczenia usług podwykonawstwa.
            18. Ponadto organ podatkowy pierwszej instancji dokonał kontroli deklaracji dotyczących podatku VAT i podatku dochodowego od osób prawnych za lata 2008–2009 oraz za okres od stycznia do marca 2010 r. W tym okresie SMK kft świadczyła również na rzecz SMK UK Ltd usługi podwykonawstwa, za które nie zafakturowała ona podatku VAT.
            19. W wyniku ponownej kontroli tego postępowania kontrolnego dyrektor generalny Főigazgatóság stwierdził, że SMK kft obciąża zobowiązanie podatkowe w kwocie 107 616 000 HUF, oraz nałożył na nią grzywnę w wysokości 21 523 000 HUF, wraz z odsetkami za zwłokę w wysokości 38 208 000 HUF. Uznał on, że na podstawie § 42 ust. 1 lit. b)–d) i § 45 nowej ustawy o podatku VAT miejscem świadczenia usług podwykonawstwa, jakie spółka ta świadczyła we wskazanym powyżej okresie, było terytorium Węgier.
            20. SMK kft zakwestionowała decyzję organu podatkowego pierwszej instancji przed NAV, który w decyzji z dnia 8 stycznia 2013 r. podtrzymał wskazaną decyzję, uznając, że miejscem świadczenia usług podwykonawstwa było terytorium Węgier.
            21. SMK kft wniosła do sądu odsyłającego skargę administracyjną na decyzję Főigazgatóság z dnia 10 grudnia 2012 r. oraz na decyzję NAV z dnia 8 stycznia 2013 r. Co się tyczy, w pierwszej kolejności, decyzji Főigazgatóság, SMK kft podnosi w szczególności, że dla określenia miejsca świadczenia usług, których przedmiotem są prace dotyczące dóbr materialnych, art. 55 dyrektyw VAT nie wymaga, aby dobra te były dostarczone w państwie członkowskim usługobiorcy. Jej zdaniem wystarczy, aby były one przedmiotem przewozu lub wysyłki poza terytorium państwa członkowskiego, w którym zakończyła się ich produkcja.
            22. SMK kft podkreśla, że po wykonaniu przez nią usługi gotowe produkty, które zostały sprzedane nabywcom znajdującym się w państwie członkowskim innym niż Węgry, opuściły w związku z tym terytorium Węgier. Fakt, że usługobiorca, czyli SMK UK Ltd, była również wpisana do węgierskiego rejestru VAT w 2007 r., nie oznacza, że była ona odbiorcą usług z węgierskim numerem identyfikacji VAT, gdyż jej zasadnicza działalność była powiązana z zakładem znajdującym się w innym państwie członkowskim. Zdaniem SMK kft § 15/A ust. 14 ustawy o podatku VAT jest sprzeczny z dyrektywą VAT.
            23. Főigazgatóság podnosi, że SMK kft była zobowiązana uwzględnić świadczenie usług z węgierskim numerem identyfikacji VAT należącym do SMK UK Ltd, gdyż sprzedaż gotowych produktów będących wynikiem prac wykonanych przez SMK kft miała miejsce na Węgrzech. Wynika stąd jej zdaniem, że za miejsce świadczenia usług należało uznać terytorium tego państwa członkowskiego i że w konsekwencji usługi te nie były wykluczone z terytorialnego zakresu ustawy o podatku VAT. Przewóz gotowych produktów pozostaje bez wpływu na fakt, że po wykonaniu usługi SMK kft była zobowiązana do zapłaty podatku VAT.
            24. Co się tyczy, w drugiej kolejności, decyzji NAV z dnia 8 stycznia 2013 r., SMK kft uważa, że obowiązek uiszczenia podatku VAT nie może być wywiedziony z dyrektywy VAT, chyba że przyjmie się wykładnię sprzeczną z tą ostatnią dyrektywą. Jej zdaniem do usługobiorcy należy podjęcie decyzji, kogo obciąża podatek. Wreszcie odmowa zastosowania zwolnienia podatkowego do odnośnych usług narusza zasady terytorialności i neutralności podatku VAT.
            25. NAV podnosi, że w celu zastosowania wyjątku przewidzianego w art. 55 dyrektywy VAT należy zbadać, czy odbiorca usług podwykonawstwa posiadał lub powinien był posiadać numer identyfikacji VAT na Węgrzech. Podkreśla on w tym względzie, że gotowe produkty, które zostały zmontowane przez SMK kft, nie zostały wysłane do państwa członkowskiego, na którego terytorium znajduje się siedziba SMK UK Ltd, lecz zostały sprzedane w czasie, gdy znajdował y się na Węgrzech, co oznacza, że to państwo członkowskie należy uznać za miejsce dokonania sprzedaży przez SMK UK Ltd.
            26. W tych okolicznościach Gyulai Közigazgatási és Munkaügyi Bíróság (sąd administracyjny i ds. pracy w Guyula) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
            „1) Czy art. 55 [dyrektywy VAT] obowiązującej do dnia 1 stycznia 2010 r. należy interpretować w ten sposób, że artykuł ten odnosi się tylko do będących odbiorcami usług podatników, którzy nie mają numeru identyfikacji podatkowej do celów VAT lub nie są zobowiązani do jego posiadania w państwie członkowskim miejsca, gdzie faktycznie świadczone są usługi?
            2) W wypadku udzielenia odpowiedzi twierdzącej na pytanie pierwsze: czy jedynie art. 52 [dyrektywy VAT] ma zastosowanie do określenia miejsca świadczenia usług?
             3) W wypadku udzielenia odpowiedzi przeczącej na pytanie pierwsze: czy art. 55 [dyrektywy VAT] obowiązującej do dnia 1 stycznia 2010 r. należy interpretować w ten sposób, że w sytuacji gdy podatnik będący odbiorcą usług będących przedmiotem umowy o podwykonawstwo dysponuje numerem identyfikacji podatkowej do celów VAT lub powinien nim dysponować w więcej niż jednym państwie członkowskim, wyłącznie do decyzji wspomnianego odbiorcy należy określenie numeru identyfikacji podatkowej z jakim korzysta on ze świadczenia usług (włączając także przypadek, gdy uznano, że podatnik będący odbiorcą świadczenia ma siedzibę w państwie członkowskim faktycznego miejsca świadczenia usług, lecz dysponuje także numerem identyfikacji podatkowej do celów VAT w innym państwie członkowskim)?
            4) Na wypadek, gdyby odpowiedź na pytanie trzecie brzmiała, że uprawnienia decyzyjne odbiorcy usług są nieograniczone – czy art. 55 [dyrektywy VAT] należy interpretować w ten sposób, iż:
            – do dnia 31 grudnia 2009 r. można uznać, że usługi były świadczone pod numerem identyfikacji do celów VAT wskazanym przez odbiorcę wspomnianego świadczenia, jeśli odbiorca ten także jest uznany za podatnika zarejestrowanego (z siedzibą) w innym państwie członkowskim i towary są wysyłane lub transportowane poza państwo członkowskie, w którym usługa była faktycznie świadczona?
            – na określenie miejsca świadczenia usług ma wpływ fakt, że mający siedzibę w innym państwie członkowskim odbiorca świadczenia jest podatnikiem, który dostarcza gotowe towary, wysyłając je lub transportując je poza państwo członkowskie, gdzie były świadczone usługi do pośredniego odbiorcy, który odsprzedaje towary w trzecim państwie członkowskim Unii, a odbiorca usług będących przedmiotem umowy o podwykonawstwo nie transportuje towarów w powrotnej drodze do swego zakładu?
            5) Jeśli uprawnienia decyzyjne odbiorcy usług nie są nieograniczone, to  czy na zastosowanie art. 55 [dyrektywy VAT] obowiązującej do dnia 1 stycznia 2010 r. mają wpływ:
            – okoliczności, w jakich odbiorca określonych wykonanych prac, których przedmiotem jest towar, nabywa odpowiednie surowce i udostępnia je osobie, która wykonuje te prace;
            – to, z jakiego państwa członkowskiego i pod jakim numerem identyfikacji podatkowej podatnik będący odbiorcą usług realizuje dostawę gotowych towarów będących wynikiem wspomnianych prac;
            – fakt, że – tak jak w sporze w postępowaniu głównym – gotowe towary będące wynikiem wspomnianych prac są przedmiotem szeregu dostaw w ramach łańcucha transakcji jeszcze na terytorium kraju, w którym dokonywane są prace, i że są transportowane z tego kraju bezpośrednio do nabywcy końcowego?”.
            W przedmiocie pytań prejudycjalnych
            27. Na wstępie należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem w ramach ustanowionej w art. 267 WE procedury współpracy pomiędzy sądami krajowymi a Trybunałem zadaniem Trybunału jest udzielenie sądowi krajowemu odpowiedzi użytecznej do rozstrzygnięcia zawisłego przed nim sporu. Mając to na uwadze, Trybunał musi w razie potrzeby przeformułować przedłożone mu pytania (zob. wyrok Douane Advies Bureau Rietveld, C‑541/13, EU:C:2014:2270, pkt 18 i przytoczone orzecznictwo).
            28. W tym względzie z postanowienia odsyłającego wynika, że w postępowaniu głównym chodzi o określenie dla celów podatku VAT miejsca świadczenia usług podwykonawstwa wykonanych przez skarżącą w postępowaniu głównym na zlecenie i na rzecz SMK UK Ltd, z siedzibą w Zjednoczonym Królestwie, będącą właścicielem produktów, których dotyczą te usługi. Z informacji przedłożonych Trybunałowi wynika również, że odnośne usługi obejmowały montaż urządzeń do zdalnego sterowania należących do SMK UK Ltd przez skarżącą w postępowaniu głównym. Po dokonaniu ich montażu omawiane gotowe produkty pozostawały na Węgrzech. SMK UK Ltd sprzedawała je następnie SMK Europe, która odsprzedawała je nabywcom z siedzibą w innym państwie członkowskim lub w państwie trzecim. Dopiero zatem po ich odsprzedaży te gotowe produkty były przewożone lub wysyłane poza terytorium Węgier.
            29. Należy również zauważyć, że sąd odsyłający odróżnia okres, w którym odbiorca usług był zarejestrowany do celów podatku VAT zarówno na Węgrzech, jak i w Zjednoczonym Królestwie, oraz okres, w którym nie posiadał on już numeru identyfikacji podatkowej VAT na Węgrzech.
            30. W świetle powyższych uwag należy uznać, że pięć pytań prejudycjalnych, które należy rozważyć łącznie, dotyczy zasadniczo kwestii, czy art. 55 dyrektywy VAT w brzmieniu obowiązującym do dnia 1 stycznia 2010 r. należy interpretować w ten sposób, że znajduje on zastosowanie w okolicznościach takich jak w postępowaniu głównym, gdzie odbiorca usług został zarejestrowany do celów podatku VAT jednocześnie w państwie członkowskim, w którym usługi były faktycznie świadczone, i w innym państwie członkowskim, a następnie wyłącznie w tym drugim państwie członkowskim, oraz gdzie ruchome dobra materialne, które były przedmiotem tych usług, zostały wysłane lub przewiezione poza terytorium tego państwa członkowskiego, w którym usługi te zostały faktycznie wyświadczone, nie po wykonaniu tych usług, lecz w następstwie dalszej sprzedaży tych dóbr.
            31. Dyrektywa VAT, która zastąpiła szóstą dyrektywę Rady 77/388/EWG z dnia 17 maja 1977 r. w sprawie harmonizacji ustawodawstw państw członkowskich odnoszących się do podatków obrotowych – wspólny system podatku od wartości dodanej: ujednolicona podstawa wymiaru podatku (Dz.U. L 145, s. 1), zawiera tytuł V, poświęcony miejscu transakcji podlegających opodatkowaniu. Rozdział 3, zawarty w tym tytule, dotyczy miejsca świadczenia usług, a jego sekcje 1 i 2 stanowią odpowiednio przepisy ogólne odnoszące się do ustalenia miejsca opodatkowania tych usług i  przepisy szczególne dotyczące świadczenia określonych usług. Podobnie jak art. 9 ust. 2 i 3 szóstej dyrektywy 77/388, art. 44–59 dyrektywy VAT zawierają reguły określające szczególne miejsce opodatkowania (zob. wyrok Welmory, C‑605/12, EU:C:2014:2298, pkt 37, 38).
            32. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału celem przepisów określających miejsce opodatkowania świadczenia usług jest uniknięcie z jednej strony zbiegu właściwości, mogącego prowadzić do podwójnego opodatkowania, a z drugiej strony braku opodatkowania przychodów (wyrok Welmory, C‑605/12, EU:C:2014:2298, pkt 42 i przytoczone tam orzecznictwo).
            33. W związku z tym przepis taki jak art. 55 dyrektywy VAT określa miejsce opodatkowania usługi oraz rozgranicza kompetencje państw członkowskich. W tym celu rzeczony przepis przewiduje racjonalny podział odpowiednich zakresów stosowania przepisów krajowych w dziedzinie podatku VAT poprzez określenie w jednolity sposób miejsca opodatkowania świadczenia usług (zob. podobnie wyrok Welmory, C‑605/12, EU:C:2014:2298, pkt 50, 51).
            34. Należy przypomnieć, że ogólna zasada służąca określeniu miejsca opodatkowania usług obejmujących prace na rzeczowym majątku ruchomym jest określona w art. 52 pkt c) dyrektywy VAT, zgodnie z którym miejscem świadczenia takich usług jest miejsce, gdzie usługi te są faktycznie świadczone.
            35. Artykuł 55 dyrektywy VAT stanowi, że w drodze odstępstwa od wskazanej zasady uznaje się, że miejscem świadczenia wyżej wymienionych usług na rzecz usługobiorców zidentyfikowanych do celów VAT w państwie członkowskim innym niż państwo, na którego terytorium usługi te są faktycznie świadczone, jest terytorium państwa członkowskiego, które nadało usługobiorcy numer identyfikacyjny VAT, pod którym usługa została dla niego wykonana. Odstępstwo to ma zastosowanie, wyłącznie jeżeli towary są wysyłane lub transportowane poza państwo członkowskie, w którym usługa była faktycznie świadczona.
            36. Z treści art. 55 dyrektywy VAT wynika zatem, że odstępstwo przewidziane w tym ostatnim artykule znajduje zastosowanie, jeżeli spełnione są dwie kumulatywne przesłanki. Po pierwsze, usługobiorca musi być „zidentyfikowany do celów VAT” w państwie członkowskim innym niż państwo, na którego terytorium usługi te są faktycznie świadczone, a po drugie, towary muszą być wysłane lub transportowane poza państwo członkowskie, w którym usługi były faktycznie świadczone.
            37. Ponieważ określenie miejsca świadczenia usługi powinno nastąpić wyłącznie z uwzględnieniem okoliczności faktycznych odnoszących się do danych transakcji podlegającej opodatkowaniu, drugi warunek wymagany w art. 55 dyrektywy VAT w celu zastosowania odstępstwa, które ustanawia, powinien być oceniany wyłącznie w zależności od tych okoliczności, a nie z uwzględnieniem ewentualnych późniejszych transakcji.
            38. Aby zatem art. 55 dyrektywy VAT znalazł zastosowanie, transport lub wysyłka towarów powinna mieć miejsce w ramach transakcji dotyczącej prac, których przedmiotem są te towary, przed dokonaniem, stosownie do okoliczności, innej transakcji obejmującej te towary i objętej podatkiem VAT.
            39. W niniejszym przypadku, jak wynika to z akt sprawy przedłożonych Trybunałowi i jak przypomniano w pkt 28 niniejszego wyroku, po dokonaniu ich montażu gotowe produkty będące przedmiotem postępowania głównego pozostawały na Węgrzech i były przewożone poza terytorium tego państwa członkowskiego dopiero po dokonaniu transakcji obejmujących sprzedaż i odsprzedaż tych produktów.
            40. Wynika stąd, że w ramach usług będących przedmiotem postępowania głównego nie doszło do transportu lub wysyłki towarów poza państwo członkowskie, w którym usługi te zostały faktycznie wykonane. Przewidziany w art. 55 dyrektywy VAT warunek dotyczący transportu lub wysyłki towarów nie został zatem spełniony. W związku z tym miejsce opodatkowania tych usług powinno być określone na podstawie art. 52 lit. c) tej dyrektywy, zgodnie z którym miejscem tym jest terytorium państwa członkowskiego ich faktycznego wykonania, w tym przypadku terytorium Węgier.
            41. Ponadto w odniesieniu do pierwszego warunku ustanowionego w celu stosowania art. 55 dyrektywy VAT należy stwierdzić, że fakt, iż w okresie świadczenia odnośnych usług ich odbiorca był zarejestrowany do celów VAT jednocześnie na Węgrzech i w Zjednoczonym Królestwie, a następnie wyłącznie w tym ostatnim państwie członkowskim, nie ma znaczenia przy rozstrzyganiu sporu zawisłego przed sądem odsyłającym, gdyż w ramach tego świadczenia usług towary nie były przewożone ani wysyłane poza terytorium Węgier.
            42. W świetle powyższego na pytania prejudycjalne należy odpowiedzieć, że art. 55 dyrektywy VAT w brzmieniu obowiązującym do dnia 1 stycznia 2010 r. należy interpretować w ten sposób, że nie znajduje on zastosowania w okolicznościach takich jak w postępowaniu głównym, gdzie odbiorca usług został zarejestrowany do celów podatku VAT jednocześnie w państwie członkowskim, w którym usługi były faktycznie świadczone, i w innym państwie członkowskim, a następnie wyłącznie w tym drugim państwie członkowskim, oraz gdzie ruchome dobra materialne, które były przedmiotem tych usług, zostały wysłane lub przewiezione poza terytorium państwa członkowskiego, w którym usługi te zostały faktycznie wyświadczone, nie po wykonaniu tych usług, lecz w następstwie dalszej sprzedaży tych dóbr.
            W przedmiocie kosztów
            43. Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.

            Sentencja
            Z powyższych względów Trybunał (ósma izba) orzeka, co następuje:
            Artykuł 55 dyrektywy Rady 2006/112/WE z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej, w brzmieniu obowiązującym do dnia 1 stycznia 2010 r., należy interpretować w ten sposób, że nie znajduje on zastosowania w okolicznościach takich jak w postępowaniu głównym, gdzie odbiorca usług został zarejestrowany do celów podatku od wartości dodanej jednocześnie w państwie członkowskim, w którym usługi były faktycznie świadczone, i w innym państwie członkowskim, a następnie wyłącznie w tym drugim państwie członkowskim, oraz gdzie ruchome dobra materialne, które były przedmiotem tych usług, zostały wysłane lub przewiezione poza terytorium państwa członkowskiego, w którym usługi te zostały faktycznie wyświadczone, nie po wykonaniu tych usług, lecz w następstwie dalszej sprzedaży tych dóbr.


title: Wyrok Trybunału (pierwsza izba) z dnia 18 czerwca 2009 r.#L'Oréal SA, Lancôme parfums et beauté & Cie SNC i Laboratoire Garnier & Cie przeciwko Bellure NV, Malaika Investments Ltd i Starion International Ltd.#Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Court of Appeal (England & Wales) (Civil Division) - Zjednoczone Królestwo.#Dyrektywa 89/104/EWG - Znaki towarowe - Artykuł 5 ust. 1 i 2 - Używanie znaku towarowego w reklamie porównawczej - Prawo do zakazania tego używania - Czerpanie nienależnej korzyści z renomy znaku towarowego - Negatywny wpływ na funkcje znaku towarowego - Dyrektywa 84/450/EWG - Reklama porównawcza - Artykuł 3a ust. 1 lit. g) i h) - Warunki dozwolonej reklamy porównawczej - Czerpanie nienależnej korzyści z powszechnej znajomości znaku towarowego - Przedstawienie towaru jako imitacji lub repliki.#Sprawa C-487/07.

text:
      Sprawa C‑487/07
      L'Oréal SA i in.
      przeciwko
      Bellure NV i in.
      [wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Court of Appeal (England & Wales) (Civil Division)]
      Dyrektywa 89/104/EWG – Znaki towarowe – Artykuł 5 ust. 1 i 2 – Używanie znaku towarowego w reklamie porównawczej – Prawo do zakazania tego używania – Czerpanie nienależnej korzyści z renomy znaku towarowego – Negatywny wpływ na funkcje znaku towarowego – Dyrektywa 84/450/EWG – Reklama porównawcza – Artykuł 3a ust. 1 lit. g) i h) – Warunki dozwolonej reklamy porównawczej – Czerpanie nienależnej korzyści z powszechnej znajomości znaku towarowego – Przedstawienie towaru jako imitacji lub repliki
      Streszczenie wyroku
      1.        Zbliżanie ustawodawstw – Znaki towarowe – Dyrektywa 89/104 – Znak towarowy cieszący się renomą – Ochrona rozszerzona na towary
            lub usługi, które nie są podobne do tych, dla których zarejestrowano znak towarowy (art. 5 ust. 2 dyrektywy) – Przesłanki
            przyznania rozszerzonej ochrony
      (dyrektywa Rady 89/104, art. 5 ust. 2)
      2.        Zbliżanie ustawodawstw – Znaki towarowe – Dyrektywa 89/104 – Prawo właściciela znaku towarowego do sprzeciwienia się używaniu
            przez osobę trzecią identycznego lub podobnego oznaczenia w odniesieniu do identycznych lub podobnych towarów lub usług –
            Używanie znaku towarowego w rozumieniu art. 5 ust. 1 lit. a) dyrektywy
      (dyrektywy Rady: 84/450, art. 3a ust. 1; 89/104, art. 5 ust. 1 lit. a))
      3.        Zbliżanie ustawodawstw – Reklama wprowadzająca w błąd i reklama porównawcza – Dyrektywa 84/450 – Reklama porównawcza
      (dyrektywa Rady 84/450, art. 3a ust. 1 lit. g), h))
      1.        Artykuł 5 ust. 2 pierwszej dyrektywy 89/104 o znakach towarowych należy interpretować w ten sposób, że stwierdzenie czerpania
         nienależnej korzyści z charakteru odróżniającego lub renomy znaku towarowego w rozumieniu tego przepisu nie zależy od istnienia
         prawdopodobieństwa wprowadzenia w błąd ani od niebezpieczeństwa działania na szkodę jego charakteru odróżniającego lub renomy
         tudzież, bardziej ogólnie, właściciela tego znaku. Odnoszenie przez osobę trzecią korzyści z używania oznaczenia podobnego
         do renomowanego znaku towarowego stanowi czerpanie nienależnej korzyści z charakteru odróżniającego lub renomy tego znaku,
         jeżeli ta osoba trzecia próbuje w ten sposób działać w cieniu renomowanego znaku towarowego w celu skorzystania z jego atrakcyjności,
         reputacji i prestiżu oraz wykorzystać, bez żadnej rekompensaty finansowej, wysiłek handlowy włożony przez właściciela znaku
         towarowego w wykreowanie i utrzymanie jego wizerunku.

      (por. pkt 50; pkt 1 sentencji)
      2.        Artykuł 5 ust. 1 lit. a) pierwszej dyrektywy 89/104 o znakach towarowych należy interpretować w ten sposób, że właściciel
         zarejestrowanego znaku towarowego jest uprawniony do zakazania używania przez osobę trzecią w reklamie porównawczej, która
         nie spełnia wszystkich warunków dopuszczenia określonych w art. 3a ust. 1 dyrektywy 84/450 dotyczącej reklamy wprowadzającej
         w błąd i reklamy porównawczej, zmienionej dyrektywą 97/55, oznaczenia identycznego z tym znakiem w odniesieniu do towarów
         lub usług identycznych z towarami lub usługami, dla których został on zarejestrowany, nawet jeśli używanie to nie może negatywnie
         wpływać na podstawową funkcję znaku towarowego, jaką jest wskazywanie pochodzenia towarów lub usług, pod warunkiem że wpływa
         ono lub może negatywnie wpływać na jedną z pozostałych funkcji tego znaku.

      Zgodnie bowiem z art. 5 ust. 1 zdanie pierwsze dyrektywy 89/104 zarejestrowany znak towarowy przyznaje właścicielowi wyłączne
         prawo do tego znaku. Na podstawie art. 5 ust. 1 lit. a) tej dyrektywy to wyłączne prawo uprawnia właściciela do zakazania
         wszelkim osobom trzecim, które nie posiadają jego zgody, używania w obrocie handlowym oznaczenia identycznego z tym znakiem
         dla towarów lub usług identycznych z tymi, dla których został on zarejestrowany.

      Wyłączne prawo przewidziane w art. 5 ust. 1 lit. a) dyrektywy 89/104 zostało przyznane właścicielowi znaku, aby umożliwić
         mu ochronę jego szczególnych interesów jako właściciela tego znaku, tzn. umożliwić mu zadbanie o to, aby znak ten mógł spełniać
         właściwe mu funkcje. W rezultacie wykonywanie tego prawa winno być zastrzeżone dla przypadków, w których używanie oznaczenia
         przez osoby trzecie wpływa lub może negatywnie wpływać na pełnione przez znak funkcje. Wspomniane powyżej funkcje obejmują
         nie tylko podstawową funkcję znaku towarowego, jaką jest zagwarantowanie konsumentom wskazania pochodzenia towarów lub usług,
         lecz również inne jego funkcje, w szczególności funkcję polegającą na zagwarantowaniu jakości tych towarów lub usług czy też
         funkcje komunikacyjną, inwestycyjną lub reklamową.

      (por. pkt 57, 58, 65; pkt 2 sentencji)
      3.        Artykuł 3a ust. 1 dyrektywy 84/450 dotyczącej reklamy wprowadzającej w błąd i reklamy porównawczej, zmienionej dyrektywą 97/55,
         należy interpretować w ten sposób, że reklamujący, który w sposób wyraźny lub domyślnie wskazuje w reklamie porównawczej,
         że sprzedawany przez niego towar stanowi imitację towaru noszącego powszechnie znany znak towarowy, przedstawia „towar bądź
         usługę jako imitację lub replikę” w rozumieniu art. 3a ust. 1 lit. h) tej dyrektywy.

      W istocie specyficznym przedmiotem warunku ustanowionego w art. 3a ust. 1 lit. h) dyrektywy 84/450 jest zakazanie reklamującemu
         przedstawiania w reklamie porównawczej faktu, że sprzedawany przezeń produkt lub usługa stanowi imitację lub replikę produktu
         markowego czy markowej usługi. W tym zakresie zakazane są nie tylko przekazy reklamowe wyraźnie przywołujące na myśl ideę
         imitacji lub repliki, ale również takie przekazy, które ze względu na ogólną prezentację i kontekst gospodarczy danej sprawy
         mogą wywołać u docelowego kręgu odbiorców takie skojarzenia.

      W tym względzie bez znaczenia pozostaje kwestia, czy przekaz reklamowy informuje, iż chodzi tu o imitację towaru noszącego
         chroniony znak towarowy w całości, czy też jedynie jego podstawowej cechy.

      Skoro reklama porównawcza, która przedstawia towary reklamującego jako imitację towaru noszącego znak towarowy, jest kwalifikowana
         przez dyrektywę 84/450 jako sprzeczna z zasadami uczciwej konkurencji i co za tym idzie – jest niedozwolona, odnoszenie przez
         reklamującego korzyści dzięki takiej reklamie stanowi owoc nieuczciwej konkurencji i winno w konsekwencji zostać uznane za
         czerpanie nienależnej korzyści z powszechnej znajomości tego znaku towarowego w rozumieniu art. 3a ust. 1 lit. g) wspomnianej
         dyrektywy.

      (por. pkt 75, 76, 79, 80; pkt 3 sentencji)
WYROK TRYBUNAŁU (pierwsza izba)
      z dnia 18 czerwca 2009 r.(*)

      Dyrektywa 89/104/EWG – Znaki towarowe – Artykuł 5 ust. 1 i 2 – Używanie znaku towarowego w reklamie porównawczej – Prawo do zakazania tego używania – Czerpanie nienależnej korzyści z renomy znaku towarowego – Negatywny wpływ na funkcje znaku towarowego – Dyrektywa 84/450/EWG – Reklama porównawcza – Artykuł 3a ust. 1 lit. g) i h) – Warunki dozwolonej reklamy porównawczej – Czerpanie nienależnej korzyści z powszechnej znajomości znaku towarowego – Przedstawienie towaru jako imitacji lub repliki
      W sprawie C‑487/07
      mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 234 WE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Court
         of Appeal (England & Wales) (Civil Division) (Zjednoczone Królestwo) postanowieniem z dnia 22 października 2007 r., które
         wpłynęło do Trybunału w dniu 5 listopada 2007 r., w postępowaniu

      L’Oréal SA,

      Lancôme parfums et beauté & Cie SNC,

      Laboratoire Garnier & Cie
      przeciwko
      Bellure NV,

      Malaika Investments Ltd, działającej pod nazwą handlową „Honey pot cosmetic & Perfumery Sales”,

      Starion International Ltd,

      TRYBUNAŁ (pierwsza izba),
      w składzie: P. Jann, prezes izby, M. Ilešič (sprawozdawca), A. Tizzano, A. Borg Barthet i E. Levits, sędziowie,
      rzecznik generalny: P. Mengozzi,
      sekretarz: R. Şereş, administrator,
      uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 5 listopada 2008 r.,
      rozważywszy uwagi przedstawione:
      –        w imieniu L’Oréal SA, Lancôme parfums et beauté & Cie SNC oraz Laboratoire Garnier & Cie przez H. Carra, D. Andersona, QC,
         oraz przez J. Reid, barrister, umocowanych przez Baker & McKenzie LLP,

      –        w imieniu Malaika Investments Ltd i Starion International Ltd przez R. Wyanda, QC, oraz przez H. Portera i T. Moody’ego-Stuarta,
         solicitors,

      –        w imieniu rządu Zjednoczonego Królestwa przez T. Harris, a następnie przez L. Seeboruth, działających w charakterze pełnomocników,
         wspieranych przez S. Malynicza, barrister,

      –        w imieniu rządu francuskiego przez G. de Berguesa oraz przez A.L. During i B. Beaupère-Manokhę, działających w charakterze
         pełnomocników,

      –        w imieniu rządu niderlandzkiego przez C. Wissels, działającą w charakterze pełnomocnika,
      –        w imieniu rządu polskiego przez A. Rutkowską oraz K. Rokicką, działające w charakterze pełnomocników,
      –        w imieniu rządu portugalskiego przez L. Ineza Fernandesa oraz I. Vieirę da Silvę, działających w charakterze pełnomocników,
      –        w imieniu Komisji Wspólnot Europejskich przez W. Wilsa oraz H. Krämera, działających w charakterze pełnomocników,
      po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 10 lutego 2009 r.,
      wydaje następujący
      Wyrok
      1        Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 5 ust. 1 i 2 pierwszej dyrektywy Rady 89/104/EWG
         z dnia 21 grudnia 1988 r. mającej na celu zbliżenie ustawodawstw państw członkowskich odnoszących się do znaków towarowych
         (Dz.U. 1989, L 40, s. 1), a także art. 3a ust. 1 dyrektywy Rady 84/450/EWG z dnia 10 września 1984 r. dotyczącej reklamy wprowadzającej
         w błąd i reklamy porównawczej (Dz.U. L 250, s. 17), zmienionej dyrektywą 97/55/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 6 października
         1997 r. (Dz.U. L 290, s. 18) (zwanej dalej „dyrektywą 84/450”).

      2        Wniosek ten przedstawiony został w ramach powództwa wytoczonego przez L’Oréal SA, Lancôme parfums et beauté & Cie SNC i Laboratoires
         Garnier & Cie (zwanych dalej wspólnie „L’Oréal i in.”) przeciwko Bellure NV (zwanej dalej „Bellure”), Malaika Investments
         Ltd, działającej pod nazwą handlową „Honey pot cosmetics & Perfumery Sales” (zwanej dalej „Malaika”) i Starion International
         Ltd (zwanej dalej „Starion”) o stwierdzenie naruszenia przez te ostatnie praw do znaków towarowych.

       Ramy prawne
       Uregulowania wspólnotowe
      3        Dyrektywa 89/104 została uchylona przez dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/95/WE z dnia 22 października 2008 r.
         mającą na celu zbliżenie ustawodawstw państw członkowskich odnoszących się do znaków towarowych (wersja skodyfikowana) (Dz.U.
         L 299, s. 25), która weszła w życie w dniu 28 listopada 2008 r. Niemniej spór przed sądem krajowym nadal podlega przepisom
         dyrektywy 89/104 ze względu na datę, w której zaszły okoliczności faktyczne.

      4        Motyw dziesiąty dyrektywy 89/104 brzmi następująco:

      „[O]chrona udzielana zarejestrowanemu znakowi towarowemu, która w szczególności ma mu zapewnić funkcję wskazania pochodzenia,
         jest całkowita w przypadku identyczności między znakiem i oznaczeniem oraz towarami lub usługami; ochrona ma zastosowanie
         również do przypadków podobieństwa między znakiem a oznaczeniem oraz towarami lub usługami; pojęcie podobieństwa należy interpretować
         w odniesieniu do prawdopodobieństwa wprowadzenia w błąd; prawdopodobieństwo wprowadzenia w błąd, którego ocena zależy od wielu
         czynników, w szczególności rozpoznawalności znaku towarowego na rynku, mogącego powstać skojarzenia ze znakiem używanym lub
         zarejestrowanym, stopnia podobieństwa między znakiem towarowym i oznaczeniem, między określonymi towarami lub usługami, stanowi
         szczególny warunek dla takiej ochrony; sposoby ustalania prawdopodobieństwa wprowadzenia w błąd, w szczególności ciężar dowodu,
         są regulowane przez krajowe zasady proceduralne, których dyrektywa nie narusza”.

      5        Artykuł 5 dyrektywy 89/104, zatytułowany „Prawa przyznane przez znak towarowy”, stanowi:

      „1.      Zarejestrowany znak towarowy przyznaje właścicielowi wyłączne prawa do tego znaku. Właściciel jest uprawniony do zakazania
         wszelkim stronom [osobom] trzecim, które nie posiadają jego zgody, używania w obrocie handlowym:

      a)      oznaczenia identycznego ze znakiem towarowym dla towarów lub usług identycznych z tymi, dla których znak towarowy jest zarejestrowany;
      b)      oznaczenia, w przypadku którego z powodu jego identyczności lub podobieństwa do znaku towarowego oraz identyczności lub podobieństwa
         towarów lub usług, których dotyczy znak towarowy i to oznaczenie, istnieje prawdopodobieństwo wprowadzenia w błąd wśród opinii
         publicznej [odbiorców], które obejmuje prawdopodobieństwo skojarzenia oznaczenia ze znakiem towarowym.

      2.      Każde państwo członkowskie może również postanowić, że właściciel jest uprawniony do zakazania wszelkim osobom trzecim, które
         nie posiadają jego zgody, używania w obrocie handlowym oznaczenia identycznego lub podobnego do wspólnotowego znaku towarowego
         w odniesieniu do towarów lub usług, które nie są podobne do tych, dla których zarejestrowano wspólnotowy znak towarowy, w przypadku
         gdy cieszy się on renomą we Wspólnocie i w przypadku gdy używanie tego oznaczenia bez uzasadnionej przyczyny powoduje nienależną
         korzyść z powodu lub jest szkodliwe dla odróżniającego charakteru lub renomy wspólnotowego znaku towarowego [powodowałoby
         czerpanie nienależnej korzyści z odróżniającego charakteru lub renomy wcześniejszego znaku towarowego bądź też działało na
         ich szkodę].

      3.      Na podstawie ust. 1 i 2 mogą być zabronione, między innymi, następujące działania:
      […]
      b)      oferowanie towarów, wprowadzanie ich do obrotu lub ich magazynowanie w tym celu pod takim oznaczeniem lub oferowanie i świadczenie
         usług pod tym oznaczeniem;

      […]
      d)      używanie oznaczenia w dokumentach handlowych i w reklamie.
      […]”.
      6        Artykuł 6 ust. 1 wspomnianej dyrektywy, zatytułowany „Ograniczenie skutków znaku towarowego”, przewiduje:

      „Znak towarowy nie upoważnia właściciela do zakazania stronie [osobie] trzeciej używania w obrocie handlowym:
      […]
      b)      wskazówek dotyczących rodzaju, jakości, ilości, zamierzonego przeznaczenia, wartości, pochodzenia geograficznego, daty produkcji
         towarów lub świadczenia usług, lub innych cech charakterystycznych towarów lub usług;

      [...]”.
      7        Przepisy dotyczące reklamy porównawczej zostały wprowadzone do pierwotnego tekstu dyrektywy 84/450 na mocy dyrektywy 97/55.

      8        Motywy 2, 7, 9, 11, 13–15 i 19 dyrektywy 97/55 brzmią następująco:

      „(2)  Wprowadzenie rynku wewnętrznego będzie się wiązało z coraz dalej idącym rozszerzaniem różnorodności podaży; fakt, że konsumenci
         mogą i muszą w najwyższym stopniu skorzystać na powstaniu rynku wewnętrznego, a także fakt, iż reklama jest bardzo ważnym
         środkiem otwierania realnych kanałów zbytu na całym obszarze Wspólnoty dla wszystkich towarów i usług, we wszystkich państwach
         członkowskich muszą istnieć takie same podstawowe przepisy regulujące formę i treść reklamy porównawczej i muszą istnieć zharmonizowane
         warunki wykorzystywania reklamy porównawczej; spełniająca te warunki reklama porównawcza przyczyni się do obiektywnego wydobycia
         zalet poszczególnych porównywalnych produktów; reklama porównawcza może w ten sposób stymulować konkurencję między dostawcami
         towarów i usług w interesie konsumentów.

      […]
      (7)       Należy zdefiniować warunki, po spełnieniu których reklama porównawcza – w aspekcie danego porównania – będzie dopuszczalna,
         tak by można było z zakresu reklamy porównawczej wyodrębnić te praktyki, które mogą prowadzić do zakłócenia zasad konkurencji,
         przynieść szkodę konkurentom oraz mieć negatywny wpływ na wybory dokonywane przez konsumentów; warunki dozwolonej reklamy
         muszą obejmować obiektywne kryteria porównywania cech towarów i usług.

      […]
      (9)       Aby uniknąć wykorzystywania reklamy porównawczej w sposób antykonkurencyjny i nieuczciwy, konieczne jest ograniczenie pozwolenia
         na jej stosowanie jedynie do konkurujących ze sobą towarów i usług realizujących te same potrzeby lub przeznaczonych do tego
         samego celu.

      […]
      (11)  Warunki stosowania reklamy porównawczej muszą być spełnione łącznie i respektowane w całej swej rozciągłości; […].
      [...]
      (13)      Artykuł 5 pierwszej dyrektywy Rady 89/104/EWG z dnia 21 grudnia 1988 r. mającej na celu zbliżenie ustawodawstw państw członkowskich
         odnoszących się do znaków towarowych przyznaje posiadaczowi zarejestrowanego znaku towarowego wyłączne prawa, które obejmują
         w szczególności prawo zakazania każdej stronie [osobie] trzeciej używania w obrocie gospodarczym znaku identycznego bądź podobnego
         do danego znaku towarowego – w odniesieniu do identycznych towarów lub usług, a nawet – gdzie stosowne – w odniesieniu do
         innych towarów.

      (14)      Skuteczność reklamy porównawczej może jednakże wymagać identyfikacji towarów bądź usług konkurenta poprzez odniesienie się
         do jakiegoś znaku towarowego, którego ten konkurent jest właścicielem lub też do jego nazwy handlowej.

      (15)  Takiego rodzaju użycie znaku handlowego [towarowego], nazwy handlowej lub innych wyróżniających oznaczeń innego podmiotu nie
         jest naruszeniem wyłącznego prawa, o ile jest dokonywane przy poszanowaniu warunków ustalonych przez niniejszą dyrektywę,
         a celem ich użycia jest tylko wprowadzenie rozróżnienia między nimi oraz, w konsekwencji, obiektywnego uwypuklenia różnic
         między nimi.

      […]
      (19)  Nie może być uznane za spełniające warunki dozwolonej reklamy porównawczej takie porównanie, które przedstawia towary bądź
         usługi jako imitację lub replikę towarów lub usług opatrzonych chronionym znakiem towarowym lub chronioną nazwą handlową”.

      9        Zgodnie ze swym art. 1 dyrektywa 84/450 ma między innymi na celu ustalenie warunków, przy których spełnieniu reklama porównawcza
         jest uważana za dozwoloną.

      10      Artykuł 2 pkt 1 rzeczonej dyrektywy definiuje reklamę jako przekaz „w jakiejkolwiek formie w ramach działalności handlowej,
         gospodarczej, rzemieślniczej lub wykonywania wolnych zawodów w celu wspierania zbytu towarów lub usług, w tym nieruchomości,
         praw i zobowiązań”. Zgodnie z pkt 2a tego artykułu pod pojęciem reklamy porównawczej rozumiemy „każdą reklamę, która wyraźnie
         lub przez domniemanie [domyślnie] identyfikuje konkurenta albo towary lub usługi oferowane przez konkurenta”.

      11      Artykuł 3a ust. 1 wspomnianej dyrektywy stanowi:

      „W aspekcie danego porównania reklama porównawcza jest dozwolona, o ile spełnione są następujące warunki:
      a)       reklama porównawcza nie wprowadza w błąd w rozumieniu art. 2 ust. 2, art. 3 i art. 7 ust. 1;
      […]
      d)      nie powoduje ona na rynku sytuacji pomylenia reklamującego z jego konkurentem lub też mylenia znaków towarowych, nazw handlowych,
         innych znaków rozpoznawczych, towarów lub usług reklamującego i jego konkurenta;

      e)      nie dyskredytuje ona ani nie oczernia znaków towarowych, nazw handlowych, innych znaków rozpoznawczych, towarów, usług, działalności
         lub sytuacji konkurenta;

      […]
      g)      nie korzysta ona w sposób bezprawny [nie powoduje czerpania nienależnej korzyści] z reputacji związanej z danym znakiem towarowym,
         nazwą handlową lub innymi znakami wyróżniającymi konkurenta lub z nazwą pochodzenia produktów konkurujących;

      h)      nie przedstawia ona towaru bądź usługi jako imitacji lub repliki towaru czy usługi noszącej zastrzeżony znak towarowy lub
         [zastrzeżoną] nazwę handlową”.

       Uregulowania krajowe
      12      Postanowienia dyrektywy 89/104 wprowadzone zostały do prawa krajowego w drodze Trade Marks Act 1994 (ustawy z 1994 r. o znakach
         towarowych). Transpozycja art. 5 ust. 1 lit. a) i ust. 2 dyrektywy 89/104 została dokonana w art. 10 ust. 1 i 3 tej ustawy.

      13      Postanowienia art. 3a dyrektywy 84/450 zostały wprowadzone do prawa krajowego na mocy Control of Misleading Advertisements
         (Amendment) Regulations 2000 (SI 2000/914) (rozporządzeń z 2000 r. w sprawie kontroli reklamy wprowadzającej w błąd), które
         wprowadziły do Control of Misleading Advertisements (Amendment) Regulations 1988 (SI 1988/915) (rozporządzenia z 1988 r. w sprawie
         kontroli reklamy wprowadzającej w błąd) nowy art. 4 A.

       Postępowanie przed sądem krajowym i pytania prejudycjalne
      14      L’Oréal i in. należą do grupy L’Oréal, która produkuje i sprzedaje czyste perfumy. W Zjednoczonym Królestwie są one właścicielami
         następujących renomowanych znaków towarowych, które zostały zarejestrowane dla perfum i innych produktów zapachowych:

      –        znaki towarowe odnoszące się do perfum Trésor:
      –        słowny znak towarowy Trésor (zwany dalej „słownym znakiem towarowym Trésor”),
      –        słowno-graficzny znak towarowy przedstawiający widziany od przodu i z profilu flakonik perfum Trésor, na którym umieszczono
         między innymi słowo „Trésor” (zwany dalej „znakiem przedstawiającym flakonik perfum Trésor”),

      –        słowno-graficzny znak towarowy przedstawiający widziane od przodu opakowanie, w którym sprzedawany jest ten flakonik i na
         którym umieszczono między innymi nazwę Trésor (zwany dalej „znakiem przedstawiającym opakowanie perfum Trésor”);

      –        znaki towarowe odnoszące się do perfum Miracle:
      –        słowny znak towarowy Miracle (zwany dalej „słownym znakiem towarowym Miracle”),
      –        słowno-graficzny znak towarowy przedstawiający widziany od przodu flakonik perfum Miracle, na którym umieszczono między innymi
         słowo „Miracle” (zwany dalej „znakiem przedstawiającym flakonik perfum Miracle”),

      –        słowno-graficzny znak towarowy przedstawiający widziane od przodu opakowanie, w którym sprzedawany jest flakonik perfum Miracle
         i na którym umieszczono między innymi słowo „Miracle” (zwany dalej „znakiem przedstawiającym opakowanie perfum Miracle”);

      –        słowny znak towarowy Anaïs-Anaïs;
      –        znaki towarowe odnoszące się do perfum Noa:
      –        słowny znak towarowy Noa Noa; oraz
      –        słowno-graficzne znaki towarowe, na które składa się zapisane stylizowanym krojem pisma słowo „Noa”.
      15      Malaika i Starion dokonują w Zjednoczonym Królestwie sprzedaży imitacji czystych perfum z gamy „Creation Lamis”. Starion dokonuje
         również sprzedaży imitacji czystych perfum z gamy „Dorall” i „Stitch”.

      16      Gamy „Creation Lamis” i „Dorall” są wytwarzane przez Bellure.

      17      Gama „Creation Lamis” obejmuje między innymi perfumy La Valeur, które stanowią imitację perfum Trésor oraz których flakonik
         i opakowanie wykazują ogólnie podobieństwo do flakonika i opakowania perfum Trésor. Gama ta obejmuje także perfumy Pink Wonder,
         które stanowią imitację perfum Miracle oraz których flakonik i opakowanie przypominają ogólnie flakonik i opakowanie tych
         ostatnich perfum.

      18      W każdym z tych przypadków bezsporne jest, że podobieństwo to nie jest na tyle duże, by wprowadzić w błąd specjalistów lub
         odbiorców.

      19      Gama „Dorall” obejmuje między innymi perfumy Coffret d’Or, które stanowią imitację perfum Trésor oraz których flakonik i opakowanie
         wykazują niewielkie podobieństwo do flakonika i opakowania perfum Trésor.

      20      Opakowanie perfum z gamy „Stitch” o nieskomplikowanym wyglądzie nie przypomina żadnego z flakonów i opakowań perfum sprzedawanych
         przez L’Oréal i in.

      21      W ramach sprzedaży perfum z gam „Creation Lamis”, „Dorall” oraz „Stitch” Malaika i Starion używają rozpowszechnianych wśród
         sprzedawców detalicznych zestawień porównawczych, wskazujących słowny znak towarowy czystych perfum, których imitację stanowią
         sprzedawane perfumy (zwanych dalej „zestawieniami porównawczymi”).

      22      L’Oréal i in. wniosły do High Court of Justice (England & Wales), Chancery Division, przeciwko Bellure, Malaika i Starion
         powództwo o stwierdzenie naruszenia praw do znaku towarowego.

      23      L’Oréal i in. podnosiły z jednej strony, że wykorzystanie zestawień porównawczych stanowiło zabronione przez art. 10 ust. 1
         Trade Marks Act 1994 naruszenie praw, które przysługiwały im w stosunku do słownych znaków towarowych Trésor, Miracle, Anaïs-Anaïs
         i Noa oraz słowno-graficznych znaków towarowych Noa.

      24      Z drugiej strony utrzymywały one, że imitowanie flakoników i opakowań ich produktów oraz sprzedaż perfum w tych opakowaniach
         stanowiło zabronione przez art. 10 ust. 3 Trade Marks Act 1994 naruszenie praw, które przysługiwały im w stosunku do słownych
         znaków towarowych Trésor i Miracle oraz słowno-graficznych znaków przedstawiających flakonik perfum Trésor, opakowanie perfum
         Trésor, flakonik perfum Miracle oraz opakowanie perfum Miracle.

      25      Orzeczeniem z dnia 4 października 2006 r. High Court uwzględnił powództwo w zakresie opartym na art. 10 ust. 1 Trade Marks
         Act 1994, natomiast jeżeli chodzi o żądanie oparte na art. 10 ust. 3 tej ustawy, powództwo zostało uwzględnione jedynie w stosunku
         do znaków przedstawiających opakowanie perfum Trésor i flakonik perfum Miracle.

      26      Zarówno Malaika i Starion, jak i L’Oréal i in. odwołały się od tego orzeczenia do Court of Appeal (England & Wales) (Civil
         Division).

      27      W odniesieniu do uznawanych przez L’Oréal i in. za reklamę porównawczą w rozumieniu dyrektywy 84/450 zestawień porównawczych
         wymieniających należące do tych spółek słowne znaki towarowe, sąd krajowy zastanawia się, czy na podstawie art. 5 ust. 1 lit. a)
         dyrektywy 89/104 można zakazać używania znaku towarowego konkurenta w takich zestawieniach.

      28      W przypadku odpowiedzi twierdzącej sądowi krajowemu nasuwa się dalsze pytanie, czy takie używanie może zostać niemniej dopuszczone
         na podstawie art. 6 ust. 1 lit. b) dyrektywy 89/104. Stwierdziwszy w tym względzie, że używanie znaku towarowego konkurenta
         w reklamie porównawczej spełnia przesłanki art. 6 dyrektywy 89/104, jeżeli reklama jest zgodna z art. 3a dyrektywy 84/450,
         sąd krajowy uznał, że dla rozstrzygnięcia zawisłego przed nim sporu konieczne jest dokonanie wykładni tego ostatniego przepisu.

      29      Jeżeli chodzi o używanie opakowań i flakonów podobnych do opakowań i flakonów czystych perfum sprzedawanych przez L’Oréal
         i in., sąd krajowy zastanawia się nad definicją pojęcia czerpania nienależnej korzyści w rozumieniu art. 5 ust. 2 dyrektywy
         89/104.

      30      W tych okolicznościach Court of Appeal (England & Wales) (Civil Division) zdecydował się zawiesić postępowanie i zwrócić się
         do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:

      „1)       Czy jeśli przedsiębiorca używa w reklamie własnych towarów lub usług zarejestrowanego znaku towarowego konkurenta w celu porównania
         cech (w szczególności zapachu) sprzedawanych przez niego towarów z cechami (w szczególności zapachem) towarów sprzedawanych
         przez tego konkurenta pod wskazanym wyżej znakiem towarowym w taki sposób, że nie dochodzi do wprowadzenia w błąd, ani też
         innego negatywnego wpływu na podstawową funkcję znaku towarowego, jaką jest wskazywanie na pochodzenie, takie używanie znaku
         towarowego objęte jest zakresem normowania art. 5 ust. 1 lit. a) lub b) dyrektywy nr 89/104?

      2)       Czy w sytuacji gdy przedsiębiorca posługuje się w swej działalności handlowej (a w szczególności w zestawieniu porównawczym)
         powszechnie znanym zarejestrowanym znakiem towarowym w celu oznaczenia cech własnego produktu (zwłaszcza jego zapachu) w taki
         sposób, że:

      a)       nie powoduje to jakiegokolwiek prawdopodobieństwa wprowadzenia w błąd;
      b)       pozostaje to bez wpływu na sprzedaż towarów oznaczonych tym powszechnie znanym zarejestrowanym znakiem towarowym;
      c)       nie stwarza to zagrożenia dla podstawowej funkcji znaku towarowego polegającej na wskazaniu pochodzenia oraz nie działa to
         na szkodę tego znaku poprzez podważenie reputacji jego wizerunku lub rozmycie jego cech odróżniających w jakikolwiek inny
         sposób;

      d)       odgrywa to istotną rolę w promocji towaru oferowanego przez tego przedsiębiorcę,
      takie używanie znaku towarowego objęte jest zakresem zastosowania art. 5 ust. 1 lit. a) dyrektywy nr 89/104?
      3)       Jak w kontekście art. 3a lit. g) [dyrektywy 84/450] należy rozumieć sformułowanie »czerpanie nienależnej korzyści«, a w szczególności
         czy w przypadku porównywania w zestawieniu porównawczym swego produktu z produktem oznaczonym powszechnie znanym znakiem towarowym
         dany przedsiębiorca czerpie nienależną korzyść z powszechnej znajomości tego znaku towarowego?

      4)       Jak w kontekście art. 3a lit. h) wspomnianej dyrektywy należy rozumieć sformułowanie »przedstawianie towaru bądź usługi jako
         imitacji lub repliki«, a w szczególności czy wyrażenie to obejmuje sytuacje, w których bez powodowania wprowadzenia w błąd
         lub używania podstępu dany podmiot podaje jedynie prawdziwą informację, że podstawowa cecha jego produktu (zapach) jest podobna
         do cechy, jaką posiada powszechnie znany produkt chroniony znakiem towarowym?

      5)       Czy w sytuacji gdy przedsiębiorca używa oznaczenia podobnego do cieszącego się renomą zarejestrowanego znaku towarowego, a oznaczenie
         to nie przypomina tego znaku towarowego na tyle, by móc wprowadzać w błąd, w związku z czym:

      a)       podstawowa funkcja zarejestrowanego znaku towarowego polegająca na wskazaniu pochodzenia nie zostaje naruszona ani nie powstaje
         ryzyko jej naruszenia;

      b)       nie występuje zjawisko przyćmienia znaku towarowego lub jego renomy lub związanego z nimi wprowadzenia w błąd i nie istnieje
         niebezpieczeństwo wystąpienia któregokolwiek z tych skutków;

      c)       nie ma to wpływu na poziom sprzedaży prowadzonej przez właściciela znaku towarowego;
      d)       właściciel znaku towarowego nie zostaje pozbawiony wpływów uzyskiwanych z tytułu promocji, utrzymania lub umacniania pozycji
         swego znaku towarowego;

      e)       przedsiębiorca ten uzyskuje niemniej korzyści handlowe wynikające z posługiwania się swym oznaczeniem ze względu na jego podobieństwo
         do zarejestrowanego znaku towarowego,

      takie używanie zarejestrowanego znaku towarowego stanowi »czerpanie nienależnej korzyści« z jego reputacji w rozumieniu art. 5
         ust. 2 [dyrektywy 89/104]?”.

       W przedmiocie pytań prejudycjalnych
      31      Jak to zostało sprecyzowane przez sąd krajowy, pytania od pierwszego do czwartego, dotyczące wykładni art. 5 ust. 1 dyrektywy
         89/104 i art. 3a ust. 1 dyrektywy 84/450, odnoszą się do używania przez pozwane w postępowaniu przed sądem krajowym słownych
         znaków towarowych należących do L’Oréal i in. w zestawieniach porównawczych, podczas gdy pytanie piąte, dotyczące wykładni
         art. 5 ust. 2 dyrektywy 89/104, odnosi się do używania opakowań i flakonów podobnych do opakowań i flakonów czystych perfum
         sprzedawanych przez L’Oréal i in., które są chronione słowno-graficznymi znakami towarowymi. Z uwagi na to, że ten ostatni
         przepis może znajdować zastosowanie również do używania wspomnianych znaków towarowych w zestawieniach porównawczych, należy
         najpierw udzielić odpowiedzi na pytanie piąte.

       W przedmiocie pytania piątego
      32      W pytaniu piątym sąd krajowy zmierza zasadniczo do ustalenia, czy art. 5 ust. 2 dyrektywy 89/104 należy interpretować w ten
         sposób, że używanie przez osobę trzecią oznaczenia podobnego do cieszącego się renomą zarejestrowanego znaku towarowego może
         zostać uznane za czerpanie nienależnej korzyści ze znaku towarowego w rozumieniu tego przepisu, w przypadku gdy używanie to
         jest korzystne dla prowadzonej przez nią sprzedaży jej towarów lub usług, nie stwarzając zarazem prawdopodobieństwa wprowadzenia
         w błąd odbiorców i nie stanowiąc działania na szkodę tego znaku towarowego ani jego właściciela czy też nie stwarzając ryzyka
         wyrządzenia takiej szkody.

      33      Na wstępie należy przypomnieć, że ramy prawne i faktyczne tego sporu zostały określone przez sąd krajowy, przy czym Trybunał
         nie jest właściwy podawać w wątpliwość dokonaną przez ten sąd ocenę o charakterze faktycznym (zob. podobnie wyroki: z dnia
         13 listopada 2003 r. w sprawie C‑153/02 Neri, Rec. s. I‑13555, pkt 34, 35; z dnia 17 lipca 2008 r. w sprawie C‑347/06 ASM
         Brescia, Zb.Orz. s. I‑5641, pkt 28). W rezultacie, chociaż – jak to zauważyły rządy Zjednoczonego Królestwa i francuski –
         prima facie mogłoby się wydawać, że jest mało prawdopodobne, by używanie przez osobę trzecią oznaczenia podobnego do znaku
         towarowego w celu dokonywania sprzedaży towarów imitujących towary, dla których znak ten został zarejestrowany, mogło być
         korzystne dla sprzedaży towarów tej osoby trzeciej, nie szkodząc jednocześnie wizerunkowi wspomnianego znaku lub sprzedaży
         towarów nim opatrzonych, Trybunał jest niemniej związany tą hipotezą wysuniętą przez sąd krajowy.

      34      Artykuł 5 ust. 2 dyrektywy 89/104 przyznaje renomowanym znakom towarowym szerszą ochronę niż przewidziana w ust. 1 tego artykułu.
         Szczególnym warunkiem objęcia tą ochroną jest używanie identycznego z zarejestrowanym znakiem towarowym lub podobnego doń
         oznaczenia bez uzasadnionego powodu, co powoduje lub może powodować czerpanie nienależnej korzyści z charakteru odróżniającego
         lub renomy tego znaku towarowego bądź też działa lub może działać na ich szkodę (zob. podobnie wyroki: z dnia 22 czerwca 2000 r.
         w sprawie C‑425/98 Marca Mode, Rec. s. I‑4861, pkt 36; z dnia 23 października 2003 r. w sprawie C‑408/01 Adidas-Salomon i Adidas
         Benelux, Rec. s. I‑12537, pkt 27; z dnia 10 kwietnia 2008 r. w sprawie C‑102/07 adidas i adidas Benelux, Zb.Orz. s. I‑2439,
         pkt 40; w odniesieniu do art. 4 ust. 4 lit. a) dyrektywy 89/104 wyrok z dnia 27 listopada 2008 r. w sprawie C‑252/07 Intel
         Corporation, Zb.Orz. s. I‑8823, pkt 26).

      35      Trybunał stwierdził zresztą, że art. 5 ust. 2 dyrektywy znajduje zastosowanie również do towarów i usług będących identycznymi
         lub podobnymi do tych, dla których znak został zarejestrowany (zob. podobnie wyrok z dnia 9 stycznia 2003 r. w sprawie C‑292/00
         Davidoff, Rec. s. I‑389, pkt 30; ww. wyrok w sprawie Adidas-Salomon i Adidas Benelux, pkt 18–22; ww. wyrok w sprawie adidas
         i adidas Benelux, pkt 37).

      36      Naruszenia, o których mowa w art. 5 ust. 2 dyrektywy, jeśli występują, są konsekwencją pewnego stopnia podobieństwa między
         znakiem towarowym a oznaczeniem, z powodu którego dany krąg odbiorców kojarzy oznaczenie ze znakiem, to znaczy stwierdza,
         że występuje między nimi związek, nie myląc ich jednak. Nie jest zatem wymagane, by stopień podobieństwa między renomowanym
         znakiem towarowym a oznaczeniem używanym przez osobę trzecią był na tyle duży, by wywołać prawdopodobieństwo wprowadzenia
         danego kręgu odbiorców w błąd. Wystarczy, by stopień podobieństwa między renomowanym znakiem towarowym a oznaczeniem skutkował
         wywołaniem u danego kręgu odbiorców przekonania, że między oznaczeniem a znakiem występuje pewien związek (zob. ww. wyrok
         w sprawie Adidas-Salomon i Adidas Benelux, pkt 29, 31; ww. wyrok w sprawie adidas i adidas Benelux, pkt 41).

      37      Istnienie takiego związku w odczuciu odbiorców stanowi warunek konieczny, który jednak sam w sobie nie wystarczy, by stwierdzić
         zaistnienie jednego z naruszeń, przed którymi renomowane znaki towarowe są chronione na mocy art. 5 ust. 2 dyrektywy 89/104
         (zob. podobnie ww. wyrok w sprawie Intel Corporation, pkt 31 i 32).

      38      Takimi naruszeniami są, po pierwsze, działanie na szkodę charakteru odróżniającego znaku towarowego, po drugie, działanie
         na szkodę renomy tego znaku i po trzecie, czerpanie nienależnej korzyści z charakteru odróżniającego lub renomy wspomnianego
         znaku (zob. podobnie ww. wyrok w sprawie Intel Corporation, pkt 27).

      39      Jeżeli chodzi o działanie na szkodę charakteru odróżniającego znaku towarowego, określane również jako „rozmycie”, „pomniejszenie”
         czy „osłabienie” znaku towarowego, mamy z nim do czynienia, gdy zdolność tego znaku do identyfikowania towarów lub usług,
         dla których został zarejestrowany i jest używany, jako pochodzących od właściciela tego znaku jest osłabiona z uwagi na wywołane
         używaniem przez osobę trzecią identycznego lub podobnego oznaczenia rozmycie tożsamości znaku towarowego i jego wizerunku
         w oczach odbiorców. Ma to miejsce zwłaszcza wówczas, gdy znak towarowy, który wcześniej wzbudzał bezpośrednie skojarzenie
         z towarami lub usługami, dla których został zarejestrowany, nie jest już w stanie dłużej działać w ten sposób (zob. podobnie
         ww. wyrok w sprawie Intel Corporation, pkt 29).

      40      Jeżeli chodzi o działanie na szkodę renomy znaku towarowego, określane również jako „przyćmienie” lub „degradacja” znaku,
         mamy z nim do czynienia, gdy towary, dla których osoba trzecia używa identycznego lub podobnego oznaczenia, są odbierane przez
         odbiorców w taki sposób, że zmniejsza się atrakcyjność tego znaku towarowego. Niebezpieczeństwo to może wystąpić w szczególności
         wtedy, gdy towary lub usługi oferowane przez osobę trzecią posiadają cechę lub właściwość mogące wywierać negatywny wpływ
         na wizerunek znaku towarowego.

      41      Wreszcie jeśli chodzi o pojęcie nienależnych korzyści czerpanych z charakteru odróżniającego lub renomy znaku towarowego,
         określane również jako „pasożytnictwo” i „free‑riding”, odnosi się ono nie tyle do szkody poniesionej przez znak towarowy,
         lecz do korzyści czerpanej przez osobę trzecią z używania identycznego lub podobnego oznaczenia. Obejmuje ono między innymi
         przypadki, w których dzięki przypisaniu wizerunku znaku towarowego lub cech, które znak ten reprezentuje, towarom oznaczonym
         identycznym lub podobnym oznaczeniem mamy do czynienia z oczywistym wykorzystaniem renomy znaku towarowego.

      42      Zaistnienie już jednego z tych trzech rodzajów naruszeń wystarczy do tego, aby art. 5 ust. 2 dyrektywy 89/104 znalazł zastosowanie
         (zob. podobnie ww. wyrok w sprawie Intel Corporation, pkt 28).

      43      Wynika stąd, że korzyść czerpana przez osobę trzecią z charakteru odróżniającego lub renomy znaku towarowego może okazać się
         nienależna również wtedy, gdy używanie identycznego lub podobnego oznaczenia nie działa na szkodę charakteru odróżniającego
         ani renomy znaku towarowego tudzież, bardziej ogólnie, właściciela tego znaku.

      44      W celu ustalenia, czy używanie oznaczenia powoduje czerpanie nienależnej korzyści z charakteru odróżniającego lub renomy znaku
         towarowego, należy dokonać całościowej oceny, która będzie uwzględniać wszystkie czynniki mające znaczenie w okolicznościach
         danej sprawy, wśród których możemy wyróżnić między innymi intensywność renomy i stopień charakteru odróżniającego znaku towarowego,
         stopień podobieństwa między kolidującymi ze sobą znakami oraz charakter danych towarów lub usług i istniejący między nimi
         stopień pokrewności. W odniesieniu do intensywności renomy i stopnia charakteru odróżniającego znaku towarowego Trybunał orzekł
         już w przeszłości, że im bardziej odróżniający będzie ten znak i im większa renoma, którą się on cieszy, tym łatwiej będzie
         przyjąć istnienie naruszenia. Z orzecznictwa wynika również, że im szybciej i silniej oznaczenie przywołuje na myśl znak towarowy,
         tym większe prawdopodobieństwo, że aktualne i przyszłe używanie oznaczenia będzie skutkować czerpaniem nienależnej korzyści
         z charakteru odróżniającego lub renomy znaku towarowego bądź też działać na ich szkodę (zob. podobnie ww. wyrok w sprawie
         Intel Corporation, pkt 67–69).

      45      Ponadto należy zauważyć, że w ramach tej całościowej oceny można w danym przypadku wziąć również pod uwagę istnienie niebezpieczeństwa
         rozmycia lub przyćmienia znaku towarowego.

      46      W niniejszym przypadku bezsporne jest, że Malaika i Starion używają opakowań i flakonów przypominających renomowane znaki
         towarowe zarejestrowane przez L’Oréal i in. w celu sprzedaży perfum stanowiących niskiej klasy imitację luksusowych perfum,
         dla których znaki te są zarejestrowane i używane.

      47      W tym zakresie sąd krajowy ustalił istnienie określonego związku między niektórymi opakowaniami używanymi przez Malaika i Starion
         a niektórymi znakami towarowymi odnoszącymi się do opakowań i flakoników, do których prawa przysługują L’Oréal i in. Ponadto
         z postanowienia odsyłającego wynika, że związek ten przysparza pozwanym w postępowaniu przez sądem krajowym korzyści handlowych.
         Postanowienie odsyłające ukazuje także, że podobieństwo między wspomnianymi znakami a towarami sprzedawanymi przez Malaika
         i Starion zostało wypracowane celowo, tak aby wywołać u odbiorców skojarzenie z czystymi perfumami, z zamiarem ułatwienia
         sprzedaży ich imitacji.

      48      W ramach całościowej oceny, której powinien dokonać sąd krajowy w celu ustalenia, czy w tych okolicznościach można stwierdzić
         czerpanie nienależnej korzyści z charakteru odróżniającego lub renomy znaku towarowego, będzie on musiał uwzględnić fakt,
         że używanie opakowań i flakonów podobnych do opakowań i flakonów imitowanych perfum służy wykorzystaniu do celów reklamowych
         charakteru odróżniającego i renomy znaków towarowych, pod którymi perfumy te są sprzedawane.

      49      W tym względzie należy sprecyzować, że kiedy osoba trzecia próbuje, poprzez używanie oznaczenia podobnego do renomowanego
         znaku towarowego, działać w jego cieniu w celu skorzystania z jego atrakcyjności, reputacji i prestiżu oraz wykorzystać, bez
         żadnej rekompensaty finansowej i bez podjęcia ze swej strony żadnego wysiłku w tym kierunku, wysiłek handlowy włożony przez
         właściciela znaku towarowego w wykreowanie i utrzymanie jego wizerunku, odnoszenie korzyści z takiego używania winno zostać
         uznane za czerpanie nienależnej korzyści z charakteru odróżniającego lub renomy wspomnianego znaku.

      50      W świetle powyższego na pytanie piąte należy odpowiedzieć, iż art. 5 ust. 2 dyrektywy 89/104 należy interpretować w ten sposób,
         że stwierdzenie czerpania nienależnej korzyści z charakteru odróżniającego lub renomy znaku towarowego w rozumieniu tego przepisu
         nie zależy od istnienia prawdopodobieństwa wprowadzenia w błąd ani od niebezpieczeństwa działania na szkodę jego charakteru
         odróżniającego lub renomy tudzież, bardziej ogólnie, właściciela tego znaku. Odnoszenie przez osobę trzecią korzyści z używania
         oznaczenia podobnego do renomowanego znaku towarowego stanowi czerpanie nienależnej korzyści z charakteru odróżniającego lub
         renomy tego znaku, jeżeli ta osoba trzecia próbuje w ten sposób działać w cieniu renomowanego znaku towarowego w celu skorzystania
         z jego atrakcyjności, reputacji i prestiżu oraz wykorzystać, bez żadnej rekompensaty finansowej, wysiłek handlowy włożony
         przez właściciela znaku towarowego w wykreowanie i utrzymanie jego wizerunku.

       W przedmiocie pytań pierwszego i drugiego
      51      W pierwszym pytaniu sąd krajowy zmierza do ustalenia, czy art. 5 ust. 1 lit. a) lub b) dyrektywy 89/104 należy interpretować
         w ten sposób, że właściciel zarejestrowanego znaku towarowego jest uprawniony do zakazania używania przez osobę trzecią w reklamie
         porównawczej oznaczenia identycznego ze znakiem towarowym w odniesieniu do towarów lub usług identycznych z towarami lub usługami,
         dla których znak ten został zarejestrowany, jeżeli używanie to nie wpływa negatywnie na podstawową funkcję znaku towarowego,
         jaką jest wskazywanie pochodzenia towarów lub usług. Natomiast w pytaniu drugim, które należy rozpatrzyć wspólnie z pytaniem
         pierwszym, sąd krajowy zastanawia się zasadniczo nad tym, czy właściciel powszechnie znanego znaku towarowego może sprzeciwić
         się takiemu używaniu na podstawie art. 5 ust. 1 lit. a) tej dyrektywy, jeżeli używanie to nie działa na szkodę znaku towarowego
         lub nie wpływa negatywnie na żadną z funkcji tego znaku, odgrywając niemniej istotną rolę w promocji towarów lub usług osoby
         trzeciej.

      52      Na wstępie należy zauważyć, że zestawienia porównawcze, takie jak omawiane w postępowaniu przed sądem krajowym, można zakwalifikować
         jako reklamę porównawczą. W rozumieniu art. 2 pkt 1 dyrektywy 84/450 reklamę stanowi bowiem jakakolwiek forma przekazu w ramach
         działalności handlowej, gospodarczej, rzemieślniczej lub wykonywania wolnych zawodów w celu wspierania zbytu towarów lub usług.
         Na podstawie art. 2 pkt 2a tej dyrektywy reklamę należy uznać za porównawczą, jeżeli w sposób wyraźny lub domyślnie identyfikuje
         ona konkurenta albo towary lub usługi oferowane przez konkurenta. W świetle tych wyjątkowo szerokich definicji reklama porównawcza
         może nam się objawić w bardzo różnych formach [zob. podobnie wyroki: z dnia 25 października 2001 r. w sprawie C‑112/99 Toshiba
         Europe, Rec. s. I‑7945, pkt 28, 31; z dnia 8 kwietnia 2003 r. w sprawie C‑44/01 Pippig Augenoptik, Rec. s. I‑3095, pkt 35;
         z dnia 19 kwietnia 2007 r. w sprawie C‑381/05 De Landtsheer Emmanuel, Rec. s. I‑3115, pkt 16; z dnia 12 czerwca 2008 r. C‑533/06
         O2 Holdings i O2 (UK), Zb.Orz. s. I‑4231, pkt 42].

      53      Trybunał orzekł już w przeszłości, że wykorzystanie przez reklamującego w reklamie porównawczej oznaczenia identycznego ze
         znakiem towarowym konkurenta lub doń podobnego w celu określenia towarów lub usług oferowanych przez tego ostatniego stanowi
         zarazem używanie tego oznaczenia w odniesieniu do towarów lub usług samego reklamującego w rozumieniu art. 5 ust. 1 i 2 dyrektywy
         89/104. Używanie takie może zatem w stosownych przypadkach zostać zakazane na podstawie tego przepisu [zob. ww. wyrok w sprawie
         O2 Holdings i O2 (UK), pkt 36, 37].

      54      Trybunał uściślił jednak, że właściciel zarejestrowanego znaku towarowego nie może zakazać używania przez osobę trzecią w reklamie
         porównawczej oznaczenia identycznego z jego znakiem towarowym lub doń podobnego, jeśli reklama ta spełnia wszystkie warunki
         dopuszczalności określone w art. 3a ust. 1 dyrektywy 84/450 [zob. ww. wyrok w sprawie O2 Holdings i O2 (UK), pkt 45, 51].

      55      Należy również wskazać na bezsporność kwestii, że Malaika i Starion używały w zestawieniach porównawczych perfum słownych
         znaków towarowych Trésor, Miracle, Anaïs-Anaïs i Noa w postaci zarejestrowanej przez L’Oréal i in., a nie oznaczeń wyłącznie
         podobnych do tych znaków. Ponadto znaki te były używane dla towarów identycznych z tymi, dla których zostały one zarejestrowane,
         czyli perfum.

      56      Takie używanie mieści się w zakresie stosowania art. 5 ust. 1 lit. a) dyrektywy 89/104, a nie art. 5 ust. 1 lit. b) tej dyrektywy.

      57      Zgodnie z art. 5 ust. 1 zdanie pierwsze dyrektywy 89/104 zarejestrowany znak towarowy przyznaje właścicielowi wyłączne prawo
         do tego znaku. Na podstawie art. 5 ust. 1 lit. a) tej dyrektywy to wyłączne prawo uprawnia właściciela do zakazania wszelkim
         osobom trzecim, które nie posiadają jego zgody, używania w obrocie handlowym oznaczenia identycznego z tym znakiem dla towarów
         lub usług identycznych z tymi, dla których został on zarejestrowany.

      58      Trybunał miał już okazję stwierdzić, że wyłączne prawo przewidziane w art. 5 ust. 1 lit. a) dyrektywy 89/104 zostało przyznane
         właścicielowi znaku, aby umożliwić mu ochronę jego szczególnych interesów jako właściciela tego znaku, tzn. umożliwić mu zadbanie
         o to, aby znak ten mógł spełniać właściwe mu funkcje, oraz że wykonywanie tego prawa winno być w rezultacie zastrzeżone dla
         przypadków, w których używanie oznaczenia przez osoby trzecie wpływa lub może negatywnie wpływać na pełnione przez znak funkcje
         (wyroki: z dnia 12 listopada 2002 r. w sprawie C‑206/01 Arsenal Football Club, Rec. s. I‑10273, pkt 51; z dnia 16 listopada
         2004 r. w sprawie C‑245/02 Anheuser-Busch, Zb.Orz. s. I‑10989, pkt 59; z dnia 25 stycznia 2007 r. w sprawie C‑48/05 Adam Opel,
         Zb.Orz. s. I‑1017, pkt 21). Wspomniane powyżej funkcje obejmują nie tylko podstawową funkcję znaku towarowego, jaką jest zagwarantowanie
         konsumentom wskazania pochodzenia towarów lub usług, lecz również inne jego funkcje, w szczególności funkcję polegającą na
         zagwarantowaniu jakości tych towarów lub usług czy też funkcje komunikacyjną, inwestycyjną lub reklamową.

      59      Ochrona przyznana na mocy art. 5 ust. 1 lit. a) dyrektywy 89/104 jest zatem bardziej rozszerzona niż przewidziana przez art. 5
         ust. 1 lit. b) tej dyrektywy, dla której zaistnienia wymagane jest istnienie prawdopodobieństwa wprowadzenia w błąd i w związku
         z tym możliwego negatywnego wpływu na podstawową funkcję znaku towarowego [zob. podobnie ww. wyroki: w sprawie Davidoff, pkt 28;
         w sprawie O2 Holdings i O2 (UK), pkt 57]. Na podstawie motywu dziesiątego dyrektywy 89/104 ochrona udzielana zarejestrowanemu
         znakowi towarowemu jest całkowita w przypadku identyczności między znakiem a oznaczeniem oraz między towarami lub usługami,
         podczas gdy w przypadku podobieństwa między znakiem towarowym a oznaczeniem oraz między towarami lub usługami przyznanie tej
         ochrony uzależnione jest od spełnienia szczególnej przesłanki w postaci istnienia prawdopodobieństwa wprowadzenia w błąd.

      60      Z przytoczonego w pkt 58 niniejszego wyroku orzecznictwa wynika, że właściciel znaku towarowego nie może na podstawie art. 5
         ust. 1 lit. a) dyrektywy 89/104 sprzeciwić się używaniu oznaczenia identycznego ze znakiem towarowym, jeżeli używanie to nie
         jest w stanie negatywnie wpłynąć na żadną z funkcji pełnionych przez ten znak (zob. również ww. wyroki: w sprawie Arsenal
         Football Club, pkt 54; w sprawie Adam Opel, pkt 22).

      61      Trybunał orzekł już w przeszłości, że niektóre formy używania do celów czysto opisowych są wyłączone z zakresu stosowania
         art. 5 ust. 1 dyrektywy 89/104, ponieważ nie naruszają żadnego z interesów, do których ochrony zmierza ten przepis, i nie
         wchodzą zatem w zakres pojęcia używania w rozumieniu tego przepisu (zob. podobnie wyrok z dnia 14 maja 2002 r. w sprawie C‑2/00
         Hölterhoff, Rec. s. I‑4187, pkt 16).

      62      W tym zakresie należy jednak uściślić, że sytuacja opisywana w postępowaniu przed sądem krajowym całkowicie różni się od stanu
         faktycznego sprawy Hölterhoff, w której wydano ww. wyrok, ponieważ należące do L’Oréal i in. słowne znaki towarowe są używane
         w zestawieniach porównawczych rozpowszechnianych przez Malaika i Starion nie tylko w celach czysto opisowych, ale również
         reklamowych.

      63      Do sądu krajowego należy przeprowadzenie oceny, czy w sytuacji takiej jak rozpatrywana w zawisłym przed nim sporze używanie
         znaków towarowych należących do L’Oréal i in. może negatywnie wpływać na jedną z funkcji pełnionych przez te znaki, na przykład
         na ich funkcję komunikacyjną, inwestycyjną lub reklamową.

      64      Ponadto w zakresie wynikającym z dokonanego przez sąd krajowy ustalenia, że wspomniane znaki cieszą się renomą, ich używanie
         w zestawieniach porównawczych może również zostać zakazane na podstawie art. 5 ust. 2 dyrektywy 89/104, którego stosowanie
         nie zakłada bezwzględnie – na co wskazuje pkt 50 niniejszego wyroku – niebezpieczeństwa działania na szkodę znaku towarowego
         lub jego właściciela, pod warunkiem że osoba trzecia czerpie nienależną korzyść z tego znaku.

      65      W świetle powyższych rozważań na pytania pierwsze i drugie należy odpowiedzieć, iż art. 5 ust. 1 lit. a) dyrektywy 89/104
         należy interpretować w ten sposób, że właściciel zarejestrowanego znaku towarowego jest uprawniony do zakazania używania przez
         osobę trzecią w reklamie porównawczej, która nie spełnia wszystkich warunków dopuszczenia określonych w art. 3a ust. 1 dyrektywy
         84/450, oznaczenia identycznego z tym znakiem w odniesieniu do towarów lub usług identycznych z towarami lub usługami, dla
         których został on zarejestrowany, nawet jeśli używanie to nie może negatywnie wpływać na podstawową funkcję znaku towarowego,
         jaką jest wskazywanie pochodzenia towarów lub usług, pod warunkiem że wpływa ono lub może negatywnie wpływać na jedną z pozostałych
         funkcji tego znaku.

       W przedmiocie pytań trzeciego i czwartego
      66      W pytaniach trzecim i czwartym, które należy rozpatrzyć wspólnie, sąd krajowy zmierza zasadniczo do ustalenia, czy art. 3a
         ust. 1 dyrektywy 84/450 należy interpretować w ten sposób, że w przypadku gdy reklamujący, przy pomocy zestawień porównawczych
         i bez powodowania wprowadzenia w błąd lub używania podstępu, wskazuje, że podstawowa cecha jego produktu jest podobna do cechy,
         jaką posiada produkt sprzedawany pod powszechnie znanym znakiem towarowym, którego imitację stanowi produkt reklamującego,
         czerpie on nienależną korzyść z powszechnej znajomości tego znaku w rozumieniu art. 3a ust. 1 lit. g) wspomnianej dyrektywy
         lub przedstawia „towar bądź usługę jako imitację lub replikę” w rozumieniu art. 3a ust. 1 lit. h) tej dyrektywy.

      67      Artykuł 3a ust. 1 lit. a)–h) dyrektywy 84/450 wymienia kumulatywnie warunki, od których spełnienia zależy możliwość uznania
         reklamy porównawczej za dozwoloną.

      68      Warunki te mają na celu zapewnienie wyważenia poszczególnych interesów, które mogą zostać naruszone w wyniku dopuszczenia
         reklamy porównawczej. Z łącznej lektury motywów 2, 7 i 9 dyrektywy 97/55 wynika, że art. 3a tej dyrektywy ma na celu stymulowanie
         konkurencji między dostawcami towarów i usług w interesie konsumentów poprzez umożliwienie konkurentom ukazania w sposób obiektywny
         zalet poszczególnych porównywalnych towarów przy jednoczesnym zakazie praktyk, które mogą prowadzić do zakłócenia reguł konkurencji,
         przynieść szkodę konkurentom oraz mieć negatywny wpływ na wybory dokonywane przez konsumentów.

      69      Stąd wymienione w art. 3a ust. 1 dyrektywy 84/450 warunki należy interpretować w sposób jak najbardziej korzystny, tak aby
         dopuścić reklamy, które w sposób obiektywny porównują cechy towarów lub usług (zob. podobnie ww. wyrok w sprawie De Landtsheer
         Emmanuel, pkt 35 i przytoczone tam orzecznictwo), czuwając zarazem nad tym, by reklama porównawcza nie była wykorzystywana
         w sposób antykonkurencyjny i sprzeczny z zasadami uczciwej konkurencji lub mogący szkodzić interesom konsumentów.

      70      Jeżeli chodzi bardziej konkretnie o używanie w reklamie porównawczej znaku towarowego konkurenta, art. 3a ust. 1 dyrektywy
         84/450 poddaje możliwość takiego używania między innymi czterem specyficznym warunkom ustanowionym odpowiednio w art. 3a ust. 1
         lit. d), e), g) i h) tej dyrektywy. Konieczne jest zatem, by używanie tego znaku nie stwarzało prawdopodobieństwa wprowadzenia
         w błąd, nie dyskredytowało ani nie oczerniało tego znaku, nie wiązało się z czerpaniem nienależnej korzyści z powszechnej
         znajomości tego znaku ani nie stanowiło przedstawienia towaru bądź usługi jako imitacji lub repliki towaru czy usługi noszącej
         dany znak towarowy.

      71      Zgodnie z tym, co zostało określone w motywach 13–15 dyrektywy 97/55, warunki te mają na celu pogodzenie z jednej strony interesu
         właściciela znaku towarowego, polegającego na korzystaniu z ochrony przysługującego mu wyłącznego prawa, i z drugiej strony
         interesu konkurentów tego właściciela oraz konsumentów związanego z dopuszczeniem skutecznej reklamy porównawczej, która będzie
         w obiektywny sposób ukazywać różnice istniejące między oferowanymi towarami lub usługami.

      72      Wynika stąd, że prawo wspólnotowe dopuszcza używanie znaku towarowego konkurenta w reklamie porównawczej, jeżeli porównanie
         stanowi obiektywne ukazanie różnic, które nie ma za cel ani za skutek sprowokowania sytuacji nieuczciwej konkurencji takich
         jak opisane między innymi w art. 3a ust. 1 d), e), g) i h) dyrektywy 84/450 (zob. podobnie ww. wyrok w sprawie Pippig Augenoptik,
         pkt 49).

      73      W odniesieniu w pierwszym rzędzie do art. 3a ust. 1 lit. h) dyrektywy 84/450, na podstawie którego reklama porównawcza nie
         może przedstawiać towaru bądź usługi jako imitacji lub repliki towaru czy usługi noszącej chroniony znak towarowy lub chronioną
         nazwę handlową, należy stwierdzić, iż z brzmienia tego przepisu i z motywu 19 dyrektywy 97/55 wyraźnie wynika, że warunek
         ten znajduje zastosowanie nie tylko do towarów podrobionych, ale również do wszelkiego rodzaju imitacji czy repliki.

      74      Ponadto wykładnia systemowa art. 3a ust. 1 lit. h) dyrektywy 84/450 ukazuje, że przepis ten nie wymaga, by reklama porównawcza
         nie wprowadzała w błąd ani nie powodowała na rynku sytuacji pomylenia. Kwestie te stanowią bowiem przedmiot odrębnych warunków
         dopuszczalności reklamy porównawczej, określonych w art. 3a ust. 1 lit. a) i d) tej dyrektywy.

      75      Specyficznym przedmiotem warunku ustanowionego w art. 3a ust. 1 lit. h) dyrektywy 84/450 jest zakazanie reklamującemu przedstawiania
         w reklamie porównawczej faktu, że sprzedawany przezeń produkt lub usługa stanowi imitację lub replikę produktu markowego czy
         markowej usługi. W tym zakresie, na co zwrócił uwagę rzecznik generalny w pkt 84 opinii, zakazane są nie tylko przekazy reklamowe
         wyraźnie przywołujące na myśl ideę imitacji lub repliki, ale również takie przekazy, które ze względu na ogólną prezentację
         i kontekst gospodarczy danej sprawy mogą wywołać u docelowego kręgu odbiorców takie skojarzenia.

      76      Bezsporne jest, że rozpoznawane w postępowaniu przed sądem krajowym zestawienia porównawcze mają za cel i za skutek wskazanie
         danemu kręgowi odbiorców oryginalnych perfum, których imitację mają stanowić perfumy sprzedawane przez Malaika i Starion.
         Zestawienia te potwierdzają zatem, że te ostatnie perfumy stanowią imitację perfum sprzedawanych pod niektórymi znakami towarowymi
         należącymi do L’Oréal i in., a w konsekwencji przedstawiają towary sprzedawane przez reklamującego jako imitacje towarów noszących
         chroniony znak towarowy w rozumieniu art. 3a ust. 1 lit. h) dyrektywy 84/450. Należy zgodzić się z tym, co zauważył rzecznik
         generalny w pkt 88 opinii, że w tym względzie bez znaczenia pozostaje kwestia, czy przekaz reklamowy informuje, iż chodzi
         tu o imitację towaru noszącego chroniony znak towarowy w całości, czy też jedynie jego podstawowej cechy takiej jak, w tym
         przypadku, zapach danego produktu.

      77      W odniesieniu z kolei do art. 3a ust. 1 lit. g) dyrektywy 84/450, na podstawie którego reklama porównawcza nie może prowadzić
         do czerpania nienależnej korzyści z powszechnej znajomości znaku towarowego, należy wskazać, że termin „czerpanie nienależnej
         korzyści” z powszechnej znajomości znaku użyty zarówno w tym przepisie, jak i w art. 5 ust. 2 dyrektywy 89/104 powinien, w świetle
         motywów 13–15 dyrektywy 97/55, podlegać jednakowej wykładni [zob. analogicznie ww. wyrok w sprawie O2 Holdings i O2 (UK),
         pkt 49].

      78      W granicach zawartego w pkt 76 niniejszego wyroku stwierdzenia, że zestawienia porównawcze wykorzystywane przez pozwane w postępowaniu
         przed sądem krajowym przedstawiają sprzedawane przez te spółki perfumy jako imitacje lub repliki towarów noszących chroniony
         znak towarowy w rozumieniu art. 3a ust. 1 lit. h) dyrektywy 84/450, pytanie trzecie należy rozumieć w ten sposób, że zmierza
         ono do ustalenia, czy w takich okolicznościach odnoszenie korzyści w wyniku takiego wykorzystania wspomnianych zestawień stanowi
         czerpanie nienależnej korzyści z powszechnej znajomości chronionego znaku towarowego w rozumieniu art. 3a ust. 1 lit. g) tej
         dyrektywy.

      79      W tym zakresie należy stwierdzić, że skoro reklama porównawcza, która przedstawia towary reklamującego jako imitację towaru
         noszącego znak towarowy, jest kwalifikowana przez dyrektywę 84/450 jako sprzeczna z zasadami uczciwej konkurencji i co za
         tym idzie – jest niedozwolona, odnoszenie przez reklamującego korzyści dzięki takiej reklamie stanowi owoc nieuczciwej konkurencji
         i winno w konsekwencji zostać uznane za czerpanie nienależnej korzyści z powszechnej znajomości tego znaku towarowego.

      80      W rezultacie na pytania trzecie i czwarte należy odpowiedzieć, iż art. 3a ust. 1 dyrektywy 84/450 należy interpretować w ten
         sposób, że reklamujący, który w sposób wyraźny lub domyślnie wskazuje w reklamie porównawczej, że sprzedawany przez niego
         towar stanowi imitację towaru noszącego powszechnie znany znak towarowy, przedstawia „towar bądź usługę jako imitację lub
         replikę” w rozumieniu art. 3a ust. 1 lit. h) tej dyrektywy. Odnoszenie przez reklamującego korzyści dzięki niedozwolonej reklamie
         porównawczej należy uznać za „czerpanie nienależnej korzyści” z powszechnej znajomości tego znaku towarowego w rozumieniu
         art. 3a ust. 1 lit. g) wspomnianej dyrektywy.

       W przedmiocie kosztów
      81      Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej
         przed tym sądem, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi,
         inne niż poniesione przez strony postępowania przed sądem krajowym, nie podlegają zwrotowi.

      Z powyższych względów Trybunał (pierwsza izba) orzeka, co następuje:
      1)      Artykuł 5 ust. 2 pierwszej dyrektywy Rady 89/104/EWG z dnia 21 grudnia 1988 r. mającej na celu zbliżenie ustawodawstw państw
            członkowskich odnoszących się do znaków towarowych należy interpretować w ten sposób, że stwierdzenie czerpania nienależnej
            korzyści z charakteru odróżniającego lub renomy znaku towarowego w rozumieniu tego przepisu nie zależy od istnienia prawdopodobieństwa
            wprowadzenia w błąd ani od niebezpieczeństwa działania na szkodę jego charakteru odróżniającego lub renomy tudzież, bardziej
            ogólnie, właściciela tego znaku. Odnoszenie przez osobę trzecią korzyści z używania oznaczenia podobnego do renomowanego znaku
            towarowego stanowi czerpanie nienależnej korzyści z charakteru odróżniającego lub renomy tego znaku, jeżeli ta osoba trzecia
            próbuje w ten sposób działać w cieniu renomowanego znaku towarowego w celu skorzystania z jego atrakcyjności, reputacji i prestiżu
            oraz wykorzystać, bez żadnej rekompensaty finansowej, wysiłek handlowy włożony przez właściciela znaku towarowego w wykreowanie
            i utrzymanie jego wizerunku.
      2)      Artykuł 5 ust. 1 lit. a) dyrektywy 89/104 należy interpretować w ten sposób, że właściciel zarejestrowanego znaku towarowego
            jest uprawniony do zakazania używania przez osobę trzecią w reklamie porównawczej, która nie spełnia wszystkich warunków dopuszczenia
            określonych w art. 3a ust. 1 dyrektywy Rady 84/450/EWG z dnia 10 września 1984 r. dotyczącej reklamy wprowadzającej w błąd
            i reklamy porównawczej, zmienionej dyrektywą 97/55/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 6 października 1997 r., oznaczenia
            identycznego z tym znakiem w odniesieniu do towarów lub usług identycznych z towarami lub usługami, dla których został on
            zarejestrowany, nawet jeśli używanie to nie może negatywnie wpływać na podstawową funkcję znaku towarowego, jaką jest wskazywanie
            pochodzenia towarów lub usług, pod warunkiem że wpływa ono lub może negatywnie wpływać na jedną z pozostałych funkcji tego
            znaku.
      3)      Artykuł 3a ust. 1 dyrektywy 84/450, zmienionej dyrektywą 97/55, należy interpretować w ten sposób, że reklamujący, który w sposób
            wyraźny lub domyślnie wskazuje w reklamie porównawczej, że sprzedawany przez niego towar stanowi imitację towaru noszącego
            powszechnie znany znak towarowy, przedstawia „towar bądź usługę jako imitację lub replikę” w rozumieniu art. 3a ust. 1 lit. h)
            tej dyrektywy. Odnoszenie przez reklamującego korzyści dzięki niedozwolonej reklamie porównawczej należy uznać za „czerpanie
            nienależnej korzyści” z powszechnej znajomości tego znaku towarowego w rozumieniu art. 3a ust. 1 lit. g) wspomnianej dyrektywy.
      Podpisy
      * Język postępowania: angielski.


Wyrok Trybunału z dnia 12 lipca 1973 r. # Hauptzollamt Bremerhaven przeciwko Massey-Ferguson GmbH. # Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Bundesfinanzhof - Niemcy. # Wartość celna. # Sprawa 8-73.