title: Wyrok Trybunału (wielka izba) z dnia 4 września 2014 r.#Komisja Europejska przeciwko Radzie Unii Europejskiej.#Skarga o stwierdzenie nieważności – Działanie zewnętrzne Unii Europejskiej – Umowy międzynarodowe – Ochrona praw pokrewnych organizacji nadawczych – Negocjacje dotyczące konwencji Rady Europy – Decyzja Rady i przedstawicieli rządów państw członkowskich upoważniająca do wspólnego udziału w negocjacjach Unii i jej państw członkowskich – Artykuł 3 ust. 2 TFUE – Wyłączna kompetencja zewnętrzna Unii.#Sprawa C-114/12.

text:
               Strony
               Motywy wyroku
               Sentencja

            Strony
            W sprawie C‑114/12
            mającej za przedmiot skargę o stwierdzenie nieważności na podstawie art. 263 TFUE, wniesioną w dniu 1 marca 2012 r.,
            Komisja Europejska , reprezentowana przez F. Castilla de la Torrego, P. Hetscha oraz L. Gussettiego oraz przez J. Samnaddę, działających w charakterze pełnomocników, z adresem do doręczeń w Luksemburgu,
            strona skarżąca,
            popierana przez:
            Parlament Europejski , reprezentowany przez R. Passosa oraz D. Warina, działających w charakterze pełnomocników,
            interwenient,
            przeciwko
            Radzie Unii Europejskiej , reprezentowanej przez H. Legala, J.P. Hixa, F. Florinda Gijóna oraz przez M. Baltę, działających w charakterze pełnomocników,
            strona pozwana,
            popieranej przez:
            Republikę Czeską , reprezentowaną przez M. Smolka, E. Ruffera, D. Hadrouška oraz przez J. Královą, działających w charakterze pełnomocników,
            Republikę Federalną Niemiec , reprezentowaną przez T. Henzego, B. Beutlera oraz N. Grafa Vitzthuma, działających w charakterze pełnomocników,
            Królestwo Niderlandów , reprezentowane przez C. Wissels oraz J. Langera, działających w charakterze pełnomocników,
            Rzeczpospolitą Polską , reprezentowaną początkowo przez M. Szpunara, B. Majczynę, M. Drwięckiego oraz E. Gromnicką, następnie przez troje ostatnich, działających w charakterze pełnomocników,
            Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej , reprezentowane przez C. Murrell, działającą w charakterze pełnomocnika, wspieraną przez R. Palmera, barrister,
            interwenienci,
            TRYBUNAŁ (wielka izba),
            w składzie: V. Skouris, prezes, K. Lenaerts (sprawozdawca), wiceprezes, R. Silva de Lapuerta, M. Ilešič, L. Bay Larsen, E. Juhász, A. Borg Barthet, C.G. Fernlund i J.L. da Cruz Vilaça, prezesi izb, A. Rosas, J. Malenovský, A. Prechal, E. Jarašiūnas, C. Vajda i S. Rodin, sędziowie,
            rzecznik generalny: E. Sharpston,
            sekretarz: C. Strömholm, administrator,
            uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 24 września 2013 r.,
            po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 3 kwietnia 2014 r.,
            wydaje następujący
            Wyrok

            Motywy wyroku
            1. W swojej skardze Komisja Europejska domaga się stwierdzenia nieważności decyzji Rady i przedstawicieli rządów państw członkowskich zebranych w Radzie z dnia 19 grudnia 2011 r. w sprawie uczestnictwa Unii Europejskiej i jej państw członkowskich w negocjacjach dotyczących Konwencji Rady Europy o ochronie praw organizacji nadawczych (zwanej dalej „zaskarżoną decyzją”).
            Ramy prawne
            Prawo międzynarodowe
            2. Międzynarodowa konwencja o ochronie wykonawców, producentów fonogramów oraz organizacji nadawczych, sporządzona w Rzymie dnia 26 października 1961 r. (zwana dalej „konwencją rzymską”) w art. 13 wprowadziła, po raz pierwszy na szczeblu międzynarodowym, prawa pokrewne prawom autorskim dla organizacji nadawczych w odniesieniu do utrwalania ich emisji. Konwencja ta, której Unia Europejska nie jest stroną, ustanowiła również w art. 1 zasadę, powtarzaną w późniejszych konwencjach, zgodnie z którą ochrona udzielona posiadaczom takich praw nie powinna powodować uszczerbku dla prawa przysługującego autorowi w stosunku do utworu transmitowanego w ramach emisji, nagranej przez producentów płyt lub wykonanej przez artystów wykonawców.
            3. Porozumienie w sprawie handlowych aspektów praw własności intelektualnej, zamieszczone w załączniku 1C do Porozumienia ustanawiającego Światową Organizację Handlu (WTO), podpisane w Marrakeszu dnia 15 kwietnia 1994 r. i zatwierdzone decyzją Rady 94/800/WE z dnia 22 grudnia 1994 r. dotyczącą zawarcia w imieniu Wspólnoty Europejskiej, w dziedzinach wchodzących w zakres jej kompetencji, porozumień będących wynikiem negocjacji wielostronnych w ramach Rundy Urugwajskiej (1986–1994) (Dz.U. L 336, s. 1 – wyd. spec. w jęz. polskim, rozdz. 11, t. 21, s. 80) w art. 14 ust. 3, 5 i 6 również reguluje prawa pokrewne organizacji nadawczych. Podobnie jak konwencja rzymska dotyczy wyłącznie nadawania klasycznego drogą bezprzewodową.
            4. Natomiast Traktat Światowej Organizacji Własności Intelektualnej (zwanej dalej „WIPO”) o prawie autorskim oraz Traktat WIPO o artystycznych wykonaniach i fonogramach, przyjęte w Genewie w dniu 20 grudnia 1996 r. i zatwierdzone w imieniu Wspólnoty Europejskiej decyzją Rady 2000/278/WE z dnia 16 marca 2000 r. (Dz.U. L 89, s. 6 – wyd. spec. w jęz. polskim, rozdz. 11, t. 33, s. 208), wzmacniają, w kontekście nowych technologii cyfrowych, prawa autorów, producentów fonogramów oraz artystów wykonawców, z pominięciem organizacji nadawczych.
            Prawo Unii
            Dyrektywa 92/100/EWG, skodyfikowana dyrektywą 2006/115/WE
            5. Dyrektywa Rady 92/100/EWG z dnia 19 listopada 1992 r. w sprawie prawa najmu i użyczenia oraz niektórych praw pokrewnych prawu autorskiemu w zakresie własności intelektualnej (Dz.U. L 346, s. 61) po raz pierwszy w prawie Unii uregulowała prawa pokrewne organizacji nadawczych. Dyrektywa ta została skodyfikowana i uchylona dyrektywą 2006/115/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 12 grudnia 2006 r. w sprawie prawa najmu i użyczenia oraz niektórych praw pokrewnych prawu autorskiemu w zakresie własności intelektualnej (Dz.U. L 376 s. 28).
            6. Artykuł 7 dyrektywy 2006/115, zatytułowany „Prawo utrwalania”, w ust. 2 i 3 stanowi:
            „2. Państwa członkowskie ustanawiają na rzecz organizacji nadawczych wyłączne prawo zezwalania lub zakazywania utrwalania ich emisji, niezależnie od tego, czy chodzi o programy przekazywane bezprzewodowo czy przewodowo, włączając przekaz kablowy lub satelitarny.
            3. Dystrybutorowi kablowemu rozpowszechniającemu jedynie programy innych organizacji nadawczych nie przysługuje prawo przewidziane w ust. 2”.
            7. Artykuł 8 rzeczonej dyrektywy, zamieszczony pod tytułem „Nadawanie i odtwarzanie publiczne”, w ust. 3 przewiduje:
            „Państwa członkowskie ustanawiają na rzecz organizacji nadawczych wyłączne prawo zezwalania lub zakazywania bezprzewodowego retransmitowania jej programów oraz publicznego odtwarzania jej programów, jeśli to odtwarzanie następuje w miejscach dostępnych publicznie za opłatą wstępu”.
            8. Artykuł 9 tej dyrektywy, zatytułowany „Prawo rozpowszechniania”, stanowi:
            „1. Państwa członkowskie ustanawiają wyłączne prawo udostępniania przedmiotów ochrony określonych w lit. a)–d) i ich kopii w drodze sprzedaży lub w inny sposób (zwane dalej »prawem rozpowszechniania«) na rzecz:
            […]
            d) organizacji nadawczych w stosunku do utrwaleń ich programów określonych w art. 7 ust. 2.
            2. Prawo rozpowszechniania w obrębie Wspólnoty w odniesieniu do przedmiotów ochrony określonych w ust. 1 wygasa po pierwszej sprzedaży przedmiotu w obrębie Wspólnoty przez właściciela praw lub za jego zgodą.
            3. Prawo rozpowszechniania nie narusza przepisów szczególnych rozdziału I, w szczególności art. 1 ust. 2.
            4. Prawo rozpowszechniania może być przeniesione, cedowane oraz może stanowić przedmiot umów licencyjnych”.
            9. Artykuł 10 dyrektywy 2006/115 określa przypadki, w których państwa członkowskie mogą ustanowić ograniczenia tych poszczególnych praw.
            10. Zgodnie z art. 12 rzeczonej dyrektywy „[o]chrona praw pokrewnych prawu autorskiemu zgodnie z niniejszą dyrektywą nie dotyczy i nie narusza w żaden sposób ochrony prawa autorskiego”.
            Dyrektywa 93/83/EWG
            11. Prawa pokrewne organizacji nadawczych są również uregulowane w dyrektywie Rady 93/83/EWG z dnia 27 września 1993 r. w sprawie koordynacji niektórych zasad dotyczących prawa autorskiego oraz praw pokrewnych stosowanych w odniesieniu do przekazu satelitarnego oraz retransmisji drogą kablową (Dz.U. L 248, s. 15).
            12. Artykuł 1 rzeczonej dyrektywy, zatytułowany „Definicje”, w ust. 2 lit. a) stanowi:
            „Do celów niniejszej dyrektywy »publiczny przekaz satelitarny« oznacza działanie, w wyniku którego sygnały będące nośnikami programu przeznaczonego do odbioru publicznego, pod kontrolą organizacji radiowej i telewizyjnej i na jej odpowiedzialność, wprowadzane są do zamkniętego łańcucha przekazu, prowadzącego do satelity i z powrotem na Ziemię”.
            13. W zakresie ochrony praw pokrewnych organizacji nadawczych art. 4 ust. 1 tej samej dyrektywy odsyła, do celów publicznego przekazu satelitarnego, do właściwych przepisów dyrektywy 92/100, w późniejszym czasie skodyfikowanej i uchylonej dyrektywą 2006/115. W art. 4 ust. 2 sprecyzowano, że użyte w dyrektywie 92/100 wyrażenie „nadawanie drogą bezprzewodową” obejmuje również publiczny przekaz satelitarny.
            14. Artykuł 5 dyrektywy 93/83 stanowi, że „[o]chrona praw pokrewnych na mocy niniejszej dyrektywy w żaden sposób nie narusza ochrony praw autorskich ani nie wpływa na nią”.
            Dyrektywa 2001/29/WE
            15. Również dyrektywa 2001/29/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 maja 2001 r. w sprawie harmonizacji niektórych aspektów praw autorskich i pokrewnych w społeczeństwie informacyjnym (Dz.U. L 167, s. 10) reguluje prawa pokrewne organizacji nadawczych.
            16. Artykuł 2 tej dyrektywy, zatytułowany „Prawo do zwielokrotniania utworu”, stanowi:
            „Państwa członkowskie przewidują wyłączne prawo do zezwalania lub zabraniania bezpośredniego lub pośredniego, tymczasowego lub stałego zwielokrotniania utworu, przy wykorzystaniu wszelkich środków i w jakiejkolwiek formie, w całości lub częściowo:
            […]
            e) dla organizacji tych i telewizyjnych – w odniesieniu do utrwaleń ich programów, niezależnie od tego, czy te programy transmitowane są przewodowo lub bezprzewodowo, włączając drogę kablową lub satelitarną”.
            17. Artykuł 3 rzeczonej dyrektywy, zatytułowany „Prawo do publicznego udostępniania utworów i prawo podawania do publicznej wiadomości innych przedmiotów objętych ochroną”, stanowi:
            „1. Państwa członkowskie powinny zapewnić autorom wyłączne prawo do zezwalania lub zabraniania na jakiekolwiek publiczne udostępnianie ich utworów, drogą przewodową lub bezprzewodową, włączając podawanie do publicznej wiadomości ich utworów w taki sposób, że osoby postronne mają do nich dostęp w wybranym przez siebie miejscu i czasie.
            2. Państwa członkowskie powinny przewidzieć wyłączne prawo do zezwalania lub zabraniania na jakiekolwiek podawanie do publicznej wiadomości utworów, drogą przewodową lub bezprzewodową, w taki sposób, że osoby postronne mają do nich dostęp w wybranym przez siebie miejscu i czasie:
            […]
            d) organizacjom nadawczym – w odniesieniu do utrwaleń ich programów, niezależnie od tego, czy programy te transmitowane są przewodowo czy bezprzewodowo, włączając drogę kablową lub satelitarną.
            3. Czynności publicznego udostępniania utworów i podawania do publicznej wiadomości określone w niniejszym artykule, [nie] powodują wyczerpania praw określonych w ust. 1 i 2”.
            18. W art. 5 tej samej dyrektywy sprecyzowano przypadki, w których państwa członkowskie mogą przewidzieć wyjątki lub ograniczenia w odniesieniu do prawa do zwielokrotniania.
            19. Artykuł 6 dyrektywy 2001/29 reguluje „[o]bowiązki w odniesieniu do środków technologicznych”.
            20. Artykuł 7 rzeczonej dyrektywy reguluje „[o]bowiązki dotyczące informacji o zarządzaniu prawami”.
            21. Artykuł 8 tej samej dyrektywy, zatytułowany „Sankcje i środki naprawcze”, stanowi:
            „1. Państwa członkowskie przewidują stosowne sankcje i środki naprawcze w przypadku naruszenia praw i obowiązków wymienionych w niniejszej dyrektywie i podejmują wszelkie niezbędne środki w celu zapewnienia ich realizacji. Sankcje te są skuteczne, proporcjonalne i odstraszające.
            2. Każde państwo członkowskie podejmuje niezbędne środki w celu zapewnienia, aby podmiot praw autorskich, którego interesy zostaną naruszone przez czynności dokonane na jego terytorium, mógł wytoczyć powództwo o odszkodowanie i/lub wnioskować o wydanie nakazu i w miarę potrzeby, domagać się przepadku naruszonych dóbr, jak również urządzeń, produktów lub części składowych określonych w art. 6 ust. 2.
            3. Państwa członkowskie zapewnią, aby podmioty praw autorskich mogły wnioskować o wydanie nakazu przeciwko pośrednikom, których usługi są wykorzystywane przez stronę trzecią w celu naruszenia praw autorskich lub pokrewnych”.
            Dyrektywa 2004/48/WE
            22. Dyrektywa 2004/48/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej (Dz.U. L 157, s. 45 – wyd. spec. w jęz. polskim, rozdz. 17, t. 2, s. 32) stanowi w art. 1, że dotyczy ona „środków, procedur i środków naprawczych, niezbędnych do realizacji praw własności intelektualnej”.
            23. Zgodnie z art. 2 ust. 3 lit. c) tej dyrektywy nie wpływa ona na „wszelkie przepisy krajowe w państwach członkowskich, odnoszące się do postępowania karnego lub kar za naruszanie praw własności intelektualnej”.
            Dyrektywa 2006/116/WE
            24. Dyrektywa 2006/116/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 12 grudnia 2006 r. w sprawie czasu ochrony prawa autorskiego i niektórych praw pokrewnych (Dz.U. L 372, s. 12), która skodyfikowała i uchyliła dyrektywę Rady 93/98/EWG z dnia 29 października 1993 r. w sprawie har monizacji czasu ochrony prawa autorskiego i niektórych praw pokrewnych (Dz.U. L 290, s. 9 – wyd. spec. w jęz. polskim, rozdz. 17, t. 1, s. 141), w art. 3 ust. 4 stanowi:
            „Prawa organizacji radiowych i telewizyjnych wygasają po okresie 50 lat, licząc od dnia pierwszego nadania programu, niezależnie od tego, czy te programy transmitowane są przewodowo lub bezprzewodowo, włączając drogę kablową lub satelitarną”.
            Okoliczności powstania sporu
            Negocjacje dotyczące Konwencji Rady Europy o ochronie praw organizacji nadawczych
            25. W dniu 11 września 2002 r. Rada Europy przyjęła zalecenie Rec(2002)7 w sprawie wzmocnienia ochrony praw pokrewnych organizacji nadawczych (zwane dalej „zaleceniem z 2002 r.”).
            26. Decyzją z dnia 20 lutego 2008 r. Komitet Ministrów Rady Europy zlecił Komitetowi Sterującemu ds. Mediów i Nowych Usług Komunikacyjnych przeprowadzenie oceny możliwości wzmocnienia wskazanych praw. W dniu 25 września 2008 r. grupa inwentaryzacyjna ad hoc do spraw ochrony praw pokrewnych organizacji nadawczych sporządziła memorandum w sprawie ewentualnej konwencji Rady Europy dotyczącej tej ochrony (zwane dalej „memorandum z 2008 r.”).
            27. Rzeczone memorandum zawiera załącznik zatytułowany „Wykaz zagadnień, których analiza będzie możliwa przy opracowywaniu nowego instrumentu prawnego” o następującej treści:
            „I. Postanowienia wstępne i ogólne
            – Związek z innymi konwencjami i traktatami
            – Zobowiązania istniejące
            – Zobowiązania przyszłe
            – Związek z prawami autorskimi do nadań lub prawami pokrewnymi do nadań
            – Definicje
            – Łączniki
            – Traktowanie narodowe
            II. Zakres ochrony
            – Prawo utrwalania
            – Prawo do zwielokrotniania
            – Prawo do retransmitowania
            – Prawo podawania do wiadomości
            – Prawo do publicznego udostępniania
            – Prawo rozpowszechniania
            – Ochrona sygnału będącego nośnikiem programu przed emisją
            – Ograniczenia i wyjątki
            – Okres ochrony
            – Obowiązki w odniesieniu do środków technologicznych
            – Obowiązki dotyczące informacji o zarządzaniu prawami
            – Przestrzeganie praw
            III. 	Przepisy końcowe”.
            28. W świetle memorandum z 2008 r. Komitet Sterujący ds. Mediów i Nowych Usług Komunikacyjnych postanowił w dniu 27 maja 2009 r. zatwierdzić mandat grupy konsultacyjnej ad hoc do spraw ochrony praw pokrewnych organizacji nadawczych, a następnie, na spotkaniu, które odbyło się w dniach 20–23 października 2009 r., postanowił kontynuować prace nad konwencją Rady Europy dotyczącą tej ochrony.
            29. Przed utworzeniem tej grupy miało miejsce, w dniach 28 i 29 stycznia 2010 r., spotkanie konsultacyjne mające na celu przygotowanie przyszłych prac tej grupy. W wyniku tego spotkania zostało sporządzone sprawozdanie (zwane dalej „sprawozdaniem z 2010 r.”)
            Zaskarżona decyzja
            30. W dniu 9 lutego 2011 r. Komisja przedłożyła Radzie Unii Europejskiej zalecenie w sprawie decyzji Rady upoważniającej Komisję do prowadzenia negocjacji w sprawie przyszłej konwencji Rady Europy w przedmiocie ochrony praw pokrewnych organizacji nadawczych.
            31. W dniu 19 grudnia 2011 r. Rada i przedstawiciele państw członkowskich zebranych w Radzie przyjęli zaskarżoną decyzję, która została notyfikowana Komisji w dniu 21 grudnia 2011 r.
            32. Zaskarżona decyzja stwierdza, co następuje:
            „Rada […] i przedstawiciele rządów państw członkowskich zebranych w Radzie,
            uwzględniając [traktat FUE], w szczególności jego art. 218 ust. 3 i 4,
            uwzględniając zalecenie Komisji […],
            a także mając na uwadze, co następuje:
            (1) Należy upoważnić Komisję do uczestnictwa, w imieniu Unii w negocjacjach dotyczących konwencji Rady Europy w sprawie ochrony praw organizacji nadawczych, w odniesieniu do kwestii podlegających kompetencji Unii, w zakresie których Unia przyjęła przepisy.
            (2) Państwa członkowskie powinny uczestniczyć we własnym imieniu w tych negocjacjach w zakresie w jakim kwestie poruszane w ramach negocjacji należą do ich kompetencji. W celu zapewnienia jednolitej zewnętrznej reprezentacji Unii, państwa członkowskie i Komisja powinny ściśle współpracować podczas negocjacji,
            przyjmują niniejszą decyzję:
            Artykuł 1
            1. Komisja zostaje niniejszą decyzją upoważniona do uczestnictwa w negocjacjach dotyczących przyjęcia konwencji Rady Europy w sprawie ochrony praw organizacji nadawczych i do poprowadzenia tych negocjacji w imieniu Unii w odniesieniu do kwestii, które podlegają kompetencji Unii i w przypadku których Unia przyjęła odpowiednie przepisy, w porozumieniu z Grupą Roboczą ds. Własności Intelektualnej (prawo autorskie) (zwanej dalej »specjalnym komitetem«).
            2. Komisja prowadzi przedmiotowe negocjacje zgodnie z wytycznymi negocjacyjnymi przedstawionymi w załączniku do niniejszej decyzji lub zgodnie ze stanowiskami Unii przyjętymi specjalnie na potrzeby tych negocjacji w ramach specjalnego komitetu.
            3. Prezydencja w pełni uczestniczy w negocjacjach dotyczących kwestii, które podlegają kompetencji państw członkowskich, i prowadzi je w imieniu państw członkowskich na podstawie wcześniej uzgodnionego wspólnego stanowiska. W przypadku gdy uzgodnienie takiego wspólnego stanowiska okaże się niemożliwe, państwa członkowskie mają prawo indywidualnie wypowiadać się i głosować w danej sprawie, bez uszczerbku dla ust. 4.
            4. Komisja i państwa członkowskie ściśle współpracują w trakcie negocjacji, w celu zapewnienia jednolitej reprezentacji Unii i jej państw członkowskich na forum międzynarodowym.
            5. Komisja lub prezydencja zapewniają, by dokumenty odnoszące się do negocjacji były przekazywane państwom członkowskim w odpowiednim terminie. Przed każdym posiedzeniem negocjacyjnym i po nim w otwarty i przejrzysty sposób składają Radzie lub specjalnemu komitetowi sprawozdanie z wyniku negocjacji, a także – w stosownych przypadkach – w przedmiocie każdego problemu mogącego się pojawić w ich trakcie.
            Artykuł 2
            Niniejsza decyzja skierowana jest do Komisji”.
            33. Załącznik do decyzji w sposób następujący określa wytyczne negocjacyjne:
            „1. Komisja zapewni, by projekt konwencji w sprawie ochrony praw organizacji nadawczych złożony przez Radę Europy zawierał odpowiednie postanowienia, dzięki którym Unia […] będzie się mogła stać umawiającą się stroną.
            2. Komisja będzie prowadzić negocjacje w taki sposób, aby planowane postanowienia były zgodne z dyrektywą 2006/115[…], dyrektywą 2006/116[…], dyrektywą […] 93/83[…] oraz dyrektywą 2001/29 […], oraz zgodne z zobowiązaniami przyjętymi przez Unię […] i jej państwa członkowskie w ramach porozumienia TRIPS [w sprawie handlowych aspektów praw własności intelektualnej] pod auspicjami WTO.
            3. Niniejsze wytyczne negocjacyjne mogą zostać zmienione stosownie do postępów poczynionych w trakcie negocjacji”.
            34. Zgodnie z deklaracją dotyczącą przyjęcia zaskarżonej decyzji w trakcie trwania całej procedury, która doprowadziła do przyjęcia tej decyzji, Komisja utrzymywała, że Unia posiada wyłączną kompetencję w tej dziedzinie, i sprzeciwiała się przyjęciu „aktu hybrydowego”, jaki został przyjęty przez Radę i przedstawicieli rządów państw członkowskich.
            Żądania stron i postępowanie przed Trybunałem
            35. Komisja żąda, aby Trybunał stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji i obciążył Radę kosztami postępowania.
            36. Rada wnosi o oddalenie skargi i obciążenie Komisji kosztami postępowania.
            37. Postanowieniem Prezesa Trybunału z dnia 14 sierpnia 2012 r. Republika Czeska, Republika Federalna Niemiec, Królestwo Niderlandów, Rzeczpospolita Polska i Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej zostały dopuszczone jako interwenienci na poparcie żądań Rady, a Parlament Europejski został dopuszczony jako interwenient na poparcie żądań Komisji.
            W przedmiocie skargi
            W przedmiocie dopuszczalności
            38. Nie podnosząc formalnie zarzutu niedopuszczalności, Rada – popierana przez Republikę Federalną Niemiec i Królestwo Niderlandów – zwraca się do Trybunału o zbadanie, czy skarga, w części obejmującej decyzję przyjętą przez reprezentantów państw członkowskich występujących w charakterze przedstawicieli ich rządów, a nie w charakterze członków Rady, podlega kontroli sądowej Trybunału przewidzianej w art. 263 TFUE.
            39. W tej kwestii należy przypomnieć, że wniesienie skargi o stwierdzenie nieważności musi być możliwe w stosunku do wszelkich przepisów wydanych przez instytucje, bez względu na ich formę czy charakter, które zmierzają do wywołania skutków prawnych (wyroki: Komisja/Rada, zwany „wyrokiem AETR”, 22/70, EU:C:1971:32, pkt 42; Parlament/Rada i Komisja, C‑181/91 i C‑248/91, EU:C:1993:271, pkt 13; a także Komisja/Rada C‑27/04, EU:C:2004:436, pkt 44).
            40. W niniejszej sprawie należy wskazać, że zaskarżona decyzja, która wywiera skutki prawne w stosunkach między Unią a jej państwami członkowskimi, jak również między instytucjami Unii, została przyjęta na podstawie art. 218 ust. 3 i 4 TFUE.
            41. Ponadto, skoro zaskarżona decyzja porządkuje upoważnienia do prowadzenia negocjacji wydane z jednej strony Komisji, a z drugiej strony prezydencji Rady, to należy wysnuć stąd nieunikniony wniosek, że Rada uczestniczyła w wydaniu obu tych upoważnień. W związku z tym skarga jest dopuszczalna wobec całości zaskarżonej decyzji.
            Co do istoty
            42. Na poparcie skargi Komisja przedstawia cztery zarzuty.
            43. Zarzut pierwszy dotyczy naruszenia art. 2 ust. 2 TFUE i art. 3 ust. 2 TFUE. Trzy pozostałe zarzuty, podniesione niezależnie od wyłącznego lub dzielonego charakteru kompetencji Unii w niniejszej sprawie, dotyczą odpowiednio: drugi – naruszenia procedur i przesłanek upoważnienia do negocjowania przez Unię umów międzynarodowych; trzeci – naruszenia zasad głosowania w Radzie przewidzianych w art. 218 ust. 8 TFUE; oraz czwarty – naruszenia celów określonych w traktatach FUE i UE oraz nieprzestrzegania zasady lojalnej współpracy, o której mowa w art. 13 TUE.
            W przedmiocie zarzutu pierwszego
            – Argumentacja stron
            44. W ramach zarzutu pierwszego Komisja, wspierana przez Parlament, podnosi, że na podstawie orzecznictwa rozwijanego poczynając od wyroku AETR (EU:C:1971:32), skodyfikowanego obecnie w art. 3 ust. 2 TFUE, Unii przysługuje zewnętrzna kompetencja wyłączna, jeżeli, jak w niniejszej sprawie, zobowiązania międzynarodowe przynajmniej w znacznej części dotyczą dziedziny stosowania ustanowionych przez nią wspólnych zasad.
            45. Po pierwsze, Komisja i Parlament podnoszą, że negocjacje w Radzie Europy dotyczące ochrony praw pokrewnych organizacji nadawczych będą się opierać w szczególności na dorobku Unii w tej dziedzinie. Omawiając poszczególne elementy wymienione w załączniku do memorandum z 2008 r., przedstawiają powody, dla których negocjacje te mogą mieć wpływ na wspólne zasady Unii w tej dziedzinie, w tym w sytuacji, gdy będą dotyczyć elementów, które zgodnie z memorandum będą wykraczać poza ten dorobek.
            46. Komisja stwierdza, że kiedy pewien zbiór praw wprowadzanych stopniowo w prawie Unii osiąga, jak w niniejszej sprawie, zaawansowany poziom, i kiedy planowana umowa międzynarodowa ma na celu skonsolidować i co najwyżej w sposób marginalny zwiększyć ochronę zainteresowanych posiadaczy praw w ubocznych kwestiach, obecnie nieobjętych tym prawem, Unii powinna przysługiwać kompetencja wyłączna.
            47. Po drugie, Komisja, wspierana w tej kwestii przez Parlament, podnosi, że Unia przyjęła pewien zbiór spójnych norm, wykraczających poza zwykłe wymogi minimalne, które regulują prawa pokrewne organizacji nadawczych w celu zapewnienia prawidłowego funkcjonowania rynku wewnętrznego. Okoliczność, że przepisy te nie stanowią pełnej harmonizacji i pozostawiają państwom członkowskim zadanie uregulowania określonych aspektów danej dziedziny, nie stoi jej zdaniem na przeszkodzie temu, by kompetencja Unii w tej dziedzinie miała charakter wyłączny.
            48. Po trzecie, Komisja twierdzi, że prawa pokrewne organizacji nadawczych, w kształcie uregulowanym prawem Unii, wpisują się w spójny i zrównoważony zbiór norm w dziedzinie własności intelektualnej, maj ący na celu zachowanie jedności porządku prawnego Unii w tej materii. W takich okolicznościach oraz ze względu na istnienie ścisłego związku między prawami i działalnością organizacji nadawczych oraz prawami i działalnością innych posiadaczy praw własności intelektualnej każda zmiana w prawach jednych lub drugich może mieć wpływ na wykładnię i stosowanie prawa Unii jako całości.
            49. Rada, popierana przez Republikę Czeską, Republikę Federalną Niemiec, Królestwo Niderlandów, Rzeczpospolitą Polską oraz Zjednoczone Królestwo, podnosi, że przyszła konwencja Rady Europy należy do dziedziny kompetencji dzielonych między Unię i państwa członkowskie, to jest do dziedziny rynku wewnętrznego, która zawiera w sobie ochronę własności intelektualnej. W konsekwencji w przyszłe negocjacje powinny być zaangażowane zarówno Unia, jak i państwa członkowskie, ściśle współpracując ze sobą na wszystkich etapach tego procesu w celu zapewnienia jedności w reprezentowaniu Unii w stosunkach zewnętrznych. Na tym właśnie zdaniem Rady polega cel zaskarżonej decyzji.
            50. Rada i wymienione państwa członkowskie podnoszą, że fakt, iż część – nawet istotna – planowanej umowy międzynarodowej należy do dziedziny objętej wspólnymi zasadami Unii, nie wystarcza, by wysnuć stąd wniosek o wyłącznym charakterze kompetencji zewnętrznej Unii do negocjowania tej umowy. Ich zdaniem do takiego wniosku można dojść jedynie po przeprowadzeniu dokładnej i konkretnej analizy charakteru i treści danych zasad Unii, a także stosunku między tymi zasadami a planowaną umową, która to analiza uwidoczniłaby, że umowa ta może mieć wpływ na rzeczone zasady lub może zmienić ich zakres.
            51. Te same strony podnoszą też, że ostatni fragment zdania z art. 3 ust. 2 TFUE należy czytać w związku z Protokołem (nr 25) w sprawie wykonywania kompetencji dzielonych, załączonego do traktatów UE i FUE.
            52. Rada, Królestwo Niderlandów oraz Zjednoczone Królestwo dodają, że zamiarem sygnatariuszy traktatu z Lizbony było skodyfikowanie, w ostatniej części zdania z art. 3 ust. 2 TFUE, orzecznictwa wypracowanego począwszy od wyroku AETR (EU:C:1971:32) i objaśnionego w opinii 1/03 (EU:C:2006:81) oraz odmowa ustanowienia kryterium „dziedziny, która jest już w znacznej mierze objęta wspólnymi uregulowaniami Unii”, zastosowanego przez Trybunał w szczególności w opinii 2/91 (EU:C:1993:106) oraz w wyroku Komisja/Dania (C‑467/98, EU:C:2002:625).
            53. W świetle tych ogólnych rozważań Rada, Republika Czeska, Republika Federalna Niemiec, Królestwo Niderlandów, Rzeczpospolita Polska i Zjednoczone Królestwo kwestionują posiadanie przez Unię zewnętrznej kompetencji wyłącznej w rozpatrywanej sprawie.
            54. W tej kwestii, w pierwszej kolejności, strony te podnoszą, że przyszła konwencja Rady Europy może wykraczać poza istniejące uregulowanie Unii w trzech aspektach.
            55. Po pierwsze, ta przyszła konwencja może ustanowić wyłączne prawo organizacji nadawczych w odniesieniu do publicznego udostępniania nadań poza miejscami dostępnymi publicznie za opłatą wstępu, w sytuacji braku przyznania w prawie Unii takiego prawa innym organizacjom.
            56. Po drugie może ona regulować ochronę sygnałów przed ich publicznym nadaniem (zwanych dalej „sygnałami przed emisją”), podczas gdy taka ochrona nie jest przedmiotem żadnego przepisu prawa Unii. Prawa autorów do dzieł przyznane prawem Unii nie obejmują bowiem praw organizacji nadawczych do takich sygnałów.
            57. Po trzecie negocjacje dotyczące przyszłej konwencji Rady Europy mogą dotyczyć wprowadzenia przepisów karnych służących spowodowaniu przestrzegania przedmiotowych praw, podczas gdy wspólne zasady Unii nie obejmują takich przepisów.
            58. Rzeczpospolita Polska dodaje, że możliwe jest również, że ta przyszła konwencja wprowadzi szerszą definicję „organizacji nadawczej” niż ta, która istnieje w prawie Unii, a to w celu objęcia nią nadawców w Internecie lub w formie „simulcastingu”.
            59. Podobnie jak Zjednoczone Królestwo Rzeczpospolita Polska podkreśla ponadto, że żadna wspólna zasada prawa Unii nie przyznaje obecnie organizacjom nadawczym wyłącznego prawa do retransmisji drogą przewodową.
            60. Rada, Republika Czeska, Republika Federalna Niemiec i Zjednoczone Królestwo dodają, że przyznanie istnienia zewnętrznej kompetencji wyłącznej Unii mimo braku jej wspólnych zasad z tego powodu, że rozpatrywana umowa międzynarodowa jedynie w sposób marginalny rozszerzyłaby zbiór norm stopniowo wprowadzanych na poziomie Unii, doprowadziłoby do bezprawnego rozszerzenia zakresu zastosowania art. 3 ust. 2 TFUE i naruszałoby zasadę kompetencji powierzonych.
            61. W drugiej kolejności Rada, Republika Czeska, Republika Federalna Niemiec, Królestwo Niderlandów, Rzeczpospolita Polska i Zjednoczone Królestwo podnoszą, że prawo Unii wprowadziło jedynie minimalną harmonizację na rzecz organizacji nadawczych, harmonizację fragmentaryczną i mającą charakter pomocniczy w stosunku do ochrony innych praw własności intelektualnej.
            62. W trzeciej kolejności Rada, Rzeczpospolita Polska oraz Zjednoczone Królestwo twierdzą, że uregulowania Unii dotyczące praw autorskich i praw pokrewnych innych niż prawa organizacji nadawczych nie mają żadnego znaczenia dla oceny, czy w omawianej dziedzinie istnieją wspólne zasady Unii. W tej kwestii podkreślają fundamentalną różnicę, jaka istnieje – z historycznego punktu widzenia, jak również wziąwszy pod uwagę charakter i cel ochrony – między prawem autorskim a prawami tych organizacji.
            63. W tych okolicznościach wzmocnienie ochrony przyznanej tym organizacjom nie może mieć wpływu na ogólną równowagę ochrony innych posiadaczy praw własności intelektualnej ani na wykonywanie tych praw przez tych innych posiadaczy.
            – Ocena Trybunału
            64. Zarzut pierwszy dotyczy zasadniczo naruszenia art. 3 ust. 2 TFUE.
            65. Tytułem wstępu należy wskazać, że spośród poszczególnych przypadków zewnętrznej kompetencji wyłącznej Unii, jakie obejmuje to postanowienie, znaczenie dla sprawy ma wyłącznie przypadek ujęty w ostatnim fragmencie zdania tworzącego to postanowienie, odpowiadający sytuacji, gdy zawarcie umowy międzynarodowej „może wpływać na wspólne zasady lub zmieniać ich zakres”.
            66. W tej kwestii należy podkreślić, że sformułowania użyte w tym ostatnim fragmencie zdania odpowiadają tym, którymi Trybunał, w pkt 22 wyroku AETR (EU:C:1971:32), zdefiniował charakter zobowiązań międzynarodowych, których państwa członkowskie nie mają prawa podejmować poza ramami instytucji Unii, jeżeli ustanowione zostały wspólne zasady Unii mające na celu realizację celów traktatu.
            67. Sformułowania te należy w konsekwencji interpretować w świetle uściśleń zawartych przez Trybunał w wyroku AETR (EU:C:1971:32) i w orzecznictwie wypracowanym począwszy od tego wyroku.
            68. Zgodnie z orzecznictwem Trybunału ryzyko naruszenia przez zobowiązania międzynarodowe wspólnych zasad Unii lub naruszenia ich zakresu, co uzasadnia istnienie wyłącznej kompetencji zewnętrznej Unii, istnieje wówczas, gdy zobowiązania te należą do dziedziny stosowania rzeczonych zasad (zob. podobnie wyroki AETR, EU:C:1971:32, pkt 30; Komisja/Dania, EU:C:2002:625, pkt 82).
            69. Stwierdzenie istnienia takiego ryzyka nie zakłada całkowitej zgodności między dziedziną, jaką obejmują zobowiązania międzynarodowe, a dziedziną, jaką obejmują uregulowania Unii (zob., podobnie, opinia 1/03, EU:C:2006:81, pkt 126).
            70. Jak Trybunał wielokrotnie podkreślał, zakres wspólnych zasad Unii może zostać naruszony lub zmieniony przez takie zobowiązania, jeżeli zobowiązania te należą do dziedziny, która jest już w znacznej mierze objęta takimi zasadami (opinia 2/91, EU:C:1993:106, pkt 25; wyrok Komisja/Dania, EU:C:2002:625, pkt 82; a także opinia 1/03, EU:C:2006:81, pkt 120, 126).
            71. Ponadto państwa członkowskie nie mogą, poza ramami instytucji Unii, podjąć takich zobowiązań i to nawet przy braku ewentualnej sprzeczności między tymi zobowiązaniami i wspólnymi zasadami Unii (zob., podobnie, opinia 2/91, EU:C:1993:106, pkt 25, 26; a także wyrok Komisja/Dania, EU:C:2002:625, pkt 82).
            72. Powyższej analizy nie podważa argumentacja Rady, Królestwa Niderlandów i Zjednoczonego Królestwa wywodzona z istnienia ich zdaniem, od dnia wejścia w życie traktatu z Lizbony, węższej koncepcji zewnętrznej kompetencji Unii.
            73. Protokół (nr 25) w sprawie wykonywania kompetencji dzielonych, przytoczony na poparcie tej argumentacji, którego jedyny artykuł stanowi, że „jeżeli Unia prowadzi działania w pewnej dziedzinie, zakres wykonywania tych kompetencji obejmuje wyłącznie elementy regulowane przedmiotowym aktem Unii, w związku z czym nie obejmuje całej dziedziny”, dotyczy bowiem wyłącznie, jak wynika z jego brzmienia, art. 2 ust. 2 TFUE, a nie art. 3 ust. 2 TFUE. Służy on zatem uściśleniu zakresu wykonywania przez Unię kompetencji dzielonej z państwami członkowskimi, powierzonej jej w traktatach, a nie ograniczeniu zakresu wyłącznej kompetencji zewnętrznej Unii w sytuacjach wskazanych w art. 3 ust. 2 TFUE, objaśnionym w orzecznictwie, które Trybunał przypomniał powyżej.
            74. Mimo to należy przypomnieć, że skoro Unia posiada jedynie kompetencje powierzone, to istnienie danej kompetencji, zwłaszcza gdy ma charakter wyłączny, powinno znaleźć uzasadnienie we wnioskach płynących z konkretnej analizy relacji istniejących między przewidywaną umową międzynarodową a obowiązującym prawem Unii, z której będzie wynikać, że taka umowa może naruszyć wspólne zasady Unii lub zmienić ich zakres (zob., podobnie, opinia 1/03, EU:C:2006:81, pkt 124).
            75. Zgodnie z zasadą kompetencji powierzonych wyrażoną w art. 5 ust. 1 i 2 TUE, dla celów przeprowadzenia takiej analizy zainteresowana strona powinna przedstawić okoliczności pozwalające na wykazanie wyłącznego charakteru kompetencji zewnętrznej Unii, na który zamierza się powołać.
            76. W niniejszej sprawie należy przede wszystkim wskazać, że zaskarżona decyzja w żaden sposób nie precyzuje treści negocjacji dotyczących przyszłej konwencji Rady Europy o ochronie praw organizacji nadawczych. Nie wskazuje też tych elementów negocjacji, które – zgodnie z jej art. 1 ust. 1 – należą do kompetencji Unii oraz tych, które – zgodnie z jej art. 1 ust. 3 – należą do kompetencji państw członkowskich.
            77. W tych okolicznościach – w odniesieniu do treści zamierzonych negocjacji – należy dla celów niniejszej analizy uwzględnić zalecenie z 2002 r., memorandum z 2008 r. oraz sprawozdanie z 2010 r., które to dokumenty zostały załączone przez Komisję do akt sprawy na poparcie jej zarzutu pierwszego, a żadna ze stron nie zakwestionowała faktu, iż zawierają one najnowsze wskazówki mające w tej kwestii znaczenie.
            78. Jeżeli chodzi o dziedzinę, której dotyczy niniejsza sprawa, to te dokumenty Rady Europy wskazują, że sporne negocjacje mają na celu przyjęcie konwencji dotyczącej ochrony praw pokrewnych organizacji nadawczych.
            79. Jak wynika z dyrektyw 93/83, 2001/29, 2004/48, 2006/115 i 2006/116, rzeczone prawa są w prawie Unii objęte zharmonizowanymi ramami prawnymi, które mają na celu między innymi zapewnienie prawidłowego funkcjonowania rynku wewnętrznego i które, poprzez wchłonięcie pewnej liczby zmian związanych z wyzwaniami technologicznymi, nowym środowiskiem cyfrowym i rozwojem społeczeństwa informacyjnego, wprowadziły system oferujący organizacjom nadawczym, w odniesieniu do ich nadań, jednolitą ochronę na wysokim poziomie.
            80. Wynika stąd, że ochrona praw pokrewnych tych organizacji będąca przedmiotem negocjacji Rady Europy, powinna być postrzegana jako dziedzina mająca znaczenie dla potrzeb niniejszej analizy.
            81. Okoliczność, że rzeczone zharmonizowane ramy prawne zostały wdrożone w drodze różnych instrumentów prawnych, regulujących również inne prawa własności intelektualnej, nie może podważyć zasadności takiego stanowiska.
            82. Ocena istnienia ryzyka naruszenia przez zobowiązania międzynarodowe wspólnych zasad Unii lub zmiany ich zakresu nie może zależeć od sztucznego rozróżnienia przeprowadzonego na podstawie obecności lub braku takich zasad w jednym tylko instrumencie prawa Unii.
            83. I tak, w szczególności, w pkt 27 i 29 wyroku Komisja/Francja (C‑239/03, EU:C:2004:598), Trybunał uznał ochronę wód przed zanieczyszczeniem, będącą przedmiotem rozpatrywanej w sprawie zakończonej tamtym wyrokiem umowy międzynarodowej, za „dziedzinę”, niezależnie od faktu, że istotne uregulowania prawa Unii były zawarte w różnych instrumentach prawnych.
            84. Po sprecyzowaniu w ten sposób danej dziedziny należy wskazać, że stosownie do różnych fragmentów memorandum z 2008 r., to jest jego pkt 49, 52, 57 i 78, rozpatrywana konwencja Rady Europy powinna opierać się na dorobku Unii, do którego w znacznej mierze należy materialne prawo własności intelektualnej, między innymi prawo dotyczące organizacji nadawczych.
            85. Jak przyznają Rada i popierające ją państwa członkowskie, wiele elementów planowanych negocjacji, które zostały wymienione w wykazie załączonym do memorandum z 2008 r., jest już rzeczywiście objętych wspólnymi zasadami Unii.
            86. Co się tyczy, po pierwsze, elementów wymienionych w tytule I tego wykazu, to Rzeczpospolita Polska twierdzi wprawdzie, że pojęcie „organizacji nadawczej” może być dla potrzeb przyszłej konwencji zdefiniowane szeroko, obejmując też nadawców w Internecie lub w formie „simulcastingu”.
            87. Jednak niezależnie od kwestii, czy w kontekście nowych technologii cyfrowych odniesienie do nadawania przewodowego lub bezprzewodowego, figurujące w art. 2 i art. 3 ust. 2 lit. d) dyrektywy 2001/29, w art. 7 ust. 2 i art. 9 ust. 1 lit. d) dyrektywy 2006/115, a także w art. 3 ust. 4 dyrektywy 2006/116, pozwala na objęcie nim takich nadawców w kontekście zakresu zastosowania wspólnych zasad Unii w rozpatrywanej dziedzinie, pozostaje w każdym razie niezaprzeczalne, że – jak podnosi Komisja – negocjacje zmierzające w ten czy inny sposób do objęcia tych nadawców zakresem zastosowania przyszłej konwencji Rady Europy, w szczególności poprzez przyjęcie dla celów tej konwencji definicji „organizacji nadawczej” w sposób „technologicznie neutralny”, co sugeruje pkt 13 sprawozdania z 2010 r., miałyby transwersalny wpływ na zakres ogółu wspólnych zasad Unii dotyczących ochrony praw pokrewnych takich organizacji.
            88. Co się tyczy, po drugie, elementów wymienionych w tytule II wykazu figurującego w załączniku do memorandum z 2008 r., to poza sporem między stronami pozostaje fakt, że elementy dotyczące prawa utrwalania, prawa do zwielokrotniania, prawa do publicznego udostępniania, prawa rozpowszechniania, ograniczeń tych praw i wyjątków od nich, okresu ochrony tych praw, obowiązków w odniesieniu do środków technologicznych oraz obowiązków dotyczących informacji o zarządzaniu prawami, wchodzą w zakres wspólnych zasad Unii oraz że negocjacje dotyczące tych elementów będą mogły naruszać lub zmieniać zakres tych wspólnych zasad.
            89. Brak jest natomiast zgody co do czterech elementów wymienionych w tym tytule II, to jest prawa do retransmitowania, prawa do publicznego komunikowania, ochrony sygnału przed emisją oraz przestrzegania praw pokrewnych organizacji nadawczych.
            90. Jeżeli chodzi, po pierwsze, o prawo do retransmitowania, to Rzeczpospolita Polska i Zjednoczone Królestwo podnoszą, że w prawie Unii przeprowadzono jedynie minimalną harmonizację, ponieważ prawo to obejmuje wyłącznie, zgodnie z art. 8 ust. 3 dyrektywy 2006/115, retransmitowanie drogą bezprzewodową. Tymczasem sporne negocjacje mogą doprowadzić do wprowadzenia, na rzecz organizacji nadawczych, wyłącznego prawa retransmitowania również drogą przewodową, w szczególności przez Internet.
            91. W tej kwestii należy wskazać, że art. 8 ust. 3 dyrektywy 2006/115 nie dotyczy sytuacji porównywalnej z tą, o której mowa w pkt 18 i 21 opinii 2/91 (EU:C:1993:106), w której Trybunał nie uznał istnienia kompetencji wyłącznej Unii z powodu minimalnego charakteru wymagań zawartych zarówno w przepisach Unii, jak i rozpatrywanej konwencji międzynarodowej. Przepis ten przyznaje bowiem prawu do retransmisji w prawie Unii precyzyjny zakres materialny, zawężając je do retransmisji drogą bezprzewodową.
            92. Jak twierdzi Komisja, negocjacje Rady Europy, które, jak sugeruje pkt 54 memorandum z 2008 r., mają zmierzać do rozszerzenia tego prawa na retransmisję drogą przewodową lub przez Internet, mogą zmienić zakres wspólnych zasad Unii w dziedzinie prawa do retransmisji.
            93. Ponadto, jak podkreśla również Komisja, prawo organizacji nadawczych w dziedzinie retransmisji drogą przewodową jest już w części objęte, jako takie, wspólnymi zasadami Unii, a to z powodu współoddziaływania różnych praw własności intelektualnej tych organizacji uregulowanych prawem Unii. Jak bowiem Trybunał orzekł w wyroku ITV Broadcasting i in. (C‑607/11, EU:C:2013:147), wyłączne prawo do publicznego udostępniania, przysługujące na podstawie art. 3 ust. 1 dyrektywy 2001/29 organizacjom nadawczym w systemie naziemnego przekazu telewizyjnego do ich nadań chronionych prawem autorskim obejmuje wyłączne prawo do zezwolenia na publiczne udostępnianie, za pośrednictwem Internetu, tych utworów przez inne organizacje lub do jego zabraniania.
            94. Jeżeli chodzi, po drugie, o prawo publicznego komunikowania, to Rada i niektóre z popierających ją państw członkowskich podnoszą, że sporne negocjacje mogą wykraczać poza dorobek Unii poprzez rozszerzenie zakresu tego prawa, inaczej niż w art. 8 ust. 3 dyrektywy 2006/115, poza miejsca dostępne publicznie za opłatą wstępu.
            95. W tej kwestii należy jednak śladem Komisji stwierdzić, że ani memorandum z 2008 r., ani sprawozdanie z 2010 r. nie zawierają tego rodzaju wskazówki, a jednocześnie Rada i popierające ją państwa członkowskie nie przedstawiły żadnego dowodu lub informacji na poparcie swych twierdzeń.
            96. Natomiast zgodnie z brzmieniem zalecenia z 2002 r., a w szczególności pkt f) załączonej do niego rubryki „Prawa, które należy przyznać”, jak również zgodnie z pkt 24 uzasadnienia tego zalecenia, zakres prawa do publicznego komunikowania ma stanowić odwzorowanie zakresu przewidzianego w art. 13 lit. d) konwencji rzymskiej i ograniczonego do miejsc publicznie dostępnych za opłatą wstępu.
            97. Co się tyczy, po trzecie, ochrony sygnału przed emisją, to Rada i niektóre z popierających ją państw członkowskich niewątpliwie słusznie zauważają, że organizacje nadawcze nie korzystają na podstawie obowiązującego prawa Unii z ochrony dotyczącej tych sygnałów jako takich, podczas gdy zgodnie z brzmieniem pkt 41–43 oraz 54 memorandum z 2008 r. oraz pkt 14 sprawozdania z 2010 r. sporne negocjacje mogą doprowadzić do ustanowienia takiej ochrony z uwagi na podatność takich sygnałów na nieuprawnione wejście w posiadanie lub wykorzystanie.
            98. Jednak, jak wskazuje Komisja, bezsporne jest, że jedno z rozwiązań, które zgodnie z pkt 43 memorandum z 2008 r. można wziąć pod uwagę, to jest rozszerzenie pojęcia „nadania” na sygnały przed emisją w taki sposób, by włączyć te ostatnie w zakres zastosowania ochrony różnych praw przyznanych organizacjom nadawczym, będzie mogło zmienić w sposób transwersalny zakres wspólnych zasad Unii w rozpatrywanej dziedzinie.
            99. Jeżeli chodzi o inne możliwe rozwiązania, o których wspomniano przed Trybunałem, takie jak instytucja ochrony prawnej sui generis sygnałów przed emisją lub stosowanie do nich przepisów dotyczących ochrony środków technicznych, to należy stwierdzić, że wobec braku wzmianki o nich w memorandum z 2008 r. lub w sprawozdaniu z 2010 r., a także wobec braku przytoczenia przez Radę i interweniujące państwa członkowskie jakichkolwiek elementów na poparcie ich twierdzeń, rozwiązania te wydają się na obecnym etapie hipotetyczne, a zatem nie mogą być brane pod uwagę w celu wykazania, czy kompetencja Unii w niniejszej sprawie ma charakter wyłączny czy dzielony.
            100. Co się tyczy, po czwarte, przestrzegania praw pokrewnych organizacji nadawczych, to Rada i część popierających ją państw członkowskich – nie kwestionując faktu, że sankcje i środki naprawcze w razie naruszenia tych praw są w prawie Unii uregulowane w art. 8 dyrektywy 2001/29 oraz w zbiorze wspólnych zasad zawartych w dyrektywie 2004/48 – podnoszą jednak, że sporne negocjacje mogą doprowadzić do wprowadzenia, w odróżnieniu od uregulowania Unii, obowiązku przyjęcia sankcji karnych na wypadek takich naruszeń.
            101. Należy jednak wzorem Komisji stwierdzić, że ani memorandum z 2008 r., ani sprawozdanie z 2010 r. nie zawierają tego rodzaju wskazówki, a twierdzenia przytoczone w punkcie poprzedzającym nie zostały wzmocnione żadnym elementem mającym związek z przyszłymi negocjacjami w Radzie Europy.
            102. Z powyższej analizy wynika, że treść negocjacji dotyczących Konwencji Rady Europy o ochronie praw organizacji nadawczych, w kształcie zakreślonym zaleceniem z 2002 r. i sprawozdaniem z 2010 r., należy do dziedziny, która w znacznej mierze uregulowana jest przepisami prawa Unii oraz że negocjacje te mogą naruszyć wspólne zasady Unii lub zmienić ich zakres. Tym samym rzeczone negocjacje podlegają wyłącznej kompetencji Unii.
            103. Wnika stąd, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 3 ust. 2 TFUE.
            W przedmiocie zarzutów od drugiego do czwartego
            104. Skoro zarzut pierwszy jest zasadny, należy stwierdzić nieważność zaskarżonej decyzji bez konieczności badania pozostałych zarzutów przytoczonych przez Komisję na poparcie jej skargi.
            W przedmiocie kosztów
            105. Zgodnie z art. 138 § 1 regulaminu postępowania przed Trybunałem kosztami zostaje obciążona, na żądanie strony przeciwnej, strona przegrywająca sprawę. Ponieważ Komisja wniosła o obciążenie Rady kosztami postępowania, a ta przegrała sprawę, należy obciążyć ją kosztami postępowania. Na podstawie art. 140 § 1 regulaminu postępowania, zgodnie z którym państwa członkowskie i instytucje interweniujące w sprawie pokrywają własne koszty, Republika Czeska, Republika Federalna Niemiec, Królestwo Niderlandów, Rzeczpospolita Polska, Zjednoczone Królestwo oraz Parlament pokrywają własne koszty.

            Sentencja
            Z powyższych względów Trybunał (wielka izba) orzeka, co następuje:
            1) Stwierdza się nieważność decyzji Rady i przedstawicieli rządów państw członkowskich zebranych w Radzie z dnia 19 grudnia 2011 r. w sprawie uczestnictwa Unii Europejskiej i jej państw członkowskich w negocjacjach dotyczących Konwencji Rady Europy o ochronie praw organizacji nadawczych.
            2) Rada Unii Europejskiej zostaje obciążona kosztami postępowania.
            3) Republika Czeska, Republika Federalna Niemiec, Królestwo Niderlandów, Rzeczpospolita Polska, Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej oraz Parlament Europejski pokrywają własne koszty.


title: Wyrok Trybunału (piąta izba) z dnia 16 czerwca 2016 r.#Evonik Degussa GmbH i AlzChem AG, dawniej AlzChem Trostberg GmbH, dawniej AlzChem Hart GmbH, przeciwko Komisji Europejskiej.#Odwołanie – Konkurencja – Artykuł 81 WE – Porozumienia, decyzje i uzgodnione praktyki – Rynki sproszkowanego i granulowanego węglika wapnia oraz sproszkowanego magnezu w przeważającej części EOG – Ustalanie cen, podział rynku i wymiana informacji – Odpowiedzialność spółki dominującej za naruszenia reguł konkurencji popełnione przez jej spółki zależne – Decydujący wpływ wywierany przez spółkę dominującą – Domniemanie wzruszalne w przypadku posiadania całości kapitału – Przesłanka obalenia tego domniemania – Pominięcie wyraźnego polecenia.#Sprawa C-155/14 P.

text:
         WYROK TRYBUNAŁU (piąta izba)
      z dnia 16 czerwca 2016 r. (
            *1
         )
      „Odwołanie — Konkurencja — Artykuł 81 WE — Porozumienia, decyzje i uzgodnione praktyki — Rynki sproszkowanego i granulowanego węglika wapnia oraz sproszkowanego magnezu w przeważającej części EOG — Ustalanie cen, podział rynku i wymiana informacji — Odpowiedzialność spółki dominującej za naruszenia reguł konkurencji popełnione przez jej spółki zależne — Decydujący wpływ wywierany przez spółkę dominującą — Domniemanie wzruszalne w przypadku posiadania całości kapitału — Przesłanka obalenia tego domniemania — Pominięcie wyraźnego polecenia”
      W sprawie C‑155/14 P
      mającej za przedmiot odwołanie w trybie art. 56 statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, wniesione w dniu 3 kwietnia 2014 r.,

         Evonik Degussa GmbH, z siedzibą w Essen (Niemcy),

         AlzChem AG, dawniej AlzChem Trostberg GmbH, z siedzibą w Trostbergu (Niemcy),
      reprezentowane przez C. Steinlego oraz I. Bodensteina, Rechtsanwälte,
      wnoszące odwołanie,
      w której drugą stroną postępowania jest:

         Komisja Europejska, reprezentowana przez G. Meessena oraz R. Sauera, działających w charakterze pełnomocników, wspieranych przez A. Böhlkego, Rechtsanwalt,
      strona pozwana w pierwszej instancji,
      TRYBUNAŁ (piąta izba),
      w składzie: T. von Danwitz, prezes czwartej izby, pełniący obowiązki prezesa piątej izby, D. Šváby (sprawozdawca), A. Rosas, E. Juhász i C. Vajda, sędziowie,
      rzecznik generalny: P. Mengozzi,
      sekretarz: L. Carrasco Marco, administrator,
      uwzględniając pisemny etap postępowania i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 4 czerwca 2015 r.,
      po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 3 września 2015 r.,
      wydaje następujący

         Wyrok

               1

               W swoim odwołaniu Evonik Degussa GmbH (zwana dalej „spółką Degussa”) i AlzChem AG, dawniej AlzChem Trostberg GmbH, występują z żądaniem uchylenia wyroku Sądu Unii Europejskiej z dnia 23 stycznia 2014 r., Evonik Degussa i AlzChem/Komisja (T‑391/09, niepublikowany, EU:T:2014:22), mocą którego oddalił on częściowo ich skargę o stwierdzenie nieważności decyzji Komisji C(2009) 5791 wersja ostateczna z dnia 22 lipca 2009 r. w przedmiocie procedury stosowania art. 81 [WE] i art. 53 porozumienia EOG (sprawa COMP/F/39.396 – Odczynniki na bazie węglika wapnia i magnezu dla przemysłu stalowego i gazowego, zwanej dalej „sporną decyzją”) w zakresie, w jakim dotyczy ona wnoszących odwołanie, a także – posiłkowo – żądanie zmiany wskazanej decyzji poprzez, po pierwsze, uchylenie nałożonej na skarżących grzywny lub obniżenie jej kwoty i, po drugie, obciążenie całością tej kwoty spółki SKW Stahl-Metallurgie GmbH (zwanej dalej „spółką SKW”), solidarnie ze skarżącymi.

         Ramy prawne

               2

               Artykuł 23 rozporządzenia Rady (WE) nr 1/2003 z dnia 16 grudnia 2002 r. w sprawie wprowadzenia w życie reguł konkurencji ustanowionych w art. 81 [WE] i 82 [WE] (Dz.U. 2003, L 1, s. 1 – wyd. spec. w jęz. polskim, rozdz. 8, t. 2, s. 205) przewiduje system grzywien, jakie może nałożyć Komisja Europejska na podstawie art. 81 i 82 WE.

         Okoliczności powstania sporu i sporna decyzja

               3

               Istotne okoliczności poprzedzające powstanie sporu zostały przedstawione w pkt 1–4 zaskarżonego wyroku w następujący sposób:

                        „1

                        W [spornej] decyzji [Komisja] stwierdziła, że najważniejsi dostawcy węglika wapnia oraz magnezu dla przemysłów stalowego i gazowego dopuścili się naruszenia art. 81 ust. 1 WE i art. 53 Porozumienia o Europejskim Obszarze Gospodarczym (EOG) poprzez uczestnictwo w okresie od dnia 7 kwietnia 2004 r. do dnia 16 stycznia 2007 r. w jednolitym i ciągłym naruszeniu. Naruszenie to polegało na podziale rynków, ustalaniu kwot, podziale klientów, ustalaniu cen i wymianie istotnych informacji handlowych na temat cen, klientów i wielkości sprzedaży w ramach EOG, z wyłączeniem Irlandii, Hiszpanii, Portugalii i Zjednoczonego Królestwa.

                        2

                        Postępowanie zostało wszczęte po złożeniu przez Akzo Nobel NV w dniu 20 listopada 2006 r. wniosku o zwolnienie z grzywny w rozumieniu obwieszczenia Komisji w sprawie zwolnienia z grzywien oraz zmniejszania grzywien w przypadkach karteli (Dz.U. 2002, C 45, s. 3) (zwanego dalej »komunikatem w sprawie łagodzenia sankcji z 2002 r.«).

                        3

                        W art. 1 lit. f) [spornej] decyzji Komisja stwierdziła, że [spółki] Degussa i AlzChem Hart GmbH (następnie AlzChem Trostberg GmbH, obecnie [AlzChem]) – skarżące – uczestniczyły w naruszeniu w okresie od 22 kwietnia do 30 sierpnia 2004 r. Z motywów 226 i 227 [spornej] decyzji wynika, że te dwie spółki uznano [za] odpowiedzialne z tytułu naruszenia z uwagi na bezpośredni udział w nim członków personelu SKW Stahl-Technik GmbH & Co. KG, której firma spółki została od 2005 r. zmieniona na [SKW]. Według motywów 227, 228 i 235 [spornej] decyzji w pierwszej części okresu uczestnictwa w spornym kartelu SKW była spółką zależną, której kapitał w 100% znajdował się w rękach skarżących.

                        4

                        W art. 2 [spornej] decyzji Komisja, w związku z udziałem w spornym naruszeniu, nałożyła na skarżące, po pierwsze, grzywnę w kwocie 1,04 mln EUR, wskazując je jako solidarnie odpowiedzialne, wraz z SKW, za zapłatę grzywny [art. 2 lit. g)] oraz, po drugie, grzywnę w kwocie 3,64 mln EUR, za zapłatę której zostały one wskazane jako solidarnie odpowiedzialne [art. 2 lit. h)]”.

               4

               Jeśli chodzi o okres od 1 września 2004 r. do 16 stycznia 2007 r., w trakcie którego kapitał SKW nie znajdował się w całości w posiadaniu spółek AlzChem i Degussa, lecz SKW Stahl-Metallurgie Holding (zwanej dalej „spółką SKW Holding”) i Arques Industrie AG, obecnie Gigaset AG (zwana dalej „spółką Gigaset”), to Komisja uznała, że spółki SKW, SKW Holding i Gigaset uczestniczyły lub podlegały odpowiedzialności z tytułu analizowanego naruszenia. W art. 2 lit. f) spornej decyzji w brzmieniu zmienionym wyrokiem z dnia 23 stycznia 2014 r., Gigaset/Komisja (T‑395/09, EU:T:2014:23) instytucja ta nałożyła na spółki SKW i SKW Holding tytułem solidarnej odpowiedzialności grzywnę w kwocie 13300000 EUR, której część w wysokości 12300000 EUR została również nałożona na spółkę Gigaset, zobowiązaną do zapłaty tej ostatniej kwoty na zasadzie solidarnej odpowiedzialności.

         Postępowanie przed Sądem i zaskarżony wyrok

               5

               Pismem złożonym w sekretariacie Sądu w dniu 5 października 2009 r., skarżące wystąpiły do Sądu, tytułem żądania głównego, o stwierdzenie nieważności spornej decyzji w zakresie, w jakim decyzja ta ich dotyczy, oraz, tytułem ewentualnym, po pierwsze, obniżenie kwoty grzywny nałożonej na skarżące na mocy art. 2 lit. g) i h) tej decyzji i, po drugie, nałożenie na spółkę SKW obowiązku zapłaty całości grzywny na zasadzie solidarnej odpowiedzialności ze skarżącymi.

               6

               Na poparcie swojej skargi skarżące przedstawiły argumentację nieujętą w formie zarzutów, którą Sąd ujął jako dotyczącą, po pierwsze, przypisania im samym odpowiedzialności w związku z naruszeniem popełnionym przez ich spółkę zależną – SKW, po drugie, kwoty nałożonej na nie grzywny, po trzecie, solidarnej odpowiedzialności spółki SKW z tytułu zapłaty tej grzywny i, po czwarte, sprzeczności spornej decyzji z wyrokiem z dnia 3 marca 2011 r., Siemens i VA Tech Transmission & Distribution/Komisja (od T‑122/07 do T‑124/07, EU:T:2011:70), przy czym ten ostatni zarzut został podniesiony przy okazji wniosku w ramach organizacji postępowania oraz na rozprawie.

               7

               W zaskarżonym wyroku Sąd częściowo uwzględnił tę skargę. Sentencja tego wyroku ma zatem następujące brzmienie:

                        „1)

                        Stwierdza się nieważność art. 2 lit. g) i h) [spornej] decyzji w zakresie, w jakim dotyczy on spółek [Degussa] i [AlzChem], przy czym wyjaśnia się, że owo stwierdzenie nieważności nie ma wpływu na skutek zwalniający jakiejkolwiek płatności dokonanej przez którąkolwiek z tych dwóch spółek tytułem grzywny, jaka została na nie nałożona solidarnie za naruszenie stwierdzone w art. 1 lit. f) wskazanej decyzji, względem spółki [SKW] oraz grzywny, która została nałożona na tę ostatnią spółkę w art. 2 lit. g) tej decyzji.

                        2)

                        Za naruszenie stwierdzone w odniesieniu do spółek [Degussa] i [AlzChem] w art. 1 lit. f) [spornej] decyzji nakłada się następujące grzywny:

                                 —

                                 solidarnie na spółki [Degussa] i AlzChem: 2,49 mln EUR, przy czym uznaje się, że [Degussa] i AlzChem wywiązały się z obowiązku zapłaty tej grzywny do wysokości kwot wpłaconych przez [SKW] tytułem grzywny, jaka została nałożona na tę spółkę w art. 2 lit. f) i g) rzeczonej decyzji;

                                 —

                                 na spółkę [Degussa] – jako jedyny podmiot odpowiedzialny za zapłatę tej grzywny – 1,24 mln EUR.

                        3)

                        W pozostałym zakresie skarga zostaje oddalona.

                        4)

                        [Degussa] i AlzChem pokrywają dwie trzecie własnych kosztów, a także dwie trzecie kosztów poniesionych przez [Komisję]. Komisja pokrywa jedną trzecią własnych kosztów oraz jedną trzecią kosztów poniesionych przez spółki [Degussa] i AlzChem”.

               8

               Z tego wyroku wynika, że grzywny nałożone na spółki wchodzące w skład podmiotu gospodarczego kontrolowanego przez spółkę Degussa, stanowiącą spółkę dominującą z uwagi na fakt uczestnictwa spółki SKW w analizowanym naruszeniu w okresie od 22 kwietnia 2004 r. do 30 sierpnia 2004 r. są następujące:

                        —

                        obciążająca spółkę SKW: 1,04 mln EUR na podstawie art. 2 lit. g) spornej decyzji;

                        —

                        obciążająca solidarnie spółki Degussa i AlzChem: 2,49 mln EUR, przy czym należy uściślić, że Sąd wskazał, iż zostanie uznane, że te dwie spółki spełnią swoje zobowiązanie z tytułu tej grzywny do wysokości kwot uiszczonych przez spółkę SKW w związku z grzywnami nałożonymi na nią na podstawie art. 2 lit. f) i g) spornej decyzji w odniesieniu do okresów, odpowiednio, od 1 września 2004 r. do 16 stycznia 2007 r. i od 22 kwietnia 2004 r. do 30 sierpnia 2004 r.;

                        —

                        obciążająca spółkę Degussa: 1,24 mln EUR.

         Żądania stron w postępowaniu odwoławczym

               9

               Spółki Degussa i AlzChem wnoszą do Trybunału o:

                        —

                        uchylenie zaskarżonego wyroku w całości w zakresie, w jakim jest on niekorzystny dla nich, i stwierdzenie nieważności spornej decyzji w dotyczącym ich zakresie;

                        —

                        posiłkowo – obniżenie grzywny nałożonej na wnoszące odwołanie w art. 2 lit. g) i h) spornej decyzji;

                        —

                        posiłkowo w dalszej kolejności – zmiana art. 2 lit. g) i h) spornej decyzji w taki sposób, aby spółka SKW ponosiła solidarną odpowiedzialność za zapłatę całej kwoty grzywny, jaka została nałożona na wnoszące odwołanie;

                        —

                        posiłkowo w dalszej kolejności – uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi do ponownego rozpoznania;

                        —

                        obciążenie Komisji kosztami postępowania.

               10

               Komisja wnosi do Trybunału o:

                        —

                        oddalenie odwołania; oraz

                        —

                        obciążenie wnoszących odwołanie kosztami postępowania.

         W przedmiocie odwołania

               11

               Wnoszące odwołanie powołują pięć zarzutów na poparcie odwołania.

               12

               Zarzut pierwszy jest oparty na naruszeniu art. 81 WE, zasady odpowiedzialności osobistej, domniemania niewinności i zasady odpowiedzialności na podstawie winy. W zarzucie drugim wnoszące odwołanie twierdzą, że Sąd naruszył ich prawo do bycia wysłuchanym i art. 296 TFUE w zakresie, w jakim odrzucił ich argumentację sprowadzającą się do sprzeczności spornej decyzji z wyrokiem z dnia 3 marca 2011 r., Siemens i VA Tech Transmission & Distribution/Komisja (od T‑122/07 do T‑124/07, EU:T:2011:70). Zarzut trzeci jest oparty na naruszeniu przez Sąd ciążącego na nim obowiązku uzasadnienia i zasady równego traktowania. W zarzucie czwartym podniesionym posiłkowo utrzymują one, że Sąd naruszył zasadę pewności prawa, zasadę nulla poena sine lege certa i obowiązek uzasadnienia. Wreszcie zarzut piąty wnoszących odwołanie, podniesiony również posiłkowo, jest oparty na naruszeniu art. 81 WE, ich prawa do bycia wysłuchanym i art. 23 rozporządzenia nr 1/2003.

               13

               Na rozprawie wnoszące odwołanie zrezygnowały z zarzutu drugiego.

         W przedmiocie zarzutu pierwszego opartego na naruszeniu art. 81 WE, zasady odpowiedzialności osobistej, domniemania niewinności i zasady odpowiedzialności na podstawie winy

      Argumentacja stron

               14

               W drodze zarzutu pierwszego skierowanego przeciwko pkt 70–119 zaskarżonego wyroku wnoszące odwołanie zarzucają Sądowi naruszenie art. 81 WE oraz zasady odpowiedzialności osobistej, domniemania niewinności i zasady odpowiedzialności na podstawie winy poprzez podporządkowanie obalenia domniemania odnośnie do skutecznego wykonywania determinującego wpływu wnoszących odwołanie na spółkę SKW zbyt wysokim wymogom, co doprowadziło do naruszenia wzruszalności tego domniemania.

               15

               Po pierwsze, wnoszące odwołanie podważają przedstawioną w pkt 102–107 zaskarżonego wyroku odmowę dopuszczenia obalenia tego domniemania przez Sąd, jak podniosły, spółka SKW, jakkolwiek uczestniczyła w spornym kartelu, w oczywisty sposób naruszała wyraźne instrukcje z ich strony, o których mowa w pkt 91 i 102 zaskarżonego wyroku, nakazujące jedynemu zarządzającemu spółką SKW, aby nie zawierał umów z konkurentami dotyczących produktów dla odsiarczania topienia [stali]. Zdaniem wnoszących odwołanie taka sytuacja stanowiłaby dowód braku wywierania decydującego wpływu na spółkę SKW.

               16

               Krytykują one również Sąd z uwagi na to, że uznał za pozbawione znaczenia oświadczenie dyrektora ds. handlowych spółki SKW z okresu wystąpienia okoliczności faktycznych, o których mowa w pkt 107 zaskarżonego wyroku, według którego dyrektor spółki AlzChem nie dysponował środkami w celu zapewnienia przestrzegania tych poleceń. Tymczasem takie oświadczenie stanowiło dowód na brak wywierania decydującego wpływu przez autora tej instrukcji na jej adresata.

               17

               Wnoszące odwołanie podnoszą również, że w celu przypisania odpowiedzialności za naruszenie art. 81 WE, czynnikiem decydującym nie jest wyłącznie możliwość wywierania decydującego wpływu, lecz faktyczne jego wykonywanie, co zostało potwierdzone w pkt 62 wyroku z dnia 12 grudnia 2007 r., Akzo Nobel i in./Komisja (T‑112/05, EU:T:2007:381). Tymczasem, przy różnych okazjach, a w szczególności odnośnie do obrotów spółki SKW, o których mowa w pkt 108–113 zaskarżonego wyroku, Sąd zadowolił się hipotetycznym wpływem opartym na czynnikach spekulacyjnych i nie udowodnił wywierania faktycznie takiego decydującego wpływu przez wnoszące odwołanie na tę ostatnią spółkę.

               18

               Wnoszące odwołanie zarzucają również Sądowi, że z oceny dotyczącej sytuacji poprzedzającej okres naruszenia wywiódł on wniosek odnośnie do tego samego okresu, podczas gdy one twierdziły, iż nigdy nie wywierały decydującego wpływu. Ponadto zarzucają one Sądowi ograniczenie się do oceny stosunków między samymi wnoszącymi odwołanie a spółką SKW z punktu widzenia podziału udziałów w kapitale zakładowym i personelu zarządzającego bez konkretnego zbadania, czy faktycznie wywierały determinujący wpływ na ich spółki zależne.

               19

               Po drugie, wnoszące odwołanie zarzucają Sądowi odmowę stwierdzenia braku wywierania faktycznie decydującego wpływu przez nie na spółkę SKW, podczas gdy ta ostatnia zarządzała swoją działalnością w sposób autonomiczny, gdy wnoszące odwołanie były zajęte dokonywaniem przeniesienia własności udziałów tej spółki, i że dowody świadczą o podejrzliwości spółki SKW względem jej spółek dominujących, jak to wynika z oświadczenia pana N., o którym mowa w pkt 105 zaskarżonego wyroku.

               20

               Sąd w szczególności dokonał błędnej oceny ciężaru dowodu w ramach obalania domniemania wywierania decydującego wpływu, opierając się na ewentualnym teoretycznym wpływie wnoszących odwołanie na spółkę SKW, a nie na konkretnej sytuacji tej spółki. Według wnoszących odwołanie do nich należało nie udowodnienie tego, że nie mogły wywierać ogólnie jakiegokolwiek determinującego wpływu na spółkę SKW, lecz jedynie to, że w konkretnym przypadku faktycznie nie wywierały żadnego wpływu tego rodzaju. Tymczasem Sąd w pkt 82, 83, 88, 89, 93, 94–98 i 108–113 zaskarżonego wyroku oparł się wyłącznie na ewentualnym teoretycznym wpływie na spółkę SKW.

               21

               Wreszcie wnoszące odwołanie podnoszą, że Sąd, ograniczając wywieranie decydującego wpływu do zwyczajnego obowiązku składania sprawozdania spółki SKW spółce AlzChem przeinaczył dowody.

               22

               Komisja utrzymuje, że zarzut ten jest dopuszczalny w zakresie, w jakim w jego drodze wnoszące odwołanie podważają dokonaną przez Sąd ocenę elementów stanu faktycznego i przedstawionych mu dowodów. W każdym razie zdaniem Komisji argument ten należy oddalić jako nieuzasadniony.

         Ocena Trybunału
      – W przedmiocie dopuszczalności

               23

               Z utrwalonego orzecznictwa Trybunału wynika, że to wyłącznie Sąd jest właściwy do ustalenia i oceny okoliczności faktycznych, a także, co do zasady, do zbadania dowodów, które dopuścił on na poparcie tych okoliczności. Jeśli zatem dowody te uzyskano w prawidłowy sposób przy poszanowaniu ogólnych zasad prawa i wymogów proceduralnych dotyczących ciężaru dowodu i postępowania dowodowego, wyłącznie do Sądu należy ocena, jaką wagę należy przywiązywać do przedstawionych mu dowodów. Ocena ta nie stanowi zatem, z wyłączeniem przypadków przeinaczenia tych dowodów, kwestii prawnej, która jako taka podlega kontroli Trybunału (wyrok z dnia 20 stycznia 2016 r., Toshiba Corporation/Komisja, C‑373/14 P, EU:C:2016:26, pkt 40). Ponadto takie przeinaczenie musi wynikać w sposób oczywisty z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, bez konieczności dokonywania nowej oceny okoliczności faktycznych i dowodów (wyrok z dnia 28 stycznia 2016 r., Éditions Odile Jacob/Komisja, C‑514/14 P, EU:C:2016:55, pkt 73 i przytoczone tam orzecznictwo).

               24

               W niniejszej sprawie – jak wskazał rzecznik generalny w pkt 75 swojej opinii – Sąd nie przeinaczył przedstawionych mu dowodów, kiedy w pkt 87 zaskarżonego wyroku stwierdził, iż nałożony na osobę zarządzającą spółką SKW obowiązek przesyłania regularnych sprawozdań dyrektorowi spółki AlzChem stanowił dodatkową wskazówkę na rzecz tezy, w myśl której ta ostatnia spółka wywierała decydujący wpływ na decyzje pierwszej.

               25

               Tak więc zarzuty wnoszących odwołanie są niedopuszczalne w zakresie, w jakim podważają dokonane przez Sąd oceny elementów stanu faktycznego, w tym te znajdujące się w pkt 87 i 107 zaskarżonego wyroku.

               26

               Natomiast zarzuty wnoszących odwołanie są dopuszczalne w zakresie, w jakim podważają stosowaną przez Sąd metodologię celem dokonania oceny charakteru dowodowego dostarczonych przez nie informacji dla obalenia domniemania co do wywierania przez wnoszące odwołanie względem spółki SKW determinującego wpływu w zakresie, w jakim krytykują Sąd za ustalenie, iż wykazanie zachowania spółki zależnej pozostającego w oczywistej sprzeczności z instrukcjami swojej spółki dominującej nie pozwala na obalenie tego domniemania oraz w zakresie, w jakim zarzucają mu również przyjęcie zbyt surowego kryterium z tym skutkiem, że czynią takie domniemanie niewzruszalnym. Zagadnienie postawione w drodze tych zarzutów odnośnie do tego, czy Sąd w swojej ocenie okoliczności faktycznych i dowodów zastosował prawidłowe kryterium prawne, stanowi bowiem kwestię prawną, która podlega kontroli Trybunału w ramach niniejszego odwołania (zob. podobnie wyrok z dnia 11 lipca 2013 r., Komisja/Stichting Administratiekantoor Portielje, C‑440/11 P, EU:C:2013:514, pkt 59 i przytoczone tam orzecznictwo).

         – Co do istoty sprawy

               27

               Na wstępie należy przypomnieć, że z utrwalonego orzecznictwa wynika, iż odpowiedzialność za zachowanie spółki zależnej można przypisać spółce dominującej w szczególności w przypadku, gdy mimo posiadania odrębnej podmiotowości prawnej spółka zależna nie określa w sposób samodzielny swojego zachowania na rynku, lecz zasadniczo wykonuje polecenia wydawane jej przez spółkę dominującą, w szczególności ze względu na powiązania gospodarcze, organizacyjne i prawne łączące oba te podmioty prawa. W takiej sytuacji, ze względu na to, że spółka dominująca i jej spółka zależna stanowią jeden podmiot gospodarczy i tym samym tworzą jedno przedsiębiorstwo w rozumieniu art. 81 WE, Komisja może bowiem skierować decyzję nakładającą grzywny do spółki dominującej, bez konieczności wykazania jej osobistego uczestnictwa w naruszeniu (zob. podobnie wyrok z dnia 5 marca 2015 r., Komisja i in./Versalis i in., C‑93/13 P i C‑123/13 P, EU:C:2015:150, pkt 40 i przytoczone tam orzecznictwo).

               28

               Z utrwalonego w równym stopniu orzecznictwa Trybunału wynika, że w szczególnym wypadku, kiedy spółka dominująca posiada cały lub prawie cały kapitał spółki zależnej, która popełniła naruszenie zasad konkurencji Unii, istnieje wzruszalne domniemanie, iż owa spółka dominująca rzeczywiście wywiera decydujący wpływ na swoją spółkę zależną (wyroki: z dnia 29 września 2011 r., Elf Aquitaine/Komisja, C‑521/09 P, EU:C:2011:620, pkt 56 i przytoczone tam orzecznictwo; z dnia 5 marca 2015 r., Komisja i in./Versalis i in., C‑93/13 P i C‑123/13 P, EU:C:2015:150, pkt 41).

               29

               W takiej sytuacji wystarczy, że Komisja wykaże, iż spółka dominująca posiada bezpośrednio albo pośrednio cały lub prawie cały kapitał spółki zależnej, by uznać wspomniane domniemanie za spełnione. Komisja będzie zatem mogła uznać spółkę dominującą za solidarnie odpowiedzialną za zapłatę grzywny nałożonej na jej spółkę zależną, chyba że spółka dominująca, na której spoczywa ciężar obalenia domniemania, przedstawi wystarczające dowody mogące wykazać, że jej spółka zależna działa na rynku w sposób samodzielny (zob. podobnie wyrok z dnia 5 marca 2015 r., Komisja i in./Versalis i in., C‑93/13 P i C‑123/13 P, EU:C:2015:150, pkt 42, 43 i przytoczone tam orzecznictwo).

               30

               Jeśli zatem przyjmie się to domniemanie – co nie zostało w niniejszej sprawie zakwestionowane przez wnoszących odwołanie – oznacza ono, z zastrzeżeniem, że nie zostanie obalone, iż faktyczne wywieranie decydującego wpływu przez spółkę dominującą względem swojej spółki zależnej uznaje się za wykazane, stanowi dla Komisji podstawę dla uznania pierwszej spółki odpowiedzialnej za zachowania drugiej, bez konieczności przedkładania jakiegokolwiek dodatkowego dowodu.

               31

               Ponieważ domniemanie faktycznego wywierania decydującego wpływu jest przyjęte, jego obalenie należy do samej spółki dominującej posiadającej całość względnie prawie całość kapitału swojej spółki zależnej.

               32

               W celu obalenia tego domniemania do spółki dominującej należy – w ramach skarg przeciwko decyzji Komisji – poddanie pod ocenę sądu Unii wszelkich okoliczności dotyczących powiązań organizacyjnych, gospodarczych i prawnych pomiędzy nią samą a spółką zależną, które mogą świadczyć o tym, że te spółki nie stanowią jednej jednostki gospodarczej (zob. podobnie wyrok z dnia 20 stycznia 2011 r., General Química i in./Komisja, C‑90/09 P, EU:C:2011:21, pkt 51 i przytoczone tam orzecznictwo).

               33

               W celu dokonania oceny, czy ta spółka zależna określa w sposób autonomiczny swoje zachowanie na rynku lub zasadniczo stosuje instrukcje przekazane jej przez swoją spółkę zależną (zob. podobnie wyrok z dnia 11 lipca 2013 r., Komisja/Stichting Administratiekantoor Portielje, C‑440/11 P, EU:C:2013:514, pkt 38 i przytoczone tam orzecznictwo), sąd Unii musi wziąć pod uwagę całość istotnych okoliczności, które mogą się różnić w zależności od danego przypadku i nie powinny być przedmiotem wyczerpującego wyliczenia (wyrok z dnia 26 września 2013 r., The Dow Chemical Company/Komisja, C‑179/12 P, niepublikowany, EU:C:2013:605, pkt 54).

               34

               W ramach tej operacji do Sądu należy dokonanie oceny dotyczącej okoliczności faktycznych aktualnych dla okresu naruszenia, jednak bez uszczerbku dla możliwości oparcia się na okolicznościach dotyczących okresu wcześniejszego, o ile jest on w stanie wykazać istotny charakter tych okoliczności w okresie naruszenia i że nie stosuje w sposób automatyczny do tego okresu wniosków wynikających z oceny okoliczności wcześniejszych w stosunku do analizowanego okresu.

               35

               W niniejszej sprawie z analizy łącznej pkt 100–107 zaskarżonego wyroku wynika, że Sąd dokonał oceny zgodnej z tymi wymogami.

               36

               Tak więc Sąd po stwierdzeniu w pkt 99 zaskarżonego wyroku, że wnoszące odwołanie nie zdołały wykazać, iż nie wywierały one faktycznie, w okresie przed 1 stycznia 2004 r. decydującego wpływu na politykę handlową spółki SKW, wskazał w pkt 100 tego wyroku, że należy zbadać, czy podobne stwierdzenie nasuwa się w odniesieniu do okresu naruszenia i – bardziej ogólnie – okresu po 1 stycznia 2004 r. W tych ramach podkreślił on w pkt 106 i 107 tego wyroku, że twierdzenia wnoszących odwołanie przypomniane w pkt 102–105 tego wyroku, którym albo nie zaprzeczono w sposób ogólny, albo skutecznie nie zaprzeczono w ramach niniejszego odwołania, nie pozwoliły na wykazanie, że spółki te nie wywierały już faktycznie w ciągu roku 2004 r. takiego wpływu, ocena, która, jak przypomniano w pkt 23 niniejszego wyroku, należy do jego właściwości.

               37

               Sąd w konsekwencji bez naruszenia prawa mógł uwzględnić sytuacje sprzed dnia 1 stycznia 2004 r. celem odrzucenia argumentacji wnoszących odwołanie, w drodze której utrzymywały one, że obaliły domniemanie faktycznego wywierania przez nie decydującego wpływu na spółkę SKW.

               38

               W zakresie, w jakim wnoszące odwołanie krytykują Sąd z uwagi na błędne odrzucenie w szczególności w pkt 84–87, 88 i 89, 93–98 oraz w pkt 108–113 obalenia domniemania faktycznego wywierania decydującego wpływu przez nie na spółkę SKW, opierając się na istnieniu potencjalnego lub teoretycznego wpływu, należy stwierdzić, że ta część zarzutu dokonuje błędnej analizy zaskarżonego wyroku i stąd musi być odrzucona. Wbrew twierdzeniom wnoszących odwołanie z tego wyroku wynika bowiem, że Sąd nie oparł się na istnieniu potencjalnego lub teoretycznego wpływu z ich strony na spółkę SKW, lecz jedynie stwierdził, iż ich argumenty nie wykazały braku wywierania faktycznego decydującego wpływu tych spółek na spółkę SKW i tym samym były niewystarczające dla obalenia domniemania opartego na kryterium kapitału.

               39

               Odnośnie do części zarzutu opartego na odmowie Sądu uwzględnienia okoliczności faktycznej, że spółka SKW uczestniczyła w zanalizowanym naruszeniu w rażącej sprzeczności z wyraźnymi instrukcjami wnoszących odwołanie, takimi jak przedstawione w pkt 106 i 107 zaskarżonego wyroku, to należy przypomnieć, jak stwierdzono w pkt 32 i 33 niniejszego wyroku, iż sąd Unii jest zobowiązany w wypadku badania, czy domniemanie faktycznego wywierania decydującego wpływu zostało obalone, uwzględnić całość przedstawionego mu materiału dowodowego.

               40

               W ramach tej oceny całości, czy istnienie wyraźnej instrukcji udzielonej przez spółkę dominującą swojej spółce zależnej, by nie uczestniczyła w praktykach antykonkurencyjnych na danym rynku, może stanowić wskazówkę świadczącą o faktycznym wywieraniu decydującego wpływu pierwszej spółki na drugą, fakt niezastosowania się spółki zależnej do tej instrukcji nie może być postrzegany przez Sąd – tak jak to uczynił w pkt 90–92 zaskarżonego wyroku – jako wskazówka świadcząca o faktycznym wywieraniu takiego wpływu.

               41

               Tym niemniej fakt, że spółka zależna postępowała wbrew instrukcjom przekazanym przez swoją spółkę dominującą, nie może być sam w sobie wystarczający dla wykazania braku faktycznego wywierania decydującego wpływu tej ostatniej na spółkę zależną, skoro Trybunał miał okazję uściślić, że dla wykazania istnienia decydującego wpływu nie jest konieczne, aby spółka zależna stosowała się do wszystkich instrukcji swej spółki dominującej, o ile owo nieprzestrzeganie kierowanych do spółki zależnej instrukcji nie stanowi reguły (zob. podobnie wyrok z dnia 24 czerwca 2015 r., Fresh Del Monte Produce/Komisja i Komisja/Fresh Del Monte Produce, C‑293/13 P i C‑294/13 P, EU:C:2015:416, pkt 96, 97).

               42

               Sąd w konsekwencji bez naruszania prawa mógł stwierdzić w pkt 106 i 107 zaskarżonego wyroku – wbrew instrukcjom skierowanym przez wnoszące odwołanie do spółki SKW, aby nie uczestniczyła w uzgodnieniach o charakterze antykonkurencyjnym na rynku właściwym – że nie przedstawiły w stopniu wystarczającym pod względem prawnym dowodu, iż nie wywierały w okresie naruszenia decydującego wpływu na spółkę SKW.

               43

               Wreszcie wnoszące odwołanie zarzucają Sądowi przyjęcie zbyt rygorystycznego kryterium powodującego, że nie ma możliwości obalenia domniemania faktycznego wywierania decydującego wpływu.

               44

               W tym względzie Trybunał już miał okazję uściślić, że okoliczność, iż trudno jest przedstawić dowód przeciwny, konieczny w celu obalenia domniemania faktycznego wywierania decydującego wpływu nie oznacza bowiem sam w sobie, że jest ono faktycznie niewzruszalne, zwłaszcza jeżeli podmioty, względem których działa to domniemanie, są najlepiej predestynowane, by poszukać tych dowodów w ich własnej sferze działalności (wyrok z dnia 5 marca 2015 r., Komisja i in./Versalis i in., C‑93/13 P i C‑123/13 P, EU:C:2015:150, pkt 46 i przytoczone tam orzecznictwo).

               45

               Podobnie fakt, że Sąd w ramach swojej oceny okoliczności faktycznych i dowodów stwierdził w niniejszej sprawie, że wnoszące odwołanie nie obaliły domniemania faktycznego wywierania decydującego wpływu, nie skłania do wniosku, że dopuścił się on naruszenia prawa poprzez nadanie temu domniemaniu niewzruszalnego charakteru.

               46

               Z tych względów niniejszy zarzut nie może zostać uwzględniony.

               47

               Ponieważ wszystkie części zarzutu podniesione przez wnoszące odwołanie zostały oddalone, a ocena okoliczności faktycznych i dowodów należy do kompetencji Sądu, zarzut pierwszy odwołania należy częściowo odrzucić jako nieodpuszczalny i częściowo oddalić jako niezasadny.

         W przedmiocie zarzutu trzeciego opartego na naruszeniu przez Sąd zasady równego traktowania, prawa wnoszących odwołanie do bycia wysłuchanym oraz obowiązku uzasadnienia

      Argumentacja stron

               48

               W swoim zarzucie trzecim, skierowanym przeciwko pkt 287–289 zaskarżonego wyroku, wnoszące odwołanie podnoszą, że Sąd naruszył zasadę równego traktowania, ich prawo do bycia wysłuchanym, a także swój obowiązek uzasadnienia.

               49

               W tym względzie podnoszą one, że z dwóch powodów należało dokonać obniżenia wysokości nałożonej na nie grzywny. Po pierwsze, Sąd wyciągnął konsekwencje ze swojego stwierdzenia dokonanego w pkt 272–275 zaskarżonego wyroku, w myśl którego Komisja w ramach obliczania globalnej odpowiedzialności solidarnej spółki SKW nie wzięła pod uwagę kwoty przewidzianej w pkt 25 wytycznych w sprawie metody ustalania grzywien nakładanych na podstawie art. 23 ust. 2 lit. a) rozporządzenia nr 1/2003 (Dz.U. 2006, C 210, s. 2), tzw. „opłaty wstępu” i w konsekwencji naruszyła zasadę równego traktowania oraz zasady regulujące ustalanie grzywien solidarnych.

               50

               Po drugie, utrzymują one, że – jak wynika z wyroku z dnia 23 stycznia 2014 r., SKW Stahl-Metallurgie Holding i SKW Stahl-Metallurgie/Komisja (T‑384/09, niepublikowany, EU:T:2014:27), który dotyczył okresu naruszenia od 1 września 2004 r. do 16 stycznia 2007 r. – Komisja nie miała obowiązku dokonywać na korzyść spółki SKW obniżenia swojej grzywny na podstawie komunikatu w sprawie łagodzenia sankcji, ponieważ wniosek o złagodzenie złożony przez wnoszące odwołanie nie miał zastosowania względem spółki SKW i że ta ostatnia nie wystąpiła z takim wnioskiem w swoim własnym imieniu i na własny rachunek. Wnoszący odwołanie wywodzą stąd, że gdyby Komisja nie popełniła tych błędów, grzywna nałożona na spółkę SKW za pierwszą część naruszenia obejmującą okres od 22 kwietnia 2004 r. do 30 sierpnia 2004 r. powinna była być zdecydowanie wyższa.

               51

               Tymczasem Sąd, nie obniżając grzywien nałożonych na wnoszące odwołanie celem uniknięcia bezprawnej dysproporcji między grzywnami nałożonymi na wnoszące odwołanie i grzywną nałożoną na spółkę SKW na podstawie art. 2 lit. g) spornej decyzji, naruszył zasadę równego traktowania i to nawet w okolicznościach, w których Sąd w wyroku z dnia 23 stycznia 2014 r., Gigaset/Komisja (T‑395/09, niepublikowany, EU:T:2014:23), w przedmiocie skargi skierowanej przeciwko art. 2 lit. f) tej decyzji, w podobnej sytuacji obniżył wysokość kwoty grzywny nałożonej na Gigaset, spółkę dominującą względem spółki SKW po przeniesieniu własności udziałów przez wnoszące odwołanie, którą Komisja uznała za odpowiedzialną z tytułu zachowania spółki SKW w odniesieniu do okresu od 1 września 2004 r. do 16 stycznia 2007 r.

               52

               W tym względzie wnoszące odwołanie przypominają, że w pkt 192 wyroku z dnia 23 stycznia 2014 r., Gigaset/Komisja (T‑395/09, niepublikowany, EU:T:2014:23), Sąd po stwierdzeniu, „że równe traktowanie nierównych sytuacji spółek [Gigaset] i SKW miało konsekwencję w postaci nałożenia na nie grzywny w takiej samej kwocie, podczas [gdy] między kwotami grzywien nałożonych na te dwie spółki istniała różnica w wysokości miliona EUR”, postanowił „w celu uniknięcia stwierdzonej nierówności w traktowaniu na niekorzyść [Gigaset]”, w ramach nieograniczonego prawa orzekania „obniżyć o milion EUR kwotę grzywny nałożonej na [Gigaset] w [spornej] decyzji”.

               53

               Ponadto Sąd, nie odpowiadając na argumenty, które uznał za złożone z opóźnieniem z uwagi na okoliczność, że zostały podniesione po raz pierwszy w replice, oparte na naruszeniu zasady równego traktowania, naruszył przysługujące im prawo do bycia wysłuchanym i ciążący na nim obowiązek uzasadnienia. Wnoszące odwołanie wyjaśniły bowiem, że nie były w stanie podnieść tych argumentów na wcześniejszym etapie postępowania.

               54

               Komisja uważa, że zarzut ten jest niedopuszczalny w zakresie, w jakim wykracza poza przedmiot postępowania w pierwszej instancji, a w każdym razie jest niezasadny.

         Ocena Trybunału

               55

               Na wstępie należy przypomnieć, że wnoszący ma legitymację do wniesienia odwołania, w którym podniesione są zarzuty, których źródłem był sam zaskarżony wyrok i których przedmiotem jest krytyka jego zasadności pod względem prawnym (zob. podobnie wyroki: z dnia 10 kwietnia 2014 r., Komisja i in./Siemens Österreich i in., od C‑231/11 P do C‑233/11 P, EU:C:2014:256, pkt 102; z dnia 10 kwietnia 2014 r., Areva i in./Komisja, C‑247/11 P i C‑253/11 P, EU:C:2014:257, pkt 118, 170 i przytoczone tam orzecznictwo).

               56

               Tymczasem bezsporne jest, że wnoszące odwołanie podnoszą, iż Sąd dopuścił się naruszenia prawa w ramach powtórnej oceny wysokości kwoty nałożonej na nie grzywny, ponownej oceny, której Sąd dokonał – jak wynika z pkt 269 zaskarżonego wyroku – w ramach przysługującego mu nieograniczonego prawa orzekania w rozumieniu art. 261 TFUE.

               57

               W konsekwencji – wbrew twierdzeniom Komisji – niniejszy zarzut jest dopuszczalny.

               58

               W tym względzie zgodnie z utrwalonym orzecznictwem przytoczona przez wnoszące odwołanie zasada równego traktowania musi pozostawać w zgodzie z wymogiem legalności, co zakłada, że nikt nie może powoływać się na swój użytek na bezprawność popełnioną na korzyść osoby trzeciej (zob. wyrok z dnia 10 listopada 2011 r., The Rank Group, C‑259/10 i C‑260/10, EU:C:2011:719, pkt 62 i przytoczone tam orzecznictwo).

               59

               Tak więc wnoszące odwołanie w zakresie, w jakim powołują na swoją korzyść – jak wynika z pkt 49 i 50 niniejszego wyroku – utrzymywane naruszenia prawa popełnione przy okazji ustalania kwoty grzywny nałożonej na spółkę SKW, nie powinny w każdym razie powoływać się na zasadę równego traktowania oraz na wyrok z dnia 23 stycznia 2014 r., Gigaset/Komisja (T‑395/09, niepublikowany, EU:T:2014:23) w celu kwestionowania kwoty nałożonych na nie przez Sąd grzywny.

               60

               Wreszcie, mając na względzie powyższe rozważania, nie mogą być skuteczne – nawet zakładając, że są zasadne – części zarzutu wnoszących odwołanie oparte na naruszeniu, po pierwsze, ich prawa do bycia wysłuchanym i, po drugie, obowiązku uzasadnienia, wynikającym z braku zbadania przez Sąd ich argumentacji opartej na naruszeniu zasady równego traktowania.

               61

               Zarzut trzeci należy zatem oddalić jako po części nieskuteczny, a po części niezasadny.

         W przedmiocie zarzutu czwartego opartego na naruszeniu zasady pewności prawa, zasady nulla poena sine lege certa oraz obowiązku uzasadnienia

      Argumentacja stron

               62

               W swoim zarzucie piątym podniesionym posiłkowo i skierowanym równocześnie przeciwko pkt 288 zaskarżonego wyroku i pkt 2 tiret pierwsze zdanie ostatnie sentencji tego wyroku, wnoszące odwołanie utrzymują, iż Sąd dopuścił się naruszenia prawa w ten sposób, że nie wskazał wyraźnie, iż zapłata przez spółkę SKW będzie miała podwójny skutek uwalniający, nie tylko względem tej spółki, lecz także w odniesieniu do spółki Gigaset, i dodają, że to pominięcie może doprowadzić Komisję do zakwestionowania w ramach egzekwowania nałożonych na te spółki grzywien skutku zwalniającego na korzyść Gigaset ewentualnej zapłaty grzywny przez spółkę SKW. W tym względzie podnoszą one, że na wypadek gdyby Komisja uznała, że zapłata przez spółkę SKW będzie miała skutek zwalniający wyłącznie na korzyść tej spółki, a nie na korzyść spółki Gigaset, to wówczas nie będą one w stanie ustalić pozostałej do zapłaty kwoty grzywny, a sąd krajowy, do którego ewentualnie wystąpią spółki, nie będzie mógł się wypowiedzieć w tej kwestii.

               63

               Sąd w ten sposób naruszył nie tylko zasadę pewności prawa, która dominuje w dziedzinie solidarnego regulowania zobowiązań w ramach płatności grzywien, lecz również zasadę nulla poena sine lege certa, ciążący na nim obowiązek uzasadnienia oraz art. 296 TFUE.

               64

               Komisja podnosi, że ten zarzut jest nowy i z tego względu jest niedopuszczalny, a w każdym razie niezasadny.

         Ocena Trybunału

               65

               Na wstępie należy stwierdzić, że w drodze niniejszego zarzutu skierowanego równocześnie przeciwko pkt 288 zaskarżonego wyroku i pkt 2 tiret pierwsze zdanie ostatnie sentencji tego wyroku, wnoszące odwołanie utrzymują, że Sąd dopuścił się naruszenia prawa, wskazując, że kwoty ewentualnie uiszczone przez spółkę SKW tytułem grzywien nałożonych na nią w art. 2 lit. f) i g) spornej decyzji zaspokoiłyby wyłącznie wnoszące odwołanie.

               66

               Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału interes prawny jest przesłanką dopuszczalności, która musi istnieć do momentu wydania rozstrzygnięcia co do istoty sprawy. Taki interes istnieje, gdy w wyniku odwołania strona je wnosząca będzie mogła uzyskać jakąś korzyść (wyrok z dnia 24 marca 2011 r., Ferrero/OHIM, C‑552/09 P, EU:C:2011:177, pkt 39 i przytoczone tam orzecznictwo).

               67

               Taka przesłanka dopuszczalności dotyczy zarówno odwołania w całości, jak i każdego z zarzutów podniesionych na jego poparcie.

               68

               W niniejszej sprawie – jak stwierdził rzecznik generalny w pkt 96 i 98 swojej opinii – Sąd wyraźnie przewidział w pkt 288 zaskarżonego wyroku oraz w pkt 2 tiret pierwsze ostatnia część zdania jego sentencji, że dokonane przez spółkę SKW wpłaty kwot tytułem grzywien nałożonych na nią w art. 2 lit. f) i g) spornej decyzji będą miały skutek zwalniający w odniesieniu do grzywien, na które zostały skazane wnoszące odwołanie. Niniejszy zarzut zasadniczo sprowadza się do zwrócenia się do Trybunału o uznanie na korzyść osoby trzeciej – w niniejszym przypadku spółki Gigaset – skutku zwalniającego takich wpłat, z których wnoszące odwołanie nie powinny czerpać żadnej korzyści.

               69

               W konsekwencji czwarty zarzut odwołania należy odrzucić jako niedopuszczalny.

         W przedmiocie zarzutu piątego opartego na naruszeniu art. 81 WE, art. 23 rozporządzenia nr 1/2003 oraz zasady równego traktowania, prawa do bycia wysłuchanym i obowiązku uzasadnienia

      Argumentacja stron

               70

               W zarzucie piątym, podniesionym posiłkowo i skierowanym równocześnie przeciwko pkt 288 zaskarżonego wyroku i pkt 2 tiret pierwsze sentencji zaskarżonego wyroku, wnoszące odwołanie zarzucają Sądowi naruszenie art. 81 WE, art. 23 rozporządzenia nr 1/2003 oraz zasady równego traktowania, prawa do bycia wysłuchanym i obowiązku uzasadnienia przy okazji ponownego badania kwoty grzywien nałożonych na wnoszące odwołanie, odliczywszy od części grzywny uznanej za zapłaconą przez wnoszące odwołanie w wypadku wpłaty dokonanej przez spółkę SKW tytułem obniżki przyznanej tej spółce niezgodnie z prawem na podstawie komunikatu w sprawie łagodzenia sankcji, i to bez ustosunkowania się do ich argumentów wysuniętych w tym względzie.

               71

               Wnoszące odwołanie w tym znaczeniu podnoszą, że w braku obniżenia grzywny, z którego nielegalnie skorzystała spółka SKW na podstawie wniosku o złagodzenie sankcji złożonego przez wnoszące odwołanie na ich wyłączną korzyść, a nie na korzyść spółki SKW, proporcja grzywny nałożonej na wnoszące odwołanie w pkt 2 tiret pierwsze sentencji zaskarżonego wyroku – czyli 2,49 mln EUR – względem której wpłaty dokonane przez spółkę SKW mają skutek zwalniający, byłaby wyższa i osiągnęłaby kwotę 3,47 mln EUR. Wynika stąd, że Sąd tym samym pośrednio uwzględnił kosztem wnoszących odwołanie nielegalne obniżenie grzywny, z którego skorzystała spółka SKW.

               72

               Tak więc wnoszące odwołanie wnoszą do Trybunału o ustalenie skutku zwalniającego dla spółki Degussa z tytułu wpłaty przez spółkę SKW w wysokości 3,47 mln EUR.

         Ocena Trybunału

               73

               W drodze niniejszego zarzutu wnoszące odwołanie krytykują Sąd zasadniczo za ustalenie skutku zwalniającego w odniesieniu do grzywny w wysokości 2,49 mln EUR nałożonej na nie solidarnie przez Sąd w pkt 2 tiret pierwsze sentencji zaskarżonego wyroku, na kwotę 2,49 mln EUR zamiast na kwotę 3,47 mln EUR dla spółki Degussa wpłaty dokonanej przez spółkę SKW tytułem grzywien nałożonych na tę ostatnią spółkę w art. 2 lit. f) i g) spornej decyzji.

               74

               W tym względzie należy stwierdzić, że zgodnie z mechanizmem przypisanym grzywnie nałożonej solidarnie na wnoszące odwołanie przez Sąd w pkt 2 tiret pierwsze sentencji zaskarżonego wyroku spółka SKW od tego momentu może – z uwagi na dokonaną wpłatę tytułem grzywien nałożonych na nią przez art. 2 lit. f) i g) spornej decyzji – zaspokoić wnoszące odwołanie w odniesieniu do całej grzywny w kwocie 2,49 mln EUR nałożonej na nie solidarnie.

               75

               Tymczasem – jak stwierdził rzecznik generalny w pkt 106 swojej opinii – spółka SKW nie może być zobowiązana do zapłaty – nawet częściowo – kwoty 1,24 mln EUR przewidzianej w pkt 2 tiret drugie sentencji zaskarżonego wyroku. Jak bowiem wynika z pkt 289 zaskarżonego wyroku i pkt 2 tiret drugie sentencji tego wyroku, które nie są podważane w ramach niniejszego odwołania, kwota ta została nałożona wyłącznie na spółkę Degussa z uwagi na powrót do naruszenia i z tego względu nie może dotyczyć wpłat ewentualnie dokonanych przez spółkę SKW w celu zapłaty grzywny, którą została obciążona ta ostatnia spółka.

               76

               W konsekwencji należy oddalić zarzut piąty.

               77

               Z powyższych rozważań wynika, że należy oddalić odwołanie w całości.

         W przedmiocie kosztów

               78

               Zgodnie z art. 184 § 2 regulaminu postępowania przed Trybunałem, jeżeli odwołanie jest bezzasadne, Trybunał rozstrzyga o kosztach.

               79

               Zgodnie z art. 138 § 1 tego regulaminu, mającym zastosowanie do postępowania odwoławczego na podstawie art. 184 § 1 tego regulaminu, kosztami zostaje obciążona, na żądanie strony przeciwnej, strona przegrywająca sprawę.

               80

               Ponieważ spółki Degussa i AlzChem przegrały sprawę, a Komisja zażądała obciążenia ich kosztami, pokrywają one własne koszty oraz są obciążone kosztami poniesionymi przez Komisję.

               Z powyższych względów Trybunał (piąta izba) orzeka, co następuje:

                           1)

                           Odwołanie zostaje oddalone.

                           2)

                           Evonik Degussa GmbH i AlzChem AG pokrywają własne koszty oraz zostają obciążone kosztami poniesionymi przez Komisję.

                     Podpisy

            (
            *1
         )	Język postępowania: niemiecki.


Wyrok Trybunału (pierwsza izba) z dnia 23 lutego 1983 r. # Armando Toledano Laredo i Mario Garilli przeciwko Komisji Wspólnot Europejskich. # Sprawy połączone 225/81 oraz 241/81.