title: Wyrok Trybunału (pierwsza izba) z dnia 16 kwietnia 2015 r.#Hermann Lutz przeciwko Elke Bäuerle.#Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Bundesgerichtshof.#Odesłanie prejudycjalne – Rozporządzenie (WE) nr 1346/2000 – Artykuły 4 i 13 – Postępowanie upadłościowe – Wypłata dokonana po dacie wszczęcia postępowania upadłościowego na podstawie zajęcia egzekucyjnego dokonanego przed tą datą – Zaskarżenie w związku z upadłością czynności dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli – Termin przedawnienia, termin na zaskarżenie czynności i termin zawity – Przepisy dotyczące formy w kontekście zaskarżenia czynności w związku z upadłością – Prawo właściwe.#Sprawa C-557/13.

text:
               Strony
               Motywy wyroku
               Sentencja

            Strony
            W sprawie C‑557/13
            mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Bundesgerichtshof (Niemcy) postanowieniem z dnia 10 października 2013 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 29 października 2013 r., w postępowaniu:
            Hermann Lutz
            przeciwko
            Elke Bäuerle , jako zarządcy w postępowaniu upadłościowym dotyczącym majątku spółki ECZ Autohandel GmbH,
            TRYBUNAŁ (pierwsza izba),
            w składzie: A. Tizzano, prezes izby, S. Rodin, A. Borg Barthet, E. Levits i M. Berger (sprawozdawca), sędziowie,
            rzecznik generalny: M. Szpunar,
            sekretarz: L. Carrasco Marco, administrator,
            uwzględniając pisemny etap postępowania i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 18 września 2014 r.,
            rozważywszy uwagi przedstawione:
            – w imieniu H. Lutza przez C. Brändlego, Rechtsanwalt,
            – w imieniu E. Bäuerle, jako zarządcy w postępowaniu upadłościowym dotyczącym majątku spółki ECZ Autohandel GmbH, przez W. Nassalla, Rechtsanwalt,
            – w imieniu rządu niemieckiego przez T. Henzego, J. Kemper oraz D. Kuon, działających w charakterze pełnomocników,
            – w imieniu rządu greckiego przez G. Skiani oraz M. Germani, działające w charakterze pełnomocników,
            – w imieniu rządu hiszpańskiego przez M. Garcíę‑Valdecasas Dorrego, działającą w charakterze pełnomocnika,
            – w imieniu rządu portugalskiego przez L. Ineza Fernandesa i F. de Figueiroa Quelhas, działających w charakterze pełnomocników,
            – w imieniu Komisji Europejskiej przez M. Wilderspina, działającego w charakterze pełnomocnika,
            po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 27 listopada 2014 r.,
            wydaje następujący
            Wyrok

            Motywy wyroku
            1. Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 4 ust. 2 lit. m) oraz art. 13 rozporządzenia Rady (WE) nr 1346/2000 z dnia 29 maja 2000 r. w sprawie postępowania upadłościowego (Dz.U. L 160, s. 1).
            2. Wniosek ten został złożony w ramach sporu pomiędzy H. Lutzem, zamieszkałym w Austrii, a E. Bäuerle, jako zarządcą we wszczętym w Niemczech postępowaniu upadłościowym dotyczącym majątku spółki ECZ Autohandel GmbH (zwanej dalej „dłużnikiem”), w przedmiocie zaskarżenia czynności w związku z upadłością.
            Ramy prawne
            Prawo Unii
            3. Motywy 23–25 rozporządzenia nr 1346/2000 stanowią:
            „(23)	W zakresie swojej regulacji niniejsze rozporządzenie powinno określić jednolite normy kolizyjne zastępujące – w zakresie ich stosowania – wewnętrzne przepisy prawa prywatnego międzynarodowego. O ile nie postanowiono inaczej, zastosowanie powinno znaleźć prawo państwa wszczęcia postępowania (lex concursus). Powyższa norma kolizyjna powinna dotyczyć zarówno głównego postępowania upadłościowego, jak i postępowań miejscowych. Lex concursus określa wszystkie procesowe i materialne skutki postępowania upadłościowego w odniesieniu do dotkniętych nimi osób oraz stosunków prawnych; określa wszystkie przesłanki wszczęcia, prowadzenia oraz ukończenia postępowania upadłościowego.
            (24) Automatyczne uznanie postępowania upadłościowego, do którego co do zasady stosuje się prawo państwa wszczęcia może kolidować z przepisami innych państw członkowskich o dokonywaniu czynności prawnych. W celu ochrony zaufania oraz pewności obrotu w państwach członkowskich innych niż państwo wszczęcia postępowania należy przewidzieć szereg wyjątków od ogólnej zasady.
            (25) Szczególna potrzeba wprowadzenia regulacji odstępującej od stosowania prawa państwa wszczęcia postępowania istnieje w przypadku praw rzeczowych, jako że mają one szczególne znaczenie dla udzielania kredytu. Ustanowienie, skuteczność i zakres takiego prawa rzeczowego powinny być zatem z reguły określane zgodnie z prawem miejsca położenia i nie powinny zostać naruszone przez wszczęcie postępowania upadłościowego. Uprawniony z tytułu prawa rzeczowego powinien w dalszym ciągu móc dochodzić swojego prawa wyłączenia z masy lub odrębnego zaspokojenia z przedmiotu zabezpieczenia […]”.
            4. Artykuł 4 rozporządzenia nr 1346/2000 stanowi:
            „1. O ile niniejsze rozporządzenie nie stanowi inaczej, dla postępowania upadłościowego i jego skutków właściwe jest prawo państwa członkowskiego, w którym zostaje wszczęte postępowanie, określanego dalej jako »państwo wszczęcia postępowania«.
            2. Prawo państwa wszczęcia postępowania określa przesłanki wszczęcia postępowania upadłościowego, sposób jego prowadzenia i ukończenia. W szczególności określa ono:
            […]
            f) skutki [wpływ] wszczęcia postępowania upadłościowego na środki dochodzenia praw przez poszczególnych wierzycieli; z wyłączeniem toczących się postępowań;
            […]
            m) zasady dotyczące nieważności, zaskarżenia [możności unieważnienia] lub względnej bezskuteczności czynności prawnych dokonanych z pokrzywdzeniem ogółu wierzycieli”.
            5. Artykuł 5 rozporządzenia nr 1346/2000 przewiduje:
            „1. Wszczęcie postępowania upadłościowego nie narusza praw rzeczowych wierzycieli lub osób trzecich na materialnych lub niematerialnych, ruchomych lub nieruchomych składnikach majątku dłużnika – zarówno na określonych przedmiotach, jak i na zbiorze nieokreślonych przedmiotów o zmiennym składzie – które w chwili wszczęcia postępowania znajdują się na terytorium innego państwa członkowskiego.
            2. Do praw określonych w ust. 1 należą w szczególności:
            a) uprawnienie do zbycia przedmiotu lub przeznaczenia go do zbycia i zaspokojenia się z uzyskanych środków lub pożytków tego przedmiotu, w szczególności z tytułu zastawu lub hipoteki;
            b) wyłączne prawo ściągnięcia wierzytelności, w szczególności z tytułu zastawu na wierzytelności lub przelewu tej wierzytelności w celu zabezpieczenia roszczenia;
            […]
            4. Ustęp 1 nie narusza [możności domagania się ustalenia] nieważności, zaskarżalności [unieważnienia] lub względnej bezskuteczności czynności prawnej zgodnie z art. 4 ust. 2 lit. m)”.
            6. Zgodnie z brzmieniem art. 13 rozporządzenia nr 1346/2000:
            „Artykuł 4 ust. 2 lit. m) nie stosuje się w wypadku, gdy osoba, która odniosła korzyść z czynności dokonanej z pokrzywdzeniem ogółu wierzycieli, wykaże, że:
            – czynność ta podlega prawu innego państwa członkowskiego niż państwa wszczęcia postępowania, i
            – w takim przypadku ta czynność prawna w żaden sposób nie podlega zaskarżeniu na podstawie tego prawa”.
            7. Artykuł 20 ust. 1 rozporządzenia nr 1346/2000 ma następujące brzmienie:
            „Wierzyciel, który po wszczęciu postępowania upadłościowego, określon[ego] w art. 3 ust. 1 w jakikolwiek sposób, w szczególności w drodze postępowania egzekucyjnego, zostaje zaspokojony całkowicie lub częściowo z przedmiotu należącego do masy znajdującego się w innym państwie członkowskim, jest zobowiązany, z zastrzeżeniem art. 5 i 7, do zwrotu zarządcy otrzymanego zaspokojenia”.
            8. Artykuł 12 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 593/2008 z dnia 17 czerwca 2008 r. w sprawie prawa właściwego dla zobowiązań umownych (Rzym I) (Dz.U. L 177, s. 6, zwanego dalej „rozporządzeniem Rzym I”) przewiduje:
            „Prawo właściwe dla umowy na podstawie niniejszego rozporządzenia ma zastosowanie w szczególności do:
            […]
            d) różnych sposobów wygaśnięcia zobowiązań oraz przedawnienia i utraty praw wynikającej z upływu terminów;
            […]”.
            Prawo niemieckie
            9. Paragraf 88 niemieckiej Insolvenzordnung (ustawy – prawo upadłościowe) z dnia 5 października 1994 r. (BGBl. 1994 I, s. 2866), w brzmieniu mającym zastosowanie do okoliczności stanu faktycznego w postępowaniu głównym (zwanej dalej „InsO”), przewiduje:
            „Jeżeli wierzyciel upadłego uzyskał w okresie miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku o wszczęcie postępowania upadłościowego bądź po złożeniu tego wniosku w drodze egzekucji zabezpieczenie wierzytelności na majątku dłużnika należącym do masy upadłości, wszczęcie postępowania upadłościowego powoduje upadek tego zabezpieczenia”.
            Prawo austriackie
            10. Paragraf 43 ust. 1 i 2 austriackiej Insolvenzordnung (ustawy – prawo upadłościowe) (RGBl. 337/1914), w brzmieniu mającym zastosowanie do okoliczności stanu faktycznego w postępowaniu głównym (zwanej dalej „IO”), stanowi:
            „(1) Zaskarżenie czynności może zostać dokonane poprzez wytoczenie powództwa […].
            (2) Powództwo to należy wytoczyć, pod rygorem wygaśnięcia prawa do jego wytoczenia, w okresie roku liczonego od momentu wszczęcia postępowania upadłościowego […]”.
            Postępowanie główne i pytania prejudycjalne
            11. ECZ GmbH była spółką prawa niemieckiego, która w chwili wystąpienia okoliczności stanu faktycznego w postępowaniu głównym miała siedzibę w Tettnang (Niemcy). Przedmiotem jej działalności był handel samochodami. Na potrzeby działalności prowadzonej na rynku austriackim spółka ta posługiwała się spółką zależną, z siedzibą w Bregencji (Austria), będącą dłużniczką w ramach niniejszego postępowania. Hermann Lutz kupił od tej spółki samochód, ale w związku z brakiem jego dostarczenia wniósł do Bezirksgericht Bregenz (sądu pierwszej instancji w Bregencji) pozew o zwrot kwoty zapłaconej na rzecz tej spółki. W dniu 17 marca 2008 r. sąd ten wydał wobec tej spółki wykonalny nakaz zapłaty na kwotę 9566 EUR wraz z odsetkami.
            12. W dniu 13 kwietnia 2008 r. dłużniczka wystąpiła do Amtsgericht Ravensburg (sądu pierwszej instancji w Ravensburgu, Niemcy) z wnioskiem o ogłoszenie swojej upadłości.
            13. W dniu 20 maja 2008 r. Bezirksgericht Bregenz zezwolił na przeprowadzenie egzekucji wydanego przez siebie w dniu 17 marca 2008 r. nakazu zapłaty, w ramach której to egzekucji zostały zajęte trzy konta, jakie dłużniczka posiadała w banku z siedzibą w Austrii. Zawiadomienie o wszczęciu egzekucji doręczono temu bankowi w dniu 23 maja 2008 r.
            14. W dniu 4 sierpnia 2008 r. Amtsgericht Ravensburg wszczął wobec dłużniczki postępowanie upadłościowe.
            15. W dniu 17 marca 2009 r. bank, w którym dokonano zajęcia egzekucyjnego kont bankowych dłużniczki, wypłacił H. Lutzowi kwotę 11 778,48 EUR. Wcześniej, pismem z dnia 10 marca 2009 r., ówczesny zarządca poinformował ten bank, że zastrzega sobie prawo do zaskarżania w związku z wszczęciem postępowania upadłościowego wszelkich wypłat dokonywanych przez bank na rzecz jego wierzycieli.
            16. Pismem z dnia 3 czerwca 2009 r. ówczesny zarządca poinformował H. Lutza o zaskarżeniu, w związku z upadłością, egzekucji, na którą Bezirksgericht Bregenz zezwolił w dniu 20 maja 2008 r., oraz wypłaty dokonanej w dniu 17 marca 2009 r. W dniu 23 października 2009 r. H. Lutzowi został doręczony pozew, którym E. Bäuerle, działająca w charakterze zarządcy dłużniczki, wytoczyła wobec niego powództwo, zaskarżając w związku z upadłością dokonaną wypłatę i żądając zwrotu kwoty wypłaconej mu w dniu 17 marca 2009 r. do masy upadłości.
            17. Landgericht Ravensburg (sąd drugiej instancji w Ravensburgu) uwzględnił powództwo E. Bäuerle. Następnie H. Lutz wniósł apelację od wyroku Landgericht Ravensburg, która została oddalona. W skardze rewizyjnej przed Bundesgerichtshof (federalnym sądem najwyższym) podtrzymuje on żądanie oddalenia powództwa.
            18. Sąd odsyłający uważa, że skuteczność środka odwoławczego zależy od wykładni art. 13 rozporządzenia nr 1346/2000, przy założeniu, że przepis ten ma zastosowanie w niniejszej sprawie. Artykuł 4 ust. 2 lit. m) tego rozporządzenia precyzuje mianowicie, że kwestie nieważności, możności unieważnienia lub względnej bezskuteczności czynności dokonanych z pokrzywdzeniem dla ogółu wierzycieli są regulowane przez prawo państwa wszczęcia postępowania upadłościowego (zwane dalej „lex fori concursus”). Artykuł 13 tego samego rozporządzenia wyklucza jednakże zastosowanie tego przepisu w wypadku, gdy osoba, która odniosła korzyść z czynności dokonanej z pokrzywdzeniem ogółu wierzycieli, wykaże, że czynność ta podlega prawu państwa członkowskiego innego niż państwo wszczęcia postępowania i że na podstawie tego prawa czynność ta w żaden sposób nie podlega zaskarżeniu.
            19. W kwestii tej sąd odsyłający zauważa, że w postępowaniu głównym – zgodnie z mającym zastosowanie lex fori concursus, to znaczy w niniejszej sprawie zgodnie z § 88 InsO – prawo do egzekucyjnego zajęcia kont bankowych dłużnika upadło w momencie wszczęcia wobec tej spółki postępowania upadłościowego, ponieważ zezwolenie na jego dokonanie i jego dokonanie nastąpiły po złożeniu wniosku o wszczęcie tego postępowania. Dokonana następnie wypłata środków pieniężnych zajętych na rachunkach bankowych jest więc w przekonaniu tego sądu również pozbawiona podstawy prawnej.
            20. Sąd odsyłający dodaje, że zdaniem H. Lutza, powołującego się na art. 13 rozporządzenia nr 1346/2000, sporna w postępowaniu głównym wypłata nie podlega już zaskarżeniu na podstawie prawa mającego zastosowanie do tej czynności, a mianowicie prawa austriackiego. Paragraf 43 ust. 2 IO przewiduje bowiem na zaskarżenie czynności w związku z upadłością dłużnika roczny termin zawity, liczony od dnia wszczęcia postępowania upadłościowego. Termin ten nie został jednak zachowany w postępowaniu głównym.
            21. Sąd odsyłający zauważa natomiast, że zgodnie z prawem niemieckim termin na wytoczenie takiego powództwa wynosi trzy lata i że termin ten został w postępowaniu głównym zachowany.
            22. W tych okolicznościach Bundesgerichtshof postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
            „1) Czy art. 13 rozporządzenia nr 1346/2000 stosuje się, jeśli zaskarżona przez zarządcę upadłości wypłata kwoty zajętej [w postępowaniu egzekucyjnym] przed wszczęciem postępowania upadłościowego została dokonana dopiero po wszczęciu tego postępowania?
            2) W przypadku udzielenia odpowiedzi twierdzącej na pytanie pierwsze: czy zarzut, o którym mowa w art. 13 rozporządzenia nr 1346/2000, odnosi się również do terminów przedawnienia, zaskarżania i terminów zawitych określonych w prawie państwa, w którym zaskarżona czynność wywiera skutki (lex causae)?
            3) W przypadku udzielenia odpowiedzi twierdzącej na pytanie drugie: czy istotne dla wykonywania prawa przewidzianego w art. 13 rozporządzenia nr 1346/2000 przepisy formalnoprawne [dotyczące formy] określa również lex causae, czy też określa je lex fori concursus?”.
            W przedmiocie pytań prejudycjalnych
            Uwagi wstępne
            23. Pytania przedstawione przez sąd odsyłający dotyczą w istocie możliwości zastosowania art. 13 rozporządzenia nr 1346/2000 do wypłaty, dokonanej na rzecz wierzyciela po wszczęciu wobec dłużnika postępowania upadłościowego, na podstawie prawa do zajęcia egzekucyjnego ustanowionego przed wszczęciem tego postępowania. Przed udzieleniem odpowiedzi na te pytania należy stwierdzić, że są one oparte na dwóch założeniach, które należy zbadać.
            24. Sąd odsyłający przypomina mianowicie, że art. 5 ust. 1 rozporządzenia nr 1346/2000 stanowi, iż wszczęcie postępowania upadłościowego nie narusza praw rzeczowych wierzycieli na składnikach majątku dłużnika, a art. 5 ust. 4 tego rozporządzenia precyzuje, że „[u]stęp 1 nie narusza [możności domagania się ustalenia] nieważności, zaskarżalności [unieważnienia] lub względnej bezskuteczności”.
            25. Sąd odsyłający zakłada zatem milcząco, po pierwsze, że prawo do zajęcia egzekucyjnego środków na rachunku bankowym stanowi „prawo rzeczowe”, które może zostać objęte ochroną na podstawie art. 5 ust. 1 rozporządzenia nr 1346/2000.
            26. Po drugie, sąd ten uważa, że przyznana w ten sposób ochrona może jednakże na podstawie art. 5 ust. 4 rozporządzenia nr 1346/2000 zostać wyłączona w sytuacjach określonych przez lex fori concursus i na określonych w tym prawie warunkach. Z tego względu sąd ten precyzuje, że jako iż prawo do zajęcia egzekucyjnego środków pieniężnych na rachunkach bankowych w postępowaniu głównym powstało dopiero po złożeniu, w dniu 13 kwietnia 2008 r., wniosku o ogłoszenie upadłości dłużnika, tym samym upadło ono, zgodnie z § 88 InsO, począwszy od momentu wszczęcia postępowania upadłościowego w dniu 4 sierpnia 2008 r., a dokonana następnie wypłata na rzecz H. Lutza środków pieniężnych z zajętych rachunków bankowych tej spółki w dniu 17 marca 2009 r. jest zatem również pozbawiona podstawy prawnej.
            27. W tym kontekście, jeżeli chodzi o posiadanie przymiotu „prawa rzeczowego” przez prawo do zajęcia egzekucyjnego środków pieniężnych na rachunku bankowym, należy sprecyzować, że art. 5 ust. 2 rozporządzenia nr 1346/2000 wymienia pośród „praw rzeczowych” w rozumieniu art. 5 ust. 1 tego rozporządzenia wyłączne prawo ściągnięcia wierzytelności. Ponadto, jak wynika zresztą z motywu 25 tego rozporządzenia, ustanowienie, skuteczność i zakres takiego prawa rzeczowego powinny być z reguły określane zgodnie z prawem miejsca położenia.
            28. Okazuje się więc, że prawo wynikające z zajęcia środków pieniężnych na rachunkach bankowych w postępowaniu głównym mogło rzeczywiście stanowić „prawo rzeczowe” w rozumieniu art. 5 ust. 1 rozporządzenia nr 1346/2000, pod warunkiem że prawo to miało, zgodnie z właściwym prawem krajowym, w tym wypadku zgodnie z prawem austriackim, charakter wyłączny w stosunku do pozostałych wierzycieli dłużnika, czego zweryfikowanie spoczywa na sądzie odsyłającym.
            29. Ponadto, jeżeli chodzi o kwestię, czy prawo wynikające z zajęcia środków pieniężnych na rachunkach bankowych w postępowaniu głównym – przy założeniu, że stanowi ono „prawo rzeczowe” w rozumieniu art. 5 ust. 1 rozporządzenia nr 1346/2000 – upadło z mocy prawa z powodu wszczęcia postępowania upadłościowego wobec dłużnika, prawdą jest, że art. 5 ust. 4 tego rozporządzenia wyłącza stosowanie art. 5 ust. 1 tego rozporządzenia jedynie w sytuacji „domagania się” ustalenia nieważności, unieważnienia i względnej bezskuteczności, o których mowa w art. 4 ust. 2 lit. m) rozporządzenia nr 1346/2000.
            30. Tymczasem, jak zauważa rzecznik generalny w pkt 49 opinii, obecne w większości wersji językowych nawiązanie w art. 5 ust. 4 rozporządzenia nr 1346/2000 do „domagania się” [franc. actions] ustalenia nieważności, unieważnienia i względnej bezskuteczności nie pozwala na sformułowanie wniosku, że zakres zastosowania tego przepisu jest ograniczony wyłącznie do powództw. Przepis ten należy bowiem interpretować w związku z art. 4 ust. 2 lit. m) tego rozporządzenia, który odsyła ogólnie do „zasad dotyczących nieważności, zaskarżania [możności unieważnienia] lub względnej bezskuteczności czynności prawnych”, a nie tylko do „[domagania się ustalenia]” nieważności, unieważnienia i względnej bezskuteczności. Dla ustalenia, czy nieważność, możność unieważnienia lub względna bezskuteczność czynności mogą wynikać z powództwa, innej czynności prawnej, czy też następować z mocy prawa, należy zatem odwołać się do lex fori concursus, będącego, na podstawie tego art. 4 ust. 2 lit. m) rozporządzenia nr 1346/2000, prawem właściwym dla określenia zasad dotyczących nieważności, możności unieważnienia lub względnej bezskuteczności czynności prawnych.
            31. W tej ostatniej kwestii należy dodać, że o ile art. 4 ust. 2 lit. m) rozporządzenia nr 1346/2000 przewiduje, że lex fori concursus określa zasady dotyczące nieważności, możności unieważnienia lub względnej bezskuteczności czynności prawnych dokonanych z pokrzywdzeniem ogółu wierzycieli, o tyle art. 13 tego rozporządzenia, na który powołuje się H. Lutz, ustanawia wyjątek od tej zasady, ponieważ wyłącza on stosowanie art. 4 ust. 2 lit. m) tego rozporządzenia i – gdy spełnione są pewne warunki – określa jako właściwe prawo, któremu podlega czynność zaskarżona przez zarządcę w postępowaniu upadłościowym (zwane dalej „lex causae”). Na pytania przedstawione przez sąd odsyłający należy zatem odpowiedzieć w sposób umożliwiający mu również zweryfikowanie, czy zastosowanie § 88 InsO i wynikający z tego upadek z mocy prawa zajęcia środków pieniężnych na rachunkach bankowych w postępowaniu głównym nie zostały wyłączone z powodu zastosowania, zgodnie z art. 13 tegoż rozporządzenia nr 1346/2000, prawa austriackiego.
            W przedmiocie pytania pierwszego
            32. Poprzez pytanie pierwsze sąd odsyłający pragnie ustalić w istocie, czy art. 13 rozporządzenia nr 1346/2000 należy interpretować w ten sposób, że znajduje on zastosowanie do sytuacji, w której zaskarżona przez zarządcę w postępowaniu upadłościowym wypłata kwoty zajętej w postępowaniu egzekucyjnym przed wszczęciem postępowania upadłościowego została dokonana dopiero po wszczęciu tego postępowania.
            33. W tym kontekście należy w pierwszej kolejności przypomnieć, że brzmienie art. 13 rozporządzenia nr 1346/2000 nie zawiera żadnego ograniczenia, które mogłoby skutkować zawężeniem jego zakresu zastosowania w zależności od daty spornej czynności dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli.
            34. Artykuł 13 rozporządzenia nr 1346/2000 przewiduje jednak wyjątek od zasady ogólnej ustanowionej w art. 4 ust. 1 rozporządzenia nr 1346/2000, zgodnie z którą prawem właściwym dla postępowania upadłościowego i jego skutków jest lex fori concursus. Wyjątek ten, którego celem jest – jak przypomina motyw 24 tego rozporządzenia – ochrona zaufania oraz pewności obrotu w państwach członkowskich innych niż państwo wszczęcia postępowania, należy interpretować ściśle i jego zakres nie może wykraczać poza to, co jest niezbędne do osiągnięcia jego celu.
            35. Interpretowanie art. 13 rozporządzenia nr 1346/2000 w ten sposób, że miałby on również zastosowanie do czynności dokonanych po wszczęciu postępowania upadłościowego, wykraczałoby jednakże poza to, co jest niezbędne do ochrony zaufania oraz pewności obrotu w państwach członkowskich innych niż państwo wszczęcia postępowania. Począwszy od wszczęcia postępowania upadłościowego, wierzyciele danego dłużnika są bowiem w stanie przewidzieć wpływ stosowania lex fori concursus na stosunki prawne łączące ich z tym dłużnikiem. Z tego względu wierzyciele nie zasługują co do zasady, jak słusznie zauważył rzecznik generalny w pkt 60 opinii, na zwiększoną ochronę.
            36. Należy w związku z tym stwierdzić, że art. 13 rozporządzenia nr 1346/2000 co do zasady nie znajduje zastosowania do czynności dokonywanych po wszczęciu postępowania upadłościowego.
            37. Mimo stwierdzenia zawartego w poprzednim punkcie należy jednakowoż podnieść, że czynność zaskarżona w postępowaniu głównym w związku z upadłością, mianowicie wypłata w dniu 17 marca 2009 r. środków pieniężnych na rzecz H. Lutza, mogła była nastąpić w oparciu o prawo rzeczowe, a mianowicie o prawo do zajęcia egzekucyjnego środków pieniężnych na rachunkach bankowych dłużnika. Jako że to prawo do zajęcia egzekucyjnego powstało przed wszczęciem wobec tego dłużnika postępowania upadłościowego, czynność ta mogłaby zgodnie z przepisami rozporządzenia nr 1346/2000 korzystać ze szczególnej ochrony.
            38. Jak przypomina motyw 25 rozporządzenia nr 1346/2000, prawodawca postanowił bowiem przewidzieć dla praw rzeczowych szczególny łącznik, powodujący odstępstwo od stosowania lex fori concursus, jako że prawa te mają szczególne znaczenie dla udzielania kredytu. Zgodnie z tym samym motywem uprawniony z tytułu prawa rzeczowego powinien zatem, po wszczęciu tego postępowania, w dalszym ciągu móc dochodzić swojego prawa wyłączenia z masy lub odrębnego zaspokojenia z przedmiotu zabezpieczenia.
            39. Dla osiągnięcia tego celu art. 5 ust. 1 rozporządzenia nr 1346/2000 stanowi, że wszczęcie postępowania upadłościowego „nie narusza” praw rzeczowych objętych zakresem zastosowania tego przepisu. Przepis ten ma w oczywisty sposób na celu w szczególności umożliwienie wierzycielowi skutecznego – i to nawet po wszczęciu tego postępowania upadłościowego – dochodzenia przysługującego mu prawa rzeczowego powstałego przed wszczęciem tego postępowania.
            40. Aby jednak umożliwić wierzycielowi skuteczne dochodzenie przysługującego mu prawa rzeczowego, niezbędne jest, aby wierzyciel ten mógł przystąpić do niego po wszczęciu postępowania upadłościowego co do zasady w oparciu o lex causae. Artykuł 5 rozporządzenia nr 1346/2000 posiada zatem tę cechę szczególną, że ma on na celu ochronę nie tylko czynności dokonanych przed wszczęciem postępowania upadłościowego, lecz również, i to przede wszystkim, czynności dokonywanych po wszczęciu tego postępowania. W kwestii tej należy dodać, że o ile art. 20 ust. 1 tego rozporządzenia przewiduje, że wierzyciel, który po wszczęciu postępowania upadłościowego zostaje zaspokojony całkowicie lub częściowo z przedmiotu należącego do masy znajdującego się w innym państwie członkowskim aniżeli państwo wszczęcia postępowania, jest zobowiązany do zwrotu zarządcy otrzymanego zaspokojenia, o tyle ten sam przepis stanowi, że wierzyciel ma obowiązek zwrotu „z zastrzeżeniem” w szczególności art. 5 tego rozporządzenia. Artykuł 20 ust. 1 tego samego rozporządzenia nie znajduje jednak zastosowania w postępowaniu głównym.
            41. W konsekwencji, jako że art. 5 rozporządzenia nr 1346/2000 dotyczy w szczególności czynności dokonanych po wszczęciu postępowania upadłościowego, rozważania zawarte w pkt 33–36 niniejszego wyroku, zgodnie z którymi art. 13 tego rozporządzenia nie ma, co do zasady, zastosowania do czynności dokonywanych po wszczęciu tego postępowania upadłościowego, nie mogą zostać przeniesione na grunt hipotezy, w której wierzyciel przystępuje do wykonania prawa rzeczowego objętego zakresem zastosowania art. 5 ust. 1 tego rozporządzenia.
            42. Ponadto, o ile art. 5 ust. 4 rozporządzenia nr 1346/2000 w związku z art. 4 ust. 2 lit. m) tego rozporządzenia dopuszcza domaganie się ustalenia nieważności, unieważnienia bądź względnej bezskuteczności czynności służącej wykonaniu prawa rzeczowego po wszczęciu postępowania upadłościowego, o tyle w celu zagwarantowania skuteczności (effet utile) art. 5 ust. 1 tego rozporządzenia przepisy te należy interpretować w ten sposób, że nie wykluczają one możliwości powoływania się przez wierzyciela na art. 13 tego samego rozporządzenia celem podniesienia, że dana czynność podlega prawu innego państwa członkowskiego niż państwo wszczęcia postępowania i że prawo to nie dopuszcza w niniejszej sprawie zaskarżenia tej czynności w jakikolwiek sposób.
            43. W tej sytuacji na pytanie pierwsze należy odpowiedzieć, iż art. 13 rozporządzenia nr 1346/2000 należy interpretować w ten sposób, że znajduje on zastosowanie do sytuacji, w której zaskarżona przez zarządcę w postępowaniu upadłościowym wypłata kwoty zajętej w postępowaniu egzekucyjnym przed wszczęciem postępowania upadłościowego została dokonana dopiero po wszczęciu tego postępowania.
            W przedmiocie pytania drugiego
            44. Poprzez swoje pytanie drugie sąd odsyłający pyta w istocie, czy art. 13 rozporządzenia nr 1346/2000 należy interpretować w ten sposób, że zakres zawartego w tym przepisie uregulowania ustanawiającego wyjątek obejmuje również przewidziane przez lex causae terminy przedawnienia, terminy na zaskarżenie czynności i terminy zawite.
            45. W kwestii tej należy przypomnieć, po pierwsze, że art. 13 rozporządzenia nr 1346/2000, odsyłając do lex causae, nie dokonuje żadnego rozróżnienia pomiędzy terminami przedawnienia, terminami zaskarżania i terminami zawitymi.
            46. Po drugie, o ile wprawdzie art. 12 ust. 1 lit. d) rozporządzenia Rzym I przewiduje, że przedawnienie i utratę praw wynikające z upływu terminów reguluje „prawo właściwe dla umowy”, o tyle należy stwierdzić, że przepisy te nie mają zastosowania do zaskarżania czynności objętego zakresem zastosowania art. 4 i 13 rozporządzenia nr 1346/2000. Te ostatnie przepisy stanowią bowiem lex specialis w stosunku do rozporządzenia nr Rzym I i należy interpretować je w świetle celów realizowanych przez rozporządzenie nr 1346/2000.
            47. Zatem, jako że art. 13 rozporządzenia nr 1346/2000 nie dokonuje żadnego rozróżnienia pomiędzy przepisami materialnoprawnymi i proceduralnymi i nie zawiera w szczególności żadnego kryterium pozwalającego na zidentyfikowanie wśród terminów tych spośród nich, które mają charakter proceduralny, wynika z tego, że kwalifikacji danego terminu jako mającego charakter proceduralny czy materialnoprawny należy dokonywać koniecznie w świetle lex causae.
            48. Niemniej jednak, jak podniosła w istocie Komisja, jeśli art. 13 rozporządzenia nr 1346/2000 należałoby interpretować w ten sposób, że terminy zakwalifikowane przez lex causae jako terminy o charakterze proceduralnym byłyby wyłączone z zakresu zastosowania tego artykułu, to wykładnia ta prowadziłaby – w zależności od teoretycznego modelu przyjętego przez państwa członkowskie – do arbitralnej dyskryminacji. Ponadto, i niezależnie od kwestii, czy to do lex fori concursus, czy też do lex causae należy określenie, czy dany termin ma charakter proceduralny, czy też materialnoprawny, taka wykładnia w oczywisty sposób stanowiłaby przeszkodę dla jednolitego stosowania art. 13 rozporządzenia nr 1346/2000.
            49. W tej sytuacji na pytanie drugie należy odpowiedzieć, iż art. 13 rozporządzenia nr 1346/2000 należy interpretować w ten sposób, że zakres zawartego w tym przepisie uregulowania ustanawiającego wyjątek obejmuje również przewidziane przez lex causae terminy przedawnienia, terminy na zaskarżenie czynności i terminy zawite.
            W przedmiocie pytania trzeciego
            50. Poprzez pytanie trzecie sąd odsyłający pyta w istocie, czy przepisy dotyczące formy istotne dla zaskarżenia czynności w związku z upadłością są określone przez lex causae, czy też przez lex fori concursus.
            51. W kwestii tej należy w pierwszej kolejności przypomnieć, że brzmienie art. 13 rozporządzenia nr 1346/2000 nie zawiera żadnej wskazówki pozwalającej na wykluczenie przepisów dotyczących formy z zakresu zastosowania tego przepisu.
            52. Ponadto, jak zauważył rzecznik generalny w pkt 85 opinii, przepisy dotyczące formy mogą mieć charakter materialnoprawny, a także proceduralny. Mając na uwadze w szczególności prawo austriackie, zawarty w § 43 ust. 2 IO obowiązek wytoczenia powództwa mającego na celu zaskarżenie czynności w związku z upadłością w terminie roku liczonego od momentu wszczęcia postępowania upadłościowego może być uważany nie tylko za mający na celu ułatwienie udowodnienia poszanowania tego terminu, lecz również za materialnoprawny warunek takiego zaskarżenia.
            53. Z rozważań zawartych w pkt 45–48 niniejszego wyroku, które można przenieść na grunt badania pytania trzeciego, wynika bowiem że art. 13 rozporządzenia nr 1346/2000 nie dokonuje żadnego rozróżnienia pomiędzy przepisami materialnoprawnymi i proceduralnymi.
            54. Ponadto wymogi formalne dla domagania się ustalenia nieważności, unieważnienia czy względnej bezskuteczności czynności mogą mieć również na celu ochronę interesu publicznego, polegającego na zapewnieniu dostatecznej jawności tych powództw z uwagi na ochronę zaufania nie tylko osób, przeciwko którym powództwa takie są wytaczane, ale także osób trzecich nabywających składniki majątku, których powództwa te dotyczą. Jak wynika z motywu 24 rozporządzenia nr 1346/2000, wyjątki od stosowania lex fori concursus, a wśród nich ustanawiające wyjątek uregulowanie art. 13 tego rozporządzenia, mają bowiem właśnie na celu ochronę zaufania oraz pewności obrotu w państwach członkowskich innych niż państwo wszczęcia postępowania upadłościowego.
            55. Jako że, jak wynika z pkt 46 niniejszego wyroku, przepisy rozporządzenia Rzym I nie znajdują zastosowania w postępowaniu głównym, kwalifikacja danego przepisu jako przepisu dotyczącego formy oraz określenie celów realizowanych przez ten przepis powinny wynikać zatem z lex causae. Jednakże interpretowanie art. 13 rozporządzenia nr 1346/2000 w ten sposób, że przepisy zakwalifikowane przez lex causae jako przepisy dotyczące formy miałyby zostać wyłączone z zakresu zastosowania tego artykułu, prowadziłoby także w tym wypadku – w zależności od teoretycznego modelu przyjętego przez państwa członkowskie – do arbitralnej dyskryminacji i stanowiłoby przeszkodę dla jednolitego stosowania tego przepisu.
            56. W świetle powyższych rozważań na pytanie trzecie należy zatem odpowiedzieć, że przepisy dotyczące formy istotne dla zaskarżenia czynności w związku z upadłością są – dla celów stosowania art. 13 rozporządzenia nr 1346/2000 – określane przez lex causae.
            W przedmiocie kosztów
            57. Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.

            Sentencja
            Z powyższych względów Trybunał (pierwsza izba) orzeka, co następuje:
            1) Artykuł art. 13 rozporządzenia Rady (WE) nr 1346/2000 z dnia 29 maja 2000 r. w sprawie postępowania upadłościowego należy interpretować w ten sposób, że znajduje on zastosowanie do sytuacji, w której zaskarżona przez zarządcę w postępowaniu upadłościowym wypłata kwoty zajętej w postępowaniu egzekucyjnym przed wszczęciem postępowania upadłościowego została dokonana dopiero po wszczęciu tego postępowania.
            2) Artykuł 13 rozporządzenia nr 1346/2000 należy interpretować w ten sposób, że zakres zawartego w tym przepisie uregulowania ustanawiającego wyjątek obejmuje również przewidziane przez prawo, któremu podlega czynność zaskarżona przez zarządcę w postępowaniu upadłościowym, terminy przedawnienia, terminy na zaskarżenie czynności i terminy zawite.
            3) Przepisy dotyczące formy istotne dla zaskarżenia czynności w związku z upadłością są – dla celów stosowania art. 13 rozporządzenia nr 1346/2000 – określane przez prawo, któremu podlega czynność zaskarżona przez zarządcę w postępowaniu upadłościowym.


title: Wyrok Trybunału z dnia 30 kwietnia 1996 r. # CIA Security International SA przeciwko Signalson SA i Securitel SPRL. # Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Tribunal de commerce de Liège - Belgia. # Sprawa C-194/94.

text:
WYROK TRYBUNAŁUz dnia 30 kwietnia 1996 r. (*)W sprawie C‑194/94mającej
 za przedmiot skierowany do Trybunału, na podstawie art. 177
traktatu WE, przez tribunal de commerce de Liège (Belgia) wniosek
o wydanie, w ramach zawisłego przed tym sądem sporu międzyCIA Security International SAaSignalson SAorazSecuritel SPRL,orzeczenia
 w trybie prejudycjalnym w przedmiocie wykładni art. 30
traktatu WE oraz dyrektywy Rady 83/189/EWG z dnia
28 marca 1983 r. ustanawiającej procedurę udzielania
informacji w dziedzinie norm i uregulowań technicznych (Dz.U.
L 109, str. 8), zmienionej dyrektywą Rady 88/182/EWG
z dnia 22 marca 1988 r. (Dz.U. L 81, str. 75),TRYBUNAŁ,w
 składzie: G. C. Rodríguez Iglesias, prezes, C. N. Kakouris, D.A.O.
 Edward, i J.‑P. Puissochet, prezesi izb, G. F. Mancini,
J. C. Moitinho de Almeida, P. J. G. Kapteyn, C.
Gulmann (sprawozdawca), J. L. Murray, H. Ragnemalm
i L. Sevón, sędziowie,rzecznik generalny: M. B. Elmer,sekretarz: Louterman‑Hubeau, główny administrator,rozważywszy uwagi na piśmie przedstawione:–        w
 imieniu CIA Security International SA przez C. van Ruttena, adwokata
w Liège,–        w imieniu Signalson SA przez V.‑V. Dehina, adwokata w Liège,–        w imieniu Securitel SPRL przez J.‑L. Brandenberga, adwokata w Liège,–        w
 imieniu rządu belgijskiego przez J. Devaddera, dyrektora
w ministerstwie spraw zagranicznych, działającego
w charakterze pełnomocnika,–        w
 imieniu rządu niemieckiego przez E. Rödera, Ministerialrat
w federalnym ministerstwie gospodarki, działającego
w charakterze pełnomocnika,–        w
 imieniu rządu niderlandzkiego przez A. Bosa, radcę prawnego,
działającego w charakterze pełnomocnika,–        w
 imieniu rządu Zjednoczonego Królestwa przez S. Bravinera
z Treasury Solicitor’s Department oraz przez E. Sharpston,
barrister, działających w charakterze pełnomocników,–        w
 imieniu Komisji Wspólnot Europejskich przez R. Wainwrighta, conseiller
juridique principal, oraz J.‑F. Pasquiera, urzędnika krajowego
oddelegowanego do służby prawnej, w charakterze pełnomocników,uwzględniając sprawozdanie na rozprawę,zapoznawszy
 się z uwagami przedstawionymi podczas rozprawy w dniu
5 lipca 1995 r. przez: CIA Security International SA,
reprezentowaną przez C. van Ruttena, Signalson SA, reprezentowaną przez
V.‑V. Dehina, rząd belgijski, reprezentowany przez D. Jacob, conseiller
adjoint w ministerstwie spraw wewnętrznych, działającą
w charakterze pełnomocnika, rząd niderlandzki, reprezentowany przez
 J. S. van den Oosterkampa, zastępcę radcy prawnego, rząd Zjednoczonego
Królestwa, reprezentowany przez S. Bravinera i E. Sharpston, oraz
Komisję Wspólnot Europejskich, reprezentowaną przez R. Wainwrighta
i J.‑F. Pasquiera,po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 24 października 1995 r.,wydaje następującyWyrok1        Postanowieniem
 z dnia 20 czerwca 1994 r., które wpłynęło do Trybunału
w dniu 4 lipca 1994 r., tribunal de commerce de Liège, na
 podstawie artykułu 177 traktatu WE, skierował do Trybunału sześć
pytań prejudycjalnych w sprawie wykładni art. 30 traktatu oraz
 dyrektywy Rady 83/189/EWG z dnia 28 marca 1983 r.
ustanawiającej procedurę udzielania informacji w dziedzinie norm
i przepisów technicznych (Dz.U. L 109, str. 8, zwanej
dalej „dyrektywą 83/189”), zmienionej dyrektywą Rady 88/182/EWG
z dnia 22 marca 1988 r. (Dz.U. L 81, str. 75).2        Pytania
 te zostały przedstawione w toku postępowań między spółką CIA
Security International (zwaną dalej „CIA Security”) a spółkami
Signalson (zwaną dalej „Signalson”) i Securitel (zwaną dalej
„Securitel”), przy czym te trzy spółki są agencjami ochrony
w rozumieniu belgijskiej ustawy z dnia 10 kwietnia
1990 r. o agencjach ochrony oraz o wewnętrznych służbach
ochrony (zwanej dalej „ustawą o ochronie”).3        Zgodnie
 z art. 1 ust. 3 tej ustawy, „[z]a agencję ochrony
w rozumieniu niniejszej ustawy uznaje się każdą osobę fizyczną lub
prawną wykonującą działalność polegającą na świadczeniu osobom trzecim,
w sposób stały lub okazjonalny, usług projektowania, instalowania
i konserwacji systemów i central alarmowych”.4        Zgodnie
 z art. 1 ust. 4 ustawy o ochronie „[s]ystemy
i centrale alarmowe, o których mowa w niniejszym
artykule, są przeznaczone do zapobiegania lub rejestracji przestępstw
przeciwko osobom lub mieniu”.5        Artykuł
 4 tej ustawy stanowi, że „[n]ie można prowadzić agencję ochrony bez
uprzedniego uzyskania zezwolenia ministra spraw wewnętrznych. Zezwolenie
 jest przyznawane tylko wtedy, gdy przedsiębiorstwo spełnia wymogi
niniejszej ustawy oraz warunki związane ze środkami finansowymi
i wyposażeniem technicznym, ustanowione przez króla […]”.6        Artykuł
 12 ustawy o ochronie stanowi, że „[s]ystemy i centrale
alarmowe, o których mowa w art. 1 ust. 4, oraz ich
części składowe mogą być sprzedawane lub udostępniane w jakikolwiek
 inny sposób użytkownikom jedynie po uprzednim zatwierdzeniu zgodnie
z procedurą ustanowioną przez króla […]”.7        Procedura
 ta została ustanowiona na mocy dekretu królewskiego z dnia
14 maja 1991 r. określającego procedurę zatwierdzania systemów
 i central alarmowych, o których mowa w ustawie
z dnia 10 kwietnia 1990 r. o agencjach ochrony oraz
o wewnętrznych służbach ochrony (zwanego dalej „dekretem
z 1991 r.”).8        Artykuł
 2 ust.1 tego dekretu przewiduje, że „[ż]aden producent, importer,
hurtownik ani jakakolwiek inna osoba fizyczna lub prawna nie może
w Belgii wprowadzać do obrotu lub udostępniać nowego sprzętu
w jakikolwiek inny sposób użytkownikom, jeśli nie został on
wcześniej zatwierdzony przez ustanowioną w tym celu komisję, zwaną
dalej »komisją ds. sprzętu«”.9        Z
 art. 4–7 dekretu z 1991 r. wynika, że ewentualne
zatwierdzenie sprzętu jest poprzedzone jego badaniem i testami.10      Zgodnie
 z art. 5 badanie polega na identyfikacji sprzętu, sprawdzeniu
 obwodów elektronicznych poprzez porównanie z dokumentacją
dostarczoną przez producenta i zbadaniu wymaganych funkcji. Próby
wykonywane na sprzęcie, przewidziane w art. 6 dekretu
z 1991 r., dotyczą zgodności funkcjonalnej, aspektów
mechanicznych, niezawodności funkcjonowania mechanicznego lub
elektronicznego, braku podatności na fałszywe alarmy, odporności na
fałszowanie oraz próby unieszkodliwienia sprzętu. W tym celu sprzęt
 jest poddawany testom określonym w załącznikach 3 i 4 do tego
 dekretu.11      Artykuł
 8 dekretu z 1991 r. stanowi, że „[j]eśli wnioskodawca wykaże
za pomocą niezbędnych dokumentów, że jego sprzęt został już poddany
testom co najmniej równoważnym z tymi, które są opisane
w art. 7, w laboratorium innego państwa członkowskiego
EWG, autoryzowanym zgodnie z normami EWG i że został on tam
zatwierdzony nie wcześniej niż trzy lata przed datą złożenia aktualnego
wniosku, podmiot, o którym mowa w art. 4 ust. 1,
wykonuje na sprzęcie jedynie te testy, które nie zostały jeszcze
przeprowadzone w innym państwie członkowskim EWG”.12      Oprócz
 tego z akt sprawy wynika, że dekret z 1991 r. nie został
 notyfikowany Komisji zgodnie z procedurą udzielania informacji
w dziedzinie przepisów technicznych, ustanowioną dyrektywą 83/189
i że zgodnie z uzasadnioną opinią wydaną przez Komisję na mocy
 art. 169 traktatu EWG rząd belgijski w lutym 1993 r.
notyfikował nowy projekt dekretu królewskiego ustanawiającego procedurę
zatwierdzania systemów i central alarmowych. Projekt ten, przyjęty
w dniu 31 marca 1994 r., jest w swej treści
identyczny z dekretem z 1991 r., który uchylił, przy czym
 art. 8 dekretu z 1991 r. został zmieniony zgodnie
z sugestiami przekazanymi przez Komisję.13      Trzy
 spółki skarżące w postępowaniach przed sądem krajowym są
konkurentami, gdyż ich działalność handlowa polega na produkcji
i sprzedaży systemów i central alarmowych.14      W
 dniu 21 stycznia 1994 r. CIA Security wniosła pozew do
tribunal de commerce de Liège, domagając się nakazania spółkom Signalson
 i Securitel zaniechania nieuczciwych praktyk rozpoczętych
w styczniu 1994 r. Podstawą jej pozwu były art. 93
i 95 belgijskiej ustawy z dnia 14 lipca 1991 r.
o praktykach handlowych, które zakazują działań sprzecznych
z uczciwymi praktykami w dziedzinie handlu. CIA Security
zarzuca spółkom Signalson i Securitel zniesławienie polegające na
twierdzeniu, iż system antywłamaniowy, który sprzedaje – system
Andromeda – nie spełnia wymogów ustawodawstwa belgijskiego
w dziedzinie systemów bezpieczeństwa.15      Spółki
 Signalson i Securitel wniosły powództwa wzajemne, wnosząc
o zakazanie spółce CIA Security dalszego wykonywania działalności,
ponieważ nie ma ona zezwolenia na prowadzenie agencji ochrony
i sprzedaje niezatwierdzone systemy alarmowe.16      Tribunal
 de commerce de Liège w postanowieniu odsyłającym uznał, że nawet
jeśli celem powództwa głównego i wzajemnego jest nałożenie sankcji
za nieuczciwe praktyki zakazane ustawą o praktykach handlowych, to
jednak praktyki te muszą zostać ocenione w świetle przepisów ustawy
 o ochronie i dekretu z 1991 r.17      Sąd
 krajowy następnie stwierdził, po pierwsze, że jeśli CIA Security
naruszyła ustawę o ochronie i dekret z 1991 r., to
jej powództwa mogą zostać uznane za niedopuszczalne z powodu braku
legitymacji i interesu prawnego, a po drugie, że jeśli ustawa
o ochronie i dekret z 1991 r. są niezgodne
z prawem wspólnotowym, to spółki Signalson i Securitel nie
będą mogły oprzeć wzajemnego powództwa negatoryjnego na naruszeniu tych
przepisów.18      Wątpiąc
 w zgodność wspomnianych belgijskich przepisów z art. 30
traktatu i stwierdziwszy, że przepisy te nie zostały przed ich
wydaniem notyfikowane Komisji zgodnie z dyrektywą 83/189, tribunal
de commerce de Liège postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się
 do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:„1)      Czy
 ustawa z dnia 10 kwietnia 1990 r. o agencjach
ochrony oraz o wewnętrznych służbach ochrony,
a w szczególności jej art. 4 i 12, wprowadza
ograniczenia ilościowe w przywozie lub zawiera środki o skutku
 równoważnym, zakazane w art. 30 traktatu EWG?2)      Czy
 dekret królewski z dnia 14 maja 1991 r. określający
procedurę zatwierdzania systemów i central alarmowych,
o których mowa w ustawie z dnia 10 kwietnia
1990 r., a w szczególności jego art. 2 i 8,
jest zgodny z art. 30 traktatu, który zakazuje ograniczeń
ilościowych w przywozie oraz wszelkich środków o skutku
równoważnym?3)      Czy
 ww. ustawa z dnia 10 kwietnia 1990 r.,
a w szczególności jej art. 4 i 12, zawiera przepisy
techniczne, które należy wcześniej notyfikować Komisji zgodnie
z art.8 dyrektywy 83/189/EWG?4)      Czy
 dekret królewski z dnia 14 maja 1991 r.,
a w szczególności jego art. 2 i 8, zawiera przepisy
techniczne, które powinny być uprzednio notyfikowane Komisji zgodnie
z art. 8 dyrektywy 83/189/EWG?5)      Czy
 przepisy dyrektywy Rady 83/189/EWG ustanawiającej procedurę udzielania
informacji w dziedzinie norm i przepisów technicznych,
w szczególności jej art. 8 i 9, są na tyle bezwarunkowe
i dostatecznie precyzyjne, by jednostki mogły się na nie powołać
w postępowaniu przed sądem krajowym?6)      Czy
 prawo wspólnotowe i ochrona należna jednostce w zastosowaniu
tego prawa nakazuje sądowi krajowemu odmówić zastosowania krajowego
przepisu technicznego, który nie został zgodnie z obowiązkiem
przewidzianym w art. 8 dyrektywy Rady 83/189/EWG notyfikowany
Komisji przez państwo członkowskie, które przepis ten wydało?”. Uwagi wstępne19      Tytułem
 wstępu należy odnotować, iż według rządu belgijskiego oraz spółek
Signalson i Securitel wszelkie kwestie dotyczące zgodności dekretu
z 1991 r. z prawem wspólnotowym stały się
bezprzedmiotowe, jako że sąd krajowy powinien – w tym trybie
postępowania, które prowadzi – stosować prawo obowiązujące w chwili
 orzekania oraz że po wniesieniu powództwa dekret z 1991 r.
został zastąpiony przez dekret królewski z dnia 31 marca
1994 r., który jest, również według Komisji, zgodny z prawem
wspólnotowym.20      Taki
 punkt widzenia nie jest słuszny. Z orzecznictwa Trybunału wynika,
iż do sądu krajowego należy ocena znaczenia przepisów krajowych oraz
sposobu, w jaki mają być stosowane (zob. w szczególności wyrok
 z dnia 7 grudnia 1995 r. w sprawie C‑45/94
Ayuntamiento de Ceuta, Rec. str. I‑4385, pkt 26). Ponieważ sąd
 krajowy może najlepiej – z uwzględnieniem konkretnych okoliczności
 sprawy – ocenić konieczność uzyskania orzeczenia w trybie
prejudycjalnym dla możliwości rozstrzygnięcia przez niego danej sprawy,
pytań prejudycjalnych nie można uznać za bezprzedmiotowe z powodu
zastąpienia dekretu z 1991 r. dekretem królewskim z dnia
31 marca 1994 r.21      W
 związku z powyższym należy w pierwszej kolejności
odpowiedzieć na trzecie, czwarte, piąte i szóste pytanie
prejudycjalne. Pytanie trzecie i czwarte22      W
 pytaniu trzecim i czwartym sąd krajowy zmierza w istocie do
ustalenia, czy takie przepisy jak art. 4 i 12 ustawy
o ochronie oraz dekret z 1991 r. stanowią przepisy
techniczne, które należy wcześniej notyfikować Komisji zgodnie
z art. 8 dyrektywy 83/189/EWG.23      Pojęcie
 „przepisu technicznego” jest zdefiniowane w art. 1 pkt 5
 dyrektywy 83/189, jako „specyfikacje techniczne, włącznie
z odpowiednimi przepisami administracyjnymi, których przestrzeganie
 jest obowiązkowe, de iure lub de facto, w przypadku wprowadzenia
do obrotu lub stosowania w państwie członkowskim lub
w znacznej części tego państwa, z wyjątkiem tych, które
zostały ustalone przez władze lokalne” [tłumaczenie nieoficjalne].
Zgodnie z pkt 1 tego artykułu przez „»specyfikacje techniczne«
 rozumie się specyfikacje zawarte w dokumencie, który określa
wymagane cechy produktu, takie jak poziom jakości lub wydajności,
bezpieczeństwo, wymiary, włącznie z wymaganiami mającymi
zastosowanie do produktu w zakresie terminologii, symboli, badań
i metod badania, opakowania, oznakowania i etykietowania […]”
[tłumaczenie nieoficjalne].24      Należy
 najpierw zbadać, czy przepis tego rodzaju jak art. 4 ustawy
o ochronie stanowi przepis techniczny w rozumieniu dyrektywy
83/189.25      Odpowiedź
 na to pytanie powinna być negatywna, jako że przepisy techniczne są
w rozumieniu dyrektywy 83/189 specyfikacjami określającymi cechy
produktów, natomiast art. 4 ogranicza się do określenia warunków
niezbędnych do założenia agencji ochrony.26      Odnosząc
 się do przepisów dekretu z 1991 r., należy przypomnieć, że
zawiera on szczegółowe zasady określające w szczególności warunki
dotyczące testów jakościowych i prawidłowego funkcjonowania, jakie
muszą zostać spełnione, aby system lub centrala alarmowa zostały
zatwierdzone i mogły być wprowadzane do obrotu w Belgii.
Przepisy te są więc przepisami technicznymi w rozumieniu dyrektywy
83/189.27      Jeśli
 chodzi o art. 12 ustawy o ochronie, należy przypomnieć,
że przewiduje on, iż wymienione produkty mogą być wprowadzone do obrotu
jedynie po uprzednim zatwierdzeniu zgodnie z procedurą ustanowioną
przez króla, która została wprowadzona dekretem z 1991 r.28      Według
 Komisji i CIA Security art. 12 ustawy stanowi przepis
techniczny w rozumieniu dyrektywy, podczas gdy Signalson, rząd
Zjednoczonego Królestwa i rząd belgijski w uwagach pisemnych
dowodzą, że artykuł ten jest tylko przepisem ramowym, niezawierającym
żadnego przepisu technicznego w rozumieniu dyrektywy 83/189.29      Należy
 tu stwierdzić, że przepis uznaje się za przepis techniczny
w rozumieniu dyrektywy 83/189, jeżeli wywołuje on samodzielnie
skutki prawne. Jeśli na mocy prawa krajowego przepis stanowi jedynie
podstawę wydania przepisów administracyjnych zawierających normy mające
dla zainteresowanych wiążące skutki, z tym że sam nie wywołuje
żadnego skutku prawnego wobec jednostek, to przepis ten nie jest
przepisem technicznym w rozumieniu dyrektywy (zob. wyrok
z dnia 1 czerwca 1994 r. w sprawie C‑317/92 Komisja
przeciwko Niemcom, Rec. str. I‑2039, pkt 26). W tym
kontekście należy przypomnieć, iż zgodnie z art. 8 ust. 1
 akapit pierwszy dyrektywy 83/189 państwa członkowskie jednocześnie
z projektem przepisu technicznego powinny przekazywać informację
o podstawie jego wydania, jeżeli jej znajomość jest niezbędna do
oceny znaczenia projektu.30      Jednakże
 przepis należy uznać za przepis techniczny w rozumieniu dyrektywy
83/189, jeżeli – jak wskazał rząd belgijski podczas rozprawy – wymaga on
 od zainteresowanych przedsiębiorstw złożenia wniosku o uprzednie
zatwierdzenie ich sprzętu, nawet jeśli odpowiednie przepisy
administracyjne nie zostały wydane.31      Na
 pytanie trzecie i czwarte należy zatem udzielić odpowiedzi, że
przepis tego rodzaju jak art. 4 ustawy o ochronie nie stanowi
przepisu technicznego w rozumieniu dyrektywy 83/189, natomiast
przepisy tego rodzaju jak zawarte w dekrecie królewskim
z 1991 r. stanowią przepisy techniczne, a kwalifikacja
przepisu tego rodzaju jak art. 12 ustawy o ochronie zależy od
skutków prawnych, jakie wywołuje on według prawa krajowego. Pytanie piąte i szóste32      W
 pytaniu piątym i szóstym sąd krajowy zmierza w istocie do
ustalenia, czy przepisy dyrektywy 83/189, w szczególności jej
art. 8 i 9, są na tyle bezwarunkowe i dostatecznie
precyzyjne, by jednostki mogły się na nie powołać w postępowaniu
przed sądem krajowym, na którym ciąży obowiązek odmowy zastosowania
krajowego przepisu technicznego, który nie został notyfikowany zgodnie
z dyrektywą.33      Artykuł 8 ust. 1 i 2 dyrektywy stanowi:„1.      Państwa
 członkowskie niezwłocznie przekazują Komisji wszelkie projekty
przepisów technicznych, z wyjątkiem tych, które w pełni
stanowią transpozycję normy międzynarodowej lub europejskiej,
w którym to przypadku wystarczająca będzie informacja dotycząca
odpowiedniej normy; przekazują Komisji także zwięzłą informację
o powodach, które czynią przyjęcie przepisów technicznych
koniecznym, chyba że powody te zostały już wyraźnie ujęte
w projekcie. W razie potrzeby państwa członkowskie
równocześnie przekazują tekst podstawowych przepisów ustawowych
i wykonawczych, których zasadniczo i bezpośrednio dotyczą
normy, jeżeli znajomość takiego tekstu jest niezbędna do oceny zakresu
projektu przepisów technicznych.Komisja
 niezwłocznie informuje pozostałe państwa członkowskie
o przekazanym jej projekcie; może także przedłożyć ten projekt,
w celu uzyskania opinii, do komitetu określonego w art. 5
 oraz w razie potrzeby do komitetu odpowiedzialnego za daną
dziedzinę.2.      Komisja
 i państwa członkowskie mogą skierować do państwa członkowskiego,
które przekazało projekt przepisów technicznych uwagi, które to państwo
członkowskie uwzględni w miarę możliwości w dalszych pracach
nad projektem przepisów technicznych” [tłumaczenie nieoficjalne].34      Zgodnie z art. 9 dyrektywy:„1.      Z
 zastrzeżeniem ust. 2 i 2a państwa członkowskie odraczają
przyjęcie projektu przepisów technicznych o sześć miesięcy, licząc
od daty notyfikacji określonej w art. 8 ust. 1, jeśli
Komisja lub inne państwo członkowskie przekaże w terminie trzech
miesięcy od tej daty szczegółową opinię, zgodnie z którą zamierzony
 przepis musi zostać zmieniony w celu usunięcia lub ograniczenia
barier w swobodnym przepływie towarów, które przepis ten mógłby
ustanowić. Zainteresowane państwo członkowskie sporządza
w następstwie takich szczegółowych opinii sprawozdanie dla Komisji
w przedmiocie proponowanych dalszych kroków. Komisja odnosi się do
tego stanowiska.2.      Termin
 określony w ust. 1 wynosi dwanaście miesięcy, jeśli Komisja
w ciągu trzech miesięcy, licząc od daty notyfikacji określonej
w art. 8 ust. 1, powiadomi o swym zamiarze
przedstawienia projektu lub przyjęcia dyrektywy dotyczącej danej
kwestii.2a.
      Jeśli Komisja stwierdzi, że
notyfikacja określona w art. 8 ust. 1 dotyczy dziedziny
objętej propozycją dyrektywy lub rozporządzenia przedłożonej Radzie,
powiadamia o tym fakcie zainteresowane państwa członkowskie
w ciągu trzech miesięcy, licząc od daty zawiadomienia.Państwa
 członkowskie powstrzymują się od przyjęcia przepisów technicznych
w dziedzinie, której dotyczy propozycja dyrektywy lub
rozporządzenia przedłożona Radzie przez Komisję przed dokonaniem
notyfikacji określonej w art. 8 ust. 1, przez dwanaście
miesięcy od daty przedstawienia tej propozycji.Ustępów 1, 2 i 2a niniejszego artykułu nie można stosować łącznie.3.      Ustępy
 1, 2 i 2a nie mają zastosowania, jeśli z pilnych przyczyn
dotyczących ochrony zdrowia ludzi lub zwierząt, ochrony roślin lub
bezpieczeństwa publicznego państwo członkowskie jest zobowiązane
przygotować przepisy techniczne w bardzo krótkim okresie, aby
natychmiast je przyjąć i wdrożyć, przy czym brak jest możliwości
jakichkolwiek konsultacji. Państwo członkowskie przedstawia
w notyfikacji określonej w art. 8 przyczyny, które
wskazują na pilność podejmowanych kroków. Komisja podejmuje stosowne
działania w przypadku nadużycia tej procedury” [tłumaczenie
nieoficjalne].35      Artykuł
 10 dyrektywy stanowi, że „[a]rtykuły 8 i 9 nie mają zastosowania,
jeśli państwa członkowskie wypełniają swoje zobowiązania wynikające ze
wspólnotowych dyrektyw i rozporządzeń; dotyczy to również
zobowiązań wynikających z międzynarodowej umowy, które mają na celu
 przyjęcie jednolitych specyfikacji technicznych we Wspólnocie”.36      Należy
 przypomnieć, że w 1986 r. w komunikacie 86/C 245/05
(Dz.U. 1986, C 245, str. 4) Komisja określiła swoje stanowisko
 w sprawie zagadnienia poruszonego przez tribunal de commerce de
Liège w jego dwóch ostatnich pytaniach. W komunikacie tym
stwierdziła, po pierwsze, że dyrektywa przyznaje zarówno jej, jak
i państwom członkowskim ważną rolę w zapobieganiu tworzeniu
nowych przeszkód technicznych w wymianie handlowej, oraz, po
drugie, że zobowiązania państw członkowskich wynikające z dyrektywy
 są jasne i jednoznaczne, ponieważ:–        państwa
 członkowskie muszą notyfikować wszelkie projekty przepisów technicznych
 objętych zakresem dyrektywy;–        muszą
 automatycznie odroczyć zatwierdzenie projektu przepisów technicznych
o trzy miesiące, z wyjątkiem przypadków wymienionych
w art. 9 ust. 3;–        muszą
 odroczyć zatwierdzenie projektu przepisów technicznych o dalsze
trzy do dziewięciu miesięcy, jeśli podniesione zostały zastrzeżenia lub
jeśli rozważane jest wydanie wspólnotowego aktu prawnego.Komisja
 w końcu stwierdziła, że gdyby państwa członkowskie nie
przestrzegały zobowiązań wynikających z dyrektywy, przeszkodziłoby
to poważnie procesowi zakończenia tworzenia rynku wewnętrznego, czemu
towarzyszyłoby ryzyko wystąpienia negatywnych skutków dla wymiany
handlowej.37      Z
 komunikatu wynika, iż Komisja wnioskuje z tych stwierdzeń, że
„jeśli państwo członkowskie przyjmuje przepisy techniczne objęte
zakresem przepisów dyrektywy 83/189, nie notyfikując projektu Komisji
i nie przestrzegając zasady stand still, to przyjęty w ten
sposób przepis nie może być skutecznie egzekwowany wobec osób trzecich
w systemie prawnym danego państwa członkowskiego. Komisja uważa
więc, że strony sporu mają prawo oczekiwać od krajowych sądów, iż
odmówią one zastosowania krajowych przepisów technicznych, które nie
zostały notyfikowane, jak tego wymaga prawo wspólnotowe”.38      W
 niniejszej sprawie Komisja obstawała przy tej wykładni dyrektywy
83/189, do której przyłączyła się spółka CIA Security.39      Rządy
 niemiecki, niderlandzki i Zjednoczonego Królestwa sprzeciwiają się
 takiej wykładni i uważają, że na przepisy techniczne
w rozumieniu dyrektywy 83/189 można się powołać wobec jednostek,
nawet jeśli zostały wydane z naruszeniem zobowiązań wynikających
z dyrektywy. Argumentacja, na jakiej opiera się ta wykładnia,
zostanie rozpatrzona poniżej.40      Tytułem
 wstępu należy podkreślić, że dyrektywa 83/189 ma na celu – poprzez
kontrolę uprzednią – ochronę swobodnego przepływu towarów, który jest
jedną z podstaw Wspólnoty. Kontrola ta jest użyteczna, ponieważ
przepisy techniczne wynikające z dyrektywy mogą stanowić przeszkodę
 w wymianie handlowej między państwami członkowskimi, przy czym ich
 wprowadzenie jest dopuszczalne tylko wtedy, gdy są one niezbędne do
spełnienia nadrzędnych wymogów służących interesowi ogólnemu. Kontrola
ustanowiona przez dyrektywę jest skuteczna, gdyż wszelkie projekty
przepisów technicznych objętych dyrektywą muszą być notyfikowane
i ponieważ ich wydanie oraz wprowadzenie w życie –
z wyjątkiem tych, w odniesieniu do których pilny charakter
uzasadnia wyjątek – musi być odroczone na czas określony
w art. 9.41      Notyfikacja
 i okres odroczenia dają więc Komisji i pozostałym państwom
członkowskim, po pierwsze, możliwość zbadania, czy projekt tworzy
niezgodne z traktatem WE przeszkody dla wymiany handlowej bądź
 przeszkody, których należy unikać poprzez podejmowanie wspólnych lub
zharmonizowanych działań, a po drugie możliwość zaproponowania
zmian do planowanych przepisów krajowych. Procedura ta pozwala ponadto
Komisji zaproponować lub wydać wspólnotowe normy regulujące kwestię
stanowiącą przedmiot zamierzonego przepisu.42      Należy
 następnie stwierdzić, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem,
zawsze gdy przepisy dyrektywy z punktu widzenia ich treści wydają
się bezwarunkowe i wystarczająco precyzyjne, można się na nie
powołać wobec wszelkich przepisów prawa krajowego niezgodnych
z dyrektywą (zob. wyroki: z dnia 19 stycznia 1982 r.
 w sprawie 8/81 Becker, Rec. str. 53 oraz z dnia
19 listopada 1991 r. w połączonych sprawach C‑6/90
i C‑9/90 Francovich i in., Rec. str. I‑5357).43      Według
 rządu Zjednoczonego Królestwa przepisy dyrektywy 83/189 nie spełniają
tych kryteriów, ponieważ w szczególności procedura notyfikacji
zawiera pewną liczbę nieprecyzyjnych elementów.44      Nie
 można przyjąć tego punktu widzenia. Artykuły 8 i 9 dyrektywy
83/189 ustanawiają bowiem dla państw członkowskich konkretny obowiązek
notyfikacji Komisji projektów przepisów technicznych jeszcze przed ich
wydaniem. Ponieważ, z punktu widzenia treści tych artykułów, są one
 bezwarunkowe i dostatecznie precyzyjne, jednostki mogą się na nie
powoływać przed sądem krajowym.45      Należy
 jeszcze ustalić prawne konsekwencje uchybienia przez państwa
członkowskie ciążącemu na nich obowiązkowi notyfikacji, a ściślej
mówiąc, czy dyrektywę 83/189 należy interpretować w ten sposób, że
uchybienie obowiązkowi notyfikacji stanowiące uchybienie proceduralne
przy przyjmowaniu danych przepisów technicznych powoduje bezskuteczność
tych przepisów technicznych, co oznacza, że nie można się na nie powołać
 wobec jednostek.46      Rządy
 niemiecki, niderlandzki i Zjednoczonego Królestwa uważają
natomiast, że przedmiotem dyrektywy 83/189 są jedynie stosunki pomiędzy
państwami członkowskimi a Komisją, że ogranicza się ona do
ustanowienia obowiązków proceduralnych, których państwa członkowskie
muszą przestrzegać podczas wydawania przepisów technicznych, przy czym
ich prawo do wydania takich przepisów po okresie odroczenia nie jest
podważane, i wreszcie, że nie zawiera ona żadnego przepisu wyraźnie
 odnoszącego się do ewentualnych skutków sankcjonujących
nieprzestrzeganie wymienionych obowiązków proceduralnych.47      W
 tym kontekście należy przede wszystkim zaznaczyć, że żaden z tych
elementów nie stanowi przeszkody dla tego, by naruszenie dyrektywy
83/189 powodowało bezskuteczność spornych przepisów technicznych.48      Taki
 właśnie skutek naruszenia obowiązków wynikających z dyrektywy
83/189 nie zależy od żadnego wyraźnego przepisu, który by go
przewidywał. Jak już zostało stwierdzone, bezsporne jest, że celem
dyrektywy jest ochrona swobodnego przepływu towarów poprzez uprzednią
kontrolę o charakterze prewencyjnym i że obowiązek notyfikacji
 stanowi zasadniczy sposób wykonywania tej kontroli wspólnotowej.
Skuteczność tej kontroli jest tym silniejsza, że dyrektywę należy
interpretować w ten sposób, iż naruszenie obowiązku notyfikacji
stanowi poważne uchybienie proceduralne, powodujące bezskuteczność
spornych przepisów technicznych wobec jednostek.49      Należy
 następnie zaznaczyć, że taka wykładnia dyrektywy jest zgodna
z wyrokiem z dnia 13 lipca 1989 r. w sprawie
380/87 Enichem Base i in. (Rec. str. 2491, pkt 19–24).
W sprawie tej, w której Trybunał rozstrzygał
w przedmiocie ciążącego na państwach członkowskich obowiązku
notyfikacji Komisji projektów przepisów krajowych w dziedzinie
stosowania przepisu dyrektywy Rady 75/442/EWG z dnia 15 lipca
1975 r. w sprawie odpadów (Dz.U. L 194, str. 39),
Trybunał orzekł, że ani brzmienie, ani cel omawianego przepisu nie
pozwalają na stwierdzenie, że samo nieprzestrzeganie obowiązku
notyfikacji spoczywającego na państwach członkowskich powoduje
niezgodność z prawem wydanych w ten sposób przepisów.
W tej kwestii Trybunał wyraźnie stwierdził, że omawiany przepis
ogranicza się do ustanowienia obowiązku uprzedniej notyfikacji, który
nie warunkuje wprowadzenia w życie tych przepisów zgodą lub brakiem
 sprzeciwu Komisji i który nie ustanawia procedury kontroli
wspólnotowej tych projektów. Trybunał stwierdził zatem, że omawiany
przepis dotyczy stosunków pomiędzy państwami członkowskimi
a Komisją, lecz nie tworzy po stronie jednostek żadnego prawa,
które mogłoby zostać naruszone w przypadku nieprzestrzegania przez
państwa członkowskie obowiązku uprzedniej notyfikacji Komisji projektów
przepisów krajowych.50      Jednakże
 w niniejszej sprawie celem dyrektywy nie jest samo informowanie
Komisji, lecz konkretnie – jak to już zostało stwierdzone
w pkt 41 niniejszego wyroku – bardziej ogólny cel eliminowania
 lub ograniczania przeszkód w wymianie handlowej, informowania
pozostałych państw członkowskich o przepisach technicznych
zamierzonych przez dane państwo, przyznanie Komisji i pozostałym
państwom członkowskim niezbędnego czasu na zajęcie stanowiska
i zaproponowanie zmian umożliwiających zmniejszenie ograniczeń
w swobodnym przepływie towarów wynikających z zamierzonego
przepisu oraz pozostawienie Komisji czasu niezbędnego do wniesienia
projektu dyrektywy harmonizującej. Ponadto brzmienie art. 8
i 9 dyrektywy 83/189 jest jasne, ponieważ przewidują one procedurę
kontroli wspólnotowej dla projektów przepisów krajowych oraz
uwarunkowanie ich wejścia w życie zgodą lub brakiem sprzeciwu
Komisji.51      Należy
 wreszcie zbadać, czy istnieją – jak to podniósł rząd Zjednoczonego
Królestwa – szczególne względy dotyczące dyrektywy 83/189, które
sprzeciwiałyby się takiej jej wykładni, zgodnie z którą powoduje
ona bezskuteczność wobec osób trzecich przepisów technicznych wydanych
z naruszeniem dyrektywy.52      W
 tej kwestii podniesione zostało, że bezskuteczność takich przepisów
wobec osób trzecich stworzyłaby lukę w krajowym porządku prawnym
i mogłaby tym samym powodować poważne trudności, zwłaszcza gdy
bezskuteczność dotyczy przepisów w dziedzinie bezpieczeństwa.53      Nie
 można zgodzić się z tą argumentacją. Państwo członkowskie może się
 bowiem odwołać do trybu pilnego przewidzianego w art. 9
ust. 3 dyrektywy 83/189, gdy z powodów określonych tym
przepisem uważa za niezbędne opracowanie przepisów technicznych
w bardzo krótkim okresie, aby natychmiast je wydać i wdrożyć,
przy czym brak jest możliwości jakichkolwiek konsultacji.54      W
 świetle powyższych rozważań należy stwierdzić, że dyrektywa 83/189
powinna być interpretowana w ten sposób, że naruszenie obowiązku
notyfikacji powoduje bezskuteczność przepisów technicznych, co oznacza,
że nie można się na nie powołać wobec jednostek.55      Na
 pytanie piąte i szóste trzeba zatem udzielić odpowiedzi, iż
art. 8 i 9 dyrektywy 83/189 należy interpretować w ten
sposób, że jednostki mogą się na nie powoływać przed sądem krajowym, na
którym ciąży obowiązek odmowy zastosowania krajowego przepisu
technicznego, który nie został notyfikowany zgodnie z dyrektywą. Dwa pierwsze pytania56      W
 pierwszym i drugim pytaniu sąd krajowy zmierza w istocie do
ustalenia, czy art. 30 traktatu stoi na przeszkodzie obowiązywaniu
przepisów krajowych tego rodzaju jak art. 4 i 12 ustawy
o ochronie i dekret z 1991 r.57      Z
 uwagi na odpowiedzi na trzecie, czwarte, piąte i szóste pytanie
prejudycjalne, udzielenie odpowiedzi na dwa pierwsze pytania
prejudycjalne stało się zbędne, ponieważ dotyczą one art. 12 ustawy
 o ochronie i dekretu z 1991 r., na który nie można
się powoływać wobec jednostek. Należy więc udzielić odpowiedzi jedynie
na tę część pierwszego pytania prejudycjalnego, która dotyczy kwestii,
czy przepis tego rodzaju jak art. 4 ustawy o ochronie –
zgodnie z którym kto nie otrzymał koncesji od ministra spraw
wewnętrznych, nie może prowadzić agencji ochrony – jest zgodny
z art. 30 traktatu.58      W
 tym miejscu należy zauważyć, iż ponieważ przepis ten ustanawia warunek,
 który należy spełnić, aby możliwe było założenie przedsiębiorstwa
i wykonywanie przez nie działalności agencji ochrony, nie należy on
 bezpośrednio do zakresu art. 30 traktatu, który dotyczy swobodnego
 przepływu towarów pomiędzy państwami członkowskimi. Poza tym należy
stwierdzić, że akta sprawy nie wskazują w najmniejszym stopniu na
to, by przepis taki wywoływał skutki ograniczające swobodny przepływ
towarów lub był w inny sposób sprzeczny z prawem wspólnotowym.59      Na
 pierwsze pytanie prejudycjalne należy zatem udzielić odpowiedzi, że
art. 30 traktatu nie stoi na przeszkodzie obowiązywaniu krajowego
przepisu tego rodzaju jak art. 4 ustawy o ochronie. W przedmiocie kosztów60      Koszty
 poniesione przez rządy belgijski, niemiecki, niderlandzki
i Zjednoczonego Królestwa, jak również przez Komisję Wspólnot
Europejskich, które przedstawiły swe uwagi Trybunałowi, nie podlegają
zwrotowi. Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze
postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii
podniesionej przed tym sądem, do niego zatem należy rozstrzygnięcie
o kosztach.Z powyższych względówTRYBUNAŁrozstrzygając
 w przedmiocie pytań przedłożonych mu przez tribunal de commerce de
 Liège postanowieniem z dnia 20 czerwca 1994 r., orzeka,
co następuje:1)      Przepis,
 taki jak art. 4 belgijskiej ustawy z dnia 10 kwietnia
1990 r. o agencjach ochrony oraz o wewnętrznych służbach
ochrony, nie stanowi przepisu technicznego w rozumieniu dyrektywy
Rady 83/189/EWG z dnia 28 marca 1983 r. ustanawiającej
procedurę udzielania informacji w dziedzinie norm i przepisów
technicznych, zmienionej dyrektywą Rady 88/182/EWG z dnia
22 marca 1988 r., natomiast takie przepisy jak te, które są
zawarte w belgijskim dekrecie królewskim z dnia 14 maja
1991 r. określającym procedurę zatwierdzania systemów
i centrali alarmowych, o których mowa w ustawie
z dnia 10 kwietnia 1990 r., stanowią przepisy techniczne,
 z kolei kwalifikacja takiego przepisu jak art. 12 ustawy
z dnia 10 kwietnia 1990 r. zależy od skutków prawnych,
jakie wywołuje on według prawa krajowego.2)      Artykuły
 8 i 9 dyrektywy 83/189, zmienionej dyrektywą 88/182, należy
interpretować w ten sposób, iż jednostki mogą się na nie powoływać
przed sądem krajowym, na którym ciąży obowiązek odmowy zastosowania
krajowego przepisu technicznego, który nie został notyfikowany zgodnie
z dyrektywą.3)      Artykuł
 30 traktatu WE nie sprzeciwia się krajowemu przepisowi, takiemu
jak art. 4 ustawy z dnia 10 kwietnia 1990 r.Rodríguez IglesiasKakourisEdwardPuissochetManciniMoitinho de AlmeidaKapteynGulmannMurrayRagnemalm       SevónWyrok ogłoszono na posiedzeniu jawnym w Luksemburgu w dniu 30 kwietnia 1996 r.Sekretarz       PrezesR. Grass        G. C. Rodríguez Iglesias* Język postępowania: francuski.


Wyrok Trybunału (szósta izba) z dnia 17 września 2002 r. # Finanzamt Hannover-Nord przeciwko Norddeutsche Gesellschaft zur Beratung und Durchführung von Entsorgungsaufgaben bei Kernkraftwerken mbH. # Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Bundesfinanzhof - Niemcy. # Dyrektywa 69/335/EWG. # Sprawa C-392/00.