title: Wyrok Trybunału (wielka izba) z dnia 9 kwietnia 2013 r.#Komisja Europejska przeciwko Irlandii.#Uchybienie zobowiązaniom państwa członkowskiego – Podatki – Dyrektywa 2006/112/WE – Artykuły 9 i 11 – Przepisy krajowe pozwalające na włączenie osób niebędących podatnikami do grupy osób, które mogą być uznane za jednego podatnika do celów podatku VAT.#Sprawa C-85/11.

text:
         WYROK TRYBUNAŁU (wielka izba)
      z dnia 9 kwietnia 2013 r. (
            *1
         )
      „Uchybienie zobowiązaniom państwa członkowskiego — Podatki — Dyrektywa 2006/112/WE — Artykuły 9 i 11 — Przepisy krajowe pozwalające na włączenie osób niebędących podatnikami do grupy osób, które mogą być uznane za jednego podatnika do celów podatku VAT”
      W sprawie C-85/11
      mającej za przedmiot skargę o stwierdzenie, na podstawie art. 258 TFUE, uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego, wniesioną w dniu 24 lutego 2011 r.,

         Komisja Europejska, reprezentowana przez R. Lyala, działającego w charakterze pełnomocnika, z adresem do doręczeń w Luksemburgu,
      strona skarżąca,
      przeciwko

         Irlandii, reprezentowanej przez D. O’Hagana, działającego w charakterze pełnomocnika, wspieranego przez G. Clohessy, SC, oraz N. Traversa, BL, z adresem do doręczeń w Luksemburgu,
      strona pozwana,
      popieranej przez:

         Republikę Czeską, reprezentowaną przez M. Smolka oraz T. Müllera, działających w charakterze pełnomocników,

         Królestwo Danii, reprezentowane początkowo przez C. Vanga, a następnie przez V. Pasternak Jørgensen, działających w charakterze pełnomocników, z adresem do doręczeń w Luksemburgu,

         Republikę Finlandii, reprezentowaną przez H. Leppo oraz S. Hartikainena, działających w charakterze pełnomocników,

         Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej, reprezentowane przez H. Walker, działającą w charakterze pełnomocnika, wspieraną przez M. Hall, barrister,
      interwenienci,
      TRYBUNAŁ (wielka izba),
      w składzie: V. Skouris, prezes, K. Lenaerts, wiceprezes, A. Tizzano, J. Malenovský, M. Berger i E. Jarašiūnas (sprawozdawca), prezesi izb, E. Juhász, J.C. Bonichot, M. Safjan, D. Šváby i A. Prechal, sędziowie,
      rzecznik generalny: N. Jääskinen,
      sekretarz: L. Hewlett, główny administrator,
      uwzględniając pisemny etap postępowania i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 5 września 2012 r.,
      po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 27 listopada 2012 r.,
      wydaje następujący

         Wyrok

               1

               W swej skardze Komisja Europejska wnosi do Trybunału o stwierdzenie, że zezwalając, aby podmioty niebędące podatnikami mogły być członkami grupy osób uznanych za jednego podatnika do celów podatku od wartości dodanej (zwanych dalej, odpowiednio, „grupą podatkową VAT” oraz „podatkiem VAT”), Irlandia uchybiła zobowiązaniom ciążącym na niej na mocy art. 9 i 11 dyrektywy Rady 2006/112/WE z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (Dz.U. L 347, s. 1, zwanej dalej „dyrektywą VAT”).

         Ramy prawne

         Prawo Unii

               2

               W tytule III dyrektywy VAT, zatytułowanym „Podatnicy”, zawarte są art. 9–13 tej dyrektywy.

               3

               Zgodnie z art. 9 rzeczonej dyrektywy:
               „1.   »Podatnikiem« jest każda osoba prowadząca samodzielnie w dowolnym miejscu jakąkolwiek działalność gospodarczą, bez względu na cel czy też rezultaty takiej działalności.
               »Działalność gospodarcza« obejmuje wszelką działalność producentów, handlowców lub usługodawców, włącznie z górnictwem, działalnością rolniczą i wykonywaniem wolnych zawodów lub uznanych za takie. Za działalność gospodarczą uznaje się w szczególności wykorzystywanie, w sposób ciągły, majątku rzeczowego lub wartości niematerialnych w celu uzyskania z tego tytułu dochodu [wykorzystywanie własności dóbr materialnych lub niematerialnych celem uzyskania stałego dochodu].
               2.   Poza osobami, o których mowa w ust. 1, za podatnika uznawana jest każda osoba, która okazjonalnie dokonuje dostawy nowego środka transportu wysyłanego lub transportowanego do nabywcy przez sprzedawcę, przez nabywcę albo na rzecz sprzedawcy lub nabywcy, do miejsca przeznaczenia znajdującego się poza terytorium państwa członkowskiego, ale na terytorium Wspólnoty”.

               4

               Artykuł 10 tej dyrektywy stanowi, iż warunek przewidujący, że działalność gospodarcza jest prowadzona samodzielnie, wyklucza opodatkowanie podatkiem VAT pracowników i innych osób, o ile są one związane z pracodawcą umową o pracę lub jakimikolwiek innymi więzami prawnymi tworzącymi stosunek prawny między pracodawcą a pracownikiem w zakresie warunków pracy, wynagrodzenia i odpowiedzialności pracodawcy.

               5

               Artykuł 11 dyrektywy VAT stanowi:
               „Po konsultacji z komitetem doradczym ds. [podatku VAT] każde państwo członkowskie może uznać za jednego podatnika osoby mające siedzibę na terytorium tego samego państwa członkowskiego, które będąc niezależnymi pod względem prawnym, są ściśle powiązane pod względem finansowym, ekonomicznym i organizacyjnym.
               Państwo członkowskie korzystające z możliwości przewidzianej w akapicie pierwszym może przyjąć wszelkie niezbędne środki, aby zapobiec uchylaniu się od opodatkowania lub unikaniu opodatkowania poprzez wykorzystanie tego przepisu”.

               6

               Artykuł 12 wskazanej dyrektywy przewiduje, że państwa członkowskie mogą uznać za podatnika każdego, kto okazjonalnie dokonuje transakcji związanej z działalnością, o której mowa w art. 9 ust. 1 akapit drugi tej dyrektywy, a w szczególności dostawy budynku lub dostawy terenu budowlanego.

               7

               Zgodnie z art. 13 dyrektywy VAT krajowe, regionalne i lokalne organy władzy oraz inne podmioty prawa publicznego nie są co do zasady uważane za podatników w związku z działalnością, którą podejmują, lub transakcjami, których dokonują jako organy władzy publicznej.

         Prawo irlandzkie

               8

               Artykuł 15 Value Added Tax Consolidation Act 2010 (ustawy o podatku od wartości dodanej z 2010 r. tekst jednolity), który powtarza w istocie przepisy art. 8 ust. 8 Value Added Tax Act 1972 (ustawy o podatku od wartości dodanej z 1972 r.), z późniejszymi zmianami, stanowi:

                        „1)

                        Z zastrzeżeniem ust. 2, jeśli organ podatkowy jest przekonany, że dwie albo większa liczba osób mająca siedzibę w kraju, spośród których to osób co najmniej jedna jest podatnikiem, są ściśle powiązane pod względem finansowym, ekonomicznym i organizacyjnym, i jeśli organ uznaje to za konieczne lub właściwe dla skuteczności i ekonomiki postępowania (w tym poboru podatku), dla celów niniejszej ustawy organ podatkowy może, jeśli odpowiedni wniosek zostanie złożony albo w innym przypadku w imieniu tych osób:

                                 a)

                                 w drodze pisemnego zawiadomienia każdej z tych osób […] uznać je za jednego podatnika […], a osoby objęte zawiadomieniem będą uważane za [grupę podatkową VAT] tak długo, jak długo niniejszy artykuł będzie znajdował do nich zastosowanie, przy czym art. 65 znajduje zastosowanie do każdego z członków grupy [podatkowej VAT], oraz:

                                          i)

                                          jedna z tych osób, odpowiednio o tym powiadomiona przez organ podatkowy, odpowiada za zgodność, jeżeli chodzi o grupę [podatkową VAT], z przepisami niniejszej ustawy; oraz

                                          ii)

                                          wszystkie prawa i obowiązki wynikające z niniejszej ustawy w stosunku do transakcji grupy [podatkowej VAT] powinny zostać odpowiednio określone,

                           oraz

                                 b)

                                 uczynić każdą osobę należącą do grupy [podatkowej VAT] solidarnie odpowiedzialną za zgodność z niniejszą ustawą i z przepisami wykonawczymi (w tym z przepisami nakładającymi obowiązek zapłaty podatku), znajdującymi zastosowanie do każdej z tych osób, i za zapłatę kar, jakim na podstawie niniejszej ustawy podlegałaby każda z tych osób, jeśli byłyby one zobowiązane wobec organu podatkowego do zapłaty podatku w całości, z wyłączeniem przepisów tego artykułu w odniesieniu do każdej z nich”.

         Postępowanie poprzedzające wniesienie skargi i postępowanie przed Trybunałem

               9

               W dniu 23 września 2008 r. Komisja wystosowała do Irlandii wezwanie do usunięcia uchybienia, w którym zwróciła uwagę tego państwa członkowskiego na ewentualną niezgodność z art. 9 i 11 dyrektywy VAT art. 8 ust. 8 ustawy o podatku od wartości dodanej z 1972 r., z późniejszymi zmianami, obowiązującej w tym czasie, zgodnie z którym to artykułem osoby niebędące podatnikami, jak przewiduje to obecnie art. 15 ustawy o podatku od wartości dodanej z 2010 r. tekst jednolity, mogą należeć do grupy podatkowej VAT. Na podstawie art. 226 WE Komisja zwróciła się do tego państwa członkowskiego o przedstawienie uwag.

               10

               W piśmie zawierającym odpowiedź z dnia 23 stycznia 2009 r. władze irlandzkie stwierdziły, że omawiane przepisy krajowe są zgodne z dyrektywą VAT.

               11

               Ponieważ odpowiedź ta nie była dla Komisji satysfakcjonująca, w dniu 23 listopada 2009 r. sporządziła ona uzasadnioną opinię, na którą Irlandia odpowiedziała w dniu 27 stycznia 2010 r., stwierdzając, że podtrzymuje swoje stanowisko wyrażone w odpowiedzi udzielonej na wezwanie do usunięcia uchybienia.

               12

               Wobec powyższego Komisja postanowiła wnieść skargę w niniejszej sprawie.

               13

               Postanowieniami Prezesa Trybunału z dnia 4 lipca i 27 września 2011 r. Republika Czeska, Królestwo Danii i Republika Finlandii, a także Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej zostały dopuszczone do sprawy w charakterze interwenientów popierających żądania Irlandii.

               14

               Pismem z dnia 27 stycznia 2012 r. Irlandia wniosła na podstawie art. 16 ust. 3 statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej o rozstrzygnięcie sprawy przez wielką izbę.

         W przedmiocie skargi

         W przedmiocie dopuszczalności

      Argumentacja stron

               15

               Tytułem żądania głównego Irlandia wnosi o odrzucenie skargi jako niedopuszczalnej. Podnosi ona w tym względzie, że przedmiot skargi jest określony szerzej niż zarzut sformułowany przez Komisję w toku postępowania administracyjnego. Podczas gdy w wezwaniu do usunięcia uchybienia i w uzasadnionej opinii Komisja zarzuciła Irlandii, że ta umożliwia osobom niebędącym podatnikami przystąpienie do grupy podatkowej VAT, obecnie instytucja ta stawia jej zarzut, że umożliwia osobom niebędącym podatnikami bycie członkami takiej grupy, co oznacza, że Irlandia powinna nie tylko uregulować i kontrolować tworzenie grup podatkowych VAT istniejących i uznanych, lecz również wykonywać stałą kontrolę nad tymi ostatnimi w celu upewnienia się, że ich członkowie mogą być nadal uznani indywidualnie za podatników, gdyby ich działalność była badana oddzielnie.

               16

               Komisja w replice odrzuca ten zarzut niedopuszczalności, podnosząc, że zawsze twierdziła, iż odniesienie się do „osób” zawarte w art. 11 dyrektywy VAT dotyczy jedynie podatników, z czego wynika, iż osoby niebędące podatnikami nie mogą być członkami grupy podatkowej VAT. Ponadto gdyby Trybunał uznał, że Komisja rozszerzyła przedmiot postępowania, zdaniem tej instytucji niedopuszczalność skargi byłaby wyłącznie częściowa.

         Ocena Trybunału

               17

               Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem przedmiot skargi wniesionej na podstawie art. 258 TFUE jest ograniczony zakresem przewidzianego w tym artykule postępowania poprzedzającego jej wniesienie. Skarga powinna zatem opierać się na tych samych motywach i zarzutach, co uzasadniona opinia. Wymóg ten nie może jednak oznaczać, by w każdym przypadku istniała całkowita zbieżność między brzmieniem zarzutów w sentencji uzasadnionej opinii i żądaniami skargi, o ile przedmiot sporu określony w uzasadnionej opinii nie został rozszerzony lub zmieniony (zob. w szczególności wyroki: z dnia 11 lipca 2002 r. w sprawie C-139/00 Komisja przeciwko Hiszpanii, Rec. s. I-6407, pkt 18, 19; a także z dnia 18 listopada 2010 r. w sprawie C-458/08 Komisja przeciwko Portugalii, Zb.Orz. s. I-11599, pkt 43, 44).

               18

               W niniejszym przypadku, jeżeli Komisja posłużyła się zwrotem „to be members of a VAT group” (być członkiem grupy podatkowej VAT) w treści skargi, podczas gdy użyła wyrażenia „to join a VAT group” (przystąpić do grupy podatkowej VAT) w zarzucie podniesionym w uzasadnionej opinii, nie zmieniło to w żaden sposób przedmiotu sporu, tak jak został on sformułowany w uzasadnionej opinii. Różnica istniejąca bowiem między tymi wyrażeniami nie ma wpływu na treść zarzucanego uchybienia, które, jak zostało przedstawione zarówno w skardze, jak i w uzasadnionej opinii, obejmuje fakt, że irlandzkie przepisy transponujące dyrektywę VAT umożliwiają włączenie osób niebędących podatnikami do grupy podatkowej VAT z naruszeniem, zdaniem skarżącej, art. 9 i 11 wskazanej dyrektywy.

               19

               W rezultacie należy oddalić podniesiony przez Irlandię zarzut niedopuszczalności.

         Co do istoty

      Argumentacja stron

               20

               Na poparcie skargi Komisja podnosi, że art. 11 dyrektywy VAT należy interpretować w ten sposób, iż osoby niebędące podatnikami do celów podatku VAT nie mogą należeć do grupy podatkowej VAT.

               21

               Zdaniem Komisji art. 11 dyrektywy VAT umożliwia bowiem uznanie kilku osób rozważanych łącznie za jednego podatnika, pod warunkiem że każda z tych osób indywidualnie jest podatnikiem z tytułu podatku VAT. Artykuł ten zawiera wyjątek od ogólnej zasady, stanowiącej, że każdy podatnik powinien być traktowany jako odrębny podmiot w ramach stosowania zasad dotyczących podatku VAT i powinien być on zatem przedmiotem zawężającej wykładni. O ile bez wątpienia rzeczony artykuł odnosi się do „osób”, o tyle fakt, że osoby włączone do grupy podatkowej VAT powinny być traktowane jako „jeden” podatnik, oznacza, że każdy z członków tej grupy powinien być podatnikiem. Ponadto idea „grupy” implikuje, że zainteresowane osoby należą do tej samej kategorii do celów wspólnego systemu podatku VAT.

               22

               Ponadto zdaniem Komisji jeżeli termin „osoby” należy rozumieć w ten sposób, że odnosi się on do każdej osoby bez ograniczeń, grupa podatkowa VAT mogłaby w całości składać się z osób niebędących podatnikami, co byłoby sprzeczne ze wspólnym systemem podatku VAT.

               23

               Przyjęta przez Komisję wykładnia art. 11 dyrektywy VAT jest ponadto zgodna z celem tej dyrektywy, jakim jest, jak wynika z uzasadnienia projektu prowadzącego do przyjęcia szóstej dyrektywy Rady 77/388/EWG z dnia 17 maja 1977 r. w sprawie harmonizacji ustawodawstw państw członkowskich w odniesieniu do podatków obrotowych – wspólny system podatku od wartości dodanej: ujednolicona podstawa wymiaru podatku (Dz.U. L 145, s. 1, zwanej dalej „szóstą dyrektywą”), po pierwsze, uproszczenie procedur administracyjnych względem podatników i organów podatkowych, oraz po drugie, zapobieganie nadużyciom poprzez uniemożliwienie, aby osoby, które nie są w rzeczywistości niezależnymi podmiotami gospodarczymi, były traktowane jako odrębni podatnicy. Włączenie osób niebędących podatnikami do grupy podatkowej VAT nie pozwala ani na uproszczenie procedur administracyjnych, ani na zapobieganie nadużyciom.

               24

               Ani treść art. 11 dyrektywy VAT, ani dokumenty przygotowawcze do tej dyrektywy nie wskazują, aby przepis ów miał zmienić pojęcie podatnika i rozszerzyć prawa i obowiązki podatników na inne osoby. Tymczasem zdaniem Komisji taki byłyby skutek, gdyby osoby niebędące podatnikami mogły przystąpić do grupy podatkowej VAT, gdyż – jako że zakupy dokonywane w obrębie grupy są uważane za nieistniejące z punktu widzenia podatku VAT – umożliwiłoby to, po pierwsze, dostarczanie dóbr lub świadczenie usług bez pobrania podatku VAT, a po drugie, odzyskanie przez daną grupę naliczonego podatku VAT od dostaw dokonanych na rzecz takich osób, co prowadziłoby do straty netto podatku VAT i byłoby sprzeczne ze wspólnym systemem podatku VAT.

               25

               Zdaniem Komisji nie należy zatem dokonywać literalnej wykładni art. 11 dyrektywy VAT, lecz interpretować ten artykuł w świetle, po pierwsze, jego bezpośredniego kontekstu, czyli tytułu III dyrektywy VAT, a w szczególności jej art. 9, który definiuje „podatnika” jako każdą osobę prowadzącą działalność gospodarczą, oraz po drugie, bardziej ogólnie, systematyki wskazanej dyrektywy.

               26

               Chociaż Trybunał nie miał jeszcze okazji orzekać w kwestii podniesionej w niniejszym przypadku, pośrednie poparcie dla stanowiska Komisji jest wyrażone w pkt 19 wyroku z dnia 22 maja 2008 r. w sprawie C-162/07 Ampliscientifica i Amplifin, Zb.Orz. s. I-4019, a także w opinii rzecznika generalnego przedstawionej w zakończonej wyrokiem z dnia 20 czerwca 1991 r. sprawie C-60/90 Polysar Investments Netherlands, Rec. s. I-3111.

               27

               Podważając w całości te argumenty, Irlandia twierdzi, że wykładnia art. 11 dyrektywy VAT dokonana przez Komisję nie jest zgodna z jego dosłownym brzmieniem. Użycie słowa „persons” (osoby) w angielskiej wersji językowej, a nie terminu „taxable persons” (podatnicy), wynika zdaniem Irlandii z zamierzonej decyzji prawodawcy Unii. Teza przedstawiona w uzasadnionej opinii, zgodnie z którą termin „taxable” został pominięty w celu uniknięcia powtórzenia, nie jest wiarygodna, zważywszy na fakt, że przy przyjmowaniu wskazanej dyrektywy w jej angielskiej wersji językowej między wyrażeniem „single taxable person” a słowem „persons” zostało dodane słowo „any”.

               28

               Celem art. 11 dyrektywy VAT jest umożliwienie państwom członkowskim uznania za jednego podatnika kilku osób, pod warunkiem że spełnione zostały pewne minimalne warunki, co oznacza konieczność dokonania oceny przez państwa członkowskie. Ten jeden podatnik istnieje do celów stosowania zasad dotyczących podatku VAT, wyłącznie jeżeli prowadzi działalność gospodarczą zgodnie z art. 9 wskazanej dyrektywy, który podaje ogólną definicję podatnika. Wbrew temu, co twierdzi Komisja, art. 11 dyrektywy VAT w ramach jej tytułu III nie wydaje się w żaden sposób stanowić odstępstwa od tej definicji. Ponadto pojęcie grupy nie może być podstawą interpretacji rzeczonego art. 11, gdyż nie jest zawarte w jego treści, a osoby, o których mowa w tym przepisie, nie tworzą grupy, lecz przestają istnieć indywidualnie do celów gospodarowania podatkiem VAT, stając się jednym podatnikiem.

               29

               Jeżeli grupa podatkowa VAT może obejmować jedną lub więcej osób niebędących podatnikami, nie oznacza to zdaniem Irlandii, że państwo członkowskie może uznać za jednego podatnika grupę złożoną wyłącznie z takich osób, co nie miałoby żadnego sensu i byłoby wykluczone przez irlandzkie przepisy.

               30

               Irlandia sprzeciwia się twierdzeniu Komisji, zgodnie z którym wykładnia art. 11 dyrektywy VAT dokonana przez tę instytucję jest spójna z celami owego artykułu. To państwo członkowskie zauważa, że o ile uproszczenie procedur administracyjnych i zwalczanie nadużyć należą do tych celów, o tyle nie stanowią one wyłącznego uzasadnienia wskazanego artykułu, jak wynika z jego akapitu drugiego. W każdym razie zakładane cele nie pozwalają na ustalenie, jak powinien być interpretowany termin „osoby”. Wbrew temu, co twierdzi Komisja, fakt włączenia osób niebędących podatnikami do grupy podatkowej VAT może w niektórych okolicznościach być nie tylko zgodny z uproszczeniem procedur administracyjnych i zapobieganiem nadużyciom, ale również konieczny do osiągnięcia tych celów.

               31

               Jeśli chodzi o argument Komisji, zgodnie z którym nie można rozszerzyć zakresu pojęcia „podatnik”, Irlandia uważa, że nie jest on uzasadniony, gdyż zarówno fakt umożliwienia osobie niebędącej podatnikiem stanowienia części grupy podatkowej VAT, jak też fakt umożliwienia podatnikowi, który nie dokonuje dostaw podlegających opodatkowaniu, należenia do takiej grupy nie zmienia zakresu tego pojęcia. Jeżeli art. 11 dyrektywy VAT może w pewnych okolicznościach prowadzić do poszerzenia praw i obowiązków członka grupy podatkowej VAT, to stanowi to w rzeczywistości sam cel tego przepisu, jakim jest jednolite traktowanie podatkowe wszystkich osób należących do odpowiednio uznanej grupy podatkowej VAT. Ponadto art. 11 akapit drugi dyrektywy VAT umożliwia państwom członkowskim przyjęcie środków w celu zwalczania uchylania się od opodatkowania i unikania opodatkowania, popełnianych ewentualnie przez grupę podatkową VAT.

               32

               Irlandia dodaje, że jeżeli grupa podatkowa została już uznana, podmiot, który nie był podatnikiem, jest do niej włączony w zakresie podatku VAT, pozostając przy tym prawnie niezależny w każdym innym celu. Zdaniem tego państwa członkowskiego prawdą jest, że podatek VAT nie zostanie pobrany w sytuacji, gdy podmiot ten otrzymuje towary lub usługi od innego członka tej grupy, lecz jego działalność niegospodarcza będzie uwzględniona, gdy chodzić będzie o określenie prawa do odliczenia przysługującego rzeczonej grupie, w taki sam sposób, jak gdyby przedsiębiorstwo stanowiło organizacyjnie jedną osobę. Fakt, że osoba niebędąca podatnikiem, na przykład spółka holdingowa, nie może być członkiem grupy podatkowej VAT, oznaczałby zdaniem Irlandii odmówienie prawa do odliczenia z uwagi na sposób organizacji podmiotu w świetle prawa spółek.

               33

               W końcu Irlandia zauważa, że wbrew temu, co twierdzi Komisja, orzecznictwo Trybunału nie zawiera jakiegokolwiek potwierdzenia wykładni przyjętej przez tę instytucję w odniesieniu do art. 11 dyrektywy VAT.

               34

               Tak jak Irlandia, Republika Czeska, Królestwo Danii, Republika Finlandii i Zjednoczone Królestwo uważają, że stanowiska Komisji nie potwierdzają ani brzmienie i cele art. 11 dyrektywy VAT, ani wspólny system podatku VAT, ani też orzecznictwo Trybunału.

         Ocena Trybunału

               35

               Na wstępie należy przypomnieć, że w celu ustalenia zakresu przepisu prawa Unii należy mieć na uwadze jednocześnie jego treść, kontekst oraz jego cele (wyrok z dnia 29 października 2009 r. w sprawie C-174/08 NCC Construction Danmark, Zb.Orz. s. I-10567, pkt 23 i przytoczone tam orzecznictwo).

               36

               W niniejszym przypadku z treści art. 11 akapit pierwszy dyrektywy VAT wynika, że przepis ten umożliwia każdemu państwu członkowskiemu uznanie za jednego podatnika kilku osób mających siedzibę na terytorium tego samego państwa członkowskiego, które to osoby, będąc niezależne pod względem prawnym, są ściśle powiązane pod względem finansowym, ekonomicznym i organizacyjnym. Artykuł ten zgodnie ze swą treścią nie uzależnia stosowania tego przepisu od innych przesłanek, a w szczególności od przesłanki, aby wskazane osoby same mogły mieć w sposób indywidualny status podatnika w rozumieniu art. 9 ust. 1 dyrektywy VAT. Używając słowa „osoby”, a nie „podatnicy”, przepis ten nie dokonuje rozróżnienia między podatnikami a osobami niebędącymi podatnikami.

               37

               Należy zauważyć, że art. 11 dyrektywy VAT jest zaczerpnięty z art. 4 ust. 4 akapit drugi szóstej dyrektywy. Tymczasem, podczas gdy pkt 2 załącznika A do drugiej dyrektywy Rady 67/228/EWG z dnia 11 kwietnia 1967 r. w sprawie harmonizacji ustawodawstw państw członkowskich w odniesieniu do podatków obrotowych – struktura i zasady stosowania wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (Dz.U. 1967, 71, s. 1303), który wprowadził w prawie Unii pojęcie grupy podatkowej VAT, zezwalał, aby państwa członkowskie „nie uznawały za odrębnych podatników, ale za jednego podatnika” osoby ściśle powiązane pod względem finansowym, ekonomicznym i organizacyjnym, wyrażenie „za odrębnych podatników” zostało pominięte w treści wskazanego art. 4 ust. 4 akapit drugi szóstej dyrektywy.

               38

               Ponadto o ile brzmienie art. 4 ust. 4 akapit drugi szóstej dyrektywy zostało powtórzone w podobny sposób w większości wersji językowych art. 11 dyrektywy VAT, w angielskiej wersji językowej tego artykułu zostało dodane słowo „any” (każdy), w wyniku czego odpowiedni fragment tego przepisu ma następujące brzmienie: „each Member State may regard as a single taxable person any persons established in the territory of that Member State” (każde państwo członkowskie może uznać za jednego podatnika wszystkie osoby mające siedzibę na terytorium tego państwa członkowskiego).

               39

               Z tych kolejnych zmian redakcyjnych nie wynika, że prawodawca Unii, przyjmując szóstą dyrektywę, a następnie dyrektywę VAT, miał zamiar wykluczyć, aby osoby niebędące podatnikami mogły należeć do grupy podatkowej VAT, a słowo „osoby” zostało użyte zamiast terminu „podatnicy” w celu uniknięcia powtórzenia. Fakt, że inne przepisy dyrektywy VAT, które nie należą do jej tytułu III, poświęconego pojęciu podatnika, stosują termin „osoby” w celu określenia podatników, nie może prowadzić do innego wniosku, gdyż termin ten jest stosowany w innym kontekście niż kontekst art. 11 dyrektywy VAT.

               40

               Należy ponadto zauważyć, że wbrew temu, co twierdzi Komisja, ze zwrotu „za jednego podatnika” nie można wywnioskować, iż art. 11 dyrektywy VAT umożliwia jedynie traktowanie kilku podatników jako jednego podmiotu, gdyż zwrot ten odnosi się nie do przesłanki stosowania tego artykułu, lecz do jego skutku, który polega na uznaniu wielu osób za jednego podatnika. Brzmienie wskazanego artykułu nie potwierdza również argumentu Komisji, zgodnie z którym artykuł ów stanowi wyjątek od ogólnej zasady, że każdy podatnik musi być traktowany jako odrębny podmiot, co oznaczałoby, iż należy interpretować ten artykuł w sposób zawężający, ani też argumentu, że idea grupy oznacza, że wszystkie osoby wchodzące w jej skład należą do tej samej kategorii, jako że termin „grupa” w tym artykule nie występuje.

               41

               W rezultacie z treści art. 11 dyrektywy VAT nie wynika, że osoby niebędące podatnikami nie mogą należeć do grupy podatkowej VAT.

               42

               Komisja podnosi jednak, że pomijając treść art. 11 dyrektywy VAT, przyjęta przez nią wykładnia tego artykułu narzuca się w świetle jego kontekstu i celów oraz orzecznictwa Trybunału. Należy zatem zbadać, czy argumenty przedstawione przez Komisję na poparcie tego stanowiska przemawiają za tym, iż wskazany art. 11 należy interpretować w ten sposób, że osoby niebędące podatnikami nie mogą należeć do grupy podatkowej VAT.

               43

               Należy zauważyć w pierwszej kolejności, że w niniejszym przypadku nie można skutecznie powołać się na orzecznictwo Trybunału, do którego odnosi się Komisja w związku z tą kwestią, gdyż wskazana kwestia nie jest przedmiotem ww. wyroków w sprawie Polysar Investments Netherlands oraz w sprawie Ampliscientifica i Amplifin.

               44

               Co się tyczy w drugiej kolejności kontekstu art. 11 dyrektywy VAT, należy zauważyć, że jej art. 9 ust. 1 zawiera ogólną definicję pojęcia „podatnik”. Ustęp 2 tego artykułu oraz art. 10, 12 i 13 wskazanej dyrektywy zawierają dalsze wyjaśnienia w odniesieniu do tego pojęcia albo poprzez włączenie w jego zakres lub umożliwienie państwom członkowskim włączenia w jego zakres osób, które nie odpowiadają tej ogólnej definicji, takich jak osoby dokonujące okazjonalnie niektórych transakcji, albo poprzez wykluczenie innych osób, takich jak pracownicy lub władze lokalne. Na podstawie systematyki tytułu III dyrektywy VAT nie można zatem wywnioskować, że osoba nieodpowiadająca tej ogólnej definicji musi być wykluczona z zakresu osób, o których mowa w art. 11 tej dyrektywy.

               45

               Jeśli chodzi o związek, w ramach tytułu III dyrektywy VAT, pomiędzy art. 9 ust. 1 i art. 11 tej dyrektywy, należy stwierdzić, że łączna analiza owych artykułów nie pozwala przyjąć, jak czyni to Komisja, że osoby, o których mowa w tym art. 11, powinny indywidualnie odpowiadać ogólnej definicji podatnika zawartej w art. 9 ust. 1 wskazanej dyrektywy. Zestawienie tych dwóch przepisów nie wyklucza, że jak twierdzą Irlandia i interwenienci, to właśnie owe osoby, ujęte łącznie i ściśle powiązane pod względem finansowym, ekonomicznym i organizacyjnym, mają odpowiadać wspólnie tej definicji.

               46

               W rezultacie nie można uwzględnić argumentów Komisji, zgodnie z którymi w świetle kontekstu art. 11 dyrektywy VAT przepis ten należy interpretować w ten sposób, że osoby niebędące podatnikami nie mogą należeć do grupy podatkowej VAT.

               47

               W trzeciej kolejności w odniesieniu do celów założonych w art. 11 dyrektywy VAT z uzasadnienia projektu prowadzącego do przyjęcia szóstej dyrektywy [COM(73) 950] wynika, że przyjmując art. 4 ust. 4 akapit drugi szóstej dyrektywy, który został zastąpiony wskazanym art. 11, prawodawca Unii chciał umożliwić, aby państwa członkowskie nie były zobowiązane łączyć systematycznie statusu podatnika z pojęciem czysto prawnej niezależności w celu uproszczenia procedur administracyjnych lub w celu zwalczania pewnych nadużyć, takich jak na przykład podział przedsiębiorstwa na kilku podatników z zamiarem skorzystania ze szczególnego reżimu.

               48

               Tymczasem nie wydaje się, aby umożliwienie państwom członkowskim uznania za jednego podatnika grupy osób obejmującej osobę lub osoby, które indywidualnie nie posiadają statusu podatnika, było sprzeczne ze wskazanymi celami. Przeciwnie, nie można wykluczyć, że jak twierdzą Irlandia i interwenienci, obecność takich osób w grupie podatkowej VAT przyczynia się do uproszczenia procedur administracyjnych względem zarówno wskazanej grupy, jak i organów podatkowych oraz umożliwia zwalczanie pewnych nadużyć, gdyż taka obecność może być nawet konieczna w takich celach, jeżeli sama w sobie wskazuje na ścisły związek, jaki powinien istnieć pod względem finansowym, ekonomicznym i organizacyjnym między osobami tworzącymi tę samą grupę, tak aby mogły być one uznane za jednego podatnika.

               49

               Należy ponadto zauważyć, że zakładając nawet, iż taka możliwość może sama w sobie prowadzić do nadużyć, art. 11 akapit drugi dyrektywy VAT umożliwia państwom członkowskim podjęcie wszystkich niezbędnych środków, aby zapobiec uchylaniu się od opodatkowania lub unikaniu opodatkowania przy stosowaniu akapitu pierwszego tego artykułu.

               50

               W rezultacie Komisja nie wykazała, że cele art. 11 dyrektywy VAT przemawiają na rzecz wykładni, zgodnie z którą osoby niebędące podatnikami nie mogą należeć do grupy podatkowej VAT.

               51

               Z ogółu powyższych rozważań wynika, że należy oddalić skargę Komisji.

         W przedmiocie kosztów

               52

               Na mocy art. 138 § 1 regulaminu postępowania przed Trybunałem kosztami zostaje obciążona, na żądanie strony przeciwnej, strona przegrywająca sprawę. Ponieważ Irlandia wniosła o obciążenie Komisji kosztami postępowania, a ta przegrała sprawę, należy obciążyć ją kosztami postępowania. Na podstawie art. 140 § 1 tego regulaminu, zgodnie z którym państwa członkowskie interweniujące w sprawie pokrywają własne koszty, należy orzec, że Republika Czeska, Królestwo Danii, Republika Finlandii i Zjednoczone Królestwo pokrywają własne koszty.

               Z powyższych względów Trybunał (wielka izba) orzeka, co następuje:

                           1)

                           Skarga zostaje oddalona.

                           2)

                           Komisja Europejska zostaje obciążona kosztami postępowania.

                           3)

                           Republika Czeska, Królestwo Danii, Republika Finlandii, a także Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej pokrywają własne koszty.

                     Podpisy

            (
            *1
         )	Język postępowania: angielski.


title: Wyrok Sądu (ósma izba) z dnia 11 grudnia 2014 r.#Formula One Licensing BV przeciwko Urzędowi Harmonizacji w ramach Rynku Wewnętrznego (znaki towarowe i wzory) (OHIM).#Wspólnotowy znak towarowy – Postępowanie w sprawie sprzeciwu – Zgłoszenie graficznego wspólnotowego znaku towarowego F1-LIVE – Wcześniejszy graficzny wspólnotowy znak towarowy F1 oraz słowne, krajowe i międzynarodowy, znaki towarowe F1 Formula 1 – Względne podstawy odmowy rejestracji – Artykuł 8 ust. 1 lit. b) i art. 8 ust. 5 rozporządzenia (WE) nr 40/94 [obecnie art. 8 ust. 1 lit. b) i art. 8 ust. 5 rozporządzenia (WE) nr 207/2009].#Sprawa T-10/09 RENV.

text:
         WYROK SĄDU (ósma izba)
      z dnia 11 grudnia 2014 r. (
            *1
         )
      „Wspólnotowy znak towarowy — Postępowanie w sprawie sprzeciwu — Zgłoszenie graficznego wspólnotowego znaku towarowego F1‑LIVE — Wcześniejszy graficzny wspólnotowy znak towarowy F1 oraz słowne, krajowe i międzynarodowy, znaki towarowe F1 Formula 1 — Względne podstawy odmowy rejestracji — Artykuł 8 ust. 1 lit. b) i art. 8 ust. 5 rozporządzenia (WE) nr 40/94 [obecnie art. 8 ust. 1 lit. b) i art. 8 ust. 5 rozporządzenia (WE) nr 207/2009]”
      W sprawie T‑10/09 RENV

         Formula One Licensing BV, z siedzibą w Rotterdamie (Niderlandy), reprezentowana przez adwokatów B. Klingberga oraz K. Sandberga,
      strona skarżąca,
      przeciwko

         Urzędowi Harmonizacji w ramach Rynku Wewnętrznego (znaki towarowe i wzory) (OHIM), reprezentowanemu przez A. Folliarda‑Monguirala, działającego w charakterze pełnomocnika,
      strona pozwana,
      w której drugą stroną w postępowaniu przed Izbą Odwoławczą OHIM, występującą przed Sądem w charakterze interwenienta, jest

         ESPN Sports Media Ltd, z siedzibą w Londynie (Zjednoczone Królestwo), reprezentowana przez adwokata T. de Haana,
      mającej za przedmiot skargę na decyzję Pierwszej Izby Odwoławczej OHIM z dnia 16 października 2008 r. (sprawa R 7/2008‑1) dotyczącą postępowania w sprawie sprzeciwu między Racing‑Live i Formula One Licensing BV,
      SĄD (ósma izba),
      w składzie: D. Gratsias, prezes, M. Kancheva i C. Wetter (sprawozdawca), sędziowie,
      sekretarz: C. Heeren, administrator,
      uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 3 lipca 2014 r.,
      wydaje następujący

         Wyrok

         Okoliczności powstania sporu

               1

               W dniu 13 kwietnia 2004 r. Racing-Live SAS złożyła w Urzędzie Harmonizacji w ramach Rynku Wewnętrznego (znaki towarowe i wzory) (OHIM) zgłoszenie wspólnotowego znaku towarowego na podstawie rozporządzenia Rady (WE) nr 40/94 z dnia 20 grudnia 1993 r. w sprawie wspólnotowego znaku towarowego (Dz.U. 1994, L 11, s. 1), ze zmianami [zastąpionego rozporządzeniem Rady (WE) nr 207/2009 z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie wspólnotowego znaku towarowego (Dz.U. L 78, s. 1)].

               2

               Znakiem towarowym, dla którego wystąpiono o rejestrację, jest następujące oznaczenie graficzne:

               3

               Towary i usługi, dla których wniesiono o rejestrację, należą do klas 16, 38 i 41 Porozumienia nicejskiego dotyczącego międzynarodowej klasyfikacji towarów i usług dla celów rejestracji znaków z dnia 15 czerwca 1957 r., ze zmianami, i dla każdej z wymienionych klas odpowiadają następującemu opisowi:

                        —

                        klasa 16: „czasopisma, broszury, książki; wszystkie wymienione towary dotyczą Formuły 1”;

                        —

                        klasa 38: „przesyłanie i rozpowszechnianie książek, czasopism i dzienników poprzez terminale komputerowe; wszystkie wymienione usługi dotyczą Formuły 1”;

                        —

                        klasa 41: „publikacja elektroniczna książek, przeglądów i periodyków; informacja o rozrywce; organizowanie konkursów w Internecie; rezerwacja miejsc na spektakle; gry online; wszystkie wymienione usługi dotyczą Formuły 1”.

               4

               Zgłoszenie wspólnotowego znaku towarowego zostało opublikowane w Biuletynie Wspólnotowych Znaków Towarowych nr 5/2005 z dnia 31 stycznia 2005 r.

               5

               W dniu 2 maja 2005 r. skarżąca, Formula One Licensing BV, na podstawie art. 42 rozporządzenia nr 40/94 (obecnie art. 41 rozporządzenia nr 207/2009) wniosła sprzeciw wobec rejestracji zgłoszonego znaku towarowego, podnosząc prawdopodobieństwo wprowadzania w błąd w rozumieniu art. 8 ust. 1 lit. b) i art. 8 ust. 5 rozporządzenia nr 40/94 [obecnie art. 8 ust. 1 lit. b) i art. 8 ust. 5 rozporządzenia nr 207/2009].

               6

               Sprzeciw został w szczególności oparty na następujących wcześniejszych rejestracjach:

                        —

                        trzech rejestracjach oznaczenia słownego F1, które to oznaczenie było przedmiotem, po pierwsze, rejestracji międzynarodowej nr 732134 z dnia 20 grudnia 1999 r. odnoszącej skutki w Danii, Niemczech, Hiszpanii, we Francji, Włoszech i na Węgrzech dla towarów i usług należących do klas 16, 38 i 41 – obejmujących w szczególności towary i usługi, których dotyczy zgłoszony znak towarowy; po drugie, rejestracji niemieckiej nr 30007412 z dnia 10 maja 2000 r. dla usług należących do klasy 41 i odpowiadających następującemu opisowi: „organizowanie imprez sportowych”; oraz po trzecie, rejestracji w Zjednoczonym Królestwie nr 2277746D z dnia 13 sierpnia 2001 r. dla towarów i usług należących do klasy 16 („papier, karty, tektura, zestawy drukarskie, malarskie i kreślarskie; katalogi”) i 38 („usługi telekomunikacyjne; elektroniczna transmisja danych, obrazów i dźwięku za pośrednictwem terminali lub sieci komputerowych”);

                        —

                        rejestracji przedstawionego poniżej graficznego wspólnotowego znaku towarowego nr 631531, zarejestrowanego w dniu 19 maja 2003 r. dla towarów i usług należących do klas 16, 38 i 41, odnoszących się w szczególności do towarów i usług, których dotyczy zgłoszony znak towarowy:

               7

               Sprzeciw został uzasadniony wszystkimi towarami i usługami objętymi wcześniejszymi znakami towarowymi i został podniesiony wobec wszystkich towarów i usług oznaczonych przez zgłoszony znak towarowy.

               8

               Skarżąca twierdziła, że wszystkie znaki towarowe, których była właścicielem, miały wysoce odróżniający charakter ze względu na ich używanie od kilku lat w powiązaniu z różnymi towarami i usługami.

               9

               Decyzją z dnia 17 października 2007 r. Wydział Sprzeciwów OHIM, opierając się wyłącznie na wcześniejszej międzynarodowej rejestracji nr 732134, odrzucił zgłoszenie wspólnotowego znaku towarowego. Stwierdził on, że towary i usługi, które oznaczają kolidujące ze sobą znaki towarowe, są podobne lub identyczne oraz że istnieje przeciętny stopień podobieństwa między kolidującymi ze sobą oznaczeniami i z tego powodu w przypadku kolidujących ze sobą znaków towarowych istnieje prawdopodobieństwo wprowadzenia w błąd w rozumieniu art. 8 ust. 1 lit. b) rozporządzenia nr 40/94.

               10

               W dniu 14 grudnia 2007 r. Global Sports Media Ltd, która zastąpiła Racing-Live SAS jako właściciel zgłoszonego znaku towarowego, wniosła do OHIM odwołanie od decyzji Wydziału Sprzeciwów na podstawie art. 57–62 rozporządzenia nr 40/94 (obecnie art. 58–64 rozporządzenia nr 207/2009).

               11

               Decyzją z dnia 16 października 2008 r. (zwaną dalej „zaskarżoną decyzją”) Pierwsza Izba Odwoławcza uchyliła decyzję Wydziału Sprzeciwów. Orzekła, że nawet jeśli rozpatrywane towary i usługi są identyczne lub podobne, to w przypadku zgłoszonego znaku towarowego i znaków towarowych, których właścicielem jest skarżąca, nie występuje prawdopodobieństwo wprowadzenia w błąd w rozumieniu art. 8 ust. 1 lit. b) rozporządzenia nr 40/94, jako że kolidujące ze sobą oznaczenia wykazują oczywiste różnice. Ponadto w ocenie Izby Odwoławczej właściwy krąg odbiorców, składający się ze zwykłych konsumentów oraz z użytkowników profesjonalnych, postrzega połączenie litery „f” i cyfry „1” jako oznaczenie rodzajowe pewnej kategorii samochodów wyścigowych, a w szerszym znaczeniu – wyścigów takich samochodów. Izba Odwoławcza stwierdziła, że renoma wcześniejszych znaków towarowych dotyczy wyłącznie elementu „f1” znaku towarowego zarejestrowanego pod numerem 631531.

               12

               Co się tyczy art. 8 ust. 5 rozporządzenia nr 40/94, Izba Odwoławcza stanęła na stanowisku, że choć wcześniejszy graficzny znak towarowy może przekazywać wizerunek najnowocześniejszej technologii, wyłączności i luksusu, jedynym nośnikiem tego wizerunku jest element „f1” jako logotyp F1. Jednakże jej zdaniem niewielu konsumentów przypisuje charakter odróżniający skrótowi F1, jeśli nie towarzyszy mu wspomniany logotyp. W tym względzie Izba Odwoławcza stwierdziła, że żaden element zgłoszonego znaku towarowego nie przypomina odbiorcom tego logotypu i z tego względu zgłoszony znak towarowy nie korzystałby pasożytniczo ze wcześniejszych znaków towarowych, nie szkodziłby renomie wspomnianych znaków towarowych ani nie umożliwiałby swojemu właścicielowi czerpania nienależnej korzyści z pozytywnego wizerunku tych znaków towarowych.

         Przebieg postępowań przed Sądem i Trybunałem Sprawiedliwości

               13

               Pismem, które do sekretariatu Sądu wpłynęło w dniu 14 stycznia 2009 r., skarżąca wniosła skargę o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji ze względu na naruszenie art. 8 ust. 1 lit. b) oraz art. 8 ust. 5 rozporządzenia nr 40/94.

               14

               Na rozprawie w dniu 10 czerwca 2010 r. wysłuchane zostały wystąpienia stron i ich odpowiedzi na pytania Sądu.

               15

               Wyrokiem z dnia 17 lutego 2011 r. Formula One Licensing/OHIM – Global Sports Media (F1‑LIVE) (T‑10/09, Zb.Orz., zwanym dalej „wyrokiem Sądu”, EU:T:2011:45) Sąd oddalił skargę i obciążył skarżącą kosztami postępowania.

               16

               Orzekając w ten sposób, Sąd oddalił oba zarzuty podnoszone przez skarżącą.

               17

               Pismem, które wpłynęło do sekretariatu Trybunału w dniu 29 kwietnia 2011 r., skarżąca wniosła odwołanie od wyroku Sądu, domagając się od Trybunału jego uchylenia.

               18

               Wyrokiem z dnia 24 maja 2012 r. Formula One Licensing/OHIM (C‑196/11 P, Zb.Orz., zwanym dalej „wyrokiem wydanym w postępowaniu odwoławczym”, EU:C:2012:314) Trybunał uchylił wyrok Sądu.

               19

               Trybunał uznał, że Sąd zakwestionował ważność wcześniejszych znaków towarowych w ramach postępowania w sprawie rejestracji wspólnotowego znaku towarowego i naruszył tym samym art. 8 ust. 1 lit. b) rozporządzenia nr 40/94. W tych okolicznościach Formula One Licensing miała podstawy, by twierdzić, że zaskarżony wyrok narusza prawo (wyrok wydany w postępowaniu odwoławczym, pkt 18 powyżej, EU:C:2012:314, pkt 51–53).

               20

               Trybunał przekazał Sądowi sprawę do ponownego rozpoznania w celu zbadania kwestii, czy – bez stwierdzenia braku charakteru odróżniającego elementu „F1” we wcześniejszych znakach towarowych – można odrzucić stosowanie art. 8 ust. 1 lit. b) rozporządzenia nr 40/94.

               21

               Wskutek wydania wyroku w postępowaniu odwoławczym i zgodnie z art. 118 § 1 regulaminu postępowania przed Sądem sprawa została przydzielona szóstej izbie. Następnie ze względu na zmianę składu izb Sądu sędzia sprawozdawca został przydzielony do ósmej izby, której w rezultacie przekazana została niniejsza sprawa.

               22

               Pismem z dnia 11 czerwca 2014 r. ESPN Sports Media Ltd wniosła o wstąpienie w miejsce Global Sports Media Ltd w charakterze interwenienta w postępowaniu przed Sądem ze względu na przeniesienie na nią praw do zgłoszonego znaku towarowego.

               23

               Pismem z dnia 17 czerwca 2014 r. Sąd wezwał strony postępowania do przedstawienia uwag w przedmiocie wniosku o wstąpienie w miejsce interwenienta. Pismem z dnia 20 czerwca 2014 r. OHIM nie wniósł sprzeciwu wobec zastąpienia w niniejszym postępowaniu Global Sports Media przez ESPN Sports Media.

               24

               Postanowieniem Sądu (ósma izba) z dnia 30 czerwca 2014 r. dopuszczono zmianę interwenienta.

         Żądania stron sformułowane po przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania

               25

               Zgodnie z art. 119 § 1 regulaminu postępowania strony zostały wezwane do przedstawienia uwag. Skarżąca i OHIM przedstawiły swoje uwagi w wyznaczonym terminie, a mianowicie w dniach, odpowiednio, 9 sierpnia i 28 września 2012 r. Interwenient nie przedstawił uwag w wyznaczonym terminie.

               26

               W swoich pismach skarżąca wnosi do Sądu o:

                        —

                        stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji;

                        —

                        obciążenie OHIM i interwenienta kosztami postępowania poniesionymi w ramach postępowań przed OHIM, Sądem i Trybunałem Sprawiedliwości.

               27

               W swoich pismach OHIM wnosi do Sądu o:

                        —

                        oddalenie skargi w całości;

                        —

                        obciążenie skarżącej kosztami postępowania.

         Co do prawa

               28

               W uzasadnieniu skargi skarżąca podnosi dwa zarzuty, dotyczące odpowiednio naruszenia art. 8 ust. 1 lit. b) rozporządzenia nr 40/94 i naruszenia art. 8 ust. 5 tegoż rozporządzenia.

         W przedmiocie zarzutu pierwszego, dotyczącego naruszenia art. 8 ust. 1 lit. b) rozporządzenia nr 40/94

               29

               W pierwszej kolejności należy stwierdzić, jak słusznie ustaliła Izba Odwoławcza, że w skład właściwego kręgu odbiorców wchodzą przeciętni konsumenci w Unii Europejskiej.

               30

               Izba Odwoławcza równie trafnie uznała, w pkt 25–27 zaskarżonej decyzji, że towary i usługi, które oznaczają kolidujące ze sobą znaki towarowe, są identyczne lub bardzo podobne.

               31

               Nie ma też wątpliwości, że połączenie litery „f” i cyfry „1” jest skrótem wyrażenia „Formuła 1”, które ogólnie oznacza kategorię samochodów wyścigowych, a w szerszym znaczeniu wyścigi takich samochodów.

               32

               Skarżąca podnosi w istocie, że w przypadku słownego znaku towarowego F1 (podlegającego ochronie jako międzynarodowy znak towarowy w Danii, Niemczech, Hiszpanii, we Francji, Włoszech i na Węgrzech) i zgłoszonego znaku towarowego F1‑LIVE zachodzi prawdopodobieństwo wprowadzenia w błąd. Podobnie jest w przypadku graficznego wspólnotowego znaku towarowego i zgłoszonego znaku towarowego.

               33

               Jak wynika z wyroku wydanego w postępowaniu odwoławczym (pkt 18 powyżej, EU:C:2012:314, pkt 47), aby nie naruszyć art. 8 ust. 1 lit. b) rozporządzenia nr 40/94, trzeba uznać, że krajowy znak towarowy, na który powołano się w sprzeciwie wobec rejestracji wspólnotowego znaku towarowego, ma pewien stopień charakteru odróżniającego.

               34

               Z tego względu nie można uznać, że oznaczenie F1 jest rodzajowe, opisowe i w pełni pozbawione charakteru odróżniającego, bez podważenia ważności wcześniejszego znaku towarowego w ramach postępowania w sprawie rejestracji wspólnotowego znaku towarowego, gdyż prowadziłoby to do naruszenia art. 8 ust. 1 lit. b) rozporządzenia nr 40/94 (wyrok wydany w postępowaniu odwoławczym, pkt 18 powyżej, EU:C:2012:314, pkt 51, 52).

               35

               Nie ulega wątpliwości, że w sytuacji gdy sprzeciw, opierający się na istnieniu wcześniejszego krajowego znaku towarowego, został skierowany przeciwko rejestracji wspólnotowego znaku towarowego, OHIM i w konsekwencji również Sąd zobowiązane są sprawdzić, w jaki sposób właściwy krąg odbiorców postrzega oznaczenie identyczne ze znakiem krajowym w znaku, o którego rejestrację wnoszono, i w razie potrzeby ocenić stopień charakteru odróżniającego tego znaku (wyrok wydany w postępowaniu odwoławczym, pkt 18 powyżej, EU:C:2012:314, pkt 42).

               36

               Jednakże tego rodzaju weryfikacja nie może prowadzić do stwierdzenia braku charakteru odróżniającego oznaczenia identycznego z zarejestrowanym i chronionym znakiem krajowym, ponieważ nie byłoby to zgodne ani z zasadą współistnienia wspólnotowych znaków ze znakami krajowymi, ani też z art. 8 ust. 1 lit. b) rozporządzenia nr 40/94, interpretowanym w związku z ust. 2 lit. a) ppkt (ii) tego samego artykułu (wyrok wydany w postępowaniu odwoławczym, pkt 18 powyżej, EU:C:2012:314, pkt 44).

               37

               Jak bowiem wynika z wyroku wydanego w postępowaniu odwoławczym (pkt 18 powyżej, EU:C:2012:314, pkt 45), takie stwierdzenie zagrażałoby krajowym znakom towarowym identycznym z oznaczeniem, które uznaje się za pozbawione charakteru odróżniającego, ponieważ rejestracja takiego wspólnotowego znaku towarowego stwarzałaby sytuację umożliwiającą pozbawienie ochrony tych znaków na poziomie krajowym. Takie stwierdzenie stałoby tym samym w sprzeczności z systemem utworzonym przez rozporządzenie nr 40/94, który – w myśl motywu 5 tego rozporządzenia – opiera się na współistnieniu znaków wspólnotowych i krajowych, mając na względzie, że ważność międzynarodowego lub krajowego znaku towarowego może być podważona z powodu braku charakteru odróżniającego jedynie w ramach wszczętego w danym państwie członkowskim postępowania o unieważnienie prawa do znaku na mocy art. 3 ust. 1 lit. b) pierwszej dyrektywy Rady 89/104/EWG z dnia 21 grudnia 1988 r. mającej na celu zbliżenie ustawodawstw państw członkowskich odnoszących się do znaków towarowych (Dz.U. 1989, L 40, s. 1) oraz dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/95/WE z dnia 22 października 2008 r. mającej na celu zbliżenie ustawodawstw państw członkowskich odnoszących się do znaków towarowych (Dz.U. L 299, s. 25).

               38

               Niemniej jednak należy stwierdzić, że o ile z pisemnych dowodów, które strony przedstawiły przed OHIM, wynika, jak już zauważono w pkt 31 powyżej, iż element słowny „f1” stanowi zwyczajowy skrót wyrażenia „Formuła 1”, o tyle charakter odróżniający tego elementu jest słaby. Warto w tym względzie przypomnieć, że towary i usługi, które oznaczają zgłoszone znaki towarowe, dotyczą, konkretniej rzecz ujmując, Formuły 1.

               39

               Po drugie, należy odrzucić twierdzenie skarżącej, zgodnie z którym element słowny „f1” stanowi dominujący element zgłoszonego znaku towarowego. Zgłoszony znak towarowy jest bowiem dość skomplikowany, jako że składa się z dwóch elementów słownych „f1” i „live”, oddzielonych łącznikiem i stanowiących część oryginalnego układu graficznego, tworząc w ten sposób specyficzne logo. Z tego względu elementy te są pod względem wizualnym postrzegane jako całość.

               40

               Co się tyczy renomy, jaką mają posiadać wcześniejsze znaki, z akt sprawy wynika, że Izba Odwoławcza słusznie uznała, iż jest ona związana wyłącznie z cechą logotypu elementu słownego „f1”.

               41

               Należy zatem porównać kolidujące ze sobą oznaczenia, czyli wcześniejszy słowny znak towarowy F1 ze zgłoszonym znakiem towarowym oraz stosownym wypadku wcześniejszy graficzny znak towarowy F1 Formula 1 ze zgłoszonym znakiem towarowym.

               42

               W pierwszej kolejności należy podkreślić, że Izba Odwoławcza trafnie stwierdziła, w pkt 59 i nast. zaskarżonej decyzji, iż kolidujące oznaczenia wykazują pewne podobieństwa ze względu na element „f1”, który jest im wspólny. Jednakże oznaczenia te różnią się pod względem wizualnym ze względu na swoją długość, obecność słowa „live” i okoliczność, że zgłoszony znak towarowy zawiera element graficzny.

               43

               Co się tyczy płaszczyzny fonetycznej, należy stwierdzić, że zgłoszony znak towarowy zawiera dwa słowa, a wcześniejsze znaki towarowe – jedno. Wprowadzenie dodatkowego słowa do zgłoszonego znaku towarowego, które jest wymawiane, jest w pewnym zakresie przeciwwagą dla wspólnego elementu „f1”. Jednakże ze względu na to, że oba kolidujące ze sobą oznaczenia zawierają element „f1”, który jest wymawiany jako pierwszy w zgłoszonym znaku towarowym, są one do pewnego stopnia podobne pod względem fonetycznym.

               44

               Co się tyczy płaszczyzny konceptualnej, należy zauważyć, że wcześniejszy znak towarowy oznacza szczególny typ samochodów wyścigowych, mianowicie samochody Formuły 1, i w sposób dorozumiany może także być postrzegany jako odnoszący się do wyścigów Formuły 1. Zgłoszony znak towarowy jest nośnikiem tego samego przekazu, ale dodanie słowa „live”, które przywodzi na myśl sprawozdanie albo transmisję na żywo z jakiegoś wydarzenia, sprawia, że konceptualnie jest on bogatszy od wcześniejszego znaku towarowego.

               45

               Z powyższych ustaleń wynika, że chociaż kolidujące ze sobą znaki towarowe różnią się pod względem wizualnym, fonetycznym i konceptualnym, to jednocześnie wykazują one pewien stopień całościowego podobieństwa ze względu na dodanie do zgłoszonego graficznego znaku towarowego elementu słownego występującego we wcześniejszym znaku towarowym.

               46

               Wobec tego należy dokonać kompleksowej oceny, czy w przypadku kolidujących ze sobą znaków towarowych nie zachodzi prawdopodobieństwo wprowadzenia w błąd.

               47

               Co się tyczy prawdopodobieństwa wprowadzenia w błąd należy przypomnieć, że jego całościowa ocena zakłada pewną współzależność branych pod uwagę czynników, zwłaszcza podobieństwa znaków towarowych i podobieństwa oznaczonych nimi towarów lub usług. Stąd niski stopień podobieństwa pomiędzy oznaczonymi towarami lub usługami może być zrównoważony wysokim stopniem podobieństwa między samymi znakami i odwrotnie [wyroki: z dnia 29 września 1998 r., Canon, C‑39/97, Rec., EU:C:1998:442, pkt 17; z dnia 14 grudnia 2006 r., Mast-Jägermeister/OHIM – Licorera Zacapaneca (VENADO w ramie i in.), T‑81/03, T‑82/03 i T‑103/03, Zb.Orz., EU:T:2006:397, pkt 74].

               48

               W tym względzie warto przypomnieć, że element „f1”, pisany zwykłą czcionką, w odniesieniu do towarów i usług, których dotyczy, cechuje się jedynie nieznacznym charakterem odróżniającym, zaś renoma graficznego znaku towarowego używanego w Unii wiąże się w istocie z samym logotypem.

               49

               Należy jednak zauważyć, że nieznacznie odróżniający charakter wcześniejszego znaku towarowego nie stoi na przeszkodzie stwierdzeniu, że w niniejszym przypadku zachodzi prawdopodobieństwo wprowadzenia w błąd. Chociaż bowiem w ramach oceny prawdopodobieństwa wprowadzenia w błąd należy uwzględnić charakter odróżniający wcześniejszego znaku towarowego (zob. analogicznie wyrok Canon, pkt 47 powyżej, EU:C:1998:442, pkt 24), to stanowi on tylko jeden z elementów odgrywających rolę w ramach tej oceny. Z tego względu mimo nieznacznie odróżniającego charakteru wcześniejszego znaku towarowego prawdopodobieństwo wprowadzenia w błąd może zaistnieć w szczególności z powodu podobieństwa oznaczeń i podobieństwa oznaczonych towarów lub usług [zob. wyrok z dnia 13 grudnia 2007 r., Xentral/OHIM – Pages jaunes (PAGESJAUNES.COM), T‑134/06, Rec., EU:T:2007:387, pkt 70 i przytoczone tam orzecznictwo].

               50

               Należy w tym względzie zauważyć, że towary i usługi oznaczone zgłoszonym znakiem towarowym oraz towary i usługi oznaczone wcześniejszymi znakami towarowymi są identyczne lub bardzo podobne.

               51

               Ponadto, jak już wskazano w pkt 42 i 45 powyżej, obecny we wcześniejszym znaku towarowym element słowny „f1” został powtórzony w znaku towarowym, o którego rejestrację wystąpiono. Nawet jeżeli element słowny „f1” nie może być uznany za element dominujący zgłoszonego oznaczenia, nie oznacza to, że element ten pozostaje bez znaczenia. Konkretniej rzecz ujmując, należy stwierdzić, że dwa pozostałe elementy tworzące zgłoszony znak towarowy, a więc element słowny „live” i element graficzny obejmujący okrąg wyróżniający się na szarym tle, można postrzegać jako oznaczające w przypadku pierwszego elementu – transmisję imprezy sportowej w czasie rzeczywistym, zaś w przypadku drugiego elementu – tor wyścigowy. A więc o ile te elementy mogą odwoływać się do generalnej koncepcji imprez związanych ze sportem samochodowym, o tyle ich połączenie z elementem słownym „f1” przyczynia się do wywołania u właściwego kręgu odbiorców skojarzenia z wyścigami samochodowymi Formuły 1, którego nośnikiem jest ten ów element słowny.

               52

               Z powyższego, a w szczególności z faktu, że właściwy krąg odbiorców zachowuje w pamięci jedynie niedokładny obraz rozpatrywanych znaków towarowych, w związku z czym wspólny im element „f1” stwarza pewne podobieństwo między nimi, a także ze współzależności poszczególnych czynników, które trzeba wziąć pod uwagę – jako że rozpatrywane towary są identyczne lub bardzo podobne – wynika, iż nie można wykluczyć prawdopodobieństwa wprowadzenia konsumentów w błąd. Innymi słowy, jest prawdopodobne, że w odczuciu konsumentów rozpatrywane znaki towarowe będą ze sobą powiązane, w związku z czym konsumenci ci będą postrzegać zgłoszony znak towarowy jako wariant wcześniejszego znaku towarowego F1 ze względu na jego dosłowne odwzorowanie, a co za tym idzie – mogą pomylić jego pochodzenie handlowe.

               53

               W rezultacie należy stwierdzić, że Izba Odwoławcza popełniła błąd, uznając, że w przypadku zgłoszonego znaku towarowego i wcześniejszego słownego znaku towarowego nie zachodzi prawdopodobieństwo wprowadzenia w błąd.

               54

               Z powyższych ustaleń wynika, że należy stwierdzić nieważność zaskarżonej decyzji. bez konieczności porównywania wcześniejszego graficznego znaku towarowego ze zgłoszonym znakiem towarowym i rozpatrywania zarzutu drugiego.

         W przedmiocie kosztów

               55

               W wyroku wydanym w postępowaniu odwoławczym Trybunał orzekł, że rozstrzygnięcie o kosztach nastąpi w orzeczeniu kończącym postępowanie. W związku z tym do Sądu należy rozstrzygnięcie w niniejszym wyroku o całości kosztów związanych z poszczególnymi postępowaniami, w myśl art. 121 regulaminu postępowania przed Sądem.

               56

               Zgodnie z art. 87 § 2 regulaminu postępowania przed Sądem kosztami zostaje obciążona, na żądanie strony przeciwnej, strona przegrywająca sprawę.

               57

               Ponieważ Urząd i interwenient przegrali sprawę, należy – zgodnie z żądaniem skarżącej – obciążyć ich kosztami postępowania.

               58

               Ponadto skarżąca wnosi o obciążenie OHIM i interwenienta kosztami, które poniosła w postępowaniu przed OHIM. W tym zakresie należy przypomnieć, że zgodnie z art. 136 § 2 regulaminu postępowania przed Sądem niezbędne koszty poniesione przez strony w związku z postępowaniem przed Izbą Odwoławczą uznaje się za koszty podlegające zwrotowi. Podobnie rzecz ma się w przypadku kosztów poniesionych w postępowaniu przed Wydziałem Sprzeciwów OHIM [wyrok z dnia 25 czerwca 2010 r., MIP Metro/OHIM – CBT Comunicación Multimedia (Metromeet), T‑407/08, Zb.Orz., EU:T:2010:256, pkt 51]. Wynika stąd, że wniosek skarżącej o obciążenie OHIM i interwenienta kosztami postępowania administracyjnego przed OHIM – z uwagi na to, że ich żądania nie zostały uwzględnione – może zostać uwzględniony jedynie w odniesieniu do niezbędnych kosztów poniesionych przez skarżącą w związku z postępowaniem przed Izbą Odwoławczą OHIM.

               Z powyższych względów
               SĄD (ósma izba)
               orzeka, co następuje:

                           1)

                           Stwierdza się nieważność decyzji Pierwszej Izby Odwoławczej Urzędu Harmonizacji w ramach Rynku Wewnętrznego (znaki towarowe i wzory) (OHIM) z dnia 16 października 2008 r. (sprawa R 7/2008‑1).

                           2)

                           OHIM i ESPN Sports Media Ltd zostają obciążone kosztami poniesionymi przez Formula One Licensing BV w postępowaniach przed Sądem i Trybunałem oraz kosztami, które Formula One Licensing BV poniosła w związku z postępowaniem przed Izbą Odwoławczą OHIM.

                           Gratsias

                           Kancheva

                           Wetter

                     Wyrok ogłoszono na posiedzeniu jawnym w Luksemburgu w dniu 11 grudnia 2014 r.
                     Podpisy

            (
            *1
         )	Język postępowania: angielski.


Wyrok Trybunału (dziewiąta izba) z dnia 10 lipca 2014 r.#Peek & Cloppenburg KG przeciwko Urzędowi Harmonizacji w ramach Rynku Wewnętrznego (znaki towarowe i wzory) (OHIM).#Odwołanie – Wspólnotowy znak towarowy – Słowny znak towarowy Peek & Cloppenburg – Sprzeciw wniesiony przez właściciela innej nazwy handlowej „Peek & Cloppenburg” – Odmowa rejestracji.#Sprawy połączone C-325/13 P i C-326/13 P.


Wyrok Sądu pierwszej instancji (trzecia izba w składzie powiększonym) z dnia 17 lutego 1998 r. # Pantochim SA przeciwko Komisji Wspólnot Europejskich. # Pomoc państwa - Skarga na bezczynność - Umorzenie postępowania - Skarga o odszkodowanie. # Sprawa T-107/96.