title: Wyrok Trybunału (trzecia izba) z dnia 20 października 2016 r.#Evelyn Danqua przeciwko Minister for Justice and Equality i in.#Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Court of Appeal.#Odesłanie prejudycjalne – Dyrektywa 2004/83/WE – Minimalne normy dotyczące warunków przyznania statusu uchodźcy lub statusu ochrony uzupełniającej – Krajowy przepis proceduralny przewidujący, dla celów złożenia wniosku o udzielenie ochrony uzupełniającej, termin piętnastu dni roboczych od dnia doręczenia decyzji o oddaleniu wniosku o udzielenie azylu – Autonomia proceduralna państw członkowskich – Zasada równoważności – Zasada skuteczności – Prawidłowy przebieg procedury rozpatrywania wniosku o udzielenie ochrony uzupełniającej – Prawidłowy przebieg postępowania w sprawie powrotu – Niezgodność.#Sprawa C-429/15.

text:
         WYROK TRYBUNAŁU (trzecia izba)
      z dnia 20 października 2016 r. (
            *1
         )
      „Odesłanie prejudycjalne — Dyrektywa 2004/83/WE — Minimalne normy dotyczące warunków przyznania statusu uchodźcy lub statusu ochrony uzupełniającej — Krajowy przepis proceduralny przewidujący, dla celów złożenia wniosku o udzielenie ochrony uzupełniającej, termin piętnastu dni roboczych od dnia doręczenia decyzji o oddaleniu wniosku o udzielenie azylu — Autonomia proceduralna państw członkowskich — Zasada równoważności — Zasada skuteczności — Prawidłowy przebieg procedury rozpatrywania wniosku o udzielenie ochrony uzupełniającej — Prawidłowy przebieg postępowania w sprawie powrotu — Niezgodność”
      W sprawie C‑429/15
      mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Court of Appeal (sąd apelacyjny, Irlandia) postanowieniem z dnia 29 lipca 2015 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 5 sierpnia 2015 r., w postępowaniu:

         Evelyn Danqua

      przeciwko

         Minister for Justice and Equality,

         Ireland,

         Attorney General,

      TRYBUNAŁ (trzecia izba),
      w składzie: L. Bay Larsen (sprawozdawca), prezes izby, M. Vilaras, J. Malenovský, M. Safjan i D. Šváby, sędziowie,
      rzecznik generalny: Y. Bot,
      sekretarz: K. Malacek, administrator,
      uwzględniając pisemny etap postępowania i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 16 czerwca 2016 r.,
      rozważywszy uwagi przedstawione:

               —

               w imieniu E. Danqua przez M. Trayers, solicitor, P. O’Shea, BL, oraz C. Powera, SC,

               —

               w imieniu Minister for Justice and Equality przez R. Cottera oraz E. Creedon, działających w charakterze pełnomocników, wspieranych przez F. O’Sullivan, BL, oraz R. Barrona, SC,

               —

               w imieniu Komisji Europejskiej przez M. Condou‑Durande oraz X. Lewisa, działających w charakterze pełnomocników,

         po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 29 czerwca 2016 r.,
      wydaje następujący

         Wyrok

               1

               Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni zasady równoważności.

               2

               Wniosek ten został złożony w ramach sporu pomiędzy Evelyn Danqua, obywatelką Ghany, a Minister for Justice and Equality (ministrem sprawiedliwości i równości, Irlandia) (zwanym dalej „ministrem”), Irlandią oraz Attorney General w przedmiocie wydanej przez ministra odmowy rozpatrzenia wniosku skarżącej o przyznanie statusu ochrony uzupełniającej.

         Ramy prawne

         Dyrektywa 2004/83/WE

               3

               Zgodnie z art. 2 lit. a), e) i f) dyrektywy Rady 2004/83/WE z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie minimalnych norm dla kwalifikacji i statusu obywateli państw trzecich lub bezpaństwowców jako uchodźców lub jako osób, które z innych względów potrzebują międzynarodowej ochrony oraz zawartości przyznawanej ochrony (Dz.U. 2004, L 304, s. 12 – wyd. spec. w jęz. polskim, rozdz. 19, t. 7, s. 96):

                        „a)

                        »międzynarodowa ochrona« oznacza status uchodźcy lub status ochrony uzupełniającej, tak jak to określono w lit. d) i f);

                  […]

                        e)

                        »osoba kwalifikująca się do ochrony uzupełniającej« oznacza obywatela państwa trzeciego […], który nie kwalifikuje się jako uchodźca, lecz w odniesieniu do którego istnieją istotne podstawy, aby uznać, iż jeśli taka osoba wróci do swojego kraju pochodzenia […], może napotkać rzeczywiste ryzyko doznania poważnej krzywdy, jak określono w art. 15 […];

                        f)

                        »status ochrony uzupełniającej« oznacza uznanie przez państwo członkowskie obywatela państwa trzeciego albo bezpaństwowca jako osoby kwalifikującej się do ochrony uzupełniającej”.

               4

               Artykuł 18 tej dyrektywy stanowił:
               „Państwa członkowskie przyznają status ochrony uzupełniającej obywatelowi państwa trzeciego […], który kwalifikuje się do ochrony uzupełniającej, zgodnie z rozdziałami II i V”.

         Dyrektywa 2005/85/WE

               5

               Dyrektywa Rady 2005/85/WE z dnia 1 grudnia 2005 r. w sprawie ustanowienia minimalnych norm dotyczących procedur nadawania i cofania statusu uchodźcy w państwach członkowskich (Dz.U. 2005, L 326, s. 13) precyzuje między innymi prawa osób ubiegających się o azyl.

               6

               Zgodnie z art. 3 ust. 1 wspomnianej dyrektywy znajduje ona zastosowanie do wszystkich wniosków o azyl złożonych na terytorium państw członkowskich.

               7

               Artykuł 3 ust. 3 tej dyrektywy przewiduje:
               „W przypadku gdy państwa członkowskie stosują lub wprowadzają procedurę, na mocy której wnioski o udzielenie azylu są rozpatrywane zarówno jako wnioski na podstawie Konwencji [dotyczącej statusu uchodźców, podpisanej w Genewie w dniu 28 lipca 1951 r. (Recueil des traités des Nations unies, vol. 189, s. 150, nr 2545 [1954])], jak i jako wnioski o inne rodzaje ochrony międzynarodowej ze względu na okoliczności określone w art. 15 dyrektywy [2004/83], stosują one niniejszą dyrektywę przez cały czas trwania procedury”.

         Postępowanie główne i pytania prejudycjalne

               8

               Z akt sprawy, którymi dysponuje Trybunał, wynika, że w dniu 13 kwietnia 2013 r. E. Danqua, obywatelka Ghany, złożyła w Irlandii wniosek o przyznanie statusu uchodźcy; wniosek ten motywowany był obawą wnioskodawczyni przed poddaniem jej praktyce zwanej trokosi, będącej formą rytualnego niewolnictwa praktykowanego w Ghanie i dotyczącego głównie kobiet.

               9

               W sprawozdaniu z dnia 16 czerwca 2010 r. Refugee Applications Commissionner (komisarz ds. wniosków o nadanie statusu uchodźcy, Irlandia) przedstawił negatywne zalecenia dotyczące wniosku E. Danqua ze względu na wątpliwości co do jej wiarygodności. Zalecenia te zostały potwierdzone rozstrzygnięciem Refugee Appeals Tribunal (trybunału odwoławczego ds. uchodźców, Irlandia) z dnia 13 stycznia 2011 r., wydanym w następstwie odwołania.

               10

               W dniu 9 lutego 2011 r. doręczono E. Danqua decyzję ministra o oddaleniu wniosku o udzielenie azylu oraz powiadomiono ją o zamiarze wydania nakazu wydalenia z terytorium (proposal to deport), informując jednocześnie między innymi o możliwości złożenia – w terminie piętnastu dni roboczych od dnia tego powiadomienia – wniosku o udzielenie ochrony uzupełniającej.

               11

               W związku z tą decyzją Refugee Legal Service (służba pomocy prawnej dla uchodźców, Irlandia) poinformowała E. Danqua, że wobec tego oddalenia nie będzie jej wspierać w kolejnych działaniach zmierzających do uzyskania ochrony uzupełniającej.

               12

               Mimo to służba ta złożyła w imieniu E. Danqua wniosek o zezwolenie na pobyt ze względów humanitarnych.

               13

               Pismem ministra z dnia 23 września 2013 r. E. Danqua została poinformowana o oddaleniu tego wniosku oraz o wydaniu wobec niej, w dniu 17 września 2013 r., decyzji o wydaleniu.

               14

               W dniu 8 października 2013 r. E. Danqua złożyła wniosek o udzielenie ochrony uzupełniającej.

               15

               Pismem z dnia 5 listopada 2013 r. minister poinformował E. Danqua, że jej wniosek zmierzający do uzyskania ochrony uzupełniającej nie mógł zostać uwzględniony, ponieważ nie został on złożony w terminie piętnastu dni roboczych wskazanym przy doręczeniu decyzji ministra z dnia 9 lutego 2011 r. o oddaleniu wniosku zainteresowanej o udzielenie azylu.

               16

               Evelyn Danqua zaskarżyła tę decyzję do High Court (wysokiego trybunału, Irlandia), powołując się w szczególności na naruszenie zasady równoważności poprzez zobowiązanie osoby ubiegającej się o ochronę uzupełniającą do dochowania terminu takiego jak ten, którego dotyczy sprawa w postępowaniu głównym, przy składaniu wniosku o udzielenie ochrony uzupełniającej, podczas gdy dochowanie podobnego terminu nie jest wymagane przy składaniu wniosku o udzielenie azylu.

               17

               Wyrokiem z dnia 16 października 2014 r. High Court wysoki trybunał) oddalił skargę wnioskodawczyni, orzekając, iż zasada równoważności nie ma zastosowania w tej sprawie, ponieważ dotyczy ona porównania dwóch przepisów proceduralnych opartych na prawie Unii.

               18

               W dniu 13 listopada 2014 r. E. Danqua wniosła apelację od tego wyroku do Court of Appeal (sądu apelacyjnego). Przed tym sądem zainteresowana powtórzyła argumentację, zgodnie z którą obowiązek dochowania przez osobę ubiegającą się o ochronę uzupełniającą terminu takiego jak ten, którego dotyczy sprawa w postępowaniu głównym, narusza zasadę równoważności, ponieważ nie istnieje podobny termin mający zastosowanie do osób składających wniosek o udzielenie statusu uchodźcy.

               19

               Court of Appeal (sąd apelacyjny), zastanawiając się nad znaczeniem zasady równoważności na gruncie niniejszej sprawy, uważa zarazem, że wniosek o udzielenie azylu może stanowić podstawę stosownego porównania w celu zapewnienia przestrzegania tej zasady.

               20

               W tej kwestii sąd odsyłający wskazuje, że mimo iż większość wniosków o udzielenie azylu jest rozpatrywana w ramach systemu ustanowionego dyrektywą 2004/83, państwa członkowskie mogą, przynajmniej teoretycznie, udzielać azylu zgodnie z przepisami prawa krajowego. W tym zakresie wnioski azylowe mogą podlegać w części prawu Unii, a w części prawu krajowemu.

               21

               Jeżeli chodzi o obowiązek dochowania przez osobę ubiegającą się o ochronę uzupełniającą terminu takiego jak ten, którego dotyczy sprawa w postępowaniu głównym, przy składaniu wniosku o udzielenie ochrony uzupełniającej, sąd odsyłający uważa, że termin ten jest uzasadniony względami natury obiektywnej. Uregulowanie krajowe z okresu przed ogłoszeniem wyroku z dnia 8 maja 2014 r., N. (C‑604/12, EU:C:2014:302), charakteryzowało się bowiem istnieniem dwóch odrębnych i następujących po sobie procedur dla celów rozpatrzenia, odpowiednio, wniosku o udzielenie azylu i wniosku o udzielnie ochrony uzupełniającej; uregulowanie to uzależniało rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony uzupełniającej od uprzedniego oddalenia wniosku mającego na celu uzyskanie statusu uchodźcy.

               22

               Zdaniem tego sądu uregulowanie krajowe obowiązujące w czasie zaistnienia stanu faktycznego rozpatrywanego w postępowaniu głównym miało na celu zapewnienie, że wnioski o udzielenie ochrony międzynarodowej będą rozpatrywane w rozsądnym terminie.

               23

               W takich okolicznościach Court of Appeal (sąd apelacyjny) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:

                        „1)

                        Czy postępowanie w sprawie wniosku o udzielenie azylu, które regulowane jest przepisami prawa krajowego odzwierciedlającymi zobowiązania państwa członkowskiego na gruncie [dyrektywy 2004/83], może stanowić właściwy punkt odniesienia dla oceny procedury w sprawie wniosku o udzielenie ochrony uzupełniającej z punktu widzenia wymogów zasady równoważności?

                        2)

                        W przypadku udzielenia na pytanie pierwsze odpowiedzi twierdzącej: czy z punktu widzenia zasady równoważności ma znaczenie okoliczność, że termin do złożenia wniosku o udzielenie ochrony uzupełniającej służy realizacji ważnego celu polegającego na zapewnieniu, że wnioski o udzielenie ochrony międzynarodowej będę rozpatrywane w rozsądnym terminie?”.

         W przedmiocie pytań prejudycjalnych

               24

               Poprzez oba pytania, które należy rozpatrzyć łącznie, sąd odsyłający zmierza zasadniczo do ustalenia, czy wykładni zasady równoważności należy dokonywać w ten sposób, że stoi ona na przeszkodzie istnieniu krajowego przepisu proceduralnego takiego jak w sprawie w postępowaniu głównym, wymagającego złożenia wniosku o przyznanie statusu ochrony uzupełniającej w terminie zawitym piętnastu dni roboczych od dnia powiadomienia przez właściwy organ o możliwości złożenia takiego wniosku przez osobę ubiegającą się o azyl, której azyl nie został udzielony.

               25

               W tym względzie należy przypomnieć, że dyrektywa 2004/83 nie zawiera przepisów proceduralnych stosujących się do rozpatrywania wniosków o udzielenie międzynarodowej ochrony.

               26

               Dyrektywa 2004/85 ustanawia natomiast minimalne normy dotyczące procedur rozpatrywania wniosków o udzielenie międzynarodowej ochrony i precyzuje prawa osób ubiegających się o azyl. Artykuł 3 ust. 1 i 3 tej dyrektywy precyzuje, że ma ona zastosowanie do wniosków o udzielenie azylu, które zostały rozpatrzone jako wnioski na podstawie Konwencji dotyczącej statusu uchodźców, podpisanej w Genewie w dniu 28 lipca 1951 r., oraz jako wnioski o inne rodzaje ochrony międzynarodowej ze względu na okoliczności określone w art. 15 dyrektywy 2004/83.

               27

               W związku z tym Trybunał orzekł, że dyrektywa 2005/85 znajduje zastosowanie do wniosków o udzielenie ochrony uzupełniającej tylko wówczas, gdy państwo członkowskie ustanowiło jednolite postępowanie, w ramach którego rozpatruje ono wniosek w świetle dwóch form ochrony międzynarodowej, to znaczy ochrony związanej ze statusem uchodźcy i ochrony związanej z ochroną uzupełniającą (wyrok z dnia 8 maja 2014 r., N., C‑604/12, EU:C:2014:302, pkt 39).

               28

               Z akt sprawy wynika jednak, że w czasie właściwym dla stanu faktycznego niniejszej sprawy w przypadku Irlandii nie miało to miejsca.

               29

               Wynika stąd, że wobec braku przepisów określonych przez prawo Unii w zakresie szczegółowych zasad proceduralnych dotyczących składania i rozpatrywania wniosku o udzielenie ochrony uzupełniającej obowiązujących w Irlandii uregulowanie ich należy do wewnętrznego porządku prawnego tego państwa, o ile z jednej strony te szczegółowe zasady nie będą mniej korzystne niż te, które regulują podobne sytuacje o charakterze wewnętrznym (zasada równoważności), oraz z drugiej strony nie uczynią one wykonywania praw przyznanych przez porządek prawny Unii praktycznie niemożliwym lub nadmiernie utrudnionym (zasada skuteczności) (zob. podobnie wyrok z dnia 8 maja 2014 r., N., C‑604/12, EU:C:2014:302, pkt 41 i przytoczone tam orzecznictwo).

               30

               Jeżeli chodzi o zasadę równoważności, należy przypomnieć, że poszanowanie tej zasady wymaga jednakowego stosowania przepisu krajowego do postępowań opartych na prawie Unii oraz do postępowań opartych na prawie krajowym (zob. podobnie wyrok z dnia 28 stycznia 2015 r., ÖBB Personenverkehr, C‑417/13, EU:C:2015:38, pkt 74).

               31

               Sąd odsyłający ma wątpliwości co do tego, czy wniosek mający na celu uzyskanie statusu uchodźcy stanowi właściwą podstawę do porównania z wnioskiem mającym na celu uzyskanie statusu ochrony uzupełniającej w celu zapewnienia przestrzegania tej zasady.

               32

               W niniejszej sprawie, jak zauważył rzecznik generalny w pkt 54 i 58 opinii, sytuacja rozpatrywana w sprawie w postępowaniu głównym dotyczy dwóch wniosków opartych na prawie Unii, mianowicie wniosku zainteresowanej o nadanie statusu uchodźcy oraz jej wniosku o przyznanie statusu ochrony uzupełniającej.

               33

               Należy zresztą podkreślić, że zgodnie z samym brzmieniem pytania pierwszego uregulowanie krajowe regulujące rozpatrywanie wniosków o udzielenie azylu „odzwierciedla” zobowiązania państw członkowskich na mocy dyrektywy 2004/83.

               34

               Ponadto z informacji będących w dyspozycji Trybunału nie wynika, by prawo irlandzkie dotyczące azylu zawierało krajowe przepisy materialne uzupełniające prawo Unii.

               35

               W świetle powyższych rozważań należy stwierdzić, że w sytuacji takiej jak rozpatrywana w postępowaniu głównym, dotyczącej dwóch rodzajów wniosków, z których zarówno jeden, jak i drugi są oparte na prawie Unii, powoływanie się na zasadę równoważności nie ma znaczenia dla sprawy.

               36

               Niezależnie od tego należy zauważyć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, w ramach ustanowionej w art. 267 TFUE procedury współpracy między sądami krajowymi a Trybunałem, do tego ostatniego należy udzielenie sądowi krajowemu użytecznej odpowiedzi, która umożliwi mu rozstrzygnięcie zawisłego przed nim sporu. Mając to na uwadze, Trybunał musi w razie potrzeby przeformułować przedłożone mu pytania (wyrok z dnia 28 kwietnia 2016 r., Oniors Bio, C‑233/15, EU:C:2016:305, pkt 30 i przytoczone tam orzecznictwo).

               37

               Ponadto zadaniem Trybunału jest dostarczenie sądowi krajowemu wszystkich elementów wykładni prawa Unii, które mogą być użyteczne dla rozstrzygnięcia zawisłej przed nim sprawy, bez względu na to, czy sąd ten zawarł owe kwestie w treści swego pytania (zob. podobnie wyrok z dnia 21 lutego 2006 r., Ritter‑Coulais, C‑152/03, EU:C:2006:123, pkt 29 i przytoczone tam orzecznictwo).

               38

               W niniejszej sprawie na oba pytania przedłożone przez sąd odsyłający należy w tym celu spojrzeć jako na pytania zmierzające do ustalenia, czy wykładni zasady skuteczności należy dokonywać w ten sposób, że stoi ona przeszkodzie istnieniu krajowego przepisu proceduralnego takiego jak ten w sprawie w postępowaniu głównym, wymagającego złożenia wniosku o przyznanie statusu ochrony uzupełniającej w terminie zawitym piętnastu dni roboczych od dnia powiadomienia przez właściwy organ o możliwości złożenia takiego wniosku przez osobę ubiegającą się o azyl, której azyl nie został udzielony.

               39

               Jeżeli chodzi o tę zasadę – jak przypomniano w pkt 29 niniejszego wyroku – krajowy przepis proceduralny taki jak ten w sprawie w postępowaniu głównym nie powinien być tego rodzaju, by uczynić wykonywanie praw przyznanych przez porządek prawny Unii praktycznie niemożliwym lub nadmiernie utrudnionym. W niniejszej sprawie przepis taki powinien więc gwarantować skuteczny dostęp osób wnoszących o udzielenie ochrony uzupełniającej do uprawnień, które przyznaje im dyrektywa 2004/83.

               40

               Należy zatem ustalić, czy osoba taka jak E. Danqua, która wnosi o udzielenie jej ochrony uzupełniającej, jest rzeczywiście w stanie powołać się na prawa, jakie wywodzi z dyrektywy 2004/83, a mianowicie – w niniejszej sprawie – prawo do złożenia wniosku o udzielenie ochrony uzupełniającej oraz, w sytuacji gdy przesłanki korzystania z tej ochrony są spełnione, prawo do otrzymania statusu takiej ochrony.

               41

               Z postanowienia odsyłającego, jak również z akt, którymi dysponuje Trybunał, wynika, że zgodnie z krajowym przepisem proceduralnym, którego dotyczy sprawa w postępowaniu głównym, osoba ubiegająca się o objęcie jej ochroną uzupełniającą nie może już, co do zasady, złożyć wniosku o przyznanie jej statusu wynikającego z takiej ochrony po upływie terminu piętnastu dni roboczych od doręczenia jej decyzji o oddaleniu jej wniosku zmierzającego do uzyskania statusu uchodźcy.

               42

               W tym zakresie należy przypomnieć, że Trybunał orzekł już, iż każdy przypadek, w którym powstaje pytanie, czy krajowy przepis proceduralny czyni niemożliwym lub nadmiernie utrudnionym stosowanie prawa Unii, należy rozpatrywać z uwzględnieniem miejsca danego przepisu w całości procedury, jej przebiegu i jej cech szczególnych przed różnymi organami krajowymi. Z tego punktu widzenia należy w szczególności wziąć pod uwagę, w stosownym przypadku, ochronę prawa do obrony, zasadę pewności prawa oraz prawidłowy przebieg postępowania (zob. podobnie wyrok z dnia 11 listopada 2015 r., Klausner Holz Niedersachsen, C‑505/14, EU:C:2015:742, pkt 41 i przytoczone tam orzecznictwo).

               43

               W niniejszej sprawie należy w szczególności ustalić, czy termin zawity taki jak występujący w sprawie w postępowaniu głównym może być uzasadniony w celu zapewnienia prawidłowego przebiegu procedury rozpatrywania wniosku o udzielenie ochrony uzupełniającej w świetle wynikających stąd konsekwencji dla stosowania prawa Unii (zob. analogicznie wyrok z dnia 3 września 2009 r., Fallimento Olimpiclub, C‑2/08, EU:C:2009:506, pkt 28).

               44

               Odnośnie do terminów zawitych Trybunał orzekł już, że do państw członkowskich należy ustalenie – dla uregulowań krajowych, które objęte są zakresem zastosowania prawa Unii – terminów pozostających w związku w szczególności ze znaczeniem, jakie mają dla zainteresowanych decyzje, które mają zostać pojęte, ze złożonością procedur i przepisów, które mają zostać zastosowane, z liczbą osób, których decyzja może dotyczyć, oraz w związku z pozostałymi interesami publicznymi lub prywatnymi, które powinny zostać wzięte pod uwagę (zob. podobnie wyrok z dnia 29 października 2009 r., Pontin, C‑63/08, EU:C:2009:666, pkt 48).

               45

               Jeżeli chodzi o przepisy, których dotyczy sprawa w postępowaniu głównym, należy zauważyć – jak podkreślił rzecznik generalny w pkt 75–78 opinii – że procedura rozpatrywania wniosków o udzielenie ochrony uzupełniającej ma szczególne znaczenie, ponieważ umożliwia osobom ubiegającym się o ochronę międzynarodową zachowanie ich najbardziej istotnych praw poprzez przyznanie takiej ochrony.

               46

               W tym kontekście, przy uwzględnieniu trudności, na jakie tacy wnioskodawcy mogą napotykać, w szczególności z powodu ciężkiej sytuacji ludzkiej i materialnej, w jakiej owi wnioskodawcy mogą się znajdować, należy stwierdzić, że termin zawity taki jak ten w sprawie w postępowaniu głównym okazuje się nadzwyczaj krótki i w praktyce nie zapewnia wszystkim tym wnioskodawcom rzeczywistej możliwości złożenia wniosku o udzielenie ochrony uzupełniającej oraz – w stosownym przypadku – uzyskania statusu wynikającego z takiej ochrony. Termin taki nie może więc być racjonalnie uzasadniony w celu zapewnienia prawidłowego przebiegu procedury rozpatrywania wniosku o nadanie takiego statusu.

               47

               Wniosku tego nie może ponadto podważyć konieczność zapewnienia skuteczności procedurom powrotu, ponieważ termin, którego dotyczy sprawa w postępowaniu głównym, nie jest związany bezpośrednio z procedurą powrotu, lecz z oddaleniem wniosku o przyznanie statusu uchodźcy.

               48

               W związku z tym należy stwierdzić, że krajowy przepis proceduralny taki jak ten w sprawie w postępowaniu głównym może udaremnić skuteczny dostęp osób wnioskujących o ochronę uzupełniającą do praw przyznanych im dyrektywą 2004/83.

               49

               W świetle ogółu powyższych rozważań na przedłożone pytania należy udzielić następującej odpowiedzi: wykładni zasady skuteczności należy dokonywać w taki sposób, że stoi ona na przeszkodzie istnieniu krajowego przepisu proceduralnego takiego jak ten w sprawie w postępowaniu głównym, wymagającego złożenia wniosku o przyznanie statusu ochrony uzupełniającej w terminie zawitym piętnastu dni roboczych od dnia powiadomienia przez właściwy organ o możliwości złożenia takiego wniosku przez osobę ubiegającą się o azyl, której azyl nie został udzielony.

         W przedmiocie kosztów

               50

               Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.

               Z powyższych względów Trybunał (trzecia izba) orzeka, co następuje:

                     Wykładni zasady skuteczności należny dokonywać w taki sposób, że stoi ona na przeszkodzie istnieniu krajowego przepisu proceduralnego takiego jak ten w sprawie w postępowaniu głównym, wymagającego złożenia wniosku o przyznanie statusu ochrony uzupełniającej w terminie zawitym piętnastu dni roboczych od dnia powiadomienia przez właściwy organ o możliwości złożenia takiego wniosku przez osobę ubiegającą się o azyl, której azyl nie został udzielony.

                     Podpisy

            (
            *1
         )	Język postępowania: angielski.


title: Wyrok Trybunału (pierwsza izba) z dnia 6 września 2012 r.#Maurice Robert Josse Marie Ghislain Lippens i in. przeciwko Hendrikus Cornelis Kortekaas i in.#Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Hoge Raad der Nederlanden.#Sprawa C-170/11.

text:
         WYROK TRYBUNAŁU (pierwsza izba)
      z dnia 6 września 2012 r. (
            *1
         )
      „Rozporządzenie (WE) nr 1206/2001 — Współpraca w dziedzinie uzyskiwania dowodów w sprawach cywilnych i handlowych — Przedmiotowy zakres stosowania — Przesłuchanie przez sąd państwa członkowskiego zamieszkałego w innym państwie członkowskim świadka będącego stroną postępowania przed sądem krajowym — Możliwość wezwania strony w charakterze świadka do właściwego sądu według prawa państwa członkowskiego, do którego należy ten sąd”
      W sprawie C-170/11
      mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Hoge Raad der Nederlanden (Niderlandy) postanowieniem z dnia 1 kwietnia 2011 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 7 kwietnia 2011 r., w postępowaniu:

         Maurice Robert Josse Marie Ghislain Lippens,

         Gilbert Georges Henri Mittler,

         Jean Paul François Caroline Votron

      przeciwko

         Hendrikusowi Cornelisowi Kortekaasowi,

         Kortekaas Entertainment Marketing BV,

         Kortekaas Pensioen BV,

         Dirkowi Robbardowi De Katowi,

         Johannesowi Hendrikusowi Vischowi,

         Euphemii Joannie Bökkerink,

         Laminco GLD N-A,

         Ageas NV, dawniej Fortis NV,
      TRYBUNAŁ (pierwsza izba),
      w składzie: A. Tizzano, prezes izby, A. Borg Barthet, M. Ilešič (sprawozdawca), E. Levits i J.J. Kasel, sędziowie,
      rzecznik generalny: N. Jääskinen,
      sekretarz: M. Ferreira, główny administrator,
      uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 7 marca 2012 r.,
      rozważywszy uwagi przedstawione:

               —

               w imieniu M. Lippensa, G. Mittlera oraz J.P. Votrona przez P.D. Oldena oraz H.M.H. Speyarta, advocaten,

               —

               w imieniu rządu niderlandzkiego przez C. Wissels oraz J. Langera, działających w charakterze pełnomocników,

               —

               w imieniu rządu czeskiego przez M. Smolka oraz J. Vláčila, działających w charakterze pełnomocników,

               —

               w imieniu rządu niemieckiego przez T. Henzego oraz przez K. Petersen i J. Kemper, działających w charakterze pełnomocników,

               —

               w imieniu Irlandii przez P. Dillona Malonego, BL,

               —

               w imieniu rządu austriackiego przez A. Poscha, działającego w charakterze pełnomocnika,

               —

               w imieniu rządu polskiego przez M. Szpunara, działającego w charakterze pełnomocnika,

               —

               w imieniu rządu fińskiego przez J. Heliskoskiego oraz H. Leppo, działających w charakterze pełnomocników,

               —

               w imieniu rządu Zjednoczonego Królestwa przez H. Walker, działającą w charakterze pełnomocnika,

               —

               w imieniu Komisji Europejskiej przez R. Troostersa, działającego w charakterze pełnomocnika,

         po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 24 maja 2012 r.,
      wydaje następujący

         Wyrok

               1

               Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni rozporządzenia Rady (WE) nr 1206/2001 z dnia 28 maja 2001 r. w sprawie współpracy między sądami państw członkowskich przy przeprowadzaniu dowodów w sprawach cywilnych lub handlowych (Dz.U. L 174, s. 1).

               2

               Wniosek ten został złożony w ramach sporu pomiędzy M. Lippensem, G. Mittlerem i J. Votronem (zwanymi dalej łącznie „Lippens i in.”), zamieszkałymi w Belgii, członkami zarządu Ageas NV, dawniej Fortis NV (zwanej dalej „Fortis”), przeciwko H. Kortekaasowi, Kortekaas Entertainment Marketing BV, Kortekaas Pensioen BV, D. De Katowi, J. Vischemu, E. Bökkerink i Laminco GLD N-A (zwanym dalej łącznie „Kortekaas i in.”), posiadaczom papierów wartościowych Fortis, w przedmiocie szkody rzekomo poniesionej w związku z informacjami dotyczącymi sytuacji finansowej Fortis rozpowszechnionymi przez rzeczonych członków zarządu.

         Ramy prawne

         Prawo Unii

               3

               Zgodnie z motywami 2, 7, 8, 10 i 11 rozporządzenia nr 1206/2001:

                        „(2)

                        W celu właściwego funkcjonowania rynku wewnętrznego należy usprawnić współpracę między sądami przy przeprowadzaniu dowodów, w szczególności współpraca ta powinna ulec w tym zakresie uproszczeniu i przyspieszeniu.
                        […]

                        (7)

                        Często sprawą zasadniczą dla decyzji w sprawie cywilnej lub handlowej toczącej się przed sądem w państwie członkowskim jest przeprowadzenie dowodów w innym państwie członkowskim, dlatego działanie Wspólnoty nie może ograniczać się do przekazywania dokumentów sądowych i pozasądowych w sprawach cywilnych lub handlowych, które mieszczą się w zakresie rozporządzenia Rady (WE) nr 1348/2000 z dnia 29 maja 2000 r., w sprawie doręczania w państwach członkowskich sądowych i pozasądowych dokumentów w sprawach cywilnych i handlowych [Dz.U. L 160, s. 37]. Zachodzi zatem potrzeba dalszego usprawniania współpracy między sądami państw członkowskich przy przeprowadzaniu dowodów.

                        (8)

                        Skuteczność procedur sądowych w sprawach cywilnych lub handlowych wymaga, aby przekazywanie i realizacja wniosków o przeprowadzenie dowodów odbywały się między sądami państw członkowskich bezpośrednio i za pomocą możliwie najszybszych środków.
                        […]

                        (10)

                        Wniosek o przeprowadzenia dowodów powinien zostać wykonany szybko. Jeżeli nie jest możliwe, aby wniosek ten został wykonany w ciągu 90 dni od daty jego otrzymania przez sąd wezwany, sąd ten powinien zawiadomić o tym sąd wzywający, podając przyczyny uniemożliwiające szybkie wykonanie wniosku.

                        (11)

                        Aby zapewnić skuteczność niniejszego rozporządzenia, możliwość odmowy wykonania wniosku o przeprowadzenie dowodów powinna być ograniczona do ściśle ograniczonych sytuacji”.

               4

               Artykuł 1 rozporządzenia nr 1206/2001 zatytułowany „Zakres” stanowi:
               „1.   Niniejsze rozporządzenie stosuje się w sprawach cywilnych i handlowych, w przypadku gdy sąd jednego z państw członkowskich, zgodnie z obowiązującym w tym państwie prawem, zwróci się:

                        a)

                        do właściwego sądu innego państwa członkowskiego o przeprowadzenie dowodu; lub

                        b)

                        o przeprowadzenie dowodu bezpośrednio w innym państwie członkowskim.

                  2.   Nie można zwracać się z wnioskiem w celu uzyskania dowodu, który nie jest przeznaczony do wykorzystania w toczącym się lub przyszłym postępowaniu.
               3.   W niniejszym rozporządzeniu wyrazy »państwo członkowskie« oznaczają państwa członkowskie z wyjątkiem Danii”.

               5

               Artykuły 10–16 tego rozporządzenia dotyczą przeprowadzenia dowodu przez sąd wezwany.

               6

               Zgodnie z art. 10 rozporządzenia nr 1206/2001 zatytułowanym „Przepisy ogólne dotyczące wykonania wniosku”:
               „1.   Sąd wezwany wykonuje wniosek bezzwłocznie, najpóźniej w ciągu 90 dni od jego otrzymania.
               2.   Sąd wezwany wykonuje wniosek zgodnie z prawem obowiązującym w jego państwie członkowskim.
               3.   Sąd wzywający może zwrócić się o wykonanie wniosku zgodnie ze specjalną procedurą przewidzianą przez prawo jego państwa członkowskiego, używając w tym celu formularza A, którego wzór podany jest w załączniku. Sąd wezwany zastosuje się do takich wymogów, chyba że procedura taka jest niezgodna z prawem państwa członkowskiego sądu wezwanego lub występują inne poważne trudności praktyczne. Jeżeli sąd wezwany nie zastosuje się do takich wymogów na skutek jednej z powyższych przyczyn, zawiadamia o tym sąd wzywający […].
               4.   Sąd wzywający może zwrócić się do sądu wezwanego o korzystanie z technik łączności przy przeprowadzaniu dowodów, w szczególności z możliwości wideokonferencji i telekonferencji.
               Sąd wezwany stosuje się do takiego wymogu sądu wzywającego, chyba że procedura taka nie jest zgodna z prawem państwa członkowskiego sądu wezwanego albo istnieją inne poważne trudności praktyczne.
               […]”.

               7

               Artykuł 12 rzeczonego rozporządzenia zatytułowany „Wykonanie wniosku w obecności i przy udziale przedstawicieli sądu wzywającego” stanowi:
               „1.   O ile jest to zgodne z prawem państwa członkowskiego sądu wzywającego, przedstawiciele tego sądu mają prawo być obecni przy przeprowadzaniu dowodu przez sąd wezwany.
               2.   Do celów niniejszego artykułu termin »przedstawiciel« obejmuje sędziów wyznaczonych przez sąd wzywający zgodnie z prawem jego państwa członkowskiego. Sąd wzywający może również wyznaczyć, zgodnie z prawem jego państwa członkowskiego, inną osobę, taką jak biegły.
               […]
               4.   Jeżeli przy przeprowadzaniu dowodów wymagany jest udział przedstawicieli sądu wzywającego, sąd wezwany określa, zgodnie z art. 10 warunki tego udziału.
               […]”.

               8

               Artykuł 17 rozporządzenia nr 1206/2001, który reguluje bezpośrednie przeprowadzanie dowodu przez sąd wzywający, stanowi:
               „1.   Jeżeli sąd zwraca się o przeprowadzenie dowodu bezpośrednio w innym państwie członkowskim, przedstawia wniosek jednostce centralnej tego państwa lub właściwym władzom […].
               […]
               3.   Dowód przeprowadza sędzia lub inna osoba, taka jak biegły, która zostanie wyznaczona zgodnie z prawem państwa członkowskiego sądu wzywającego.
               4.   W ciągu 30 dni od otrzymania wniosku jednostka centralna lub właściwe władze państwa członkowskiego sądu wezwanego zawiadamiają sąd wzywający o tym, czy wniosek został przyjęty i, jeśli zachodzi taka potrzeba, na jakich warunkach zgodnie z prawem państwa członkowskiego sądu wezwanego, ma być wykonany […].
               W szczególności jednostka centralna lub właściwe władze mogą wyznaczyć sąd swego państwa członkowskiego, który będzie uczestniczył w przeprowadzaniu dowodów, tak aby zapewnić należyte stosowanie się do niniejszego artykułu i do warunków, jakie zostały ustalone.
               Jednostka centralna lub właściwe władze wspierają wykorzystywanie technik łączności, takich jak wideokonferencje czy telekonferencje.
               5.   Jednostka centralna lub właściwe władze mogą odmówić bezpośredniego przeprowadzania dowodów tylko wtedy, gdy:

                        a)

                        wniosek nie wchodzi w zakres niniejszego rozporządzenia, jak ustalono w art. 1; lub

                        b)

                        wniosek nie zawiera wszelkich niezbędnych informacji, zgodnie z art. 4; lub

                        c)

                        bezpośrednie przeprowadzenie wnioskowanego dowodu jest sprzeczne z podstawowymi zasadami prawa ich państwa członkowskiego.

                  6.   Bez uszczerbku dla warunków ustanowionych zgodnie z ust. 4 sąd wzywający wykonuje wniosek zgodnie z prawem swego państwa członkowskiego”.

               9

               Artykuł 21 wspomnianego rozporządzenia zatytułowany „Związek z istniejącymi lub przyszłymi umowami bądź porozumieniami między państwami członkowskimi” stanowi w ust. 2:
               „Niniejsze rozporządzenie nie narusza praw państw członkowskich do utrzymywania w mocy lub zawierania umów bądź porozumień między dwoma lub więcej państwami w celu dalszego usprawnienia przeprowadzania dowodów pod warunkiem, że są one zgodne z niniejszym rozporządzeniem”.

         Prawo niderlandzkie

               10

               W Niderlandach przesłuchanie świadka, jak też wstępne przesłuchanie świadka uregulowane zostały w Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering (kodeksie postępowania cywilnego, zwanym dalej „WBR”).

               11

               Artykuł 164 WBR stanowi:
               „1.   Stronę można przesłuchać także w charakterze świadka.
               […]
               3.   Jeżeli strona, która zobowiązana jest złożyć zeznanie w charakterze świadka, nie stawia się na rozprawę, nie udziela odpowiedzi na zadawane jej pytania albo odmawia podpisania swego zeznania, sąd może na tej podstawie przyjąć wnioski, jakie uzna za stosowne”.

               12

               Artykuł 165 ust. 1 WBR stanowi, że „[o]soba wezwana w charakterze świadka na zasadach określonych w ustawie zobowiązana jest stawić się i złożyć zeznania”.

               13

               Artykuł 176 ust. 1 WBR stanowi:
               „O ile konwencja lub rozporządzenie UE nie stanowią inaczej, jeżeli świadek mieszka za granicą, sąd może zwrócić się do wskazanego przez niego organu kraju, w którym świadek ma miejsce zamieszkania, z wnioskiem o przeprowadzenie przesłuchania, o ile to możliwe – pod przysięgą, lub zlecić owo przesłuchanie niderlandzkim urzędnikom konsularnym, w których właściwości znajduje się miejsce zamieszkania wskazanego świadka”.

               14

               Artykuł 186 WBR stanowi:
               „1.   Jeżeli ustawa zezwala na przeprowadzenie dowodu z zeznania świadka, można, na wniosek zainteresowanego, zarządzić wstępne przesłuchanie świadków przed wytoczeniem powództwa.
               2.   Wstępne przesłuchanie świadka zarządza sąd na wniosek jednej ze stron z chwilą wszczęcia postępowania”.

               15

               Artykuł 189 WBR stanowi, że „[p]rzepisy o przesłuchaniu świadka stosuje się do przesłuchania wstępnego”.

         Postępowanie przed sądem krajowym i pytanie prejudycjalne

               16

               W dniu 3 sierpnia 2009 r. Kortekaas i in., posiadacze papierów wartościowych Fortis, wszczęli postępowanie przed Rechtbank Utrecht (Niderlandy) przeciwko Lippens i in., członkom zarządu Fortis, a także przeciwko samej spółce. W ramach tego postępowania Kortekaas i in. wnieśli o odszkodowanie za szkodę, którą rzekomo ponieśli poprzez zakup i zachowanie papierów wartościowych w wyniku informacji rozgłoszonych publicznie w trakcie 2007 r. i 2008 r. przez Lippens i in. dotyczących sytuacji finansowej Fortis i dywidendy podlegającej wypłacie za rok 2008.

               17

               W celu uzyskania wyjaśnień odnośnie do twierdzeń sformułowanych przez Lippens i in. oraz w świetle informacji, o których dowiedzieli w trakcie wspomnianego okresu, Kortekaas i in. złożyli w dniu 6 sierpnia 2009 r. wniosek do Rechtbank Utrecht o wstępne przesłuchanie Lippens i in. w charakterze świadków. Rzeczony sąd uwzględnił ten wniosek postanowieniem z dnia 25 listopada 2009 r., w którym wyjaśniono, że przesłuchanie zostanie dokonane przez sędziego komisarza oddelegowanego w tym celu.

               18

               W dniu 9 grudnia 2009 r. Lippens i in. złożyli do Rechtbank Utrecht wniosek o udzielenie pomocy prawnej poprzez przesłuchanie świadków w celu dania im możliwości bycia wysłuchanym przez sędziego francuskiego w Belgii, miejscu ich zamieszkania. Ich wniosek został oddalony postanowieniem z dnia 3 lutego 2010 r.

               19

               Gerechtshof te Amsterdam (sąd okręgowy w Amsterdamie), do którego wniesiono odwołanie od tego postanowienia, utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie orzeczeniem z dnia 18 maja 2010 r., opierając się na art. 176 ust. 1 WBR, który daje sądowi niderlandzkiemu mającemu przesłuchać świadka zamieszkałego w innym państwie możliwość, lecz nie obowiązek, skierowania wezwania o pomoc prawną w drodze przesłuchania świadka. Sąd ten wyjaśnił, że co do zasady świadkowie powinni być przesłuchiwani przez sąd, przed którym toczy się postępowanie, oraz że w niniejszej sprawie żadna szczególna okoliczność nie uzasadnia odstąpienia od tej zasady na korzyść Lippensa i in., biorąc w szczególności pod uwagę sprzeciw Kortekaasa i in. Sąd ten dodał, że przesłuchania w Belgii nie uzasadniają względy językowe, gdyż Lippens i in. mogą zostać przesłuchani w Niderlandach przy udziale tłumacza języka francuskiego.

               20

               Lippens i in. złożyli od powyższego postanowienia Gerechtshof te Amsterdam kasację do Hoge Raad der Nederlanden.

               21

               Sąd odsyłający jest zdania, że rozporządzenie nr 1206/2001 nie sprzeciwia się, po pierwsze temu, aby sąd jednego państwa członkowskiego wezwał do stawiennictwa przed nim zgodnie z prawem obowiązującym w tym państwie świadka zamieszkałego w innym państwie członkowskim, oraz po drugie temu, by wyciągnął konsekwencje przewidziane przez to prawo w braku stawiennictwa.

               22

               W tym zakresie sąd krajowy uważa, że żaden przepis rozporządzenia nr 1206/2001 nie pozwala na przyjęcie wniosku, że środki pozyskania dowodu określone w tym rozporządzeniu wykluczają posługiwanie się innymi środkami pozyskiwania dowodów przewidzianymi przez prawo państw członkowskich. Sąd ten jest zdania, że rozporządzenie nr 1206/2001 ma jedynie na celu ułatwienie pozyskiwania dowodów, lecz nie nakazuje państwom członkowskim zmiany środków pozyskiwania dowodów przewidzianych w ich krajowym prawie procesowym. Niemniej jednak zastanawia się, czy z wyroku z dnia 28 kwietnia 2005 r. w sprawie C-104/03 St. Paul Dairy, Zb.Orz. s. I-3481, pkt 23, nie wynika, że państwa członkowskie są zobowiązane do posługiwania się tym rozporządzeniem przy pozyskiwaniu dowodów usytuowanych w innym państwie członkowskim.

               23

               W tych okolicznościach Hoge Raad der Nederlanden postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującym pytaniem prejudycjalnym:
               „Czy rozporządzenie [nr 1206/2001], a w szczególności jego art. 1 ust. 1 należy interpretować w ten sposób, że sąd, który zamierza przesłuchać świadka zamieszkałego w innym państwie członkowskim, zawsze musi w ramach tego rodzaju dowodów skorzystać z metod przewidzianych przez rzeczone rozporządzenie, czy też jest uprawniony do skorzystania z metody przewidzianej w jego krajowym prawie procesowym, takiej jak wezwanie świadka przed ów sąd?”.

         W przedmiocie pytania prejudycjalnego

               24

               Przez swoje pytanie sąd krajowy zasadniczo zmierza do ustalenia, czy przepisy rozporządzenia nr 1206/2001, a zwłaszcza jego art. 1 ust. 1, powinny być interpretowane w ten sposób, że właściwy sąd państwa członkowskiego, który zamierza przesłuchać w charakterze świadka stronę zamieszkałą w innym państwie członkowskim, powinien zawsze stosować w celu dokonania takiego przesłuchania środki pozyskiwania dowodów przewidziane przez to rozporządzenie, czy też przeciwnie, sąd ten ma prawo do pozwania tej strony przed nim i do jej wysłuchania zgodnie z przepisami państwa członkowskiego, do którego należy ów sąd.

               25

               Tytułem wstępu należy przypomnieć, że zgodnie z art. 1 ust. 1 rozporządzenia nr 1206/2001 rozporządzenie to stosuje się w sprawach cywilnych i handlowych, w przypadku gdy sąd jednego z państw członkowskich, zgodnie z obowiązującym w tym państwie prawem, zwróci się do właściwego sądu innego państwa członkowskiego o przeprowadzenie dowodu lub o przeprowadzenie dowodu bezpośrednio w tym innym państwie.

               26

               W tym zakresie należy stwierdzić w pierwszej kolejności, że przedmiotowy zakres zastosowania rozporządzenia nr 1206/2001, jaki został określony w tym artykule oraz jaki wynika z systematyki tego rozporządzenia, jest ograniczony do dwóch środków uzyskania dowodów, to znaczy, po pierwsze, do przeprowadzenia dowodu przez sąd wezwany zgodnie z art. 10–16 rzeczonego rozporządzenia na wniosek sądu wzywającego innego państwa członkowskiego, oraz po drugie, do bezpośredniego przeprowadzenia przez sąd wzywający w innym państwie członkowskim dowodu, którego warunki zostały określone w art. 17 tego rozporządzenia.

               27

               Z kolei rozporządzenie nr 1206/2001 nie zawiera jakiegokolwiek przepisu regulującego lub wyłączającego możliwość wezwania przez sąd państwa członkowskiego strony zamieszkałej w innym państwie członkowskim do stawienia się i złożenia zeznania w charakterze świadka bezpośrednio przed nim.

               28

               Z powyższego wynika, że rozporządzenie nr 1206/2001 ma zastosowanie co do zasady jedynie w przypadku, w którym sąd jednego z państw członkowskich postanowi przeprowadzić dowód według jednego ze sposobów przewidzianych w tym rozporządzeniu, w której to sytuacji powinien postępować według procedury właściwej dla danego sposobu.

               29

               Kolejno należy przypomnieć, że zgodnie z motywami 2, 7, 8, 10 i 11 rozporządzenia nr 1206/2001 jego celem jest proste, skuteczne i szybkie przeprowadzanie dowodów w sprawach transgranicznych. Przeprowadzenie dowodu w innym państwie członkowskim nie powinno skutkować przedłużeniem postępowania przed sądem krajowym. Z tego też względu w rozporządzeniu nr 1206/2001 ustanowiono system wiążący wszystkie państwa członkowskie, z wyjątkiem Królestwa Danii, mający na celu wyeliminowanie przeszkód, które mogą pojawiać się w tej dziedzinie (zob. wyrok z dnia 17 lutego 2011 r. w sprawie C-283/09 Weryński, Zb.Orz. s. I-601, pkt 62).

               30

               Tymczasem celowi temu nie odpowiada wykładnia przepisów rozporządzenia nr 1206/2001, która zakazuje w sposób ogólny tego, aby sąd państwa członkowskiego wzywał do stawienia się przed nim na podstawie swojego prawa krajowego stronę zamieszkałą w innym państwie członkowskim w charakterze świadka oraz przesłuchiwał tę stronę na podstawie rzeczonego prawa krajowego. W rzeczywistości bowiem, na co zwracają uwagę rządy czeski i polski oraz rzecznik generalny w pkt 44 opinii, taka wykładnia prowadziłaby do ograniczenia możliwości dokonania przez ten sąd przesłuchania takiej strony.

               31

               Podobnie wiadomo, że w niektórych okolicznościach, a zwłaszcza wówczas, gdy strona wezwana w charakterze świadka chce stawić się dobrowolnie, może okazać się o wiele bardziej proste, skuteczne i szybsze przesłuchanie przez właściwy sąd świadka według przepisów jego prawa krajowego w miejsce uciekania się do środków przeprowadzania dowodów przewidzianych w rozporządzeniu nr 1206/2001.

               32

               W tym zakresie należy podkreślić, że przesłuchanie przez sąd właściwy na podstawie jego prawa krajowego daje temu sądowi możliwość nie tylko bezpośredniego przesłuchania strony, ale również skonfrontowania jej z oświadczeniami innych stron lub świadków, którzy ewentualnie będą obecni na rozprawie, a także możliwość sprawdzenia przez sam ten sąd poprzez ewentualne dodatkowe pytania wiarygodności jej zeznania, z uwzględnieniem wszystkich aspektów faktycznych i prawnych sprawy. Takie przesłuchanie różni się również od przeprowadzenia dowodu przez sąd wezwany zgodnie z art. 10–16 rzeczonego rozporządzenia, pomimo że art. 12 zezwala pod pewnymi warunkami na obecność i udział przedstawicieli sądu wzywającego przy takim przeprowadzaniu dowodu. Bezpośrednie przeprowadzenie dowodu zgodnie z art. 17 tego rozporządzenia, pomimo iż pozwala ono sądowi wzywającemu na to, aby to on sam dokonał przesłuchania na podstawie prawa państwa członkowskiego, do którego on należy, uzależnione jest od uzyskania zezwolenia i od spełnienia warunków nałożonych przez organ centralny lub wezwany właściwy organ państwa członkowskiego, a także warunków przewidzianych przez ten artykuł.

               33

               Wreszcie wykładnia, zgodnie z którą rozporządzenie nr 1206/2001 nie reguluje transgranicznego uzyskania dowodów w sposób wyczerpujący, lecz ma na celu jedynie ułatwienie tego pozyskania, pozwalając na posłużenie się innymi instrumentami mającymi ten sam cel, zostaje potwierdzona przez art. 21 rozporządzenia nr 1206/2001, które wyraźnie zezwala na porozumienia lub umowy pomiędzy państwami członkowskimi mającymi na celu dodatkowe ułatwianie przeprowadzania dowodów, o ile są one zgodne z tym rozporządzeniem.

               34

               Oczywiście Trybunał stwierdził w pkt 23 ww. wyroku w sprawie St. Paul Dairy, że wniosek o przesłuchanie świadka w okolicznościach takich jak w sprawie przed sądem krajowym mógłby służyć jako sposób ominięcia przepisów rozporządzenia nr 1206/2001 regulujących, z jednakowymi gwarancjami i skutkami dla wszystkich uczestników postępowań sądowych, przekazywanie i rozpatrywanie wniosków sądów państw członkowskich o przeprowadzenie dowodów w innych państwach członkowskich.

               35

               Niemniej jednak twierdzenie to nie może być interpretowane jako nakazujące sądowi państwa członkowskiego właściwemu do rozpoznania sprawy co do istoty, który zamierza przesłuchać świadka zamieszkałego w innym państwie członkowskim, do dokonywania tego przesłuchania według przepisów rozporządzenia nr 1206/2001.

               36

               W tym zakresie należy stwierdzić, że okoliczności leżące u podstaw sprawy zakończonej ww. wyrokiem charakteryzują się tym, że wniosek o wstępne przesłuchanie świadka wniesiony przez jedną ze stron został skierowany bezpośrednio do sądu państwa członkowskiego zamieszkania świadka, który jednak nie był właściwy do rozpoznania sprawy co do istoty. Tymczasem taki wniosek rzeczywiście mógłby zostać wykorzystany jako sposób obejścia przepisów rozporządzenia nr 1206/2001, co może pozbawić właściwy sąd, do którego wniosek taki powinien zostać skierowany, możliwości przystąpienia do przesłuchania rzeczonego świadka zgodnie z przepisami przewidzianymi przez rzeczone rozporządzenia. Z kolei okoliczności niniejszej sprawy różnią się od okoliczności, o których mowa w ww. wyroku w sprawie St. Paul Dairy, ponieważ wniosek o wstępne przesłuchanie został wniesiony do właściwego sądu.

               37

               Z powyższego wynika, że sąd właściwy danego państwa członkowskiego jest uprawniony do wezwania przed nim w charakterze świadka strony zamieszkałej w innym państwie członkowskim i do wysłuchania jej na podstawie prawa państwa członkowskiego, do którego należy ten sąd.

               38

               Ponadto sąd ten może wyciągnąć z nieuzasadnionego słusznym powodem niestawiennictwa strony w charakterze świadka ewentualne konsekwencje przewidziane przez prawo państwa członkowskiego, do którego on należy, o ile będą one stosowane zgodnie z prawem Unii.

               39

               W tych okolicznościach na przedstawione pytanie należy odpowiedzieć, iż przepisy rozporządzenia nr 1206/2001, a zwłaszcza jego art. 1 ust. 1, powinny być interpretowane w ten sposób, że sąd właściwy jednego z państw członkowskich, który zamierza przesłuchać w charakterze świadka stronę zamieszkałą w innym państwie członkowskim, jest uprawniony w celu dokonania takiego przesłuchania do wezwania strony do stawiennictwa przed nim i do jej przesłuchania zgodnie z prawem państwa członkowskiego, do którego należy ten sąd.

         W przedmiocie kosztów

               40

               Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed tym sądem, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż poniesione przez strony postępowania przed sądem krajowym, nie podlegają zwrotowi.

               Z powyższych względów Trybunał (pierwsza izba) orzeka, co następuje:

                     Przepisy rozporządzenia Rady (WE) nr 1206/2001 z dnia 28 maja 2001 r. w sprawie współpracy między sądami państw członkowskich przy przeprowadzaniu dowodów w sprawach cywilnych lub handlowych, a zwłaszcza jego art. 1 ust. 1, powinny być interpretowane w ten sposób, że sąd właściwy jednego z państw członkowskich, który zamierza przesłuchać w charakterze świadka stronę zamieszkałą w innym państwie członkowskim, jest uprawniony w celu dokonania takiego przesłuchania do wezwania strony do stawiennictwa przed nim i do jej przesłuchania zgodnie z prawem państwa członkowskiego, do którego należy ten sąd.

                     Podpisy

            (
            *1
         )	Język postępowania: niderlandzki.


Wyrok Trybunału z dnia 9 sierpnia 1994 r. # Republika Federalna Niemiec przeciwko Radzie Unii Europejskiej. # Skarga o stwierdzenie nieważności - Dyrektywa 92/59/EWG - Podstawa prawna. # Sprawa C-359/92.


title: Wyrok Trybunału (pierwsza izba) z dnia 2 czerwca 2005 r.#Komisja Wspólnot Europejskich przeciwko Republice Greckiej.#Uchybienie zobowiązaniom Państwa Członkowskiego - Dyrektywa 93/38/EWG - Rynek zamówień publicznych w sektorach gospodarki wodnej, energetyki, transportu i telekomunikacji - Zamówienie obejmujące produkcję systemu taśm transportowych dla elektrociepłowni w Megalopolis - Brak publikacji ogłoszenia o zamówieniu - Specyfikacja techniczna - Wydarzenie nieprzewidywalne - Wyjątkowo pilny charakter sprawy.#Sprawa C-394/02.

text:
      Sprawa C‑394/02
      Komisja Wspólnot Europejskich
      przeciwko
      Republice Greckiej
      Uchybienie zobowiązaniom państwa członkowskiego – Dyrektywa 93/38/EWG – Rynek zamówień publicznych w sektorach gospodarki wodnej, energetyki, transportu i telekomunikacji – Zamówienie obejmujące produkcję systemu taśm transportowych dla elektrociepłowni w Megalopolis – Brak publikacji ogłoszenia o zamówieniu – Specyfikacja techniczna – Wydarzenie nieprzewidywalne – Wyjątkowo pilny charakter sprawy
      Opinia rzecznika generalnego F.G. Jacobsa przedstawiona w dniu 24 lutego 2005 r.  I‑0000
      Wyrok Trybunału (pierwsza izba) z dnia 2 czerwca 2005 r.  I‑0000
      Streszczenie wyroku
      1.     Skarga o stwierdzenie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego – Prawo Komisji do wniesienia skargi – Wykonywanie niewykraczające
            poza istnienie konkretnego interesu prawnego we wniesieniu skargi
      (art. 226 WE)
      2.     Skarga o stwierdzenie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego – Postępowanie poprzedzające wniesienie skargi – Przedmiot
            – Uzasadniona opinia – Treść
      (art. 226 WE)
      3.     Zbliżanie ustawodawstw – Procedury odwoławcze w zakresie udzielania zamówień publicznych na dostawy i roboty budowlane oraz
            w sektorach gospodarki wodnej, energetyki, transportu i telekomunikacji – Dyrektywy 89/665 i 92/13 – Procedura umożliwiająca
            Komisji interwencję o charakterze prewencyjnym, w przypadku gdy nastąpiło jawne i rażące naruszenie przepisów wspólnotowych
            w dziedzinie zamówień publicznych – Procedura niemająca związku z procedurą w przedmiocie stwierdzenia uchybienia z art. 226 WE
      (art. 226 WE; dyrektywa Rady 89/665, art. 3 oraz dyrektywa 92/13, art. 8)
      4.     Zbliżanie ustawodawstw – Procedury udzielania zamówień publicznych w sektorach gospodarki wodnej, energetyki, transportu i telekomunikacji
            – Dyrektywa 93/38 – Odstępstwa od ogólnych zasad – Przesłanki – Ścisła wykładnia – Ciężar dowodu
      (dyrektywa Rady 93/38, art. 20 ust. 2 lit. c) i d))
      1.     W ramach kompetencji, jakie przysługują jej na mocy art. 226 WE, Komisja nie ma obowiązku wykazywania istnienia interesu prawnego
         we wniesieniu skargi. Zadaniem Komisji jest bowiem czuwanie z urzędu i w interesie ogółu nad stosowaniem prawa wspólnotowego
         przez państwa członkowskie oraz stwierdzanie istnienia ewentualnych uchybień zobowiązaniom państwa członkowskiego, które z niego
         wynikają, by spowodować ich zaprzestanie. Przepis art. 226 WE nie ma zatem na celu ochrony własnych praw tej instytucji. W jej
         wyłącznej właściwości pozostaje decyzja o tym, czy należy wszcząć postępowanie o stwierdzenie uchybienia zobowiązaniom państwa
         członkowskiego oraz, w odpowiednim przypadku, o powodach wszczęcia bądź zaniechania wszczęcia rzeczonego postępowania.

      (por. pkt 14–16)
      2.     O ile w ramach skargi o stwierdzenie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego uzasadniona opinia powinna zawierać spójne
         i szczegółowe przedstawienie powodów, które doprowadziły Komisję do przekonania, iż dane państwo członkowskie uchybiło któremuś
         ze zobowiązań ciążących na nim na mocy traktatu, o tyle Komisja nie ma obowiązku wskazywania w swej opinii środków, które
         pozwoliłyby na usunięcie zarzucanego uchybienia.

      W istocie postępowanie poprzedzające wniesienie skargi ma na celu sprecyzowanie przedmiotu skargi o stwierdzenie uchybienia
         zobowiązaniom państwa członkowskiego, celem przyznania temu państwu członkowskiemu możliwości wywiązania się ze zobowiązań
         wynikających z prawa wspólnotowego bądź skutecznego podniesienia środków obrony wobec zarzutów sformułowanych przez Komisję.

      Stąd jedynie wtedy, gdy Komisja zamierza brak przyjęcia środków, które pozwoliłyby zaradzić zarzucanemu uchybieniu, uczynić
         przedmiotem skargi o stwierdzenie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego, ma ona obowiązek konkretnego opisania tych
         środków w uzasadnionej opinii.

      (por. pkt 21–23)
      3.     Procedura interwencji bezpośredniej, o której mowa w art. 8 dyrektywy 92/13 koordynującej przepisy ustawowe, wykonawcze i administracyjne
         odnoszące się do stosowania przepisów wspólnotowych w procedurach zamówień publicznych podmiotów działających w sektorach
         gospodarki wodnej, energetyki, transportu i telekomunikacji oraz w art. 3 dyrektywy 89/665 w sprawie koordynacji przepisów
         ustawowych, wykonawczych i administracyjnych odnoszących się do stosowania procedur odwoławczych w zakresie udzielania zamówień
         publicznych na dostawy i roboty budowlane, w ramach której Komisja może interweniować w państwie członkowskim, jeśli uzna,
         że nastąpiło jawne i rażące naruszenie przepisów wspólnotowych w dziedzinie zamówień publicznych, stanowi środek o charakterze
         prewencyjnym, który nie może ani uchylać, ani zastępować uprawnień Komisji wynikających z art. 226 WE, co oznacza, że okoliczność,
         czy Komisja skorzystała z tej procedury, pozostaje bez wpływu na ocenę dopuszczalności skargi o stwierdzenie uchybienia zobowiązaniom
         państwa członkowskiego. W ten sposób wybór między tymi dwiema procedurami jest pozostawiony jej swobodnemu uznaniu.

      (por. pkt 27, 28)
      4.     Przepisy art. 20 ust. 2 lit. c) i d) dyrektywy 93/38 koordynującej procedury udzielania zamówień publicznych przez podmioty
         działające w sektorach gospodarki wodnej, energetyki, transportu i telekomunikacji, które uprawniają w pewnych przypadkach
         podmioty zamawiające do skorzystania z danej procedury bez uprzedniego zaproszenia do ubiegania się o zamówienie, powinny
         być – jako odstępstwa od zasad odnoszących się do procedur udzielania zamówień publicznych – interpretowane w sposób ścisły.
         Ponadto ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne.

      Jeśli chodzi w pierwszym rzędzie o art. 20 ust. 2 lit. c) tej dyrektywy, jego stosowanie jest uzależnione od kumulatywnego
         spełnienia dwóch przesłanek, a mianowicie: istnienia szczególnych przyczyn technicznych robót będących przedmiotem zamówienia
         oraz tego, aby owe szczególne przyczyny techniczne czyniły udzielenie zamówienia określonemu przedsiębiorcy bezwzględnie koniecznym.

      Jeśli chodzi w drugim rzędzie o odstępstwo przewidziane w art. 20 ust. 2 lit. d) tej dyrektywy, jest ono uzależnione od kumulatywnego
         spełnienia trzech przesłanek, a mianowicie: zaistnienia wydarzenia, którego nie można było przewidzieć, wyjątkowo pilnego
         charakteru sprawy, który nie daje się pogodzić z terminami wiążącymi się z zaproszeniem do ubiegania się o zamówienie, oraz
         istnienia związku przyczynowo‑skutkowego między owym nieprzewidywalnym wydarzeniem a wynikającym z niego wyjątkowo pilnym
         charakterem sprawy.

      Fakt, iż organ, którego zadaniem jest zatwierdzenie danego projektu, może nakładać terminy, stanowi w tym zakresie przewidywalny
         element procedury zatwierdzania tego projektu.

      (por. pkt 33, 34, 40, 43)
WYROK TRYBUNAŁU (pierwsza izba)
      z dnia 2 czerwca 2005 r. (*)

      Uchybienie zobowiązaniom państwa członkowskiego – Dyrektywa 93/38/EWG – Rynek zamówień publicznych w sektorach gospodarki wodnej, energetyki, transportu i telekomunikacji – Zamówienie obejmujące produkcję systemu taśm transportowych dla elektrociepłowni w Megalopolis – Brak publikacji ogłoszenia o zamówieniu – Specyfikacja techniczna – Wydarzenie nieprzewidywalne – Wyjątkowo pilny charakter sprawy
      W sprawie C‑394/02
      mającej za przedmiot skargę o stwierdzenie, na podstawie art. 226 WE, uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego, wniesioną
         w dniu 8 listopada 2002 r.,

      Komisja Wspólnot Europejskich, reprezentowana przez M. Nolina i M. Konstantinidisa, działających w charakterze pełnomocników, z adresem do doręczeń w Luksemburgu,

      strona skarżąca,
      przeciwko
      Republice Greckiej, reprezentowanej przez P. Mylonopoulosa, D. Tsagkaraki i S. Chalę, działających w charakterze pełnomocników, z adresem do
         doręczeń w Luksemburgu,

      strona pozwana,
      TRYBUNAŁ (pierwsza izba),
      w składzie: P. Jann (sprawozdawca), prezes izby, K. Lenaerts, J.N. Cunha Rodrigues, M. Ilešič i E. Levits, sędziowie,
      rzecznik generalny: F.G. Jacobs,
      sekretarz: K. Sztranc, administrator,
      uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 8 grudnia 2004 r.,
      po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 24 lutego 2005 r.,
      wydaje następujący
      Wyrok
      1       Komisja Wspólnot Europejskich wnosi w skardze do Trybunału o stwierdzenie, że ze względu na fakt, iż elektrownia państwowa
         Dimosia Epicheirisi Ilektrismoy (zwana dalej „DEI”) udzieliła zamówienia publicznego na wyprodukowanie systemu taśm transportowych
         dla elektrociepłowni w Megalopolis w trybie procedury negocjacyjnej, bez uprzedniej publikacji ogłoszenia o zamówieniu, Republika
         Grecka uchybiła zobowiązaniom, które na niej ciążą na mocy dyrektywy Rady 93/38/EWG z dnia 14 czerwca 1993 r. koordynującej
         procedury udzielania zamówień publicznych przez podmioty działające w sektorach gospodarki wodnej, energetyki, transportu
         i telekomunikacji (Dz.U. L 199, str. 84) zmienionej dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady 98/4/WE z dnia 16 lutego 1998 r.
         (Dz.U. L 101, str. 1, zwanej dalej „dyrektywą 93/38”), w tym w szczególności jej art. 20 i następnych rzeczonej dyrektywy.

       Ramy prawne
      2       Zgodnie z brzmieniem art. 15 dyrektywy 93/38 „[z]amówienia na […] roboty budowlane […] są udzielane zgodnie z przepisami tytułów
         III, IV i V”.

      3       Przepis art. 20 ust. 1 rzeczonej dyrektywy stanowi, że „[p]odmioty zamawiające mogą wybrać którąkolwiek z procedur, o których
         mowa w art. 1 ust. 7 [mianowicie procedurę otwartą, ograniczoną i negocjacyjną], pod warunkiem, że zgodnie z art. 21, zaprosili
         do ubiegania się o zamówienie, z uwzględnieniem przepisów ust. 2”.

      4       Zgodnie z art. 20 ust. 2:
      „Podmioty zamawiające mogą skorzystać z danej procedury bez uprzedniego zaproszenia do ubiegania się o zamówienie:
      […]
      c)      jeżeli z przyczyn technicznych […] zamówienie może zostać wykonane tylko przez określonego […] wykonawcę […];
      d)      jeżeli w sytuacji niezbędnej konieczności, ze względu na wyjątkowo pilny charakter sprawy związany z wydarzeniami, których
         podmioty zamawiające nie mogły przewidzieć, nie mogą być przestrzegane terminy przewidziane dla procedury otwartej lub ograniczonej;

      […]”.
      5       Przepis art. 21 ust. 1 dyrektywy 93/38 wymienia środki, za pomocą których można dokonać zaproszenia do ubiegania się o zamówienie,
         a mianowicie przeważnie publikację ogłoszenia o zamówieniu w Dzienniku Urzędowym Wspólnot Europejskich, sporządzonego zgodnie z modelami ogłoszeń znajdującymi się w załącznikach do rzeczonej dyrektywy.

       Okoliczności faktyczne i postępowanie poprzedzające wniesienie skargi
      6       W październiku 1997 r. DEI, mając na celu przeprowadzenie procedury oceny skutków wywieranych na środowisko naturalne w rozumieniu
         dyrektywy Rady 85/337/EWG z dnia 27 czerwca 1985 r. w sprawie oceny skutków wywieranych przez niektóre przedsięwzięcia publiczne
         i prywatne na środowisko naturalne (Dz.U. L 175, str. 40), przedłożyło ministerstwu środowiska, zagospodarowania przestrzennego
         i robót publicznych, jako właściwemu organowi, projekt dotyczący instalacji systemu odsiarczania, stabilizacji, transportu
         i składowania stałych odpadów pochodzących z elektrociepłowni w Megalopolis.

      7       Mocą decyzji z dnia 29 października 1998 r. oraz z dnia 30 grudnia 1999 r. rzeczone ministerstwo, będące organem właściwym
         do dokonania oceny skutków wywieranych na środowisko naturalne, udzieliło aprobaty temu projektowi, stawiając DEI wymóg złożenia
         w ciągu dziewięciu miesięcy, tj. najpóźniej do września 2000 r., wniosku o wydanie ostatecznego zezwolenia na usunięcie odpadów
         wytwarzanych przez ową elektrociepłownię oraz zainstalowania w ciągu dwunastu miesięcy, tj. najpóźniej do grudnia 2000 r.
         systemu taśm transportowych do transportu popiołów między tą elektrociepłownią a kopalnią Thokina, gdzie popioły te będą przetwarzane.

      8       Mając na uwadze owe terminy, w dniu 27 lipca 1999 r. DEI postanowiła zastosować procedurę negocjacyjną bez publikacji ogłoszenia
         o zamówieniu, zapraszając grupę przedsiębiorstw Koch/Metka oraz przedsiębiorstwo Dosco Overseas Engineering Ltd (zwane dalej
         „przedsiębiorstwem Dosco”) do złożenia ofert.

      9       W dniu 18 stycznia 2000 r. to ostatnie przedsiębiorstwo oświadczyło, iż nie zamierza brać udziału w tej procedurze.
      10     W dniu 29 sierpnia 2000 r., po trwających wiele miesięcy negocjacjach, DEI zamówiła wyprodukowanie systemu taśm transportowych
         do transportu popiołów między elektrociepłownią a kopalnią Thokina (zwane dalej „spornym zamówieniem”) grupie przedsiębiorstw
         Koch/Metka.

      11     Umożliwiwszy uprzednio Republice Greckiej przedstawienie jej uwag, w dniu 21 grudnia 2001 r. Komisja wydała uzasadnioną opinię
         stwierdzającą, iż zgodnie z dyrektywą 93/38 sporne zamówienie powinno było zostać ogłoszone w Dzienniku Urzędowym Wspólnot Europejskich. W  związku z tym wezwała ona to państwo członkowskie do zastosowania się do uzasadnionej opinii w terminie dwóch miesięcy od
         dnia jej doręczenia. Uznawszy odpowiedź udzieloną przez władze greckie w piśmie z dnia 3 kwietnia 2002 r. za niewystarczającą,
         Komisja postanowiła wnieść przedmiotową skargę.

       W przedmiocie skargi
       W przedmiocie dopuszczalności
      12     Rząd grecki podnosi cztery zarzuty niedopuszczalności bazujące odpowiednio na: braku po stronie Komisji interesu prawnego
         we wniesieniu skargi, bezprzedmiotowości skargi, nieprecyzyjności uzasadnionej opinii oraz nadużyciu procedury.

       W przedmiocie braku po stronie Komisji interesu prawnego we wniesieniu skargi
      13     Zdaniem rządu greckiego Komisja nie miała interesu prawnego we wszczęciu postępowania o uchybienie zobowiązaniom państwa członkowskiego,
         albowiem zarzucane naruszenie prawa wspólnotowego było w dniu upływu terminu zakreślonego w uzasadnionej opinii całkowicie,
         a przynajmniej w przeważającej części, usunięte.

      14     W tym względzie należy przypomnieć, że w ramach kompetencji, jakie przysługują jej na mocy art. 226 WE, Komisja nie ma obowiązku
         wykazywania istnienia interesu prawnego we wniesieniu skargi (zob. wyroki z dnia 4 kwietnia 1974 r. w sprawie 167/73 Komisja
         przeciwko Francji, Rec. str. 359, pkt 15 oraz z dnia 10 kwietnia 2003 r. w sprawach połączonych C‑20/01 i C‑28/01 Komisja
         przeciwko Niemcom, Rec. str. I‑3609, pkt 29).

      15     Zadaniem Komisji jest bowiem czuwanie z urzędu i w interesie ogółu nad stosowaniem prawa wspólnotowego przez państwa członkowskie
         oraz stwierdzanie istnienia ewentualnych uchybień zobowiązaniom państwa członkowskiego, które z niego wynikają, by spowodować
         ich zaprzestanie (zob. ww. wyroki w sprawie Komisja przeciwko Francji, pkt 15 oraz w sprawie Komisja przeciwko Niemcom, pkt 29
         oraz powoływane tam orzecznictwo).

      16     Przepis art. 226 WE nie ma zatem na celu ochrony własnych praw tej instytucji. W jej wyłącznej właściwości pozostaje decyzja
         o tym, czy należy wszcząć postępowanie o stwierdzenie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego oraz, w odpowiednim
         przypadku, o powodach wszczęcia bądź zaniechania wszczęcia rzeczonego postępowania (zob. podobnie wyroki z dnia 11 sierpnia
         1995 r. w sprawie C‑431/92 Komisja przeciwko Niemcom, Rec. str. I‑2189, pkt 22, z dnia 5 listopada 2002 r. w sprawie C‑476/98
         Komisja przeciwko Niemcom, Rec. str. I‑9855, pkt 38 oraz ww. wyrok z dnia 10 kwietnia 2003 r. w sprawie Komisja przeciwko
         Niemcom, pkt 30).

       W kwestii bezprzedmiotowości skargi
      17     Rząd grecki twierdzi, że skarga jest bezprzedmiotowa, albowiem umowa o roboty budowlane zawarta między DEI a grupą przedsiębiorstw
         Koch/Metka w ramach udzielania spornego zamówienia nie wywoływała już niemal żadnych skutków w dniu upływu terminu zakreślonego
         w uzasadnionej opinii. W tym dniu znaczna część spornych robót, mianowicie około 85%, została już ukończona. Stąd w rzeczywistości
         zastosowanie się do uzasadnionej opinii nie było już możliwe.

      18     Prawdą jest, że w dziedzinie udzielania zamówień publicznych Trybunał orzekł w tej kwestii, iż skarga o stwierdzenie uchybienia
         zobowiązaniom państwa członkowskiego jest niedopuszczalna, jeżeli w dniu upływu terminu zakreślonego w uzasadnionej opinii
         sporna umowa nie wywołuje już żadnych skutków (zob. podobnie wyrok z dnia 31 marca 1992 r. w sprawie C‑362/90 Komisja przeciwko
         Włochom, Rec. str. I‑2353, pkt 11 i 13).

      19     W niniejszym stanie faktycznym umowa zawarta między DEI a grupą przedsiębiorstw Koch/Metka w ramach udzielania spornego zamówienia
         była w dniu upływu terminu zakreślonego w uzasadnionej opinii w fazie wykonywania, skoro roboty zostały ukończone zaledwie
         w 85%. Stąd nie można uznać, że umowa ta nie wywoływała żadnych skutków.

       W przedmiocie nieprecyzyjności uzasadnionej opinii
      20     Rząd grecki ocenia, że uzasadniona opinia była zbyt nieprecyzyjna, albowiem Komisja nie wskazała szczegółowo środków, jakich
         przyjęcia spodziewała się celem zastosowania się do tej opinii.

      21     Z utrwalonego orzecznictwa wynika w tym względzie, że o ile uzasadniona opinia powinna zawierać spójne i szczegółowe przedstawienie
         powodów, które doprowadziły Komisję do przekonania, iż dane państwo członkowskie uchybiło któremuś ze zobowiązań ciążących
         na nim na mocy traktatu WE, o tyle Komisja nie ma obowiązku wskazywania w swej opinii środków, które pozwoliłyby na usunięcie
         zarzucanego uchybienia (zob. podobnie wyroki z dnia 11 lipca 1991 r. w sprawie C‑247/89 Komisja przeciwko Portugalii, Rec.
         str. I‑3659, pkt 22 oraz z dnia 28 października 1999 r. w sprawie C‑328/96 Komisja przeciwko Austrii, Rec. str. I‑7479, pkt 39).

      22     W istocie postępowanie poprzedzające wniesienie skargi ma na celu sprecyzowanie przedmiotu skargi o stwierdzenie uchybienia
         zobowiązaniom państwa członkowskiego, celem przyznania temu państwu członkowskiemu możliwości wywiązania się ze zobowiązań
         wynikających z prawa wspólnotowego bądź skutecznego podniesienia środków obrony wobec zarzutów sformułowanych przez Komisję
         (zob. podobnie ww. wyroki w sprawie Komisja przeciwko Austrii, pkt 34 oraz z dnia 5 listopada 2002 r. w sprawie Komisja przeciwko
         Niemcom, pkt 46 i 47).

      23     Stąd jedynie wtedy, gdy Komisja zamierza brak przyjęcia środków, które pozwoliłyby zaradzić zarzucanemu uchybieniu, uczynić
         przedmiotem skargi o stwierdzenie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego, ma ona obowiązek konkretnego opisania tych
         środków w uzasadnionej opinii (zob. podobnie ww. wyrok w sprawie Komisja przeciwko Austrii, pkt 39).

      24     W rozpatrywanej sprawie przedmiot skargi ogranicza się do stwierdzenia uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego z powodu
         udzielenia spornego zamówienia bez uprzedniej publikacji ogłoszenia. Nie obejmuje on zatem stwierdzenia dodatkowego uchybienia
         zobowiązaniom, polegającego na braku przyjęcia środków, które pozwoliłyby na zaradzenie pierwotnemu uchybieniu.

       W przedmiocie nadużycia procedury
      25     Rząd grecki ocenia, iż zamiast wszczynać skargę o stwierdzenie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego Komisja powinna
         była zareagować bezpośrednio i nakazać zawieszenie postępowania w sprawie udzielenia spornego zamówienia w trybie art. 3 dyrektywy
         Rady 89/665/EWG z dnia 21 grudnia 1989 r. w sprawie koordynacji przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych odnoszących
         się do stosowania procedur odwoławczych w zakresie udzielania zamówień publicznych na dostawy i roboty budowlane (Dz.U. L 395,
         str. 33).

      26     W tej kwestii należy stwierdzić, że w sektorze energetyki znajduje zastosowanie nie dyrektywa 89/665, lecz dyrektywa Rady
         92/13/EWG z dnia 25 lutego 1992 r. koordynująca przepisy ustawowe, wykonawcze i administracyjne odnoszące się do stosowania
         przepisów wspólnotowych w procedurach zamówień publicznych podmiotów działających w sektorach gospodarki wodnej, energetyki,
         transportu i telekomunikacji (Dz.U. 76, str. 14).

      27     Nawet gdyby uznać, że rząd grecki podlegał przepisowi art. 8 dyrektywy 92/13, który przewiduje w istocie identyczną procedurę
         w stosunku do tej, o której mowa w art. 3 dyrektywy 89/665, to jednak z utrwalonego orzecznictwa wynika, że choć lepiej byłoby,
         gdyby Komisja obrała ustanowiony w tych dyrektywach tryb interwencji bezpośredniej, to procedura taka stanowi środek o charakterze
         prewencyjnym, który nie może ani uchylać, ani zastępować uprawnień Komisji wynikających z art. 226 WE (zob. w kontekście dyrektywy
         89/665 wyroki z dnia 24 stycznia 1995 r. w sprawie C‑359/93 Komisja przeciwko Niderlandom, Rec. str. I‑157, pkt 13, z dnia
         4 maja 1995 r. w sprawie C‑79/94 Komisja przeciwko Grecji, Rec. str. I‑1071, pkt 11, z dnia 17 grudnia 1998 r. w sprawie C‑353/96
         Komisja przeciwko Irlandii, Rec. str. I‑8565, pkt 22 oraz ww. wyrok w sprawie Komisja przeciwko Austrii, pkt 57). Okoliczność,
         czy Komisja skorzystała z tej procedury, pozostaje zatem bez wpływu na ocenę dopuszczalności skargi o stwierdzenie uchybienia
         zobowiązaniom państwa członkowskiego.

      28     Komisja ma bowiem wyłączne kompetencje w decydowaniu o tym, czy należy wszcząć postępowanie o stwierdzenie w trybie art. 226 WE
         uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego (zob. podobnie ww. wyroki z dnia 11 sierpnia 1995 r. Komisja przeciwko Niemcom,
         pkt 22 oraz z dnia 5 listopada 2002 r. w sprawie Komisja przeciwko Niemcom, pkt 38). W ten sposób wybór między tymi dwiema
         procedurami jest pozostawiony jej swobodnemu uznaniu.

      29     Z powyższych rozważań wynika, że zarzuty dotyczące niedopuszczalności powinny zostać oddalone.
       Co do istoty sprawy
      30     Na poparcie swej skargi Komisja powołuje się na jeden jedyny zarzut dotyczący w istocie naruszenia przepisu art. 15 dyrektywy
         93/38 w związku z art. 20 ust. 1 i art. 21 tej dyrektywy przez to, iż DEI udzieliła spornego zamówienia bez uprzedniej publikacji
         ogłoszenia o zamówieniu w Dzienniku Urzędowym Wspólnot Europejskich.

      31     W tym miejscu należy stwierdzić, że rząd grecki nie zaprzecza temu, iż sporne zamówienie podlega przepisowi art. 15 dyrektywy
         93/38, a zatem powinno było zostać co do zasady udzielone zgodnie z przepisami tytułów III-V tej dyrektywy, które stanowią
         między innymi o zaproszeniu do ubiegania się o zamówienie poprzez ogłoszenie o zamówieniu w owym Dzienniku.

      32     Rząd ten podnosi jednak, że zgodnie z art. 20 ust. 2 lit. c) i d) dyrektywy 93/38 sporne zamówienie mogło w drodze wyjątku
         zostać udzielone bez publikowania ogłoszenia. Jego zdaniem ze względu na szczególne cechy urządzenia przeznaczonego do transportu
         oraz na podłoże placu budowy, jak również ze względu na konieczność przyłączenia taśm transportowych do istniejącego już systemu,
         jedynie grupa przedsiębiorców Koch/Metka była w stanie wykonać owe roboty. Jednocześnie wykonanie prac było bardzo pilne z powodu
         terminów zakreślonych przez ministerstwo środowiska, zagospodarowania przestrzennego i robót publicznych.

      33     W tym względzie należy na wstępie przypomnieć, że jako odstępstwa od zasad odnoszących się do procedur udzielania zamówień
         publicznych, przepisy art. 20 ust. 2 lit. c) i d) dyrektywy 93/38 powinny być interpretowane w sposób ścisły. Ponadto ciężar
         udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne (zob. podobnie w kontekście dyrektyw 71/305
         i 93/37 wyroki z dnia 10 marca 1987 r. w sprawie 199/85 Komisja przeciwko Włochom, Rec. str. 1039, pkt 14, z dnia 18 maja
         1995 r. w sprawie C‑57/94 Komisja przeciwko Włochom, Rec. str. I‑1249, pkt 23 oraz z dnia 14 września 2004 r. w sprawie C‑385/02
         Komisja przeciwko Włochom, Rec. str. I‑8121, pkt 19).

      34     W pierwszym rzędzie z utrwalonego orzecznictwa wynika, jeśli chodzi o art. 20 ust. 2 lit. c) dyrektywy 93/38, że stosowanie
         tego przepisu jest uzależnione od kumulatywnego spełnienia dwóch przesłanek, a mianowicie: istnienia szczególnych przyczyn
         technicznych robót będących przedmiotem zamówienia oraz tego, aby owe szczególne przyczyny techniczne czyniły udzielenie zamówienia
         określonemu przedsiębiorcy bezwzględnie koniecznym (zob. podobnie w kontekście dyrektyw 71/305 i 93/37 ww. wyroki z dnia 18 maja
         1995 r. w sprawie Komisja przeciwko Włochom, pkt 24 oraz z dnia 14 września 2004 r. w sprawie Komisja przeciwko Włochom, pkt 18,
         20 i 21).

      35     Stąd jak zauważył rzecznik generalny w punktach 40–45 opinii, choć w niniejszym stanie faktycznym szczególne przyczyny techniczne
         w rozumieniu art. 20 ust. 2 lit. c) dyrektywy 93/38 dotyczą owych robót, należy stwierdzić, że rząd grecki nie udowodnił ponad
         wszelką wątpliwość, jakoby jedynie grupa przedsiębiorstw Koch/Metka była w stanie wykonać te roboty, a tym samym, jakoby udzielenie
         jej wspomnianego zamówienia było bezwzględnie konieczne.

      36     W istocie ani szczególne cechy urządzenia przeznaczonego do transportu popiołów, ani grząski rodzaj podłoża, ani wreszcie
         konieczność przyłączenia systemu taśm transportowych do systemu już istniejącego same w sobie nie dowodzą jeszcze, że owa
         grupa przedsiębiorstw była jedynym przedsiębiorcą w ramach Wspólnoty, który dysponował wiedzą i doświadczeniem koniecznymi
         do wykonania rzeczonych robót.

      37     Zapraszając zresztą również przedsiębiorstwo Dosco do złożenia oferty, sama DEI oceniła, iż co do zasady jeszcze inny przedsiębiorca
         poza grupą Koch/Metka był tak samo w stanie wykonać owe roboty.

      38     Nadto z akt sprawy wynika, że jeśli chodzi o podobne roboty wykonywane w tym samym miejscu, DEI w przeszłości przeprowadziła
         już postępowania w przedmiocie udzielania zamówienia z publikacją ogłoszenia o zamówieniu.

      39     Nie można zatem zasadnie utrzymywać, że ze względu na szczególne przyczyny techniczne wykonanie spornego zamówienia mogło
         zostać powierzone jedynie grupie przedsiębiorstw Koch/Metka.

      40     W drugim rzędzie, jeśli chodzi o odstępstwo przewidziane w art. 20 ust. 2 lit. d) dyrektywy 93/38, orzecznictwo uzależnia
         możliwość zastosowania go od kumulatywnego spełnienia trzech przesłanek, a mianowicie: zaistnienia wydarzenia, którego nie
         można było przewidzieć, wyjątkowo pilnego charakteru sprawy, który nie daje się pogodzić z terminami wiążącymi się z zaproszeniem
         do ubiegania się o zamówienie oraz istnienia związku przyczynowo-skutkowego między owym nieprzewidywalnym wydarzeniem a wynikającym
         z niego wyjątkowo pilnym charakterem sprawy (zob. podobnie w kontekście dyrektywy 71/305 wyroki z dnia 2 sierpnia 1993 r.
         w sprawie C‑107/92 Komisja przeciwko Włochom, Rec. str. I‑4655, pkt 12 oraz z dnia 28 marca 1996 r. w sprawie C‑318/94 Komisja
         przeciwko Niemcom, Rec. str. I‑1949, pkt 14).

      41     Tymczasem rząd grecki nie wykazał spełnienia tych trzech przesłanek w rozpatrywanym stanie faktycznym.
      42     W istocie konieczność wykonania wspomnianych robót w terminach zakreślonych przez organ właściwy do przeprowadzenia oceny
         skutków projektu na środowisko naturalne nie może zostać uznana za świadczącą o wyjątkowo pilnym charakterze sprawy, wynikającym
         z zaistnienia wydarzenia, którego nie można było przewidzieć.

      43     Fakt, iż organ, którego zadaniem jest zatwierdzenie danego projektu, może nakładać terminy stanowi przewidywalny element procedury
         zatwierdzania tego projektu (zob. podobnie w kontekście dyrektywy 71/305 ww. wyrok z dnia 28 marca 1996 r. w sprawie Komisja
         przeciwko Niemcom, pkt 18).

      44     Co więcej, DEI miała w przypadku spornego zamówienia możliwość wszczęcia postępowania w sprawie udzielania zamówienia wraz
         z publikacją ogłoszenia o zamówieniu od samego początku postępowania dotyczącego oceny skutków wywieranych na środowisko,
         tj. około trzy lata przed upływem wyznaczonych terminów.

      45     Stąd też nie można zasadnie twierdzić, iż wyjątkowo pilny charakter sprawy wynikający z nieprzewidywalnych dla DEI wydarzeń,
         uniemożliwiłby dochowanie wymaganych terminów w przypadku dokonania zaproszenia do ubiegania się o zamówienie.

      46     Mając powyższe na względzie, należy zatem stwierdzić, że wskutek udzielenia przez DEI zamówienia publicznego na wyprodukowanie
         systemu taśm transportowych dla elektrociepłowni w Megalopolis w trybie procedury negocjacyjnej, bez uprzedniej publikacji
         ogłoszenia o zamówieniu, Republika Grecka uchybiła zobowiązaniom, które na niej ciążą na mocy dyrektywy Rady 93/38, a w szczególności
         art. 20 ust. 1 i art. 21 tej dyrektywy.

       W przedmiocie kosztów
      47     Zgodnie z art. 69 § 2 regulaminu kosztami zostaje obciążona, na żądanie strony przeciwnej, strona przegrywająca sprawę. Ponieważ
         Komisja wniosła o obciążenie Republiki Greckiej kosztami postępowania, a ta przegrała sprawę, należy obciążyć ją kosztami
         postępowania.

      Z powyższych względów Trybunał (pierwsza izba) orzeka, co następuje:
      1)      Wskutek udzielenia przez państwową elektrownię Dimosia Epicheirisi Ilektrismoy zamówienia publicznego na wyprodukowanie systemu
            taśm transportowych dla elektrociepłowni w Megalopolis w trybie procedury negocjacyjnej, bez uprzedniej publikacji ogłoszenia
            o zamówieniu, Republika Grecka uchybiła zobowiązaniom, które na niej ciążą na mocy dyrektywy Rady 93/38/EWG z dnia 14 czerwca
            1993 r. koordynującej procedury udzielania zamówień publicznych przez podmioty działające w sektorach gospodarki wodnej, energetyki,
            transportu i telekomunikacji, zmienionej dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady 98/4/WE z dnia 16 lutego 1998 r., w tym
            w szczególności art. 20 ust. 1 i art. 21 tej dyrektywy.
      2)      Republika Grecka zostaje obciążona kosztami postępowania
      Podpisy
      * Język postępowania: grecki.


Wyrok Sądu pierwszej instancji (czwarta izba) z dnia 12 lipca 1990 r. # Hans Scheuer przeciwko Komisji Wspólnot Europejskich. # Urzędnicy - Interes służby. # Sprawa T-108/89.


Wyrok Sądu pierwszej instancji (trzecia izba) z dnia 7 lutego 1991 r. # Ana Fernandes Ferreira de Freitas przeciwko Komisji Wspólnot Europejskich. # Urzędnicy. # Sprawa T-2/90.


title: Wyrok Trybunału (czwarta izba) z dnia 22 maja 2008 r. # Evonik Degussa GmbH przeciwko Komisji Wspólnot Europejskich. # Odwołanie - Konkurencja - Kartel - Rynek metioniny - Grzywna - Rozporządzenie nr 17 - Artykuł 15 ust. 2 - Zasada legalności kar - Wypaczenie stanu faktycznego - Zasada proporcjonalności - Zasada równego traktowania. # Sprawa C-266/06 P.

text:
      Wyrok Trybunału (czwarta izba) z dnia 22 maja 2008 r. – Degussa przeciwko Komisji
      (sprawa C‑266/06 P)
      Odwołanie – Konkurencja – Kartel – Rynek metioniny – Grzywna – Rozporządzenie nr 17 – Artykuł 15 ust. 2 – Zasada legalności kar – Wypaczenie stanu faktycznego – Zasada proporcjonalności – Zasada równego traktowania
      1.                     Prawo wspólnotowe – Zasady ogólne prawa – Pewność prawa – Legalność kar – Zakres (por. pkt 38–40, 44–46)
      2.                     Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Uprawnienia dyskrecjonalne przyznane Komisji w art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 17
            (rozporządzenie Rady nr 17, art. 15 ust. 2; komunikat Komisji 98/C 9/03) (por. pkt 50–62)
      3.                     Odwołanie – Zarzuty – Błąd w ustaleniach faktycznych – Niedopuszczalność – Kontrola oceny dowodów przez Trybunał – Wykluczenie,
            z wyjątkiem przypadku ich przeinaczenia (art. 225 ust. 1 WE; statut Trybunału Sprawiedliwości, art. 58 akapit pierwszy) (por.
            pkt 72–74, 86, 94)
      4.                     Odwołanie – Właściwość Trybunału – Zakwestionowanie, ze względów słuszności, oceny dokonanej przez Sąd w zakresie kwoty grzywny
            nałożonej na przedsiębiorstwo – Wyłączenie – Zakwestionowanie tej oceny ze względów dotyczących naruszenia zasady niedyskryminacji
            – Zaliczenie (art. 81 ust. 1 WE; rozporządzenie Rady nr 17, art. 15 ust. 2) (por. pkt 95, 114)
      5.                     Odwołanie – Zarzuty – Niewystarczające lub sprzeczne uzasadnienie – Dopuszczalność – Podanie przez Sąd uzasadnienia dorozumianego
            – Dopuszczalność – Przesłanki (art. 225 ust. 1 WE; statut Trybunału Sprawiedliwości, art. 36, art. 53 akapit pierwszy, art. 58
            akapit pierwszy) (por. pkt 102, 103)
      6.                     Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Kryteria – Konieczność dokonania zróżnicowania między przedsiębiorstwami uczestniczącymi
            w tym samym naruszeniu w zależności od ich całkowitych obrotów – Brak (rozporządzenie Rady nr 17, art. 15 ust. 2; komunikat
            Komisji 98/C 9/03, pkt 1 część A akapit piąty) (por. pkt 119–123)
      Przedmiot

               Odwołanie od wyroku Sądu Pierwszej Instancji (trzecia izba) z dnia 5 kwietnia 2006 r. w sprawie T‑279/02 Degussa AG przeciwko
                  Komisji, w którym Sąd oddalił w części skargę o stwierdzenie nieważności decyzji Komisji 2003/674/WE z dnia 2 lipca 2002 r.
                  dotyczącej postępowania na podstawie art. 81 traktatu WE i art. 53 porozumienia o EOG (Dz.U. L 255, s. 1) – Kartel dotyczący
                  rynku metioniny ‑ Wymogi zasady nullum crimen, nulla poena sine lege w odniesieniu do systemu grzywien przewidzianego w art. 15
                  ust. 2 rozporządzenia nr 17/62.

            Sentencja

                  1)

                  	Odwołanie zostaje oddalone.

                  2)

                  	Evonik Degussa GmbH zostaje obciążona kosztami postępowania.

                  3)

                  	Rada Unii Europejskiej pokrywa własne koszty.