title: Wyrok Trybunału (pierwsza izba) z dnia 15 listopada 2012 r.#Raiffeisen-Waren-Zentrale Rhein-Main eG przeciwko Saatgut-Treuhandverwaltungs GmbH.#Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Oberlandesgericht Düsseldorf.#Wspólnotowa ochrona odmian roślin – Rozporządzenie (WE) nr 2100/94 – Usługi przygotowawcze – Obowiązek dostarczenia informacji przez podmiot świadczący usługi przygotowawcze posiadaczowi wspólnotowego prawa do ochrony odmian roślin – Wymogi co do momentu i treści żądania udzielenia informacji.#Sprawa C-56/11.

text:
         WYROK TRYBUNAŁU (pierwsza izba)
      z dnia 15 listopada 2012 r. (
            *1
         )
      „Wspólnotowa ochrona odmian roślin — Rozporządzenie (WE) nr 2100/94 — Usługi przygotowawcze — Obowiązek dostarczenia informacji przez podmiot świadczący usługi przygotowawcze posiadaczowi wspólnotowego prawa do ochrony odmian roślin — Wymogi co do momentu i treści żądania udzielenia informacji”
      W sprawie C-56/11
      mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Oberlandesgericht Düsseldorf (Niemcy) postanowieniem z dnia 3 stycznia 2011 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 8 lutego 2011 r., w postępowaniu:

         Raiffeisen-Waren-Zentrale Rhein-Main eG

      przeciwko

         Saatgut-Treuhandverwaltungs GmbH,

      TRYBUNAŁ (pierwsza izba),
      w składzie: A. Tizzano, prezes izby, A. Borg Barthet, E. Levits (sprawozdawca), J.J. Kasel i M. Berger, sędziowie,
      rzecznik generalny: N. Jääskinen,
      sekretarz: K. Sztranc-Sławiczek, administrator,
      uwzględniając pisemny etap postępowania i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 15 marca 2012 r.,
      rozważywszy uwagi przedstawione:

               —

               w imieniu Raiffeisen-Waren-Zentrale Rhein-Main eG przez C. Bittnera oraz F. Eckarda, Rechtsanwälte,

               —

               w imieniu Saatgut-Treuhandverwaltungs GmbH przez K. von Gierkego oraz J. Forkela, Rechtsanwälte,

               —

               w imieniu rządu hiszpańskiego przez A. Rubia Gonzáleza, działającego w charakterze pełnomocnika,

               —

               w imieniu Komisji Europejskiej przez B. Schimę, M. Vollkommer, F. Wilmana oraz I. Galindo Martin, działających w charakterze pełnomocników,

         po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 14 czerwca 2012 r.,
      wydaje następujący

         Wyrok

               1

               Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 14 ust. 3 tiret szóste rozporządzenia Rady (WE) nr 2100/94 z dnia 27 lipca 1994 r. w sprawie wspólnotowego systemu ochrony odmian roślin (Dz.U. L 227, s. 1) oraz art. 9 ust. 2 i 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1768/95 z dnia 24 lipca 1995 r. ustanawiającego przepisy wykonawcze w zakresie odstępstwa rolnego przewidzianego w art. 14 ust. 3 rozporządzenia nr 2100/94 (Dz.U. L 173, s. 14) zmienionego rozporządzeniem Komisji (WE) nr 2605/98 z dnia 3 grudnia 1998 r. (Dz.U. L 328, s. 6, zwanego dalej „rozporządzeniem nr 1768/95”).

               2

               Powyższy wniosek został przedstawiony w ramach sporu między Raffeisen-Waren-Zentrale Rhein-Main eG (zwaną dalej „RWZ”) a Saatgut-Treuhandverwaltungs GmbH (zwaną dalej „STV”) w przedmiocie żądania dostarczenia informacji, które STV przedstawiła RWZ w odniesieniu do lat gospodarczych dla certyfikowanego materiału siewnego 2005–2006 i 2006–2007.

         Ramy prawne

         Rozporządzenie nr 2100/94

               3

               Zgodnie z art. 11 rozporządzenia nr 2100/94 prawo do wspólnotowej ochrony odmian roślin przysługuje „hodowcy”, czyli „[o]sob[ie], która wyhodowała lub odkryła i rozwinęła odmianę, lub jej następc[y] prawn[emu]”.

               4

               Artykuł 13 wspomnianego rozporządzenia, zatytułowany „Uprawnienia posiadacza wspólnotowego prawa do ochrony odmian roślin i jego ograniczenia”, stanowi:
               „1.   Wspólnotowe prawo do ochrony odmian roślin wywiera taki skutek, iż posiadaczowi lub posiadaczom wspólnotowego prawa do ochrony odmian roślin, zwanym dalej »posiadaczami«, przysługuje prawo do wykonywania działań wymienionych w ust. 2.
               2.   Bez uszczerbku dla przepisów art. 15 i 16 następujące działania w odniesieniu do składników odmiany lub materiału ze zbioru odmiany chronionej […] wymagają upoważnienia posiadacza:

                        a)

                        wytwarzanie lub rozmnażanie (reprodukcja);

                  […]
               Posiadacz może udzielić swojego upoważnienia na określonych warunkach i z ograniczeniami.
               […]”.

               5

               Artykuł 14 wspomnianego rozporządzenia, zatytułowany „Odstępstwo od wspólnotowego prawa do ochrony odmian roślin”, stanowi w swoim ust. 1:
               „Nie naruszając przepisów art. 13 ust. 2 i w celu ochrony produkcji rolnej rolnicy są upoważnieni do używania do rozmnażania w uprawie polowej materiału ze zbioru uzyskanego w ich własnym gospodarstwie, z uprawy materiału rozmnożeniowego odmiany chronionej wspólnotowym prawem do ochrony odmian roślin, ale niebędącej mieszańcem lub odmianą syntetyczną”.

               6

               Artykuł 14 ust. 3 rozporządzenia nr 2100/94 przewiduje:
               „Warunki mające na celu uregulowanie odstępstwa przewidzianego w ust. 1 i ochronę uzasadnionych interesów określonych hodowców i rolników zostaną ustanowione przed wejściem w życie niniejszego rozporządzenia w drodze przepisów wykonawczych wydanych na podstawie art. 114 i w oparciu o następujące kryteria:

                        —

                        […]

                        —

                        rolników prowadzących małe gospodarstwa nie obowiązuje wymóg zapłaty wynagrodzenia posiadaczowi; […]

                        —

                        […]

                        —

                        inni rolnicy obowiązani są do zapłaty godziwego wynagrodzenia posiadaczowi, którego wysokość powinna być w rozsądnym stopniu niższa od wysokości wynagrodzenia pobieranego w przypadku umowy licencyjnej na produkcję materiału rozmnożeniowego tej samej odmiany, na tym samym obszarze; właściwa wysokość godziwego wynagrodzenia może podlegać zmianom w czasie, w zależności od stopnia, w jakim stosuje się odstępstwo określone w ust. 1, w odniesieniu do tej odmiany,

                        —

                        […]

                        —

                        rolnicy, a także świadczący usługi przygotowawcze, przekazują posiadaczom na ich żądanie istotne informacje; […]”.

         Rozporządzenie nr 1768/95

               7

               Artykuł 2 rozporządzenia nr 1768/95 ma następujące brzmienie:
               „1.   Warunki określone w art. 1 realizowane są przez posiadacza odmiany reprezentującego hodowcę oraz przez rolnika w sposób umożliwiający ochronę uzasadnionych interesów prawnych obu stron.
               2.   Uważa się, że uzasadnione interesy prawne stron nie są chronione, jeżeli dochodzi do sytuacji, w której są one poddane niekorzystnemu oddziaływaniu, bez uwzględnienia potrzeby utrzymania rozsądnej równowagi między nimi wszystkimi lub potrzeby zachowania zasady proporcjonalności między celem danego warunku a rzeczywistym skutkiem jego realizacji”.

               8

               Artykuł 5 powyższego rozporządzenia, który ustanawia reguły dotyczące wynagrodzenia należnego posiadaczowi prawa do ochrony odmiany, stanowi:
               „1.   Poziom słusznego wynagrodzenia, które należy wypłacić na rzecz posiadacza odmiany, stosownie do art. 14 ust. 3 tiret czwarte rozporządzenia [nr 2100/94] może stanowić przedmiot umowy między posiadaczem odmiany a danym rolnikiem.
               2.   W przypadku gdy umowa nie została zawarta lub jeżeli nie ma ona zastosowania, poziom wynagrodzenia jest w rozsądnym stopniu [zdecydowanie] niższy od kwoty pobieranej za licencjonowaną produkcję materiału rozmnożeniowego najniższej kategorii kwalifikującego się do urzędowej certyfikacji w odniesieniu do tej samej odmiany, na tym samym obszarze.
               […]
               5.   Jeżeli w przypadku ust. 2 umowa określona w ust. 4 nie ma zastosowania, to wynagrodzenie, jakie ma być wypłacone, wynosi 50% kwot pobranych [należnych] za licencjonowaną produkcję materiału rozmnożeniowego, jak określono w ust. 2.
               […]”.

               9

               Artykuł 8 rozporządzenia nr 1768/95, zatytułowany „Informacje dostarczane przez rolnika”, stanowi w swoich ust. 3 i 4:
               „3.   Informacje na podstawie ust. 2 lit. b), c), d) i e) odnoszą się do bieżącego roku gospodarczego i do jednego lub więcej z trzech poprzednich lat gospodarczych, za które rolnik nie dostarczył uprzednio istotnych informacji na żądanie posiadacza odmiany, zgodnie z przepisami ust. 4 i 5.
               Pierwszy rok gospodarczy, którego dotyczą informacje, nie może być jednak rokiem wcześniejszym niż rok, w którym przedstawiono pierwszy z wniosków dostarczenia informacji przez danego rolnika w odniesieniu do odmiany lub odmian lub, jako alternatywa, w którym rolnik nabył materiał rozmnożeniowy danej odmiany lub odmian, jeżeli towarzyszyło temu dostarczenie informacji co najmniej w formie wypełnienia kwestionariusza wniosku o przyznanie wspólnotowego systemu ochrony odmian roślin lub przy przyznawaniu wspólnotowego systemu ochrony odmian roślin, jak również przy ewentualnych warunkach wykorzystania materiału rozmnożeniowego.
               […]
               4.   Posiadacz odmiany podaje we wniosku swoje nazwisko i adres, odmianę lub odmiany, w odniesieniu do których zamierza uzyskać informację, jak również odniesienie lub odniesienia do odpowiedniego wspólnotowego prawa lub praw do ochrony odmian roślin.
               Jeżeli rolnik zgłosi takie żądanie, wniosek składa się na piśmie oraz okazuje się dowód posiadania danej odmiany. Bez uszczerbku dla przepisów ust. 5 wniosek kieruje się bezpośrednio do zainteresowanego rolnika”.

               10

               Artykuł 9 rozporządzenia nr 1768/95, zatytułowany „Informacje dostarczane przez przetwórcę [podmiot świadczący usługi przygotowawcze]”, stanowi:
               „1.   Dane szczegółowe dotyczące istotnych informacji, które mają być dostarczane przez przetwórcę [podmiot świadczący usługi przygotowawcze] posiadaczowi odmiany, stosownie do art. 14 ust. 3 tiret szóste rozporządzenia [nr 2100/94], mogą stanowić przedmiot umowy między posiadaczem odmiany a zainteresowanym przetwórcą [podmiotem świadczącym usługi przygotowawcze].
               2.   W przypadku gdy umowa taka nie została zawarta lub nie ma zastosowania, bez uszczerbku dla wymogów legislacji wspólnotowej lub ustawodawstwa państw członkowskich, przetwórca [podmiot świadczący usługi przygotowawcze] jest zobowiązany, na wniosek posiadacza odmiany, do złożenia posiadaczowi odmiany oświadczenia dotyczącego istotnych informacji. Poniższe kwestie uznawane są za istotne:

                        a)

                        nazwisko przetwórcy [podmiotu świadczącego usługi przygotowawcze], adres zamieszkania oraz zarejestrowane w celu prowadzenia działalności nazwa i adres przedsiębiorstwa;

                        b)

                        fakt wykonania przez przetwórcę [podmiot świadczący usługi przygotowawcze] usługi przetwarzania materiału rozmnożeniowego ze zbioru należącego do jednej lub więcej odmian należących do posiadacza, w przypadku gdy odmiana lub odmiany zostały zgłoszone przetwórcy [podmiotowi świadczącemu usługi przygotowawcze], albo gdy przetwórca [podmiot świadczący usługi przygotowawcze] uzyskał informacje o nich z innych źródeł;

                        c)

                        jeżeli przetwórca [podmiot świadczący usługi przygotowawcze] wykonał taką usługę, ilość materiału ze zbioru, zaliczanego do odmiany lub odmian należących do posiadacza, który został przetworzony na materiał rozmnożeniowy przez przetwórcę [podmiot świadczący usługi przygotowawcze], oraz całkowita ilość otrzymana w wyniku przetworzenia;

                        d)

                        daty i miejsca przetwórstwa [usług przygotowawczych] określon[ych] w lit. c);

                        e)

                        nazwisko i adres osoby lub osób, dla których wykonał usługę przetwarzania określoną w lit. c) oraz referencyjne ilości.

                  3.   Informacje na podstawie ust. 2 lit. b), c), d) i e) odnoszą się do bieżącego roku gospodarczego i do jednego lub więcej z trzech poprzednich lat gospodarczych, za które posiadacz nie zgłosił uprzednio wniosku zgodnie z przepisami ust. 4 i 5; pierwszym rokiem gospodarczym, którego dotyczą informacje, jest jednak rok, w którym przedstawiono pierwszy wniosek w odniesieniu do danej odmiany lub danych odmian oraz zainteresowanego przetwórcy [podmiotu świadczącego usługi przygotowawcze].
               4.   Przepisy art. 8 ust. 4 stosuje się z potrzebnymi zmianami.
               […]”.

               11

               Artykuł 14 rozporządzenia nr 1768/95, który dotyczy kontroli sprawowanej przez posiadacza prawa do ochrony odmiany nad wykonaniem obowiązków ciążących na rolniku, przewiduje w swoim ust. 1:
               „W celu kontrolowania przez posiadacza odmian zgodności z przepisami art. 14 rozporządzenia [nr 2100/94], określonymi w niniejszym rozporządzeniu, w zakresie wypełniania obowiązków przez rolnika, na wniosek posiadacza odmiany, rolnik:

                        a)

                        dostarcza dowody na poparcie złożonego przez niego oświadczenia dotyczącego informacji, na mocy art. 8, poprzez ujawnienie dostępnych dokumentów, takich jak faktury, stosowane etykiety lub pozostałe właściwe dokumenty zgodnie z art. 13 ust. 1 lit. a), dotyczące:

                                 —

                                 świadczenia usług przetwarzania materiału ze zbioru odmiany należącej do posiadacza na materiał rozmnożeniowy przez jakąkolwiek osobę trzecią
                                 lub

                                 —

                                 w przypadku [określonym w] art. 8 ust. 2 lit. e) – dostawy materiału rozmnożeniowego odmiany należącej do posiadacza,

                           lub poprzez pokazanie ziemi lub pomieszczeń i urządzeń magazynowych;

                        b)

                        udostępnia dowody wymagane na mocy art. 4 ust. 3 lub art. 7 ust. 5 lub zapewnia do nich dostęp”.

         Postępowanie główne i pytania prejudycjalne

               12

               RWZ jest centralną spółdzielnią rolniczą, która oferuje rolnikom usługi przetwarzania materiału siewnego, w ramach których przygotowuje materiał ze zbioru w celu jego składowania i późniejszej uprawy.

               13

               Powyższe usługi są skierowane z jednej strony do posiadaczy prawa do ochrony odmian roślin, których reprezentuje między innymi STV i którzy zlecili w ramach umownej uprawy rozmnożenie certyfikowanego materiału siewnego w celu jego wprowadzenia do obrotu.

               14

               Z drugiej strony owe usługi są skierowane do rolników, którzy prowadzą uprawę materiału siewnego na podstawie art. 14 ust. 3 rozporządzenia nr 2100/94.

               15

               Z postanowienia odsyłającego wynika, że RWZ wykonała na rzecz różnych rolników usługi przygotowawcze w odniesieniu do lat gospodarczych 2005–2006 i 2006–2007 w ramach uprawy umownej dla posiadaczy prawa do ochrony odmian roślin reprezentowanych przez STV.

               16

               W związku z oświadczeniami o uprawie umownej, które zostały przesłane STV przez zainteresowanych rolników, STV skierowała do RWZ dwie serie żądań dostarczenia informacji na temat wykonanych przez nią usług przygotowawczych:

                        —

                        pismami z dni 30 czerwca 2006 r., 7 sierpnia 2006 r., 15 września 2006 r. i 30 kwietnia 2007 r. w odniesieniu do roku gospodarczego 2005–2006, i

                        —

                        pismami z dni 25 i 29 czerwca 2007 r., 23 sierpnia 2007 r. oraz 29 maja 2008 r. w odniesieniu do roku gospodarczego 2006–2007.

               17

               Do powyższych żądań, które miały na celu ustalenie, czy RWZ wykonała usługi przygotowawcze w stosunku do odmian chronionych, o których tu mowa, jakie osoby zamówiły te usługi i w jakiej ilości, załączone były streszczenia, w których poza wchodzącymi w rachubę odmianą chronioną i rokiem gospodarczym figurowały nazwisko i adres rolnika, który wprowadził do uprawy materiał ze zbioru, lecz nie zawierały one kopii oświadczeń o wprowadzeniu do uprawy ani innych dowodów.

               18

               RWZ odpowiedziała negatywnie na powyższe żądania, powołując się w tym względzie na trzy serie powodów, aby uzasadnić swoją odmowę. Po pierwsze, uważała ona, że żądanie dostarczenia informacji powinno zawierać elementy wskazujące na to, że wykonała ona usługi przygotowawcze podlegające obowiązkowi udzielenia informacji, o którym mowa w art. 14 ust. 3 tiret szóste rozporządzenia nr 2100/94. Po drugie, w jej opinii istotne pod względem prawnym są jedynie żądania dostarczenia informacji wniesione w trakcie roku gospodarczego, do którego odnoszą się informacje. Po trzecie, uważała ona, że z usług przygotowawczych zrealizowanych w ramach uprawy umownej dla posiadacza odmiany nie można wywieść żadnych przesłanek wskazujących na ewentualną uprawę materiału siewnego.

               19

               STV, która wniosła skargę przeciwko RWZ, wygrała sprawę przed sądem pierwszej instancji, który uznał z jednej strony, że do wniesienia żądań dostarczenia informacji nie ma zastosowania termin zawity, a z drugiej strony, że oświadczenia o uprawie umownej stanowią wystarczające przesłanki do powstania obowiązku dostarczenia informacji po stronie podmiotu świadczącego usługi przygotowawcze, gdyż rolnik, który prowadzi uprawę na podstawie umowy w sprawie rozmnażania, ma konkretną możliwość wprowadzenia do uprawy danego materiału ze zbioru. RWZ wniosła apelację od tego orzeczenia do sądu odsyłającego.

               20

               Nie mając pewności co do wykładni, jaką należy nadać art. 14 ust. 3 rozporządzenia nr 2100/94 oraz art. 9 ust. 2 i 3 rozporządzenia nr 1768/95, Oberlandesgericht Düsseldorf postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:

                        „1)

                        Czy obowiązek dostarczenia informacji przez podmiot świadczący usługi przygotowawcze uregulowany w art. 14 ust. 3 tiret szóste rozporządzenia nr 2100/94 i art. 9 ust. 2 i 3 rozporządzenia nr 1768/95 powstaje tylko wówczas, kiedy podmiot świadczący usługi przygotowawcze otrzyma od posiadacza prawa do ochrony odmiany żądanie dostarczenia informacji przed upływem roku gospodarczego, którego dotyczy żądanie (lub ostatniego roku gospodarczego, jeżeli żądanie dotyczy wielu lat)?

                        2)

                        W razie udzielenia odpowiedzi twierdzącej na pytanie pierwsze:
                        Czy żądanie dostarczenia informacji zostaje »złożone z zachowaniem terminu« już wtedy, kiedy posiadacz prawa do ochrony odmiany twierdzi w swoim żądaniu, że dysponuje przesłankami wskazującymi na to, że w celu wprowadzenia do uprawy materiału ze zbioru podmiot świadczący usługi przygotowawcze przetworzył lub zamierza przetworzyć materiał ze zbioru, który rolnik wskazany imiennie w żądaniu wytworzył przez uprawę materiału rozmnożeniowego odmiany chronionej, czy też należy ponadto w żądaniu dostarczenia informacji przedstawić podmiotowi świadczącemu usługi przygotowawcze dowód na istnienie przytoczonych przesłanek (np. poprzez przesłanie kopii oświadczenia rolnika o wprowadzeniu do uprawy materiału ze zbioru)?

                        3)

                        Czy przesłanki stanowiące podstawę obowiązku dostarczenia informacji przez podmiot świadczący usługi przygotowawcze mogą wynikać z tego, że podmiot świadczący usługi przygotowawcze jako pełnomocnik posiadacza prawa do ochrony odmiany wykonuje umowę w sprawie rozmnażania dotyczącą produkcji nasion handlowych odmiany chronionej, którą posiadacz prawa do ochrony odmiany zawarł z rolnikiem dokonującym rozmnożenia, jeżeli i ponieważ rolnik w ramach wykonywania powyższej umowy faktycznie uzyskuje możliwość wykorzystania części materiału siewnego rozmnożeniowego do jego wprowadzenia do uprawy?”.

         W przedmiocie pytań prejudycjalnych

         W przedmiocie pytania pierwszego

               21

               W swoim pytaniu pierwszym sąd odsyłający zastanawia się zasadniczo, czy art. 9 ust. 3 rozporządzenia nr 1768/95 powinien być interpretowany w ten sposób, że obowiązek dostarczenia informacji, który ciąży na podmiocie świadczącym usługi przygotowawcze w odniesieniu do odmian chronionych, już nie istnieje, w przypadku gdy żądanie udzielenia informacji pochodzące od posiadacza prawa do ochrony tych odmian wpłynie do niego po upływie roku gospodarczego, do którego odnosi się to żądanie.

               22

               Jak wynika z samego brzmienia art. 9 ust. 3 rozporządzenia nr 1768/95, obowiązek dostarczenia informacji wskazanych w ust. 2 lit. b), c), d) i e) tegoż artykułu ciąży na podmiocie świadczącym usługi przygotowawcze, o ile owe informacje odnoszą się do roku gospodarczego, w którym żądanie to zostało przedstawione.

               23

               Wobec powyższego co do zasady żądanie odnoszące się do danego roku gospodarczego, które wpłynie do wspomnianego podmiotu świadczącego usługi przygotowawcze po upływie tego roku gospodarczego, nie może prowadzić do powstania po jego stronie obowiązku dostarczenia informacji.

               24

               Niemniej w art. 9 ust. 3 rozporządzenia nr 1768/95 zostało sprecyzowane, że wnioskowane informacje mogą się także odnosić do jednego lub kilku z poprzednich lat gospodarczych, w odniesieniu do których posiadacz prawa do ochrony odmiany nie przedstawił jeszcze żądania udzielenia informacji. W tym względzie w przepisie tym uściślono, że pierwszy rok gospodarczy, do którego te informacje się odnoszą, musi być rokiem, w trakcie którego zostało przedstawione pierwsze żądanie udzielenia informacji dotyczące danej odmiany lub danych odmian oraz określonego podmiotu świadczącego usługi przygotowawcze.

               25

               W związku z powyższym z samej treści wspomnianego przepisu wynika, że posiadacz prawa do ochrony odmiany może przedstawić podmiotowi świadczącemu usługi przygotowawcze żądanie udzielenia informacji dotyczące jednego lub kilku lat gospodarczych poprzedzających bieżący rok gospodarczy, pod warunkiem że skierował on pierwsze żądanie udzielenia informacji odnoszące się do danej odmiany i danego podmiotu świadczącego usługi przygotowawcze w trakcie pierwszego z tych poprzednich lat gospodarczych.

               26

               Taką wykładnię potwierdza sam cel rozporządzenia nr 1768/95, które zgodnie z art. 14 ust. 3 rozporządzenia nr 2100/94 ma na celu ochronę uzasadnionych interesów hodowcy i rolnika. W art. 2 ust. 2 rozporządzenia nr 1768/95 sprecyzowano bowiem, że konieczne jest zachowanie rozsądnej równowagi między wszystkimi tymi interesami w celu ich ochrony.

               27

               W tym kontekście należy zwrócić uwagę, że w odróżnieniu od licznych wersji językowych wersja art. 9 ust. 3 rozporządzenia nr 1768/95 w języku francuskim nie ogranicza uprawnienia do żądania udzielenia informacji do maksymalnie trzech lat gospodarczych poprzedzających bieżący rok gospodarczy.

               28

               Z jednej strony – i wbrew temu, co utrzymuje STV – sprzeczne z celem rozporządzenia nr 1768/95 przypomnianym w pkt 26 niniejszego wyroku byłoby twierdzenie, że obowiązek dostarczenia informacji ciążący na podmiocie świadczącym usługi przygotowawcze nie podlega żadnemu ograniczeniu w czasie.

               29

               Z drugiej strony należy zauważyć, że art. 8 ust. 3 powyższego rozporządzenia, który ustanawia obowiązek dostarczenia informacji ciążący na rolniku, ogranicza wyraźnie uprawnienie hodowcy do żądania udzielenia informacji do informacji odnoszących się maksymalnie do trzech lat gospodarczych poprzedzających bieżący rok gospodarczy. Ponieważ obowiązek dostarczenia informacji, który ciąży na rolniku, jest niemalże identyczny z obowiązkiem ciążącym na podmiocie świadczącym usługi przygotowawcze, nie ma żadnego powodu, by wprowadzić rozróżnienie w odniesieniu do okresów, które mogą być objęte żądaniami udzielenia informacji pochodzącymi od posiadaczy prawa do ochrony odmian w zależności od ich adresata.

               30

               A zatem art. 9 ust. 3 rozporządzenia nr 1768/95 interpretowany w ten sposób pozwala jak najlepiej zagwarantować interesy hodowców z jednej strony, jako że dysponują oni pewną elastycznością w przedłożeniu swoich żądań udzielenia informacji, oraz interesy podmiotów świadczących usługi przygotowawcze z drugiej strony, którzy muszą przechowywać wymagane informacje jedynie przez ograniczony czas i to po uprzedzeniu ich o tym.

               31

               W niniejszym przypadku z postanowienia odsyłającego wynika, że STV skierowała dwie serie żądań udzielenia informacji do RWZ w odniesieniu do roku gospodarczego 2005–2006 w dniach 30 czerwca, 7 sierpnia i 15 września 2006 r., a także w dniu 30 kwietnia 2007 r. oraz w odniesieniu do roku gospodarczego 2006–2007 w dniach 25 i 29 czerwca 2007 r., w dniu 23 listopada 2007 r. i w dniu 29 maja 2008 r.

               32

               Zważywszy, że zgodnie z art. 7 ust. 2 rozporządzenia nr 1768/95 rok gospodarczy rozpoczyna się w dniu 1 lipca i kończy w dniu 30 czerwca roku kalendarzowego oraz że dane przytoczone w postanowieniu odsyłającym nie umożliwiają ustalenia, w odniesieniu do których odmian chronionych STV przedstawiła żądania udzielenia informacji ani czy chodzi o pierwsze żądania udzielenia informacji w rozumieniu art. 9 ust. 3 druga część zdania tego rozporządzenia, do sądu odsyłającego należy ustalenie, które z tych żądań zostały przedstawione w wymaganych terminach.

               33

               Wobec powyższego na pytanie pierwsze należy odpowiedzieć, iż art. 9 ust. 3 rozporządzenia nr 1768/95 powinien być interpretowany w ten sposób, że obowiązek dostarczenia informacji, który ciąży na podmiocie świadczącym usługi przygotowawcze w odniesieniu do odmian chronionych, powstaje wtedy, gdy żądanie udzielenia informacji odnoszące się do danego roku gospodarczego zostało przedstawione przed upływem tego roku. Niemniej taki obowiązek może istnieć w odniesieniu do informacji odnoszących się aż do trzech lat gospodarczych poprzedzających bieżący rok gospodarczy, pod warunkiem że posiadacz prawa do ochrony odmian wystosował pierwsze żądanie dotyczące tych samych odmian do tego samego podmiotu w trakcie pierwszego z poprzednich lat gospodarczych, których dotyczy żądanie udzielenia informacji.

         W przedmiocie pytań drugiego i trzeciego

               34

               W pytaniach drugim i trzecim, które należy zbadać łącznie, sąd odsyłający zastanawia się zasadniczo, czy art. 14 ust. 3 tiret szóste rozporządzenia nr 2100/94 w związku z art. 9 rozporządzenia nr 1768/95 powinien być interpretowany w ten sposób, po pierwsze, że okoliczność, iż rolnik uprawiał w ramach uprawy umownej odmianę chronioną na rzecz jej posiadacza, może stanowić przesłankę mogącą prowadzić do powstania obowiązku dostarczenia informacji ciążącego na podmiocie, który przetworzył nasiona handlowe tej odmiany, oraz po drugie, że w swoim żądaniu udzielenia informacji posiadacz prawa do ochrony odmiany powinien zamieścić dowód na istnienie przesłanek, na które się on powołuje, by uzasadnić swoje prawo do informacji.

               35

               Na początku należy podkreślić, że art. 9 ust. 4 rozporządzenia nr 1768/95 czytany wspólnie z art. 8 ust. 4 tego rozporządzenia, który określa wymogi formalne, jakie musi spełnić żądanie udzielenia informacji kierowane przez posiadacza prawa do ochrony odmiany do podmiotu świadczącego usługi przygotowawcze, nie wymaga wcale, by do tego żądania były załączone dowody potwierdzające przytaczane przez niego przesłanki. Artykuł 8 ust. 4 akapit drugi zdanie pierwsze wspomnianego rozporządzenia przewiduje nawet, że takie żądanie może zostać przedstawione ustnie.

               36

               W odniesieniu do przypadków wprowadzenia do uprawy umownej Trybunał orzekł już, że nabycie przez rolnika materiału rozmnożeniowego należącej do posiadacza chronionej odmiany roślin musi być traktowane jako przesłanka mogąca prowadzić do powstania wobec posiadacza obowiązku dostarczenia informacji przez tego rolnika (zob. wyrok z dnia 10 kwietnia 2003 r. w sprawie C-305/00 Schulin, Rec. s. I-3525, pkt 65).

               37

               Okoliczność, że rolnik uprawiał w ramach uprawy umownej odmianę chronioną na rzecz posiadacza prawa do ochrony tej odmiany, stanowi wskazówkę co do tego, że ów rolnik może dysponować nasionami odmiany chronionej do celów uprawy, w odniesieniu do których może on mieć zamiar ubiegać się o możliwość korzystania z przywileju przewidzianego w art. 14 ust. 3 rozporządzenia nr 2100/94.

               38

               Niemniej taka okoliczność nie może sama w sobie prowadzić do automatycznego powstania uprawnienia posiadacza do otrzymania informacji od podmiotu świadczącego usługi przygotowawcze.

               39

               Wprawdzie z art. 14 ust. 3 rozporządzenia nr 2100/94 wynika, że takie uprawnienie znajduje zastosowanie, jeżeli rolnik powołał się lub zamierza się powołać na przywilej, który został mu przyznany na podstawie tego przepisu, ale Trybunał orzekł, że uprawnienie to powstaje wobec podmiotu świadczącego usługi przygotowawcze jedynie wtedy, gdy posiadacz dysponuje przesłankami wskazującymi, że podmiot ten przygotował lub zamierza przygotować do uprawy materiał ze zbioru uzyskany z uprawy materiału rozmnożeniowego odmiany chronionej (zob. podobnie wyrok z dnia 14 października 2004 r. w sprawie C-336/02 Brangewitz, Zb.Orz. s. I-9801, pkt 53).

               40

               W tym kontekście okoliczność, że rolnik uprawia w ramach uprawy umownej odmianę chronioną, nie może sama w sobie stanowić przesłanki wskazującej, że podmiot świadczący usługi przygotowawcze przygotował lub zamierza przygotować do uprawy materiał ze zbioru uzyskany z uprawy materiału rozmnożeniowego odmiany chronionej.

               41

               W świetle okoliczności niniejszej sprawy mogłoby co najwyżej chodzić o jeden z wielu czynników, które pozwalają wyciągnąć wniosek, że taka przesłanka występuje. Do sądu odsyłającego należy dokonanie oceny okoliczności faktycznych sprawy w celu ustalenia, czy ma to miejsce w postępowaniu głównym.

               42

               Na pytania drugie i trzecie należy zatem odpowiedzieć, że art. 14 ust. 3 tiret szóste rozporządzenia nr 2100/94 w związku z art. 9 rozporządzenia nr 1768/95 powinien być interpretowany w ten sposób, że żądanie udzielenia informacji kierowane przez posiadacza odmiany chronionej do podmiotu świadczącego usługi przygotowawcze nie musi zawierać dowodów potwierdzających przytoczone w nim przesłanki. Ponadto okoliczność, że rolnik uprawia w ramach uprawy umownej odmianę chronioną, nie może sama w sobie stanowić przesłanki wskazującej, że podmiot świadczący usługi przygotowawcze przygotował lub zamierza przygotować do uprawy materiał ze zbioru uzyskany z uprawy materiału rozmnożeniowego danej odmiany chronionej. Taka okoliczność może jednak, w zależności od innych okoliczności sprawy, pozwolić wyciągnąć wniosek, że taka przesłanka występuje, czego sprawdzenie należy do sądu odsyłającego w zawisłej przed nim sprawie.

         W przedmiocie kosztów

               43

               Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.

               Z powyższych względów Trybunał (pierwsza izba) orzeka, co następuje:

                           1)

                           Artykuł 9 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1768/95 z dnia 24 lipca 1995 r. ustanawiającego przepisy wykonawcze w zakresie odstępstwa rolnego przewidzianego w art. 14 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE) nr 2100/94 w sprawie wspólnotowego systemu ochrony odmian roślin, zmienionego rozporządzeniem Komisji (WE) nr 2605/98 z dnia 3 grudnia 1998 r., powinien być interpretowany w ten sposób, że obowiązek dostarczenia informacji, który ciąży na podmiocie świadczącym usługi przygotowawcze w odniesieniu do odmian chronionych, powstaje wtedy, gdy żądanie udzielenia informacji odnoszące się do danego roku gospodarczego zostało przedstawione przed upływem tego roku. Niemniej taki obowiązek może istnieć w odniesieniu do informacji odnoszących się aż do trzech lat gospodarczych poprzedzających bieżący rok gospodarczy, pod warunkiem że posiadacz prawa do ochrony odmian wystosował pierwsze żądanie dotyczące tych samych odmian do tego samego podmiotu w trakcie pierwszego z poprzednich lat gospodarczych, których dotyczy żądanie udzielenia informacji.

                           2)

                           Artykuł 14 ust. 3 tiret szóste rozporządzenia Rady (WE) nr 2100/94 z dnia 27 lipca 1994 r. w sprawie wspólnotowego systemu ochrony odmian roślin w związku z art. 9 rozporządzenia nr 1768/95, zmienionego rozporządzeniem nr 2605/98, powinien być interpretowany w ten sposób, że żądanie udzielenia informacji kierowane przez posiadacza wspólnotowego prawa do ochrony odmian roślin do podmiotu świadczącego usługi przygotowawcze nie musi zawierać dowodów potwierdzających przytoczone w nim przesłanki. Ponadto okoliczność, że rolnik uprawia w ramach uprawy umownej odmianę chronioną, nie może sama w sobie stanowić przesłanki wskazującej, że podmiot świadczący usługi przygotowawcze przygotował lub zamierza przygotować do uprawy materiał ze zbioru uzyskany z uprawy materiału rozmnożeniowego danej odmiany chronionej. Taka okoliczność może jednak, w zależności od innych okoliczności sprawy, pozwolić wyciągnąć wniosek, że taka przesłanka występuje, czego sprawdzenie należy do sądu odsyłającego w zawisłej przed nim sprawie.

                     Podpisy

            (
            *1
         )	Język postępowania: niemiecki.


Wyrok Sądu pierwszej instancji (pierwsza izba) z dnia 13 stycznia 1999 r. # Bernhard Böcker-Lensing i Ludger Schulze-Beiering przeciwko Radzie Unii Europejskiej i Komisji Wspólnot Europejskich. # Odpowiedzialność pozaumowna. # Sprawa T-1/96.


Wyrok Sądu do spraw Służby Publicznej (pierwsza izba) z dnia 18 czerwca 2015 r. # CX przeciwko Komisji Europejskiej. # Sprawa F-27/13.


title: Wyrok Trybunału (piąta izba) z dnia 7 marca 2013 r.#Aldegonda van den Booren przeciwko Rijksdienst voor Pensioenen.#Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez arbeidshof te Antwerpen.#Zabezpieczenie społeczne pracowników migrujących – Artykuł 46a rozporządzenia (EWG) nr 1408/71 – Krajowe przepisy zapobiegające kumulacji – Emerytura – Podwyższenie kwoty wypłacanej przez państwo członkowskie – Renta rodzinna – Obniżenie kwoty wypłacanej przez inne państwo członkowskie.#Sprawa C‑127/11.

text:
         WYROK TRYBUNAŁU (piąta izba)
      z dnia 7 marca 2013 r. (
            *1
         )
      „Zabezpieczenie społeczne pracowników migrujących — Artykuł 46a rozporządzenia (EWG) nr 1408/71 — Krajowe przepisy zapobiegające kumulacji — Emerytura — Podwyższenie kwoty wypłacanej przez państwo członkowskie — Renta rodzinna — Obniżenie kwoty wypłacanej przez inne państwo członkowskie”
      W sprawie C-127/11
      mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez arbeidshof te Antwerpen (Belgia) postanowieniem z dnia 3 marca 2011 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 11 marca 2011 r., w postępowaniu:

         Aldegonda van den Booren

      przeciwko

         Rijksdienst voor Pensioenen,

      TRYBUNAŁ (piąta izba),
      w składzie: M. Ilešič, pełniący obowiązki prezesa piątej izby, J.J. Kasel (sprawozdawca) i M. Safjan, sędziowie,
      rzecznik generalny: P. Cruz Villalón,
      sekretarz: A. Calot Escobar,
      uwzględniając pisemny etap postępowania,
      rozważywszy uwagi przedstawione:

               —

               w imieniu rządu belgijskiego przez L. Van den Broeck i C. Pochet, działające w charakterze pełnomocników, wspierane przez P. Vanagta i E. Poolsa, advocaten,

               —

               w imieniu Komisji Europejskiej przez V. Kreuschitza oraz M. van Beeka, działających w charakterze pełnomocników,

         podjąwszy, po wysłuchaniu rzecznika generalnego, decyzję o rozstrzygnięciu sprawy bez opinii,
      wydaje następujący

         Wyrok

               1

               Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 46a rozporządzenia Rady (EWG) nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 r. w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie, zmienionego i zaktualizowanego rozporządzeniem Rady (WE) nr 118/97 z dnia 2 grudnia 1996 r. (Dz.U. 1997, L 28, s. 1), zmienionym rozporządzeniem (WE) nr 1386/2001 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 5 czerwca 2001 r. (Dz.U. L 187, s. 1) (zwanego dalej „rozporządzeniem nr 1408/71”), jak również wykładni art. 4 ust. 3 TUE oraz art. 45–48 TFUE.

               2

               Wniosek ten został złożony w ramach sporu między A. van den Booren a Rijksdienst voor Pensioenen (krajowym biurem emerytalnym, zwanym dalej „RVP”) w przedmiocie stosowania belgijskich przepisów zapobiegających kumulacji przy określaniu kwoty renty rodzinnej wypłacanej w Belgii na rzecz skarżącej.

         Ramy prawne

         Uregulowania Unii

               3

               Zgodnie z art. 12 ust. 2 rozporządzenia nr 1408/71:
               „Przepisy ustawodawstw państwa członkowskiego dotyczące zmniejszenia, zawieszenia lub zniesienia w przypadkach kumulacji jednego świadczenia z innymi świadczeniami z tytułu zabezpieczenia społecznego lub z innymi rodzajami dochodu stosuje się, nawet jeżeli chodzi o świadczenia nabyte na podstawie ustawodawstwa innego państwa członkowskiego lub gdy te dochody uzyskano na terytorium innego państwa członkowskiego, chyba że niniejsze rozporządzenie stanowi inaczej”.

               4

               Rozdział 3 rozporządzenia nr 1408/71, zatytułowany „Starość i śmierć (emerytury i renty rodzinne)”, obejmuje art. 44–51a.

               5

               Artykuł 45 rozporządzenia nr 1408/71 dotyczy uwzględniania okresów ubezpieczenia lub zamieszkania ukończonych z uwzględnieniem ustawodawstwa, któremu podlegali pracownik najemny lub osoba prowadząca działalność na własny rachunek w celu nabycia, zachowania lub odzyskania prawa do świadczeń.

               6

               Artykuł 46 rozporządzenia nr 1408/71 określa w swym ust. 1 zasady stosowane, w przypadku gdy warunki wymagane przez ustawodawstwo państwa członkowskiego do uzyskania prawa do świadczeń zostały ukończone bez konieczności stosowania przepisów art. 45 tego rozporządzenia. Artykuł 46 ust. 2 wspomnianego rozporządzenia określa zasady stosowane, w przypadku gdy warunki wymagane przez ustawodawstwo państwa członkowskiego do uzyskania prawa do świadczeń są spełnione dopiero po zastosowaniu rzeczonego art. 45.

               7

               Artykuł 46a rozporządzenia nr 1408/71, który dotyczy przepisów ogólnych odnoszących się do zmniejszenia, zawieszenia lub zniesienia stosowanych do świadczeń z tytułu inwalidztwa, starości lub dla osób pozostałych przy życiu zgodnie z ustawodawstwami państw członkowskich, stanowi:
               „1.   Do celów niniejszego rozdziału kumulacja świadczeń tego samego rodzaju oznacza wszelkie skumulowanie świadczeń z tytułu inwalidztwa, starości i dla osób pozostałych przy życiu, obliczone lub wypłacone na podstawie okresów ubezpieczenia i/lub zamieszkania ukończonych przez tę samą osobę.
               2.   Do celów niniejszego rozdziału kumulacja świadczeń różnego rodzaju oznacza wszelkie skumulowanie świadczeń, które nie mogą być uważane za świadczenia tego samego rodzaju w rozumieniu ust. 1.
               3.   W celu zastosowania przepisów dotyczących zmniejszenia, zawieszenia lub zniesienia przewidzianych przez ustawodawstwo państwa członkowskiego w przypadku kumulacji świadczeń z tytułu inwalidztwa, starości lub dla osób pozostałych przy życiu ze świadczeniami tego samego rodzaju lub ze świadczeniem różnego rodzaju bądź z innymi dochodami stosuje się następujące zasady:

                        a)

                        uwzględnia się świadczenia uzyskane zgodnie z ustawodawstwem innego państwa członkowskiego lub inne dochody osiągnięte w innym państwie członkowskim, o ile ustawodawstwo pierwszego państwa członkowskiego przewiduje uwzględnianie świadczeń lub dochodów osiągniętych za granicą;

                        b)

                        uwzględnia się wysokość świadczeń do wypłaty przez inne państwo członkowskie przed potrąceniem podatków, składek na ubezpieczenie społeczne oraz innych indywidualnych opłat lub potrąceń;

                        c)

                        nie uwzględnia się kwoty świadczeń uzyskanych zgodnie z ustawodawstwem innego państwa członkowskiego wypłacanych na podstawie ubezpieczenia dobrowolnego lub fakultatywnego kontynuowanego;

                        d)

                        jeżeli przepisy dotyczące zmniejszenia, zawieszenia lub zniesienia stosuje się zgodnie z ustawodawstwem jednego państwa członkowskiego z powodu korzystania przez zainteresowanego ze świadczeń podobnego lub innego rodzaju, należnych zgodnie z ustawodawstwem innych państw członkowskich, lub z innych dochodów osiągniętych na terytorium innych państw członkowskich, świadczenie należne zgodnie z ustawodawstwem pierwszego państwa członkowskiego może być zmniejszone wyłącznie w granicach kwoty świadczeń należnych zgodnie z ustawodawstwem lub dochodów osiągniętych na terytorium innych państw członkowskich”.

               8

               Artykuł 46b ust. 1 tego rozporządzenia, dotyczący przepisów szczególnych stosowanych w przypadku kumulacji świadczeń tego samego rodzaju zgodnie z ustawodawstwem dwóch lub kilku państw członkowskich, brzmi następująco:
               „Przepisów dotyczących zmniejszenia, zawieszenia lub zniesienia przewidzianych w ustawodawstwie państwa członkowskiego nie stosuje się do świadczeń obliczonych zgodnie z art. 46 ust. 2”.

         Uregulowania belgijskie

               9

               Artykuł 52 ust. 1 arrêté royal, du 21 décembre 1967, portant règlement général du régime de pension de retraite et de survie des travailleurs salariés (rozporządzenia królewskiego z dnia 21 grudnia 1967 r. w sprawie ogólnej regulacji systemu rent rodzinnych i emerytur dla pracowników; Moniteur belge z dnia 16 stycznia 1968 r.), zmienionego przez arrêté royal du 9 juillet 1997 (rozporządzenie królewskie z dnia 9 lipca 1997 r.; Moniteur belge z dnia 9 sierpnia 1997 r.) (zwanego dalej „rozporządzeniem królewskim z dnia 21 grudnia 1967 r.”), stanowi:
               „Jeżeli pozostały przy życiu małżonek może ubiegać się z jednej strony o rentę rodzinną w ramach systemu emerytalnego pracowników najemnych i z drugiej strony o przynajmniej jedno ze świadczeń emerytalnych w ramach systemu emerytalnego pracowników najemnych lub o inne równoważne mu świadczenie szczególne zgodnie z systemem emerytalnym pracowników najemnych lub z innym systemem emerytalnym, renta rodzinna może być kumulowana ze wspomnianymi świadczeniami emerytalnymi wyłącznie do wysokości 110% kwoty renty rodzinnej, która zostałaby przyznana pozostającemu przy życiu małżonkowi z tytułu pełnego ukończenia okresów składkowych.
               […]”.

         Postępowanie główne i pytania prejudycjalne

               10

               A. van den Booren, urodzona w dniu 18 sierpnia 1920 r., zamieszkuje w Maastricht (Niderlandy). Jej małżonek, J. Bartels, zmarły w dniu 1 marca 1982 r., był zatrudniony uprzednio, między innymi w okresie od 1951 r. do 1961 r., jako górnik w kopalni w Belgii.

               11

               Na mocy decyzji administracyjnej z dnia 11 lipca 1986 r. RVP przyznało A. van den Booren z mocą wsteczną, począwszy od dnia 1 sierpnia 1985 r., belgijską rentę rodzinną w wysokości 1879,03 EUR brutto rocznie (indeks 319,78). Począwszy od tego samego dnia skarżąca pobiera również niderlandzką emeryturę na podstawie Algemene Ouderdomswet (ustawy o powszechnym ubezpieczeniu emerytalnym, zwanej dalej „AOW”) w wysokości 827,13 EUR miesięcznie.

               12

               Decyzją z dnia 20 maja 2003 r. niderlandzka emerytura A. van den Booren została podwyższona do kwoty 869,24 EUR miesięcznie (czyli 10430,88 EUR rocznie) z mocą wsteczną od dnia 1 stycznia 2002 r.

               13

               Podwyżka ta wynikała z faktu, że pod koniec roku 2002 ustawodawca niderlandzki uzupełnił lukę prawną dotyczącą sytuacji niektórych zamężnych kobiet zamieszkałych w Niderlandach, których małżonkowie nie byli objęci ubezpieczeniem na podstawie AOW z uwagi na wykonywanie w okresie od 1 stycznia 1957 r. do dnia 1 stycznia 1980 r. działalności zawodowej za granicą.

               14

               W dniu 23 stycznia 2004 r. Bureau voor Belgische Zaken (biuro do spraw belgijskich) doręczyło RVP odpis decyzji z dnia 20 maja 2003 r.

               15

               Pismem poleconym z dnia 12 sierpnia 2004 r. RVP poinformowało A. van den Booren o zmianie decyzji z dnia 11 lipca 1986 r., w wyniku czego w następstwie podwyższenia jej niderlandzkiej emerytury z dniem 1 stycznia 2002 r. przysługująca jej belgijska renta rodzinna, wynosząca w tym samym dniu 2845,49 EUR, została obniżona do kwoty 1866,18 EUR brutto rocznie (indeks: 107,30). W tym samym piśmie RVP zażądało od A. van den Booren zwrotu nienależnie wypłaconych świadczeń za okres od dnia 1 marca 2004 r. do dnia 31 lipca 2004 r. w łącznej wysokości 506,45 EUR.

               16

               Aldegonda van den Booren odwołała się od decyzji zmieniającej wysokość przysługującej jej renty rodzinnej i wzywającej ją do zwrotu świadczeń do arbeidsrechtbank te Tongeren (sądu pracy w Tongeren), który w wyroku z dnia 21 października 2009 r. uznał skargę za bezzasadną. Odnosząc się bardziej szczegółowo do podnoszonego przez A. van den Booren argumentu opartego na art. 46a rozporządzenia nr 1408/71, sąd ten stwierdził, że nie doszło do naruszenia tego przepisu. Wobec tego, że niderlandzka emerytura winna być traktowana jako świadczenie zastępujące emeryturę, należało dokonać, zgodnie z art. 46a ust. 3 lit. a) rozporządzenia nr 1408/71, obniżenia belgijskiej renty rodzinnej (zob. wyrok z dnia 7 marca 2002 r. w sprawie C-107/00 Insalaca, Rec. s. I-2403).

               17

               Ponadto sąd ten uznał, że nie doszło także do naruszenia podstawowej swobody przepływu pracowników. Przywoływane w tym kontekście przez A. van den Booren wyroki (z dnia 5 października 1994 r. w sprawie C-165/91 van Munster, Rec. s. I-4661; z dnia 26 września 2000 r. w sprawie C-262/97 Engelbrecht, Rec. s. I-7321) dotyczyły odmiennych sytuacji. Zdaniem tego sądu art. 52 ust. 1 rozporządzenia królewskiego z dnia 21 grudnia 1967 r. ma zastosowanie w tym samym stopniu do obywateli belgijskich, którzy pozostali w Belgii, co do pracowników migrujących, w związku z czym zastosowanie zasady określonej w art. 52 tego rozporządzenia nie prowadzi do zmniejszenia łącznych dochodów A. van den Booren.

               18

               W dniu 27 listopada 2009 r. A. van den Booren wniosła od tego orzeczenia apelację do arbeidshof te Antwerpen. Podnosi ona, że zastosowanie art. 52 ust. 1 rozporządzenia królewskiego z dnia 21 grudnia 1967 r. narusza art. 46a rozporządzenia nr 1408/71, a w każdym wypadku stanowi ograniczenie prawa do swobodnego przemieszczania się osób, ustanowionego w art. 39–42 WE. Aldegonda van den Booren powołuje się w tym względzie na wyżej wymienione wyroki w sprawie van Munster i w sprawie Engelbrecht, na podstawie których sąd krajowy jest zobowiązany do dokonywania wykładni prawa krajowego w sposób zgodny z wymogami prawa Unii i do odstąpienia od stosowania przepisów tego prawa, jeżeli ich zastosowanie, w połączeniu ze stosowaniem prawa innego państwa członkowskiego, prowadziłoby do rezultatu niezgodnego z tymi wymogami.

               19

               W tych okolicznościach arbeidshof te Antwerpen postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:

                        „1)

                        Czy art. 52 ust. 1 rozporządzenia królewskiego z dnia 21 grudnia 1967 r. […], zgodnie z którym obniżona zostaje renta rodzinna wskutek podwyższenia emerytury przysługującej na podstawie [AOW] ze względu na ustanowienie równouprawnienia kobiet i mężczyzn w ramach ustawy z dnia 28 marca 1985 r., jest zgodny z prawem [Unii], a w szczególności z art. 46a rozporządzenia (EWG) nr 1408/71 […]?

                        2)

                        Czy art. 52 ust. 1 rozporządzenia królewskiego z dnia 21 grudnia 1967 r. […] – interpretowany w ten sposób, że emeryturę pobieraną na podstawie [AOW] należy rozumieć jako emeryturę lub jako świadczenie równoważne w rozumieniu tego przepisu – jest zgodny z prawem [Unii], a w szczególności z [art. 4 ust. 3 TUE i z art. 45–48 TFUE], a w przypadku niezgodności, czy należy zaniechać stosowania art. 52 ust. 1 rozporządzenia królewskiego z dnia 21 grudnia 1967 r. […]?”.

         W przedmiocie pytań prejudycjalnych

         W przedmiocie dopuszczalności

               20

               W przedstawionych uwagach na piśmie rząd belgijski przede wszystkim zakwestionował dopuszczalność niniejszego wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym z uwagi na to, że sąd odsyłający nie wyjaśnił w sposób wystarczający faktycznego i prawnego kontekstu sprawy ani też konieczności wystąpienia z pytaniami prejudycjalnymi.

               21

               W tym względzie należy przypomnieć, że wyłącznie do sądów krajowych, przed którymi toczy się spór i które wobec tego muszą przyjąć na siebie odpowiedzialność za wydane orzeczenie, należy ocena, w świetle konkretnych okoliczności każdej sprawy, zarówno niezbędności orzeczenia prejudycjalnego do wydania wyroku, jak i znaczenia dla sprawy pytań skierowanych do Trybunału. W związku z tym, jeśli postawione pytania dotyczą wykładni prawa Unii, Trybunał jest co do zasady zobowiązany do wydania orzeczenia (wyroki: z dnia 10 marca 2009 r. w sprawie C-169/07 Hartlauer, Zb.Orz. s. I-1721, pkt 24 i przytoczone tam orzecznictwo; z dnia 1 lipca 2010 r. w sprawie C-393/08 Sbarigia, Zb.Orz. s. I-6337, pkt 19).

               22

               Z powyższego wynika, że pytania dotyczące wykładni prawa Unii korzystają z domniemania posiadania znaczenia dla sprawy. Odmowa wydania przez Trybunał orzeczenia w trybie prejudycjalnym, o które wniósł sąd krajowy, jest więc możliwa tylko wtedy, gdy okazuje się oczywiste, że wykładnia prawa Unii, o którą wniesiono, nie ma żadnego związku ze stanem faktycznym lub przedmiotem sporu przed sądem krajowym, gdy problem jest natury hipotetycznej lub gdy Trybunał nie dysponuje elementami stanu faktycznego lub prawnego koniecznymi do udzielenia użytecznej odpowiedzi na pytania, które zostały mu przedstawione (zob. podobnie wyrok z dnia 5 grudnia 2006 r. w sprawach połączonych C-94/04 i C-202/04 Cipolla i in., Zb.Orz. s. I-11421, pkt 25; ww. wyrok w sprawie Sbarigia, pkt 20).

               23

               W przypadku postępowania głównego tak jednak nie jest. Wystarczy bowiem stwierdzić, że postanowienie odsyłające opisuje w sposób wystarczający ramy prawne i stan faktyczny sporu będącego przedmiotem tego postępowania, umożliwiając Trybunałowi udzielenie użytecznej odpowiedzi na przedstawione pytania.

               24

               Dodatkowo należy wskazać, że rząd belgijski był w stanie zająć stanowisko wobec przedstawionych pytań, co wynika ze złożonych przez niego zgodnie z art. 23 statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej uwag na piśmie.

               25

               W związku z powyższym niniejszy wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym jest dopuszczalny.

         Co do istoty

               26

               Na wstępie należy przypomnieć, że Trybunał nie jest właściwy do tego, by w ramach procedury wprowadzonej na mocy art. 267 TFUE orzekać o zgodności norm prawa krajowego z przepisami prawa Unii, niemniej jednak może on dostarczyć sądowi krajowemu wszystkich elementów wykładni dotyczących prawa Unii, które pozwolą temu ostatniemu ocenić zgodność danych norm z uregulowaniami Unii (zob. w szczególności wyrok z dnia 15 grudnia 1993 r. w sprawie C-292/92 Hünermund i in., Rec. s. I-6787, pkt 8).

               27

               I tak oba przedstawione pytania prejudycjalne, które należy rozpatrzyć łącznie, winny być rozumiane jako zmierzające zasadniczo do ustalenia, czy przepisy rozporządzenia nr 1408/71, a w szczególności art. 46a tego aktu, należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie stosowaniu przepisów państwa członkowskiego, zgodnie z którymi renta rodzinna pobierana w tym państwie członkowskim podlega obniżeniu w następstwie podwyższenia emerytury pobieranej na podstawie ustawodawstwa innego państwa członkowskiego, oraz – w przypadku udzielenia na to pytanie odpowiedzi przeczącej – czy na przeszkodzie stosowaniu takich uregulowań krajowych stoi prawo pierwotne Unii, a w szczególności art. 4 ust. 3 TUE i art. 45–48 TFUE.

               28

               Należy przypomnieć na wstępie, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem przepis krajowy uznać należy za przepis zmniejszający w rozumieniu rozporządzenia nr 1408/71, jeżeli skutkiem narzuconego przez niego obliczenia jest obniżenie wysokości emerytury, której zainteresowany może się domagać, z powodu korzystania ze świadczenia w innym państwie członkowskim (ww. wyrok w sprawie Insalaca, pkt 16).

               29

               W tym względzie z art. 12 ust. 2 rozporządzenia nr 1408/71 wynika, że przewidziane w ustawodawstwie państwa członkowskiego przepisy zmniejszające mogą, z zastrzeżeniem odmiennych przepisów tego rozporządzenia, być stosowane wobec osób pobierających świadczenie wypłacane przez to państwo, jeżeli osoby te są uprawnione do pobierania innych świadczeń z tytułu zabezpieczenia społecznego, nawet jeżeli są to świadczenia nabyte na podstawie ustawodawstwa innego państwa członkowskiego (ww. wyrok w sprawie Insalaca, pkt 22).

               30

               Wyjątek od zasady ustanowionej w art. 12 ust. 2 rozporządzenia nr 1408/71 został przewidziany w art. 46b ust. 1 tego rozporządzenia, który stanowi, że w przypadku kumulacji świadczeń tego samego rodzaju przepisów dotyczących zmniejszenia przewidzianych w ustawodawstwie krajowym nie stosuje się do świadczeń obliczonych zgodnie z art. 46 ust. 2 wspomnianego rozporządzenia (ww. wyrok w sprawie Insalaca, pkt 23).

               31

               W tym zakresie z utrwalonego orzecznictwa wynika, że świadczenia z tytułu zabezpieczenia społecznego winny być postrzegane jako posiadające ten sam charakter w rozumieniu art. 12 ust. 2 rozporządzenia nr 1408/71, jeżeli ich przedmiot i cel, a także podstawa wyliczenia i warunki przyznania są identyczne (wyroki: z dnia 6 października 1987 r. w sprawie 197/85 Stefanutti, Rec. s. 3855, pkt 12; z dnia 11 sierpnia 1995 r. w sprawie C-98/94 Schmidt, Rec. s. I-2559, pkt 24; ww. wyrok w sprawie Insalaca, pkt 24).

               32

               Artykuł 46a ust. 1 rozporządzenia nr 1408/71 precyzuje, że kumulacja świadczeń tego samego rodzaju oznacza wszelkie skumulowanie świadczeń z tytułu inwalidztwa, starości i dla osób pozostałych przy życiu „obliczonych lub wypłaconych na podstawie okresów ubezpieczenia i/lub zamieszkania ukończonych przez tę samą osobę”. Zgodnie z art. 46a ust. 2 rozporządzenia nr 1408/71 świadczenia obliczone lub wypłacane na podstawie okresów ukończonych przez dwie różne osoby nie mogą być uważane za świadczenia tego samego rodzaju w rozumieniu art. 46a ust. 1 tego rozporządzenia (zob. podobnie ww. wyrok w sprawie Stefanutti, pkt 13; wyrok z dnia 12 lutego 1998 r. w sprawie C-366/96 Cordelle, Rec. s. I-583, pkt 20, 21).

               33

               Tymczasem w zakresie, w jakim w świetle przedłożonych Trybunałowi uwag na piśmie okazuje się, że renta rodzinna pobierana przez A. van den Booren została obliczona na podstawie kariery zawodowej jej zmarłego małżonka, natomiast niderlandzka emerytura została przez nią uzyskana osobiście, te dwa świadczenia nie mogą zostać uznane za świadczenia tego samego rodzaju objęte wyjątkiem przewidzianym w art. 46b ust. 1 rozporządzenia nr 1408/71.

               34

               W konsekwencji rozporządzenie nr 1408/71 nie stoi na przeszkodzie stosowaniu krajowego przepisu zapobiegającego kumulacji takiego jak wskazany przez sąd odsyłający, z zastrzeżeniem poszanowania granic ustanowionych przez rozporządzenie nr 1408/71.

               35

               W tym względzie rozporządzenie nr 1408/71, a w szczególności art. 46a ust. 3 lit. d) tego aktu, przewiduje, że jeżeli przepis zapobiegający kumulacji stosuje się zgodnie z ustawodawstwem jednego państwa członkowskiego z powodu korzystania przez zainteresowanego ze świadczeń tego samego lub innego rodzaju należnych zgodnie z ustawodawstwem innego państwa członkowskiego, świadczenie należne zgodnie z ustawodawstwem pierwszego państwa członkowskiego może być zmniejszone wyłącznie w granicach kwoty świadczeń należnych zgodnie z ustawodawstwem innego państwa członkowskiego (ww. wyrok w sprawie Cordelle, pkt 14).

               36

               A zatem na podstawie tego przepisu belgijska renta rodzinna zainteresowanej może zostać obniżona wyłącznie w granicach kwoty niderlandzkiej emerytury (ww. wyrok w sprawie Cordelle, pkt 15).

               37

               W tych okolicznościach należy uznać, że art. 46a rozporządzenia nr 1408/71 nie stoi na przeszkodzie stosowaniu przepisów państwa członkowskiego, zgodnie z którymi renta rodzinna pobierana w tym państwie podlega obniżeniu w następstwie podwyższenia emerytury pobieranej na podstawie ustawodawstwa innego państwa członkowskiego, z zastrzeżeniem poszanowania wymogów określonych w art. 46a ust. 3 lit. d) tego rozporządzenia.

               38

               Jednakże dokonana w ten sposób wykładnia rozporządzenia nr 1408/71 nie może przynosić uszczerbku rozwiązaniu wynikającemu z ewentualnego zastosowania prawa pierwotnego. Stwierdzenie, że przepis krajowy może być zgodny z przepisem aktu prawa wtórnego, w niniejszym przypadku rozporządzenia nr 1408/71, niekoniecznie skutkuje bowiem tym, że ów przepis krajowy znajduje się poza zakresem stosowania postanowień traktatu (wyrok z dnia 16 lipca 2009 r. w sprawie C-208/07 von Chamier-Glisczinski, Zb.Orz. s. I-6095, pkt 66 i przytoczone tam orzecznictwo).

               39

               W tym właśnie kontekście sąd odsyłający zastanawia się bardziej szczegółowo nad istnieniem w zawisłej przed nim sprawie ograniczenia prawa do swobodnego przemieszczania się, podobnie jak to zostało przyjęte przez Trybunał w wyżej przywołanych wyrokach w sprawie van Munster i w sprawie Engelbrecht.

               40

               Na wstępie należy tymczasem przypomnieć, że wyżej wspomniane wyroki w sprawie van Munster i w sprawie Engelbrecht dotyczyły przypadków zmniejszenia belgijskiej emerytury jednego z małżonków z powodu zastosowania odrębnego współczynnika zamiast współczynnika rodzinnego w następstwie przyznania emerytury lub świadczenia równoważnego drugiemu małżonkowi, a nie, jak w sprawie rozpatrywanej w postępowaniu głównym, kumulacji belgijskiej renty rodzinnej i niderlandzkiej emerytury otrzymywanych przez tę samą osobę.

               41

               W konsekwencji przyjętego w tych wyrokach rozwiązania nie można zastosować w sytuacji takiej jak będąca przedmiotem postępowania głównego.

               42

               Ponadto, jakkolwiek w braku harmonizacji na poziomie Unii przepisy prawne każdego państwa członkowskiego muszą określać warunki przyznania świadczeń z dziedziny zabezpieczenia społecznego, niemniej jednak państwa członkowskie zobowiązane są przy wykonywaniu tej kompetencji przestrzegać prawa Unii (zob. podobnie ww. wyrok w sprawie von Chamier-Glisczinski, pkt 63 i przytoczone tam orzecznictwo).

               43

               W tym względzie, odnosząc się do przywoływanych przez sąd odsyłający postanowień prawa pierwotnego, wystarczy przypomnieć, że art. 45 TFUE wyraża podstawową zasadę, zgodnie z którą działania Unii obejmują między innymi zniesienie przeszkód w zakresie swobodnego przepływu osób (wyrok z dnia 26 stycznia 1999 r. w sprawie C-18/95 Terhoeve, Rec. s. I-345, pkt 36 i przytoczone tam orzecznictwo).

               44

               W rezultacie prawo Unii stoi na przeszkodzie jakiemukolwiek przepisowi krajowemu, który – nawet jeżeli jest stosowany bez dyskryminacji ze względu na przynależność państwową – może zakłócać lub czynić mniej atrakcyjnym korzystanie przez obywateli wspólnotowych z podstawowych swobód zagwarantowanych traktatem (wyrok z dnia 1 kwietnia 2008 r. w sprawie C-212/06 Gouvernement de la Communauté française i Gouvernement wallon, Zb.Orz. s. I-1683, pkt 45 i przytoczone tam orzecznictwo).

               45

               Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem tego rodzaju przepisy krajowe mogą być dopuszczalne jedynie pod warunkiem, że służą one osiągnięciu celu leżącego w interesie ogólnym, są właściwe dla zapewnienia realizacji tego celu oraz nie wykraczają poza to, co jest konieczne dla jego osiągnięcia (ww. wyrok w sprawie Gouvernement de la Communauté française i Gouvernement wallon, pkt 55 i przytoczone tam orzecznictwo).

               46

               A zatem do sądu krajowego należy dokonanie oceny zgodności rozpatrywanego tu uregulowania krajowego z wymogami prawa Unii poprzez sprawdzenie, czy belgijski przepis zapobiegający kumulacji, który wprawdzie stosowany jest bez rozróżnienia zarówno do obywateli tego państwa, jak i do obywateli innych państw członkowskich, nie prowadzi w rzeczywistości do tego, że zainteresowany znajduje się w gorszym położeniu niż osoba, której sytuacja nie wykazuje żadnych elementów transgranicznych, i – w razie stwierdzenia w niniejszym przypadku takiego niekorzystnego skutku – poprzez rozważenie, czy omawiany przepis krajowy jest uzasadniony obiektywnymi względami i czy jest on proporcjonalny do uzasadnionego celu realizowanego przez prawo krajowe.

               47

               W świetle ogółu powyższych uwag odpowiedź na przedstawione pytania winna brzmieć:

                        —

                        artykuł 46a rozporządzenia nr 1408/71 należy interpretować w ten sposób, że nie stoi on na przeszkodzie stosowaniu przepisów państwa członkowskiego, zgodnie z którymi renta rodzinna pobierana w tym państwie podlega obniżeniu w następstwie podwyższenia emerytury pobieranej na podstawie ustawodawstwa innego państwa członkowskiego, z zastrzeżeniem poszanowania wymogów określonych w art. 46a ust. 3 lit. d) tego rozporządzenia;

                        —

                        artykuł 45 TFUE należy interpretować w ten sposób, że również on nie stoi na przeszkodzie stosowaniu takich przepisów krajowych, pod warunkiem że nie prowadzą one do tego, iż zainteresowany będzie znajdował się w gorszym położeniu niż osoba, której sytuacja nie wykazuje żadnych elementów transgranicznych, i – w przypadku stwierdzenia takiego niekorzystnego skutku – pod warunkiem że przepisy te są uzasadnione obiektywnymi względami i są proporcjonalne do uzasadnionego celu realizowanego przez prawo krajowe, czego weryfikacja leży w gestii sądu odsyłającego.

         W przedmiocie kosztów

               48

               Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty strony w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.

               Z powyższych względów Trybunał (piąta izba) orzeka, co następuje:

                     Artykuł 46a rozporządzenia Rady (EWG) nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 r. w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie, zmienionego i zaktualizowanego rozporządzeniem Rady (WE) nr 118/97 z dnia 2 grudnia 1996 r., zmienionym rozporządzeniem (WE) nr 1386/2001 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 5 czerwca 2001 r., należy interpretować w ten sposób, że nie stoi on na przeszkodzie stosowaniu przepisów państwa członkowskiego, zgodnie z którymi renta rodzinna pobierana w tym państwie podlega obniżeniu w następstwie podwyższenia emerytury pobieranej na podstawie ustawodawstwa innego państwa członkowskiego, z zastrzeżeniem poszanowania wymogów określonych w art. 46a ust. 3 lit. d) tego rozporządzenia.

                     Artykuł 45 TFUE należy interpretować w ten sposób, że również on nie stoi na przeszkodzie stosowaniu takich przepisów krajowych, pod warunkiem że nie prowadzą one do tego, iż zainteresowany będzie znajdował się w gorszym położeniu niż osoba, której sytuacja nie wykazuje żadnych elementów transgranicznych, i – w przypadku stwierdzenia takiego niekorzystnego skutku – pod warunkiem że przepisy te są uzasadnione obiektywnymi względami i są proporcjonalne do uzasadnionego celu realizowanego przez prawo krajowe, czego weryfikacja leży w gestii sądu odsyłającego.

                     Podpisy

            (
            *1
         )	Język postępowania: niderlandzki.


Wyrok Trybunału (trzecia izba) z dnia 10 października 1985 r. # Erika Daiber przeciwko Hauptzollamt Reutlingen. # Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Finanzgericht Baden-Württemberg - Niemcy. # Wspólna taryfa celna. # Sprawa 200/84.


Wyrok Sądu pierwszej instancji (piąta izba) z dnia 11 lutego 1993 r. # Ines Raiola-Denti i inni przeciwko Radzie Wspólnot Europejskich. # Urzędnicy - Uzasadnienie. # Sprawa T-22/91.