title: Wyrok Sądu (ósma izba) z dnia 17 lutego 2011 r. # Formula One Licensing BV przeciwko Urzędowi Harmonizacji w ramach Rynku Wewnętrznego (znaki towarowe i wzory) (OHIM). # Wspólnotowy znak towarowy - Postępowanie w sprawie sprzeciwu - Zgłoszenie graficznego wspólnotowego znaku towarowego F 1-LIVE - Wcześniejsze, graficzny wspólnotowy oraz słowne krajowe i międzynarodowy, znaki towarowe F 1 i F 1 Formula 1 - Oddalenie sprzeciwu przez Izbę Odwoławczą - Względne podstawy odmowy rejestracji - Artykuł 8 ust. 1 lit. b) i art. 8 ust. 5 rozporządzenia (WE) nr 40/94 [obecnie art. 8 ust. 1 lit. b) i art. 8 ust. 5 rozporządzenia (WE) nr 207/2009]. # Sprawa T-10/09.

text:
      Sprawa T‑10/09
      Formula One Licensing BV
      przeciwko
      Urzędowi Harmonizacji w ramach Rynku Wewnętrznego (znaki towarowe i wzory) (OHIM)
      Wspólnotowy znak towarowy – Postępowanie w sprawie sprzeciwu – Zgłoszenie graficznego wspólnotowego znaku towarowego F 1-LIVE – Wcześniejsze, graficzny wspólnotowy oraz słowne krajowe i międzynarodowy, znaki towarowe F 1 i F 1 Formula 1 – Oddalenie sprzeciwu przez Izbę Odwoławczą – Względne podstawy odmowy rejestracji – Artykuł 8 ust. 1 lit. b) i art. 8 ust. 5 rozporządzenia (WE) nr 40/94 [obecnie art. 8 ust. 1 lit. b) i art. 8 ust. 5 rozporządzenia
         (WE) nr 207/2009]

      Streszczenie wyroku
      Wspólnotowy znak towarowy – Definicja i uzyskanie wspólnotowego znaku towarowego – Względne podstawy odmowy rejestracji –
            Sprzeciw właściciela wcześniejszego identycznego lub podobnego znaku towarowego zarejestrowanego dla identycznych lub podobnych
            towarów lub usług – Prawdopodobieństwo wprowadzenia w błąd w odniesieniu do wcześniejszego znaku towarowego
      (rozporządzenie Rady nr 40/94, art. 8 ust. 1 lit. b))
      Nie istnieje w odczuciu przeciętnego konsumenta Unii Europejskiej prawdopodobieństwo wprowadzenia w błąd w rozumieniu art. 8
         ust. 1 lit. b) rozporządzenia nr 40/94 w sprawie wspólnotowego znaku towarowego w przypadku, z jednej strony, oznaczenia graficznego
         F1-LIVE, o którego rejestrację jako wspólnotowego znaku towarowego wniesiono dla „czasopism, broszur, książek; przy czym wszystkie
         wymienione towary dotyczą formuły 1”, „przesyłania i rozpowszechniania książek, czasopism i dzienników poprzez terminale komputerowe;
         przy czym wszystkie wymienione usługi dotyczą formuły 1” i „publikacji elektronicznej książek, przeglądów i periodyków; informacji
         o rozrywce; organizowania konkursów w Internecie; rezerwacji miejsc na spektakle; gry online; przy czym wszystkie wymienione
         usługi dotyczą formuły 1” należących do klas 16, 38 i 41 w rozumieniu porozumienia nicejskiego, oraz z drugiej strony, słownych
         znaków towarowych F1 zarejestrowanych wcześniej w Niemczech dla usług należących do klasy 41, w Zjednoczonym Królestwie dla
         towarów i usług należących do klas 16 i 38 oraz jako międzynarodowy znak towarowy wywołujący skutki w Danii, Niemczech, Hiszpanii,
         we Francji, Włoszech i na Węgrzech dla towarów i usług należących do klas 16, 38 i 41 oraz graficznego wspólnotowego znaku
         towarowego F1 Formula 1 zarejestrowanego wcześniej dla towarów i usług z tej samej klasy.

      Właściwy krąg odbiorców będzie postrzegał połączenie litery „f” i cyfry „1” jako skrót wyrażenia formuła jeden, które ogólnie
         oznacza kategorię samochodów wyścigowych, a w szerszym znaczeniu wyścigi takich samochodów. Ponadto właściwy krąg odbiorców
         może postrzegać logo „f 1” w graficznym wspólnotowym znaku towarowym F1 Formula 1 jako znak towarowy używany przez właściciela
         wcześniejszych znaków towarowych w związku z jego działalnością handlową w dziedzinie wyścigów samochodów formuły 1. Zatem
         właściwy krąg odbiorców nie postrzega elementu „f 1” w zgłoszonym znaku towarowym jako elementu odróżniającego, ale jako element
         użyty w celach opisowych. Z tego względu element „f 1” w zwykłej typografii ma tylko nieznaczny charakter odróżniający w stosunku
         do towarów i usług, do których się odnosi, a ewentualna renoma graficznego wspólnotowego znaku towarowego używanego w Unii
         jest zasadniczo związana z samym logotypem.

      Jeżeli chodzi w szczególności o słowne znaki towarowe F1, konsumenci nie będą wiązać elementu „f 1” zawartego w zgłoszonym
         znaku towarowym z właścicielem wcześniejszych znaków towarowych z tego powodu, że jedyne oznaczenie, które nauczyli się kojarzyć
         z tymże właścicielem, to logotyp znaku towarowego F 1 Formula 1, a nie ten przedstawiony w standardowej typografii. Będą oni
         uważać oznaczenie F 1 w zwykłej typografii za skrót wyrażenia „formuła 1”, czyli za wskazówkę opisową.

      W odniesieniu do graficznego znaku towarowego 1 Formula 1, ze względu na brak podobieństwa wizualnego i okoliczność, że podobieństwo
         pod względem fonetycznym i koncepcyjnym jest tylko ograniczone, właściwy krąg odbiorców nie pomyli zgłoszonego znaku towarowego
         z tymże znakiem. W tym względzie znaczenie rodzajowe przypisywane przez odbiorców oznaczeniu F 1 gwarantuje, że odbiorcy ci
         będą rozumieć, iż zgłoszony znak towarowy dotyczy formuły 1, ale ze względu na całkowicie odmienną kompozycję, nie będą stwierdzać
         istnienia związku z działalnością skarżącego.

      (por. pkt 27, 38, 49, 50, 57, 61)
WYROK SĄDU (ósma izba)
      z dnia 17 lutego 2011 r.(*)

      Wspólnotowy znak towarowy – Postępowanie w sprawie sprzeciwu – Zgłoszenie graficznego wspólnotowego znaku towarowego F 1-LIVE – Wcześniejsze, graficzny wspólnotowy oraz słowne krajowe i międzynarodowy, znaki towarowe F 1 i F 1 Formula 1 – Oddalenie sprzeciwu przez Izbę Odwoławczą – Względne podstawy odmowy rejestracji – Artykuł 8 ust. 1 lit. b) i art. 8 ust. 5 rozporządzenia (WE) nr 40/94 [obecnie art. 8 ust. 1 lit. b) i art. 8 ust. 5 rozporządzenia
         (WE) nr 207/2009]

      W sprawie T‑10/09
      Formula One Licensing BV, z siedzibą w Rotterdamie (Niderlandy), reprezentowana przez adwokatów B. Klingberg oraz K. Sandberg,

      strona skarżąca,
      przeciwko
      Urzędowi Harmonizacji w ramach Rynku Wewnętrznego (znaki towarowe i wzory) (OHIM), reprezentowanemu przez A. Folliarda-Monguirala, działającego w charakterze pełnomocnika,

      strona pozwana,
      w której interwenientem przed Sądem, dopuszczonym do wstąpienia w miejsce Racing-Live SAS, będącej drugą stroną postępowania
         przed Izbą Odwoławczą OHIM, była

      Global Sports Media Ltd, z siedzibą w Hamilton (Bermudy), reprezentowana początkowo przez T. de Haana oraz J.J. Evrarda, następnie przez adwokata
         T. de Haana,

      mającej za przedmiot skargę na decyzję Pierwszej Izby Odwoławczej OHIM z dnia 16 października 2008 r. (sprawa R 7/2008‑1),
         dotyczącą postępowania w sprawie sprzeciwu pomiędzy Racing-Live SAS a Formula One Licensing BV,

      SĄD (ósma izba),
      w składzie: M.E. Martins Ribeiro, prezes, S. Papasavvas i N. Wahl (sprawozdawca), sędziowie,
      sekretarz: K. Pocheć, administrator,
      po zapoznaniu się ze skargą złożoną w sekretariacie Sądu w dniu 14 stycznia 2009 r.,
      po zapoznaniu się z odpowiedzią na skargę złożoną przez OHIM w sekretariacie Sądu w dniu 30 marca 2009 r.,
      po zapoznaniu się z odpowiedzią interwenienta na skargę złożoną w sekretariacie Sądu w dniu 10 kwietnia 2009 r.,
      po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 10 czerwca 2010 r.,
      wydaje następujący
      Wyrok
       Okoliczności powstania sporu
      1        W dniu 13 kwietnia 2004 r. Racing-Live SAS złożyła w Urzędzie Harmonizacji w ramach Rynku Wewnętrznego (znaki towarowe i wzory)
         (OHIM) zgłoszenie wspólnotowego znaku towarowego na podstawie rozporządzenia Rady (WE) nr 40/94 z dnia 20 grudnia 1993 r.
         w sprawie wspólnotowego znaku towarowego (Dz.U. 1994, L 11, s. 1), ze zmianami [zastąpionego rozporządzeniem Rady (WE) nr 207/2009
         z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie wspólnotowego znaku towarowego (Dz.U. L 78, s. 1)].

      2        Znak towarowy, o którego rejestrację wniesiono, to następujące oznaczenie graficzne:

      3        Towary i usługi, dla których wniesiono o rejestrację, należą do klas 16, 38 i 41 Porozumienia nicejskiego dotyczącego międzynarodowej
         klasyfikacji towarów i usług dla celów rejestracji znaków z dnia 15 czerwca 1957 r., ze zmianami, i dla każdej z wymienionych
         klas odpowiadają następującemu opisowi:

      –        klasa 16: „czasopisma, broszury, książki; wszystkie wymieniony towary dotyczą formuły 1”;
      –        klasa 38: „przesyłanie i rozpowszechnianie książek, czasopism i dzienników poprzez terminale komputerowe; wszystkie wymienione
         usługi dotyczą formuły 1”;

      –        klasa 41: „publikacja elektroniczna książek, przeglądów i periodyków; informacja o rozrywce; organizowanie konkursów w Internecie;
         rezerwacja miejsc na spektakle; gry online; wszystkie wymienione usługi dotyczą formuły 1”.

      4        Zgłoszenie wspólnotowego znaku towarowego zostało opublikowane w Biuletynie Wspólnotowych Znaków Towarowych nr 5/2005 z dnia 31 stycznia 2005 r.

      5        W dniu 2 maja 2005 r. skarżąca, Formula One Licensing BV, na podstawie art. 42 rozporządzenia nr 40/94 (obecnie art. 41 rozporządzenia
         nr 207/2009) wniosła sprzeciw wobec rejestracji zgłoszonego znaku towarowego, podnosząc prawdopodobieństwo wprowadzania w błąd
         w rozumieniu art. 8 ust. 1 lit. b) i art. 8 ust. 5 rozporządzenia nr 40/94 [obecnie art. 8 ust. 1 lit. b) i art. 8 ust. 5
         rozporządzenia nr 207/2009].

      6        Sprzeciw został w szczególności oparty na następujących rejestracjach wcześniejszych:

      –        trzech rejestracjach oznaczenia słownego F 1, które to oznaczenie było przedmiotem rejestracji międzynarodowej nr 732134 z dnia
         20 grudnia 1999 r. odnoszącej skutki w Danii, Niemczech, Hiszpanii, we Francji, Włoszech i na Węgrzech dla towarów i usług
         należących do klas 16, 38 i 41 – obejmujących w szczególności towary i usługi, których dotyczy zgłoszony znak towarowy – rejestracji
         niemieckiej nr 30007412 z dnia 10 maja 2000 r. dla usług należących do klasy 41 i odpowiadających następującemu opisowi: „organizowanie
         imprez sportowych” oraz rejestracji w Zjednoczonym Królestwie nr 2277746D z dnia 13 sierpnia 2001 r. dla towarów i usług należących
         do klasy 16 („papier, karty, tektura, zestawy drukarskie, malarskie i kreślarskie; katalogi”) i 38 („usługi telekomunikacyjne;
         elektroniczna transmisja danych, obrazów i dźwięku za pośrednictwem terminali lub sieci komputerowych”);

      –        rejestracji graficznego wspólnotowego znaku towarowego nr 631531 – przedstawionego poniżej – zarejestrowanego w dniu 19 maja
         2003 r. dla towarów i usług należących do klas 16, 38 i 41 odnoszących się w szczególności do towarów i usług, których dotyczy
         zgłoszony znak towarowy:

      7        Sprzeciw został uzasadniony wszystkimi towarami i usługami objętymi wcześniejszymi znakami towarowymi i został skierowany
         wobec wszystkich towarów i usług oznaczonych przez zgłoszony znak towarowy.

      8        Skarżąca twierdziła, że wszystkie znaki towarowe, których była właścicielem, miały wysoce odróżniający charakter ze względu
         na ich używanie od kilku lat w powiązaniu z różnymi towarami i usługami.

      9        Decyzją z dnia 17 października 2007 r. Wydział Sprzeciwów OHIM, opierając się wyłącznie na wcześniejszej międzynarodowej rejestracji
         nr 732134, odrzucił zgłoszenie wspólnotowego znaku towarowego. Stwierdził on, że towary i usługi, które kolidujące ze sobą
         znaki towarowe oznaczają, są podobne lub identyczne, oraz że istnieje przeciętny stopień podobieństwa między kolidującymi
         ze sobą oznaczeniami i z tego powodu w przypadku kolidujących ze sobą znaków towarowych istnieje prawdopodobieństwo wprowadzenia
         w błąd w rozumieniu art. 8 ust. 1 lit. b) rozporządzenia nr 40/94.

      10      W dniu 14 grudnia 2007 r. interwenient wniósł do OHIM na podstawie art. 57–62 rozporządzenia nr 40/94 (obecnie art. 58–64
         rozporządzenia nr 207/2009) odwołanie od decyzji Wydziału Sprzeciwów.

      11      Decyzją z dnia 16 października 2008 r. (zwaną dalej „zaskarżoną decyzją”) Pierwsza Izba Odwoławcza uchyliła decyzję Wydziału
         Sprzeciwów. Orzekła, że nawet jeśli rozpatrywane towary i usługi są identyczne lub podobne, nie występuje prawdopodobieństwo
         wprowadzenia w błąd w rozumieniu art. 8 ust. 1 lit. b) rozporządzenia nr 40/94 w przypadku zgłoszonego znaku towarowego i znaków
         towarowych, których właścicielem jest skarżąca, jako że kolidujące ze sobą oznaczenia wykazują oczywiste różnice. Ponadto
         w ocenie Izby Odwoławczej właściwy krąg odbiorców, składający się ze zwykłych konsumentów oraz z użytkowników profesjonalnych,
         postrzega połączenie litery „f” i cyfry „1” jako oznaczenie rodzajowe pewnej kategorii samochodów wyścigowych, a w szerszym
         znaczeniu, wyścigów takich samochodów. Izba Odwoławcza stwierdziła, że renoma wcześniejszych znaków towarowych dotyczy wyłącznie
         elementu „f 1” znaku towarowego zarejestrowanego pod numerem 631531.

      12      Co się tyczy art. 8 ust. 5 rozporządzenia nr 40/94, w ocenie Izby Odwoławczej, choć wcześniejszy graficzny znak towarowy może
         przekazywać wizerunek najnowocześniejszej technologii, wyłączności i luksusu, jedynym nośnikiem tego wizerunku jest element
         „f 1” jako logotyp F 1. Jednakże jej zdaniem niewielu konsumentów przypisuje charakter odróżniający skrótowi F 1, jeśli nie
         towarzyszy mu wspomniany logotyp. W tym względzie Izba Odwoławcza stwierdziła, że żaden element zgłoszonego znaku towarowego
         nie przypomina odbiorcom tego logotypu i z tego względu zgłoszony znak towarowy nie korzystałby pasożytniczo ze wcześniejszych
         znaków towarowych, nie szkodziłby renomie wspomnianych znaków towarowych ani nie umożliwiałby swojemu właścicielowi czerpania
         nienależnej korzyści z pozytywnego wizerunku tych znaków towarowych.

       Przebieg postępowania i żądania stron
      13      Skarżąca wszczęła niniejsze postępowanie skargą złożoną w sekretariacie Sądu w dniu 14 stycznia 2009 r.

      14      Skarżąca wnosi do Sądu o:

      –        stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji;
      –        obciążenie OHIM kosztami postępowania;
      –        obciążenie interwenienta kosztami poniesionymi w ramach postępowania przed OHIM.
      15      OHIM i interwenient wnoszą do Sądu o:

      –        oddalenie skargi;
      –        obciążenie skarżącej kosztami postępowania.
      16      Faksem z dnia 8 czerwca 2010 r. Racing-Live i Global Sports Media Ltd powiadomiły Trybunał, że pierwsza ze spółek przeniosła
         prawo do zgłoszonego znaku towarowego (F 1-LIVE) na drugą, i wniosły o zezwolenie Global Sports Media jako nowemu właścicielowi
         wspomnianego znaku towarowego na wstąpienie w miejsce pierwotnego właściciela do niniejszego postępowania. Ponieważ w toku
         rozprawy OHIM wskazał, że nie sprzeciwia się temu wnioskowi o wstąpienie, Sąd zezwolił na wnoszone wstąpienie, co zostało
         odnotowane w protokole rozprawy.

       Co do prawa
       1. W przedmiocie dopuszczalności dokumentów okazanych po raz pierwszy przed Sądem
      17      OHIM i interwenient na wstępie podnoszą, że załączniki A 6–A 10 do skargi nigdy nie zostały przedstawione w toku postępowania
         administracyjnego przed OHIM, tak że powinny zostać uznane za niedopuszczalne.

      18      W świetle utrwalonego orzecznictwa skarga o stwierdzenie nieważności wniesiona do Sądu ma na celu kontrolę zgodności z prawem
         decyzji izb odwoławczych w rozumieniu art. 63 rozporządzenia nr 40/94 (obecnie art. 65 rozporządzenia nr 207/2009), a zatem
         zadaniem Sądu nie jest w tych ramach ponowne rozpoznanie stanu faktycznego w świetle dokumentów przedłożonych przed nim po
         raz pierwszy. Tak więc okoliczności faktyczne podniesione przed Sądem, na które nie powołano się uprzednio w postępowaniu
         przed instancjami OHIM, mogą wpływać na zgodność z prawem takiej decyzji tylko w sytuacji, gdy OHIM był zobowiązany wziąć
         je pod uwagę z urzędu [wyroki Sądu: z dnia 13 lipca 2004 r. w sprawie T‑115/03 Samar przeciwko OHIM – Grotto (GAS STATION),
         Zb.Orz. s. II‑2939, pkt 13; z dnia 24 listopada 2005 r. w sprawie T‑346/04 Sadas przeciwko OHIM – LTJ Diffusion (ARTHUR ET
         FELICIE), Zb.Orz. s. II‑4891, pkt 19].

      19      W niniejszym przypadku załączniki A 6–A 10 są dokumentami nieprzedstawionymi przed OHIM i w rezultacie powinny zostać uznane
         za niedopuszczalne bez potrzeby badania ich mocy dowodowej lub wysłuchania w większym zakresie stron (zob. podobnie ww. wyrok
         w sprawie ARTHUR ET FELICIE, pkt 19 i przytoczone tam orzecznictwo).

       2. Co do istoty
      20      W uzasadnieniu skargi skarżąca podnosi dwa zarzuty dotyczące odpowiednio naruszenia art. 8 ust. 1 lit. b) rozporządzenia nr 40/94
         i naruszenia art. 8 ust. 5 tegoż rozporządzenia.

       W przedmiocie zarzutu pierwszego, dotyczącego naruszenia art. 8 ust. 1 lit. b) rozporządzenia nr 40/94
       Argumenty stron
      21      Skarżąca uważa co do istoty, że w przypadku zgłoszonego znaku towarowego i wcześniejszych znaków towarowych, które cieszą
         się bardzo dużą renomą, istnieje prawdopodobieństwo wprowadzenia w błąd.

      22      Przede wszystkim skarżąca podnosi, że Izba Odwoławcza nie wzięła pod uwagę okoliczności, że rozpatrywane towary i usługi są
         identyczne w odniesieniu do większości z nich i niezwykle podobne w odniesieniu do pozostałych. Następnie zdaniem skarżącej
         Izba Odwoławcza niesłusznie założyła, że połączenie litery „f” i cyfry „1”, przedstawione z zastosowaniem zwykłej typografii,
         nie będzie postrzegane przez odbiorców jako znak towarowy ze względu na podnoszony rodzajowy i opisowy charakter i podnoszony
         zupełny brak charakteru odróżniającego. Ponadto ponieważ element „f 1” stanowi element dominujący spornego znaku towarowego,
         według skarżącej istnieje dużo podobieństwo pod względem wizualnym, fonetycznym i koncepcyjnym pomiędzy wcześniejszymi słownymi
         znakami towarowymi a zgłoszonym znakiem towarowym i z tego powodu prawdopodobieństwo wprowadzenia w błąd, nawet jeśli wcześniejsze
         słowne znaki towarowe cechują się tylko nieznacznym charakterem odróżniającym. Wreszcie prawdopodobieństwo wprowadzenia w błąd
         istnieje w opinii skarżącej również w przypadku zgłoszonego znaku towarowego i graficznego wspólnotowego znaku towarowego
         F 1 Formula 1, który posiada szczególnie wysoce odróżniający charakter.

      23      OHIM i interwenient kwestionują argumenty skarżącej.

       Ocena Sądu
      24      Zgodnie z art. 8 ust. 1 lit. b) rozporządzenia nr 40/94 w wyniku sprzeciwu właściciela wcześniejszego znaku towarowego zgłoszonego
         znaku towarowego nie rejestruje się, jeżeli z powodu identyczności lub podobieństwa do wcześniejszego znaku towarowego, identyczności
         lub podobieństwa towarów lub usług oznaczonych obydwoma znakami istnieje prawdopodobieństwo wprowadzenia odbiorców w błąd
         na terytorium, na którym wcześniejszy znak towarowy jest chroniony.

      25      Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem prawdopodobieństwo wprowadzenia w błąd istnieje, jeśli krąg odbiorców może uznać, że dane
         towary lub usługi pochodzą z tego samego przedsiębiorstwa lub ewentualnie z przedsiębiorstw powiązanych gospodarczo. W świetle
         tegoż orzecznictwa prawdopodobieństwo wprowadzenia w błąd należy oceniać całościowo, zgodnie ze sposobem postrzegania danych
         oznaczeń i towarów lub usług przez właściwy krąg odbiorców, przy uwzględnieniu wszystkich istotnych czynników występujących
         w danym przypadku, a w szczególności wzajemnej zależności podobieństwa oznaczeń i podobieństwa oznaczonych towarów lub usług
         [zob. wyrok Sądu z dnia 9 lipca 2003 r. w sprawie T‑162/01 Laboratorios RTB przeciwko OHIM – Giorgio Beverly Hills (GIORGIO
         BEVERLY HILLS), Rec. s. II‑2821, pkt 30–33 i przytoczone tam orzecznictwo].

      26      Do celów stosowania art. 8 ust. 1 lit. b) rozporządzenia nr 40/94 prawdopodobieństwo wprowadzenia w błąd zakłada jednoczesne
         istnienie identyczności lub podobieństwa między zgłoszonym a wcześniejszym znakiem towarowym oraz identyczności lub podobieństwa
         oznaczonych tymi znakami towarów lub usług. Mamy tu do czynienia z przesłankami kumulatywnymi [wyrok Sądu z dnia 22 stycznia
         2009 r. w sprawie T‑316/07 Commercy przeciwko OHIM – easyGroup IP Licensing (easyHotel), Zb.Orz. s. II‑43, pkt 42 i przytoczone
         tam orzecznictwo].

      27      W niniejszym przypadku Izba Odwoławcza stwierdziła w pkt 27 zaskarżonej decyzji, że właściwy krąg odbiorców składa się z przeciętnych
         konsumentów Unii Europejskiej i że prawdopodobieństwo wprowadzenia w błąd w przypadku kolidujących ze sobą znaków towarowych
         powinno z tego względu zostać zbadane w odniesieniu do tego kręgu odbiorców. Wniosek ten, który zresztą nie został zakwestionowany
         przez strony, należy zaakceptować, biorąc pod uwagę charakter towarów i usług, o które chodzi.

      28      Następnie co się tyczy podobieństwa rozpatrywanych towarów i usług, wystarczy stwierdzić, że Izba Odwoławcza w pkt 25 i 26
         zaskarżonej decyzji uznała, że działalność interwenienta w odniesieniu do sprzedaży druków i przesyłania przez Internet (czyli
         towarów i usług należących do klas 16 i 38) jest identyczna z działalnością skarżącej i że usługi publikowania online oraz
         rozrywki online w odniesieniu do formuły 1 (czyli usługi należące do klasy 41) i usługi oferowane przez skarżącą są bardzo
         podobne.

      29      Wynika z tego, że Izba Odwoławcza nie pominęła oceny stopnia podobieństwa rozpatrywanych towarów i usług. Z tego względu zarzut
         podniesiony przez skarżącą w tym względzie należy oddalić jako bezzasadny.

      30      Wreszcie skarżąca nie zgadza się z dokonaną przez Izbę Odwoławczą oceną, zgodnie z którą nie istnieje silne podobieństwo między
         rozpatrywanymi oznaczeniami ani prawdopodobieństwo wprowadzenia w błąd.

      –       W przedmiocie porównania kolidujących ze sobą oznaczeń i ich postrzegania przez właściwy krąg odbiorców
      31      Całościową ocenę prawdopodobieństwa wprowadzenia w błąd w zakresie, w jakim dotyczy ona wizualnego, fonetycznego lub koncepcyjnego
         podobieństwa rozpatrywanych oznaczeń, należy oprzeć na wywieranym przez nie całościowym wrażeniu, ze szczególnym uwzględnieniem
         ich elementów odróżniających i dominujących (zob. wyrok Trybunału z dnia 12 czerwca 2007 r. w sprawie C‑334/05 P OHIM przeciwko
         Shaker, Zb.Orz. s. I‑4529, pkt 35 i przytoczone tam orzecznictwo).

      32      Ocena podobieństwa dwóch znaków towarowych nie może ograniczyć się do zbadania tylko jednego z elementów tworzących złożony
         znak towarowy i porównania go z innym znakiem towarowym. Przeciwnie, porównania należy dokonać poprzez analizę danych znaków
         towarowych postrzeganych każdy jako całość, co nie oznacza, że całościowe wrażenie pozostawione przez złożony znak towarowy
         w pamięci właściwego kręgu odbiorców nie może w niektórych przypadkach zostać zdominowane przez jeden lub kilka z jego składników
         (zob. ww. wyrok w sprawie OHIM przeciwko Shaker, pkt 41 i przytoczone tam orzecznictwo). Ocena podobieństwa może zostać oparta
         wyłącznie na składniku dominującym tylko wtedy, gdy wszystkie pozostałe składniki znaku towarowego są bez znaczenia (ww. wyrok
         w sprawie OHIM przeciwko Shaker, pkt 42; wyrok Trybunału z dnia 20 września 2007 r. w sprawie C‑193/06 P Nestlé przeciwko
         OHIM, niepublikowany w Zbiorze, pkt 42). Ma to miejsce na przykład, gdy taki składnik jest w stanie samodzielnie zdominować
         wizerunek tego znaku, który właściwy krąg odbiorców zachowa w pamięci, skutkiem czego wszystkie pozostałe składniki tego znaku
         towarowego będą bez znaczenia w wywieranym przez niego całościowym wrażeniu (ww. wyrok w sprawie Nestlé przeciwko OHIM, pkt 43).

      33      Jednakże poza zwykłymi przypadkami, w których przeciętny konsument postrzega znak towarowy jako całość i z zastrzeżeniem okoliczności,
         że całościowe wrażenie może być zdominowane przez jeden lub kilka ze składników złożonego znaku towarowego, w żaden sposób
         nie można wykluczyć, że w szczególnych przypadkach wcześniejszy znak towarowy, używany przez osobę trzecią w oznaczeniu złożonym
         zawierającym nazwę przedsiębiorstwa tej osoby, który zachowuje w tym oznaczeniu złożonym niezależną pozycję nadającą charakter
         odróżniający, nie stanowi z tego względu elementu dominującego. W takiej sytuacji całościowe wrażenie wywierane przez złożone
         oznaczenie może powodować, że odbiorcy uznają, iż dane towary lub usługi pochodzą co najmniej z przedsiębiorstw powiązanych
         gospodarczo, w którym to przypadku należałoby stwierdzić istnienie prawdopodobieństwa wprowadzenia w błąd (wyrok Trybunału
         z dnia 6 października 2005 r. w sprawie C‑120/04 Medion, Zb.Orz. s. I‑8551, pkt 30, 31).

      34      W niniejszym przypadku należy stwierdzić, że zgłoszony znak towarowy wykazuje złożony charakter w zakresie, w jakim składa
         się z dwóch elementów słownych, mianowicie „F 1” i „live”, oddzielonych łącznikiem i kilkoma elementami graficznymi. Oba elementy
         słowne są umieszczone w prostokącie koloru ciemnego zawierającym w środkowej części okrągłą figurę przedstawioną z cieniowaniem
         od białego do czarnego. Napisany na biało element „F 1” znajduje się w górnej lewej części prostokąta, podczas gdy element
         „live” przedstawiony jest czarnymi literami z białą otoczką pośrodku prawej części prostokąta.

      35      Wcześniejsze znaki towarowe, na które powołano się w sprzeciwie, to graficzny wspólnotowy znak towarowy F 1 Formula 1 oraz
         słowne, krajowe i międzynarodowy, znaki towarowe F 1.

      36      W celu dokonania porównania spornych oznaczeń skarżąca przedstawiła różne argumenty mające na celu uznanie, że element „f 1”
         stanowi dominujący element zgłoszonego znaku. Przypomina również o tym, że skrót F 1 w zwykłej typografii został zarejestrowany
         w kilku krajach. Ponadto podważa ocenę Izby Odwoławczej, zgodnie z którą wspomniany skrót cechuje się tylko nieznacznym charakterem
         odróżniającym, a właściwy krąg odbiorców nie postrzega połączenia litery „f” i cyfry „1” jako znaku towarowego.

      37      W odniesieniu do wpływu kwestii dotyczącej elementu dominującego na ocenę podobieństwa między kolidującymi ze sobą oznaczeniami
         przed przeprowadzeniem porównania tych oznaczeń należy przeanalizować te argumenty.

      38      Należy stwierdzić, że Izba Odwoławcza w zaskarżonej decyzji po pierwsze uznała, że właściwy krąg odbiorców postrzega połączenie
         litery „f” i cyfry „1” jako skrót wyrażenia formuła jeden, które ogólnie oznacza kategorię samochodów wyścigowych, a w szerszym
         znaczeniu wyścigi takich samochodów (pkt 33 zaskarżonej decyzji). Po drugie stwierdziła, że właściwy krąg odbiorców może postrzegać
         element „f 1” wspólnotowego znaku towarowego zarejestrowanego pod numerem 631531 jako znak towarowy używany przez skarżącą
         w związku z jej działalnością handlową w dziedzinie wyścigów samochodów formuły 1 (pkt 34 zaskarżonej decyzji). Izba Odwoławcza
         wywnioskowała z tego, że należy przeprowadzić rozróżnienie między elementem „f 1” jako zwykłym połączeniem litery i cyfry
         a F 1 jako logotypem (pkt 35 zaskarżonej decyzji).

      39      Należy zgodzić się z tym wnioskiem.

      40      Po pierwsze, z dowodów zawartych w aktach sprawy wynika, że w ciągu ostatnich dziesięciu lat skarżąca promowała wyłącznie
         graficzny wspólnotowy znak towarowy nr 631531, a udzielając licencji, kładła nacisk na logotyp F 1 poprzez nakładanie wytycznych
         oraz instrukcji co do przedstawienia w celu zapewnienia niezmiennego używania tych znaków towarowych.

      41      Stosowanie tych ścisłych zasad umożliwiło skarżącej sprawienie, że właściwy krąg odbiorców w sposób niezmienny postrzega element
         „f 1” jako przedstawiający logotyp F 1.

      42      Jednakże należy stwierdzić, że skarżąca nie nakładała zasad w odniesieniu do używania elementu „f 1” w znaczeniu innym niż
         znaczenie logotypu F 1, jak to jest w przypadku międzynarodowej rejestracji nr 732134. Tymczasem bezsporne jest, że element
         „f 1” zawsze używany jest przez skarżącą lub przez uprawnionych z licencji łącznie z logo F 1 (z wyjątkiem przypadków, w których
         logo nie może być powielone ze względu na sam charakter użytego środka komunikacji).

      43      Po drugie, z przedstawionych przez skarżącą dowodów – w szczególności z wyników sondażu opinii przeprowadzonego w Niemczech
         i z oświadczenia świadka – wynika, że ogół odbiorców jest świadomy, że „F 1” jest zwyczajowym skrótem „formuły 1”, która oznacza
         kategorię samochodów wyścigowych, a w szerszym znaczeniu wyścigi takich samochodów. Ponadto „formuła 1” jest używana w sposób
         rodzajowy dla oznaczenia sportu wyścigów samochodowych, niekojarzonych przez odbiorców szczególnie z wyścigami organizowanymi
         przez grupę, do której należy skarżąca, za to kojarzonych z wyższą kategorią jakichkolwiek wyścigów samochodowych. Nie istnieje
         bowiem inne odpowiednie słowo lub wyrażenie na oznaczenie tego typu sportu.

      44      Poza tym należy podnieść, że skarżąca nie podważa stwierdzenia Izby Odwoławczej, zgodnie z którym „formuła 1” jest zwyczajowym
         wyrażeniem języka potocznego oznaczającym samochody sportowe, a w szerszym znaczeniu wyścigi samochodowe, i że F 1 jest dobrze
         znanym skrótem wspomnianego wyrażenia. Ponadto dowody przedstawione przez skarżącą, w szczególności dokumenty dołączone do
         cytowanego w poprzednim punkcie oświadczenia świadka, wskazują również, że skrót F 1 może być używany w kontekście opisowym.
         Z tego względu skrót F 1 jest tak samo rodzajowy jak wyrażenie „formuła 1”.

      45      W tym kontekście należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem co do zasady odbiorcy nie będą uważać elementu
         opisowego stanowiącego część złożonego znaku towarowego za element odróżniający i dominujący w wywieranym przez ten znak całościowym
         wrażeniu [zob. wyrok Sądu z dnia 27 listopada 2007 r. w sprawie T‑434/05 Gateway przeciwko OHIM – Fujitsu Siemens Computers
         (ACTIVY Media Gateway), niepublikowany w Zbiorze, pkt 47 i przytoczone tam orzecznictwo].

      46      Ponadto sama okoliczność, że wcześniejszy słowny znak towarowy został zarejestrowany jako krajowy lub międzynarodowy znak
         towarowy, nie wyklucza, że jest on w znacznej mierze opisowy lub, innymi słowy, że posiada tylko nieznaczny samoistny charakter
         odróżniający w stosunku do towarów i usług, do których się odnosi [zob. wyrok Sądu z dnia 13 października 2009 r. w sprawie
         T‑146/08 Deutsche Rockwool Mineralwoll przeciwko OHIM – Redrock Construction (REDROCK), niepublikowany w Zbiorze, pkt 51 i przytoczone
         tam orzecznictwo].

      47      W tym kontekście należy przypomnieć, że ważność międzynarodowego lub krajowego znaku towarowego, w niniejszym przypadku znaku
         towarowego skarżącej, nie może być podważona w ramach postępowania w sprawie rejestracji wspólnotowego znaku towarowego, ale
         jedynie w ramach wszczętego w danym państwie członkowskim postępowania o unieważnienie prawa do znaku [zob. wyrok Sądu z dnia
         12 listopada 2008 r. w sprawie T‑7/04 Shaker przeciwko OHIM – Limiñana y Botella (Limoncello della Costiera Amalfitana shaker),
         Zb.Orz. s. II‑3085, pkt 26 i przytoczone tam orzecznictwo].

      48      Niemniej jednak OHIM był zobowiązany sprawdzić, w jaki sposób właściwy krąg odbiorców postrzega element „f 1” w zgłoszonym
         znaku towarowym.

      49      Biorąc pod uwagę te rozważania i przedstawione dowody, należy stwierdzić, że właściwy krąg odbiorców nie postrzega elementu
         „f 1” w zgłoszonym znaku towarowym jako elementu odróżniającego, ale jako element użyty w celach opisowych.

      50      Z tego względu Izba Odwoławcza słusznie uznała, że element „f 1” w zwykłej typografii ma tylko nieznaczny charakter odróżniający
         w stosunku do towarów i usług, do których się odnosi, i że ewentualna renoma graficznego wspólnotowego znaku towarowego używanego
         w Unii jest zasadniczo związana z samym logotypem.

      51      Przywołana przez stronę skarżącą w toku rozprawy sprawa Medion, w której zapadł ww. w pkt 33 wyrok, nie ma znaczenia dla niniejszej
         sprawy. W niniejszym przypadku należy stwierdzić, że oznaczenie F 1 nie zajmuje niezależnej pozycji odróżniającej w ramach
         zgłoszonego znaku towarowego, jako że – tak jak stwierdzono już powyżej – właściwy krąg odbiorców postrzega element „F 1”
         jako element opisowy wspomnianego znaku towarowego.

      52      W rezultacie argument skarżącej, zgodnie z którym element „F 1” posiada szczególnie wysoce odróżniający charakter, oraz argument,
         zgodnie z którym element ten w standardowej typografii cieszy się renomą równą renomie logotypu, należy oddalić jako bezzasadne.
         Tym samym wbrew temu, co twierdzi skarżąca, na podstawie przedstawionych dowodów dotyczących logotypu F 1 nie można wnioskować
         o rzeczywistym używaniu wcześniejszych słownych, krajowych i międzynarodowego, znaków towarowych.

      –       W przedmiocie porównania zgłoszonego znaku towarowego z wcześniejszymi słownymi, krajowymi i międzynarodowym, znakami towarowymi
         F 1

      53      W niniejszym przypadku wcześniejsze, krajowe i międzynarodowy, znaki towarowe są słownymi znakami tworzonymi przez element
         „f 1”, podczas gdy zgłoszony znak towarowy jest złożonym znakiem towarowym (zob. pkt 34 powyżej).

      54      W tym względzie należy zauważyć, że rozpatrywane oznaczenia wykazują podobieństwa ze względu na element „f 1”, który jest
         im wspólny. Jednakże różnią się pod względem wizualnym ze względu na swoją długość, obecność słowa „live” i okoliczność, że
         zgłoszony znak towarowy zawiera element graficzny.

      55      Co się tyczy płaszczyzny fonetycznej, należy stwierdzić, że zgłoszony znak towarowy zawiera dwa słowa, a wcześniejsze znaki
         towarowe jedno. Trzeba stwierdzić, że wprowadzenie dodatkowego słowa do zgłoszonego znaku towarowego, które jest wymawiane,
         jest w pewnym zakresie przeciwwagą dla wspólnego elementu „f 1”. Jednakże ze względu na to, że oba kolidujące ze sobą znaki
         towarowe zawierają element „f 1”, który jest wymawiany jako pierwszy w zgłoszonym znaku towarowym, Izba Odwoławcza słusznie
         stwierdziła istnienie pewnego stopnia podobieństwa pod względem fonetycznym.

      56      Co się tyczy płaszczyzny koncepcyjnej, należy zauważyć, że wcześniejszy znak towarowy oznacza szczególny typ samochodów wyścigowych,
         mianowicie samochody formuły 1, i może także być postrzegany jako w sposób dorozumiany odnoszący się do wyścigów formuły 1.
         Zgłoszony znak towarowy jest nośnikiem tego samego przekazu, ale dodanie słowa „live”, które przywodzi na myśl sprawozdanie
         albo transmisję na żywo z jakiegoś wydarzenia, sprawia, że koncepcyjnie jest bogatszy od wcześniejszego znaku towarowego.
         Z tego względu o ile wspólny element słowny „f 1” powoduje, że kolidujące ze sobą oznaczenia wykazują pewne elementy podobieństwa
         pod względem koncepcyjnym, o tyle stopień tego podobieństwa pozostaje niewielki.

      57      Ponieważ konsumenci nie będą wiązać elementu „f 1” zawartego w zgłoszonym znaku towarowym ze skarżącą z tego powodu, że jedyne
         oznaczenie, które nauczyli się kojarzyć ze skarżącą, to logotyp znaku towarowego F 1 Formula 1, a nie ten przedstawiony w standardowej
         typografii, i ponieważ konsumenci będą uważać oznaczenie F 1 w zwykłej typografii za skrót wyrażenia „formuła 1”, czyli za
         wskazówkę opisową, należy stwierdzić – za przykładem Izby Odwoławczej – że w przypadku kolidujących ze sobą znaków towarowych
         nie istnieje prawdopodobieństwo wprowadzenia w błąd.

      58      Należy zatem porównać zgłoszony znak towarowy z graficznym wspólnotowym znakiem towarowym F 1 Formula 1 skarżącej.

      –       W przedmiocie porównania zgłoszonego znaku towarowego z graficznym wspólnotowym znakiem towarowym F 1 Formula 1
      59      Tak jak słusznie stwierdziła Izba Odwoławcza, zgłoszony znak towarowy wykazuje w porównaniu z wcześniejszym graficznym wspólnotowym
         znakiem towarowym F 1 Formula 1 oczywiste różnice pod względem ogólnej kompozycji. W zgłoszonym znaku towarowym „f” i „1”
         są proste i oddzielone, podczas gdy we wspomnianym wcześniejszym znaku towarowym elementy te są pochylone w prawo i zapisane
         w taki sposób, że przestrzeń między nimi tworzy kształt elementu cyfrowego. Te dwa elementy są ponadto przedstawione w wyraźnym
         kontraście kolorystycznym. Prawa część znaku towarowego zawiera zacierające się linie, przedstawiające zapewne prędkość. Należy
         stwierdzić zatem, że pod względem wizualnym nie ma żadnego podobieństwa pomiędzy rozpatrywanymi znakami towarowymi.

      60      Na płaszczyźnie fonetycznej i koncepcyjnej wynik badania jest identyczny z wynikiem badania F 1 jako oznaczenia słownego (zob.
         pkt 55, 56 powyżej), co świadczy o pewnym podobieństwie pod względem fonetycznym i koncepcyjnym.

      61      W niniejszym przypadku w ramach całościowej oceny prawdopodobieństwa wprowadzenia w błąd – która wykazała brak podobieństwa
         wizualnego i okoliczność, że podobieństwo pod względem fonetycznym i koncepcyjnym jest tylko ograniczone – wystarczy stwierdzić,
         że Izba Odwoławcza słusznie przyjęła, że w przypadku spornych znaków towarowych nie istnieje prawdopodobieństwo wprowadzenia
         w błąd, gdyż właściwy krąg odbiorców nie pomyli zgłoszonego znaku towarowego ze znakiem skarżącej. W tym względzie należy
         zauważyć, że znaczenie rodzajowe przypisywane przez odbiorców oznaczeniu F 1 gwarantuje, że odbiorcy ci będą rozumieć, iż
         zgłoszony znak towarowy dotyczy formuły 1, ale ze względu na całkowicie odmienną kompozycję, nie będą stwierdzać istnienia
         związku z działalnością skarżącej.

      62      Z tego względu w świetle powyższych uwag należy oddalić zarzut pierwszy.

       W przedmiocie zarzutu drugiego, dotyczącego naruszenia art. 8 ust. 5 rozporządzenia nr 40/94
       Argumenty stron
      63      Skarżąca podnosi, że Izba Odwoławcza niesłusznie oddaliła argument, zgodnie z którym element wspólny, mianowicie element „f 1”,
         wystarczy do tego, aby kolidujące ze sobą znaki towarowe tworzyły związek w rozumieniu art. 8 ust. 5 rozporządzenia nr 40/94
         z punktu widzenia właściwego kręgu odbiorców. W rezultacie zdaniem skarżącej Izba Odwoławcza nie zbadała również, czy zgłoszony
         znak towarowy może powodować czerpanie nienależnej korzyści z renomy i charakteru odróżniającego wcześniejszych znaków towarowych
         i tym samym działać na szkodę ich właściciela.

      64      OHIM i interwenient kwestionują argumenty skarżącej.

       Ocena Sądu
      65      Z brzmienia art. 8 ust. 5 rozporządzenia nr 40/94 wynika, że to, czy przepis ten znajdzie zastosowanie, uzależnione jest od
         wystąpienia trzech następujących przesłanek, mianowicie: po pierwsze, musi zachodzić identyczność lub podobieństwo kolidujących
         ze sobą znaków towarowych; po drugie, wcześniejszy znak towarowy, na który powołano się w sprzeciwie, musi cieszyć się renomą;
         i po trzecie, musi istnieć niebezpieczeństwo, że używanie bez uzasadnionego powodu zgłoszonego znaku towarowego powodowałoby
         czerpanie nienależnej korzyści z odróżniającego charakteru lub renomy wcześniejszego znaku towarowego bądź też działałoby
         na ich szkodę. Przesłanki te muszą wystąpić łącznie, czyli niewystąpienie choćby jednej z nich skutkuje brakiem zastosowania
         tego przepisu [wyrok Sądu z dnia 25 maja 2005 r. w sprawie T‑67/04 Spa Monopole przeciwko OHIM – Spa-Finders Travel Arrangements
         (SPA‑FINDERS), Zb.Orz. s. II‑1825, pkt 30].

      66      Należy także przypomnieć, że z orzecznictwa wynika, że naruszenia, o których mowa w art. 8 ust. 5 dyrektywy nr 40/94, jeśli
         występują, stanowią konsekwencję pewnego stopnia podobieństwa między kolidującymi ze sobą znakami towarowymi, w wyniku którego
         dany krąg odbiorców kojarzy ze sobą te znaki towarowe, to znaczy stwierdza, że występuje między nimi związek, nie myląc ich
         jednak (zob. analogicznie wyrok Trybunału z dnia 27 listopada 2008 r. w sprawie C‑252/07 Intel Corporation, Zb.Orz. s. I‑8823,
         pkt 30 i przytoczone tam orzecznictwo).

      67      Jak wynika z pkt 66 zaskarżonej decyzji, oznaczenie, w odniesieniu do którego skarżąca wykazała używanie i ewentualnie renomę,
         to wyłącznie to, które było przedmiotem rejestracji wspólnotowej nr 631531, czyli wersja logotypu. Z tego względu pierwsze
         pytanie, które powstaje, dotyczy tego, czy rozpatrywane graficzne znaki towarowe są identyczne lub podobne. Charakter odróżniający
         i renoma oznaczenia zasadzają się bowiem w pozornym spojeniu się litery „f” i cyfry „1” przedstawionych w bardzo kontrastowych
         kolorach. Sama obecność litery „f” i cyfry „1” w zgłoszonym znaku towarowym, która nie wykazuje żadnego charakteru odróżniającego,
         nie może wystarczyć do stwierdzenia istnienia związku między rozpatrywanymi znakami towarowymi. W rezultacie, bez względu
         na pewne podobieństwo pod względem fonetycznym i koncepcyjnym, wniosek Izby Odwoławczej, zgodnie z którym żaden element zgłoszonego
         znaku towarowego nie przypomina odbiorcom logotypu F 1, należy potwierdzić, jako że kolidujące ze sobą znaki towarowe nie
         mogą zostać uznane za podobne.

      68      Ponieważ jedna z trzech łącznych przesłanek wspomnianych w pkt 65 powyżej nie jest dochowana, nie ma potrzeby orzekania, czy
         trzecia przesłanka stosowania art. 8 ust. 5 rozporządzenia nr 40/94 jest w niniejszym przypadku spełniona.

      69      Z powyższego wynika, że zarzut drugi również należy oddalić.

       W przedmiocie kosztów
      70      Zgodnie z art. 87 § 2 regulaminu postępowania przed Sądem kosztami zostaje obciążona, na żądanie strony przeciwnej, strona
         przegrywająca sprawę. Ponieważ skarżąca przegrała sprawę, należy – zgodnie z żądaniem OHIM i interwenienta – obciążyć ją kosztami
         postępowania.

      Z powyższych względów
      SĄD (ósma izba)
      orzeka, co następuje:
      1)      Skarga zostaje oddalona.
      2)      Formula One Licensing BV zostaje obciążona kosztami postępowania.

               Martins Ribeiro

               Papasavvas

               Wahl

         Wyrok ogłoszono na posiedzeniu jawnym w Luksemburgu w dniu 17 lutego 2011 r.
      Podpisy
      *  Język postępowania: angielski.


Wyrok Sądu pierwszej instancji (pierwsza izba) z dnia 15 października 1997 r. # IPK-München GmbH przeciwko Komisji Wspólnot Europejskich. # Skarga o stwierdzenie nieważności - Dopuszczalność - Akt potwierdzający - Uzasadnienie. # Sprawa T-331/94.


title: Wyrok Trybunału (siódma izba) z dnia 19 maja 2011 r.#David Barcenilla Fernández (C-256/10) i Pedro Antonio Macedo Lozano (C-261/10) przeciwko Gerardo García SL.#Wnioski o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Tribunal Superior de Justicia de Castilla y León - Hiszpania.#Dyrektywa 2003/10/WE - Wartości ekspozycji - Hałas - Ochronnik słuchu - Skuteczność.#Sprawy połączone C-256/10 i C-261/10.

text:
      Sprawy połączone C‑256/10 i C‑261/10
      David Barcenilla Fernández
      i
      Pedro Antonio Macedo Lozano
      przeciwko
      Gerardo García SL
      (wnioski o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożone przez Tribunal Superior de Justicia de Castilla y León)
      Dyrektywa 2003/10/WE – Wartości ekspozycji – Hałas – Środek ochrony słuchu – Skuteczność
      Streszczenie wyroku
      1.        Polityka społeczna – Ochrona bezpieczeństwa i zdrowia pracowników – Dyrektywa 2003/10 w sprawie minimalnych wymagań w zakresie
            ochrony zdrowia i bezpieczeństwa dotyczących narażenia pracowników na ryzyko spowodowane czynnikami fizycznymi (hałasem)
      (Dyrektywa 2003/10 Parlamentu Europejskiego i Rady, art. 3, 5–7)
      2.        Polityka społeczna – Ochrona bezpieczeństwa i zdrowia pracowników – Dyrektywa 2003/10 w sprawie minimalnych wymagań w zakresie
            ochrony zdrowia i bezpieczeństwa dotyczących narażenia pracowników na ryzyko spowodowane czynnikami fizycznymi (hałasem)
      (Dyrektywa 2003/10 Parlamentu Europejskiego i Rady, art. 5)
      1.        Dyrektywę 2003/10 w sprawie minimalnych wymagań w zakresie ochrony zdrowia i bezpieczeństwa dotyczących narażenia pracowników
         na ryzyko spowodowane czynnikami fizycznymi (hałasem), zmienioną dyrektywą 2007/30, należy interpretować w ten sposób, że
         pracodawca, w którego przedsiębiorstwie dzienny poziom ekspozycji na hałas pracowników, mierzony bez uwzględnienia skutków
         używania indywidualnych środków ochrony słuchu, wynosi ponad 85 dB, nie spełnia obowiązków wynikających z tej dyrektywy poprzez
         samo wydanie pracownikom takich środków ochrony słuchu umożliwiających obniżenie dziennej ekspozycji na hałas poniżej 80 dB,
         ponieważ na owym pracodawcy ciąży obowiązek wdrożenia programu środków technicznych lub organizacyjnych zmierzających do zmniejszenia
         takiej ekspozycji na hałas, mierzony bez uwzględnienia skutków używania indywidualnych środków ochrony słuchu, do poziomu
         poniżej 85 dB.

      (por. pkt 34; pkt 1 sentencji)
      2.        Dyrektywę 2003/10 w sprawie minimalnych wymagań w zakresie ochrony zdrowia i bezpieczeństwa dotyczących narażenia pracowników
         na ryzyko spowodowane czynnikami fizycznymi (hałasem), zmienioną dyrektywą 2007/30, należy interpretować w ten sposób, że
         nie wymaga ona od pracodawcy, by wypłacał pracownikom narażonym na poziom hałasu, mierzony bez uwzględnienia skutku używania
         indywidualnych środków ochrony słuchu, wyższy od 85 dB dodatek do wynagrodzenia tylko z tego powodu, że nie wdrożył programu
         środków technicznych lub organizacyjnych zmierzających do zmniejszenia dziennego poziomu ekspozycji na hałas. Jednakże prawo
         krajowe powinno przewidywać odpowiednie mechanizmy zapewniające, by pracownik narażony na poziom hałasu, mierzony bez uwzględnienia
         skutku używania indywidualnych środków ochrony słuchu, wyższy od 85 dB mógł skutecznie dochodzić przestrzegania przez pracodawcę
         obowiązków w zakresie zapobiegania ustanowionych w art. 5 ust. 2 tej dyrektywy.

      (por. pkt 43; pkt 2 sentencji)
WYROK TRYBUNAŁU (siódma izba)
      z dnia 19 maja 2011 r.(*)

      Dyrektywa 2003/10/WE – Wartości ekspozycji – Hałas – Środek ochrony słuchu – Skuteczność
      W sprawach połączonych C‑256/10 i C‑261/10
      mających za przedmiot dwa wnioski o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożone przez
         Tribunal Superior de Justicia de Castilla y León (Hiszpania) postanowieniami z dnia 21 kwietnia 2010 r., które wpłynęły do
         Trybunału w dniu 25 maja 2010 r., w postępowaniach:

      David Barcenilla Fernández (C‑256/10),

      Pedro Antonio Macedo Lozano (C‑261/10)

      przeciwko
      Gerardo García SL,

      TRYBUNAŁ (siódma izba),
      w składzie: D. Šváby, prezes izby, E. Juhász i T. von Danwitz (sprawozdawca), sędziowie,
      rzecznik generalny: Y. Bot,
      sekretarz: A. Calot Escobar,
      uwzględniając procedurę pisemną,
      rozważywszy uwagi przedstawione:
      –        w imieniu rządu hiszpańskiego przez B. Plaza Cruz, działającą w charakterze pełnomocnika,
      –        w imieniu rządu belgijskiego przez T. Materne’a oraz M. Jacobs, działających w charakterze pełnomocników,
      –        w imieniu rządu włoskiego przez M. Russo, działającą w charakterze pełnomocnika,
      –        w imieniu Komisji Europejskiej przez G. Rozeta oraz G. Valera Jordanę, działających w charakterze pełnomocników,
      podjąwszy, po wysłuchaniu rzecznika generalnego, decyzję o rozstrzygnięciu sprawy bez opinii,
      wydaje następujący
      Wyrok
      1        Wnioski o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczą wykładni art. 3, i 5–7 dyrektywy 2003/10/WE Parlamentu Europejskiego
         i Rady z dnia 6 lutego 2003 r. w sprawie minimalnych wymagań w zakresie ochrony zdrowia i bezpieczeństwa dotyczących narażenia
         pracowników na ryzyko spowodowane czynnikami fizycznymi (hałasem) (siedemnasta dyrektywa szczegółowa w rozumieniu art. 16
         ust. 1 dyrektywy 89/391/EWG, Dz.U. L 42, s. 38), zmienionej dyrektywą 2007/30/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 20 czerwca
         2007 r. (Dz.U. L 165, s. 21) (zwanej dalej „dyrektywą 2003/10”).

      2        Wnioski te zostały przedstawione w ramach dwóch sporów pomiędzy D. Barcenillą Fernándezem (C‑256/10) i P.A. Macedem Lozanem
         (C‑261/10) a przedsiębiorstwem Gerardo García SL (zwanym dalej „Gerardo”) w przedmiocie ciążącego na tym przedsiębiorstwie
         obowiązku zapłaty dodatku do wynagrodzenia zgodnie z przepisem prawa krajowego ustanawiającym taki dodatek, w przypadku gdy
         warunki pracy na zajmowanym stanowisku są szczególnie uciążliwe.

       Ramy prawne
       Prawo Unii
      3        Zgodnie z motywem 10 dyrektywy 2003/10:

      „Skuteczniejszemu obniżaniu poziomu ekspozycji na hałas sprzyja włączenie środków zapobiegawczych do takiego projektowania
         stanowisk pracy i miejsc pracy oraz poprzez taki dobór sprzętu, procedur i metod pracy, który przyznaje pierwszeństwo ograniczeniu
         ryzyka u źródła. W ten sposób przepisy dotyczące sprzętu i metod przyczyniają się do ochrony pracowników, których to dotyczy.
         Zgodnie z ogólnymi zasadami zapobiegania określonymi w art. 6 ust. 2 dyrektywy Rady 89/391/EWG z dnia 12 czerwca 1989 r. w sprawie
         wprowadzenia środków w celu poprawy bezpieczeństwa i zdrowia pracowników w miejscu pracy [Dz.U. L 183, s. 1], środki ochrony
         zbiorowej mają pierwszeństwo przed środkami ochrony indywidualnej”.

      4        Zgodnie z motywem 12 dyrektywy 2003/10:

      „[…] Wartości oszacowane lub obiektywnie zmierzone powinny mieć znaczenie rozstrzygające dla wszczęcia postępowania przewidzianego
         dla dolnych i górnych wartości ekspozycji, przy których należy podejmować odpowiednie działania. Graniczne wartości ekspozycji
         są konieczne do uniknięcia nieodwracalnego uszkodzenia słuchu pracowników; hałas docierający do ucha powinien być utrzymywany
         poniżej granicznych wartości ekspozycji”.

      5        Artykuł 3 tej dyrektywy, zatytułowany „Graniczne wartości ekspozycji i wartości działania”, stanowi:

      „1.      Do celów niniejszej dyrektywy graniczne wartości ekspozycji i wartości, przy których należy podejmować odpowiednie działania
         w odniesieniu do poziomów ekspozycji na hałas oraz szczytowej wartości ciśnienia akustycznego, ustala się następująco:

      a)      graniczne wartości ekspozycji: LEx,8h = 87 dB oraz pC peak = 200 Pa […];

      b)      górne wartości działania: LEx,8h = 85 dB oraz pC peak = 140 Pa […];

      c)      dolne wartości działania: LEx,8h = 80 dB oraz pC peak = 112 Pa […].

      2.      Przy stosowaniu granicznych wartości ekspozycji, ustalając rzeczywistą wartość ekspozycji pracownika, należy uwzględnić tłumienie
         wprowadzone przez indywidualne [środki] ochrony słuchu noszone przez pracownika. Wartości działania nie uwzględniają skutków
         stosowania indywidualnych [środków] ochron[y] słuchu.

      […]”.
      6        Artykuł 5 tej dyrektywy, zatytułowany „Przepisy mające na celu unikanie lub ograniczanie narażenia”, stanowi:

      „1.      Uwzględniając postęp techniczny i dostępność środków ograniczenia ryzyka w miejscu jego powstawania, należy eliminować u źródła
         ryzyko wynikające z narażenia na hałas lub ograniczać je do minimum.

      Ograniczenie ryzyka opiera się na ogólnych zasadach zapobiegania, określonych w art. 6 ust. 2 dyrektywy 89/391/EWG, a w szczególności
         uwzględnia:

      a)      inne metody pracy, związane z mniejszym narażeniem na hałas;
      b)      dobór właściwego sprzętu roboczego, z uwzględnieniem rodzaju wykonywanej pracy, emitującego możliwie najmniejszy hałas, włączając
         w to możliwość udostępnienia pracownikom sprzętu z zastrzeżeniem przepisów wspólnotowych, w celu ograniczenia ekspozycji na
         hałas;

      c)      projektowanie i rozmieszczenie miejsc pracy i stanowisk pracy;
      d)      odpowiednią informację i szkolenie pracowników w zakresie poprawnego i bezpiecznego używania sprzętu roboczego w celu ograniczenia
         do minimum stopnia ich ekspozycji na hałas;

      e)      redukcję hałasu środkami technicznymi:
      (i)      redukcję hałasu rozchodzącego się w powietrzu, np. poprzez ekrany, obudowy, pokrycia dźwiękochłonne;
      (ii)      redukcję hałasu rozchodzącego się w elementach budynków, np. poprzez tłumienie lub izolację;
      f)      właściwe programy konserwacji sprzętu roboczego, miejsca pracy i systemów miejsc pracy;
      g)      organizację pracy w sposób ograniczający hałas:
      (i)      ograniczenie czasu i poziomu ekspozycji;
      (ii)      właściwe harmonogramy pracy z odpowiednimi przerwami na odpoczynek.
      2.      Na podstawie oceny ryzyka, określonej w art. 4, po przekroczeniu górnych wartości, przy których należy podejmować odpowiednie
         działania, pracodawca przyjmuje i wprowadza w życie program środków technicznych i/lub organizacyjnych, zmierzających do ograniczenia
         ekspozycji na hałas, uwzględniając w szczególności środki, o których mowa w ustępie 1.

      […]”.
      7        Artykuł 6 dyrektywy 2003/10, zatytułowany „Środki ochrony indywidualnej”, stanowi:

      „1.      Jeżeli ryzyka wynikającego z narażenia na hałas nie można uniknąć za pomocą innych środków [jeżeli inne środki nie pozwalają
         na uniknięcie ryzyka wynikającego z narażenia na hałas], pracodawca powinien udostępnić pracownikom właściwie dobrane indywidualne
         [środki] ochrony słuchu oraz zapewnić ich stosowanie, zgodnie z przepisami dyrektywy Rady 89/656/EWG z dnia 30 listopada 1989 r.
         w sprawie minimalnych wymagań w dziedzinie bezpieczeństwa i ochrony zdrowia pracowników korzystających z wyposażenia ochrony
         osobistej (trzecia dyrektywa szczegółowa w rozumieniu art. 16 ust. 1 dyrektywy 89/391/EWG) [Dz.U. L 393, s. 18] oraz art. [13]
         ust. 2 dyrektywy 89/391/EWG, a także na warunkach określonych poniżej:

      a)      w przypadku gdy narażenie na hałas przekracza dolne wartości, przy których należy podejmować odpowiednie działania, pracodawca
         udostępnia pracownikom indywidualne [środki] ochrony słuchu;

      b)      w przypadku gdy narażenie na hałas osiąga lub przekracza górne wartości, przy których należy podejmować odpowiednie działania,
         stosuje się indywidualne [środki] ochrony słuchu;

      […]”.
      8        Artykuł 7 dyrektywy 2003/10, zatytułowany „Ograniczenie ekspozycji”, przewiduje:

      „1.      W żadnych okolicznościach ekspozycja pracownika na hałas, wyznaczona zgodnie z art. 3 ust. 2, nie przekracza granicznych wartości
         ekspozycji.

      2.      Jeżeli pomimo środków podjętych w celu wprowadzenia w życie niniejszej dyrektywy zostaną wykryte ekspozycje na hałas przekraczające
         graniczne wartości ekspozycji, pracodawca:

      a)      podejmuje niezwłoczne działania w celu ograniczenia ekspozycji na hałas do wartości poniżej wartości granicznych;
      b)      ustala przyczyny wystąpienia nadmiernej ekspozycji; oraz
      c)      zmienia środki ochrony i środki zapobiegawcze w taki sposób, by uniknąć ponownego przekroczenia wartości granicznych”.
       Prawo krajowe
      9        Dyrektywa 2003/10 została transponowana na mocy Real Decreto 286/2006 sobre la protección de la salud y la seguridad de los
         trabajadores contra los riesgos relacionados con la exposición al ruido (dekretu królewskiego nr 286/2006 w sprawie ochrony
         zdrowia i bezpieczeństwa pracowników przed ryzykiem związanym z ekspozycją na hałas) z dnia 10 marca 2006 r. (BOE nr 60 z dnia11 marca
         2006 r., s. 9842).

      10      Artykuł 5 ust. 1 Real Decreto 286/2006 wprowadza rozróżnienie między wartościami, przy których należy podejmować odpowiednie
         działania, a granicznymi wartościami ekspozycji, które w żadnym przypadku nie mogą zostać przekroczone. Wartość graniczna,
         której nie należy przekroczyć zgodnie z art. 8 tego dekretu, wynosi średnio dziennie 87 dB.

      11      Artykuł 5 ust. 2 Real Decreto 286/2006 stanowi, że „przy stosowaniu granicznych wartości ekspozycji, ustalając rzeczywistą
         wartość ekspozycji pracownika, należy uwzględnić tłumienie osiągnięte przy zastosowaniu indywidualnych środków ochrony słuchu
         używanych przez pracownika”.

      12      Artykuł 27 zbiorowego układu pracy prowincji Palencia dla sektora budownictwa i robót publicznych na lata 2007–2011 (zwanego
         dalej „zbiorowym układem pracy”) stanowi:

      „1.      Pracownikom, którzy wykonują pracę w warunkach szczególnie uciążliwych, toksycznych lub niebezpiecznych, należy wypłacić dodatek
         w wysokości 20% ich wynagrodzenia podstawowego. W przypadku gdy wykonują oni pracę przez pół dnia lub krócej, dodatek ten
         wynosi 10%.

      […]
      3.      Jeżeli z jakiegokolwiek powodu ustaną uciążliwe, toksyczne lub niebezpieczne warunki, należy zaprzestać wypłaty takiego dodatku.
      […]”.
       Postępowania przed sądem krajowymi i pytania prejudycjalne
      13      Działalność przedsiębiorstwa Gerardo będącego pracodawcą skarżących w postępowaniu przed sądem krajowym polega na wytwarzaniu
         materiałów z kamieni naturalnych. Skarżący w postępowaniu przed sądem krajowym pracują zazwyczaj na automatycznej maszynie
         do cięcia kamienia.

      14      Poziom hałasu w ich miejscu pracy w trakcie dnia pracy przekracza średnio dziennie 85 dB. W celu zaradzenia tej sytuacji Gerardo
         wyposażyło ich w środki indywidualnej ochrony słuchu. Dzięki poziomowi wyciszenia zapewnionemu przez te środki dzienna ekspozycja
         skarżących na hałas została zmniejszona do poziomu niższego niż 80 dB.

      15      Skarżący w postępowaniu przed sądem krajowym zażądali zapłaty dodatku do wynagrodzenia na podstawie art. 27 zbiorowego układu
         pracy z tytułu uciążliwości zajmowanego przez nich stanowiska pracy wynikającej z okoliczności, że są narażeni na poziom hałasu
         przekraczający średnio dziennie 85 dB. Juzgado de lo Social oddalił ich roszczenia, uznając, że Gerardo postępowało zgodnie
         z Real Decreto 286/2006, który stanowi transpozycję dyrektywy 2003/10. Zdaniem tego sądu w celu ustalenia, czy warunki panujące
         na stanowisku pracy należy uznać za uciążliwe, konieczne jest uwzględnienie skutku wyciszenia hałasu dzięki zastosowaniu środków
         indywidualnej ochrony słuchu.

      16      Skarżący w postępowaniu przed sądem krajowym odwołali się do sądu odsyłającego.

      17      Sąd odsyłający zaznacza, że oddalenie przez Juzgado de lo Social roszczeń skarżących jest zgodne z najnowszym orzecznictwem
         Tribunal Supremo, zgodnie z którym w celu ustalenia, czy pracownik jest narażony na swym stanowisku pracy na szkodliwe warunki,
         należy uwzględnić wyciszenie hałasu dzięki zastosowaniu środka indywidualnej ochrony słuchu. Zdaniem sądu krajowego to orzecznictwo
         interpretujące pojęcie szkodliwości w świetle dyrektywy 2003/10 i prawa krajowego transponującego tę dyrektywę wywodzi z nich,
         że mają one na celu ochronę pracownika przed zagrożeniami dla zdrowia związanymi z rzeczywistą ekspozycją na hałas. Zdaniem
         sądu krajowego z powyższego wynika brak uciążliwości, gdy indywidualny środek ochrony słuchu umożliwia obniżenie hałasu docierającego
         do ucha do poziomu poniżej 80 dB.

      18      Sąd odsyłający wyraża wątpliwości co do zgodności powyższego orzecznictwa Tribunal Supremo z dyrektywą 2003/10. W tym względzie
         sąd odsyłający, przyznając wprawdzie, że postępowania przed sądem krajowym dotyczą zapłaty dodatku do wynagrodzenia, który
         jako taki nie jest uregulowany we wspomnianej dyrektywie, uważa jednak, że wykładnia dyrektywy stanowi warunek wstępny dla
         ustalenia, czy skarżący w postępowaniu przed sądem krajowym mają prawo do tego dodatku.

      19      Wskazuje on bowiem, że ustanowiony w art. 27 zbiorowego układu pracy obowiązek zapłaty dodatku do wynagrodzenia z tytułu uciążliwych
         warunków pracy uzależniony jest od przestrzegania przez pracodawcę obowiązków wynikających z dyrektywy 2003/10 i z Real Decreto
         286/2006. Zdaniem sądu odsyłającego sprzeczne ze skutecznością dyrektywy jest to, że pracodawca może uchylić się od obowiązku
         zapłaty takiego dodatku do wynagrodzenia jedynie ze względu na okoliczność, iż udostępnił swym pracownikom środki ochrony
         słuchu, nawet jeżeli nie spełnił wymogów rzeczonej dyrektywy dotyczących ustanowionych w niej obowiązków w zakresie zapobiegania.

      20      W tych okolicznościach Tribunal Superior de Justicia de Castilla y Léon postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do
         Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi, które w obydwu zawisłych przed nim sprawach zostały sformułowane w taki
         sam sposób:

      1)      Czy art. 3, art. 5 ust. 2, art. 6 i 7 dyrektywy 2003/10[…] należy interpretować w ten sposób, że pracodawca, u którego dzienny
         poziom ekspozycji pracowników na hałas wynosi ponad 85 dB (mierzony bez uwzględnienia skutków środków ochrony słuchu), spełnia
         obowiązki ustalone w [tej] dyrektywie dotyczące materialnych warunków pracy poprzez wydanie owym pracownikom środków ochrony
         słuchu, które poprzez osiągnięty dzięki nim poziom tłumienia spowodują obniżenie dziennego poziomu ekspozycji na hałas tych
         pracowników poniżej 80 dB?

      2)      Czy art. 5 ust. 2 dyrektywy 2003/10[…] należy interpretować w ten sposób, że „program środków technicznych […]lub organizacyjnych”,
         który powinien zostać przyjęty przez pracodawcę, u którego dzienny poziom ekspozycji pracowników na hałas wynosi ponad 85 dB
         (mierzony bez uwzględnienia skutków środków ochrony słuchu), ma na celu zmniejszenie poziomu ekspozycji na hałas do wartości
         poniżej 85 dB?

      3)      W przypadku negatywnej odpowiedzi na pytanie pierwsze – czy należy przyjąć, że sprzeczny z dyrektywą 2003/10[…] jest krajowy
         przepis lub krajowa praktyka sądowa, które zwalniają pracodawcę z obowiązku zapłaty odszkodowania pieniężnego, które co do
         zasady powinno zostać zapłacone pracownikom, których dotyczą dzienne poziomy ekspozycji na hałas wyższe od 85 dB, z uwagi
         na wydanie tym pracownikom środków ochrony słuchu, których skutek tłumiący powoduje, że dzienny poziom ekspozycji wynosi poniżej
         80 dB?

       W przedmiocie pytań prejudycjalnych
       W przedmiocie pytań pierwszego i drugiego
      21      W swych dwóch pierwszych pytaniach, które należy zbadać łącznie, sąd odsyłający dąży zasadniczo do ustalenia, czy dyrektywę
         2003/10 należy interpretować w ten sposób, że pracodawca, w którego przedsiębiorstwie dzienny poziom ekspozycji pracowników
         na hałas, mierzony bez uwzględnienia skutków używania indywidualnych środków ochrony słuchu, wynosi ponad 85 dB, spełnia obowiązki
         wynikające z tej dyrektywy poprzez wydanie pracownikom takich środków ochrony słuchu umożliwiających obniżenie dziennej ekspozycji
         na hałas do wartości poniżej 80 dB i czy art. 5 ust. 2 owej dyrektywy należy interpretować w ten sposób, że zmierza on do
         zmniejszenia dziennego poziomu ekspozycji na hałas, mierzonego bez uwzględnienia skutków używania indywidualnych środków ochrony
         słuchu, do wartości poniżej 85 dB.

      22      W celu udzielenia odpowiedzi na te pytania należy przypomnieć ramy regulacyjne wprowadzone dyrektywą 2003/10.

      23      Przede wszystkim zgodnie z art. 5 ust. 1 akapit pierwszy tej dyrektywy należy eliminować u źródła ryzyko wynikające z narażenia
         na hałas lub ograniczać je do minimum, uwzględniając postęp techniczny i dostępność środków ograniczenia ryzyka w miejscu
         jego powstawania.

      24      W tym zakresie art. 5 ust. 1 akapit drugi stanowi, że ograniczenie powyższego ryzyka opiera się na ogólnych zasadach zapobiegania
         i szczegółowo wymienia środki mogące wspomagać ten cel.

      25      Zgodnie z art. 5 ust. 2 dyrektywy 2003/10 pracodawca przyjmuje i wprowadza w życie program środków zmierzających do ograniczenia
         ekspozycji na hałas, jeżeli przekroczone zostały górne wartości, przy których należy podejmować odpowiednie działania. W tym
         zakresie z art. 3 ust. 1 lit. b) i art. 3 ust. 2 zdanie drugie tej dyrektywy wynika, że owa wartość ekspozycji została ustalona
         na 85 dB, przy czym należy ją mierzyć bez uwzględnienia skutku używania indywidualnych środków ochrony słuchu.

      26      Następnie zgodnie z art. 6 wspomnianej dyrektywy indywidualne środki ochrony słuchu są udostępniane pracownikom, gdy ekspozycja
         na hałas przekracza wartości ekspozycji, przy których należy podejmować odpowiednie działania, „jeżeli ryzyka wynikającego
         z narażenia na hałas nie można uniknąć za pomocą innych środków”.

      27      Wreszcie zgodnie z art. 7 ust. 1 dyrektywy 2003/10 w żadnych okolicznościach ekspozycja pracownika na hałas nie może przekraczać
         granicznych wartości ekspozycji, tzn. zgodnie z art. 3 ust. 1 lit. a) i art. 3 ust. 2 zdanie pierwsze tej dyrektywy – poziomu
         87 dB, mierzonego przy uwzględnieniu skutku używania indywidualnych środków ochrony słuchu.

      28      Dyrektywa 2003/10 ustanawia zatem hierarchię obowiązków ciążących na pracodawcy.

      29      W pierwszej kolejności pracodawca jest zobowiązany na podstawie art. 5 ust. 2 rzeczonej dyrektywy do wdrożenia programu zmierzającego
         do ograniczenia ekspozycji na hałas, gdy pracownicy są narażeni na poziom hałasu przekraczający 85 dB mierzony bez uwzględnienia
         skutku używania indywidualnych środków ochrony słuchu.

      30      Jedynie w zakresie, w jakim program ten nie umożliwia obniżenia takiej ekspozycji na hałas, art. 6 dyrektywy 2003/10 ustanawia
         w drugiej kolejności dodatkowy obowiązek polegający na udostępnieniu pracownikom indywidualnych środków ochrony słuchu.

      31      W trzeciej i ostatniej kolejności art. 7 rzeczonej dyrektywy określa szczególne obowiązki, w przypadku gdy używanie indywidualnych
         środków ochrony słuchu nie umożliwia uniknięcia przekroczenia granicznych wartości ekspozycji.

      32      Z jasnego brzmienia i ze struktury powyższych przepisów wynika zatem, że pracodawca nie spełnia ciążących na nim obowiązków
         określonych w art. 5 ust. 2 dyrektywy 2003/10 poprzez samo wydanie pracownikom indywidualnych środków ochrony słuchu, lecz
         że powinien wdrożyć program zmierzający do ograniczenia ekspozycji na hałas, gdy pracownicy są narażeni na poziom hałasu przekraczający
         85 dB mierzony bez uwzględnienia skutku używania indywidualnych środków ochrony słuchu.

      33      Takie rozumienie dyrektywy 2003/10 potwierdza jej motyw 10, zgodnie z którym dyrektywa ta jest oparta na koncepcji zapobiegania,
         która zakłada, że pierwszeństwo ma ograniczanie ryzyka u źródła oraz że środki ochrony zbiorowej mają pierwszeństwo przed
         środkami ochrony indywidualnej.

      34      W związku z powyższym na dwa pierwsze pytania należy odpowiedzieć, że dyrektywa 2003/10 powinna być interpretowana w ten sposób,
         że pracodawca, w którego przedsiębiorstwie dzienny poziom ekspozycji pracowników na hałas mierzony bez uwzględnienia skutków
         używania indywidualnych środków ochrony słuchu wynosi ponad 85 dB, nie spełnia obowiązków wynikających z tej dyrektywy poprzez
         samo wydanie pracownikom takich środków ochrony słuchu umożliwiających obniżenie dziennej ekspozycji na hałas poniżej 80 dB,
         ponieważ na owym pracodawcy ciąży obowiązek wdrożenia programu środków technicznych lub organizacyjnych zmierzających do zmniejszenia
         ekspozycji na hałas mierzony bez uwzględnienia skutków używania indywidualnych środków ochrony słuchu do poziomu poniżej 85 dB.

       W przedmiocie pytania trzeciego
      35      W ramach pytania trzeciego sąd krajowy dąży zasadniczo do ustalenia, czy dyrektywę 2003/10 należy interpretować w ten sposób,
         że wymaga ona od pracodawcy, który nie wdrożył programu środków technicznych lub organizacyjnych zmierzających do zmniejszenia
         dziennego poziomu ekspozycji na hałas, by wypłacał pracownikom narażonym na poziom hałasu, mierzony bez uwzględnienia skutku
         używania indywidualnych środków ochrony słuchu, wyższy od 85 dB dodatek do wynagrodzenia, nawet jeżeli wydał tym pracownikom
         środków ochrony słuchu, których skutkiem jest obniżenie dziennej ekspozycji poniżej 80 dB.

      36      W odniesieniu do tego pytania należy przypomnieć, że zgodnie ze zbiorowym układem pracy dodatek do wynagrodzenia należy się
         osobom, które wykonują pracę w warunkach szczególnie uciążliwych, gdy przyczyną takiej uciążliwości może być ekspozycja na
         hałas.

      37      W tym zakresie sąd odsyłający wskazuje, że zgodnie z najnowszym orzecznictwem Tribunal Supremo taka uciążliwość nie występuje,
         gdy indywidualne środków ochrony słuchu powodują obniżenie poziomu hałasu dochodzącego do ucha poniżej 80 dB. Zdaniem sądu
         odsyłającego orzecznictwo to jest oparte na wykładni dyrektywy 2003/10, zgodnie z którą cel tej dyrektywy stanowi ochrona
         pracownika przed zagrożeniami dla zdrowia związanymi z rzeczywistą ekspozycją na hałas. Tymczasem taka wykładnia zawężająca
         zdaniem sądu krajowego sprzeciwia się skuteczności tej dyrektywy. Pracodawca może bowiem uniknąć obowiązku zapłaty takiego
         dodatku do wynagrodzenia już ze względu na okoliczność, że wydał swym pracownikom indywidualne środki ochrony słuchu, nawet
         jeżeli nie spełnił wymogów rzeczonej dyrektywy dotyczących ustanowionych w niej obowiązków w zakresie zapobiegania.

      38      W tym względzie należy podkreślić, jak podnosi Komisja Europejska, że dyrektywa 2003/10 jako taka nie reguluje ani zapłaty
         dodatku do wynagrodzenia z powodu uciążliwych warunków panujących na stanowisku pracy wynikających z ekspozycji na hałas,
         ani kwestii, czy skutek indywidualnych środków ochrony środków ochrony u można lub należy uwzględnić dla ustalenia granicy
         ekspozycji na hałas powodującej powstanie obowiązku zapłaty takiego dodatku do wynagrodzenia.

      39      Dyrektywa 2003/10 nie wymaga zatem, aby niespełnienie przez pracodawcę obowiązków w zakresie zapobiegania ustanowionych tą
         dyrektywą prowadziło do zastosowania sankcji w postaci obowiązku zapłaty dodatku do wynagrodzenia.

      40      Jednakże w świetle pytań sformułowanych przez sąd odsyłający należy uściślić, że owe obowiązki w zakresie zapobiegania mające
         na celu obniżenie w miarę możliwości ekspozycji na hałas u źródła przez wdrożenie programu środków technicznych lub organizacyjnych
         wpisują się w cel dyrektywy 2003/10, którym jest ochrona zdrowia pracowników.

      41      Ponadto należy przypomnieć utrwalone orzecznictwo, zgodnie z którym swoboda wyboru formy i środków służących zapewnieniu wykonania
         danej dyrektywy nie ma wpływu na zobowiązanie państw członkowskich będących adresatami tej dyrektywy do podjęcia wszelkich
         środków niezbędnych dla zapewnienia pełnej skuteczności danej dyrektywy zgodnie z jej zamierzonymi celami (wyrok z dnia 15 kwietnia
         2008 r. w sprawie C‑268/06 Impact, Zb.Orz. s. I‑2483, pkt 40 i przytoczone tam orzecznictwo) i do zapewnienia, aby w przypadku
         gdy rozpatrywana dyrektywa ma na celu nadanie praw jednostkom, mogły one w pełni korzystać ze swoich praw i w razie potrzeby
         powoływać się na nie przed sądami krajowymi (wyrok z dnia 30 maja 1991 r. w sprawie C‑361/88 Komisja przeciwko Niemcom, Rec.
         s. I‑2567, pkt 15).

      42      Z powyższego wynika, że prawo krajowe należy interpretować w taki sposób, aby umożliwić pracownikom skuteczne dochodzenie
         przestrzegania przez ich pracodawcę obowiązków w zakresie zapobiegania ustanowionych dyrektywą 2003/10, której celem jest
         właśnie, jak wynika z jej motywu 10, przyczynianie się do ochrony pracowników.

      43      Z uwagi na powyższe rozważania na pytanie trzecie należy odpowiedzieć, że dyrektywa 2003/10 powinna być interpretowana w ten
         sposób, że nie wymaga ona od pracodawcy, by wypłacał pracownikom narażonym na poziom hałasu, mierzony bez uwzględnienia skutku
         używania indywidualnych środków ochrony słuchu, wyższy od 85 dB dodatek do wynagrodzenia tylko z tego powodu, że nie wdrożył
         programu środków technicznych lub organizacyjnych zmierzających do zmniejszenia dziennego poziomu ekspozycji na hałas. Jednakże
         prawo krajowe powinno przewidywać odpowiednie mechanizmy zapewniające, by pracownik narażony na poziom hałasu, mierzony bez
         uwzględnienia skutku używania indywidualnych środków ochrony słuchu, wyższy od 85 dB mógł skutecznie dochodzić przestrzegania
         przez pracodawcę obowiązków w zakresie zapobiegania ustanowionych w art. 5 ust. 2 tej dyrektywy.

       W przedmiocie kosztów
      44      Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej
         przed tym sądem; do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi,
         inne niż poniesione przez strony postępowania przed sądem krajowym, nie podlegają zwrotowi.

      Z powyższych względów Trybunał (siódma izba) orzeka, co następuje:
      1)      Dyrektywę 2003/10/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 6 lutego 2003 r. w sprawie minimalnych wymagań w zakresie ochrony
            zdrowia i bezpieczeństwa dotyczących narażenia pracowników na ryzyko spowodowane czynnikami fizycznymi (hałasem) (siedemnasta
            dyrektywa szczegółowa w rozumieniu art. 16 ust. 1 dyrektywy 89/391/EWG), zmienioną dyrektywą 2007/30/WE Parlamentu Europejskiego
            i Rady z dnia 20 czerwca 2007 r., należy interpretować w ten sposób, że pracodawca, w którego przedsiębiorstwie dzienny poziom
            ekspozycji na hałas pracowników, mierzony bez uwzględnienia skutków używania indywidualnych środków ochrony słuchu, wynosi
            ponad 85 dB, nie spełnia obowiązków wynikających z tej dyrektywy poprzez samo wydanie pracownikom takich środków ochrony słuchu
            umożliwiających obniżenie dziennej ekspozycji na hałas poniżej 80 dB, ponieważ na owym pracodawcy ciąży obowiązek wdrożenia
            programu środków technicznych lub organizacyjnych zmierzających do zmniejszenia takiej ekspozycji na hałas, mierzony bez uwzględnienia
            skutków używania indywidualnych środków ochrony słuchu, do poziomu poniżej 85 dB.
      2)      Dyrektywę 2003/10, zmienioną dyrektywą 2007/30, należy interpretować w ten sposób, że nie wymaga ona od pracodawcy, by wypłacał
            pracownikom narażonym na poziom hałasu, mierzony bez uwzględnienia skutku używania indywidualnych środków ochrony słuchu,
            wyższy od 85 dB dodatek do wynagrodzenia tylko z tego powodu, że nie wdrożył programu środków technicznych lub organizacyjnych
            zmierzających do zmniejszenia dziennego poziomu ekspozycji na hałas. Jednakże prawo krajowe powinno przewidywać odpowiednie
            mechanizmy zapewniające, by pracownik narażony na poziom hałasu, mierzony bez uwzględnienia skutku używania indywidualnych
            środków ochrony słuchu, wyższy od 85 dB mógł skutecznie dochodzić przestrzegania przez pracodawcę obowiązków w zakresie zapobiegania
            ustanowionych w art. 5 ust. 2 tej dyrektywy.
      Podpisy
      * –	Język postępowania: hiszpański.


Wyrok Sądu (siódma izba) z dnia 10 października 2012 r. # Bimbo, SA przeciwko Urzędowi Harmonizacji w ramach Rynku Wewnętrznego (znaki towarowe i wzory) (OHIM). # Wspólnotowy znak towarowy - Postępowanie w sprawie sprzeciwu - Zgłoszenie słownego wspólnotowego znaku towarowego BIMBO DOUGHNUTS - Wcześniejszy słowny krajowy znak towarowy DOGHNUTS - Względna podstawa odmowy rejestracji - Artykuł 75 rozporządzenia (WE) nr 207/2009 - Artykuł 76 ust. 2 rozporządzenia nr 207/2009 - Artykuł 8 ust. 1 lit. b) rozporządzenia nr 207/2009 - Żądanie zmiany - Dopuszczalność. # Sprawa T-569/10.