title: Wyrok Trybunału (druga izba) z dnia 1 października 2009 r.#Komisja Wspólnot Europejskich przeciwko Radzie Unii Europejskiej.#Skarga o stwierdzenie nieważności - Ustalenie stanowisk, które mają być zajęte w imieniu Wspólnoty w organie utworzonym przez umowę - Obowiązek uzasadnienia - Wskazanie podstawy prawnej - XIV Konferencja Stron Konwencji o międzynarodowym handlu dzikimi zwierzętami i roślinami gatunków zagrożonych wyginięciem (CITES).#Sprawa C-370/07.

text:
      Sprawa C‑370/07
      Komisja Wspólnot Europejskich
      przeciwko
      Radzie Unii Europejskiej
      Skarga o stwierdzenie nieważności – Ustalenie stanowisk, które mają być zajęte w imieniu Wspólnoty w organie utworzonym przez umowę – Obowiązek uzasadnienia – Wskazanie podstawy prawnej – XIV sesja Konferencji Stron Konwencji o międzynarodowym handlu dzikimi zwierzętami i roślinami gatunków zagrożonych wyginięciem
         (CITES)

      Streszczenie wyroku
      1.        Akty instytucji – Uzasadnienie – Obowiązek – Zakres – Powołanie się na podstawę prawną aktu
      (art. 253 WE)
      2.        Prawo wspólnotowe – Zasady – Pewność prawa – Przepisy wspólnotowe
      3.        Akty instytucji – Uzasadnienie – Obowiązek – Zakres
      (art. 230 WE, 249 WE, 253 WE)
      4.        Wspólnoty Europejskie – Kompetencje powierzone – Kompetencje wewnętrzne i zewnętrzne – Obowiązek wskazania podstawy prawnej
            aktu
      (art. 5 akapit pierwszy WE, art. 133 WE, 175 WE)
      5.        Akty instytucji – Wskazanie przyjętej podstawy prawnej
      (art. 133 WE, 175 WE, art. 300 ust. 2 WE)
      1.        Obowiązek uzasadnienia ustanowiony w art. 253 WE wymaga, aby wszystkie wymienione w nim akty zawierały przedstawienie motywów,
         które skłoniły instytucję do ich wydania, tak aby Trybunał mógł wykonywać przysługującą mu kontrolę i aby zarówno państwa
         członkowskie, jak i zainteresowane osoby trzecie znały warunki, na jakich instytucje wspólnotowe zastosowały traktat. Obowiązek
         wskazania podstawy prawnej aktu wchodzi w zakres obowiązku uzasadnienia. Chociaż brak przywołania konkretnej podstawy prawnej
         aktu nie może stanowić naruszenia istotnych wymogów proceduralnych, kiedy podstawa prawna aktu może zostać określona na podstawie
         innych jego elementów, to jednak takie wyraźne odniesienie jest niezbędne, gdy w przypadku jego braku zainteresowani i Trybunał
         nie mają pewności co do konkretnej podstawy prawnej.

      (por. pkt 37, 38, 56)
      2.        Pewność prawa wymaga, aby wiążący charakter każdego aktu rodzącego skutki prawne wywodził się z przepisu prawa wspólnotowego,
         który określa formę prawną, jaką ma przyjąć ten akt, i który musi być wyraźnie w nim wskazany jako jego podstawa prawna.

      (por. pkt 39)
      3.        Obowiązek uzasadnienia, który jest w szczególności uzasadniony kontrolą sądową, jaka powinna móc być wykonywana przez Trybunał,
         należy stosować do każdego aktu, który może być przedmiotem skargi o stwierdzenie nieważności, to znaczy do wszystkich przepisów
         przyjętych przez instytucje, bez względu na ich formę, które zmierzają do wywołania wiążących skutków prawnych.

      Decyzji Rady w sprawie określenia stanowiska Wspólnoty w przedmiocie niektórych wniosków przedłożonych na XIV sesji Konferencji
         Stron Konwencji o międzynarodowym handlu dzikimi zwierzętami i roślinami gatunków zagrożonych wyginięciem wywołuje wiążące
         skutki prawne w zakresie, w jakim ustala ona stanowisko Wspólnoty w odniesieniu do kwestii należących do jej kompetencji i ma
         wiążący charakter, z jednej strony dla Rady i Komisji, a z drugiej strony dla państw członkowskich w zakresie, w jakim nakłada
         na nie obowiązek obrony tego stanowiska. W związku z powyższym owa decyzja musi być uzasadniona, a zatem musi wskazywać podstawę
         prawną, na której została oparta, w szczególności w celu umożliwienia Trybunałowi wykonywania kontroli sądowej.

      (por. pkt 42–45)
      4.        Wskazanie podstawy prawnej aktu wspólnotowego jest niezbędne w świetle ustanowionej w art. 5 akapit pierwszy WE zasady kompetencji
         powierzonych, zgodnie z którą Wspólnota działa wyłącznie w granicach powierzonych jej kompetencji i celów wyznaczonych przez
         traktat zarówno w jej działaniach wewnętrznych, jak i międzynarodowych. W tym względzie wybór właściwej podstawy prawnej ma
         znaczenie konstytucyjne, ponieważ posiadając tylko kompetencje powierzone, Wspólnota musi powiązać wspomnianą decyzję z postanowieniem
         traktatu, które ją upoważnia do zatwierdzenia takiego aktu.

      Ponadto wskazanie podstawy prawnej ustala podział kompetencji pomiędzy Wspólnotę i państwa członkowskie.
      Co się tyczy przyjęcia przez Radę decyzji w sprawie określenia stanowiska Wspólnoty w przedmiocie niektórych wniosków przedłożonych
         na XIV sesji Konferencji Stron Konwencji o międzynarodowym handlu dzikimi zwierzętami i roślinami gatunków zagrożonych wyginięciem,
         wyłączne zastosowanie art. 175 WE albo art. 133 WE nie miałoby takich samych konsekwencji dla podziału kompetencji pomiędzy
         Wspólnotę i państwa członkowskie jak potencjalne łączne zastosowanie tych dwóch postanowień z uwagi na to, iż art. 133 WE
         ustanawia wyłączną kompetencję Wspólnoty, podczas gdy art. 175 WE przewiduje kompetencje dzielone pomiędzy Wspólnotę i państwa
         członkowskie. Pominięcie wskazania podstawy prawnej może zatem spowodować niejasność w zakresie charakteru kompetencji Wspólnoty
         oraz osłabić jej obronę stanowiska wspólnotowego podczas międzynarodowych negocjacji.

      (por. pkt 46, 47, 49)
      5.        Wskazanie podstawy prawnej ma znaczenie dla zachowania uprawnień instytucji wspólnotowych, których dotyczy procedura przyjęcia
         aktu. Co się tyczy decyzji Rady w sprawie określenia stanowiska Wspólnoty w przedmiocie niektórych wniosków przedłożonych
         na XIV sesji Konferencji Stron Konwencji o międzynarodowym handlu dzikimi zwierzętami i roślinami gatunków zagrożonych wyginięciem,
         takie wskazanie może mieć wpływ na kompetencje Parlamentu z uwagi na to, iż art. 133 WE, 175 WE i art. 300 ust. 2 WE nie przewidują
         takiego samego stopnia jego uczestnictwa w przyjmowaniu aktu. Podobnie wskazanie podstawy prawnej jest konieczne dla określenia
         sposobu głosowania w Radzie, ponieważ art. 300 ust. 2 akapit pierwszy WE przewiduje w tym względzie, że Rada stanowi większością
         kwalifikowaną, z wyjątkiem sytuacji, z jednej strony, gdy umowa dotyczy dziedziny, w której do przyjęcia przepisów wewnętrznych
         wymagana jest jednomyślność, jak również z drugiej strony, gdy chodzi o umowy określone w art. 310 WE.

      (por. pkt 48)
WYROK TRYBUNAŁU (druga izba)
      z dnia 1 października 2009 r.(*)

      Skarga o stwierdzenie nieważności – Ustalenie stanowisk, które mają być zajęte w imieniu Wspólnoty w organie utworzonym przez umowę – Obowiązek uzasadnienia – Wskazanie podstawy prawnej – XIV sesja Konferencji Stron Konwencji o międzynarodowym handlu dzikimi zwierzętami i roślinami gatunków zagrożonych wyginięciem
         (CITES)

      W sprawie C‑370/07
      mającej za przedmiot skargę o stwierdzenie nieważności na podstawie art. 230 WE, wniesioną w dniu 2 sierpnia 2007 r.,
      Komisja Wspólnot Europejskich, reprezentowana przez G. Valera Jordanę oraz C. Zadrę, działających w charakterze pełnomocników, z adresem do doręczeń w Luksemburgu,

      strona skarżąca,
      przeciwko
      Radzie Unii Europejskiej, reprezentowanej przez. J.P. Jacqué, F. Florinda Gijóna oraz K. Michoel, działających w charakterze pełnomocników,

      strona pozwana,
      popieranej przez
      Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej, reprezentowane przez E. Jenkinson oraz I. Rao, działające w charakterze pełnomocników, wspierane przez D. Wyatta, QC,

      interwenient,
      TRYBUNAŁ (druga izba),
      w składzie: C.W.A. Timmermans, prezes izby, J.C. Bonichot, J. Makarczyk, L. Bay Larsen (sprawozdawca) i C. Toader, sędziowie,
      rzecznik generalny: J. Kokott,
      sekretarz: L. Hewlett, główny administrator,
      uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 4 marca 2009 r.,
      po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 23 kwietnia 2009 r.,
      wydaje następujący
      Wyrok
      1        Komisja Wspólnot Europejskich wnosi w skardze o stwierdzenie nieważności decyzji Rady Unii Europejskiej z dnia 24 maja 2007 r.
         w sprawie określenia stanowiska Wspólnoty w przedmiocie niektórych wniosków przedłożonych na XIV sesję Konferencji Stron Konwencji
         o międzynarodowym handlu dzikimi zwierzętami i roślinami gatunków zagrożonych wyginięciem (CITES) w Hadze (Niderlandy) w dniach
         3–15 czerwca 2007 r. (dalej zwanej „zaskarżoną decyzją”).

       Ramy prawne
      2        Artykuł 253 WE stanowi:

      „Rozporządzenia, dyrektywy i decyzje przyjęte wspólnie przez Parlament Europejski i Radę, jak również takie akty przyjęte
         przez Radę albo Komisję, są uzasadniane i odnoszą się do wniosków lub opinii, które były wymagane zgodnie z niniejszym traktatem”.

      3        Zgodnie z art. 300 ust. 2 WE w brzmieniu zmienionym traktatem z Nicei:

      „Z zastrzeżeniem uprawnień przyznanych Komisji w tej dziedzinie o podpisaniu, któremu może towarzyszyć decyzja o tymczasowym
         stosowaniu przed wejściem w życie, jak również o zawarciu umów decyduje Rada, stanowiąca większością kwalifikowaną na wniosek
         Komisji. Rada stanowi jednomyślnie, gdy umowa dotyczy dziedziny, w której do przyjęcia przepisów wewnętrznych wymagana jest
         jednomyślność, jak również gdy chodzi o umowy określone w artykule 310.

      Na zasadzie odstępstwa od reguł ustępu 3 te same procedury mają zastosowanie do decyzji o zawieszeniu stosowania umowy, jak
         również do ustalenia stanowisk, które mają być zajęte w imieniu Wspólnoty w organie utworzonym przez umowę, gdy organ ten
         ma przyjąć decyzje mające skutki prawne, z wyjątkiem decyzji uzupełniających lub zmieniających ramy instytucjonalne umowy.

      Parlament Europejski jest natychmiast i w pełni informowany o każdej decyzji podjętej na mocy niniejszego ustępu, dotyczącej
         tymczasowego stosowania lub zawieszenia umów lub ustalenia stanowiska wspólnotowego w organie utworzonym przez umowę”.

       Okoliczności powstania sporu
      4        Konwencja o międzynarodowym handlu dzikimi zwierzętami i roślinami gatunków zagrożonych wyginięciem, podpisana w dniu 3 marca
         1973 r. w Waszyngtonie (dalej zwana „CITES”), weszła w życie w dniu 1 lipca 1975 r. Celem tej konwencji jest ochrona dzikich
         zwierząt i roślin gatunków zagrożonych wyginięciem, polegająca głównie na ograniczaniu lub reglamentacji handlu nimi.

      5        Wspólnota nie jest stroną CITES. Przysługuje jej status obserwatora przy Konferencji Stron konwencji CITES. Wspólnota od 1982 r.
         podejmuje jednak samodzielnie środki zmierzające do wykonywania wynikających z konwencji CITES zobowiązań państw członkowskich
         we Wspólnocie.

      6        Ostatnimi przepisami przyjętymi w celu wprowadzenia w życie konwencji CITES jest rozporządzenie Rady (WE) nr 338/97 z dnia
         9 grudnia 1996 r. w sprawie ochrony gatunków dzikiej fauny i flory w drodze regulacji handlu nimi (Dz.U. 1997, L 61, s. 1).
         Rozporządzenie to zostało przyjęte na podstawie art. 130s ust. 1 traktatu WE (obecnie, po zmianach, art. 175 ust. 1 WE).

      7        W dniu 4 kwietnia 2007 r. Komisja przekazała Radzie wniosek dotyczący przyjęcia zaskarżonej decyzji, który przywoływał w odniesieniu
         do podstawy prawnej tej decyzji z jednej strony art. 175 ust. 1 WE i art. 133 WE, a z drugiej strony art. 300 ust. 2 akapit
         drugi WE.

      8        W dniu 24 maja 2007 r. Rada przyjęła zaskarżoną decyzję, która nie wymienia podstawy prawnej, na której jest oparta.

      9        Rada przekazała wspomnianą decyzję Parlamentowi pismem z dnia 14 czerwca 2007 r.

      10      Zaskarżona decyzja ma następujące brzmienie:

      „Artykuł 1
      W odniesieniu do kwestii należących do kompetencji Wspólnoty stanowisko Wspólnoty, które ma być przedstawione przez państwa
         członkowskie, występujące wspólnie w interesie Wspólnoty na XIV sesję Konferencji Konferencji Stron konwencji CITES jest zgodne
         ze stanowiskami zawartymi w załącznikach do niniejszej decyzji.

      Artykuł 2
      Jeżeli nowe informacje naukowe lub techniczne, przedstawione po przyjęciu niniejszej decyzji, a przed XIV sesją Konferencji
         Stron lub w jej trakcie, mogą mieć wpływ na stanowisko, o którym mowa w art. 1, lub jeśli na posiedzeniu tym przedstawione
         będą nowe wnioski dotyczące kwestii nieobjętych jeszcze stanowiskiem Wspólnoty, stanowisko Wspólnoty w odniesieniu do kwestii
         należących do kompetencji Wspólnoty zostanie ustalone drogą koordynacji na miejscu przed przegłosowaniem tych wniosków na
         Konferencji Stron”.

       Żądania stron i przebieg postępowania
      11      Komisja wnosi do Trybunału o:

      –        stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji oraz
      –        obciążenie Rady kosztami postępowania.
      12      Rada wnosi do Trybunału o:

      –        oddalenie skargi;
      –        posiłkowo, w przypadku stwierdzenia przez Trybunał nieważności zaskarżonej decyzji – utrzymanie w mocy jej skutków; a także
      –        obciążenie Komisji kosztami postępowania.
      13      Postanowieniem Trybunału z dnia 20 listopada 2007 r. Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej zostało
         dopuszczone do sprawy jako interwenient popierający żądania Rady.

       W przedmiocie skargi
       W przedmiocie dopuszczalności
      14      Rada twierdzi w ramach uwag wstępnych o charakterze proceduralnym, że skarga jest bezprzedmiotowa, ponieważ zaskarżona decyzja
         odniosła już wszelkie swoje skutki prawne, gdyż stanowisko Komisji w niej zawarte zostało przedstawione na Konferencji Stron
         konwencji CITES, która odbyła się w Hadze w dniach 3–15 czerwca 2007 r.

      15      Komisja, która precyzuje, że wniesienie niniejszej skargi zmierza do tego, aby Trybunał wydał wyrok pozwalający na zapobieżenie
         w przyszłości wydawaniu przez Radę w ramach Konferencji Stron konwencji CITES decyzji pozbawionych odniesienia do ich podstawy
         prawnej, utrzymuje, że skarga jest dopuszczalna.

      16      W tym zakresie należy przypomnieć, że Komisja nie musi wykazywać interesu prawnego w celu wniesienia skargi o stwierdzenie
         nieważności takich decyzji (zob. podobnie wyrok z dnia 26 marca 1987 r. w sprawie 45/86 Komisja przeciwko Radzie, Rec. s. 1493,
         pkt 3).

      17      Ponadto należy przypomnieć, że Trybunał orzekł już w przedmiocie dopuszczalności skargi zmierzającej do stwierdzenia nieważności
         aktu, który został uprzednio wykonany lub nie obowiązywał w chwili wniesienia skargi (zob. wyroki: z dnia 24 czerwca 1986 r.
         w sprawie 53/85 AKZO Chemie i AKZO Chemie UK przeciwko Komisji, Rec. s. 1965, pkt 21; z dnia 26 kwietnia 1988 r. w sprawie
         207/86 Apesco przeciwko Komisji, Rec. s. 2151, pkt 16).

      18      W konsekwencji skarga jest dopuszczalna.

       Co do istoty
       Argumentacja stron
      19      W uzasadnieniu skargi Komisja podnosi jedynie zarzut naruszenia obowiązku uzasadnienia przewidzianego w art. 253 WE, ponieważ
         zaskarżona decyzja nie podała podstawy prawnej, na jakiej została przyjęta.

      20      Komisja wskazuje, że zaproponowała uprzednio, aby uwzględnić jako materialną podstawę prawną zaskarżonej decyzji przepisy
         art. 133 WE w związku z art. 175 WE, ponieważ w ramach konwencji CITES regulacja handlu gatunkami i ich ochrona miały takie
         samo znaczenie. Brak wskazania tej podwójnej podstawy prawnej rzekomo pozbawił zainteresowane instytucje wspólnotowe i państwa
         członkowskie wskazówek dotyczących ich odpowiednich kompetencji, a zatem ich odpowiedniej roli w ramach Konferencji Stron
         konwencji CITES. Fakt, że rozporządzenie nr 338/97 zostało oparte na art. 175 WE, a nie na przepisach art. 133 WE w związku
         z art. 175 WE jest nieistotny, ponieważ podstawę prawną aktu prawnego należy ustalać z uwzględnieniem jego własnego celu i treści,
         a nie tego, jaką podstawę prawną przyjęto, wydając inne podobne wspólnotowe akty prawne.

      21      Jeżeli chodzi o formalną podstawę prawną, Komisja twierdzi, że wyłącznie decyzja Rady oparta na art. 300 ust. 2 akapit drugi WE
         może stanowić odpowiedni instrument prawny do ustalenia stanowiska Wspólnoty, jeżeli należy przyjąć decyzję Konferencji Stron
         konwencji CITES odnoszącą skutek prawny i jeżeli przyjęcie tej decyzji może mieć wpływ na acquis communautaire. Niepodanie
         tej podstawy było źródłem dużej niepewności w odniesieniu do procedury rzeczywiście zastosowanej przez Radę i miało wpływ
         na uprawnienia Parlamentu.

      22      Powołując się na ww. wyrok w sprawie Komisja przeciwko Radzie, Komisja twierdzi również, że podstawy prawnej zaskarżonej decyzji
         nie można wywnioskować z innych jej elementów. Rada zresztą unikała w zaskarżonej decyzji jakichkolwiek odesłań do traktatu.

      23      Komisja kwestionuje argument Rady, że zaskarżona decyzja nie jest decyzją w rozumieniu art. 249 WE. Wskazuje ona w tym względzie,
         że dokonane przez Radę rozróżnienie pomiędzy tymi dwoma typami decyzji na podstawie użycia w wersji niemieckiej traktatu dwóch
         odmiennych pojęć („Entscheidung” i „Beschluß”), które pojawia się tylko w dwóch innych wersjach językowych, a mianowicie w wersji
         niderlandzkiej („beschikking i” „besluit”) i słoweńskiej („odločba” i „sklep”), nie ma podstawy w traktacie. Traktat bowiem
         nie wprowadza rozróżnienia pomiędzy decyzjami, o których mowa w art. 253 WE, a innymi decyzjami. Komisja podkreśla, że akty
         wymienione w art. 300 ust. 2 akapit drugi WE oznaczone są terminem „decyzje” i że szczególnie wersje angielska i francuska
         traktatu rozważane w ich kontekście są zgodne z tą terminologią.

      24      Brak wskazania podstawy prawnej w zaskarżonej decyzji nie jest zdaniem Komisji uzasadniony przez okoliczność, że ta decyzja
         adresowana jest tylko do stron, które uczestniczyły w jej przyjęciu, ponieważ należy chronić uprawnienia instytucji i nie
         utrudniać kontroli sądowej sprawowanej przez Trybunał.

      25      Komisja podważa w niniejszym przypadku znaczenie odesłania do wyroku z dnia 31 marca 1971 r. w sprawie 22/70 Komisja przeciwko
         Radzie, zwanego „wyrokiem w sprawie AETR”, Rec. s. 263, który dotyczył niektórych „negocjacji w Radzie”, ponieważ przedmiotem
         niniejszej sprawy jest decyzja Rady przyjęta na podstawie art. 300 ust. 2 akapit drugi WE i wyraźnie wspomniana w art. 235 WE.
         Komisja wyjaśnia natomiast, że sprawa będąca podstawą ww. wyroku w sprawie AETR dotyczyła aktu przyjętego w świetle szczególnych
         okoliczności niniejszego przypadku, uznanego za ważny przez Trybunał wyłącznie w tych okolicznościach i na który Komisja wyraziła
         zgodę.

      26      Komisja utrzymuje, że brak wskazania podstawy prawnej zaskarżonej decyzji nie stanowi czysto formalnej wady, z uwagi na to,
         że zdaniem Trybunału wybór właściwej podstawy prawnej ma znaczenie konstytucyjne (opinia 2/00 z dnia 6 grudnia 2001 r., Rec.
         s. I‑9713, pkt 5), wobec czego taki brak stanowi uchybienie naruszające równowagę ustanowioną przez traktat pomiędzy instytucjami
         i pomiędzy Wspólnotą a państwami członkowskimi. Ponadto Rada świadomie usunęła wzmiankę dotyczącą przedmiotowej podstawy prawnej,
         dając w ten sposób do zrozumienia, że nie uważa, by jej wyraźne wskazanie było konieczne.

      27      Ponadto procedura określona w art. 300 ust. 2 drugi akapit WE nie została zachowana, gdyż zaskarżona decyzja została przekazana
         do Parlamentu dopiero trzy tygodnie po jej przyjęciu, to znaczy w dniu 14 czerwca 2007 r., wobec czego to opóźnione przekazanie
         ograniczyło uprawnienia Parlamentu.

      28      Wreszcie Komisja podważa znaczenie dodatkowych uwag Rady dotyczących praktyki w zakresie ustalania stanowisk Wspólnoty i przypomina,
         że zgodnie z orzecznictwem sama praktyka Rady nie może uzasadniać odstępstwa od postanowień traktatu (wyrok z dnia 23 lutego
         1988 r. w sprawie 68/86 Zjednoczone Królestwo przeciwko Radzie, Rec. s. 855, pkt 24).

      29      Rada podnosi jako argument główny, że w niniejszym przypadku nie była zobowiązana do przytoczenia podstawy prawnej zaskarżonej
         decyzji z uwagi na to, że ta decyzja jest decyzją sui generis określoną w języku niemieckim za pomocą pojęcia „Beschluß”,
         przyjętą przez Radę w ramach stosunków zewnętrznych Wspólnoty zgodnie z art. 300 ust. 2 akapit drugi WE. Decyzję tę należy
         odróżnić od decyzji określonej niemieckim pojęciem „Entscheidung”, o której mowa w art. 249 WE i 253 WE.

      30      Rada twierdzi, że ze względu na to, iż zaskarżona decyzja ma wpływ tylko na stosunki pomiędzy Wspólnotą a państwami członkowskimi,
         jak również na stosunki pomiędzy instytucjami, a zatem nie wywiera żadnego wpływu na prawa i obowiązki prawne osób trzecich
         takich jak osoby fizyczne lub spółki, obowiązek uzasadnienia jest pozbawiony podstaw, ponieważ ta decyzja adresowana jest
         tylko do stron, które uczestniczyły w jej przyjęciu. Podobnie jak orzekł to Trybunał w ww. wyroku w sprawie AETR dotyczącym
         „negocjacji w Radzie” mających na celu zawarcie umowy międzynarodowej, zaskarżona decyzja to „Beschluß” i jako taka nie figuruje
         w wyczerpującym wykazie aktów podlegających obowiązkowi uzasadnienia.

      31      Jako argument posiłkowy Rada podnosi, odwołując się do wyroku z dnia 14 grudnia 2004 r. w sprawie C‑210/03 Swedish Match,
         Rec. s. I‑11893, pkt 44, że brak odniesienia w akcie do jego podstawy prawnej stanowi czysto formalną wadę. Brak takiego odniesienia
         w zaskarżonej decyzji nie ma bowiem żadnego wpływu na procedurę uchwalenia tego aktu, ponieważ w danym przypadku procedura
         określona w art. 300 ust. 2 akapit drugi WE została zachowana. Rada wyjaśnia w tym względzie, że ten przepis wymaga tylko
         przekazania rzeczonej decyzji Parlamentowi do celów informacyjnych, ale nie przewiduje żadnego terminu i nie zobowiązuje jej
         w żaden sposób do poddania tej decyzji kontroli parlamentarnej.

      32      Jeśli chodzi o podwójną materialną podstawę prawną zasugerowaną przez Komisję, Rada podnosi, że ponieważ rozporządzenie nr 338/97
         zostało przyjęte wyłącznie na podstawie art. 130s traktatu, nie byłoby możliwe uzyskanie w Radzie większości kwalifikowanej
         pozwalającej na przyjęcie zaproponowanej w ten sposób podstawy prawnej.

      33      Zdaniem Rady należało przyjąć stanowisko Wspólnoty zgodnie z procedurami przewidzianymi w traktacie, zanim rozpoczęła się
         XIV sesja Konferencji Stron konwencji CITES. Brak wzmianki dotyczącej podstawy prawnej zaskarżonej decyzji nie miał żadnego
         wpływu na procedurę prowadzącą do przyjęcia tej decyzji, na jej wiążący charakter, na same negocjacje, które zostały przeprowadzone
         w ramach tej konferencji, ani na rolę odgrywaną przez Komisję i państwa członkowskie podczas tych negocjacji. Rada wyjaśnia,
         że rola Komisji w tych negocjacjach była określona – i ograniczona – przez okoliczność, że Wspólnota nie jest stroną konwencji,
         a nie poprzez brak wzmianki dotyczącej podstawy prawnej zaskarżonej decyzji.

      34      Rada podkreśla, że brak wzmianki dotyczącej podstawy prawnej zaskarżonej decyzji nie miał także wpływu na przyjęcie odpowiedniego
         wewnętrznego aktu wspólnotowego z uwagi na to, że art. 19 rozporządzenia nr 338/97 przewiduje, że przyjęcie w szczególności
         zmian załączników do tego rozporządzenia w następstwie decyzji podjętych przez Konferencję Stron konwencji i przez Stały Komitet
         konwencji CITES podlega procedurze komitologii.

      35      Rada zwraca jeszcze uwagę, że praktyka w zakresie procedury określania stanowisk Wspólnoty jest dość zróżnicowana i taka pozostaje
         od momentu wejścia w życie traktatu z Nicei. Z jednej strony istnieją decyzje Rady, które wskazują bądź wyłącznie materialną
         podstawę prawną, bądź wyłącznie art. 300 ust. 2 akapit drugi WE; z drugiej strony nie jest niczym niezwykłym, że stanowiska
         Wspólnoty są ustalane przez bezpośrednie zatwierdzenie przez Radę tekstu, w odniesieniu do którego należy przyjąć stanowisko,
         bez przyjmowania decyzji sui generis, która towarzyszyłaby temu zatwierdzeniu. W tych ostatnich przypadkach Rada stanowiła
         zawsze na wniosek Komisji, uwzględniając zaproponowaną przez Komisję formę.

      36      Zjednoczone Królestwo, popierając w całości argumenty Rady, dodaje, że art. 300 ust. 2 akapit drugi WE nie zawiera żadnego
         przepisu, który skutkowałby zastąpieniem w omawianej dziedzinie aktów sui generis decyzjami określonymi w art. 249 WE. Ponadto
         udział Komisji w procedurze zmierzającej do uchwalenia zaskarżonej decyzji, jak również w negocjacjach dotyczących konwencji
         CITES, dał wspomnianej instytucji wszystkie gwarancje prawne, jakie art. 253 WE ma zapewnić osobom trzecim. Akty sui generis
         dają Wspólnocie elastyczność niezbędną do skutecznego uczestnictwa w organach utworzonych na mocy umów międzynarodowych i byłoby
         sprzeczne z interesem Wspólnoty nakazanie Radzie sprecyzowania podstawy prawnej każdej decyzji takiego typu jak decyzja sporna
         w niniejszej sprawie. Zjednoczone Królestwo wyjaśnia, że okoliczność, iż Rada nie podlega ścisłemu obowiązkowi wymieniania
         podstawy prawnej aktu sui generis zgodnie z art. 253 WE, nie oznacza, że powinna się ona od niego powstrzymywać.

       Ocena Trybunału
      37      Na wstępie należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem obowiązek uzasadnienia ustanowiony w art. 253 WE wymaga,
         aby wszystkie wymienione w nim akty zawierały przedstawienie motywów, które skłoniły instytucję do ich wydania, tak aby Trybunał
         mógł wykonywać przysługującą mu kontrolę i aby zarówno państwa członkowskie, jak i zainteresowane osoby trzecie znały warunki,
         na jakich instytucje wspólnotowe zastosowały traktat (zob. podobnie wyrok z dnia 17 maja 1994 r. w sprawie C‑41/93 Francja
         przeciwko Komisji, Rec. s. I‑1829, pkt 34).

      38      Z orzecznictwa Trybunału wynika, że obowiązek wskazania podstawy prawnej aktu wchodzi w zakres obowiązku uzasadnienia (zob.
         w szczególności ww. wyrok w sprawie Komisja przeciwko Radzie, pkt 9; wyrok z dnia 20 września 1988 r. w sprawie 203/86 Hiszpania
         przeciwko Radzie, Rec. s. 4563, pkt 36–38).

      39      Trybunał orzekł także, że pewność prawa wymaga, aby wiążący charakter każdego aktu rodzącego skutki prawne wywodził się z przepisu
         prawa wspólnotowego, który określa formę prawną, jaką ma przyjąć ten akt, i który musi być wyraźnie w nim wskazany jako jego
         podstawa prawna (wyrok z dnia 16 czerwca 1993 r. w sprawie C‑325/91 Francja przeciwko Komisji, Rec. s. I‑3283, pkt 26).

      40      W świetle tych rozważań należy ustalić, czy zaskarżona decyzja mogła zostać zgodnie z prawem wydana bez umieszczenia w niej
         wzmianki o podstawie prawnej. W tym celu należy zbadać, czy ta decyzja podlega obowiązkowi uzasadnienia i czy należy w konsekwencji
         wskazać podstawę prawną.

      41      Na poparcie swych twierdzeń strony wysunęły głównie argumenty o charakterze terminologicznym, opierając się na różnych wersjach
         językowych art. 300 ust. 2 WE. Komisja podnosi, że zaskarżona decyzja jest decyzją w rozumieniu art. 249 WE, określoną w języku
         niemieckim terminem „Entscheidung”, i że w związku z tym musi być uzasadniona. Rada natomiast, popierana przez Zjednoczone
         Królestwo, uważa, że chodzi o decyzję sui generis, określoną w języku niemieckim terminem „Beschluß”, która nie jest wymieniona
         w art. 253 WE.

      42      W tym względzie należy stwierdzić, że uznanie zaskarżonej decyzji za decyzję w rozumieniu art. 249 WE lub decyzję sui generis
         nie jest rozstrzygające w niniejszej sprawie dla kwestii, czy decyzja ta podlega obowiązkowi uzasadnienia. Ten obowiązek,
         który jest bowiem w szczególności uzasadniony kontrolą sądową, która powinna móc być wykonywana przez Trybunał, należy stosować
         do każdego aktu, który może być przedmiotem skargi o stwierdzenie nieważności. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem aktami zaskarżalnymi
         w rozumieniu art. 230 WE są wszystkie przepisy przyjęte przez instytucje, bez względu na ich formę, które zmierzają do wywołania
         wiążących skutków prawnych (zob. w szczególności ww. wyrok w sprawie AETR, pkt 42; wyroki: z dnia 11 listopada 1981 r. w sprawie
         60/81 IBM przeciwko Komisji, Rec. s. 2639, pkt 9; z dnia 17 lipca 2008 r. w sprawie C‑521/06 P Athinaïki Techniki przeciwko
         Komisji, Rec. S. I‑5829, pkt 42). Co do zasady wynika z tego, że każdy akt wywołujący skutki prawne podlega obowiązkowi uzasadnienia.

      43      W niniejszym przypadku, zgodnie z art. 1, zaskarżona decyzja określa w odniesieniu do kwestii należących do kompetencji Wspólnoty
         stanowisko Wspólnoty, które ma być przedstawione przez państwa członkowskie, występujące wspólnie w interesie Wspólnoty na
         XIV sesji Konferencji Stron konwencji CITES.

      44      Zaskarżona decyzja jest więc aktem, który wywołuje wiążące skutki prawne, w zakresie w jakim ustala ona stanowisko Wspólnoty
         w ramach wspomnianej XIV sesji Konferencji Stron, i który ma wiążący charakter, z jednej strony dla Rady i Komisji, a z drugiej
         strony dla państw członkowskich, w zakresie w jakim nakłada na nie obowiązek obrony tego stanowiska.

      45      W konsekwencji zaskarżona decyzja musi być uzasadniona, a zatem musi wskazywać podstawę prawną, na której została oparta,
         w szczególności w celu umożliwienia Trybunałowi wykonywania kontroli sądowej.

      46      Wskazanie tej podstawy prawnej jest również niezbędne w świetle ustanowionej w art. 5 akapit pierwszy WE zasady kompetencji
         powierzonych, zgodnie z którą Wspólnota działa wyłącznie w granicach powierzonych jej kompetencji i celów wyznaczonych przez
         traktat zarówno w jej działaniach wewnętrznych, jak i międzynarodowych (zob. opinia 2/94 z dnia 28 marca 1996 r., Rec. s. I‑1759,
         pkt 24).

      47      Należy podnieść w tym względzie, że Trybunał stwierdził już, iż wybór właściwej podstawy prawnej ma znaczenie konstytucyjne,
         ponieważ posiadając tylko kompetencje powierzone, Wspólnota musi powiązać zaskarżoną decyzję z postanowieniem traktatu, które
         ją upoważnia do zatwierdzenia takiego aktu (zob. podobnie ww. opinia 2/00, pkt 5).

      48      Wskazanie podstawy prawnej ma znaczenie dla zachowania uprawnień instytucji wspólnotowych, których dotyczy procedura przyjęcia
         aktu. Zatem w niniejszej sprawie takie wskazanie może mieć wpływ na kompetencje Parlamentu z uwagi na to, iż art. 133 WE,
         175 WE i art. 300 ust. 2 WE nie przewidują takiego samego stopnia jego uczestnictwa w przyjmowaniu aktu. Podobnie wskazanie
         podstawy prawnej jest konieczne dla określenia sposobu głosowania w Radzie. Artykuł 300 ust. 2 akapit pierwszy WE natomiast
         przewiduje w tym względzie, że Rada stanowi większością kwalifikowaną, z wyjątkiem sytuacji, z jednej strony, gdy umowa dotyczy
         dziedziny, w której do przyjęcia przepisów wewnętrznych wymagana jest jednomyślność, jak również z drugiej strony, gdy chodzi
         o umowy określone w artykule 310 WE.

      49      Ponadto wskazanie podstawy prawnej ustala podział kompetencji pomiędzy Wspólnotę i państwa członkowskie. W niniejszej sprawie
         bowiem wyłączne zastosowanie art. 175 WE albo art. 133 WE nie miałoby takich samych konsekwencji dla podziału kompetencji
         pomiędzy Wspólnotę i państwa członkowskie jak potencjalne łączne zastosowanie tych dwóch postanowień, z uwagi na to, iż art. 133 WE
         ustanawia wyłączną kompetencję Wspólnoty, podczas gdy art. 175 WE przewiduje kompetencje dzielone pomiędzy Wspólnotę i państwa
         członkowskie. Pominięcie wskazania podstawy prawnej może zatem spowodować niejasność w zakresie charakteru kompetencji Wspólnoty
         oraz osłabić jej obronę stanowiska wspólnotowego podczas międzynarodowych negocjacji.

      50      Stwierdzenie, zgodnie z którym zaskarżona decyzja powinna wymieniać podstawę prawną, na której została oparta, nie może zostać
         podważone przez argumenty przywołane przez Radę i Zjednoczone Królestwo.

      51      Jeśli chodzi, po pierwsze, o zarzut Rady oparty na ww. wyroku w sprawie AETR, należy podnieść, że zaskarżona decyzja i uchwała,
         której dotyczył tamten wyrok, nie zostały przyjęte w porównywalnych sytuacjach. Wspomniana uchwała dotyczyła bowiem właściwych
         form współpracy w celu zapewnienia możliwie skutecznej obrony interesów Wspólnoty podczas negocjacji i zawierania europejskiej
         Konwencji dotyczącej pracy załóg pojazdów wykonujących międzynarodowe przewozy drogowe, w chwili gdy wprowadzenie nowego podziału
         kompetencji we Wspólnocie mogło przeszkodzić w owocnym zakończeniu negocjacji. Chodziło więc o akt przyjęty w okolicznościach
         właściwych dla postępowania, w którym zapadł ww. wyrok w sprawie AETR. Nic takiego nie zachodzi się w niniejszej sprawie,
         z uwagi na to, że Rada wydała decyzję zgodnie art. 300 ust. 2 akapit drugi WE.

      52      Po drugie, co się tyczy zarzutu Zjednoczonego Królestwa, iż nadmierny formalizm poważnie ogranicza skuteczność udziału Wspólnoty
         na forum organów utworzonych na mocy umów międzynarodowych, należy zauważyć, z jednej strony, że o ile konieczność elastyczności
         w zakresie możliwości działania może z pewnością posiadać pewne znaczenie w ramach negocjacji międzynarodowych, o tyle Wspólnocie
         przysługują tylko kompetencje powierzone i może ona działać jedynie w ich granicach. Z drugiej strony, zgodnie z utrwalonym
         orzecznictwem wymóg uzasadnienia jest oceniany poprzez pryzmat charakteru danego aktu i jego kontekstu (zob. podobnie wyrok
         z dnia 22 grudnia 2008 r. w sprawie C‑333/07 Régie Networks, Zb.Orz. s. I‑10807, pkt 63 i przytoczone tam orzecznictwo). W konsekwencji
         chociaż uzasadnienie tego aktu, mniej lub bardziej szczegółowe w zależności od przypadku, może oczywiście odpowiadać trudnościom,
         jakie ewentualnie mogą pojawić się w czasie międzynarodowych negocjacji, to wskazanie podstawy prawnej nie stanowi jednak
         nadmiernego wysiłku przy uzasadnieniu. Wskazanie podstawy prawnej powinno zatem być uważane, co do zasady, za minimalną przesłankę
         pozwalającą na spełnienie wymogu uzasadnienia, z uwagi na to, że Wspólnota musi powiązać przyjęty akt z postanowieniem traktatu,
         które ją do jego przyjęcia upoważnia.

      53      Po trzecie, nie można także przychylić się do zarzutu dotyczącego ograniczeń czasowych przywołanego również przez Zjednoczone
         Królestwo. Jako że Wspólnocie przysługują jedynie kompetencje powierzone, należy bowiem określić przed podjęciem działania,
         który artykuł traktatu przyznaje jej te kompetencje. Ponadto fakt wskazania podstawy prawnej w późniejszym akcie, zmierzającym
         do wdrożenia na płaszczyźnie wewnątrzwspólnotowej zmian do konwencji CITES, nie wystarczyłby wbrew temu, co podnosi Rada,
         dla dotrzymania obowiązku uzasadnienia, z uwagi na to, że uzasadnienie aktu musi być zawarte właśnie w tym akcie (zob. wyroki:
         z dnia 16 listopada 2000 r. w sprawie C‑291/98 P Sarrió przeciwko Komisji, pkt 73, 75; z dnia 21 stycznia 2003 r. w sprawie
         C‑378/00 Komisja przeciwko Parlamentowi i Radzie, Rec. s. I‑937, pkt 66).

      54      Wreszcie nie można uwzględnić argumentu podniesionego przez Radę, zgodnie z którym w przeszłości porównywalne decyzje nie
         wskazywały również podstawy prawnej, na której były oparte. Wystarczy bowiem podnieść w tym względzie, że sama praktyka Rady
         nie może prowadzić do odchodzenia od zasad traktatu, a w konsekwencji nie może stanowić precedensu wiążącego instytucje wspólnotowe
         w odniesieniu do właściwej podstawy prawnej (ww. wyrok w sprawie Zjednoczone Królestwo przeciwko Radzie, pkt 24; wyrok z dnia
         26 marca 1996 r. w sprawie C‑271/94 Parlament przeciwko Radzie, Rec. s. I‑1689, pkt 24).

      55      Z powyższych rozważań wynika, że zaskarżona decyzja powinna w celu spełnienia obowiązku uzasadnienia co najmniej wskazywać
         podstawę prawną, na której została oparta.

      56      Jednakże należy przypomnieć, że brak przywołania konkretnej podstawy prawnej aktu nie może stanowić naruszenia istotnych wymogów
         proceduralnych, kiedy podstawa prawna aktu może zostać określona na podstawie innych jego elementów. Takie wyraźne odniesienie
         jest jednak niezbędne, gdy w przypadku jego braku zainteresowani i Trybunał nie mają pewności co do konkretnej podstawy prawnej
         (zob. ww. wyrok w sprawie Komisja przeciwko Radzie, pkt 9).

      57      W niniejszej sprawie podstawa prawna nie może zostać określona w oparciu o żaden element zaskarżonej decyzji. Decyzja ta bowiem
         ogranicza się do odniesienia do wniosku dotyczącego decyzji Rady przedstawionego jej przez Komisję. Punkt 1 uzasadnienia zaskarżonej
         decyzji wskazuje, że konwencja CITES została wdrożona we Wspólnocie rozporządzeniem nr 338/97. Co się tyczy pkt 2–4 tego uzasadnienia,
         ograniczają się one do stwierdzenia, że niektóre rezolucje Konferencji Stron konwencji CITES mogą mieć wpływ na ustawodawstwo
         wspólnotowe, że Wspólnota nie jest jeszcze stroną konwencji CITES i że w przypadkach gdy przyjęto przepisy wspólnotowe służące
         realizacji celów traktatu, państwa członkowskie nie mogą poza ramami wspólnotowymi przyjmować zobowiązań, które mogłyby wpłynąć
         na te przepisy lub zmienić ich zakres.

      58      Z pism przedstawionych przed Trybunałem wynika, że wybór właściwej podstawy prawnej był przedmiotem kontrowersji w Radzie.
         W ten sam sposób Komisja podniosła w tym względzie – co nie jest kwestionowane – że niektóre państwa członkowskie wniosły
         zastrzeżenia w odniesieniu do podwójnej podstawy prawnej zaproponowanej przez Komisję, przy czym wiele z nich wolało utrzymać
         jedynie art. 175 WE, podczas gdy inne państwa członkowskie demonstrowały swój sprzeciw w odniesieniu do zastosowania jako
         formalnej podstawy prawnej art. 300 ust. 2 akapit drugi WE.

      59      Ponadto Rada wskazuje, że przyjmując zaskarżoną decyzję, działała zgodnie z procedurą określoną w art. 300 ust. 2 akapit drugi WE,
         lecz uznała, że nie było niezbędne wskazanie formalnej podstawy prawnej. Rada wyjaśnia, że nie było możliwe znalezienie kompromisu
         w zakresie podwójnej materialnej podstawy prawnej zaproponowanej przez Komisję.

      60      W konsekwencji podstawa prawna zaskarżonej decyzji nie może zostać wyraźnie wyprowadzona z tej decyzji, a brak wskazania podstawy
         prawnej można wyjaśnić istnieniem różnicy zdań w Radzie co najmniej w odniesieniu do materialnej podstawy prawnej.

      61      W tych okolicznościach wbrew temu, co utrzymują Rada i Zjednoczone Królestwo, brak w zaskarżonej decyzji wzmianki o jakiejkolwiek
         podstawie prawnej nie może zostać uznany za czystą formalną wadę.

      62      Z tego powodu należy stwierdzić nieważność zaskarżonej decyzji ze względu na brak wzmianki w tej decyzji o podstawie prawnej,
         na której została ona oparta.

       W przedmiocie wniosku o utrzymanie skutków zaskarżonej decyzji
      63      Rada, popierana w tym zakresie przez Zjednoczone Królestwo, wnosi do Trybunału, na wypadek stwierdzenia przez niego nieważności
         zaskarżonej decyzji, o utrzymanie jej skutków. Komisja nie sprzeciwiła się temu żądaniu.

      64      Zgodnie z art. 231 akapit drugi WE Trybunał może – jeśli uzna to za niezbędne – wskazać, jakie skutki rozporządzenia, o którego
         nieważności orzekł, powinny być uważane za ostateczne. Przepis taki może zostać zastosowany analogicznie również do decyzji,
         jeżeli występują istotne względy pewności prawa, porównywalne do tych, które zachodzą w przypadku stwierdzenia nieważności
         niektórych rozporządzeń, uzasadniające skorzystanie przez Trybunał z uprawnienia, które przyznaje mu w tym kontekście art. 231
         akapit drugi WE (wyrok z dnia 6 listopada 2008 r. w sprawie C‑155/07 Parlament przeciwko Radzie, Zb.Orz. s. I‑8103, pkt 87
         i przytoczone tam orzecznictwo).

      65      Należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja zmierzała do określenia stanowiska Wspólnoty w sprawie niektórych wniosków rozpatrzonych
         na XIV sesji Konferencji Stron konwencji CITES, która odbyła się w Hadze w dniach 3–15 czerwca 2007 r. Nie podważono w tym
         zakresie, że to stanowisko Wspólnoty zostało faktycznie zaprezentowane przez państwa członkowskie zgodnie z zaskarżoną decyzją.

      66      W tych okolicznościach ze względu na pewność prawa należy utrzymać skutki zaskarżonej decyzji, której nieważność stwierdzono
         niniejszym wyrokiem.

       W przedmiocie kosztów
      67      Zgodnie z art. 69 § 2 regulaminu kosztami zostaje obciążona, na żądanie strony przeciwnej, strona przegrywająca sprawę. Ponieważ
         Komisja wniosła o obciążenie Rady kosztami postępowania, a ta ostatnie przegrała sprawę, należy obciążyć Radę kosztami postępowania.
         Zgodnie z § 4 akapit pierwszy regulaminu Zjednoczone Królestwo, interwenient w niniejszej sprawie, pokrywa własne koszty.

      Z powyższych względów Trybunał (druga izba) orzeka, co następuje:
      1)      Stwierdza się nieważność decyzji Rady Unii Europejskiej z dnia 24 maja 2007 r. w sprawie określenia stanowiska Wspólnoty w przedmiocie
            niektórych wniosków przedłożonych na XIV sesji Konferencji Stron Konwencji o międzynarodowym handlu dzikimi zwierzętami i roślinami
            gatunków zagrożonych wyginięciem (CITES), Haga, (Niderlandy), 3–15 czerwca 2007 roku.
      2)      Skutki zaskarżonej decyzji zostają utrzymane w mocy.
      3)      Rada Unii Europejskiej zostaje obciążona kosztami postępowania.
      4)      Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej pokrywa własne koszty.
      Podpisy
      * Język postępowania: angielski.


title: Wyrok Trybunału (trzecia izba) z dnia 22 września 2011 r.#Mesopotamia Broadcast A/S METV (C-244/10) i Roj TV A/S (C-245/10) przeciwko Bundesrepublik Deutschland.#Wnioski o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Bundesverwaltungsgericht - Niemcy.#Dyrektywa 89/552/EWG - Telewizyjna działalność nadawcza - Możliwość wydania przez państwo członkowskie zakazu wykonywania działalności na jego terytorium przez nadawcę telewizyjnego z siedzibą w innym państwie członkowskim - Uzasadnienie dotyczące działania na szkodę porozumienia między narodami.#Sprawy połączone C-244/10 i C-245/10.

text:
      Sprawy połączone C‑244/10 i C‑245/10
      Mesopotamia Broadcast A/S METV
      i
      Roj TV A/S
      przeciwko
      Bundesrepublik Deutschland
      (wnioski o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnymzłożone przez Bundesverwaltungsgericht)

      Dyrektywa 89/552/EWG – Telewizyjna działalność nadawcza – Możliwość wydania przez państwo członkowskie zakazu wykonywania działalności na jego terytorium przez nadawcę telewizyjnego
         z siedzibą w innym państwie członkowskim – Uzasadnienie dotyczące działania na szkodę porozumienia między narodami

      Streszczenie wyroku
      Swoboda świadczenia usług – Telewizyjna działalność nadawcza – Dyrektywa 89/552 – Kontrola przestrzegania postanowień dyrektywy
            – Kontrola przez państwo członkowskie pochodzenia programów – Odstępstwa – Nakłanianie do nienawiści ze względu na rasę, płeć,
            religię lub narodowość – Pojęcie – Działania na szkodę porozumienia między narodami – Zaliczenie
      (dyrektywa Rady 89/552, zmieniona dyrektywą 97/36 Parlamentu Europejskiego i Rady, art. 22a)
      Wykładni art. 22a dyrektywy 89/552 w sprawie koordynacji niektórych przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych
         państw członkowskich, dotyczących wykonywania telewizyjnej działalności transmisyjnej [nadawczej] zmienionej dyrektywą 97/36,
         należy dokonywać w ten sposób, iż okoliczności objęte uregulowaniem prawa krajowego zakazującym działania na szkodę porozumienia
         między narodami, powinny być uważane za mieszczące się w ramach pojęcia „nakłaniania do nienawiści ze względu na rasę, płeć,
         religię lub narodowość”.

      Artykuł ten nie sprzeciwia się powzięciu przez państwo członkowskie na podstawie ogólnych przepisów, takich jak ustawa o stowarzyszeniach,
         środków wobec nadawcy telewizyjnego z siedzibą w innym państwie członkowskim na podstawie tego, że działalność i cele tego
         nadawcy naruszają zakaz działania na szkodę porozumienia między narodami, o ile środki te nie stanowią przeszkody dla ściśle
         rozumianej retransmisji programów telewizyjnych, na terytorium państwa członkowskiego będącego odbiorcą, realizowanych przez
         tego nadawcę z terytorium innego państwa członkowskiego, co powinno zostać zbadane przez sąd krajowy.

      (por. pkt 46, 54; sentencja)
WYROK TRYBUNAŁU (trzecia izba)
      z dnia 22 września 2011 r.(*)

      Dyrektywa 89/552/EWG – Telewizyjna działalność nadawcza – Możliwość wydania przez państwo członkowskie zakazu wykonywania działalności na jego terytorium przez nadawcę telewizyjnego
         z siedzibą w innym państwie członkowskim – Uzasadnienie dotyczące działania na szkodę porozumienia między narodami

      W sprawach połączonych C‑244/10 i C‑245/10
      mających za przedmiot wnioski o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożone przez Bundesverwaltungsgericht
         (Niemcy) postanowieniami z dnia 24 lutego 2010 r., które wpłynęły do Trybunału w dniu 19 maja 2010 r., w postępowaniu:

      Mesopotamia Broadcast A/S METV (C‑244/10)

      oraz
      Roj TV A/S (C‑245/10)
      przeciwko
      Bundesrepublik Deutschland,
      TRYBUNAŁ (trzecia izba),
      w składzie: K. Lenaerts, prezes izby, R. Silva de Lapuerta (sprawozdawca), G. Arestis, J. Malenovský i T. von Danwitz, sędziowie,
      rzecznik generalny: Y. Bot,
      sekretarz: A. Impellizzeri, administrator,
      uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 13 kwietnia 2011 r.,
      rozważywszy uwagi przedstawione:
      –        w imieniu Mesopotamia Broadcast A/S METV oraz Roj TV A/S przez R. Marxa, Rechtsanwalt,
      –        w imieniu rządu niemieckiego przez T. Henzego oraz N. Grafa Vitzthuma, działających w charakterze pełnomocników,
      –        w imieniu rządu francuskiego przez G. de Bergues’a oraz S. Meneza, działających w charakterze pełnomocników,
      –        w imieniu Komisji Europejskiej przez C. Vrignon, S. La Pergolę oraz G. von Rintelena, działających w charakterze pełnomocników,
      po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 5 maja 2011 r.,
      wydaje następujący
      Wyrok
      1        Wnioski o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczą wykładni dyrektywy Rady 89/552/EWG z dnia 3 października 1989 r.
         w sprawie koordynacji niektórych przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych państw członkowskich, dotyczących
         wykonywania telewizyjnej działalności transmisyjnej [nadawczej] (Dz.U. L 298, s. 23), zmienionej dyrektywą 97/36/WE Parlamentu
         Europejskiego i Rady z dnia 30 czerwca 1997 r. (Dz.U. L 202, s. 60) (zwanej dalej „dyrektywą”).

      2        Wnioski te zostały przedstawione w ramach sporów między, po pierwsze, Mesopotamia Broadcast A/S METV (zwaną dalej „Mesopotamia
         Broadcast”) i po drugie, Roj TV A/S (zwaną dalej „Roj TV”), dwoma spółkami duńskimi, a Republiką Federalną Niemiec w przedmiocie
         decyzji zakazującej tym spółkom działalności ze względu na charakter programów radiowo-telewizyjnych przez nie produkowanych.

       Ramy prawne
       Uregulowania Unii
      3        Zgodnie z art. 1 lit. b) dyrektywy „nadawca telewizyjny” oznacza „osobę fizyczną lub prawną, która ponosi odpowiedzialność
         redakcyjną za układ telewizyjnych programów […] i która transmituje je lub uzyskuje je transmitowane przez strony trzecie
         [lub zleca ich transmitowanie przez osobę trzecią]”.

      4        Artykuł 2 dyrektywy stanowi:

      „1.      Każde państwo członkowskie zapewnia, aby wszystkie transmisje [programy] telewizyjne nadawane przez nadawców telewizyjnych
         podlegających jego kompetencji [jurysdykcji] były zgodne z regułami systemu prawnego stosowanego do transmisji [programów]
         przeznaczonych dla widowni [do powszechnego odbioru] w tym państwie członkowskim.

      2.      Do celów niniejszej dyrektywy nadawcami telewizyjnymi podlegającymi kompetencji [jurysdykcji] państwa członkowskiego są:
      –        nadawcy prowadzący działalność [mający siedzibę] w tym państwie członkowskim zgodnie z ust. 3,
      […]
      3.      Do celów niniejszej dyrektywy nadawca telewizyjny jest uznany za prowadzącego działalność [mającego siedzibę] w państwie członkowskim
         w następujących przypadkach:

      a)      nadawca telewizyjny ma faktyczną siedzibę w państwie członkowskim i decyzje redakcyjne dotyczące układu programowego są podejmowane
         w tym państwie członkowskim;

      […]”.
      5        Artykuł 2a dyrektywy stanowi:

      „1.      Państwa członkowskie zapewniają swobodę odbioru i nie stwarzają przeszkód dla rozpowszechniania na ich terytorium retransmisji
         [retransmisji na ich terytorium programów telewizyjnych pochodzących] z innych państw członkowskich z powodów należących do
         dziedzin z zakresu koordynacji niniejszej dyrektywy [związanych z dziedzinami skoordynowanymi w niniejszej dyrektywie].

      2.      Państwa członkowskie mogą czasowo odstąpić od ust. 1 przy spełnieniu następujących warunków:
      a)      transmisja telewizyjna [program telewizyjny pochodzący] z innego państwa członkowskiego stanowi jawne, poważne i groźne naruszenie
         art. 22 ust. 1 lub ust. 2 lub art. 22a;

      b)      nadawca telewizyjny w okresie poprzednich dwunastu miesięcy przynajmniej dwukrotnie naruszył przepis lub przepisy określone
         w lit. a);

      c)      dane państwo członkowskie na piśmie zawiadomiło nadawcę i Komisję o domniemanych [zarzucanych mu] naruszeniach oraz o środkach
         zamierzonych w przypadku ponownego zaistnienia takich naruszeń;

      d)      konsultacje między państwem emitującym a Komisją nie doprowadziły w terminie 15 dni od określonego w lit. c) zawiadomienia
         do polubownego rozwiązania sporu i ponownie miało miejsce domniemane wykroczenie [zarzucane temu państwu naruszenie trwa nadal].

      Komisja postanawia, w terminie dwóch miesięcy od zawiadomienia o środkach podjętych przez państwo członkowskie, o zgodności
         tych środków z prawem wspólnotowym. W przypadku decyzji negatywnej państwo członkowskie zostaje zobowiązane do pilnego odstąpienia
         od środków, których to dotyczy.

      3.      Ustęp 2 pozostaje bez uszczerbku dla stosowania jakiejkolwiek procedury, środków prawnych lub sankcji względem danych naruszeń
         w państwie członkowskim, w którego kompetencji znajduje się [którego jurysdykcji podlega] dany nadawca telewizyjny”.

      6        Artykuł 3 ust. 1 i 2 dyrektywy stanowi:

      „1.      Państwa członkowskie mogą ustanowić względem nadawców telewizyjnych podlegających ich kompetencji [jurysdykcji] surowsze lub
         bardziej szczegółowe uregulowania w dziedzinach objętych niniejszą dyrektywą

      2      Państwa członkowskie przy użyciu odpowiednich środków w ramach swoich ustawodawstw zapewniają przestrzeganie przepisów niniejszej
         dyrektywy przez nadawców telewizyjnych podlegających ich kompetencji [jurysdykcji]”.

      7        Artykuły 22 i 22a dyrektywy stanowią część rozdziału V, zatytułowanego „Ochrona małoletnich i porządku publicznego”. Artykuł 22
         ust. 1 i 2 stanowi:

      „1.      Państwa członkowskie podejmują stosowne środki w celu zagwarantowania, by transmisje [programy] nadawców telewizyjnych podlegających
         ich kompetencji [jurysdykcji] nie zawierały jakichkolwiek programów [audycji] mogących poważnie zaszkodzić rozwojowi fizycznemu,
         umysłowemu lub moralnemu małoletnich, w szczególności programów [audycji] zawierających pornografię lub nieuzasadnioną przemoc.

      2      Środki przewidziane w ust. 1 rozciągają się również na inne programy [audycje], które mogą zaszkodzić rozwojowi fizycznemu,
         umysłowemu lub moralnemu małoletnich, chyba że zapewnia się, poprzez wybór godzin emisji [programów] lub za pomocą jakichkolwiek
         środków technicznych, że małoletni znajdujący się w zasięgu transmisji nie mogą w normalny sposób oglądać ani słuchać tych
         emisji [programów]”.

      8        Artykuł 22a dyrektywy brzmi w sposób następujący:

      „Państwa członkowskie zapewniają, aby transmisje [programy] nie zawierały żadnych zachęt [treści nakłaniających] do nienawiści
         ze względu na rasę, płeć, religię lub narodowość”.

       Uregulowania krajowe
      9        Artykuł 9 Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland (ustawy zasadniczej Republiki Federalnej Niemiec, zwanej dalej „ustawą
         zasadniczą”) ustanawia w ust. 1 wolność zrzeszania się, a w ust. 2 określa okoliczności, w jakich zrzeszanie się jest zakazane.
         Ten ostatni ustęp brzmi w sposób następujący:

      „Zakazane są stowarzyszenia, których cele lub działalność naruszają przepisy prawa karnego lub porządek konstytucyjny albo
         są sprzeczne z ideą porozumienia między narodami”.

      10      Gesetz zur Regelung des öffentlichen Vereinsrechts z dnia 5 sierpnia 1964 r. (BGBl. I 1964, s. 593), zmieniona przez art. 6
         ustawy z dnia 21 grudnia 2007 r. (BGBl. 2007 I, s. 3198) (niemiecka ustawa o stowarzyszeniach, zwana dalej „Vereinsgesetz”),
         w § 1 stanowi:

      „(1)      Tworzenie stowarzyszeń jest wolne […].
      (2)      Wobec stowarzyszeń, które nadużywają swobody zrzeszania się, działania mające na celu utrzymanie bezpieczeństwa lub porządku
         publicznego mogą być podejmowane wyłącznie na podstawie niniejszej ustawy”.

      11      W § 2 ustawa ta w następujący sposób definiuje pojęcie stowarzyszenia:

      „(1)      Niniejsza ustawa dotyczy wszelkich stowarzyszeń, bez względu na ich formę prawną, w ramach których większa grupa osób fizycznych
         lub prawnych jest dobrowolnie, długoterminowo zrzeszona we wspólnym celu i podejmuje decyzje w sposób zorganizowany.

      (2)      W rozumieniu niniejszej ustawy nie stanowią stowarzyszenia:
      1.      partie polityczne […],
      2.      ugrupowania polityczne Bundestag (zgromadzenia federalnego – jednej z izb parlamentu Niemiec) i parlamentów krajów związkowych,
      3.      […]”.
      12      Paragraf 3 tej ustawy w następujący sposób określa zakazy mogące objąć stowarzyszenia:

      „(1)      Stowarzyszenie może zostać uznane za objęte zakazem […], wyłącznie jeżeli organy uprawnione do wydania zakazu stwierdzą w drodze
         decyzji, iż jego cele lub działalność naruszają przepisy prawa karnego lub porządek konstytucyjny albo są sprzeczne z ideą
         porozumienia między narodami; decyzja powinna nakazywać rozwiązanie stowarzyszenia […]. Zakaz co do zasady oznacza zajęcie
         i przepadek:

      1.      majątku stowarzyszenia,
      2.      wierzytelności wobec osób trzecich […] oraz
      3.      mienia osób trzecich, w zakresie w jakim właściciel umyślnie promował sprzeczne z konstytucją cele stowarzyszenia poprzez
         przekazanie mu mienia lub mienie to przeznaczone jest do promowania tych celów,

      […].
      (3)      Zakaz obejmuje, jeśli nie zostanie wyraźnie ograniczony, wszystkie organizacje związane ze stowarzyszeniem, tak iż ze względu
         na całokształt utrzymywanych stosunków stanowią jego część (suborganizacje). Zakaz obejmuje suborganizacje inne niż terytorialne,
         posiadające odrębną osobowość prawną, wyłącznie jeśli zostały one wyraźnie wymienione w decyzji w sprawie zakazu.

      […]
      (5)      Organy uprawnione do wydania zakazu mogą również wydać zakaz w oparciu o działania członków stowarzyszenia, jeśli:
      1.      istnieje związek z działalnością stowarzyszenia lub jego celem,
      2.      działania są prowadzone na podstawie uzgodnionej decyzji, oraz
      3.      okoliczności pozwalają uznać, że są one tolerowane przez stowarzyszenie”.
      13      Paragraf 14 Vereinsgesetz stanowi:

      „(1)      Stowarzyszenia, których członkowie lub władze w całości lub w przeważającej części są obywatelami obcymi, mogą zostać zakazane
         […], z zastrzeżeniem ust. 2. Stowarzyszenia, których członkowie lub władze w całości lub w przeważającej części są obywatelami
         państwa członkowskiego Unii Europejskiej, nie są uważane za stowarzyszenie obywateli obcych […]”.

      14      Paragraf 15 Vereinsgesetz brzmi w sposób następujący:

      „(1)      Artykuł 14 stosuje się na zasadzie analogii do stowarzyszeń z siedzibą za granicą (stowarzyszeń obcych), których organizacja
         lub działalność obejmuje obszar zastosowania niniejszej ustawy. Odpowiedzialny za wydanie zakazu jest Bundesminister des Innern
         (federalny minister spraw wewnętrznych).

      […]”.
      15      Paragraf 18 Vereinsgesetz stanowi, co następuje:

      „Zakazy nałożone na stowarzyszenia, które mają siedzibę poza terytorialnym zakresem stosowania niniejszej ustawy, lecz mają
         terenowe jednostki organizacyjne na tym obszarze, odnoszą się wyłącznie do jednostek organizacyjnych stowarzyszeń na obszarze
         objętym jej zakresem stosowania. Jeżeli stowarzyszenie nie ma jednostek organizacyjnych na obszarze objętym zakresem stosowania
         ustawy, zakaz odnosi się […] do jego działalności na tym obszarze”.

       Spory przed sądem krajowym i pytanie prejudycjalne
      16      Mesopotamia Broadcast jest spółką holdingową prawa duńskiego z siedzibą w Danii, posiadającą kilka duńskich koncesji telewizyjnych.
         Prowadzi między innymi stację telewizyjną Roj TV, również będącą spółką duńską. Ta ostatnia za pośrednictwem satelity rozpowszechnia
         na terenie całej Europy i Bliskiego Wschodu audycje w języku przede wszystkim kurdyjskim. Produkowanie programów zleca między
         innymi spółce mającej siedzibę w Niemczech.

      17      W roku 2006 oraz w roku 2007 władze tureckie wystąpiły do duńskiego komitetu radiofonii i telewizji (zwanego dalej „komitetem
         duńskim”), czuwającego w tym państwie członkowskim nad stosowaniem uregulowań krajowych transponujących przepisy dyrektywy.
         Wspomniane władze zarzuciły Roj TV popieranie poprzez jej programy celów Partii Pracujących Kurdystanu (zwanej dalej „PKK”),
         uznanej przez Unię za organizację terrorystyczną.

      18      W sprawie tych zażaleń komitet duński wydał rozstrzygnięcia w decyzjach z dnia 3 maja 2007 r. oraz z dnia 23 kwietnia 2008 r.
         Stwierdził, że Roj TV nie naruszyła duńskich przepisów transponujących art. 22 i art. 22a dyrektywy. W szczególności komitet
         wskazał, że audycje Roj TV nie nakłaniały do nienawiści ze względu na rasę, narodowość lub religię. Zdaniem tego komitetu
         audycje tej spółki ograniczały się do przekazywania informacji i opinii, a rozpowszechniane brutalne obrazy przedstawiały
         przemoc istniejącą w Turcji i na terytoriach kurdyjskich.

      19      Decyzją z dnia 13 lipca 2008 r. skierowaną do Mesopotamii Broadcast i Roj TV niemieckie Bundesministerium des Innern (federalne
         ministerstwo spraw wewnętrznych), uznając, że prowadzenie stacji telewizyjnej Roj TV przez Mesopotamię Broadcast szkodziło
         „idei porozumienia między narodami” w rozumieniu Vereinsgesetz w związku z ustawą zasadniczą, zakazało Mesopotamii Broadcast
         prowadzenia, za pośrednictwem Roj TV, wszelkiej działalności wchodzącej w zakres zastosowania Vereinsgesetz. Nałożyło ono
         też na Roj TV zakaz prowadzenia działalności.

      20      W dniu 9 lipca 2008 r. zarówno Mesopotamia Broadcast, jak i Roj TV wniosły do Bundesverwaltungsgericht skargę o stwierdzenie
         nieważności tej decyzji.

      21      Przed tym sądem skarżące stwierdziły, że ich działalność w dziedzinie ponadgranicznej telewizji objęta jest przepisami dyrektywy.
         Na podstawie tych przepisów jedynie Królestwo Danii, jako państwo członkowskie, na którego terytorium Mesopotamia Broadcast
         i Roj TV mają siedzibę, może sprawować kontrolę nad ich działalnością. Ich zdaniem jakakolwiek inna kontrola jest co do zasady
         zakazana. Oczywiście dyrektywa pozwala, w drodze odstępstwa, na przeprowadzenie podwójnej kontroli, przesłanki przeprowadzenia
         takiej podwójnej kontroli nie są jednak spełnione w sprawach przed sądem krajowym.

      22      Niemiecki rząd federalny wskazał w postępowaniu przed Bundesverwaltungsgericht, że telewizyjna działalność nadawcza Mesopotamii
         Broadcast i Roj TV mieściła się w zakresie stosowania Vereinsgesetz. Jego zdaniem obie te spółki należy postrzegać jako promujące
         poprzez swoją działalność PKK w Niemczech.

      23      Niemiecki rząd federalny stwierdził też, że uzasadnienie zakazu będącego przedmiotem sporu w sporze przed sądem krajowym,
         oparte na działaniu na szkodę „porozumienia między narodami”, wynika z faktu, iż audycje Roj TV nakłaniały do rozstrzygnięcia
         rozbieżności między Kurdami i Turkami przemocą, również na terenie Niemiec, i wspierały starania PKK zmierzające do rekrutowania
         młodych Kurdów do guerillas przeciwko Republice Turcji.

      24      Ponadto niemiecki rząd federalny zaznacza, że przepisy dyrektywy nie dotyczą ogólnych uregulowań państw członkowskich w dziedzinach
         prawa karnego, policyjnego i stowarzyszeń, nawet jeśli uregulowania te mogą mieć wpływ na telewizyjną działalność nadawczą.

      25      Bundesverwaltungsgericht, po obejrzeniu wybranych scen z audycji telewizyjnej Roj TV, uznał, że audycja ta w sposób oczywisty
         opowiada się po stronie PKK i odzwierciedla jej militarystyczne i nacechowane przemocą podejście – za przyzwoleniem kierownictwa
         Mesopotamii Broadcast. Spółka ta, za pośrednictwem swojej stacji Roj TV, gloryfikuje walkę zbrojną prowadzoną przed PKK. Stacja
         ta nie przedstawia konfliktu w sposób neutralny, ale popiera wykorzystywanie przez PKK oddziałów guerillas i zamachów, przyjmując
         punkt widzenia PKK i propagując kult bohaterów i męczenników w stosunku do poległych bojowników. Mesopotamia Broadcast i Roj
         TV przyczyniają się w ten sposób do podsycania brutalnych starć między osobami narodowości tureckiej i kurdyjskiej w Turcji
         oraz do wzmożenia napięcia w stosunkach między Turkami i Kurdami mieszkającymi w Niemczech.

      26      Bundesverwaltungsgericht uznał, że uzasadnienie zakazu będącego przedmiotem sporu przed sądem krajowym mogło wynikać z działania
         na szkodę porozumienia między narodami w rozumieniu § 3 ust. 1 Vereinsgesetz w związku z art. 9 ust. 2 ustawy zasadniczej.
         Wobec tego sąd ten zastanawia się, czy – a jeśli tak, to w jakich okolicznościach – zastosowanie takiego uzasadnienia zakazu
         wchodzi w zakres dziedzin koordynowanych przez dyrektywę.

      27      W tej sytuacji Bundesverwaltungsgericht postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującym pytaniem
         prejudycjalnym, jednakowym w sprawach C‑244/10 i C‑245/10:

      „Czy – a jeśli tak, to w jakich okolicznościach – zastosowanie krajowego przepisu dotyczącego zakazu działalności stowarzyszenia
         z powodu działania na szkodę idei porozumienia między narodami objęte jest dziedziną skoordynowaną w dyrektywie i w konsekwencji
         wyłączone na podstawie art. 2a dyrektywy?”.

       W przedmiocie pytania prejudycjalnego
      28      W swoim pytaniu Bundesverwaltungsgericht zastanawia się w istocie, czy wykładni art. 22a dyrektywy należy dokonywać w ten
         sposób, że sprzeciwia się on powzięciu przez państwo członkowskie – poprzez zastosowanie przepisów ogólnych takich jak Vereinsgesetz
         w związku z ustawą zasadniczą – środków wobec nadawcy telewizyjnego z siedzibą w innym państwie członkowskim na podstawie
         tego, że działalność i cele tego nadawcy naruszają zakaz działania na szkodę porozumienia między narodami.

       Uwagi wstępne
      29      Z tytułu dyrektywy wynika, że ma ona na celu koordynację niektórych przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych
         państw członkowskich, dotyczących wykonywania telewizyjnej działalności nadawczej, w celu zniesienia ograniczeń świadczenia
         usług nadawczych wewnątrz Unii.

      30      Według motywu 1 dyrektywy 97/36 dyrektywa 89/552 ustanawia ramy prawne telewizyjnej działalności transmisyjnej na rynku wewnętrznym,
         które to ramy, zgodnie z motywem 4 dyrektywy 97/36, powinny przyczyniać się do swobodnego przepływu usług wewnątrz Unii.

      31      Ponadto z motywów dziewiątego i dziesiątego dyrektywy 89/552 wynika, że ograniczenia, które prawodawca Unii zamierzał usunąć,
         to ograniczenie wynikające z rozbieżności istniejących między przepisami państw członkowskich w zakresie wykonywania działalności
         nadawczej i rozpowszechniania programów telewizyjnych.

      32      Oznacza to, że dziedziny koordynowane przez dyrektywę są koordynowane wyłącznie w odniesieniu do nadawania programów telewizyjnych
         w ścisłym znaczeniu tego terminu, zgodnym z jego definicją zawartą w jej art. 1 lit. a) (zob. wyrok z dnia 9 lipca 1997 r.
         w sprawach połączonych od C‑34/95 do C‑36/95 De Agostini i TV-Shop, Rec. s. I‑3843, pkt 26).

      33      Wreszcie z motywu ósmego dyrektywy 89/552 wynika, że prawo dotyczące nadawania i rozpowszechniania usług telewizyjnych stanowi
         szczególne odzwierciedlenie bardziej ogólnej zasady, a mianowicie wolności wyrażania opinii, o której mowa w art. 10 ust. 1
         europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, podpisanej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. Ponadto
         z brzmienia motywu 15 dyrektywy 97/36 wynika, że zgodnie z art. F ust. 2 traktatu UE (obecnie art. 6 UE) Unia szanuje prawa,
         wolności i zasady określone w Karcie praw podstawowych Unii Europejskiej, wobec czego każdy środek mający na celu ograniczenie
         odbioru lub zawieszenie retransmisji programów telewizyjnych musi być zgodny z powyższymi zasadami.

      34      Należy również przypomnieć, że dyrektywa nie zmierza ku pełnej harmonizacji przepisów dotyczących objętych nią dziedzin, lecz
         przewiduje jedynie minimalne zasady dla utworów emitowanych przez Unię Europejską i przeznaczonych do odbioru na jej terytorium
         (zob. wyrok z dnia 5 marca 2009 r. w sprawie C‑222/07 UTECA, Zb.Orz. s. I‑1407, pkt 19 i przytoczone tam orzecznictwo).

      35      Dyrektywa ustanawia zatem zasadę uznawania przez odbierające państwo członkowskie funkcji kontrolnych państwa pochodzenia
         wobec telewizyjnych programów nadawców telewizyjnych podlegających jego jurysdykcji. Artykuł 2a ust. 1 dyrektywy stanowi bowiem,
         że państwa członkowskie zapewniają swobodę odbioru i nie stwarzają przeszkód dla retransmisji na ich terytorium programów
         telewizyjnych pochodzących z innych państw członkowskich z powodów związanych z dziedzinami skoordynowanymi w dyrektywie.

      36      W tym względzie Trybunał wskazał, że kontrola stosowania prawa państwa członkowskiego pochodzenia mającego zastosowanie do
         programów telewizyjnych i przestrzegania postanowień dyrektywy należy wyłącznie do państwa członkowskiego, z którego programy
         pochodzą, i że państwo członkowskie będące odbiorcą nie jest uprawnione do sprawowania własnej kontroli pod względami wchodzącymi
         w zakres dziedzin koordynowanych przez dyrektywę (zob. podobnie wyrok z dnia 10 września 1996 r. w sprawie C‑11/95 Komisja
         przeciwko Belgii, Rec. s. I‑4115, pkt 34, 86; a także ww. wyrok w sprawie De Agostini i TV-Shop, pkt 27).

      37      Jednak niewyczerpujący charakter dyrektywy w odniesieniu do dziedzin z zakresu porządku publicznego, dobrych obyczajów lub
         bezpieczeństwa publicznego powoduje, że państwo członkowskie zachowuje swobodę stosowania do działań podejmowanych na jego
         terytorium przez nadawców telewizyjnych powszechnie stosowanych zasad dotyczących tych dziedzin, o ile zasady te nie ograniczają
         ściśle rozumianej retransmisji na jego terytorium programów telewizyjnych pochodzących z innego państwa członkowskiego i nie
         ustanawiają ich uprzedniej kontroli.

       W przedmiocie wykładni art. 22a dyrektywy
      38      Mając na uwadze pytanie przedłożone Trybunałowi, w szczególności kwestię, czy uzasadnienie zakazu oparte na działaniu na szkodę
         „porozumienia między narodami” powinno być uważane za mieszczące się w pojęciu nakłaniania do nienawiści ze względu na rasę,
         płeć, religię lub narodowość w rozumieniu dyrektywy i czy w konsekwencji mieści się ono w obszarze dziedzin koordynowanych
         dyrektywą, należy przede wszystkim zauważyć, że dyrektywa nie zawiera definicji pojęć, o których mowa w jej art. 22a.

      39      Oprócz tego, jak wskazał rzecznik generalny w pkt 63 swojej opinii, prace przygotowawcze nad dyrektywami 89/552 i 97/36 nie
         zawierają istotnych wskazówek dotyczących znaczenia i zakresu pojęcia nakłaniania do nienawiści i potwierdzają, że prawodawca
         Unii zamierzał określić w art. 22a dyrektywy uzasadnienie zakazu związane z porządkiem publicznym, inne niż powody odnoszące
         się konkretnie do ochrony małoletnich.

      40      Oznacza to, że zasięg art. 22a dyrektywy powinien być określany zgodnie ze zwyczajowym znaczeniem w języku potocznym wyrażeń,
         którymi posłużono się w tym przepisie, przy jednoczesnym uwzględnieniu kontekstu, w jakim są one użyte, i celów dyrektywy
         (zob. wyrok z dnia 10 marca 2005 r. w sprawie C‑336/03 easyCar, Zb.Orz. s. I‑1947, pkt 21 i przytoczone tam orzecznictwo).

      41      Co się tyczy słów „nakłanianie” i „nienawiść” należy wskazać, że oznaczają one, pierwsze, działanie mające prowadzić do określonego
         zachowania, i drugie, uczucie niechęci lub odrzucenia w stosunku do grupy osób.

      42      Zatem dyrektywa, poprzez posłużenie się pojęciem „nakłanianie do nienawiści”, ma na celu zapobieżenie wszelkim ideologiom
         nieszanującym wartości ogólnoludzkich, a w szczególności inicjatywom gloryfikującym przemoc w formie działań terrorystycznych
         przeciwko określonej wspólnocie osób.

      43      Jeśli chodzi o pojęcie „działania na szkodę porozumienia między narodami”, to jak zostało wskazane w pkt 25 niniejszego wyroku,
         Mesopotamia Broadcast i Roj TV przyczyniają się zdaniem sądu krajowego do podsycania brutalnych starć między osobami narodowości
         tureckiej i kurdyjskiej w Turcji oraz do wzmożenia napięcia w stosunkach między Turkami i Kurdami mieszkającymi w Niemczech,
         a przez to działają na szkodę porozumienia między narodami.

      44      W konsekwencji należy stwierdzić, że takie zachowanie mieści się w ramach pojęcia nakłaniania do nienawiści.

      45      Wobec tego, jak wskazał rzecznik generalny w pkt 88 i 89 swojej opinii, przestrzeganie zasady porządku publicznego, o której
         mowa w art. 22a dyrektywy, powinno być kontrolowane przez władze państwa członkowskiego, którego jurysdykcji podlega dany
         nadawca telewizyjny, niezależnie od obecności na terytorium tego państwa społeczności etnicznych lub kulturowych, których
         to dotyczy. W istocie stosowanie zakazu, o którym mowa w tym przepisie, zależy nie od potencjalnych skutków danego programu
         w państwie członkowskim pochodzenia lub jakimś państwie członkowskim w szczególności, lecz jedynie od łącznego zaistnienia
         dwóch okoliczności przewidzianych w tym przepisie, a mianowicie nakłaniania do nienawiści – ze względu na rasę, płeć, religię
         lub narodowość.

      46      Z powyższego wynika, że wykładni art. 22a dyrektywy należy dokonywać w ten sposób, iż okoliczności takie jak będące przedmiotem
         sporu w postępowaniach przed sądem krajowym, objęte uregulowaniem prawa krajowego zakazującym działania na szkodę „porozumienia
         między narodami”, powinny być uważane za mieszczące się w ramach pojęcia nakłaniania do nienawiści ze względu na rasę, płeć,
         religię lub narodowość zawartego w tym artykule.

       W przedmiocie decyzji będącej przedmiotem postępowania przed sądem krajowym w świetle wyroku w sprawie De Agostini i TV-Shop
      47      W celu umożliwienia sądowi krajowemu rozstrzygnięcia toczącego się przed nim sporu w świetle przedstawionej powyżej wykładni
         art. 22a dyrektywy należy uwzględnić orzeczenie Trybunału zawarte w ww. wyroku w sprawie De Agostini i TV-Shop w odniesieniu
         do stosunku między przepisami tej dyrektywy odnoszącymi się do reklamy telewizyjnej oraz do sponsorowania i uregulowaniami
         krajowymi innymi niż te dotyczące konkretnie nadawania i rozpowszechniania programów.

      48      Trybunał w pkt 33 i 34 wspomnianego wyroku wskazał bowiem, że choć dyrektywa stanowi, iż państwa członkowskie zapewniają swobodę
         odbioru i nie stwarzają przeszkód dla retransmisji na ich terytorium programów telewizyjnych pochodzących z innych państw
         członkowskich z powodów związanych z reklamą telewizyjną i sponsorowaniem, nie powoduje ona jednak całkowitego i automatycznego
         wykluczenia zastosowania takich uregulowań. Tak więc co do zasady dyrektywa nie sprzeciwia się zastosowaniu przepisów krajowych,
         które, w sposób ogólny, mają na celu ochronę konsumentów, nie ustanawiają jednak ponownej kontroli programów telewizyjnych
         występującej obok kontroli, do której sprawowania zobowiązane jest państwo członkowskie, z którego programy są nadawane.

      49      W pkt 38 tego samego wyroku Trybunał wyjaśnił też, że dyrektywa nie sprzeciwia się powzięciu przez państwo członkowskie, na
         podstawie ogólnych przepisów dotyczących ochrony konsumenta przed reklamą wprowadzającą w błąd, środków wobec ogłoszeniodawcy
         z powodu reklamy telewizyjnej nadawanej z innego państwa członkowskiego, o ile środki te nie ograniczają ściśle rozumianej
         retransmisji na jego terytorium programów telewizyjnych pochodzących z innego państwa członkowskiego.

      50      Rozumowanie to odnosi się także do uregulowań państwa członkowskiego, które nie dotyczą konkretnie nadawania i rozpowszechniania
         audycji i które, w sposób ogólny, mają na celu zapewnienie porządku publicznego, nie stojąc jednak na przeszkodzie ściśle
         rozumianej retransmisji na terytorium tego państwa programów telewizyjnych pochodzących z innego państwa członkowskiego.

      51      W tym względzie z akt postępowania przekazanych Trybunałowi przez sąd krajowy i z wyjaśnień udzielonych przez rząd niemiecki
         ustnie podczas rozprawy przed Trybunałem wynika, że Vereinsgesetz nie dotyczy konkretnie nadawców telewizyjnych ani nadawania
         i rozpowszechniania programów telewizyjnych jako takich, lecz odnosi się w sposób ogólny do działalności stowarzyszeń. Co
         więcej, sentencja decyzji Bundesministeriums des Innern z dnia 13 czerwca 2008 r., wydana na podstawie tej ustawy w związku
         z ustawą zasadniczą, zawiera jedenaście elementów. W szczególności z decyzji tej wynika, że wykorzystywanie stacji telewizyjnej
         Roj TV przez Mesopotamię Broadcast jest niezgodne z ideą porozumienia między narodami, że Mesopotamia Broadcast nie może dłużej
         działać w obszarze terytorialnego zastosowania Vereinsgesetz za pośrednictwem stacji Roj TV, że działalność tej ostatniej
         jest niezgodna z ideą porozumienia między narodami, że stacja telewizyjna Roj TV nie może dłużej działać w obszarze terytorialnego
         zastosowania Vereinsgesetz oraz że stacja ta zostaje zakazana na obszarze terytorialnego zastosowania wspomnianej ustawy.

      52      Rząd niemiecki w szczególności wyjaśnił w swoich pisemnych uwagach, a także w swoim wystąpieniu przed Trybunałem, że choć
         na mocy decyzji Bundesministeriums des Innern z dnia 13 czerwca 2008 r. wszelka działalność nadawcy telewizyjnego, do którego
         decyzja ta jest skierowana, została w Niemczech zakazana, jednak państwo to nie jest w stanie zapobiec ewentualnym reperkusjom
         w Niemczech programów telewizyjnych tworzonych za granicą. Tak więc odbieranie i wykorzystywanie na użytek prywatny audycji
         Roj TV nie jest zabronione i w praktyce pozostaje możliwe. W szczególności państwo to wskazało, że choć nie uniemożliwia retransmisji
         na swoim terytorium pochodzących z Danii programów telewizyjnych tworzonych przez tego nadawcę, jednak wszelka działalność
         organizowana przez Roj TV lub na jej rzecz prowadzona na terytorium Republiki Federalnej Niemiec jest niezgodna z prawem ze
         względu na zakaz działalności wydany w decyzji Bundesministeriums des Innern z dnia 13 czerwca 2008 r. W Niemczech zabronione
         jest zatem wytwarzanie programów, jak również organizowanie manifestacji polegających na pokazach programów Roj TV w miejscach
         publicznych, na przykład na stadionie, a także działania wspierające mające miejsce na terytorium niemieckim.

      53      Środki takie jak wymienione w powyższym punkcie nie stanowią co do zasady przeszkody dla ściśle rozumianej retransmisji, ale
         do sądu krajowego należy określenie konkretnych skutków, które przedmiotowa decyzja zakazująca powoduje w odniesieniu do programów
         telewizyjnych realizowanych przez skarżące w postępowaniu przed sądem krajowym z terytorium innego państwa członkowskiego,
         oraz zbadanie, czy decyzja ta nie stoi na przeszkodzie ściśle rozumianej retransmisji na terytorium państwa członkowskiego
         będącego odbiorcą tych programów.

      54      W świetle ogółu powyższych rozważań należy na przedłożone pytanie odpowiedzieć, że wykładni art. 22a dyrektywy należy dokonywać
         w ten sposób, iż okoliczności takie jak będące przedmiotem sporu w postępowaniach przed sądem krajowym, objęte uregulowaniem
         prawa krajowego zakazującym działania na szkodę porozumienia między narodami, powinny być uważane za mieszczące się w ramach
         pojęcia nakłaniania do nienawiści ze względu na rasę, płeć, religię lub narodowość. Artykuł ten nie sprzeciwia się powzięciu
         przez państwo członkowskie na podstawie ogólnych przepisów, takich jak ustawa o stowarzyszeniach, środków wobec nadawcy telewizyjnego
         z siedzibą w innym państwie członkowskim na podstawie tego, że działalność i cele tego nadawcy naruszają zakaz działania na
         szkodę porozumienia między narodami, o ile środki te nie stanowią przeszkody dla ściśle rozumianej retransmisji programów
         telewizyjnych, na terytorium państwa członkowskiego będącego odbiorcą, realizowanych przez tego nadawcę z terytorium innego
         państwa członkowskiego, co powinno zostać zbadane przez sąd krajowy.

       W przedmiocie kosztów
      55      Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej
         przed tym sądem; do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi,
         inne niż poniesione przez strony postępowania przed sądem krajowym, nie podlegają zwrotowi.

      Z powyższych względów Trybunał (trzecia izba) orzeka, co następuje:
      Wykładni art. 22a dyrektywy Rady 89/552/EWG z dnia 3 października 1989 r. w sprawie koordynacji niektórych przepisów ustawowych,
            wykonawczych i administracyjnych państw członkowskich, dotyczących wykonywania telewizyjnej działalności transmisyjnej [nadawczej],
            zmienionej dyrektywą 97/36/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 30 czerwca 1997 r., należy dokonywać w ten sposób, iż
            okoliczności takie jak będące przedmiotem sporu w postępowaniach przed sądem krajowym, objęte uregulowaniem prawa krajowego
            zakazującym działania na szkodę porozumienia między narodami, powinny być uważane za mieszczące się w ramach pojęcia nakłaniania
            do nienawiści ze względu na rasę, płeć, religię lub narodowość. Artykuł ten nie sprzeciwia się powzięciu przez państwo członkowskie
            na podstawie ogólnych przepisów, takich jak Gesetz zur Regelung des öffentlichen Vereinsrechts (ustawa o stowarzyszeniach)
            z dnia 5 sierpnia 1964 r., zmieniona przez art. 6 ustawy z dnia 21 grudnia 2007 r., środków wobec nadawcy telewizyjnego z siedzibą
            w innym państwie członkowskim na podstawie tego, że działalność i cele tego nadawcy naruszają zakaz działania na szkodę porozumienia
            między narodami, o ile środki te nie stanowią przeszkody dla ściśle rozumianej retransmisji programów telewizyjnych, na terytorium
            państwa członkowskiego będącego odbiorcą, realizowanych przez tego nadawcę z terytorium innego państwa członkowskiego, co
            powinno zostać zbadane przez sąd krajowy.
      Podpisy
      * Język postępowania: niemiecki.