title: Wyrok Trybunału (wielka izba) z dnia 25 października 2011 r.#Solvay SA przeciwko Komisji Europejskiej.#Odwołanie - Konkurencja - Rynek sody we Wspólnocie - Porozumienia, decyzje i uzgodnione praktyki - Naruszenie prawa do obrony - Dostęp do akt - Przesłuchanie przedsiębiorstwa.#Sprawa C-110/10 P.

text:
      Sprawa C‑110/10 P
      Solvay SA
      przeciwko
      Komisji Europejskiej
      Odwołanie – Konkurencja – Rynek sody we Wspólnocie – Porozumienia, decyzje i uzgodnione praktyki – Naruszenie prawa do obrony – Dostęp do akt – Przesłuchanie przedsiębiorstwa
      Streszczenie wyroku
      1.        Konkurencja – Postępowanie administracyjne – Dostęp do akt – Przedmiot – Poszanowanie prawa do obrony
      (rozporządzenie Rady nr 1/2003, art. 27 ust. 2)
      2.        Konkurencja – Postępowanie administracyjne – Poszanowanie prawa do obrony – Przesłuchanie przedsiębiorstwa – Zakres obowiązku
            po stwierdzeniu nieważności pierwszej decyzji Komisji
      (art. 81 ust. 1 WE; rozporządzenie Rady nr 1/2003, art. 27)
      1.        Prawo dostępu do akt sprawy w sprawach dotyczących konkurencji oznacza, że Komisja zapewnia zainteresowanemu przedsiębiorstwu
         możliwość zbadania wszystkich dokumentów znajdujących się w aktach dochodzenia, które mogą mieć znaczenie dla jego obrony.
         Dokumenty te obejmują zarówno dokumenty obciążające, jak i odciążające, z zastrzeżeniem tajemnicy handlowej innych przedsiębiorstw,
         dokumentów wewnętrznych Komisji oraz innych poufnych informacji.

      Naruszenie prawa dostępu do akt w postępowaniu poprzedzającym wydanie decyzji może, co do zasady, doprowadzić do stwierdzenia
         nieważności tej decyzji, jeżeli naruszone zostało prawo do obrony. W takim wypadku zaistniałe naruszenie nie zostaje naprawione
         przez samo umożliwienie dostępu do akt w postępowaniu sądowym mającym na celu stwierdzenie nieważności decyzji Komisji. W istocie
         analiza Sądu ograniczona jest do kontroli zarzutów prawnych, a jej celem ani skutkiem nie jest zastąpienie pełnej analizy
         sytuacji dokonywanej w ramach postępowania administracyjnego. Ponadto spóźnione zapoznanie się z niektórymi dokumentami zawartymi
         w aktach nie sprawi, że przedsiębiorstwo, które wniosło skargę na decyzję Komisji, znajdzie się w sytuacji, w której znajdowałoby
         się, gdyby miało możliwość posłużenia się tymi samymi dokumentami, by zaprezentować tej instytucji swe uwagi ustne i na piśmie.

      W sytuacji gdy dostęp do akt, a w szczególności dokumentów odciążających, jest zapewniony na etapie postępowania sądowego,
         zainteresowane przedsiębiorstwo nie musi wykazywać, że gdyby miało dostęp do nieprzekazanych dokumentów, Komisja wydałaby
         decyzję o innej treści, a jedynie, że wspomniane dokumenty mogły być przydatne dla jego obrony. W tym względzie gdy Komisja
         zagubiła pewną liczbę tomów akt, w których – czego nie można wykluczyć – dane przedsiębiorstwo mogło odnaleźć informacje przydatne
         na swoją obronę, a w wyniku braku wykazu ich zawartości wspomniane przedsiębiorstwo nie miało możliwości zbadania, czy brakujące
         dokumenty mogłyby być przydatne do jego obrony i czy wobec tego mogłoby się na nie powołać, nie można uznać, że brak dostępu
         przedsiębiorstwa do wszystkich dokumentów w aktach dochodzenia nie uniemożliwił mu podjęcia obrony.

      (por. pkt 49–52, 59, 60)
      2.        Jeżeli po stwierdzeniu nieważności decyzji Komisji wymierzającej karę przedsiębiorstwom, które naruszyły art. 81 ust. 1 WE,
         z powodu uchybienia proceduralnego dotyczącego wyłącznie sposobu ostatecznego wydania tej decyzji przez kolegium komisarzy
         Komisja wydaje nową decyzję, której treść jest zasadniczo identyczna i która opiera się na tych samych zarzutach, nie ma ona
         obowiązku przeprowadzenia ponownego przesłuchania zainteresowanych przedsiębiorstw.

      Nie jest tak jednak w wypadku, gdy pierwszą decyzję przyjęto z uchybieniem jakim jest naruszenie prawa do obrony, poprzez
         nieudzielenie przez Komisję danemu przedsiębiorstwu w postępowaniu administracyjnym, które doprowadziło do wydania tej pierwszej
         decyzji, wystarczającego dostępu do dokumentów, w szczególności zaś dokumentów przydatnych dla obrony owego przedsiębiorstwa,
         które to uchybienie poprzedzało wspomniane uchybienie proceduralne. W takich okolicznościach wydając taką samą decyzję jak
         decyzja, której nieważność została stwierdzona ze względu na wspomniane uchybienie proceduralne, bez wszczynania nowego postępowania
         administracyjnego, w ramach którego wysłuchałaby skarżącej, udzieliwszy jej uprzednio dostępu do akt, Komisja narusza prawo
         do obrony owego przedsiębiorstwa.

      (por. pkt 64–68)
WYROK TRYBUNAŁU (wielka izba)
      z dnia 25 października 2011 r.(*)

      Odwołanie – Konkurencja – Rynek sody we Wspólnocie – Porozumienia, decyzje i uzgodnione praktyki – Naruszenie prawa do obrony – Dostęp do akt – Przesłuchanie przedsiębiorstwa
      W sprawie C‑110/10 P
      mającej za przedmiot odwołanie w trybie art. 56 statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, wniesione w dniu 26 lutego
         2010 r.,

      Solvay SA, z siedzibą w Brukseli (Belgia), reprezentowana przez adwokatów P. Foriersa, R. Jafferaliego, F. Louisa oraz A. Vallery,

      strona skarżąca,
      w której drugą stroną postępowania jest:
      Komisja Europejska reprezentowana przez J. Curralla oraz F. Castilla de la Torrego, działających w charakterze pełnomocników, wspieranych przez
         adwokat N. Coutrelis, z adresem do doręczeń w Luksemburgu,

      strona pozwana w pierwszej instancji,
      TRYBUNAŁ (wielka izba),
      w składzie: V. Skouris, prezes, J.N. Cunha Rodrigues, K. Lenaerts, J.C. Bonichot i U. Lõhmus, prezesi izb, A. Rosas (sprawozdawca),
         R. Silva de Lapuerta, E. Levits, A. Ó Caoimh, L. Bay Larsen, T. von Danwitz, A. Arabadjiev i E. Jarašiūnas, sędziowie,

      rzecznik generalny: J. Kokott,
      sekretarz: R. Şereş, administrator,
      uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 18 stycznia 2011 r.,
      po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 14 kwietnia 2011 r.,
      wydaje następujący
      Wyrok
      1        W odwołaniu Solvay SA (zwana dalej „Solvay”) wnosi o uchylenie wyroku Sądu Unii Europejskiej z dnia 17 grudnia 2009 r. w sprawie
         T‑58/01, Zb.Orz. s. II‑4781 (zwanego dalej „zaskarżonym wyrokiem”), którym Sąd oddalił wniesioną przez tę spółkę skargę o stwierdzenie
         nieważności decyzji Komisji 2003/5/WE z dnia 13 grudnia 2000 r. w sprawie postępowania na podstawie art. 81 traktatu WE (sprawa
         COMP/33.133 – B: Węglan sodu – Solvay, CFK) (Dz.U. 2003, L 10, s. 1), a tytułem żądania ewentualnego – uchylenie lub obniżenie
         nałożonej na nią grzywny.

       Okoliczności powstania sporu
      2        Solvay jest dużym przedsiębiorstwem chemicznym. Jej założyciel, Ernest Solvay, odkrył proces umożliwiający syntetyczne wytwarzanie
         sody – surowca używanego głównie przy produkcji szkła. Sodę wykorzystuje się także w przemyśle chemicznym, do produkcji detergentów,
         a także w przemyśle metalurgicznym.

      3        Około 1870 r. Solvay udzieliła licencji na produkcję Brunner Mond & Co. – jednej ze spółek tworzących początkowo Imperial
         Chemical Industries (zwany dalej „ICI”). Solvay i Brunner, Mond & Co. podzieliły między sobą strefy wpływów (tworząc „Alkali
         Cartel”) w taki sposób, że Solvay prowadziła działalność na kontynencie europejskim, podczas gdy obszarem działalności Brunner,
         Mond & Co. były Wyspy Brytyjskie, Wspólnota Brytyjska oraz inne kraje Afryki, Azji i Ameryki Południowej. Pierwotne porozumienie
         było wielokrotnie odnawiane, między innymi w 1945 r.

      4        Pod koniec lat 80. XX w. Solvay była największym producentem sody zarówno we Wspólnocie Europejskiej, gdzie jej udział w rynku
         wynosił 60%, jak i w skali światowej. ICI był drugim co do wielkości producentem. Dalsze pozycje zajmowało czterech małych
         producentów, a mianowicie Rhône-Poulenc, Akzo, Matthes & Weber oraz Chemische Fabrik Kalk (zwana dalej „CFK”).

      5        Sodę naturalną wydobywano w Stanach Zjednoczonych. Koszt jej wyprodukowania był niższy od kosztu produkcji sody syntetycznej,
         ale doliczyć trzeba było do niego jeszcze koszty transportu. Przedsiębiorstwa wspólnotowe były przez kilka lat chronione środkami
         antydumpingowymi, ale stały się one przedmiotem ponownego badania z chwilą wszczęcia przez Komisję Wspólnot Europejskich spornych
         procedur. Istniała bowiem możliwość, że dumping nie zostanie już dowiedziony.

      6        Producenci z krajów Europy Wschodniej także stanowili konkurencję, jednakże wytwarzali oni niewielkie ilości sody. Przywóz
         z tych krajów był również przedmiotem środków antydumpingowych.

      7        Na rynku wspólnotowym można było stwierdzić istnienie podziału stref wpływów między Solvay a ICI, a także rozgraniczenia rynków
         krajowych, na których występowały znaczne różnice cen.

      8        Podejrzewając istnienie porozumień między różnymi producentami we Wspólnocie, na początku 1989 r. Komisja przeprowadziła kontrolę
         w przedsiębiorstwach głównych producentów sody i zażądała przekazania jej kopii licznych dokumentów. Kontrole zostały uzupełnione
         żądaniami przedstawienia informacji.

      9        W dniu 13 marca 1990 r. Komisja wysłała do Solvay, ICI i CFK wspólne pismo w sprawie przedstawienia zarzutów. Spółkom tym
         zarzucone zostały następujące naruszenia:

      –        art. 85 traktatu EWG (następnie art. 85 traktatu WE, obecnie, po zmianie, art. 81 WE) przez Solvay i przez ICI,
      –        art. 85 traktatu przez Solvay i przez CFK,
      –        art. 86 traktatu EWG (następnie art. 86 WE, obecnie, po zmianie, art. 82 WE) przez Solvay,
      –        art. 86 traktatu przez ICI.
      10      Komisja nie przekazała żadnemu z objętych zarzutami przedsiębiorstw wszystkich dokumentów; przekazała jedynie te dokumenty,
         które dotyczyły naruszenia zarzucanego danemu przedsiębiorstwu. Ponadto liczne dokumenty bądź ich fragmenty nie zostały udostępnione
         zainteresowanym przedsiębiorstwom ze względu na ochronę poufności.

      11      Przedsiębiorstwa te zostały wezwane do złożenia ustnych wyjaśnień. Solvay najwyraźniej nie życzyła sobie uczestnictwa w przesłuchaniach.

      12      W dniu 19 grudnia 1990 r. Komisja przyjęła cztery następujące decyzje:

      –        decyzję 91/297/EWG dotyczącą postępowania na podstawie art. [81 WE] (sprawa IV/33.133 – A: Węglan sodu – Solvay, ICI) (Dz.U.
         1991, L 152, s. 1), w której zarzuciła spółce Solvay i ICI głównie dalsze utrzymywanie podziału rynku sody, pomimo udzielonego
         przez te przedsiębiorstwa zapewnienia, że porozumienie zawarte w 1945 r. nie jest już stosowane, i w której – dla wykazania,
         że podejmowane praktyki nie były niezależne („praktyki równolegle”) – wzięła pod uwagę fakt, że w pewnych sytuacjach Solvay
         realizowała dostawy w imieniu ICI, a także istnienie częstych kontaktów między tymi dwoma przedsiębiorstwami;

      –        decyzję 91/298/EWG dotyczącą postępowania na podstawie art. [81 WE] (sprawa IV/33.133 – B: Węglan sodu – Solvay, CFK) (Dz.U.
         1991, L 152, s. 16), w której zarzuciła spółkom Solvay i CFK uczestnictwo w porozumieniu cenowym, na podstawie którego Solvay
         gwarantowała CFK minimalną, ustalaną corocznie, wielkość sprzedaży;

      –        decyzję 91/299/EWG dotyczącą postępowania na podstawie art. [82 WE] (sprawa IV/33.133 – C: Węglan sodu – Solvay) (Dz.U. 1991,
         L 152, s. 21), w której zarzuciła Solvay nadużywanie pozycji dominującej poprzez stosowanie systemów bonifikat, rabatów i upustów
         w odniesieniu do wyrażonej w tonach dodatkowej wielkości sprzedaży, celem zobowiązania klientów do pokrywania u niej całości
         ich zapotrzebowania i wyeliminowania konkurencji;

      –        decyzję 91/300/EWG dotyczącą postępowania na podstawie art. [82 WE] (sprawa IV/33.133 – D: Węglan sodu – ICI) (Dz.U. 1991,
         L 152, s. 40), w której zarzuciła podobne praktyki przedsiębiorstwu ICI.

      13      Wszystkie cztery decyzje zostały zaskarżone przed Sądem. Solvay wniosła o stwierdzenie nieważności decyzji 91/297 (sprawa
         T‑30/91), 91/298 (sprawa T‑31/91) i 91/299 (sprawa T‑32/91). ICI wniósł o stwierdzenie nieważności decyzji 91/297 (sprawa
         T‑36/91) i 91/300 (sprawa T‑37/91). CFK zapłaciła natomiast grzywnę, która została nałożona na to przedsiębiorstwo decyzją
         91/298.

      14      Należy w tym względzie przypomnieć, iż w dniu 27 lutego 1992 r. Sąd uznał za nieistniejącą decyzję Komisji dotyczącą porozumienia
         między przedsiębiorstwami produkującymi polichlorek winylu (PVC) ze względu na brak prawidłowego uwierzytelnienia tej decyzji
         (wyrok z dnia 27 lutego 1992 r. w sprawach połączonych T‑79/89, T‑84/89, T‑85/89, T‑86/89, T‑89/89, T‑91/89, T‑92/89, T‑94/89,
         T‑96/89, T‑98/89, T‑102/89 i T‑104/89 BASF i in. przeciwko Komisji, Rec. s. II‑315). W sprawach wskazanych w pkt 13 niniejszego
         wyroku, w których skarżącą była Solvay, spółka ta wniosła „skargi uzupełniające”, w których podniosła nowy zarzut, zmierzający
         do uznania decyzji, której stwierdzenia nieważności domagała się początkowo, za nieistniejącą, powołując się na dwa artykuły
         prasowe, z których wynikało, że Komisja przyznała, iż nie uwierzytelniła żadnej decyzji od 25 lat.

      15      Po rozstrzygnięciu przez Trybunał odwołania od wskazanego orzeczenia, wyrokiem z dnia 15 czerwca 1994 r. w sprawie C‑137/92 P
         Komisja przeciwko BASF i in., Rec. s. I‑2555, Sąd zarządził zastosowanie innych środków organizacji postępowania w niniejszej
         sprawie, wzywając w szczególności Komisję do przedstawienia, między innymi, tekstu decyzji zaskarżonej przez skarżącą, który
         został ówcześnie uwierzytelniony. W odpowiedzi Komisja podniosła, że według niej nie należy badać zasadności tego zarzutu,
         dopóki Sąd nie rozstrzygnie kwestii jego dopuszczalności. Ponieważ jednak postanowieniem z dnia 25 października 1994 r. Sąd
         nakazał Komisji przedłożenie wspomnianego tekstu, zastosowała się ona do tego nakazu i dostarczyła tekst rzeczonej decyzji.
         Na rozprawie, która odbyła się w dniach 6 i 7 grudnia 1994 r., wysłuchane zostały wystąpienia stron i ich odpowiedzi na pytania
         Sądu.

      16      W dniu 29 czerwca 1995 r. Sąd wydał pięć wyroków.

      17      Wyrokami z dnia 29 czerwca 1995 r. w sprawie T‑30/91 Solvay przeciwko Komisji, Rec. s. II‑1775, i w sprawie T‑36/91 ICI przeciwko
         Komisji, Rec. s. II‑1847, stwierdzono nieważność decyzji 91/297 ze względu na naruszenie prawa do obrony, na tej podstawie,
         że w postępowaniu administracyjnym Komisja nie udzieliła w wystarczającym zakresie dostępu do dokumentów, a w szczególności
         do tych, które mogły zostać wykorzystane do celów obrony. W celu stwierdzenia, że uchybienie proceduralne, którego dopuszczono
         się w postępowaniu administracyjnym, nie może być sanowane w postępowaniu sądowym, Sąd wskazał w szczególności, w pkt 98 ww.
         wyroku w sprawie Solvay przeciwko Komisji, że „gdyby w postępowaniu administracyjnym skarżąca mogła powoływać się na dokumenty
         mogące uwolnić ją od zarzutów, być może byłaby w stanie wpłynąć na oceny przedstawione przez kolegium członków Komisji, przynajmniej
         co do kwestii mocy dowodowej równoległych i pasywnych praktyk, które zarzucono jej w odniesieniu do rozpoczęcia, a więc i do
         czasu trwania naruszenia”. Zarówno w ww. wyroku w sprawie Solvay przeciwko Komisji, jak i w ww. wyroku w sprawie ICI przeciwko
         Komisji Sąd orzekł, że Komisja powinna była przynajmniej dostarczyć wykaz dokumentów pochodzących od innych przedsiębiorstw,
         tak aby umożliwić weryfikację ich faktycznej zawartości oraz przydatności do celów obrony.

      18      Wyrokiem z dnia 29 czerwca 1995 r. w sprawie T‑31/91, Rec. s. II‑1821, stwierdzono nieważność decyzji 91/298 w odniesieniu
         do Solvay, ze względu na to, że wskazana decyzja Komisji nie została prawidłowo uwierzytelniona.

      19      Z tego samego względu, wyrokiem z dnia 29 czerwca 1995 r. w sprawie T‑32/91 Solvay przeciwko Komisji, Rec. s. II‑1825, stwierdzono
         nieważność decyzji 91/299.

      20      Decyzja 91/300 była przedmiotem wyroku z dnia 29 czerwca 1995 r. w sprawie T‑37/91 ICI przeciwko Komisji, Rec. s. II‑1901.
         Sąd oddalił zarzuty i argumenty dotyczące nieudostępnienia dokumentów pochodzących od innych przedsiębiorstw – ze względu
         na to, że dokumenty te nie mogłyby zostać wykorzystane do celów obrony skarżącej – a także nieudostępnienia wykazu dokumentów
         samej skarżącej. Sąd stwierdził jednak nieważność zaskarżonej decyzji ze względu na brak prawidłowego uwierzytelnienia.

      21      Wyżej wymienione wyroki z dnia 29 czerwca 1995 r. w sprawie T‑31/91 Solvay przeciwko Komisji i w sprawie T‑32/91 Solvay przeciwko
         Komisji stały się przedmiotem odwołań wniesionych przez Komisję, które doprowadziły do wydania wyroku z dnia 6 kwietnia 2000 r.
         w sprawach połączonych C‑287/95 P i C‑288/95 P Komisja przeciwko Solvay, Rec. s. I‑2391. Wyżej wymieniony wyrok z dnia 29 czerwca
         1995 r. w sprawie T‑37/91 ICI przeciwko Komisji także stał się przedmiotem odwołania, które doprowadziło do wydania wyroku
         z dnia 6 kwietnia 2000 r. w sprawie C‑286/95 P Komisja przeciwko ICI, Rec. s. I‑2341. Odwołania te zostały oddalone przez
         Trybunał dwoma ww. wyrokami w sprawie Komisja przeciwko Solvay i w sprawie Komisja przeciwko ICI.

      22      W odniesieniu do Solvay, w dniu 13 grudnia 2000 r. Komisja wydała dwie nowe decyzje:

      –        Sporną decyzję, odpowiadającą decyzji 91/298. Treść tych decyzji jest zasadniczo taka sama. Zaskarżona decyzja zawiera ponadto
         opis postępowania. Jej adresatem jest Solvay, przedsiębiorstwo, na które Komisja nałożyła grzywnę w wysokości 3 mln EUR.

      –        Decyzję 2003/6/WE dotyczącą postępowania na podstawie art. 82 WE (sprawa IV/33.133 – C: Węglan sodu – Solvay) (Dz.U. 2003,
         L 10, s. 10), odpowiadającą decyzji 91/299, lecz zawierającą dodatkowo opis postępowania. Decyzją tą Komisja nałożyła na Solvay
         grzywnę w wysokości 20 mln EUR.

      23      Solvay wniosła odwołania od wskazanych decyzji. Wyrokiem z dnia 17 grudnia 2009 r. w sprawie T‑57/01 Solvay przeciwko Komisji,
         Zb.Orz. s. II‑4621, oraz zaskarżonym wyrokiem Sąd oddalił te skargi.

       Postępowanie przed Sądem
      24      Ponieważ skarżąca podniosła zarzut dotyczący braku dostępu do akt, w dniu 19 grudnia 2003 r. Sąd wezwał Komisję do przedłożenia
         w szczególności wyczerpującego i szczegółowego wykazu wszystkich dokumentów zawartych w aktach. Komisja wystąpiła o przedłużenie
         wyznaczonego terminu, po czym dostarczyła pierwszy, a następnie drugi wykaz. Solvay zażądała wglądu do niektórych dokumentów.
         W trakcie tego dochodzenia Komisja przyznała, że zagubiła niektóre akta i że nie jest w stanie sporządzić wykazu zawartych
         w nich dokumentów, ponieważ spisu odpowiednich segregatorów także nie dało się według niej odnaleźć. Skarżąca i Komisja, odpowiednio
         w dniach 15 lipca i 17 listopada 2005 r., przedstawiły swe uwagi na piśmie w przedmiocie przydatności dokumentów, do których
         wglądu zażądała Solvay, do celów jej obrony. Jeszcze w 2008 r. do stron zwracano się z różnymi pytaniami. Rozprawa odbyła
         się w dniu 26 czerwca tego samego roku.

       Zaskarżony wyrok
       Argumenty przedstawione w uzasadnieniu żądań zmierzających do stwierdzenia nieważności spornej decyzji
      25      Skarżąca podniosła cztery podzielone na części zarzuty, w ramach których przedstawiła szereg argumentów.

       Zarzut pierwszy, dotyczący upływu czasu
      –       Błędne zastosowanie reguł dotyczących przedawnienia
      26      Solvay utrzymuje, że przedawnienie ścigania, obliczone zgodnie z rozporządzeniem Rady (EWG) nr 2988/74 z dnia 26 listopada
         1974 r. w sprawie okresów przedawnień w postępowaniach i wykonywaniu sankcji zgodnie z regułami Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej
         dotyczącymi transportu i konkurencji (Dz.U. L 319, s. 1), nie ulega zawieszeniu w postępowaniu odwoławczym. Zdaniem tej spółki
         Komisja mogła wydać nową decyzję niezwłocznie po ogłoszeniu ww. wyroku z dnia 29 czerwca 1995 r. w sprawie T‑31/91 Solvay
         przeciwko Komisji. Wnosząc odwołanie, podjęła ryzyko, zwłaszcza że znała treść ww. wyroku w sprawie Komisja przeciwko BASF
         i in., w którym Trybunał zajął stanowisko w przedmiocie kwestii braku uwierzytelnienia aktów.

      27      Przywołując wyrok z dnia 15 października 2002 r. w sprawach połączonych C‑238/99 P, C‑244/99 P, C‑245/99 P, C‑247/99 P, od
         C‑250/99 P do C‑252/99 P i C‑254/99 P Limburgse Vinyl Maatschappij i in. przeciwko Komisji, Rec. s. I‑8375, dotyczący drugiej
         decyzji „PVC”, w zaskarżonym wyroku Sąd doszedł do wniosku, że należy uznać, iż okres, w trakcie którego przed Trybunałem
         toczyło się postępowanie odwoławcze, był okresem zawieszenia biegu terminu przedawnienia (pkt 78–90). Sąd zwrócił uwagę na
         trudności praktyczne, do jakich prowadziłoby rozwiązanie zaproponowane przez Solvay, a mianowicie ewentualność współistnienia
         dwóch decyzji, w wypadku gdyby Trybunał uwzględnił odwołanie Komisji.

      –       Naruszenie zasady rozsądnego terminu
      28      Sąd zbadał każdy z etapów procedury, jak również jej całość. Stwierdził ponadto, że ponieważ sporna decyzja jest w istocie
         identyczna z decyzją 91/298, prawo do obrony nie zostało naruszone pomimo upływu czasu. W pkt 122 zaskarżonego wyroku Sąd
         orzekł w szczególności, że skarżąca w sposób wyraźny zrezygnowała w skardze z możliwości obniżenia grzywny w drodze rekompensaty
         i że nie złożyła również wniosku o odszkodowanie.

       Zarzut drugi, dotyczący naruszenia istotnych wymogów proceduralnych przy wydawaniu i uwierzytelnianiu spornej decyzji
      29      Sąd oddalił dwie pierwsze części tego zarzutu, dotyczące naruszenia zasady kolegialności oraz zasady pewności prawa. W odniesieniu
         do naruszenia prawa skarżącej do bycia ponownie wysłuchaną Sąd stwierdził, że treść spornej decyzji jest zasadniczo identyczna
         z treścią decyzji 91/298 i że wobec tego Komisja nie musiała ponownie wysłuchiwać skarżącej (pkt 172 zaskarżonego wyroku).
         Sąd oddalił ponadto część zarzutu, dotyczącą braku ponownego zasięgnięcia opinii komitetu doradczego ds. praktyk ograniczających
         konkurencję i pozycji dominującej, a także nieprawidłowego składu tego komitetu.

      30      Sąd oddalił także część zarzutu, dotyczącą naruszenia zasad bezstronności, dobrej administracji i proporcjonalności.

       Zarzut trzeci, dotyczący braku wpływu na wymianę handlową między państwami członkowskimi
      31      Skarżąca zakwestionowała rzekomą strategię handlową, której stosowanie jej zarzucono. Według Sądu nie zakwestionowała ona
         jednak warunków porozumienia zawartego z CK (pkt 214 zaskarżonego wyroku). W pkt 215 zaskarżonego wyroku Sąd stwierdził, że
         porozumienie takie, gwarantujące minimalną, roczną, wyrażoną w tonach wielkość sprzedaży na rynku krajowym, już z definicji
         może zmienić kierunki wymiany handlowej, które rozwijałyby się przy braku porozumienia, wobec czego nie zachodzi potrzeba
         wykazywania istnienia strategii handlowej.

       Zarzut czwarty, dotyczący naruszenia prawa dostępu do akt
      32      Sąd zbadał, czy brak dostępu do pewnych dokumentów w trakcie postępowania administracyjnego uniemożliwił skarżącej zapoznanie
         się z dokumentami, które mogły być przydatne do jej obrony. Uznał, że tak nie było, stwierdzając wcześniej, że porozumienie
         zawarte z CKF stanowi dowód istnienia wpływu na wymianę handlową między państwami członkowskimi i że argument dotyczący strategii
         handlowej jest w tym względzie bez znaczenia. Sąd zbadał część zarzutu dotyczącą braku pełnego wglądu do akt. Po podjęciu
         próby wyjaśnienia, co zawierały zagubione przez Komisję akta, w pkt 262 zaskarżonego wyroku Sąd ustalił, że zarzucane Solvay
         praktyki zostały potwierdzone w dokumentach figurujących w istniejących aktach i że „nic nie pozwala przypuszczać, że w brakujących
         tomach akt [skarżąca] mogłaby […] odnaleźć dokumenty umożliwiające jej zakwestionowanie ustaleń Komisji”.

       Argumenty przedstawione w uzasadnieniu żądań zmierzających do uchylenia lub obniżenia grzywny
      33      Skarżąca podniosła pięć zarzutów, dotyczących błędnej oceny wagi naruszeń, błędnej oceny czasu trwania naruszenia, błędnego
         uwzględnienia przez Komisję okoliczności obciążających, istnienia okoliczności łagodzących oraz nieproporcjonalnego charakteru
         grzywny, w szczególności ze względu na upływ czasu.

      34      W pkt 303 zaskarżonego wyroku Sąd uznał, że Komisja nie wykazała, że omawiane naruszenie trwało do końca 1990 r., i w konsekwencji
         obniżył grzywnę o 25%.

      35      Ostatecznie Sąd ustalił grzywnę na 2,25 mln EUR. Orzekł, że skarżąca pokrywa trzy czwarte własnych kosztów oraz trzy czwarte
         kosztów poniesionych przez Komisję, a także że Komisja pokrywa jedną czwartą własnych kosztów i jedną czwartą kosztów poniesionych
         przez skarżącą.

       W przedmiocie odwołania
      36      Wnosząca odwołanie podnosi trzy zarzuty. Zarzut pierwszy dotyczy naruszenia prawa do rozpatrzenia sprawy w rozsądnym terminie.
         Zarzut drugi dotyczy naruszenia prawa do obrony polegającego na tym, że po odmówieniu wnoszącej odwołanie dostępu do akt w postępowaniu
         administracyjnym Komisja zagubiła część tych akt. Zarzut trzeci dotyczy naruszenia przysługującego wnoszącej odwołanie prawa
         do bycia wysłuchaną przed wydaniem przez Komisję spornej decyzji.

      37      W pierwszej kolejności należy zbadać łącznie zarzuty drugi i trzeci, gdyż obydwa dotyczą naruszenia prawa do obrony.

       Argumentacja stron
      38      W ramach pierwszej części zarzutu drugiego wnosząca odwołanie podnosi, że zobowiązując ją do wykazania, że zagubione dokumenty
         mogły być przydatne do obrony, Sąd nałożył na nią ciężar dowodowy, którego spełnienie było niemożliwe, ponieważ dokumenty
         te nie mogły zostać zbadane.

      39      W ramach drugiej części tego zarzutu wnosząca odwołanie twierdzi, że Sąd zlekceważył zasadę, zgodnie z którą wystarczy, że
         istnieje szansa, choćby niewielka, że dokumenty te mogłyby mieć wpływ na sporną decyzję.

      40      W ramach trzeciej części omawianego zarzutu wnosząca odwołanie kwestionuje okoliczność, że Sąd nie przeprowadził choćby pobieżnej
         analizy akt, aby zbadać, czy brakujące dokumenty mogły mieć wpływ na rzeczoną decyzję, lecz od razu orzekł co do istoty. Sąd
         uznał bowiem najpierw, że zarzut merytoryczny podniesiony przez wnoszącą odwołanie w uzasadnieniu skargi o stwierdzenie nieważności
         zaskarżonej decyzji, dotyczący braku skutków dla wymiany handlowej między państwami członkowskimi, należy oddalić, a następnie
         doszedł na tej podstawie do wniosku, że nieujawnione skarżącej dokumenty nie mogły wywrzeć żadnego wpływu na tę decyzję.

      41      W ramach czwartej części tego zarzutu wnosząca odwołanie kwestionuje okoliczność, że Sąd uznał, iż nie wykazała ona, że zaginione
         dokumenty mogły być przydatne do jej obrony, wskazując, że nie podniosła ona przed Sądem zarzutu służącego podważeniu istnienia
         porozumienia z CFK, co mogła uczynić nawet w braku dostępu do akt sprawy, podczas gdy wnosząca odwołanie podniosła ten zarzut
         przed Komisją i nikt nie jest już w stanie ustalić treści zaginionych dokumentów.

      42      W ramach piątej części zarzutu drugiego wnosząca odwołanie zarzuca Sądowi, że w ogóle nie zainteresował się zaginionymi dokumentami,
         ponieważ odrzucił już zarzut co do istoty podniesiony przez nią w przedmiocie braku wpływu na handel między państwami członkowskimi,
         podczas gdy nie zna on treści zaginionych dokumentów, w związku z czym nie może wykluczyć, iż owe dokumenty pozwoliłyby wnoszącej
         odwołanie na zaprezentowanie dodatkowych argumentów, a nawet na przedstawienie zupełnie nowych zarzutów, zarówno co do istoty,
         jak i co do kwoty grzywny lub co do prawidłowości postępowania.

      43      W ramach pierwszej części zarzutu trzeciego wnosząca odwołanie zarzuca Sądowi, że nie ustosunkował się do jej argumentu, wedle
         którego powinna ona była zostać wysłuchana przed wydaniem spornej decyzji, pomimo istnienia ww. wyroku w sprawie Limburgse
         Vinyl Maatschappij i in. przeciwko Komisji, gdyż w postępowaniu administracyjnym wystąpiły nieprawidłowości wynikające z braku
         dostępu do akt na etapie poprzedzającym wydanie tej decyzji, wpływające na ważność związanych z nią środków przygotowawczych,
         zaś nieprawidłowości te zostały stwierdzone przez Sąd przed wydaniem spornej decyzji, w wyroku z dnia 29 czerwca 1995 r. w sprawie
         T‑30/91 Solvay przeciwko Komisji.

      44      W ramach drugiej części tego zarzutu wnosząca odwołanie zarzuca Sądowi, że odmówił on uznania, że przed wydaniem spornej decyzji
         Komisja była zobowiązana przesłuchać zainteresowane przedsiębiorstwo, podczas gdy w wyroku Sądu, choć wydanym w odrębnym postępowaniu,
         wykazano istnienie uchybienia mającego wpływ na środki przygotowawcze poprzedzające wydanie decyzji, której nieważność stwierdzono.
         Wnosząca odwołanie przypomina w tym względzie ww. wyrok z dnia 29 czerwca 1995 r. w sprawie T‑30/91 Solvay przeciwko Komisji
         i podkreśla, że w postępowaniu w niniejszej sprawie wystąpiły te same uchybienia co te, które ujawniono w postępowaniu, w którym
         zapadł przywołany wyrok. Zgodnie z art. 233 WE Komisja powinna była wyciągnąć z wyroku wydanego przez Sąd wszystkie jego konsekwencje.
         Chociaż Sąd stwierdził nieważność decyzji 91/298 ze względu na brak uwierzytelnienia, to Komisja powinna była uwzględnić także
         ww. wyrok z dnia 29 czerwca 1995 r. w sprawie T‑30/91 Solvay przeciwko Komisji, w którym stwierdzono definitywnie inne uchybienie
         proceduralne. Według wnoszącej odwołanie Komisja była zatem zobowiązana do wyeliminowania tego stwierdzonego przez Sąd uchybienia
         proceduralnego, po to by uczynić postępowanie prawidłowym, co oznacza, że przed wydaniem spornej decyzji powinna umożliwić
         skarżącej dostęp do dokumentów i przedstawienie wszystkich uwag na piśmie i ustnie.

      45      Komisja kwestionuje dopuszczalność i zasadność zarzutów i argumentów podniesionych przez wnoszącą odwołanie.

       Ocena Trybunału
      46      Wbrew twierdzeniom Komisji, w ramach zarzutu dotyczącego naruszenia prawa dostępu do akt wnosząca odwołanie kwestionuje nie
         dokonaną przez Sąd ocenę okoliczności faktycznych, ale reguły, jakie zastosował on w odniesieniu do kwestii ciężaru dowodu
         na okoliczność przydatności dokumentów, które jedna ze stron zagubiła. Zagadnienie, czy przy ocenie przydatności dokumentów
         do celów obrony wnoszącej odwołanie Sąd zastosował prawidłowe kryterium prawne, stanowi kwestię prawną, która podlega kontroli
         Trybunału w ramach odwołania (zob. podobnie wyroki: z dnia 25 stycznia 2007 r. w sprawach połączonych C‑403/04 P i C‑405 P
         Sumitomo Metal Industries i Nippon Steel przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. I‑729, pkt 40; a także z dnia 10 lipca 2008 r. w sprawie
         C‑413/06 P Bertelsmann i Sony Corporation of America przeciwko Impala, Zb.Orz. s. I‑4951, pkt 117).

      47      Prawo do obrony należy do praw podstawowych, stanowiących integralną część ogólnych zasad prawa, których poszanowanie zapewnia
         sąd wspólnotowy (wyrok z dnia 7 stycznia 2004 r. w sprawach połączonych C‑204/00 P, C‑205/00 P, C‑211/00 P, C‑213/00 P, C‑217/00 P
         i C‑219/00 P Aalborg Portland i in. przeciwko Komisji, Rec. s. I‑123, pkt 64).

      48      Przestrzeganie prawa do obrony w postępowaniu przed Komisją zmierzającym do nałożenia na przedsiębiorstwo grzywny za naruszenie
         reguł konkurencji wymaga stworzenia zainteresowanemu przedsiębiorstwu możliwości skutecznego przedstawienia jego punktu widzenia
         w kwestii prawdziwości i znaczenia faktów i zarzucanych okoliczności, a także w kwestii dokumentów uwzględnionych przez Komisję
         w celu udowodnienia jej twierdzenia o istnieniu naruszenia traktatu (ww. wyrok w sprawie Aalborg Portland i in. przeciwko
         Komisji, pkt 66). Praw tych dotyczy art. 41 ust. 2 lit. a) i b) Karty praw podstawowych Unii Europejskiej.

      49      Jak słusznie przypomniał Sąd w pkt 224 zaskarżonego wyroku, prawo dostępu do akt sprawy oznacza, że Komisja zapewnia zainteresowanemu
         przedsiębiorstwu możliwość zbadania wszystkich dokumentów znajdujących się w aktach dochodzenia, które mogą mieć znaczenie
         dla jego obrony. Dokumenty te obejmują zarówno dokumenty obciążające, jak i odciążające, z zastrzeżeniem tajemnicy handlowej
         innych przedsiębiorstw, dokumentów wewnętrznych Komisji oraz innych poufnych informacji (ww. wyroki: w sprawie Limburgse Vinyl
         Maatschappij i in. przeciwko Komisji, pkt 315; a także w sprawie Aalborg Portland i in. przeciwko Komisji, pkt 68).

      50      Naruszenie prawa dostępu do akt w postępowaniu poprzedzającym wydanie decyzji może, co do zasady, doprowadzić do stwierdzenia
         nieważności tej decyzji, jeżeli naruszone zostało prawo do obrony (ww. wyrok w sprawie Limburgse Vinyl Maatschappij i in.
         przeciwko Komisji, pkt 317).

      51      Podobnie zaistniałe naruszenie nie zostaje naprawione przez samo umożliwienie dostępu do akt w postępowaniu sądowym (ww. wyrok
         w sprawie Limburgse Vinyl Maatschappij i in. przeciwko Komisji, pkt 318). Analiza Sądu ograniczona jest do kontroli zarzutów
         prawnych, a jej celem ani skutkiem nie jest zastąpienie pełnej analizy sytuacji dokonywanej w ramach postępowania administracyjnego.
         Ponadto spóźnione zapoznanie się z niektórymi dokumentami zawartymi w aktach nie sprawi, że przedsiębiorstwo, które wniosło
         skargę na decyzję Komisji, znajdzie się w sytuacji, w której znajdowałoby się, gdyby miało możliwość posłużenia się tymi samymi
         dokumentami, by zaprezentować tej instytucji swe uwagi ustne i na piśmie (zob. ww. wyrok w sprawie Aalborg Portland i in.
         przeciwko Komisji, pkt 103 i przytoczone tam orzecznictwo).

      52      W sytuacji gdy dostęp do akt jest zapewniony na etapie postępowania sądowego, zainteresowane przedsiębiorstwo nie musi wykazywać,
         że gdyby miało dostęp do nieprzekazanych dokumentów, Komisja wydałaby decyzję o innej treści, a jedynie, że wspomniane dokumenty
         mogły być przydatne dla jego obrony (wyrok z dnia 2 października 2003 r. w sprawie C‑199/99 P Corus UK przeciwko Komisji,
         Rec. s. I‑11177, pkt 128; ww. wyrok w sprawie Limburgse Vinyl Maatschappij i in. przeciwko Komisji, pkt 318; a także ww. wyrok
         w sprawie Aalborg Portland i in. przeciwko Komisji, pkt 131).

      53      Chociaż Sąd prawidłowo przypomniał te zasady, to jednak w pkt 263 zaskarżonego wyroku uznał, że „nawet jeśli skarżąca nie
         miała dostępu do wszystkich dokumentów znajdujących się w aktach dochodzenia, ta okoliczność nie uniemożliwiła jej w niniejszej
         sprawie podjęcia obrony przed zarzutami co do istoty sprawy postawionymi przez Komisję w piśmie w sprawie przedstawienia zarzutów
         i w [spornej] decyzji”.

      54      Aby dojść do tego wniosku, Sąd zbadał najpierw zarzuty zawarte w rzeczonej decyzji oraz istotne dowody przedstawione na ich
         poparcie. Taki sposób postępowania nie może być krytykowany, gdyż w świetle tych właśnie informacji należy oceniać przydatność
         innych dokumentów dla obrony.

      55      Sąd oparł jednak swój wniosek na przedstawionej w pkt 262 zaskarżonego wyroku tezie, że „ponieważ skarżąca nie podniosła w skardze
         żadnego argumentu zmierzającego do zanegowania istnienia porozumienia opisanego przez Komisję w [spornej] decyzji, nic nie
         pozwala przypuszczać, że w brakujących tomach akt mogłaby ona odnaleźć dokumenty umożliwiające jej zakwestionowanie ustaleń
         Komisji”.

      56      Należy przypomnieć, że jak wynika z pkt 49 spornej decyzji, w postępowaniu administracyjnym przed Komisją wnosząca odwołanie
         i CFK zakwestionowały istnienie zawartego między nimi porozumienia. Wnosząca odwołanie podniosła w szczególności, że jednostronnie
         wspierała działalność CFK w momencie, gdy zamierzała odkupić od tej spółki jej działalność.

      57      Ponadto w czasie, gdy wnosząca odwołanie przygotowywała swą skargę, nie miała ona dostępu do akt CFK, co może wyjaśniać, dlaczego
         w skardze nie zakwestionowała istnienia takiego porozumienia.

      58      W każdym razie strony postępowania nie można krytykować za fakt, że podniosła ona nowe zarzuty, których podstawą są okoliczności
         ujawnione w toku postępowania, jak stanowi art. 45 § 2 regulaminu postępowania przed Sądem.

      59      W niniejszej sprawie dopiero w trakcie 2005 r. wnosząca odwołanie mogła ustosunkować się do treści dokumentów zebranych w 1989 r.
         Jednakże wobec zaginięcia pewnej liczby tomów akt i braku wykazu ich zawartości nie miała ona możliwości zbadania, czy brakujące
         dokumenty mogłyby być przydatne do jej obrony i czy wobec tego mogłaby się na nie powołać.

      60      Konsekwencje tego zaginięcia dokumentów dla prawa do obrony są tym bardziej znaczące, że – według Komisji – brakujące tomy
         akt prawdopodobnie zawierały odpowiedzi na żądania przedstawienia informacji wystosowane na podstawie art. 11 rozporządzenia
         Rady nr 17 z dnia 6 lutego 1962 r., pierwszego rozporządzenia wprowadzającego w życie art. [81] i [82] traktatu (Dz.U. 1962,
         13, s. 204 – wyd. spec. w języku polskim, rozdz. 8, t. 1, s. 3–10), czyli odpowiedzi CFK. Nie można zatem wykluczyć, że wnosząca
         odwołanie mogła odnaleźć w tych tomach akt informacje potwierdzające tezę, którą zaprezentowała w postępowaniu administracyjnym.

      61      Trzeba podkreślić, że w analizowanym przypadku nie chodzi o brakujące dokumenty, których treść można odtworzyć na podstawie
         innych źródeł, lecz o całe tomy akt, które – o ile wskazane w pkt 60 niniejszego wyroku twierdzenia Komisji są prawdziwe –
         mogły zawierać dokumenty istotne dla toczącego się przed Komisją postępowania i które mogły mieć znaczenie dla obrony wnoszącej
         odwołanie.

      62      Wynika stąd, że uznając w pkt 263 zaskarżonego wyroku, iż okoliczność, że skarżąca nie miała dostępu do wszystkich dokumentów
         znajdujących się w aktach dochodzenia, nie uniemożliwiła jej podjęcia obrony, Sąd doszedł do błędnych wniosków dotyczących
         kwestii naruszenia przez Komisję prawa do obrony, a w odniesieniu do treści brakujących dokumentów oparł się na założeniu,
         którego sam nie był w stanie zweryfikować.

      63      Jeśli chodzi o podniesione przez wnoszącą odwołanie w ramach trzeciego zarzutu odwołania zagadnienie przesłuchania zainteresowanego
         przedsiębiorstwa, należy przypomnieć, że stanowi ono część prawa do obrony. Naruszenie prawa do obrony należy zaś badać przy
         uwzględnieniu szczególnych okoliczności danej sprawy.

      64      W pkt 165 zaskarżonego wyroku Sąd słusznie przypomniał, że jeżeli po stwierdzeniu nieważności decyzji Komisji wymierzającej
         karę przedsiębiorstwom, które naruszyły art. 81 ust. 1 WE, z powodu uchybienia proceduralnego dotyczącego wyłącznie sposobu
         ostatecznego wydania tej decyzji przez kolegium komisarzy Komisja wydaje nową decyzję, której treść jest zasadniczo identyczna
         i która opiera się na tych samych zarzutach, nie ma ona obowiązku przeprowadzenia ponownego przesłuchania zainteresowanych
         przedsiębiorstw (zob. podobnie ww. wyrok w sprawie Limburgse Vinyl Maatschappij i in. przeciwko Komisji, pkt 83–111).

      65      W niniejszej sprawie kwestii przesłuchania skarżącej nie można jednak oddzielać od kwestii dostępu do akt. O ile bowiem sporna
         decyzja ma zasadniczo taką samą treść i opiera się na takich samych zarzutach jak pierwsza decyzja, której nieważność stwierdził
         Sąd ze względu na uchybienie proceduralne, jakiego dopuszczono się na ostatnim etapie postępowania, a mianowicie brak prawidłowego
         uwierzytelnienia przez kolegium komisarzy, o tyle przy wydaniu tej pierwszej decyzji również dopuszczono się uchybienia proceduralnego,
         i to dużo wcześniej. Jak wynika bowiem z pkt 17 niniejszego wyroku, nie ma wątpliwości co do tego, że w postępowaniu administracyjnym,
         które doprowadziło do wydania tej pierwszej decyzji, Komisja nie przekazała skarżącej wszystkich dokumentów figurujących w jej
         aktach, w szczególności zaś dokumentów odciążających.

      66      Tymczasem, jak przypomniano w pkt 17 niniejszego wyroku, w ww. wyrokach z dnia 29 czerwca 1995 r. w sprawie T‑30/91 Solvay
         przeciwko Komisji i w sprawie T‑36/91 ICI przeciwko Komisji, Sąd stwierdził – w odniesieniu do decyzji 91/297, o której mowa
         w pkt 12 niniejszego wyroku, która związana jest ze sporną decyzją i która była przedmiotem tego samego pisma w sprawie przedstawienia
         zarzutów – że w postępowaniu administracyjnym dopuszczono się naruszenia prawa do obrony, gdyż Komisja nie udzieliła zainteresowanemu
         przedsiębiorstwu wystarczającego dostępu do dokumentów, a w szczególności do tych, które mogły zostać wykorzystane do celów
         jego obrony. Sąd stwierdził zatem nieważność tych decyzji, przypominając w szczególności, z jednej strony, że w sprawach z zakresu
         konkurencji dostęp do akt należy do gwarancji procesowych służących ochronie prawa do obrony, a z drugiej strony, że istnieje
         konieczność sporządzenia szczegółowego wykazu dokumentów zawartych w aktach, tak aby zainteresowane przedsiębiorstwo mogło
         ocenić, czy celowe jest wystąpienie z żądaniem udostępnienia konkretnych dokumentów, które mogłyby być przydatne do jego obrony
         (ww. wyroki z dnia 29 czerwca 1995 r.: w sprawie T‑30/91 Solvay przeciwko Komisji, pkt 59, 101; a także w sprawie T‑36/91
         ICI przeciwko Komisji, pkt 69, 111).

      67      Pomimo tych okoliczności i nie bacząc na orzecznictwo Trybunału potwierdzające znaczenie dostępu do akt, a zwłaszcza dokumentów
         odciążających (zob. w szczególności wyrok z dnia 8 lipca 1999 r. w sprawie C‑51/92 Hercules Chemicals przeciwko Komisji, Rec.
         s. I‑4235), Komisja wydała taką samą decyzję jak decyzja, której nieważność została stwierdzona ze względu na brak prawidłowego
         uwierzytelnienia, bez wszczynania nowego postępowania administracyjnego, w ramach którego wysłuchałaby skarżącej, udzieliwszy
         jej uprzednio dostępu do akt.

      68      Wynika stąd, że nie biorąc pod uwagę szczególnych okoliczności sprawy, a w szczególności opierając się na fakcie, że podstawą
         stwierdzenia nieważności pierwszej decyzji był brak prawidłowego uwierzytelnienia i że druga decyzja zawierała te same zarzuty,
         Sąd błędnie uznał, że przesłuchanie skarżącej nie było konieczne. Sąd naruszył zatem prawo, orzekając, że braku przesłuchania
         skarżącej przed wydaniem spornej decyzji nie można uznać za naruszenie prawa do obrony przez Komisję.

      69      W świetle powyższych rozważań zarzuty drugi i trzeci odwołania są zasadne, a zaskarżony wyrok należy uchylić na tej podstawie,
         że Sąd nie stwierdził w nim nieważności zaskarżonej decyzji ze względu na naruszenie prawa do obrony.

      70      Wobec uznania za zasadne zarzutów drugiego i trzeciego, prowadzących do uchylenia zaskarżonego wyroku, nie zachodzi potrzeba
         badania zarzutu pierwszego.

       W przedmiocie skargi skierowanej przeciwko spornej decyzji
      71      Zgodnie z art. 61 statutu Trybunału Sprawiedliwości, jeśli odwołanie jest zasadne, Trybunał powinien uchylić orzeczenie Sądu.
         Może on wydać orzeczenie ostateczne w sprawie, jeśli stan postępowania na to pozwala. Ma to miejsce w niniejszym przypadku.

      72      Z pkt 47–69 zaskarżonego wyroku wynika, że skarga jest zasadna i że należy stwierdzić nieważność spornej decyzji, ze względu
         na naruszenie prawa do obrony.

       W przedmiocie kosztów
      73      Zgodnie z art. 122 regulaminu Trybunału, jeżeli odwołanie jest zasadne i Trybunał orzeka wyrokiem kończącym postępowanie w sprawie,
         rozstrzyga on o kosztach. Zgodnie z art. 69 § 2 tego regulaminu, mającym zastosowanie do postępowania odwoławczego na podstawie
         art. 118 regulaminu, kosztami zostaje obciążona, na żądanie strony przeciwnej, strona przegrywająca sprawę. Ponieważ Komisja
         przegrała sprawę w odniesieniu do zasadniczej części swych zarzutów, a skarżąca wniosła o obciążenie jej kosztami postępowania,
         powinna ona ponieść własne koszty, a także należy obciążyć ją wszystkimi kosztami poniesionymi przez skarżącą zarówno w pierwszej
         instancji, jak i w postępowaniu odwoławczym.

      Z powyższych względów Trybunał (wielka izba) orzeka, co następuje:
      1)      Wyrok Sądu Unii Europejskiej z dnia 17 grudnia 2009 r. w sprawie T‑58/01 Solvay przeciwko Komisji zostaje uchylony.
      2)      Stwierdza się nieważność decyzji Komisji 2003/5/WE z dnia 13 grudnia 2000 r. w sprawie postępowania na podstawie art. 81 traktatu WE
            (sprawa COMP/33.133 – B: Węglan sodu – Solvay, CFK).
      3)      Komisja Europejska zostaje obciążona kosztami zarówno postępowania w pierwszej instancji, jaki i postępowania odwoławczego.
      Podpisy
      * Język postępowania: francuski.


Wyrok Trybunału z dnia 9 lipca 1997 r. # Konsumentombudsmannen (KO) przeciwko De Agostini (Svenska) Förlag AB (C-34/95) i TV-Shop i Sverige AB (C-35/95 i C-36/95). # Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Marknadsdomstolen - Szwecja. # Sprawy połączone C-34/95, C-35/95 oraz C-36/95.


title: Wyrok Trybunału (ósma izba) z dnia 14 czerwca 2007 r.#Komisja Wspólnot Europejskich przeciwko Rebublice Włoskiej.#Uchybienie zobowiązaniom państwa członkowskiego - Środowisko - Odpady - Odpady niebezpieczne - Dyrektywy 75/442/EWG i 91/689/EWG - Obowiązek opracowania i przekazania planów gospodarowania odpadami.#Sprawa C-82/06.

text:
      Wyrok Trybunału (ósma izba) z dnia 14 czerwca 2007 r. – Komisja przeciwko Włochom
      (sprawa C‑82/06)
      Uchybienie zobowiązaniom państwa członkowskiego – Środowisko naturalne – Odpady – Odpady niebezpieczne – Dyrektywy 75/442/EWG i 91/689/EWG – Obowiązek opracowania i przekazania planów gospodarowania odpadami
      1.                     Skarga o stwierdzenie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego – Przedmiot sporu – Określenie w trakcie postępowania
            poprzedzającego wniesienie skargi (art. 226 WE) (por. pkt 14)
      2.                     Akty instytucji – Dyrektywy – Wykonanie przez państwa członkowskie (art. 249 WE; dyrektywa Rady 75/442 zmieniona dyrektywami
            91/156 i 91/689) (por. pkt 19, 34, 35, 37–39)
      3.                     Skarga o stwierdzenie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego – Badanie zasadności przez Trybunał – Sytuacja, jaką
            należy wziąć pod uwagę – Sytuacja w chwili upływu terminu wyznaczonego w uzasadnionej opinii (art. 226 WE) (por. pkt 25)
      4.                     Państwa członkowskie – Zobowiązania – Wykonanie dyrektyw – Uchybienie zobowiązaniom państwa członkowskiego – Względy uzasadniające
            wynikające z wewnętrznego porządku prawnego – Niedopuszczalność (art. 226 WE) (por. pkt 26)
      Przedmiot

               Uchybienie zobowiązaniom państwa członkowskiego – Naruszenie art. 7 dyrektywy Rady 75/442/EWG z dnia 15 lipca 1975 r. w sprawie
                  odpadów (Dz.U. L 194, str. 39), zmienionej dyrektywą Rady 91/156/EWG z dnia 18 marca 1991 r. (Dz.U. L 78, str. 32), oraz art. 6
                  dyrektywy Rady 91/689/EWG z dnia 12 grudnia 1991 r. w sprawie odpadów niebezpiecznych (Dz.U. L 377, str. 20) – Obowiązek przekazania
                  planów gospodarowania odpadami.

            Sentencja

                  1)

                  	Nie opracowawszy:

            –      planu gospodarowania odpadami dla prowincji Rimini zgodnie z art. 7 ust. 1 dyrektywy Rady 75/442/EWG z dnia 15 lipca 1975 r.
         w sprawie odpadów, zmienionej dyrektywą Rady 91/156/EWG z dnia 18 marca 1991 r.,

      –      planów gospodarowania odpadami obejmujących składowiska i inne miejsca usuwania odpadów w regionie Lacjum zgodnie z art. 7
         ust. 1 tiret czwarte dyrektywy 75/442, zmienionej dyrektywą 91/156,

      –      planów gospodarowania odpadami dla regionów Friuli – Wenecji Julijskiej i Pulii oraz dla autonomicznej prowincji Bolzano –
         Górnej Adygi i prowincji Rimini zgodnie z art. 6 dyrektywy Rady 91/689/EWG z dnia 12 grudnia 1991 r. w sprawie odpadów niebezpiecznych,

      Republika Włoska uchybiła zobowiązaniom, które na niej ciążą na mocy tych dyrektyw.

                  2)

                  	Republika Włoska zostaje obciążona kosztami postępowania.


Wyrok Trybunału (szósta izba) z dnia 27 listopada 2003 r. # Komisja Wspólnot Europejskich przeciwko Republice Francuskiej. # Uchybienie zobowiązaniom Państwa Członkowskiego. # Sprawa C-429/01.


title: Wyrok Sądu (siódma izba) z dnia 22 września 2011 r.#Evropaïki Dynamiki - Proigmena Systimata Tilepikoinonion Pliroforikis kai Tilematikis AE przeciwko Komisji Europejskiej.#Zamówienia publiczne na usługi - Procedura przetargowa - Świadczenie usług komputerowych w tym usług w zakresie konserwacji i rozwoju systemów informatycznych Dyrekcji Generalnej ds. Gospodarki Morskiej i Rybołówstwa - Odrzucenie oferty oferenta - Obowiązek uzasadnienia - Równość traktowania - Przejrzystość - Kryteria udzielenia zamówienia - Konflikt interesów - Oczywisty błąd w ocenie - Odpowiedzialność pozaumowna.#Sprawa T-86/09.

text:
      Wyrok Sądu (siódma izba) z dnia 22 września 2011 r. – Evropaïki Dynamiki przeciwko Komisji
      (sprawa T‑86/09)
      Zamówienia publiczne na usługi – Procedura przetargowa – Świadczenie usług komputerowych w tym usług w zakresie konserwacji i rozwoju systemów informatycznych Dyrekcji Generalnej
         ds. Gospodarki Morskiej i Rybołówstwa – Odrzucenie oferty oferenta – Obowiązek uzasadnienia – Równość traktowania – Przejrzystość – Kryteria udzielenia zamówienia – Konflikt interesów – Oczywisty błąd w ocenie – Odpowiedzialność pozaumowna

      1.                     Akty instytucji – Uzasadnienie – Obowiązek – Zakres – Decyzja o nieprzyjęciu oferty wydana w ramach procedury udzielania zamówień
            publicznych na usługi – Obowiązek poinformowania w odpowiedzi na pisemny wniosek, o cechach i o zaletach oferty, która wygrała
            przetarg oraz o nazwie wygrywającego oferenta (art. 253 WE; rozporządzenia: Rady nr 1605/2002, art. 100 ust. 2; Komisji nr 2342/2002,
            art. 149 ust. 3) (por. pkt 26, 29–32)
      2.                     Zamówienia publiczne Wspólnot Europejskich – Procedura przetargowa – Obowiązek przestrzegania zasady równego traktowania oferentów
            – Konieczność zapewnienia równości szans i zastosowania się do zasady przejrzystości – Rozbieżności w informacjach przekazanych
            oferentom na korzyść aktualnego wykonawcy – Informacja, która nie jest ani konieczna, ani użyteczna przy formułowaniu oferty
            – Brak naruszenia zasady równego traktowania (por. pkt 60–63, 65–83)
      3.                     Zamówienia publiczne Wspólnot Europejskich – Udzielenie zamówienia w wyniku przetargu – Uprawnienia instytucji w ramach przebiegu
            postępowania w przedmiocie udzielenia zamówienia – Konflikt interesów między oferentem a członkiem komitetu oceniającego oferty
            – Pojęcie (rozporządzenie Rady nr 1605/2002, art. 52 ust. 2) (por. pkt 100–103)
      4.                     Zamówienia publiczne Wspólnot Europejskich – Udzielenie zamówienia w wyniku przetargu – Uprawnienia dyskrecjonalne instytucji
            – Kontrola sądowa – Granice (por. pkt 123)
      Przedmiot

               Po pierwsze, żądanie stwierdzenia nieważności decyzji Komisji z dnia 12 grudnia 2008 r. o odrzuceniu oferty przedłożonej przez
                  skarżącą w ramach procedury przetargowej MARE/2008/01 dotyczącej świadczenia usług komputerowych w tym usług w zakresie konserwacji
                  i rozwoju systemów informatycznych Dyrekcji Generalnej Komisji ds. Gospodarki Morskiej i Rybołówstwa (Dz.U. 2008, S 115) oraz
                  decyzji o udzieleniu zamówienia innemu oferentowi, a po drugie, żądanie zasądzenia odszkodowania.

            Sentencja

                  1)

                  	Skarga zostaje oddalona.

                  2)

                  	Evropaïki Dynamiki – Proigmena Systimata Tilepikoinonion Pliroforikis kai Tilematikis AE pokrywa własne koszty i koszty poniesione
                     przez Komisję Europejską.


Wyrok Sądu pierwszej instancji (trzecia izba) z dnia 28 marca 1995 r. # Frédéric Daffix przeciwko Komisji Wspólnot Europejskich. # Urzędnicy - Usunięcie - Uzasadnienie. # Sprawa T-12/94.


Wyrok Trybunału z dnia 4 grudnia 1986 r. # Komisja Wspólnot Europejskich przeciwko Republice Francuskiej. # Swobodne świadczenie usług. # Sprawa 220/83.


title: Wyrok Trybunału (trzecia izba) z dnia 6 października 2005 r. # MyTravel plc przeciwko Commissioners of Customs & Excise. # Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: VAT and Duties Tribunal, Manchester - Zjednoczone Królestwo. # Szósta dyrektywa VAT - System dla biur podróży - Imprezy turystyczne - Usługi nabyte od osób trzecich oraz usługi własne - Sposób obliczania podatku. # Sprawa C-291/03.

text:
      Sprawa C-291/03
      MyTravel plc
      przeciwko
      Commissioners of Customs & Excise
      (wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez VAT and Duties Tribunal, Manchester)
      Szósta dyrektywa VAT – System dla biur podróży – Imprezy turystyczne – Usługi nabyte od osób trzecich oraz usługi własne – Sposób obliczania podatku
      Opinia rzecznika generalnego P. Légera przedstawiona w dniu 12 maja 2005 r.  I‑0000
      Wyrok Trybunału (trzecia izba) z dnia 6 października 2005 r.  I‑0000
      Streszczenie wyroku
      1.     Prawo wspólnotowe – Bezpośrednia skuteczność – Podatki krajowe niezgodne z prawem wspólnotowym – Zwrot – Sposoby – Stosowanie
            prawa krajowego – Granice – Przestrzeganie zasad równoważności oraz skuteczności prawa wspólnotowego
      2.     Pytania prejudycjalne – Wykładnia – Skutki w czasie wyroków dokonujących wykładni – Skutek wsteczny – Ograniczenie przez Trybunał
      (art. 234 WE)
      3.     Postanowienia podatkowe – Harmonizacja ustawodawstw – Podatki obrotowe – Wspólny system podatku od wartości dodanej – Specjalny
            system dla biur podróży – Ponowne obliczenie wysokości zobowiązania w podatku od wartości dodanej przy zastosowaniu metody
            uznanej przez Trybunał za zgodną z prawem wspólnotowym – Dopuszczalność – Przesłanki
      (dyrektywa Rady 77/388, art. 26)
      4.     Postanowienia podatkowe – Harmonizacja ustawodawstw – Podatki obrotowe – Wspólny system podatku od wartości dodanej – Specjalny
            system dla biur podróży – Imprezy turystyczne złożone w części z usług własnych, a w części z usług nabytych od osób trzecich
            – Obliczenie podatku – Stosowanie kryterium wartości rynkowej usług własnych – Przesłanki – Określenie przez sędziego krajowego
            wartości rynkowej przelotów
      (dyrektywa Rady 77/388, art. 26)
      1.     W braku przepisów wspólnotowych w zakresie żądania zwrotu nienależnie pobranych podatków do państw członkowskich należy ustanowienie
         w krajowym porządku prawnym warunków występowania z tymi żądaniami, które muszą być zgodne z zasadami równoważności oraz skuteczności,
         a zatem nie mogą być mniej korzystne niż podobne żądania oparte na przepisach prawa krajowego i nie mogą być ukształtowane
         w sposób czyniący praktycznie niemożliwym wykonywanie praw przyznanych przez wspólnotowy porządek prawny.

      (por. pkt 17)
      2.     Jeżeli Trybunał dokonuje wykładni przepisu prawa wspólnotowego w ramach kompetencji powierzonej mu w art. 234 WE, to wyjaśnia
         i precyzuje on znaczenie i zakres tego przepisu, tak jak powinien był on być rozumiany i stosowany od momentu jego wejścia
         w życie. Zatem wyrok wydany w trybie prejudycjalnym ma taki charakter, że wywołuje skutki prawne wobec stosunków prawnych
         powstałych przed jego wydaniem. Wynika z tego w szczególności, że zasada prawa wspólnotowego, której wykładni dokonano, musi
         być stosowana przez organ administracji w ramach jego kompetencji nawet w odniesieniu do stosunków prawnych powstałych i ukształtowanych
         przed wydaniem wyroku Trybunału w sprawie pytania prejudycjalnego. Inaczej jest jedynie wtedy, gdy w wyroku Trybunał wyjątkowo
         ogranicza w czasie stosowanie takiej wykładni.

      (por. pkt 16, 17)
      3.     Biuro podróży lub organizator wycieczek, który złożył deklarację podatku VAT za dany okres podatkowy, stosując metodę obliczania
         przewidzianą w przepisach krajowych transponujących szóstą dyrektywę 77/388 w sprawie harmonizacji ustawodawstw państw członkowskich
         w odniesieniu do podatków obrotowych jest uprawniony do ponownego obliczenia swojego zobowiązania podatkowego, przy zastosowaniu
         metody uznanej przez Trybunał za zgodną z prawem wspólnotowym, zgodnie z warunkami przewidzianymi w prawie krajowym, które
         muszą być zgodne z zasadami równoważności oraz skuteczności.

      (por. pkt 18 oraz pkt 1 sentencji)
      4.     Artykuł 26 szóstej dyrektywy 77/388 w sprawie harmonizacji ustawodawstw państw członkowskich w odniesieniu do podatków obrotowych
         należy interpretować w ten sposób, iż biuro podróży lub organizator wycieczek, którzy w zamian za zapłatę ceny ryczałtowej
         świadczy podróżnym usługi nabywane od osób trzecich oraz usługi własne, jest w zasadzie zobowiązany do wyodrębnienia części
         ceny ryczałtowej przypadającej na usługi własne na podstawie ich wartości rynkowej, o ile wartość ta może zostać określona.
         W takim przypadku podatnik może zastosować kryterium kosztów rzeczywistych, wyłącznie jeżeli wykaże, że kryterium to dokładnie
         odzwierciedla rzeczywistą strukturę ceny ryczałtowej. Stosowanie kryterium wartości rynkowej nie jest uzależnione ani od warunku,
         aby było ono prostsze od metody opartej na kosztach rzeczywistych, ani od tego, aby metoda ta prowadziła do ustalenia zobowiązania
         z tytułu podatku VAT jednakowego lub zbliżonego do ustalonego według metody kosztów rzeczywistych. Z tego względu:

      –      biuro podróży lub organizator wycieczek nie może stosować metody opartej na wartości rynkowej wedle swobodnego uznania oraz
      –      ostatnia z wymienionych metod znajduje zastosowanie do usług własnych, których wartość rynkową można określić nawet wtedy,
         gdy w tym samym okresie podatkowym wartość niektórych usług własnych wchodzących w skład imprezy turystycznej nie może zostać
         określona, ponieważ podatnik nie sprzedaje podobnych usług poza imprezami turystycznymi.

      Do sądu krajowego należy określenie, w świetle okoliczności zawisłego przed nim sporu, wartości rynkowej przelotów zapewnionych
         w tym przypadku w ramach imprez turystycznych za cenę ryczałtową. Sąd krajowy może określić wspomnianą wartość rynkową na
         podstawie średnich wartości. W tym kontekście rynkiem najbardziej odpowiednim może być rynek bazujący na miejscach sprzedanych
         innym organizatorom wycieczek.

      (por. pkt 41, 45 oraz pkt 2, 3 sentencji)
WYROK TRYBUNAŁU (trzecia izba)
      z dnia 6 października 2005 r.(*)

      Szósta dyrektywa VAT – System dla biur podróży – Imprezy turystyczne – Usługi nabyte od osób trzecich oraz usługi własne – Sposób obliczania podatku
      W sprawie C‑291/03
      mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 234 WE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez VAT and
         Duties Tribunal, Manchester (Zjednoczone Królestwo) postanowieniem z dnia 30 czerwca 2003 r., które wpłynęło do Trybunału
         w dniu 4 lipca 2003 r., w postępowaniu:

      MyTravel plc
      przeciwko
      Commissioners of Customs & Excise,

      TRYBUNAŁ (trzecia izba),
      w składzie: A. Rosas, prezes izby, A. Borg Barthet (sprawozdawca), J.P. Puissochet, S. von Bahr i U. Lõhmus, sędziowie,
      rzecznik generalny: P. Léger,
      sekretarz: M.M. Ferreira, główny administrator,
      uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 25 listopada 2004 r.,
      rozważywszy uwagi przedstawione:
      –       w imieniu MyTravel plc przez N. Gibbona, solicitor, oraz J. Woolfa, barrister,
      –       w imieniu rządu Zjednoczonego Królestwa przez K. Manjiego, działającego w charakterze pełnomocnika, wspieranego przez N. Painesa,
         Q.B.,

      –       w imieniu Komisji Wspólnot Europejskich przez R. Lyala, działającego w charakterze pełnomocnika,
      po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 12 maja 2005 r.,
      wydaje następujący
      Wyrok
      1       Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 26 szóstej dyrektywy Rady 77/388/EWG z dnia 17 maja
         1977 r. w sprawie harmonizacji ustawodawstw państw członkowskich w odniesieniu do podatków obrotowych – wspólny system podatku
         od wartości dodanej: ujednolicona podstawa wymiaru podatku (Dz.U. L 145, str. 1, zwanej dalej „szóstą dyrektywą”).

      2       Wniosek ten został złożony w ramach postępowania w sporze pomiędzy spółką MyTravel plc (zwaną dalej „MyTravel”) i Commissioners
         of Customs & Excise (organem administracji podatkowej) w przedmiocie stosowania względem tej spółki systemu przewidzianego
         w art. 26 szóstej dyrektywy w następstwie wyroku z dnia 22 października 1998 r. w sprawie Madgett i Baldwin (C‑308/96 i C‑94/97,
         Rec. str. I‑6229).

       Ramy prawne
      3       Artykuł 11 część A ust. 1 lit. a) szóstej dyrektywy stanowi, że podstawą opodatkowania podatkiem od wartości dodanej (zwanym
         dalej „podatkiem VAT”) jest w odniesieniu do większości usług „wszystko, co stanowi wartość otrzymanego wzajemnego świadczenia,
         które dostawca lub świadczący usługi otrzymuje lub powinien otrzymać od kupującego, klienta lub osoby trzeciej […]”.

      4       Artykuł 26 wspomnianej dyrektywy, który ustanawia specjalny system stosowany do działalności biur podróży i organizatorów
         wycieczek, stanowi:

      „1.      Państwa członkowskie zastosują podatek od wartości dodanej do działalności biur podróży, zgodnie z przepisami niniejszego
         artykułu, w przypadkach gdy biura te występują względem klientów w ich własnym imieniu oraz w celu zapewnienia usług turystycznych
         korzystają z dostaw i usług innych podatników. Przepisy niniejszego artykułu nie mają zastosowania do biur podróży, które
         działają wyłącznie jako pośrednicy oraz rozliczają się z podatku na podstawie art. 11 część A ust. 3 lit. c). W rozumieniu
         niniejszego artykułu za biura podróży uważać się będzie również organizatorów wycieczek.

      2.      Wszelkie transakcje dokonywane przez biura podróży dotyczące podróży traktowane są jako pojedyncze usługi świadczone przez
         biuro podróży podróżnemu. Podlegają one opodatkowaniu w państwie członkowskim, w którym biuro podróży założyło przedsiębiorstwo
         lub ma stałe miejsce prowadzenia działalności, z którego biuro podróży świadczy usługę. Podstawą opodatkowania oraz ceną bez
         podatku, w znaczeniu art. 22 ust. 3 lit. b), dotyczącą tej usługi jest marża biura podróży, to znaczy różnica pomiędzy całkowitą
         kwotą do zapłaty przez podróżnego, bez podatku od wartości dodanej, a faktycznymi kosztami biura podróży z tytułu dostaw i usług
         świadczonych przez innych podatników, gdy transakcje te służą bezpośredniej korzyści podróżnego.

      3.      Jeśli transakcje powierzone przez biuro podróży innemu podatnikowi są zawierane przez t[ę] osobę poza terytorium Wspólnoty,
         usługi biura podróży są traktowane jako zwolniona od podatku działalność pośrednika w rozumieniu art. 15 ust. 14. Jeśli takie
         transakcje są zawierane zarówno na terenie Wspólnoty jak i poza nim, tylko ta część usługi biura podróży, która dotyczy transakcji
         poza terytorium Wspólnoty, może podlegać zwolnieniu.

      4.      Podatek pobierany od biura podróży przez innego podatnika od transakcji określonych w ust. 2 dokonanych dla bezpośredniej
         korzyści podróżnego nie podlega zakwalifikowaniu do odliczenia lub zwrotu w żadnym z państw członkowskich”.

      5       Artykuł 26 szóstej dyrektywy jest transponowany do prawa krajowego za pomocą art. 53 Value Added Tax Act 1994 (ustawy o podatku
         od wartości dodanej z 1994 r.) oraz Value Added Tax (Tour Operators) Order 1987 (rozporządzenia w sprawie podatku od wartości
         dodanej stosowanego wobec organizatorów wycieczek). Przepisy krajowe zostały doprecyzowane przez Commissioners of Customs
         & Excise w Notice (okólniku) nr 709/5/88, a następnie w Notice (okólniku) nr 709/5/96 w sprawie systemu marż organizatorów
         wycieczek (Tour Operators’ Margin Scheme VAT Notice, zwanego dalej „systemem TOMS”). System ten wymaga rozdzielenia całkowitej
         kwoty uzyskanej przez organizatora wycieczek lub biuro podróży na usługi nabyte od osób trzecich oraz usługi własne przez
         odniesienie do rzeczywistych kosztów każdych z nich.

       Postępowanie przed sądem krajowym i pytania prejudycjalne
      6       MyTravel organizuje pakietowe imprezy turystyczne za granicą, za cenę ryczałtową. Spółka ta nabywa regularnie zakwaterowanie
         u osób trzecich. Ponieważ jednak posiada własną linię lotniczą, zwykle zapewnia podróżnym transport do miejsca odbywania imprezy
         turystycznej. Spółka MyTravel sprzedaje również klientom pojedyncze bilety lotnicze, obejmujące wyłącznie przelot (określane
         jako „seat only”), na miejsca na pokładzie własnego samolotu lub miejsca zakupione od innych spółek, jak również sprzedaje
         innym organizatorom wycieczek miejsca zwane „broked seats”. Spółka ta złożyła deklarację podatku VAT za lata 1995–1999, stosując
         system TOMS. W następstwie ww. wyroku w sprawie Madgett i Baldwin, spółka MyTravel ponownie obliczyła swoje zobowiązanie podatkowe
         za lata 1995–1997, opierając się na wartości rynkowej miejsc sprzedanych w ramach imprez turystycznych za cenę ryczałtową.

      7       W celu otrzymania tej wartości rynkowej spółka MyTravel skorzystała z dwóch metod obliczania. Za rok 1995 oraz, jak się wydaje,
         również za rok 1996 za punkt wyjścia obrała koszt biletów lotniczych sprzedanych w ramach pakietowych imprez turystycznych,
         do którego doliczyła „wskaźnik przyrostu ceny” równy temu, jaki osiągnęła, jak twierdzi, w tym samym okresie na sprzedaży
         pojedynczych biletów. W 1995 r. spółka MyTravel dokonywała również sprzedaży imprez turystycznych za cenę ryczałtową, obejmujących
         wycieczki morskie, podróże lotnicze połączone z oddaniem do dyspozycji samochodu oraz zakwaterowanie na kempingu. Jednakże
         spółka MyTravel dokonała ponownego obliczenia swego zobowiązania podatkowego przy zastosowaniu kryterium wartości rynkowej
         wyłącznie w odniesieniu do podróży lotniczych, stwierdzając brak odpowiedniego odnośnika względem innych usług własnych.

      8       Na podstawie dokumentu wewnętrznego zatytułowanego „Route Profitablity Report” („Sprawozdanie dotyczące rentowności połączeń”)
         spółka MyTravel oszacowała za rok 1997 uśredniony dochód uzyskany przez nią za każdy bilet lotniczy sprzedany poza imprezami
         turystycznymi na 153 GBP. Zdaniem MyTravel, kwota ta znajduje zastosowanie do wszystkich sprzedanych biletów.

      9       Po ponownym obliczeniu na tej podstawie kosztów biletów lotniczych sprzedanych w ramach imprez turystycznych za cenę ryczałtową
         MyTravel wystąpiła do Commissioners of Customs & Excise z wnioskiem o zwrot kwot w wysokości 212 000 GBP, 2 004 857 GBP i 711 051 GBP,
         odpowiednio za lata 1995–1997. Wysokość tych kwot wynika w szczególności z tego, że skutkiem zastosowanej przez MyTravel metody
         obliczania jest zwiększenie części ceny ryczałtowej przypadającej na transport, który na podstawie obowiązującego prawa krajowego
         był obłożony zerową stawką podatku.

      10     Commissioners of Customs & Excise oddalili wnioski złożone przez MyTravel. Jak zaznaczyli oni przed sądem krajowym, z ww.
         wyroku w sprawie Madgett i Baldwin wynika ich zdaniem, że przy wyodrębnianiu w ramach imprezy turystycznej usług własnych
         nie można zastosować metody opartej na wartości rynkowej, gdy – jak w przypadku wspomnianej spółki – metoda ta nie jest korzystniejsza
         ze względu na jej prostotę, prowadzi do sztucznego określenia kwoty marży na usługi nabyte od osób trzecich oraz znacznie
         zmienia wysokość zobowiązania z tytułu podatku VAT. Ponadto stwierdzili oni, że wspomniany wyrok nie pozwala za stosowanie
         tego rodzaju metody w sposób selektywny, a kwota 153 GBP nie przedstawia wartości rynkowej miejsc w samolocie sprzedanych
         w ramach imprez turystycznych.

      11     Spółka MyTravel wyjaśniła natomiast, że we wspomnianym wyroku Trybunał nie zgodził się z argumentem, jakoby kryterium kosztów
         rzeczywistych stanowiło bardziej niezawodny wskaźnik wartości poszczególnych usług wchodzących w skład imprezy turystycznej.
         Spółka MyTravel zaznaczyła również, że nie można wymagać, aby dwie metody obliczania prowadziły do ustalenia jednakowego zobowiązania
         z tytułu podatku VAT, ponieważ zobowiązywałoby to podatników do przeprowadzania obliczeń według każdej z nich. W odniesieniu
         do uzasadnienia wspomnianego wyroku, według którego metoda oparta na wartości rynkowej jest mniej skomplikowana, spółka MyTravel
         jest zdania, że twierdzenie to stanowiło czynnik uwzględniony w procesie rozstrzygania, nie zaś warunek, od którego uzależnione
         byłoby stosowanie wspomnianej metody.

      12     MyTravel uważa, że jest uprawniona do stosowania metody opartej na wartości rynkowej, jeżeli dysponuje wystarczającym odnośnikiem,
         jak w przypadku przelotów, oraz że art. 26 szóstej dyrektywy nie sprzeciwia się jednoczesnemu stosowaniu wspomnianej metody
         oraz metody opartej na kosztach rzeczywistych. Kwota 153 GBP odzwierciedla, zdaniem spółki MyTravel, średnią wartość biletów
         lotniczych sprzedanych poza pakietem i może stanowić podstawę wyceny przelotów sprzedanych w ramach imprez turystycznych,
         ponieważ w ww. wyroku w sprawie Madgett i Baldwin Trybunał nie postawił wymogu, aby podatnik określał wartość rynkową usług
         własnych w odniesieniu do takich samych usług, lecz w odniesieniu do usług podobnych.

      13     W tych okolicznościach VAT and Duties Tribunal, Manchester, postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi
         pytaniami prejudycjalnymi:

      „1)      W jakich okolicznościach, jeśli w ogóle, organizator wycieczek, który złożył za rok podatkowy deklarację podatku [VAT], którego
         wysokość została obliczona według metody kosztów rzeczywistych, jako jedynej metody przewidzianej w przepisach krajowych transponujących
         [szóstą] dyrektywę, jest uprawniony do ponownego obliczenia swojego zobowiązania podatkowego z tytułu podatku VAT częściowo
         według metody wartości rynkowej opisanej w pkt 46 tego wyroku?

      a)      Czy w szczególności wspomniany organizator wycieczek może zastosować metodę wartości rynkowej w sposób selektywny w odniesieniu
         do poszczególnych lat podatkowych, a jeżeli tak, to w jakich okolicznościach ?

      b)      Jeżeli organizator wycieczek sprzedaje klientom poza pakietem własne usługi wchodzące w skład oferowanych przez niego imprez
         turystycznych (w niniejszym przypadku przeloty), lecz nie sprzedaje klientom poza pakietem innych własnych usług wchodzących
         w skład jego imprez turystycznych (w niniejszym przypadku wycieczek morskich i kempingów), to czy:

      -      może on zastosować metodę wartości rynkowej w odniesieniu do imprez turystycznych (stanowiących znaczną większość), jeżeli
         może określić wartość wszystkich własnych dostaw i usług (w niniejszym przypadku przelotów) w oparciu o ich sprzedaż klientom
         poza imprezami turystycznymi;

      -      w przypadku gdy w skład imprezy turystycznej wchodzą własne usługi turystyczne, których organizator wycieczek nie sprzedaje
         klientom poza pakietem imprez turystycznych (w niniejszym przypadku wycieczki morskie i kempingi), może on zastosować metodę
         wartości rynkowej w celu określenia wartości własnych dostaw i usług sprzedawanych klientom (w niniejszym przypadku przelotów),
         jeżeli niemożliwe jest określenie wartości rynkowej pozostałych usług wchodzących w skład imprezy turystycznej?

      c)      Czy łączne stosowanie tych metod powinno być a) prostsze, b) znacznie prostsze, czy c) nieznacznie bardziej skomplikowane?
      d)      Czy metoda wartości rynkowej musi prowadzić do ustalenia zobowiązania z tytułu podatku VAT w tej samej wysokości, czy w wysokości
         zbliżonej do zobowiązania ustalonego na podstawie metody opartej na kosztach?

      2)      Czy w niniejszym przypadku można wyodrębnić część usług własnych w postaci przelotów sprzedawanych w ramach imprezy turystycznej
         bądź to w oparciu o a) średni koszt jednego miejsca w samolocie powiększony o średnią marżę osiągniętą przez organizatora
         wycieczek ze sprzedaży samych miejsc w samolotach w danym roku podatkowym, bądź w oparciu o b) średni dochód uzyskany przez
         organizatora wycieczek ze sprzedaży samych miejsc w samolotach w tym samym roku podatkowym?”

       W przedmiocie pytań prejudycjalnych
       W przedmiocie pytania pierwszego
      14     W pytaniu pierwszym, podzielonym na kilka części, VAT and Duties Tribunal, Manchester, zmierza w istocie do ustalenia, czy
         oraz w jakich okolicznościach taki organizator wycieczek jak spółka MyTravel może ponownie obliczyć marżę podlegającą opodatkowaniu
         w rozumieniu art. 26 szóstej dyrektywy według metody wartości rynkowej opisanej w ww. wyroku w sprawie Madgett i Baldwin.

       W przedmiocie pierwszej części pytania pierwszego
      15     Należy rozważyć, czy organizator wycieczek, który złożył deklarację podatku VAT za dany okres podatkowy, stosując metodę obliczania
         przewidzianą w przepisach krajowych transponujących szóstą dyrektywę, jest uprawniony do ponownego obliczenia swojego zobowiązania
         podatkowego według metody uznanej w wyroku Trybunału za zgodną ze wspomnianą dyrektywą.

      16     W tym względzie należy przypomnieć, że jeżeli Trybunał dokonuje wykładni przepisu prawa wspólnotowego w ramach kompetencji
         powierzonej mu w art. 234 WE, to wyjaśnia i precyzuje on znaczenie i zakres tego przepisu tak, jak powinien był on być rozumiany
         i stosowany od momentu jego wejścia w życie (zob. podobnie wyrok Trybunału z dnia 27 marca 1980 r. w sprawie 61/79 Denkavit
         italiana, Rec. str. 1205, pkt 16, z dnia 6 lipca 1995 r. w sprawie C‑62/93 BP Soupergaz, Rec. str. I‑1883, pkt 39, oraz z dnia
         13 stycznia 2004 r. w sprawie C‑453/00 Kühne & Heitz, Rec. str. I‑837, pkt 21). Inaczej jest jedynie wtedy, gdy w wyroku Trybunał
         wyjątkowo ogranicza w czasie stosowanie takiej wykładni (zob. podobnie ww. wyrok w sprawie Denkavit italiana, pkt 17, wyrok
         z dnia 29 listopada 2001 r. w sprawie C‑366/99 Griesmar, Rec. str. I‑9383, pkt 74, oraz w odniesieniu do niedawnego zastosowania
         wspomnianych zasad w zakresie podatku VAT wyrok z dnia 17 lutego 2005 r. w sprawach połączonych C‑453/02 i C‑462/02 Linneweber
         i Akritidis, Rec. str. I‑1131, pkt 41–45).

      17     Wyrok wydany w trybie prejudycjalnym ma taki charakter, że wywołuje skutki prawne wobec stosunków prawnych powstałych przed
         jego wydaniem. Wynika z tego w szczególności, że zasada prawa wspólnotowego, której wykładni dokonano, musi być stosowana
         przez organ administracji w ramach jego kompetencji nawet w odniesieniu do stosunków prawnych powstałych i ukształtowanych
         przed wydaniem wyroku Trybunału w sprawie pytania prejudycjalnego (zob. podobnie ww. wyrok z dnia 13 stycznia 2004 r. w sprawie
         Kühne & Hertz, pkt 22). W braku przepisów wspólnotowych w zakresie żądania zwrotu podatków, do państw członkowskich należy
         ustanowienie w krajowym porządku prawnym warunków występowania z tymi żądaniami, które muszą być zgodne z zasadami równoważności
         oraz skuteczności, a zatem nie mogą być mniej korzystne niż podobne żądania oparte na przepisach prawa krajowego i nie mogą
         być ukształtowane w sposób czyniący praktycznie niemożliwym wykonywanie praw przyznanych przez wspólnotowy porządek prawny
         (zob. podobnie wyrok z dnia 9 listopada 1983 r. w sprawie 199/82 San Georgio, Rec. str. 3595, pkt 12, oraz z dnia 2 października
         2003 r. w sprawie C‑147/01 Weber’s Wine World i in., Rec str. I‑11365, pkt 103).

      18     W tych okolicznościach na pierwszą część pytania pierwszego należy odpowiedzieć, że biuro podróży lub organizator wycieczek,
         który złożył deklarację podatku VAT za dany okres podatkowy, stosując metodę obliczania przewidzianą w przepisach krajowych
         transponujących szóstą dyrektywę, jest uprawniony do ponownego obliczenia swojego zobowiązania podatkowego, przy zastosowaniu
         metody uznanej przez Trybunał za zgodną z prawem wspólnotowym, zgodnie z warunkami przewidzianymi w prawie krajowym, które
         muszą być zgodne z zasadami równoważności oraz skuteczności.

       W przedmiocie pozostałych części pytania pierwszego
      19     W pierwszej kolejności należy zbadać, czy rozdzielenie ceny ryczałtowej przez podatnika podlegającego art. 26 szóstej dyrektywy
         przy wykorzystaniu kryterium wartości rynkowej dla usług własnych jest uzależnione od warunku, aby kryterium to było w indywidualnym
         przypadku tego podatnika rzeczywiście prostsze oraz prowadziło do ustalenia zobowiązania z tytułu podatku VAT zbliżonego do
         ustalonego w oparciu o kryterium kosztów rzeczywistych.

      20     W odniesieniu, po pierwsze, do kryterium prostego stosowania metody, MyTravel zaznacza, że uzależnianie stosowania przez biuro
         podróży lub organizatora wycieczek wspomnianej metody obliczania wysokości należnego podatku VAT od warunku, aby w indywidualnym
         przypadku każdego podatnika metoda ta była rzeczywiście prostsza od metody opartej na kosztach rzeczywistych, oznaczałoby
         uzależnienie określenia podstawy opodatkowania, stanowiącej główny element systemu podatku VAT, od niepewnej i w pewnym stopniu
         subiektywnej oceny.

      21     Rząd Zjednoczonego Królestwa uważa natomiast, że podatnik tego rodzaju jak MyTravel nie może korygować deklaracji podatku
         VAT przy zastosowaniu kryterium wartości rynkowej z tego względu, że mógł ją sporządzić bez szczególnej trudności przy zastosowaniu
         kryterium kosztów rzeczywistych, a konsekwencją korekty było znaczne zmniejszenie wysokości jego zobowiązań podatkowych.

      22     Rzecznik generalny podkreślił w pkt 51 opinii, że z analizy pkt 45 ww. wyroku w sprawie Madgett i Baldwin wynika, iż powody,
         dla których Trybunał uznał, że metoda oparta na wartości rynkowej ma zaletę prostoty, nie są związane ze szczególnymi okolicznościami
         tej sprawy.

      23     W tych okolicznościach należy stwierdzić, że zastosowanie kryterium wartości rynkowej nie jest uzależnione od warunku, aby
         było ono prostsze od metody opartej na kosztach rzeczywistych.

      24     W odniesieniu do wysokości zobowiązania podatkowego należy zbadać, czy zastosowanie metody opartej na wartości rynkowej jest
         uzależnione od warunku, aby prowadziła ona do ustalenia zobowiązania z tytułu podatku VAT jednakowego lub zbliżonego do ustalonego
         według metody opartej na kosztach rzeczywistych usług.

      25     Rząd Zjednoczonego Królestwa utrzymuje, że w pkt 45 i 46 ww. wyroku w sprawie Madgett i Baldwin na decyzję Trybunału o dopuszczeniu
         stosowania metody opartej na wartości rynkowej wpłynęło założenie, że metoda ta prowadzi do ustalenia zobowiązania z tytułu
         podatku VAT porównywalnego z obliczonym według metody opartej na kosztach rzeczywistych.

      26     Należy stwierdzić, że okoliczność ustalenia zbliżonego zobowiązania podatkowego przy zastosowaniu obu wspomnianych metod wydaje
         się nie mieć znaczenia, ponieważ wzmianka o niej w pkt 46 ww. wyroku w sprawie Madgett i Baldwin jest ona oddzielona myślnikami.

      27     Ponadto konsekwencją odmiennej interpretacji, przedstawionej przez rząd Zjednoczonego Królestwa, byłoby zobowiązanie podatników,
         po sporządzeniu przez nich deklaracji podatkowej zgodnie z metodą opartą na wartości rynkowej, do przeprowadzenia w każdym
         razie obliczeń koniecznych do ustalenia zobowiązania z tytułu podatku VAT według metody opartej na kosztach rzeczywistych,
         ograniczając w ten sposób skuteczność metody opartej na wartości rynkowej.

      28     W tych okolicznościach należy stwierdzić, że zastosowanie przez podatnika objętego art. 26 szóstej dyrektywy, który w  zamian
         za zapłatę ceny ryczałtowej świadczy podróżnym usługi własne oraz usługi nabyte od osób trzecich, kryterium wartości rynkowej
         w celu rozdzielenia ceny imprezy turystycznej nie jest więc uzależnione od warunku, aby prowadziło ono do ustalenia zobowiązania
         z tytułu podatku VAT takiego samego jak ustalony przy zastosowaniu kryterium kosztów rzeczywistych.

      29     Trzeba zbadać, czy podatnikowi należy pozostawić swobodę uznania w zakresie stosowania kryterium wartości rynkowej, w sytuacji
         gdy wartości tej nie można określić.

      30     Należy przypomnieć, że podstawowa zasada, na której opiera się podatek VAT, polega na tym, że system tego podatku, jako podatku
         od konsumpcji, obciąża wyłącznie konsumenta końcowego. Podatek VAT jest wprost proporcjonalny do ceny towarów i usług i jest
         płacony przez podatników na każdym etapie procesu produkcji lub dystrybucji na rzecz organów podatkowych, którym obowiązani
         są oni pobrane kwoty przekazać. Zgodnie z podstawową zasadą tego systemu i warunkami jego funkcjonowania podatek VAT, jaki
         ma być pobrany przez organy podatkowe, musi być równy podatkowi rzeczywiście pobranemu od konsumenta końcowego (zob. podobnie
         wyrok z dnia 24 października 1996 r. w sprawie C‑317/94 Elida Gibbs, Rec. str. I‑5339, pkt 18–24). Warunki stosowania specjalnego
         systemu ustanowionego w art. 26 szóstej dyrektywy na rzecz biur podróży i organizatorów wycieczek, w sytuacji gdy podatnik
         w zamian za zapłatę ceny ryczałtowej świadczy podróżnym jednocześnie usługi nabyte od osób trzecich, jak i usługi własne,
         nie mogą podważać tej podstawowej zasady systemu podatku VAT.

      31     Z ww. wyroku w sprawie Madgett i Baldwin wynika, że metodę opartą na wartości rynkowej można zastosować w przypadku, gdy możliwe
         jest wyodrębnienie w ramach ceny ryczałtowej części przypadającej na usługi własne na podstawie wartości rynkowej usług zbliżonych
         do tych, które wchodzą w skład ryczałtu. Jednak nie może to doprowadzić do przyznania płatnikowi swobodnego uznania w zakresie
         stosowania tej pierwszej metody, w zależności od tego czy przyniesie ona w konsekwencji zmniejszenie wysokości zobowiązania
         podatkowego tego podatnika w porównaniu z ustalonym według metody opartej na kosztach rzeczywistych.

      32     Przyznanie podatnikom tego rodzaju uprawnienia mogłoby skutkować umożliwieniem im zwiększania w sposób sztuczny podstawy opodatkowania
         najniższym podatkiem i stworzeniem w ten sposób nierówności w konkurencji między przedsiębiorcami na korzyść tych, którzy
         założyli przedsiębiorstwo lub mają stałe miejsce prowadzenia działalności w państwach członkowskich, w których pewne rodzaje
         działalności są opodatkowane obniżonymi stawkami lub stawką zerową, jak w przypadku Zjednoczonego Królestwa, w odniesieniu
         do przewozu osobowego. Interpretacja taka mogłaby więc w konsekwencji być sprzeczna z zasadą neutralności podatku VAT.

      33     W tym względzie należy przypomnieć, że zamierzeniem ustawodawcy wspólnotowego było, jak wynika z dziewiątego motywu szóstej
         dyrektywy, iżby podstawa opodatkowania była przedmiotem harmonizacji, tak „aby zastosowanie stawki wspólnotowej do transakcji
         podlegających opodatkowaniu doprowadziło do porównywalnych rezultatów we wszystkich państwach członkowskich”. Celem tej harmonizacji
         jest więc zapewnienie, aby sytuacje podobne z punktu widzenia gospodarczego lub handlowego były traktowane w jednakowy sposób
         pod względem stosowania systemu podatku VAT. Wspomniana harmonizacja przyczynia się w ten sposób do zagwarantowania neutralności
         tego systemu.

      34     Jak podkreślił rzecznik generalny w pkt 68 opinii, uzasadnione jest stanowisko Komisji Wspólnot Europejskich, zgodnie z którym
         rozdzielenie ceny imprezy turystycznej między usługi nabyte od osób trzecich a usługi własne powinno być dokonane na podstawie
         wartości rynkowej tych ostatnich zawsze wtedy, gdy wartość tę można określić. Natomiast, jak również zaznaczył rzecznik generalny
         w pkt 69 opinii, trudno jest wykluczyć w zupełności możliwość odstąpienia od tego rozwiązania. Dopuszczalne jest zatem, by
         biura podróży lub organizatorzy wycieczek, mogący wykazać, że metoda oparta na kosztach rzeczywistych dokładnie odzwierciedla
         rzeczywistą strukturę ceny imprezy turystycznej, dokonywali rozdziału ceny ryczałtowych przy zastosowaniu wspomnianej metody
         w miejsce metody opartej na wartości rynkowej.

      35     W tych okolicznościach należy stwierdzić, iż biuro podróży lub organizator wycieczek, który w zamian za zapłatę ceny ryczałtowej
         świadczy podróżnym usługi nabyte od osób trzecich i usługi własne, powinien w zasadzie wyodrębnić część ryczałtu przypadającą
         na usługi własne na podstawie ich wartości rynkowej, o ile wartość ta może zostać określona, z wyjątkiem sytuacji, w której
         może on wykazać, że w danym okresie podatkowym metoda oparta na kryterium kosztów rzeczywistych dokładnie odzwierciedla rzeczywistą
         strukturę ceny ryczałtowej.

      36     Ponadto to do krajowych organów podatkowych lub, w odpowiednich przypadach, do sądu krajowego należy dokonanie oceny, czy
         możliwe jest wyodrębnienie części ceny ryczałtowej przypadającą na usługi własne na podstawie ich wartości rynkowej i określenie
         w tym kontekście najbardziej odpowiedniego rynku.

      37     Wreszcie sąd krajowy zmierza do ustalenia sposobu dokonywania rozdziału ceny ryczałtowej, w przypadku gdy podatnik nie jest
         w stanie określić wartości rynkowej niektórych usług własnych, z tego powodu że nie sprzedaje zbliżonych usług poza imprezami
         turystycznymi. Sąd krajowy zastanawia się więc, czy w takich okolicznościach wspomniane kryterium znajduje jednak zastosowanie
         do usług własnych, których wartość rynkową można określić.

      38     W tym względzie, jak zaznaczył rzecznik generalny w pkt 77 opinii, okoliczność, że nie można określić wartości rynkowej wszystkich
         usług własnych świadczonych przez podatnika, nie uzasadnia odstąpienia od stosowania tego kryterium w celu wyceny usług, których
         wartość rynkową można określić. W takim przypadku podatnik rzeczywiście jest zmuszony do dokonania rozdziału ceny ryczałtowej
         przy wykorzystaniu dwóch metod obliczania w odniesieniu do usług własnych. Jednak stosowanie dwóch połączonych metod nie powinno
         napotykać na niemożliwe do pokonania trudności praktyczne.

      39     Ponadto, jak zaznaczył rzecznik generalny w pkt 79 opinii, chociaż celem art. 26 szóstej dyrektywy jest przystosowanie reguł
         stosowanych w zakresie podatku VAT do specyfiki działalności biura podróży oraz zmniejszenie w ten sposób trudności praktycznych
         mogących stanowić przeszkodę w prowadzeniu tej działalności, to celem systemu ustanowionego w tym artykule nie jest, w przeciwieństwie
         do systemu ustanowionego na rzecz małych przedsiębiorstw oraz rolników, uproszczenie wymogów księgowości związanych ze zwyczajnym
         systemem podatku VAT. Wspomniany artykuł stanowi w ust. 3, że jeżeli czynności powierzone przez biuro podróży innemu podatnikowi
         są zawierane zarówno na terytorium Wspólnoty, jak i poza nim, od podatku jest zwolniona tylko ta część ceny ryczałtowej, która
         dotyczy transakcji przeprowadzonej poza terytorium Wspólnoty. Stosowanie tego przepisu również może zobowiązywać biura podróży
         do dokonywania względnie technicznego rozdziału cen imprez turystycznych.

      40     W związku z powyższym, w takim przypadku, jak w postępowaniu przed sądem krajowym, nie ma wystarczającego uzasadnienia dla
         odrzucenia stosowania kryterium wartości rynkowej. Podatnik w tym samym okresie podatkowym może więc zastosować kryterium
         wartości rynkowej wobec niektórych usług, a nie stosować go wobec innych, których wartości rynkowej nie może określić.

      41     Na pozostałe części pytania pierwszego należy więc odpowiedzieć, że art. 26 szóstej dyrektywy należy interpretować w ten sposób,
         iż biuro podróży lub organizator wycieczek, który w zamian za zapłate ceny ryczałtowej świadczy podróżnym usługi nabywane
         od osób trzecich oraz usługi własne, jest w zasadzie zobowiązany do wyodrębnienia części ceny ryczałtowej przypadającej na
         usługi własne na podstawie ich wartości rynkowej, o ile wartość ta może zostać określona. W takim przypadku podatnik może
         zastosować kryterium kosztów rzeczywistych, wyłącznie jeżeli wykaże, że kryterium to dokładnie odzwierciedla rzeczywistą strukturę
         ceny ryczałtowej. Stosowanie kryterium wartości rynkowej nie jest uzależnione ani od warunku, aby było ono prostsze od metody
         opartej na kosztach rzeczywistych, ani od tego, aby metoda ta prowadziła do ustalenia zobowiązania z tytułu podatku VAT jednakowego
         lub zbliżonego do ustalonego według metody kosztów rzeczywistych. Z tego w zględu:

      –       biuro podróży lub organizator wycieczek nie może stosować metody opartej na wartości rynkowej wedle swobodnego uznania oraz
      –       ostatnia z wymienionych metod znajduje zastosowanie do usług własnych, których wartość rynkową można określić nawet wtedy,
         gdy w tym samym okresie podatkowym wartość niektórych usług własnych wchodzących w skład imprezy turystycznej nie może zostać
         określona, ponieważ podatnik nie sprzedaje podobnych usług poza imprezami turystycznymi.

       W przedmiocie pytania drugiego
      42     W pytaniu drugim sąd krajowy zmierza w istocie do ustalenia, czy w okolicznościach tego rodzaju, jak w postępowaniu przed
         sądem krajowym, możliwe jest wyodrębnienie części usług własnych w postaci przelotów sprzedawanych w ramach imprezy turystycznej
         albo w oparciu o średni koszt jednego miejsca w samolocie powiększony o średnią marżę osiągniętą przez organizatora wycieczek
         ze sprzedaży samych miejsc w samolotach poza imprezami turystycznymi w danym roku finansowym, albo też w oparciu o średni
         dochód uzyskany przez organizatora wycieczek ze sprzedaży samych miejsc w samolotach poza imprezami turystycznymi w tym samym
         roku finansowym.

      43     Należy przypomnieć, że w ramach art. 234 WE Trybunał nie jest uprawniony do stosowania przepisów wspólnotowych do określonego
         przypadku, lecz wyłącznie do orzekania w kwestii wykładni traktatu WE oraz aktów przyjętych przez instytucje Wspólnoty (zob.
         w szczególności wyrok z dnia 15 lipca 1964 r. w sprawie 100/63 Van der Veen, Rec. str. 1105, 1121, z dnia 2 grudnia 1964 r.
         w sprawie 24/64 Dingemans, Rec. str. 1259, 1273, z dnia 22 października 1998 r. w sprawach połączonych C‑9/97 i C‑118/97 Jokela
         i Pitkäranta, Rec. str. I‑6267, pkt 30, z dnia 25 lutego 1999 r. w sprawie C‑86/97 Trans-Ex-Import, Rec. str. I‑1041, pkt 15,
         z dnia 7 września 1999 r. w sprawie C‑61/98 De Haan, Rec. str. I‑5003, pkt 29, oraz z dnia 10 maja 2001 r. w sprawie C‑203/99
         Veedfald, Rec. str. I‑3569, pkt 31). Jednakże w ramach interpretacji art. 26 szóstej dyrektywy oraz przy uwzględnieniu podanych
         już do wiadomości informacji dotyczących sposobu dokonywania rozdziału ceny ryczałtowej, w przypadku gdy podatnik zapewnia
         usługi nabyte od osób trzecich oraz usługi własne, na pytanie drugie należy udzielić odpowiedzi w zakresie, w jakim jego celem
         jest ustalenie, czy w celu określenia wartości rynkowej można oprzeć się na średniej wartości.

      44     W tym względzie, jak podkreślił rzecznik generalny w pkt 86 opinii, nic nie sprzeciwia się tego rodzaju praktyce. Wartość
         średnia może okazać się bardziej reprezentatywna, jeżeli, jak w niniejszym przypadku, ceny usług podobnych sprzedawanych poza
         imprezami turystycznymi przedstawiają znaczne zróżnicowanie. Do sądu krajowego należy określenie w każdym przypadku wartości
         najlepiej odpowiadającej wymowie szóstej dyrektywy, a zatem sąd krajowy może w uprawniony sposób określić wartość rynkową
         przelotów sprzedanych przez MyTravel w ramach imprez turystycznych na podstawie średniej ceny biletów lotniczych sprzedanych
         przez tego podatnika do tego samego lub porównywalnego miejsca podróży. Do sądu krajowego należało będzie poczynienie korekt
         niezbędnych dla uwzględnienia przykładowo okoliczności, że w ramach imprez turystycznych miejsca w samolocie oferowane są
         dzieciom podróżnych nieodpłatnie lub po obniżonych cenach.

      45     Uwzględniając powyższe rozważania, na pytanie drugie należy odpowiedzieć, że do sądu krajowego należy określenie, w świetle
         okoliczności zawisłego przed nim sporu, wartości rynkowej przelotów zapewnionych w tym przypadku w ramach imprez turystycznych
         za cenę ryczałtową. Sąd krajowy może określić wspomnianą wartość rynkową na podstawie średnich wartości. W tym kontekście
         rynkiem najbardziej odpowiednim może być rynek bazujący na miejscach sprzedanych innym organizatorom wycieczek.

       W przedmiocie kosztów
      46     Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej
         przed tym sądem; do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi,
         inne niż poniesione przez strony postępowania przed sądem krajowym, nie podlegają zwrotowi.

      Z powyższych względów Trybunał (trzecia izba) orzeka, co następuje:
      1)      Biuro podróży lub organizator wycieczek, który złożył deklarację podatku VAT za dany okres podatkowy, stosując metodę obliczania
            przewidzianą w przepisach krajowych transponujących szóstą dyrektywę Rady 77/388/EWG z dnia 17 maja 1977 r. w sprawie harmonizacji
            ustawodawstw państw członkowskich w odniesieniu do podatków obrotowych – wspólny system podatku od wartości dodanej: ujednolicona
            podstawa wymiaru podatku – jest uprawniony do ponownego obliczenia swojego zobowiązania podatkowego, przy zastosowaniu metody
            uznanej przez Trybunał za zgodną z prawem wspólnotowym, zgodnie z warunkami przewidzianymi w prawie krajowym, które muszą
            być zgodne z zasadami równoważności oraz skuteczności.
      2)      Artykuł 26 szóstej dyrektywy 77/388 należy interpretować w ten sposób, iż biuro podróży lub organizator wycieczek, który w
            zamian za zapłate ceny ryczałtowej świadczy podróżnym usługi nabywane od osób trzecich oraz usługi własne, jest w zasadzie
            zobowiązany do wyodrębnienia części ceny ryczałtowej przypadającej na usługi własne na podstawie ich wartości rynkowej, o ile
            wartość ta może zostać określona. W takim przypadku podatnik może zastosować kryterium kosztów rzeczywistych, wyłącznie jeżeli
            wykaże, że kryterium to dokładnie odzwierciedla rzeczywistą strukturę ceny ryczałtowej. Stosowanie kryterium wartości rynkowej
            nie jest uzależnione ani od warunku, aby było ono prostsze od metody opartej na kosztach rzeczywistych, ani od tego, aby metoda
            ta prowadziła do ustalenia zobowiązania z tytułu podatku VAT jednakowego lub zbliżonego do ustalonego według metody kosztów
            rzeczywistych. Z tego w zględu:
      –       biuro podróży lub organizator wycieczek nie może stosować metody opartej na wartości rynkowej wedle swobodnego uznania oraz
      –       ostatnia z wymienionych metod znajduje zastosowanie do usług własnych, których wartość rynkową można określić nawet wtedy,
            gdy w tym samym okresie podatkowym wartość niektórych usług własnych wchodzących w skład imprezy turystycznej nie może zostać
            określona, ponieważ podatnik nie sprzedaje podobnych usług poza imprezami turystycznymi.
      3)      Do sądu krajowego należy określenie, w świetle okoliczności zawisłego przed nim sporu, wartości rynkowej przelotów zapewnionych
            w tym przypadku w ramach imprez turystycznych za cenę ryczałtową. Sąd krajowy może określić wspomnianą wartość rynkową na
            podstawie średnich wartości. W tym kontekście rynkiem najbardziej odpowiednim może być rynek bazujący na miejscach sprzedanych
            innym organizatorom wycieczek.
      Podpisy
      * Język postępowania: angielski.


Wyrok Sądu pierwszej instancji (druga izba) z dnia 2 lipca 2002 r. # SAT.1 SatellitenFernsehen GmbH przeciwko Urzędowi Harmonizacji w ramach Rynku Wewnętrznego (znaki towarowe i wzory) (OHIM). # Wspólnotowy znak towarowy - Bezwzględne podstawy odmowy - Artykuł 7 ust. 1, lit b) i c) rozporządzenia (WE) nr 40/94 - Zasada równości traktowania. # Sprawa T-323/00.


Wyrok Trybunału (piąta izba) z dnia 29 kwietnia 2004 r. # Finanzamt Sulingen przeciwko Walter Sudholz. # Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Bundesfinanzhof - Niemcy. # Szósta dyrektywa VAT - Artykuł 2 i 3. # Sprawa C-17/01.