title: Wyrok Sądu pierwszej instancji (trzecia izba) z dnia 15 kwietnia 2008 r. # Société internationale de diffusion et d'édition SA (SIDE) przeciwko Komisji Wspólnot Europejskich. # Pomoc państwa. # Sprawa T-348/04.

text:
      Sprawa T‑348/04
      Société internationale de diffusion et d’édition SA (SIDE)
      przeciwko
      Komisji Wspólnot Europejskich
      Pomoc państwa – Pomoc wywozowa w sektorze książek – Brak uprzedniego zgłoszenia – Artykuł 87 ust. 3 lit. d) WE – Czasowy zakres stosowania prawa wspólnotowego – Metoda obliczania kwoty pomocy
      Streszczenie wyroku
      1.      Pomoc przyznawana przez państwa – Zakaz – Odstępstwa – Obowiązek oceny przez Komisję zgodności pomocy z ramami prawnymi obowiązującymi
            w chwili jej wypłacenia
      (art. 87 ust. 1, art. 87 ust. 3 lit. d) WE)
      2.      Pomoc przyznawana przez państwa – Zakaz – Odstępstwa – Uprawnienia dyskrecjonalne Komisji – Kontrola sądowa – Granice
      (art. 87 ust. 3 WE)
      3.      Pomoc przyznawana przez państwa – Zakaz – Odstępstwa – Pomoc, która może być uznana za zgodną ze wspólnym rynkiem – Pomoc
            wywozowa w sektorze książek
      (art. 87 ust. 3 lit. d) WE)
      1.      Każda niezgłoszona i wcześniej wypłacona nowa pomoc państwa jest bezwzględnie niezgodna ze wspólnym rynkiem, jeśli może ona
         zakłócić konkurencję poprzez sprzyjanie niektórym przedsiębiorstwom lub produkcji niektórych towarów w okresie, w którym była
         wypłacana, i jeśli nie jest ona objęta żadnym odstępstwem od ustanowionego w art. 87 ust. 1 WE ogólnego zakazu pomocy. Dana
         pomoc staje się ostatecznie zgodna lub niezgodna ze wspólnym rynkiem, skoro tylko wywarte zostaną jej skutki.

      Analiza zgodności wypłaconej i niezgłoszonej pomocy ze wspólnym rynkiem wymaga nie tylko dokonania oceny, czy w chwili wydawania
         odpowiedniej decyzji zwrócenie pomocy leżało w interesie Wspólnoty. Komisja winna również sprawdzić, czy w okresie, w którym
         dana pomoc była wypłacana, mogła ona zakłócać konkurencję.

      Chociaż Komisja dysponuje szerokim zakresem swobodnego uznania, czy zatwierdzić daną pomoc z tytułu odstępstw od ustanowionego
         w art. 87 ust. 1 WE ogólnego zakazu, ten zakres swobodnej oceny nie może być wykorzystywany przez Komisję w oderwaniu od faktu,
         że to w okresie, gdy pomoc była wypłacana bezprawnie, mogła ona zakłócać konkurencję w sposób sprzeczny z interesem wspólnotowym,
         takim jak określony przez obowiązujące ramy prawne. Zatem Komisja, stosując art. 87 ust. 3 lit. d) WE do okresu przed dniem
         1 listopada 1993 r., zamiast stosować obowiązujące w rozpatrywanym okresie prawo materialne, naruszyła prawo.

      Prawo wspólnotowe w dziedzinie pomocy nie byłoby zaś ani jasne, ani przewidywalne, jeśli pomoc, która w pewnym okresie nie
         mogła zostać uznana za zgodną ze wspólnym rynkiem z powodu braku obowiązującego wówczas odstępstwa od ustanowionej w art. 87
         ust. 1 WE ogólnej zasady zakazu pomocy państwa, mogła następnie zostać uznana za zgodną, jeśli odstępstwo to zostałoby wprowadzone.
         Ponadto stwierdzenie, iż niezgłoszona pomoc może zostać uznana za zgodną ze wspólnym rynkiem na podstawie odstępstwa, które
         nie obowiązywało w chwili jej wypłacenia, oznaczałoby uprzywilejowanie państwa członkowskiego, które pomoc przyznało, w stosunku
         do państw członkowskich, które chciałyby przyznać taką samą pomoc i które z niej zrezygnowały z braku odstępstwa umożliwiającego
         to przyznanie. Stanowiłoby to zachętę dla państw członkowskich do niezgłaszania pomocy – którą, ze względu na brak mającego
         do niej zastosowanie odstępstwa, uważałyby za niezgodną ze wspólnym rynkiem – w nadziei, że odstępstwo takie zostanie następnie
         przyjęte.

      (por. pkt 58–61, 66, 67)
      2.      Komisja dysponuje do celów stosowania w art. 87 ust. 3 WE szerokim zakresem swobodnego uznania, który pociąga za sobą złożoną
         ocenę gospodarczą i społeczną, która musi być dokonana w kontekście wspólnotowym. Sprawowana przez sąd kontrola wykorzystania
         tego zakresu uznania ogranicza się zatem do weryfikacji, czy przestrzegane były reguły proceduralne oraz zasady dotyczące
         obowiązku uzasadnienia aktu, a także czy nie wystąpił błąd co do okoliczności faktycznych oraz czy nie wystąpił oczywisty
         błąd w ocenie i czy nie doszło do nadużycia uprawnień. W szczególności nie jest zadaniem sądu wspólnotowego dokonywanie własnej
         oceny ekonomicznej w miejsce organu wydającego decyzję

      (por. pkt 96)
      3.      W odniesieniu do pomocy wywozowej w sektorze książek udzielanej agentowi prowadzącym działalność handlową polegającą w szczególności
         na wywozie książek i mającą na celu skompensowanie kosztów dodatkowych, związanych z przetwarzaniem małych zamówień, Komisja
         dokonuje oczywistego błędu w ocenie, stosując przy początkowym szacowaniu kosztów mnożniki, których uzasadnienie opiera się
         na dodatkowych trudnościach technicznych przetwarzania, które można by przezwyciężyć dzięki teletransmisji. W tym względzie
         twierdzenie, że brak teletransmisji pociąga za sobą dodatkowe koszty przy jednoczesnym stosowaniu do zamówień tak przekazanych
         drogą teletransmisji, jak i inną, tego samego mnożnika, jest w sposób oczywisty niespójne. W odniesieniu do braku teletransmisji
         stosowanie mnożnika w stosunku do kosztów ogólnych, jakie pociąga za sobą przetwarzanie małych zamówień, byłoby możliwe do
         przyjęcia, jeśli teletransmisja byłaby rozpowszechniona wśród małych zamówień w znacznie mniejszym stopniu aniżeli wśród pozostałych.

      (por. pkt 101, 124, 125,130)
WYROK SĄDU PIERWSZEJ INSTANCJI (trzecia izba)
      z dnia 15 kwietnia 2008 r. (*)

      Pomoc państwa – Pomoc wywozowa w sektorze książek – Brak uprzedniego zgłoszenia – Artykuł 87 ust. 3 lit. d) WE – Czasowy zakres stosowania prawa wspólnotowego – Metoda obliczania kwoty pomocy
      W sprawie T‑348/04
      Société internationale de diffusion et d’édition (SIDE), z siedzibą w Vitry-sur-Seine (Francja), reprezentowana przez N. Coutrelis oraz V. Giacobbo, adwokatów,

      strona skarżaca,
      przeciwko
      Komisji Wspólnot Europejskich, reprezentowanej przez J.‑P. Keppenne’a, działającego w charakterze pełnomocnika,

      strona pozwana,
      popieranej przez
      Republikę Francuską, początkowo reprezentowaną przez G. de Berguesa oraz S. Ramet, a następnie przez G. de Berguesa oraz A.-L. Vendrolini, działających
         w charakterze pełnomocników,

      interwenient,
      mającej za przedmiot stwierdzenie nieważności art. 1 ostatnie zdanie decyzji Komisji 2005/262/WE z dnia 20 kwietnia 2004 r.
         w sprawie pomocy państwa przyznanej przez Francję na rzecz Spółdzielni Eksportowej Książki Francuskiej (fr. Coopérative d'exportation
         du livre français — CELF) (Dz.U. 2005, L 85, s. 27),

      SĄD PIERWSZEJ INSTANCJI WSPÓLNOT EUROPEJSKICH (trzecia izba),
      w składzie: M. Jaeger, prezes, V. Tiili i T. Tchipev, sędziowie,
      sekretarz: J. Palacio González, główny administrator,
      uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 23 maja 2007 r.,
      wydaje następujący
      Wyrok
       Okoliczności faktyczne leżące u podstaw sporu
      1        Skarżąca, Société internationale de diffusion et d’édition (Międzynarodowa Spółka Dystrybucyjno‑Wydawnicza, zwana dalej „SIDE”),
         jest mającym siedzibę we Francji agentem prowadzącym działalność handlową polegającą w szczególności na wywozie książek w języku
         francuskim do pozostałych państw członkowskich Unii Europejskiej oraz do krajów trzecich.

      2        Agenci są jedną z różnego rodzaju kategorii podmiotów gospodarczych uczestniczących we wprowadzaniu książek na rynek. Ich
         odbiorcą jest nie użytkownik końcowy, lecz sprzedawcy detaliczni lub instytucje. Dzięki nim realizowane są zamówienia, których
         przetwarzanie byłoby zbyt kosztowne dla wydawców lub ich dystrybutorów. Agent zbiera zamówienia o małej wartości składane
         przez poszczególnych klientów i zwraca się do wydawcy lub do dystrybutora, który w ten sposób realizuje tylko jedną dostawę.
         Podobnie agent łączy ze sobą zamówienia klientów – księgarń lub instytucji – na pozycje różnych wydawnictw, dzięki czemu ci
         klienci nie muszą składać wielu zamówień u wielu podmiotów.

      3        Coopérative d’exportation du livre français, działająca pod handlową nazwą Centre d’exportation du livre français, (Centrum
         Eksportu Książki Francuskiej, zwana dalej „CELF”) jest będącą spółką akcyjną spółdzielnią prowadzącą także działalność agenta
         eksportowego. Zgodnie z ostatnią wersją jej statutu przedmiotem działalności CELF jest „[b]ezpośrednie przetwarzanie zamówień
         przeznaczonych za granicę oraz na terytoria zamorskie i do departamentów zamorskich, książek, broszur i wszelkich innych nośników
         informacji, a szerzej — prowadzenie wszelkich transakcji mających na celu w szczególności rozwój promocji kultury francuskiej
         na świecie przy pomocy ww. środków”.

      4        Członkami spółdzielni CELF są w większości wydawcy mający siedzibę we Francji. CELF jest jednak otwarta dla każdego podmiotu
         gospodarczego prowadzącego działalność w sektorze wydawniczym lub sektorze kolportażu książek w języku francuskim, niezależnie
         od miejsca prowadzenia przezeń działalności.

      5        Działalność handlowa spółdzielni CELF i skarżącej skierowana jest głównie do krajów i obszarów niefrancuskojęzycznych. Na
         obszarach francuskojęzycznych, w szczególności w Belgii, Kanadzie oraz w Szwajcarii, książki są wprowadzane do obrotu przez
         sieci dystrybucyjne wydawnictw.

      6        W 1979 r., gdy CELF napotykała trudności finansowe, władze francuskie podjęły decyzję o przyznaniu jej określonych dotacji.

      7        Dotacje te miały umożliwić agentom eksportowym realizację wszystkich zamówień złożonych przez księgarnie znajdujące się na
         obszarach niefrancuskojęzycznych, niezależnie od ich wartości, rentowności i przeznaczenia, w celu propagowania literatury
         francuskojęzycznej na całym świecie.

      8        Jedyna dotacja stanowiąca przedmiot niniejszej sprawy (dalej zwana „sporną pomocą”) przyznawana była corocznie, począwszy
         od 1980 r., przy czym od tamtej pory jej wysokość uległa zmianie. Sporną pomoc stanowił pakiet rocznych dotacji, z których
         każda miała w szczególności na celu rekompensatę nadmiernych kosztów, jakie corocznie pociągało za sobą przetwarzanie składanych
         przez księgarnie mające siedzibę za granicą zamówień, których wartość, z wyłączeniem kosztów transportu, nie przekracza 500 franków
         francuskich (FRF) (76,22 EUR) (dalej zwanych „małymi zamówieniami”), a które uznano za znajdujące się poniżej progu rentowności.

      9        Począwszy od 1981 r. jedna czwarta dotacji przyznanej w roku poprzednim była przekazywana na początku roku, a reszta — na
         jesieni, po sprawdzeniu przez władze publiczne prognoz wyników działalności CELF oraz ich odnotowanych w ciągu pierwszej części
         roku obrachunkowego wahań. W ciągu trzech miesięcy po zamknięciu roku obrachunkowego francuskie Ministerstwo Kultury i Frankofonii
         miało otrzymywać szczegółowe sprawozdanie na temat sposobu wykorzystania dotacji wraz z wykazem dowodów księgowych.

      10      Pismem z dnia 20 marca 1992 r. skarżąca zwróciła uwagę Komisji na niektóre formy udzielanej przez władze francuskie spółdzielni
         CELF pomocy na promocję, przewóz i wprowadzanie na rynek francuskich książek. Skarżąca zwróciła się także do Komisji z pytaniem,
         czy środki te zostały zgłoszone zgodnie z przepisami art. 93 ust. 3 traktatu WE (obecnie art. 88 ust. 3 WE).

      11      Komisja, odpowiadając skarżącej pismem z dnia 7 sierpnia 1992 r., potwierdziła istnienie pewnych niezgłoszonych środków pomocowych
         na rzecz CELF, w tym spornej pomocy.

      12      W dniu 18 maja 1993 r. Komisja wydała decyzję zezwalającą na tę pomoc, zatytułowaną „Pomoc dla eksporterów francuskich książek”
         [decyzja nr NN 127/92 (Dz.U. C 174, s. 6)].

      13      Na mocy wyroku z dnia 18 września 1995 r. w sprawie T‑49/93 SIDE przeciwko Komisji, Rec. s. II‑2501, Sąd stwierdził nieważność
         ww. decyzji w zakresie, w jakim dotyczyła ona spornej pomocy. Sąd orzekł, że Komisja nie dopełniła obowiązku wszczęcia ustanowionego
         w art. 93 ust. 2 traktatu WE (obecnie art. 88 ust. 2 WE) postępowania kontradyktoryjnego.

      14      W dniu 30 lipca 1996 r. Komisja postanowiła wszcząć ustanowione w art. 93 ust. 2 traktatu WE (obecnie art. 88 ust. 2 WE) formalne
         postępowanie wyjaśniające.

      15      W dniu 10 czerwca 1998 r. Komisja wydała nową decyzję o uznaniu spornej pomocy za zgodną ze wspólnym rynkiem [decyzja 1999/133/WE
         w sprawie pomocy państwa na rzecz CELF (Dz.U. 1999, L 44, s. 37)].

      16      Pismem złożonym w sekretariacie Sądu w dniu 29 września 1998 r. skarżąca wystąpiła do Sądu o stwierdzenie nieważności tej
         decyzji.

      17      Decyzja 1999/133 również stała się przedmiotem skargi o stwierdzenie nieważności wniesionej przez Republikę Francuską pismem
         złożonym w sekretariacie Trybunału w dniu 8 września 1998 r. Republika Francuska podważyła tę decyzję, zarzucając Komisji
         niezastosowanie art. 90 ust. 2 traktatu WE (obecnie art. 86 ust. 2 WE).

      18      Jako że obie skargi dotyczyły obowiązywania tego samego aktu, postanowieniem prezesa czwartej izby Sądu w składzie powiększonym
         z dnia 25 marca 1999 r., wydanym na podstawie art. 47 akapit trzeci statutu Trybunału Sprawiedliwości (obecnie art. 54 akapit
         trzeci statutu Trybunału), Sąd zawiesił postępowanie do czasu wydania wyroku przez Trybunał.

      19      Wyrokiem z dnia 22 czerwca 2000 r. w sprawie C‑332/98 Francja przeciwko Komisji, Rec. s. I‑4833, Trybunał oddalił skargę Republiki
         Francuskiej. Postępowanie przed Sądem zostało wznowione.

      20      Sporna pomoc została zniesiona przez władze francuskie w 2002 r.

      21      Na mocy wyroku Sądu z dnia 28 lutego 2002 r. w sprawie T‑155/98 SIDE przeciwko Komisji, Rec. s. II‑1179, stwierdzono nieważność
         decyzji 1999/133. Sąd stwierdził, że Komisja dopuściła się oczywistego błędu w ocenie w odniesieniu do definicji właściwego
         rynku.

      22      W dniu 20 kwietnia 2004 r. Komisja wydała decyzję 2005/262/WE w sprawie pomocy państwa udzielonej przez Francję CELF (Dz.U. 2005,
         L 85, s. 27, zwaną dalej „zaskarżoną decyzją”).

      23      W zaskarżonej decyzji Komisja stwierdziła, że sporna pomoc stanowi pomoc państwa w rozumieniu art. 87 ust. 1 WE (motyw 127).
         Zbadała ona następnie, czy ma w tym przypadku zastosowanie jedno z przewidzianych w tym artykule odstępstw od ogólnego zakazu
         udzielania pomocy państwa. Komisja wyraźnie wykluczyła zastosowanie w danej sprawie odstępstw przewidzianych w art. 87 ust. 2 WE,
         jak również odstępstw przewidzianych w ust. 3 tego artykułu lit. a), b) i c) (motyw 132). Uznała ona wreszcie, że sporna pomoc
         miała cel kulturowy w rozumieniu art. 87 ust. 3 lit. d) WE, zgodnie z którym za zgodną ze wspólnym rynkiem może zostać uznana
         pomoc przeznaczona na wspieranie kultury i zachowanie dziedzictwa kulturowego, o ile nie zmienia warunków wymiany handlowej
         i konkurencji we Wspólnocie w zakresie sprzecznym ze wspólnym interesem (motywy 134 i 139).

      24      W związku z tym Komisja ograniczyła się do sprawdzenia zgodności spornej pomocy, w odniesieniu do rynku agencji eksportowych,
         z art. 87 ust. 3 lit. d) WE (motyw 186). W tym względzie stwierdziła ona, po pierwsze, zasadność przyjęcia kryterium małych
         zamówień jako punktu odniesienia dla uzasadnienia udzielenia spornej pomocy (motywy 187–197). Po drugie, Komisja sprawdziła
         prawidłowość uzasadnienia spornej pomocy, a mianowicie to, czy nadmiernie wysokie koszty związane są bezpośrednio z przetwarzaniem
         małych zamówień. Komisja oceniła zatem koszty poniesione przez CELF przy przetwarzaniu małych zamówień w 1994 r. (motywy 203?206)
         na podstawie przekazanych przez Republikę Francuską dowodów księgowych. Uznając, że dostarczona przez Republikę Francuską
         dokumentacja i wyjaśnienia dotyczące innych lat obrachunkowych wskazują, iż struktura małych zamówień pozostawała przez wszystkie
         te lata niezmienna, Komisja zajęła stanowisko, że dane za ten rok stanowią właściwy punkt odniesienia dla oceny kosztów przetwarzania
         małych zamówień (motyw 208). Komisja ustaliła wreszcie, że sporna pomoc nie stanowiła nadmiernej rekompensaty kosztów, jakie
         pociągało za sobą przetwarzanie małych zamówień.

      25      Ze względu na ww. powody Komisja stwierdziła w art. 1 zaskarżonej decyzji, co następuje:

      „Pomoc na rzecz [CELF] przeznaczona na realizację [przetwarzanie] małych zamówień książek w języku francuskim, udzielona przez
         Francję w latach 1980—2001, stanowi pomoc w rozumieniu art. 87 ust. 1 [WE]. Ponieważ Francja nie zawiadomiła Komisji o tej
         pomocy przed jej wdrożeniem, pomoc została udzielona nielegalnie. Jednakże pomoc jest zgodna z zasadami wspólnego rynku w rozumieniu
         art. 87 ust. 3 lit. d) [WE]”.

       Postępowanie oraz żądania stron
      26      Pismem złożonym w sekretariacie Sądu w dniu 20 sierpnia 2004 r. skarżąca wniosła niniejszą skargę.

      27      Pismem złożonym w sekretariacie Sądu w dniu 2 grudnia 2004 r. Republika Francuska zwróciła się do Sądu o dopuszczenie jej
         do niniejszego postępowania w charakterze interwenienta popierającego żądania Komisji, na co otrzymała zgodę w postanowieniu
         prezesa trzeciej izby Sądu z dnia 20 stycznia 2005 r.

      28      W dniu 22 marca 2007 r. Sąd zwrócił się do Komisji o udzielenie pisemnej odpowiedzi na pewne pytania, a także o przedstawienie
         pewnych dokumentów. Komisja spełniła to żądanie w wyznaczonym terminie.

      29      Na podstawie sprawozdania sędziego sprawozdawcy Sąd (trzecia izba) zdecydował o otwarciu procedury ustnej.

      30      Na rozprawie w dniu 23 maja 2007 r. wysłuchane zostały wystąpienia stron i ich odpowiedzi na pytania Sądu.

      31      Skarżąca wnosi do Sądu o:

      –        stwierdzenie nieważności art. 1 ostatnie zdanie zaskarżonej decyzji;
      –        tytułem ewentualnym, stwierdzenie nieważności art. 1 ostatnie zdanie zaskarżonej decyzji w zakresie, w jakim Komisja uznała
         za zgodną ze wspólnym rynkiem sporną pomoc udzieloną przed 1999 r. lub, alternatywnie, przed 1997 r. lub 1994 r.;

      –        tytułem w dalszej kolejności, stwierdzenie nieważności art. 1 ostatnie zdanie spornej decyzji w zakresie, w jakim Komisja
         uznała za zgodną ze wspólnym rynkiem pomoc udzieloną przed dniem 1 listopada 1993 r.;

      –        obciążenie Komisji kosztami postępowania.
      32      Komisja wnosi do Sądu o:

      –        oddalenie skargi;
      –        obciążenie skarżącej kosztami postępowania.
      33      Interwenient wnosi do Sądu o:

      –        oddalenie skargi;
      –        obciążenie skarżącej kosztami postępowania.
       Co do prawa
      34      Na poparcie swej skargi skarżąca podnosi trzy zarzuty, z których trzeci składa się z dwóch części. Pierwszy zarzut oparty
         jest na braku przed dniem 1 listopada 1993 r. podstawy prawnej dla uznania spornej pomocy za zgodną ze wspólnym rynkiem. Drugi
         zarzut oparty jest na braku spójności zaskarżonej decyzji z art. 88 ust. 3 WE. Trzeci zarzut oparty jest na naruszeniu art. 87
         ust. 3 lit. d) WE. Pierwsza część trzeciego zarzutu oparta jest na dyskryminacyjnym charakterze spornej pomocy, druga natomiast
         część ma za podstawę oczywiste błędy w ocenie.

      35      Zbadać należy najpierw pierwszy zarzut, a następnie drugą część zarzutu trzeciego.

       W przedmiocie zarzutu pierwszego opartego na braku podstawy prawnej przed dniem 1 listopada 1993 r.
       Argumenty uczestników
      36      Skarżąca twierdzi, że uznając w art. 1 ostatnie zdanie zaskarżonej decyzji sporną pomoc za zgodną ze wspólnym rynkiem na podstawie
         art. 87 ust. 3 lit. d) WE, Komisja oparła się na błędnej podstawie prawnej. Skarżąca uważa bowiem, że ze względu na to, iż
         przepis ten wprowadzony został traktatem UE, który wszedł w życie w dniu 1 listopada 1993 r., sporna pomoc mogła zostać uznana
         za zgodną ze wspólnym rynkiem dopiero począwszy od tej daty.

      37      Skarżąca podnosi, że zasada niedziałania prawa wstecz zabrania stosowania aktu wspólnotowego przed datą jego wejścia w życie.
         Odstępstwa od tej zasady dopuszcza się bardzo rzadko, w szczególności wtedy, gdy wyraźnie ustanowiono przepisy przejściowe
         lub gdy wynika to jasno z celu oraz struktury danego aktu. Tymczasem skarżąca podnosi, że traktat UE nie ustanawia żadnego
         przepisu przejściowego i nic nie wskazuje na to, że sygnatariusze traktatu zamierzali nadać art. 87 ust. 3 lit. d) WE moc
         wsteczną.

      38      Skarżąca odsyła do komunikatu Komisji z dnia 22 maja 2002 r. w sprawie zasad stosowanych przy ocenie pomocy państwa przyznanej
         niezgodnie z prawem (Dz.U. 2002, C 119, s. 22), który potwierdza, że zgodność ze wspólnym rynkiem wypłaconej bezprawnie pomocy
         winna być z reguły oceniana „według kryteriów materialnych ustanowionych w aktach obowiązujących w dniu przyznania tej pomocy”.

      39      Skarżąca stoi na stanowisku, że sytuacja, w której niezgłoszona pomoc poddawana jest ocenie w świetle przepisów obowiązujących
         w dniu wydania decyzji przez Komisję, a nie w dniu jej udzielenia, skutkuje nagrodą za bezprawność, ponieważ wydana zostaje
         ze skutkiem wstecznym decyzja stwierdzająca zgodność pomocy, co nie byłoby możliwe, gdyby dane państwo członkowskie przestrzegało
         art. 88 WE i zgłosiło pomoc Komisji przed jej przyznaniem.

      40      Skarżąca twierdzi ponadto, że odstępstwo przewidziane w art. 87 ust. 3 lit. d) WE nie może zostać uznane za objęte tym samym
         ustępem lit. c). Przypomina ona, że w zaskarżonej decyzji Komisja nie zastosowała w przedmiotowej sprawie art. 87 ust. 3 lit. c) WE.
         Ponadto skarżąca twierdzi, że taka wykładnia równałaby się pozbawieniu przewidzianego w ust. 3 lit. d) i wprowadzonego traktatem
         UE odstępstwa jakiegokolwiek znaczenia.

      41      W odpowiedzi na skargę Komisja twierdzi, że dany stan prawny podlega ustawodawstwu obowiązującemu w chwili, gdy uzyskał on
         ostateczny charakter. W niniejszej sprawie należy odnieść się do momentu, w którym wydana została decyzja rozstrzygająca o zgodności
         spornej pomocy.

      42      Komisja wskazuje, że z ogólnych zasad prawa wynika, iż nowe przepisy, w tym postanowienia traktatowe, stosuje się do przyszłych
         skutków stanu faktycznego powstałego w czasie obowiązywania starych przepisów.

      43      W każdym przypadku niezbędne jest – ze względu na cel i strukturę tego postanowienia – natychmiastowe zastosowanie art. 87
         ust. 3 lit. d). Komisja twierdzi, że decyzja w sprawie zgodności pomocy państwa ze wspólnym rynkiem nie stanowi czysto formalnej
         czynności wymagającej dokładnie określonej podstawy prawnej. Z jednej strony Komisja ocenia konkretny wkład danej pomocy w realizację
         celu o znaczeniu ogólnym, a z drugiej – jej negatywny wpływ na konkurencję. W ramach tej analizy winna ona ocenić jedynie,
         czy w chwili przeprowadzania przez nią badania, zwrot pomocy leży w interesie wspólnotowym, albowiem z ekonomicznego punktu
         widzenia bezprawnie przyznana pomoc nie przestaje wywoływać skutków z dniem jej udzielenia, lecz wywołuje je dopóty, dopóki
         dany podmiot gospodarczy prowadzi działalność na rynku.

      44      Komisja wyjaśnia, że gdyby nie stosowała nowego kryterium zgodności w sposób natychmiastowy, jej decyzja stałaby w sprzeczności
         z celem uprzednio przyjętym w traktacie. Stoi więc ona na stanowisku, że nie można żądać odzyskania pomocy wyłącznie z powodu
         zbyt wczesnego jej wypłacenia.

      45      Komisja zaznacza, że jej stanowisko potwierdził Sąd w wyroku z dnia 18 listopada 2004 r. w sprawie T‑176/01 Ferriere Nord
         przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. II‑3931.

      46      Komisja uważa, że stosowanie przy analizie niezgłoszonej pomocy nowego przepisu nie musi stanowić „nagrody za bezprawność”.
         Takie natychmiastowe stosowanie może bowiem, w przypadku zaostrzenia kryteriów zgodności, działać na niekorzyść państwa członkowskiego.

      47      Komisja podnosi wreszcie, że żaden nadrzędny wzgląd pewności prawa nie uzasadnia w niniejszym przypadku ograniczenia czasowego
         zakresu stosowania art. 87 ust. 3 lit. d) WE.

      48      Tytułem ewentualnym Komisja podnosi, że odstępstwo związane z celem kulturowym, które ustanowiono w art. 87 ust. 3 lit. d) WE
         w 1993 r., objęte było uprzednio tym samym ustępem lit. c), a dodanie ust. 3 lit. d) określiło je jedynie w bardziej dokładny
         sposób.

      49      Republika Francuska podziela argumentację Komisji.

       Ocena Sądu
      50      Z art. 1 ostatnie zdanie zaskarżonej decyzji wynika, że sporna pomoc została uznana za zgodną ze wspólnym rynkiem na podstawie
         art. 87 ust. 3 lit. d) WE. Przepis ten stanowi odstępstwo od ustanowionego w art. 87 ust. 1 WE ogólnego zakazu przyznawania
         pomocy państwa, wprowadzonego traktatem UE, który wszedł w życie w dniu 1 listopada 1993 r.

      51      Skarżąca twierdzi w istocie, że to postanowienie nie może być wykorzystane jako podstawa prawna uznania pomocy za zgodną ze
         wspólnym rynkiem w odniesieniu do okresu od 1980 r. do dnia 31 października 1993 r.

      52      W tym względzie wskazać należy, że zasada pewności prawa z reguły sprzeciwia się temu, by początek obowiązywania wspólnotowego
         aktu prawnego przypadał przed datą jego publikacji, niemniej w drodze wyjątku dopuszczalne jest odstępstwo od tej reguły,
         jeżeli wymaga tego zamierzony cel i jeżeli uzasadnione oczekiwania zainteresowanych osób są należycie respektowane (wyrok
         Trybunału z dnia 25 stycznia 1979 r. w sprawie 98/78 Racke, Rec. s. 69, pkt 20).

      53      Choć bowiem przepisy prawa formalnego ogólnie są uznawane za znajdujące zastosowanie do wszystkich postępowań toczących się
         w chwili ich wejścia w życie, inaczej jest w przypadku przepisów prawa materialnego (wyrok Trybunału z dnia 12 listopada 1981 r.
         w sprawie od 212/80 do 217/80 Meridionale industria salumi, Rec. s. 2735, pkt 9).

      54      W celu zapewnienia przestrzegania zasady pewności prawa i zasady ochrony uzasadnionych oczekiwań materialnoprawne przepisy
         wspólnotowe należy bowiem interpretować jako dotyczące sytuacji zaistniałych przed ich wejściem w życie jedynie w przypadku,
         gdy z ich treści, celu i struktury jasno wynika, że należy im przypisać taki skutek (zob. wyrok Trybunału z dnia 24 września
         2002 r. w sprawach połączonych C‑74/00 P i C‑75/00 P Falck i Acciaierie di Bolzano przeciwko Komisji, Rec. s. I‑7869, pkt 119,
         oraz przytoczone tam orzecznictwo). Ten wniosek nasuwa się bez względu na to, czy przepisy te będą wywierać pozytywne czy
         też negatywne skutki dla zainteresowanej osoby (zob. podobnie wyroki Trybunału: z dnia 29 stycznia 1985 r. w sprawie 234/83
         Gesamthochschule Duisburg, Rec. s. 327, pkt 20, oraz z dnia 7 lutego 2002 r. w sprawie C‑28/00 Kauer, Rec. s. I‑1343, pkt 20).

      55      Prawo wspólnotowe stosuje się natomiast natychmiastowo do przyszłych skutków stanu faktycznego zaistniałego w czasie obowiązywania
         starych przepisów. (wyroki Trybunału: z dnia 10 lipca 1986 r. w sprawie 270/84 Licata przeciwko CES, Rec. s. 2305, pkt 31,
         oraz z dnia 29 stycznia 2002 r. w sprawie C‑162/00 Pokrzeptowicz-Meyer, Rec. s. I‑1049, pkt 50).

      56      Po przypomnieniu tych przesłanek stwierdzić należy, że traktat UE nie przewiduje przepisów przejściowych dotyczących stosowania
         art. 87 ust. 3 lit. d) WE. Ponadto nic w tym przepisie nie wskazuje na to, aby jego celem było uregulowanie stanów faktycznych
         sprzed dnia jego wejścia w życie. Komisja nie wskazała zresztą w zaskarżonej decyzji, że przedmiotowa sprawa wymaga stosowania
         art. 87 ust. 3 lit. d) WE wstecz ze względu na cel i strukturę tego przepisu, ani że byłoby to konieczne dla funkcjonowania
         systemu sprawowanej przez Komisję kontroli przyznawanej przez państwa członkowskie pomocy. Również w odpowiedzi na skargę
         nie podniosła ona tego rodzaju argumentów.

      57      W związku z tym należy zbadać wyłącznie to, czy sporna pomoc stała się ostatecznie zgodna lub niezgodna ze wspólnym rynkiem
         w momencie wydania zaskarżonej decyzji.

      58      Każda niezgłoszona i wcześniej wypłacona nowa pomoc jest bezwzględnie niezgodna ze wspólnym rynkiem, jeśli może ona zakłócić
         konkurencję poprzez sprzyjanie niektórym przedsiębiorstwom lub produkcji niektórych towarów w okresie, w którym była wypłacana,
         i jeśli nie jest ona objęta żadnym odstępstwem od ustanowionego w art. 87 ust. 1 WE ogólnego zakazu pomocy państwa. W każdym
         razie dana pomoc staje się ostatecznie zgodna lub niezgodna ze wspólnym rynkiem, skoro tylko wywarte zostaną jej skutki. Ma
         to także miejsce w niniejszym przypadku, ponieważ sporna pomoc była corocznie przyznawana i udzielana przez Republikę Francuską,
         a także wykorzystywana przez CELF w celu zrekompensowania nadmiernych kosztów, jakie pociągało za sobą przetwarzanie małych
         zamówień.

      59      Zatem, wbrew temu, co twierdzi Komisja, analiza zgodności wypłaconej i niezgłoszonej pomocy ze wspólnym rynkiem, w szczególności
         takiej jak w niniejszym przypadku, wymaga nie tylko dokonania oceny, czy w chwili wydawania odpowiedniej decyzji zwrócenie
         pomocy leżało w interesie Wspólnoty. Komisja winna również sprawdzić, czy w okresie, w którym dana pomoc była wypłacana, mogła
         ona zakłócać konkurencję.

      60      Komisja dysponuje oczywiście szerokim zakresem swobodnego uznania, czy zatwierdzić daną pomoc z tytułu odstępstw od ustanowionego
         w art. 87 ust. 1 WE ogólnego zakazu. W takich przypadkach ocena zgodności lub braku zgodności pomocy państwa ze wspólnym rynkiem
         rodzi bowiem problemy, których rozstrzygnięcie wymaga uwzględnienia oraz oceny złożonego i podlegającego szybkim zmianom ekonomicznego
         stanu faktycznego (wyrok Trybunału z dnia 14 lutego 1990 r. w sprawie C‑301/87 Francja przeciwko Komisji, Rec. s. I‑307, pkt 15).
         Ten zakres swobodnej oceny nie może być jednak wykorzystywany przez Komisję w oderwaniu od faktu, że w okresie, gdy pomoc
         była wypłacana bezprawnie, mogła ona zakłócać konkurencję w sposób sprzeczny z interesem wspólnotowym, takim jak określony
         przez obowiązujące ramy prawne.

      61      Wynika z tego, że Komisja naruszyła prawo, stosując art. 87 ust. 3 lit. d) WE do okresu przed dniem 1 listopada 1993 r., zamiast
         stosować obowiązujące w rozpatrywanym okresie prawo materialne.

      62      Wniosek taki nasuwa się tym bardziej, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem odstępstwa od ustanowionej w art. 87 ust. 1 WE
         ogólnej zasady niezgodności pomocy państwa ze wspólnym rynkiem winny być interpretowane w sposób ścisły (wyrok Trybunału z dnia
         21 czerwca 2001 r. w sprawach połączonych od C‑280/99 P do C‑282/99 P Moccia Irme i in. przeciwko Komisji, Rec. s. I‑4717,
         pkt 40, i wyrok Sądu z dnia 25 września 1997 r. w sprawie T‑150/95 UK Steel Association przeciwko Komisji, Rec. s. II‑1433,
         pkt 114). Taka ścisła interpretacja wymaga również ograniczenia stosowania danego odstępstwa w zakresie pomocy państwa do
         okresu po jego wejściu w życie, przynajmniej w przypadku gdy dana pomoc została wcześniej wypłacona.

      63      Kontynuując ten sam tok myślenia, Trybunał orzekł, że w odniesieniu do pomocy objętej zakresem traktatu EWWiS i wypłaconej
         bez wcześniejszego zgłoszenia, stosowanie zasad kodeksu obowiązującego w momencie wydania przez Komisję decyzji w przedmiocie
         zgodności pomocy, która została wypłacona w czasie obowiązywania wcześniejszego kodeksu, prowadzi do stosowania wstecz uregulowania
         wspólnotowego (ww. wyrok w sprawie Falck i Acciaierie di Bolzano przeciwko Komisji, pkt 118). Trybunał uznał, że żaden przepis
         kodeksu obowiązującego w dniu wydania przez Komisję decyzji nie stanowił, iż kodeks ten mógł być stosowany wstecz. Ponadto
         Trybunał stanął na stanowisku, że ze struktury i celu kolejnych kodeksów, którym podlegała dana pomoc, wynika, iż zostały
         one przyjęte ze względu na potrzeby istniejące w danym okresie. W związku z tym stosowanie przepisów przyjętych w określonym
         okresie, ze względu na panujący w nim stan, w stosunku do pomocy wypłaconej w okresie wcześniejszym nie odpowiada strukturze
         i celowi tego rodzaju uregulowań (ww. wyrok w sprawie Falck i Acciaierie di Bolzano przeciwko Komisji, pkt 120).

      64      Niniejsza sprawa nie jest jednak porównywalna z zakończoną ww. wyrokiem sprawą Ferriere Nord przeciwko Komisji. Wyrok ten
         dotyczył pomocy, która nie została wdrożona przed wydaniem przez Komisję decyzji w sprawie jej zgodności. Nie mogła ona zatem
         zagrażać konkurencji w okresie poprzedzającym wydanie tej decyzji. Natomiast pomoc, która została wypłacona przed podjęciem
         przez Komisję decyzji w sprawie jej zgodności ze wspólnym rynkiem, może w okresie poprzedzającym wydanie tej decyzji zagrażać
         konkurencji, a nawet ją zakłócać.

      65      Żaden z dodatkowych argumentów Komisji nie może podważyć wniosku, zgodnie z którym należy w niniejszej sprawie wykluczyć zastosowanie
         art. 87 ust. 3 lit. d) WE.

      66      Odnośnie argumentu, zgodnie z którym żaden nadrzędny wzgląd pewności prawa nie uzasadnia w niniejszym przypadku ograniczenia
         czasowego zakresu stosowania postanowienia, o którym mowa powyżej, przypomnieć należy, że prawo wspólnotowe winno zapewnić
         poszanowanie zasad pewności prawa i uzasadnionych oczekiwań, w myśl których ustawodawstwo wspólnotowe musi być jasne i przewidywalne
         dla podmiotów prawa (zob. podobnie ww. wyrok w sprawie Meridionale industria salumi, pkt 10). Prawo wspólnotowe w dziedzinie
         pomocy państwa nie byłoby zaś ani jasne, ani przewidywalne, jeśli pomoc, która nie mogła zostać uznana za zgodną ze wspólnym
         rynkiem w latach 1980?1993 z powodu braku obowiązującego w tym okresie odstępstwa od ustanowionej w art. 87 ust. 1 WE ogólnej
         zasady zakazu pomocy państwa, mogła następnie zostać uznana za zgodną, jeśli odstępstwo to zostałoby wprowadzone. Należy zatem
         oddalić argument Komisji w tym względzie.

      67      Odnośnie argumentu Komisji, zgodnie z którym stosowanie przy badaniu niezgłoszonej pomocy nowego przepisu nie stanowi nagrody
         za bezprawność, zauważyć należy, że stwierdzenie, iż niezgłoszona pomoc może zostać uznana za zgodną ze wspólnym rynkiem na
         podstawie odstępstwa, które nie obowiązywało w chwili wypłacania tej pomocy, oznaczałoby uprzywilejowanie państwa członkowskiego,
         które pomoc przyznało, w stosunku do państw członkowskich, które chciałyby przyznać taką samą pomoc i które z niej zrezygnowały
         z braku odstępstwa umożliwiającego to przyznanie. Podobnie dane państwo członkowskie byłoby uprzywilejowane w stosunku do
         innych państw członkowskich, które, zamierzając przyznać pomoc w tym samym okresie, dokonałyby jej zgłoszenia przed wejściem
         w życie danego odstępstwa i uzyskałyby następnie decyzję Komisji stwierdzającą niezgodność danej pomocy ze wspólnym rynkiem.
         Stanowiłoby to zachętę dla państw członkowskich do niezgłaszania pomocy – którą, ze względu na brak mającego do niej zastosowanie
         odstępstwa, uważałyby za niezgodną ze wspólnym rynkiem – w nadziei, że odstępstwo takie zostanie następnie przyjęte. Nie można
         zatem przyjąć takiego argumentu Komisji.

      68      Należy wreszcie oddalić podniesiony przez Komisję tytułem ewentualnym argument, zgodnie z którym pomoc wypłacona przed dniem
         1 listopada 1993 r. jest w każdym razie objęta odstępstwem ustanowionym w art. 87 ust. 3 lit. c) WE.

      69      Wystarczy stwierdzić, bez konieczności badania, czy odstępstwo ustanowione w art. 87 ust. 3 lit. c) WE mogło – przed wejściem
         w życie traktatu UE – stanowić wystarczającą podstawę prawną dla stwierdzenia zgodności ze wspólnym rynkiem pomocy państwa
         przeznaczonej na wspieranie kultury i zachowanie dziedzictwa kulturowego, że ze względu na to, iż Komisja wybrała podstawę
         prawną, którą uznała za najwłaściwszą w niniejszej sprawie, a mianowicie art. 87 ust. 3 lit. d) WE, należy przeanalizować
         zgodność zaskarżonej decyzji z prawem wspólnotowym z punktu widzenia jedynie tego postanowienia. Ponadto, ponieważ sama Komisja
         wskazała w zaskarżonej decyzji (motyw 186), że pragnie jedynie sprawdzić zgodność pomocy udzielonej na rynku agencji eksportowych
         z art. 87 ust. 3 lit. d) WE, nie może się ona powoływać przed Sądem na stosowanie innego przepisu.

      70      Z powyższego wynika, że Komisja naruszyła prawo, uznając, iż sporna pomoc jest zgodna ze wspólnym rynkiem na podstawie art. 87
         ust. 3 lit. d) WE w odniesieniu do tej części pomocy, która została wypłacona na rzecz CELF przed dniem wejścia w życie traktatu
         UE. Należy zatem stwierdzić nieważność art. 1 ostatnie zdanie zaskarżonej decyzji w zakresie, w jakim dotyczy on okresu przed
         dniem 1 listopada 1993 r.

       W przedmiocie drugiej części trzeciego argumentu, opartej na popełnieniu oczywistych błędów w ocenie
       Argumenty uczestników
      71      Skarżąca podnosi, że sporna pomoc pozbawiona jest jakiegokolwiek związku z małymi zamówieniami i jest wyłącznie pomocą operacyjną,
         przyznaną CELF bez ograniczeń czasowych.

      72      W opinii skarżącej, przy przyznawaniu spornej pomocy nie zdefiniowano pojęcia małych zamówień. Taka definicja, określająca
         małe zamówienia jako zamówienia o wartości poniżej 500 FRF, wprowadzona została dopiero w ramach sprawy T‑49/93. Zamiast ustalenia
         go w efekcie przeprowadzenia analizy ekonomicznej, próg 500 FRF wyznaczony został w sposób empiryczny.

      73      W odniesieniu do znaczenia dla sprawy ww. definicji skarżąca twierdzi, że 1994 r. został wybrany jako rok referencyjny specjalnie,
         aby uzasadnić wybór progu rentowności w wysokości 500 FRF.

      74      W każdym razie, skarżąca podkreśla, że analiza księgowości analitycznej jednego tylko roku, nawet poparta danymi z trzech
         innych lat, nie jest wystarczająca, aby uznać za zgodną pomoc wypłacaną przez ponad dwadzieścia lat. Zwraca ona uwagę na to,
         że Komisja ani nie uzasadniła wyboru jednego tylko roku jako roku referencyjnego dla tak długiego okresu, ani nie wyjaśniła,
         dlaczego metoda wykorzystana w 1994 r. nie została zastosowana do innych lat. Ponieważ przy obliczaniu nie zastosowano żadnej
         stałej metody, sporna pomoc winna zostać uznana za dotację operacyjną przyznawaną niezależnie od dodatkowych kosztów, jakie
         pociągnęło za sobą przetwarzanie małych zamówień.

      75      Odnośnie 1994 r. skarżąca podnosi, że księgowość analityczna CELF została tak skonstruowana, aby w sztuczny sposób wykazać,
         iż wypłacona pomoc wykorzystana została wyłącznie do celów przetwarzania małych zamówień. Koszty odnoszące się do małych zamówień
         zostały zawyżone w efekcie licznych oszustw księgowych, takich jak „nieuzasadnione mnożniki”, „nieuwzględnienie konkretnych
         szczegółowych warunków realizacji zamówień” oraz „różne klucze podziału”.

      76      Po pierwsze, skarżąca zauważa, że do oceny kosztów ponoszonych przez CELF w związku z przetwarzaniem małych zamówień zastosowano
         mnożniki, które były odmienne dla każdej operacji, uzasadniając to tym, że przetwarzanie małych zamówień jest bardziej kosztowne
         niż przetwarzanie innych zamówień. W opinii skarżącej zaś zastosowanie i wartość mnożników nie mają żadnego obiektywnego uzasadnienia.
         W związku z tym, co najmniej 9,12% kosztów związanych z innymi rodzajami prowadzonej przez CELF działalności przypisanych
         zostało celowo do małych zamówień.

      77      Po drugie, skarżąca twierdzi, że nawet gdyby stosowanie mnożnika było uzasadnione, winno ono ograniczać się do zamówień przekazanych
         w sposób inny niż drogą teletransmisji. Teletransmisja w znaczny sposób zmniejsza koszty przetwarzania i odbioru zamówień
         oraz zazwyczaj eliminuje pośrednictwo kuriera, ponieważ większość dostawców sama dostarcza zamówienia przekazane drogą teletransmisji.

      78      Tymczasem, choć w 1994 r. ponad dwie trzecie małych zamówień CELF przetwarzanych było w drodze teletransmisji, w zaskarżonej
         decyzji Komisja nie wprowadziła rozróżnienia pomiędzy zamówieniami przekazanymi drogą teletransmisji i zamówieniami „papierowymi”.
         Koszty dotyczące małych zamówień zostały zatem zawyżone o 40 421 FRF (6 162,14 EUR) w odniesieniu do kosztów kuriera, o 143 703 FRF
         (21 907,38 EUR) w odniesieniu do kosztów odbioru, o 235 567 FRF (35 911,96 EUR) w odniesieniu do kosztów związanych z działalnością
         handlową.

      79      Ponadto skarżąca zauważa, że wiele zamówień przekazanych drogą teletransmisji zostało zamienionych miejscami przez władze
         francuskie z zamówieniami pisemnymi i odwrotnie, i w takiej formie przekazano je Komisji. Wbrew ocenie Komisji, zgodnie z którą
         to opinią wpływ tego przestawienia był niewielki, skarżąca stoi na stanowisku, że jego konsekwencje były poważne.

      80      Po trzecie, skarżąca poddaje krytyce dokonany w zaskarżonej decyzji wybór „kluczy podziału”, tzn. kryteriów, według których
         naliczane są koszty przetwarzania małych zamówień oraz innego rodzaju działalności. Koszty księgowości oraz koszty dostaw
         związane z małymi zamówieniami obliczone zostały na podstawie liczby wystawionych faktur (47%), a nie na podstawie liczby
         dostarczonych książek (5%). Pozostałe koszty personelu administracyjnego związane z małymi zamówieniami obliczone zostały
         jednak w odniesieniu do liczby dostarczonych książek. Dział księgowości nie ogranicza się jednak do wystawiania faktur.

      81      Na podstawie powyższych rozważań skarżąca wyciąga wniosek, że koszty związane z przetwarzaniem małych zamówień są znacznie
         niższe niż te przedstawione przez CELF. W sumie łączne koszty małych zamówień zawyżone zostały o co najmniej 1 384 222 FRF
         (211 023,28 EUR) w odniesieniu do roku referencyjnego 1994.

      82      Skarżąca podnosi wreszcie, że należy odrzucić jako niedopuszczalne jakiekolwiek twierdzenia dotyczące rzekomych zadań wykonywanych
         przez CELF w interesie ogólnym. Po pierwsze, kwalifikacja pomocy nie jest przedmiotem niniejszej skargi. Po drugie, ani art. 86
         ust. 2 WE, ani orzecznictwo Altmark (wyrok Trybunału z dnia 24 lipca 2003 r. w sprawie C‑280/00 Altmark Trans i Regierungspräsidium
         Magdeburg, Rec. s. I‑7747), odwołujące się do pojęcia zadań wykonywanych w interesie ogólnym, nie mogą znaleźć zastosowania
         w niniejszej sprawie.

      83      Komisja przypomina, że zaskarżona decyzja opiera się na złożonych ocenach ekonomicznych. W takich okolicznościach sprawowana
         przez Sąd kontrola winna ograniczyć się do zweryfikowania poszanowania przepisów proceduralnych i przepisów dotyczących uzasadniania,
         prawidłowości ustaleń okoliczności faktycznych będących podstawą zaskarżonych decyzji, braku oczywistego błędu w ocenie tych
         okoliczności faktycznych oraz braku nadużycia władzy. Zaskarżona decyzja nie jest wynikiem matematycznego wywodu, lecz całościowego
         badania przeprowadzonego celem ustalenia, czy wypłacona pomoc nie była nieproporcjonalnie wysoka oraz czy nie pociągnęła za
         sobą zakłóceń konkurencji.

      84      W przedmiocie zarzucanych oczywistych błędów w ocenie Komisja powołuje się na szeroki zakres swobodnego uznania, jakim dysponuje
         przy ocenie zgodności danej pomocy z art. 87 ust. 3 WE. W jej opinii, w wyroku z dnia 6 marca 2003 r. w sprawach połączonych
         T‑228/99 i T‑233/99 Westdeutsche Landesbank Girozentrale i Land Nordrhein-Westfalen przeciwko Komisji, Rec. s. II‑435, Sąd
         orzekł w przedmiocie oceny planu restrukturyzacji przedsiębiorstwa napotykającego trudności, że „może on nie zgodzić się z zezwoleniem
         na pomoc państwa przeznaczoną na finansowanie takiej restrukturyzacji wyłącznie w sytuacji, gdy Komisja dopuściła się szczególnie
         oczywistego i rażącego błędu w ocenie takiego planu”. Sąd wspólnotowy nie powinien zatem zastępować swą oceną oceny Komisji,
         a w szczególności dokonanej przez nią oceny ekonomicznej.

      85      Opierając się na powyższych rozważaniach, Komisja stoi na stanowisku, że dowód, którego ciężar spoczywa na skarżącej, jest
         szczególnie trudny do przeprowadzenia. Musiałaby ona podważyć domniemanie legalności, z którego korzysta zaskarżona decyzja,
         przedstawiając dowody mogące podać w wątpliwość zawartą w tej decyzji ocenę.

      86      W tym względzie Komisja wskazuje, że z jednej strony, kulturowy cel kwestionowanej pomocy nie został przez skarżącą podważony,
         i z drugiej strony, że choć dokumentacja przekazana przez francuskie władze nie jest pozbawiona słabych punktów i nie daje
         pewności co do tego, jak dokładnie wykorzystano wszystkie kwoty, sporna pomoc nie stanowi nadmiernej rekompensaty kosztów
         związanych z działalnością, o której mowa.

      87      Komisja stoi bowiem na stanowisku, że gdyby władze francuskie przedstawiły jej uprzednio kompletną dokumentację dającą absolutną
         pewność, iż wypłacone kwoty wyrównywały jedynie dodatkowe koszty związane z wykonywaniem przez CELF zadań w interesie ogólnym,
         mogłaby ona, powołując się na ww. wyrok w sprawie Altmark Trans i Regierungspräsidium Magdeburg, stwierdzić brak istnienia
         pomocy państwa.

      88      Komisja twierdzi, że dowody przedstawione przez skarżącą celem zakwestionowania istnienia wystarczającego związku pomiędzy
         wypłaconą pomocą a małymi zamówieniami są bardzo ogólne. Dowody te negują ewidentny fakt, a mianowicie to, że przetwarzanie
         małych zamówień jest bardziej kosztowne niż przetwarzanie tych dużych. W tym względzie Komisja powołuje się na dokument zatytułowany
         „CELF – rentowność CELF”, w którym szczegółowo wymienione zostały przyczyny powstawania dodatkowych kosztów związanych z przetwarzaniem
         małych zamówień, które to zamówienia stanowią niemal połowę zamówień CELF.

      89      Po pierwsze, w odniesieniu do zarzucanych oszustw księgowych, Komisja potwierdza, że zastosowanie mnożników jest uzasadnione,
         ponieważ w opinii władz francuskich, koszt przetwarzania zamówienia w przeliczeniu na jedną książkę jest średnio o 50% wyższy
         w przypadku małych zamówień niż w przypadku innych zamówień. Stosowanie mnożników zostało szczegółowo wyjaśnione w piśmie
         francuskiego rządu z dnia 5 marca 1998 r.

      90      Po drugie, odnośnie uwzględnienia teletransmisji, Komisja przypomina, że zaskarżona decyzja opiera się na informacjach przekazanych
         przez władze francuskie w 1998 r. i sprostowanych w 2003 r. Sprostowany koszt małego zamówienia wynosił w przeliczeniu na
         jedną książkę nie 27,44 EUR, lecz 27,20 EUR. Dla porównania koszty związane z zamówieniami zwykłymi w przeliczeniu na jedną
         książkę wynosiły 18,44 EUR.

      91      Komisja twierdzi, że każde małe zamówienie, przekazane drogą teletransmisji lub każdą inną, pociąga za sobą dodatkowe koszty.
         Na przykład, gdy książki są składowane, małe zamówienie zajmuje taką samą powierzchnię, co zamówienie większe, czego skarżąca
         nie zakwestionowała.

      92      Ponadto średnia liczba pozycji książkowych przypadających na linię [zamówienia] jest prawie dwa razy mniejsza w przypadku
         małych zamówień, co odpowiednio zwiększa koszty.

      93      Po trzecie, w odniesieniu do kluczy podziału Komisja uważa, że aby obliczyć związane z małymi zamówieniami koszty księgowości,
         liczba faktur jest bardziej właściwym kryterium niż liczba książek. Liczba książek ma jednak większe znaczenie w odniesieniu
         do pozostałych usług. Komisja wskazuje ponadto, że argumentacja skarżącej odnośnie oszustw księgowych spółdzielni CELF (prawie
         dwie trzecie kosztów w ten sposób sprostowanych) opiera się zasadniczo na tej bezzasadnej krytyce kluczy podziału.

      94      Republika Francuska twierdzi, że spółdzielnia CELF korzystała ze spornej pomocy z powodu wykonywania przez nią w interesie
         ogólnym zadań polegających na realizacji składanych przez zagraniczne księgarnie nierentownych zamówień.

      95      Republika Francuska stoi na stanowisku, że rzekome błędy zarzucane przez skarżącą nie podważają prawidłowości uwzględnionych
         przez Komisję w zaskarżonej decyzji ustaleń faktycznych. Nieuzasadnionym byłoby utrzymywać, że koszt przetwarzania małych
         zamówień nie jest znacznie wyższy od kosztu przetwarzania innych zamówień. Republika Francuska wskazuje wreszcie, że małe
         zamówienia i mali wydawcy nie muszą być ze sobą bezwzględnie powiązani.

       Ocena Sądu
      96      Przypomnieć należy, że przy stosowaniu art. 87 ust. 3 WE Komisji przysługuje szeroki zakres swobodnego uznania, który pociąga
         za sobą złożoną ocenę gospodarczą i społeczną, która musi być dokonana w kontekście wspólnotowym. Sprawowana przez sąd kontrola
         wykorzystania tego zakresu uznania ogranicza się do weryfikacji, czy przestrzegane były reguły proceduralne oraz zasady dotyczące
         obowiązku uzasadnienia aktu, a także czy nie wystąpił błąd co do okoliczności faktycznych oraz czy nie wystąpił oczywisty
         błąd w ocenie i czy nie doszło do nadużycia uprawnień (wyrok Trybunału z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie C‑372/97 Włochy
         przeciwko Komisji, Rec. s. I‑3679, pkt 83). W szczególności nie jest zadaniem sądu wspólnotowego dokonywanie własnej oceny
         ekonomicznej w miejsce organu wydającego decyzję (wyrok Trybunału z dnia 14 stycznia 1997 r. w sprawie C‑169/95 Hiszpania
         przeciwko Komisji, Rec. s. I‑135, pkt 34).

      97      Aby wykazać, że Komisja popełniła oczywisty błąd w ocenie faktów, dający podstawę do stwierdzenia nieważności zaskarżonej
         decyzji, skarżąca winna przedstawić dowody wystarczające, by można było uznać dokonaną w przedmiotowej decyzji ocenę faktów
         za niewiarygodną (wyroki Sądu: z dnia 12 grudnia 1996 r. w sprawie T‑380/94 AIUFFASS i AKT przeciwko Komisji, Rec. s. II‑2169,
         pkt 59, oraz z dnia 1 lipca 2004 r. w sprawie T‑308/00 Salzgitter przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. II‑1933, pkt 138).

      98      Korzystając zaś z przysługującego jej zakresu swobodnego uznania, Komisja musi, w poszanowaniu zasady proporcjonalności, czuwać
         nad pogodzeniem celów wolnej konkurencji z celami odstępstwa (zob. analogicznie ww. wyrok w sprawie AIUFFASS i AKT przeciwko
         Komisji, pkt 54). Nie jest zatem dozwolone dokonywanie przez państwa członkowskie wypłat, które służyłyby poprawie sytuacji
         przedsiębiorstwa będącego beneficjentem pomocy, jeśli nie są one konieczne dla osiągnięcia ustanowionych w art. 87 ust. 3 WE
         celów (zob. podobnie wyrok Trybunału z dnia 17 września 1980 r. w sprawie 730/79 Philip Morris przeciwko Komisji, Rec. s. 2671,
         pkt 17).

      99      W szczególności, co do zasady nie jest objęta zakresem stosowania art. 87 ust. 3 WE pomoc operacyjna, czyli taka, której celem
         jest uwolnienie przedsiębiorstwa od kosztów, które musiałoby ono samo ponosić w ramach bieżącego zarządzania lub zwykłej działalności.
         Pomoc ta bowiem co do zasady zakłóca warunki konkurencji w sektorach, w których została przyznana, przy czym ze swej istoty
         nie może ona spowodować osiągnięcia celów ustalonych w ww. ustanawiających odstępstwa postanowieniach (zob. podobnie ww. wyroki
         Trybunału: z dnia 14 lutego 1990 r. w sprawie Francja przeciwko Komisji, pkt 50; z dnia 6 listopada 1990 r. w sprawie C‑86/89
         Włochy przeciwko Komisji, Rec. s. I‑3891, pkt 18, oraz z dnia 15 maja 1997 r. w sprawie C‑278/95 P Siemens przeciwko Komisji,
         Rec. s. I‑2507, pkt 37; także wyrok Sądu z dnia 8 czerwca 1995 r. w sprawie T‑459/93 Siemens przeciwko Komisji, Rec. s. II‑1675,
         pkt 48).

      100    W świetle tych właśnie zasad należy zbadać, czy skarżąca wykazała, że w zaskarżonej decyzji popełniony został przy badaniu
         zgodności spornej pomocy ze wspólnym rynkiem oczywisty błąd w ocenie.

      101    W niniejszym przypadku przedmiotem spornej pomocy jest propagowanie języka i literatury francuskiej przy pomocy mechanizmu
         rekompensującego koszty dodatkowe, związane z przetwarzaniem małych zamówień (motyw 44 i 45 zaskarżonej decyzji).

      102    Komisja uznała zatem sporną pomoc za zgodną ze wspólnym rynkiem po wyważeniu, z jednej strony, celów promocji kultury, a z drugiej
         strony, celów ochrony wolnej konkurencji. W tym względzie wzięła ona w szczególności pod uwagę to, że pomoc przyznana przez
         Francję nie zrekompensowała kosztów związanych z przetwarzaniem małych zamówień w sposób nadmierny.

      103    Należy zatem zbadać, czy – jak podnosi skarżąca – Komisja zawyżyła ww. koszty, w wyniku czego kwota wypłaconej pomocy w sposób
         oczywisty wykraczała poza koszty związane z przetwarzaniem małych zamówień i w związku z tym poza to, co jest niezbędne do
         osiągnięcia objętego odstępstwem na podstawie art. 87 ust. 3 lit. d) WE celu kulturowego ? jedynego, który został wskazany
         przez Komisję w zaskarżonej decyzji.

      104    W tym względzie skarżąca podnosi w istocie dwa główne argumenty. Po pierwsze, stoi ona na stanowisku, że Komisja popełniła
         błąd, obliczając koszty bezpośrednio związane z małymi zamówieniami w ciągu całego okresu wypłacania spornej pomocy na postawie
         ekstrapolacji danych dotyczących jednego tylko 1994 r. Po drugie, skarżąca twierdzi, że – w każdym przypadku –koszty za 1994 r.
         zostały obliczone w błędny sposób.

      105    Gdyby drugi argument skarżącej okazał się zasadny, zbadanie pierwszego argumentu byłoby zbędne. Trafność wniosków wyciągniętych
         przez Komisję w odniesieniu do całego spornego okresu na podstawie ekstrapolacji danych dotyczących 1994 r. uzależniona jest
         od prawidłowości wniosków dotyczących tego roku. Należy zatem zweryfikować, czy zaskarżona decyzja nie jest dotknięta oczywistym
         błędem w ocenie w odniesieniu do analizy pomocy otrzymanej przez CELF w 1994 r.

      106    W tym względzie skarżąca twierdzi w istocie, że koszty bezpośrednio związane z przetwarzaniem małych zamówień zostały przez
         Komisję arbitralnie zawyżone przy wykorzystaniu trzech mechanizmów, a mianowicie nieuzasadnionych mnożników, błędnego uwzględnienia
         konkretnych szczegółowych warunków realizacji zamówień oraz niewłaściwych kluczy podziału. Skarżąca uważa, że z tego powodu
         znacząca część kosztów związanych z innymi prowadzonymi przez CELF rodzajami działalności dopisana została do przetwarzania
         małych zamówień. Na tej podstawie skarżąca wyciąga wniosek, że sporna pomoc posłużyła w rzeczywistości do finansowania całościowego
         funkcjonowania CELF.

      107    Wyjaśnić należy, że Komisja obliczyła koszty bezpośrednio związane z przetwarzaniem małych zamówień w oparciu o wyjaśnienia
         dostarczone przez Republikę Francuską w ramach procedury badania spornej pomocy. Na podstawie tych wyjaśnień w motywie 206
         zaskarżonej decyzji Komisja oszacowała, że koszt przetwarzania małych zamówień w 1994 r. wynosił 4 446 706 FRF (677 895,96 EUR),
         podczas gdy obroty osiągnięte w ramach tej działalności wyniosły 2 419 006 FRF (368 775,09 EUR). W związku z powyższym, ze
         względu na to, że łączna kwota spornej pomocy wypłaconej na rzecz spółdzielni CELF w 1994 r. wynosiła 2 000 000 FRF (304 898,03 EUR),
         Komisja uznała, że ujemny wynik działalności operacyjnej w ciągu tego roku w zakresie małych zamówień wyniósł 27 700 FRF i że
         zatem otrzymana pomoc nie stanowiła nadmiernej rekompensaty kosztów, jakie pociągnęła za sobą ta działalność (motyw 206 i 207
         zaskarżonej decyzji).

      108     W załączniku IV zaskarżonej decyzji Komisja szerzej wyjaśniła sposób, w jaki obliczyła koszty bezpośrednio związane z przetwarzaniem
         małych zamówień. Po pierwsze, na załącznik ten składa się tablica zawierająca różne kategorie kosztów związanych z działalnością
         spółdzielni CELF jako agencji eksportowej, takie jak koszt zakupu książek, koszty osobowe, koszty ogólne itp., jak również
         koszty, które – w opinii Komisji – ponoszone były przez CELF w każdej z tych kategorii w związku z przetwarzaniem małych zamówień.
         Po drugie, załącznik, o którym mowa, zawiera komentarze i wyjaśnienia dotyczące sposobu, w jaki niektóre z tych kosztów dopisane
         zostały do przetwarzania małych zamówień, a nie do innych prowadzonych przez CELF rodzajów działalności.

      109    Z załącznika tego wynika, że Komisja nie wzięła pod uwagę rzeczywistych kosztów przetwarzania małych zamówień. Komisja dokonała
         jedynie szacunkowej oceny tych kosztów w oparciu o całkowite koszty ponoszone przez CELF w ramach każdej kategorii. W tym
         celu Komisja przypisała część kosztów całkowitych do przetwarzania małych zamówień w oparciu o wcześniej ustalony i – jak
         wskazała skarżąca – nie zawsze taki sam dla każdej kategorii klucz podziału. Na przykład, aby obliczyć koszt zakupu książek
         objętych małymi zamówieniami, Komisja podzieliła całkowity koszt książek zakupionych przez CELF przez ich liczbę. Otrzymany
         wynik, odpowiadający średniemu kosztowi w przeliczeniu na jedną książkę, Komisja pomnożyła następnie przez liczbę książek
         będących przedmiotem małych zamówień.

      110    Podkreślić należy, że przy obliczaniu obrotów osiągniętych przez CELF w ramach działalności w zakresie małych zamówień Komisja
         postąpiła w inny sposób. W tym przypadku Komisja nie ograniczyła się do obliczenia średnich obrotów w przeliczeniu na jedną
         książkę i pomnożenia ich przez liczbę książek objętych działalnością, o której mowa, lecz wzięła pod uwagę obroty rzeczywiste.

      111    Zauważyć należy, że gdyby Komisja obliczyła obroty z działalności w zakresie małych zamówień według metody, którą zastosowała
         przy obliczaniu kosztu zakupu książek objętych małymi zamówieniami, otrzymana wysokość obrotów byłaby znacznie wyższa od obrotów
         obliczonych w zaskarżonej decyzji, co miałoby wpływ na uznanie spornej pomocy za nadmierną w stosunku do wskazanego przez
         Komisję w zaskarżonej decyzji kulturowego celu objętego odstępstwem na podstawie art. 87 ust. 3 lit. d) WE. Z decyzji tej,
         a w szczególności z tablic 3a), 3b) oraz 3c), jak również z tablicy 4 wynika bowiem, że rzeczywista średnia cena książek sprzedanych
         w ramach działalności w zakresie małych zamówień jest znacznie niższa niż rzeczywista średnia cena książek sprzedawanych przez
         CELF.

      112    Mimo to Sąd stoi na stanowisku, że dalszą analizę zaskarżonej decyzji należy prowadzić w oderwaniu od powyższych rozważań.

      113    Z załącznika IV zaskarżonej decyzji wynika również, że w odniesieniu do niektórych kategorii kosztów Komisja pomnożyła przez
         określony współczynnik liczbę obliczoną według metody opisanej w pkt 110, aby ustalić w ten sposób ostateczny koszt małych
         zamówień. Zatem koszty zgrupowane w kategoriach „Odbiór (pozycji książkowych), robocizna bezpośrednia” i „Usługi handlowe,
         robocizna bezpośrednia” obliczone zostały dla każdej z tych kategorii w oparciu o średni koszt jednej książki. Średni koszt
         w przeliczeniu na jedną książkę został pomnożony przez liczbę książek będących przedmiotem małych zamówień. Następnie liczba
         ta została jeszcze raz pomnożona przez trzy tak, aby obliczyć ostateczny koszt związany z przetwarzaniem małych zamówień dla
         danej kategorii.

      114    W opinii Komisji zastosowanie mnożnika wynoszącego 3 uzasadnione jest dodatkowymi trudnościami, jakie pociąga za sobą przetwarzanie
         małych zamówień w porównaniu z innymi prowadzonymi przez CELF rodzajami działalności.

      115    Komisja stanęła na stanowisku, że koszty te powinny zostać podwyższone w odniesieniu do małych zamówień ze względu na to,
         iż niezależnie od wartości zamówienia podmiot je przetwarzający musi bezwzględnie powtarzać dla każdego zamówienia określoną
         liczbę tych samych operacji. W opinii Komisji mnożniki umożliwiają uwzględnienie dodatkowych kosztów związanych z małymi zamówieniami.

      116    W szczególności w odniesieniu do kategorii „Odbiór (pozycji książkowych), robocizna bezpośrednia” Komisja uzasadniła w załączniku
         IV zaskarżonej decyzji zastosowanie mnożnika wynoszącego 3 faktem, że odbiór pozycji książkowych pochodzących od wielkich
         wydawców lub dystrybutorów jest zautomatyzowany dzięki zastosowaniu kodu EAN, który umożliwia rozpoznanie pozycji przez optyczny
         odczyt. Komisja podkreśliła, iż często natomiast zdarza się, że pozycje publikowane przez małych wydawców nie zawierają kodu
         kreskowego, co zmusza do ich ręcznej identyfikacji. Ponadto Komisja twierdzi, że w przypadku wielkich wydawców zaopatrujących
         klientów z Paryża średni udział w kosztach transportu, określony na podstawie ustaleń międzybranżowych, wynosił 0,75 FRF/kg
         (0,11 EUR/kg), podczas gdy cena płacona kurierom wynosi 6,50 FRF/kg (0,99 EUR/kg) za paczki używane do przesyłki pozycji pochodzących
         od małych dystrybutorów. Ta ostatnia informacja może zaś dotyczyć wyłącznie kategorii „Koszty transportu i kurierów”, w stosunku
         do której – jak zobaczymy dalej (pkt 128), nie należało, przynajmniej częściowo, stosować żadnego współczynnika, takiego jak
         ten wynikający z pisma władz francuskich, skierowanego do Komisji w dniu 11 marca 2003 r.

      117    W odniesieniu do kosztów zawartych w kategorii „Usługi handlowe robocizna bezpośrednia” Komisja uzasadniła zastosowanie, wynoszącego
         3 mnożnika, w załączniku IV zaskarżonej decyzji wielkością nakładów ponoszonych przy przetwarzaniu małych zamówień na poziomie
         zarządzania sprzedażą. Komisja wyjaśniła ten wybór, podkreślając, że np. w przypadku wystąpienia trudności związanych z kodyfikacją
         zamówień należy podjąć dodatkowe prace. Podobnie, Komisja wskazała, że wprowadzeniu zamówienia towarzyszą wstępne poszukiwania:
         numer ISBN, katalogi wydawców, różnorodne banki danych, sprawdzenie dostępności (lub jej braku) pozycji, zatwierdzenie adekwatności
         zamówienie/wydawca. Komisja wyjaśniła w tym względzie, że wystąpienie trudności związanych z jakością formularza zamówienia,
         zwłaszcza przy identyfikowaniu samego zamówienia, pociąga za sobą nowe koszty. Dodała ona, że trudności te pojawiają się często
         w przypadku małych zamówień ze względu na to, iż duże księgarnie, których wielkość obrotów osiąganych we współpracy z CELF
         jest znaczna, to na ogół duże firmy wykorzystujące wydajne narzędzia, które umożliwiają im racjonalizację zarządzania, a w szczególności
         przekazywanie zamówień zawierających dokładne wskazówki identyfikujące. Małe księgarnie, w opinii Komisji, nie zawsze natomiast
         korzystają ze stosowanych w handlu międzynarodowym nowoczesnych rozwiązań technologicznych i zamówienia pochodzące od takich
         podmiotów są niekiedy trudne do odczytania i niepełne, co wiąże się z dodatkowymi kosztami przetwarzania.

      118    W odniesieniu do kategorii „Koszty ogólne”, zawierającej w szczególności koszty telefonu, teleksu, pakowania w skrzynie, itp.,
         załącznik IV zaskarżonej decyzji nie pozwala na ustalenie, czy koszty przypisane do małych zamówień obliczone zostały na podstawie
         średniego kosztu w przeliczeniu na jedną sprzedaną książkę, jak to ma miejsce w przypadku kosztów osobowych, czy na podstawie
         obrotów osiągniętych w ramach małych zamówień, jak w przypadku niektórych wyodrębnionych pośrednich kosztów stałych, czy też
         na podstawie średniego kosztu w przeliczeniu na jedną wystawioną fakturę, jak w przypadku kosztów ogólnych obejmujących koszty
         czynności administracyjnych. Z załącznika tego jednak jasno wynika, że bez względu na szczegółowe warunki przeprowadzenia
         tej operacji, do jej wyniku zastosowano mnożnik wynoszący 2,5.

      119    W załączniku IV zaskarżonej decyzji Komisja uzasadniła zastosowanie wyżej wspomnianego mnożnika faktem, że koszty związane
         z telefonami zmieniają się zależnie od wielu czynników, głównie w zależności od „odpowiedzi klientów” i „wyszukiwania wydawców”.
         Komisja dodała, że koszty te dotyczą licznych operacji, w tym odbioru formularzy zamówień księgarni, kodyfikacji zamówienia,
         pozyskania zamówienia i księgowości, której zadaniem jest rejestrowanie przepływów związanych z opisanymi operacjami.

      120    Należy zatem sprawdzić, czy – jak twierdzi skarżąca – zakładając, iż można przyjąć, że klucze podziału małych zamówień i pozostałymi
         prowadzonymi przez CELF rodzajami działalności w odniesieniu do różnych kategorii kosztów ponoszonych przez spółdzielnię są
         właściwe, wybór tych mnożników został dokonany w sposób arbitralny, oraz czy w każdym razie Komisja nie powinna była stosować
         tych mnożników do zamówień przekazanych drogą teletransmisji.

      121    Zgodnie z wyjaśnieniami przedstawionymi przez Komisję i skarżącą w ich pismach procesowych oraz na rozprawie zamówienie przekazane
         drogą teletransmisji to zamówienie otrzymane za pośrednictwem mediów elektronicznych, co – w porównaniu do zamówienia pisemnego,
         które pracownik musi ponownie przetworzyć, aby dostosować je do zinformatyzowanego obecnie systemu administrowania – ułatwia
         jego późniejsze przetwarzanie.

      122    Znaczenie przesyłania zamówień drogą teletransmisji zostało podkreślone w toku postępowania wyjaśniającego w sprawie spornej
         pomocy. W załączniku do pisma skierowanego przez Republikę Francuską do Komisji w dniu 5 marca 1998 r., zatytułowanym „Uzasadnienie
         proporcjonalnego charakteru dotacji”, władze francuskie twierdziły, że brak teletransmisji bezspornie pociąga za sobą dodatkowe
         koszty przetwarzania zamówienia. Władze francuskie podniosły zatem, że jedną z przesłanek uzasadniających to, iż w porównaniu
         z przetwarzaniem innych zamówień przetwarzanie tych małych wiąże się z dodatkowymi kosztami, jest fakt, że małe zamówienia
         są często kierowane do małych wydawców bez możliwości skorzystania ze zautomatyzowanych procedur teletransmisji. Władze francuskie
         wskazały wreszcie, że teletransmisja pozwala na rozpoznanie poszczególnych pozycji przez optyczny odczyt.

      123    Podobnie, jak już wskazano powyżej (zob. pkt 114?119), w załączniku IV zaskarżonej decyzji, a w szczególności w pkt 2, 4 i 9
         uwag i objaśnień Komisja wielokrotnie uzasadniała zastosowanie mnożników faktem, że ze względu na to, iż odbiór pozycji książkowych
         nie jest zautomatyzowany lub też wymaga wcześniejszych poszukiwań związanych z brakiem kodyfikacji, małe zamówienia wymagają
         często ręcznego przetwarzania. Podobnie, aby uzasadnić zastosowanie mnożnika w stosunku do kosztów ogólnych: telefonu, teleksu
         i kosztów pakowania w skrzynie, Komisja wyjaśniła, że do celów ich kodyfikacji niezbędne jest przeprowadzenie dodatkowych
         czynności.

      124    Twierdzenie zaś, że brak teletransmisji pociąga za sobą dodatkowe koszty przy jednoczesnym stosowaniu do zamówień tak przekazanych
         drogą teletransmisji, jak i inną, tego samego mnożnika, jest w sposób oczywisty niespójne.

      125    W odniesieniu do braku teletransmisji stosowanie mnożnika w stosunku do kosztów ogólnych, jakie pociąga za sobą przetwarzanie
         małych zamówień, byłoby możliwe do przyjęcia, jeśli teletransmisja byłaby rozpowszechniona wśród małych zamówień w znacznie
         mniejszym stopniu aniżeli wśród pozostałych. Takie założenie wynika z pisma Republiki Francuskiej skierowanego do Komisji
         w dniu 5 marca 1998 r., zatytułowanego „Uzasadnienie proporcjonalnego charakteru dotacji”. Władze francuskie poinformowały
         bowiem Komisję, że zaledwie jedna trzecia małych zamówień przekazywana jest drogą teletransmisji, podczas gdy 58% pozostałych
         zamówień CELF jest przekazywanych tą drogą. Liczby te posłużyły za podstawę do przeprowadzonej przez Komisję analizy kosztów
         przetwarzania małych zamówień.

      126    Jak jednak przyznała Komisja w zaskarżonej decyzji (motyw 212), w ww. piśmie z dnia 5 marca 1998 r. władze francuskie w miejsce
         wartości procentowych zamówień przekazanych drogą teletransmisji wpisały informacje dotyczące zamówień przekazanych inną drogą
         i odwrotnie. Rzeczywiste dane dotyczące małych zamówień to dwie trzecie zamówień przekazanych drogą teletransmisji i jedna
         trzecia zamówień przekazanych inną drogą. Stwierdzić zatem należy, że – jak przyznały władze francuskie, informując o tym
         Komisję pismem z dnia 11 marca 2003 r. – w 1994 r. przy przetwarzaniu małych zamówień stosowano teletransmisję znacznie częściej
         niż w przypadku innych rodzajów prowadzonej przez CELF działalności.

      127    Komisja stwierdziła jednak w zaskarżonej decyzji (motyw 212), że błąd władz francuskich, powielony w jej własnych obliczeniach,
         nie pociągnął za sobą skutków mogących podważyć proporcjonalność spornej pomocy, ponieważ skutki finansowe zamiany zamówień
         przekazanych drogą teletransmisji z zamówieniami przekazanymi inną drogą i odwrotnie stanowią drobną kwotę 0,24 EUR w przeliczeniu
         na jedną książkę. Twierdzenie to zostało poparte powtórzeniem wyjaśnień przedstawionych przez władze francuskie w załączniku 1
         do pisma skierowanego do Komisji w dniu 11 marca 2003 r. Zgodnie z tymi wyjaśnieniami wspomniana zamiana dotyczy wyłącznie
         jednej kategorii kosztów, a mianowicie kategorii „kurierzy”, w zakresie, w jakim niesłusznie zastosowano mnożnik w stosunku
         do kosztów przypisanych do małych zamówień.

      128    Skarżąca podczas rozprawy podniosła jednak oczywistą niekonsekwencję stanowiska Komisji polegającego, z jednej strony, na
         wykorzystaniu na własny użytek obliczeń dostarczonych przez władze francuskie w piśmie z dnia 5 marca 1998 r., które w istocie
         opierały się na przesłance, że powodem dodatkowych kosztów przetwarzania małych zamówień był w dużym stopniu niski poziom
         wykorzystania teletransmisji do ich przesyłania, i z drugiej strony, na przyjęciu jako własnego, przedstawionego w piśmie
         z dnia 11 marca 2003 r. stanowiska władz francuskich, zgodnie z którym wpływ faktu, że zamiast jednej trzeciej dwie trzecie
         małych zamówień przekazywanych jest drogą teletransmisji, jest bez znaczenia dla proporcjonalności spornej pomocy, w sposób
         oczywisty jest niekonsekwentne.

      129    Stanowisko Komisji jest również w oczywisty sposób błędne. Jak wynika bowiem jednoznacznie z załącznika IV zaskarżonej decyzji,
         zarówno rzekomo niski poziom wykorzystania teletransmisji przesyłania w przypadku małych zamówień, jak i trudności w ich przetwarzaniu,
         w znacznym stopniu przezwyciężone co do zasady dzięki teletransmisji, wykorzystane zostały jako uzasadnienie stosowania różnych
         mnożników. Argument, zgodnie z którym zamiana wartości procentowych odnoszących się do przetwarzania małych zamówień drogą
         teletransmisji odegrała rolę wyłącznie w odniesieniu do kosztów kurierów, nie znajduje zatem potwierdzenia w faktach.

      130    Stwierdzić należy, że Komisja dopuściła się oczywistego błędu w ocenie, stosując przy początkowym szacowaniu kosztów związanych
         z przetwarzaniem małych zamówień mnożniki, których uzasadnienie opiera się na dodatkowych trudnościach technicznych przetwarzania,
         które można by przezwyciężyć dzięki teletransmisji. Miało to miejsce w sposób oczywisty w przypadku kosztów odbioru pozycji
         książkowych, bezpośredniej robocizny usług handlowych, telefonu, teleksu i kosztów pakowania w skrzynie. Uwzględniając treść
         odpowiedzi udzielonej przez Komisję na pisemne pytania Sądu, miało to miejsce również w odniesieniu do kosztów kuriera.

      131    W celu sprawdzenia wpływu, jaki miał ten błąd na uznanie przez Komisję w zaskarżonej decyzji spornej pomocy za niebędącą nadmierną,
         Sąd zwrócił się do Komisji o przedstawienie obliczeń kosztów związanych z małymi zamówieniami przed zastosowaniem mnożników.

      132    Odpowiadając na to żądanie, Komisja nie podała żadnej dokładnej liczby. Z jej odpowiedzi wynika jednak w sposób oczywisty,
         że nawet nie uwzględniając kategorii kosztów innych aniżeli koszty, w stosunku do których zastosowano mnożnik wynoszący 3,
         bez tych współczynników koszty związane z przetwarzaniem małych zamówień byłyby niższe o ponad 635 000 FRF (96 805,13 EUR).

      133    Nie stosując tych mnożników, Komisja nie mogłaby zatem, na podstawie liczb, które wykorzystała w załączniku IV zaskarżonej
         decyzji, wykazać, że pomoc otrzymana przez CELF nie stanowi nadmiernej rekompensaty kosztów, jakie pociągnęło za sobą przetwarzanie
         małych zamówień. Bez zastosowania tych mnożników wynik z działalności operacyjnej byłby dodatni o ponad 600 000 FRF.

      134    W każdym przypadku stwierdzić należy, że choć Komisja mogła zastosować mnożnik do ww. w pkt 130 kategorii kosztów, biorąc
         pod uwagę, że zamówienia przekazywane drogą transmisji w sposób oczywisty nie napotykają trudności, które przytoczono jako
         główne uzasadnienie zastosowania mnożników, dopuściła się ona oczywistego błędu w ocenie, stosując te mnożniki także do zamówień
         przekazanych drogą teletransmisji.

      135    W związku z tym należy stwierdzić, że w każdym przypadku dwie trzecie wynikającego z zastosowania mnożników zwiększenia kosztów
         jest skutkiem oczywistego błędu w ocenie.

      136    Skarżąca zasadnie zatem podnosi, że Komisja zawyżyła rzeczywiście ponoszone przez CELF koszty związane z przetwarzaniem małych
         zamówień, które sporna pomoc miała zrekompensować w sposób wyłączny i proporcjonalny.

      137    Zgodnie z powyższym należy uwzględnić drugą część zarzutu trzeciego, opartą na oczywistym błędzie w ocenie, popełnionym przy
         badaniu zgodności spornej pomocy.

      138    Zatem, bez potrzeby analizowania pozostałych przedstawionych przez skarżącą argumentów i zarzutów należy stwierdzić nieważność
         art. 1 ostatnie zdanie zaskarżonej decyzji.

       W przedmiocie kosztów
      139    Zgodnie z art. 87 § 2 regulaminu Sądu kosztami zostaje obciążona, na żądanie strony przeciwnej, strona przegrywająca sprawę.
         Ponieważ Komisja przegrała sprawę, zgodnie z żądaniem skarżącej należy obciążyć ją kosztami postępowania.

      140    Zgodnie z art. 87 § 4 akapit pierwszy regulaminu Republika Francuska pokrywa własne koszty.

      Z powyższych względów
      SĄD (trzecia izba)
      orzeka, co następuje:
      1)      Stwierdza się nieważność art. 1 ostatnie zdanie decyzji Komisji z dnia 20 kwietnia 2004 r. w sprawie pomocy państwa udzielonej
            przez Francję Spółdzielni Eksportowej Książki Francuskiej (fr. Coopérative d'exportation du livre français — CELF).
      2)      Komisja zostaje obciążona własnymi kosztami oraz kosztami poniesionymi przez Société internationale de diffusion et d'édition
            SA (SIDE).
      3)      Republika Francuska pokrywa własne koszty.

               Jaeger

               Tiili

                Tchipev

         Wyrok ogłoszono na posiedzeniu jawnym w Luksemburgu w dniu 15 kwietnia 2008 r.

               Sekretarz

                     Prezes

               E. Coulon

                     M. Jaeger

      * Język postępowania: francuski.


title: Wyrok Trybunału (ósma izba) z dnia 12 marca 2009 r. # Komisja Wspólnot Europejskich przeciwko Republice Greckiej. # Uchybienie zobowiązaniom państwa członkowskiego - Dyrektywa 2006/22/WE - Zbliżenie ustawodawstw - Ustawodawstwo socjalne odnoszące się do działalności w zakresie przewozu drogowego - Brak transpozycji w przewidzianym terminie. # Sprawa C-298/08.

text:
      Wyrok Trybunału (ósma izba) z dnia 12 marca 2009 r. – Komisja przeciwko Grecji
      (sprawa C‑298/08)
      Uchybienie zobowiązaniom państwa członkowskiego – Dyrektywa 2006/22/WE – Zbliżenie ustawodawstw – Ustawodawstwo socjalne odnoszące się do działalności w zakresie przewozu drogowego – Brak transpozycji w przewidzianym terminie
      Skarga o stwierdzenie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego – Badanie zasadności przez Trybunał – Sytuacja, jaką należy wziąć pod uwagę – Sytuacja w chwili upływu terminu wyznaczonego w uzasadnionej opinii (art. 226 WE) (por. pkt 7)
      Przedmiot

               Uchybienie zobowiązaniom państwa członkowskiego – Nieustanowienie w wyznaczonym terminie przepisów niezbędnych w celu zastosowania
                  się do dyrektywy 2006/22/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 15 marca 2006 r. w sprawie minimalnych warunków wykonania
                  rozporządzeń Rady (EWG) nr 3820/85 i (EWG) nr 3821/85 dotyczących przepisów socjalnych odnoszących się do działalności w transporcie
                  drogowym oraz uchylającej dyrektywę Rady 88/599/EWG (Dz.U. L 102, s. 35)

            Sentencja

                  1)

                  	Nie ustanawiając przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych niezbędnych w celu zastosowania się do dyrektywy 2006/22/WE
                     Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 15 marca 2006 r. w sprawie minimalnych warunków wykonania rozporządzeń Rady (EWG) nr 3820/85
                     i (EWG) nr 3821/85 dotyczących przepisów socjalnych odnoszących się do działalności w transporcie drogowym oraz uchylającej
                     dyrektywę Rady 88/599/EWG, Republika Grecka uchybiła zobowiązaniom, które na niej ciążą na mocy tej dyrektywy.

                  2)

                  	Republika Grecka pokrywa koszty postępowania.