title: Wyrok Trybunału (pierwsza izba) z dnia 16 lipca 2009 r.#Sprawy połączone C-202/08 P i C-208/08 P.

text:
      Sprawy połączone C‑202/08 P i C‑208/08 P
      American Clothing Associates NV
      przeciwko
      Urzędowi Harmonizacji w ramach Rynku Wewnętrznego (znaki towarowe i wzory) (OHIM)
      oraz
      Urząd Harmonizacji w ramach Rynku Wewnętrznego (znaki towarowe i wzory) (OHIM)
      przeciwko
      American Clothing Associates NV
      Odwołanie – Własność intelektualna – Rozporządzenie (WE) nr 40/94 – Wspólnotowy znak towarowy – Konwencja paryska o ochronie własności przemysłowej – Bezwzględne podstawy odmowy rejestracji znaku towarowego – Znaki towarowe (fabryczne lub handlowe) identyczne z godłem państwowym lub do niego podobne – Przedstawienie liścia klonu – Zastosowanie do znaków usługowych
      Streszczenie wyroku
      1.        Wspólnotowy znak towarowy – Definicja i uzyskanie wspólnotowego znaku towarowego – Bezwzględne podstawy odmowy rejestracji
            – Znaki towarowe, których rejestracji należy odmówić na podstawie konwencji paryskiej – Ochrona godeł państwowych i symboli
            organizacji międzynarodowych
      (rozporządzenie Rady nr 40/94, art. 7 ust. 1 lit. h))
      2.        Wspólnotowy znak towarowy – Definicja i uzyskanie wspólnotowego znaku towarowego – Bezwzględne podstawy odmowy rejestracji
            – Znaki towarowe, których rejestracji należy odmówić na podstawie konwencji paryskiej – Ochrona godeł państwowych i symboli
            organizacji międzynarodowych
      (rozporządzenie Rady nr 40/94, art. 7 ust. 1 lit. h))
      1.        Zakaz naśladownictwa godła ustanowiony w art. 6 ter ust. 1 pkt a) konwencji paryskiej dotyczy wyłącznie jego imitacji z punktu
         widzenia heraldycznego, tj. takich, które zawierają konotacje heraldyczne pozwalające na odróżnienie tego godła od innych
         oznaczeń. Przedmiotem ochrony przed naśladownictwem z punktu widzenia heraldycznego nie jest zatem obraz jako taki, lecz jego
         heraldyczny wyraz. W rezultacie, aby ustalić, czy dany znak zawiera naśladownictwo z punktu widzenia heraldycznego, należy
         poddać analizie opis heraldyczny rozpatrywanego godła.

      Znak towary, który nie stanowi dokładnego odtworzenia godła państwowego, może niemniej zostać objęty zakresem art. 6 ter ust. 1
         pkt a) konwencji paryskiej, jeżeli jest on postrzegany przez dany krąg odbiorców jako naśladownictwo takiego godła. W tym
         względzie wszystkie różnice między znakiem towarowym, o którego rejestrację wniesiono, a godłem państwowym ustalone przez
         specjalistę z zakresu heraldyki, niekoniecznie muszą być dostrzegalne dla przeciętnego konsumenta, który mimo pewnych różnic
         na poziomie określonych detali heraldycznych będzie widział w znaku towarowym imitację danego godła.

      Ponadto opis heraldyczny godła, który winien posłużyć jako podstawa ustalenia, czy mamy do czynienia z jego naśladownictwem
         z punktu widzenia heraldycznego w rozumieniu wspomnianego postanowienia, zawiera zwykle jedynie elementy opisowe, niekoniecznie
         wchodząc w detale interpretacji artystycznej.

      (por. pkt 48, 50–52)
      2.        Konwencja paryska przewiduje minimalny poziom ochrony przedmiotów objętych jej zakresem stosowania, pozostawiając państwom
         będącym jej stronami swobodę rozszerzenia zakresu tej ochrony. W konsekwencji, nawet jeśli konwencja paryska nie nakazuje
         państwom będącym jej stronami dokonywania rejestracji znaków usługowych, a postanowienia tej konwencji nie stosują się do
         tych znaków, tymże państwom wciąż przysługuje swoboda, by jednostronnie przewidzieć, że będzie ona miała takie zastosowanie.

      Żaden z właściwych przepisów prawa wspólnotowego nie wprowadza co do zasady rozróżnienia między znakami towarowymi a znakami
         usługowymi. Ponadto sama okoliczność, że niektóre przepisy rozporządzenia nr 40/94 zawierają ograniczenie zakresu ich stosowania,
         jak na przykład art. 7 ust. 1 lit. e), j) i k) w odniesieniu do podstaw odmowy rejestracji, które to ograniczenie dotyczy
         wyłącznie niektórych rodzajów towarów, nie może wystarczyć do podważenia oceny, zgodnie z którą przepisy wspomnianego rozporządzenia
         jako całość znajdują zastosowanie do znaków towarowych i usługowych bez rozróżnienia.

      Takie stwierdzenie musi również odnosić się do art. 7 ust. 1 lit. h) rozporządzenia nr 40/94, który nie zawiera żadnego wyraźnego
         ograniczenia, jeżeli chodzi o rodzaj znaków, do których się stosuje. Takiej wykładni nie może podważać fakt, że omawiany przepis
         odsyła do konwencji paryskiej. Odesłanie to ma bowiem jedynie na celu określenie rodzaju oznaczeń, których rejestracji należy
         odmówić, a nie ograniczenie zakresu stosowania tego przepisu. W konsekwencji, jak ma to miejsce w przypadku większości bezwzględnych
         podstaw odmowy rejestracji ustanowionych w art. 7 ust. 1 rozporządzenia nr 40/94, znaku nie rejestruje się wówczas, gdy istnieje
         jedna z podstaw odmowy rejestracji określona w art. 6 ter konwencji paryskiej, niezależnie od tego, czy został on zgłoszony
         dla towarów, czy dla usług.

      Taka wykładnia art. 7 ust. 1 lit. h) rozporządzenia nr 40/94 znajduje ponadto potwierdzenie w art. 7 ust. 1 lit. i) tego rozporządzenia,
         ponieważ ten ostatni przepis dotyczy zagadnienia analogicznego do tego uregulowanego w art. 7 ust. 1 lit. h), a mianowicie
         znaków zawierających odznaki, godła lub herby inne niż określone w art. 6 ter konwencji paryskiej.

      W istocie art. 7 ust. 1 lit. i) rozporządzenia nr 40/94 znajduje zastosowanie do znaków towarowych i znaków usługowych bez
         rozróżnienia, w związku z czym odmowa rejestracji mogłaby na przykład dotyczyć znaku usługowego zawierającego jakąś odznakę.
         Trudno dopatrzyć się przyczyn, dla których należałoby odmówić rejestracji znaku usługowego zawierającego taką odznakę, a nie
         znaku usługowego zawierającego flagę państwową. Jeżeli zatem wolą prawodawcy wspólnotowego było przyznanie takiej ochrony
         odznakom i herbom, to należy założyć, że jego zamiarem – i to z bardziej ważkich powodów – było objęcie ochroną, przynajmniej
         w takim samym zakresie, herbów, flag i innych godeł państwowych lub herbów, flag i innych godeł międzynarodowych organizacji
         rządowych. W związku z powyższym wydaje się mało prawdopodobne, by prawodawca wspólnotowy pragnął zezwolić usługodawcom na
         używanie znaków towarowych zawierających flagi krajowe, zakazując jednoczenie używania znaków zawierających odznaki, na przykład
         tego rodzaju co odznaki klubów sportowych.

      (por. pkt 72, 75–80)
WYROK TRYBUNAŁU (pierwsza izba)
      z dnia 16 lipca 2009 r.(*)

      Odwołanie – Własność intelektualna – Rozporządzenie (WE) nr 40/94 – Wspólnotowy znak towarowy – Konwencja paryska o ochronie własności przemysłowej – Bezwzględne podstawy odmowy rejestracji znaku towarowego – Znaki towarowe (fabryczne lub handlowe) identyczne z godłem państwowym lub do niego podobne – Przedstawienie liścia klonu – Zastosowanie do znaków usługowych
      W sprawach połączonych C‑202/08 P i C‑208/08 P
      mających za przedmiot dwa odwołania w trybie art. 56 statutu Trybunału Sprawiedliwości, wniesione odpowiednio w dniach 8 i 16 maja
         2008 r.,

      American Clothing Associates NV, z siedzibą w Evergem (Belgia), reprezentowana przez P. Maeyaerta, advocaat, oraz adwokatów N. Clarembeaux i C. De Keersmaeker,

      strona skarżąca,
      w której drugą stroną jest:
      Urząd Harmonizacji w ramach Rynku Wewnętrznego (znaki towarowe i wzory) (OHIM), reprezentowany przez A. Folliarda-Monguirala, działającego w charakterze pełnomocnika,

      strona pozwana w pierwszej instancji (C‑202/08 P),
      Urząd Harmonizacji w ramach Rynku Wewnętrznego (znaki towarowe i wzory) (OHIM), reprezentowany przez A. Folliarda-Monguirala, działającego w charakterze pełnomocnika,

      strona skarżąca,
      w której drugą stroną jest:
      American Clothing Associates NV, z siedzibą w Evergem (Belgia), reprezentowana przez P. Maeyaerta, advocaat, oraz adwokatów N. Clarembeaux i C. De Keersmaeker,

      strona skarżąca w pierwszej instancji (C‑208/08 P),
      TRYBUNAŁ (pierwsza izba),
      w składzie: P. Jann, prezes izby, A. Tizzano, A. Borg Barthet (sprawozdawca), E. Levits i J.J. Kasel, sędziowie,
      rzecznik generalny: D. Ruiz-Jarabo Colomer,
      sekretarz: C. Strömholm, administrator,
      uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 26 marca 2009 r.,
      po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 12 maja 2009 r.,
      wydaje następujący
      Wyrok
      1        W swych odwołaniach American Clothing Associates NV (zwana dalej „American Clothing”) i Urząd Harmonizacji w ramach Rynku
         Wewnętrznego (znaki towarowe i wzory) (OHIM) wnoszą o uchylenie wyroku Sądu Pierwszej Instancji Wspólnot Europejskich z dnia
         28 lutego 2008 r. w sprawie T‑215/06 American Clothing Associates przeciwko OHIM (Przedstawienie liścia klonu), Zb.Orz. s. II‑303
         (zwanego dalej „zaskarżonym wyrokiem”), na mocy którego stwierdzono częściową nieważność decyzji Pierwszej Izby Odwoławczej
         OHIM z dnia 4 maja 2006 r. (sprawa R 1463/2005‑1), odmawiającej rejestracji oznaczenia przedstawiającego liść klonu jako wspólnotowego
         znaku towarowego (zwanej dalej „sporną decyzją”).

       Ramy prawne
      2        Artykuł 7 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE) nr 40/94 z dnia 20 grudnia 1993 r. w sprawie wspólnotowego znaku towarowego (Dz.U.
         1994, L 11, s. 1), zmienionego rozporządzeniem Rady (WE) nr 3288/94 z dnia 22 grudnia 1994 r. (Dz.U. L 349, s. 83) (zwanego
         dalej „rozporządzeniem nr 40/94”), zatytułowany „Bezwzględne podstawy odmowy rejestracji”, stanowi:

      „Nie są rejestrowane:
      […]
      h)      znaki towarowe, na które właściwe władze nie wydały zezwolenia, których odmowa rejestracji następuje na podstawie art. 6 ter
         konwencji paryskiej;

      i)      znaki towarowe, które zawierają odznaki, godła lub herby, inne niż określone w art. 6 ter konwencji paryskiej i które są przedmiotem
         szczególnego interesu publicznego, chyba że na ich rejestrację uzyskano zezwolenie właściwych władz.

      […]”.
      3        Artykuł 29 ust. 1 rozporządzenia nr 40/94 przewiduje, że „[o]soba, która należycie złożyła wniosek o znak towarowy w lub dla
         jakiegokolwiek państwa będącego stroną konwencji paryskiej lub Porozumienia ustanawiającego Światową Organizację Handlu, lub
         jej następcy prawni, korzysta do celów związanych ze złożeniem wniosku o rejestrację wspólnotowego znaku towarowego dla tego
         samego znaku towarowego w odniesieniu do towarów lub usług identycznych lub zawierających się w tych, dla których wniosek
         został złożony, z prawa pierwszeństwa przez okres sześciu miesięcy od daty złożenia pierwszego wniosku [osoba, która prawidłowo
         dokonała zgłoszenia znaku towarowego w jednym z państw będących stroną konwencji paryskiej lub Porozumienia ustanawiającego
         Światową Organizację Handlu czy też w odniesieniu do takiego państwa – tudzież jej następcy prawni – korzysta do celów rejestracji
         wspólnotowego znaku towarowego, mającej za przedmiot ten sam znak towarowy oraz towary lub usługi identyczne z towarami lub
         usługami, dla których znak ten został zgłoszony, lub zawierające się w nich, z pierwszeństwa przez okres sześciu miesięcy
         od daty dokonania pierwszego zgłoszenia]”.

      4        Zgodnie z art. 38 ust. 2 wspomnianego rozporządzenia „w przypadku gdy znak towarowy zawiera element, który nie jest odróżniający,
         i jeżeli włączenie tego elementu do znaku towarowego może stwarzać wątpliwości co do zakresu ochrony znaku towarowego, Urząd
         może żądać jako warunku rejestracji znaku towarowego, aby zgłaszający oświadczył, że nie będzie rościł wyłącznego prawa do
         tego elementu […]”.

      5        Artykuły 1, 6, 6 ter, 6 sexies i 7 Konwencji paryskiej o ochronie własności przemysłowej z dnia 20 marca 1883 r., ostatnio
         zrewidowanej w Sztokholmie dnia 14 lipca 1967 r. i zmienionej dnia 28 września 1979 r. (Recueil des traités des Nations unies, vol. 828, nr 11847, s. 108; zwanej dalej „konwencją paryską”) stanowią:

      „Artykuł 1
      […]
      2.      Przedmiotem ochrony własności przemysłowej są patenty na wynalazki, wzory użytkowe, wzory przemysłowe, znaki towarowe, znaki
         usługowe, nazwa handlowa i oznaczenia pochodzenia lub nazwy pochodzenia, jak również zwalczanie nieuczciwej konkurencji.

      […]
      Artykuł 6
      1.      Warunki zgłoszenia i rejestracji znaków towarowych będą określane w każdym państwie będącym członkiem Związku [zrzeszającym
         państwa, do których stosuje się konwencja paryska] w jego ustawodawstwie wewnętrznym.

      […]
      Artykuł 6 ter
      1.      a)     Państwa będące członkami Związku zgadzają się, w wypadku braku zezwolenia właściwych organów, odmawiać rejestracji lub unieważniać
         rejestrację i na podstawie odpowiednich zarządzeń zakazać używania jako znaku towarowego lub jako części takiego znaku: herbów,
         flag i innych godeł państwowych państw będących członkami Związku, przyjętych przez nie urzędowych oznaczeń i stempli kontrolnych
         i gwarancyjnych, a także wszystkiego, co z punktu widzenia heraldycznego byłoby ich naśladownictwem.

      b)      Postanowienia zawarte w punkcie a) stosuje się również do herbów, flag i innych godeł, skrótów nazw lub nazw międzynarodowych
         organizacji rządowych, których członkami są jedno lub więcej państw będących członkami Związku, z wyjątkiem herbów, flag i innych
         godeł, skrótów nazw lub nazw, które były już przedmiotem obowiązujących umów międzynarodowych, mających na celu zabezpieczenie
         ich ochrony.

      c)      Żadne państwo będące członkiem Związku nie będzie zobowiązane do stosowania postanowień zawartych w punkcie b), ze szkodą
         dla uprawnionych z praw nabytych w dobrej wierze przed wejściem w życie niniejszej konwencji w tym państwie. Państwa będące
         członkami Związku nie są zobowiązane do stosowania wymienionych postanowień, jeżeli używanie lub rejestracja, o której mowa
         w punkcie a), nie wywołuje w przekonaniu odbiorców wrażenia istnienia związku między daną organizacją a herbami, flagami,
         godłami, skrótami nazw lub nazwami albo jeżeli to używanie lub rejestracja nie wprowadzałyby odbiorców w błąd co do istnienia
         związku między użytkownikiem a organizacją.

      […]
      3.      a)     W celu stosowania tych postanowień państwa będące członkami Związku zgadzają się przekazywać sobie wzajemnie, za pośrednictwem
         Biura Międzynarodowego, listę godeł państwowych, urzędowych oznaczeń i stempli kontrolnych i gwarancyjnych, które chcą lub
         będą chciały w przyszłości poddać ochronie przewidzianej w niniejszym artykule w sposób nieograniczony lub w pewnych granicach,
         a także przekazywać wszelkie zmiany, wprowadzone później do tej listy. Każde państwo będące członkiem Związku udostępni notyfikowane
         przez siebie listy do wiadomości powszechnej we właściwym czasie.

      Jednakże notyfikacja nie jest obowiązkowa w stosunku do flag państwowych.
      […]
      Artykuł 6 sexies
      Państwa będące członkami Związku zobowiązują się chronić znaki usługowe. Nie są one zobowiązane przewidzieć rejestracji tych
         znaków.

      Artykuł 7
      Rodzaj produktu, na którym ma być umieszczony znak towarowy, nie może w żadnym razie stanowić przeszkody do zarejestrowania
         znaku”.

      6        Artykuł 16 Traktatu o prawie znaków towarowych przyjętego w Genewie dnia 27 października 1994 r. przewiduje, że „Umawiające
         się Strony rejestrują znaki usługowe, przy czym do takich znaków mają zastosowanie postanowienia konwencji paryskiej dotyczące
         znaków towarowych”.

       Okoliczności faktyczne leżące u podstaw sporu
      7        W dniu 23 lipca 2002 r. American Clothing dokonała w OHIM zgłoszenia wspólnotowego znaku towarowego na podstawie rozporządzenia
         nr 40/94.

      8        Znak towarowy, o którego rejestrację wniesiono, składający się z motywu liścia klonu i umieszczonej pod tym motywem grupy
         liter „RW”, został odtworzony poniżej:

      9        Towary i usługi, dla których wniesiono o rejestrację, należą do klas 18, 25 i 40 w rozumieniu Porozumienia nicejskiego dotyczącego
         międzynarodowej klasyfikacji towarów i usług dla celów rejestracji znaków z dnia 15 czerwca 1957 r., ze zmianami (zwanego
         dalej „porozumieniem nicejskim”), i odpowiadają następującemu opisowi:

      –        „skóra i imitacje skóry, wyroby z tych materiałów, nieujęte w innych klasach; skóry zwierzęce; kufry i walizki; parasole,
         parasole przeciwsłoneczne i laski; bicze i wyroby rymarskie” (klasa 18);

      –        „odzież, obuwie, nakrycia głowy” (klasa 25);
      –        „usługi krawieckie, preparowanie zwierząt; usługi introligatorskie; prace garbarskie, obróbka i wykańczanie skór, futer i materiałów
         tekstylnych; wywoływanie klisz fotograficznych i sporządzanie odbitek fotograficznych; obróbka drewna; wytłaczanie owoców;
         młynarstwo; obróbka, hartowanie i wykańczanie powierzchniowe metali” (klasa 40).

      10      Decyzją z dnia 7 października 2005 r. ekspert odmówił rejestracji zgłoszonego znaku towarowego dla wszystkich towarów i usług,
         dla których został on zgłoszony, na podstawie art. 7 ust. 1 lit. h) rozporządzenia nr 40/94 z uwagi na to, że wspomniany znak
         mógł wywoływać w odczuciu odbiorców wrażenie istnienia związku między tym znakiem a Kanadą, ponieważ liść klonu przedstawiony
         w zgłoszonym znaku towarowym stanowi naśladownictwo godła państwowego Kanady.

      11      Godło to, jak wynika z powiadomienia z dnia 1 lutego 1967 r. skierowanego przez Biuro Międzynarodowe Światowej Organizacji
         Własności Intelektualnej (WIPO) do państw będących stronami konwencji paryskiej oraz z bazy danych WIPO, wygląda następująco:

      12      W dniu 6 grudnia 2005 r. American Clothing odwołała się od decyzji eksperta na podstawie art. 57–62 rozporządzenia nr 40/94.

      13      Sporną decyzją Pierwsza Izba Odwoławcza OHIM oddaliła odwołanie spółki American Clothing i utrzymała w mocy decyzję eksperta.

       Skarga do Sądu i zaskarżony wyrok
      14      Pismem złożonym w sekretariacie Sądu w dniu 8 sierpnia 2006 r. American Clothing wniosła skargę na sporną decyzję, podnosząc
         tylko jeden zarzut dotyczący naruszenia art. 7 ust. 1 lit. h) rozporządzenia nr 40/94.

      15      Sąd na mocy zaskarżonego wyroku stwierdził nieważność spornej decyzji w części dotyczącej rejestracji zgłoszonego znaku dla
         usług należących do klasy 40 w rozumieniu porozumienia nicejskiego, uzasadniając to tym, że art. 6 ter ust. 1 pkt a) konwencji
         paryskiej, do którego bezpośrednio odsyła art. 7 ust. 1 lit. h) rozporządzenia nr 40/94, nie ma zastosowania do znaków usługowych.

      16      Sąd opowiedział się bowiem przeciwko dokonywaniu rozszerzającej wykładni art. 6 ter konwencji paryskiej i w rezultacie przeciwko
         możliwości przywołania art. 7 ust. 1 lit. h) rozporządzenia nr 40/94 jako podstawy prawnej odmowy rejestracji znaku usługowego
         jako wspólnotowego znaku towarowego. W tym zakresie w pkt 31 zaskarżonego wyroku Sąd zauważył w szczególności, że to właśnie
         w celu rozszerzenia na znaki usługowe ochrony przyznanej znakom towarowym na mocy konwencji paryskiej wprowadzono szczególne
         uregulowanie w art. 16 Traktatu o prawie znaków towarowych przyjętego w Genewie dnia 27 października 1994 r. Traktat ten nie
         został jednak ratyfikowany przez Wspólnotę Europejską.

      17      Sąd uznał ponadto w pkt 32 zaskarżonego wyroku, że w chwili, stosunkowo niedawnego, przyjęcia rozporządzenia nr 40/94 w jego
         pierwotnej wersji prawodawca wspólnotowy był świadomy znaczenia we współczesnym handlu znaków usługowych i mógł w związku
         z tym rozciągnąć ochronę przyznaną godłom państwowym przez art. 6 ter konwencji paryskiej również na tę kategorię znaków.
         Ponieważ jednak prawodawca nie uznał za stosowne dokonania takiego rozszerzenia zakresu stosowania właściwych przepisów, Sąd
         stwierdził, że jego rola nie polega na tym, by go w tym zastąpić i dokonać wykładni contra legem przepisów, których znaczenie
         w żadnym razie nie jest dwuznaczne.

      18      W pozostałym zakresie Sąd oddalił skargę, uznając, że Izba Odwoławcza słusznie odmówiła rejestracji zgłoszonego znaku dla
         towarów należących do klas 18 i 25 w rozumieniu porozumienia nicejskiego.

      19      Takie rozstrzygnięcie Sądu zostało uzasadnione zawartym w pkt 65 zaskarżonego wyroku stwierdzeniem, że przy dokonywaniu oceny
         złożonego znaku towarowego pod kątem art. 6 ter konwencji paryskiej trzeba mieć na względzie wszystkie elementy wspomnianego
         znaku i wystarczy, by jeden z nich stanowił godło państwowe lub jego naśladownictwo „z punktu widzenia heraldycznego”, aby
         należało odmówić jego rejestracji, niezależnie od tego, w jaki sposób znak ten może być postrzegany jako całość.

      20      Jeżeli chodzi o motyw liścia klonu widniejący w zgłoszonym znaku towarowym, Sąd stwierdził następnie w pkt 72 zaskarżonego
         wyroku, że przy przeprowadzaniu porównania między oznaczeniem zawartym we wspomnianym znaku a godłem państwowym „z punktu
         widzenia heraldycznego” w rozumieniu art. 6 ter konwencji paryskiej należy odnieść się do heraldycznego opisu danego godła,
         a nie do jego ewentualnego opisu geometrycznego, który z natury rzeczy będzie dużo bardziej szczegółowy. Wywiódł on z tego
         w pkt 75 wspomnianego wyroku, że mimo niewielkich różnic dany krąg odbiorców we Wspólnocie, składający się z przeciętnych
         konsumentów, do których kierowane są dobra bieżącej konsumpcji oznaczone zgłoszonym znakiem towarowym, będzie postrzegać ten
         znak głównie jako imitację godła kanadyjskiego.

      21      Sąd wskazał ponadto w pkt 77 zaskarżonego wyroku, że stosowanie art. 6 ter ust. 1 pkt a) konwencji paryskiej nie zależy od
         warunku istnienia możliwości wprowadzenia danego kręgu odbiorców w błąd co do pochodzenia towarów oznaczonych zgłoszonym znakiem
         lub co do istnienia związku między właścicielem tego znaku a państwem, którego godło zostało w nim wykorzystane. Nadto Sąd
         uznał w pkt 81 tego wyroku, że również renoma zgłoszonego znaku towarowego, na którą powoływała się American Clothing, jest
         w tym zakresie pozbawiona jakiegokolwiek znaczenia.

      22      Odnosząc się do kwestii uwzględnienia wcześniejszych międzynarodowych rejestracji znaków identycznych ze znakiem, o którego
         rejestrację wniesiono, lub doń podobnych, Sąd przypomniał w pkt 84 zaskarżonego wyroku, że OHIM i, w danym przypadku, sąd
         wspólnotowy nie są związani decyzją wydaną na poziomie państwa członkowskiego lub państwa trzeciego, na mocy której uznano
         zdolność tego oznaczenia lub oznaczeń podobnych do bycia zarejestrowanym jako krajowy znak towarowy. Co się tyczy mniej restrykcyjnej
         praktyki kanadyjskiego urzędu ds. własności intelektualnej, na którą powoływała się American Clothing, Sąd stwierdził w pkt 85
         zaskarżonego wyroku, że skarżąca ani nie dowiodła, ani nawet nie utrzymywała w sposób pozbawiony dwuznaczności, iż otrzymała
         zezwolenie właściwych władz kanadyjskich na zarejestrowanie przez nią znaku identycznego ze zgłoszonym znakiem.

       Żądania stron w postępowaniu odwoławczym
      23      W sprawie C‑202/08 P American Clothing wnosi do Trybunału o:

      –        uchylenie zaskarżonego wyroku w części, w jakiej Sąd orzekł, że Pierwsza Izba Odwoławcza OHIM nie naruszyła art. 7 ust. 1
         lit. h) rozporządzenia nr 40/94, wydając sporną decyzję w zakresie dotyczącym rejestracji zgłoszonego znaku towarowego dla
         towarów z klasy 18 w rozumieniu porozumienia nicejskiego, a mianowicie dla towarów: „skóra i imitacje skóry, wyroby z tych
         materiałów, nieujęte w innych klasach; skóry zwierzęce; kufry i walizki; parasole, parasole przeciwsłoneczne i laski; bicze
         i wyroby rymarskie”, oraz z klasy 25 w rozumieniu wspomnianego porozumienia, a mianowicie dla towarów: „odzież, obuwie, nakrycia
         głowy”; i

      –        obciążenie OHIM kosztami postępowania.
      24      OHIM wnosi do Trybunału w wyżej wskazanej sprawie o:

      –        oddalenie odwołania; i
      –        obciążenie American Clothing kosztami postępowania.
      25      W sprawie C‑208/08 P OHIM wnosi do Trybunału o:

      –        uchylenie zaskarżonego wyroku w części, w jakiej Sąd orzekł, że art. 7 ust. 1 lit. h) rozporządzenia nr 40/94 nie ma zastosowania
         do znaków usługowych; i

      –        obciążenie American Clothing kosztami postępowania.
      26      American Clothing wnosi do Trybunału w wyżej wskazanej sprawie o:

      –        utrzymanie w mocy zaskarżonego wyroku w części, w jakiej Sąd orzekł, że art. 7 ust. 1 lit. h) rozporządzenia nr 40/94 i art. 6 ter
         konwencji paryskiej nie mają zastosowania do znaków usługowych; i

      –        obciążenie OHIM kosztami postępowania.
       W przedmiocie odwołania
      27      Po wysłuchaniu stron i rzecznika generalnego w tej kwestii sprawy C‑202/08 P i C‑208/08 P, ze względu na istniejące między
         nimi powiązanie, zostały połączone postanowieniem prezesa Trybunału z dnia 11 lutego 2009 r. do łącznego rozpoznania w procedurze
         pisemnej i ustnej oraz do wydania wyroku, zgodnie z art. 43 regulaminu.

       W przedmiocie sprawy C‑202/08 P
       Argumentacja stron
      28      American Clothing zarzuca Sądowi naruszenie prawa w zakresie stosowania podstaw odmowy rejestracji znaku towarowego na podstawie
         art. 7 ust. 1 lit. h) rozporządzenia nr 40/94 i na podstawie art. 6 ter ust. 1 pkt a) konwencji paryskiej.

      29      Spółka ta twierdzi, że oceniając zakres ochrony godła państwowego, Sąd nie uwzględnił we właściwym zakresie skutków związanych
         z jego podstawową funkcją. Przyznana takiemu godłu ochrona powinna bowiem być zastrzeżona jedynie dla przypadków, gdy zagrożone
         mogą zostać jego podstawowe funkcje. Odmowa rejestracji takiego godła jako znaku towarowego lub elementu znaku towarowego
         może być uzasadniona tylko wtedy, gdy używanie znaku towarowego lub jego elementu jest w stanie działać na szkodę symboli
         tożsamości i suwerenności państwa, do którego takie godło nawiązuje. Godła państwowe stanowią zatem oznaczenia chronione,
         podobnie jak znaki towarowe i nazwy pochodzenia, do których na zasadach analogii znajdują zastosowanie te same kryteria ochrony.

      30      American Clothing podnosi, że ochrona godeł państwowych na podstawie art. 6 ter ust. 1 pkt a) konwencji paryskiej ma na celu
         ochronę tych godeł przed podobieństwem, jakie mogą wykazywać do nich inne oznaczenia, pod ściśle określonymi względami, a mianowicie
         przed ich naśladownictwem „z punktu widzenia heraldycznego”. Wbrew stanowisku zajętemu przez Sąd w pkt 71 zaskarżonego wyroku
         to pojęcie naśladownictwa z punktu widzenia heraldycznego nie służy ochronie danego godła jako takiego, ale ściśle określonej
         artystycznej interpretacji, konkretnej postaci graficznej, która stanowi rezultat zastosowania zasad przyjętych w sztuce heraldycznej.
         Jeżeli dane godło nie ma cech heraldycznych lub gdy są one nieliczne, to nie może ono być przedmiotem naśladownictwa w rozumieniu
         wspomnianego postanowienia.

      31      Konsekwencją dokonanej przez Sąd w zaskarżonym wyroku wykładni jest ustanowienie prawie całkowitego monopolu państw w zakresie
         oznaczeń, które wykazują jedynie nieliczne cechy heraldyczne, uniemożliwiając wykorzystanie tych oznaczeń jako elementów znaków
         towarowych. Tymczasem w rzeczywistości duża część zarejestrowanych znaków towarowych zawiera oznaczenia notyfikowane jako
         godła państwowe, w tym na przykład irlandzki liść koniczyny.

      32      American Clothing podnosi wreszcie, że Sąd nie docenił istotności niektórych okoliczności rozpatrywanej sprawy. I tak w pkt 64
         i 65 zaskarżonego wyroku pominął on całościowe wrażenie wywierane przez omawiany znak towarowy, uznając, że jest ono całkowicie
         pozbawione znaczenia w przypadku rozpatrywania rejestracji znaku towarowego stanowiącego godło państwowe lub jego naśladownictwo
         z heraldycznego punktu widzenia. American Clothing zwraca również uwagę na fakt, że art. 6 ter konwencji paryskiej nie wydaje
         się stać na przeszkodzie dokonaniu rejestracji złożonego znaku towarowego zawierającego dane godło, jeżeli towarzyszy mu oświadczenie
         o zrzeczeniu się wyłącznego prawa („disclaimer”), takie jak przewidziane w art. 38 rozporządzenia nr 40/94, w drodze którego
         zgłaszający oświadcza, że nie będzie rościł sobie wyłącznego prawa do danego elementu znaku towarowego. Odpowiadałoby to poza
         tym praktyce kanadyjskiego urzędu ds. własności intelektualnej, który dopuścił do rejestracji znaki towarowe zawierające liść
         klonu z jedenastoma wierzchołkami, pod warunkiem wyrażenia zgody na zrzeczenie się względem nich prawa wyłącznego („disclaimer”).
         W niniejszej sprawie Sąd dopuścił się przeinaczenia okoliczności faktycznych, negując tę praktykę wspomnianego urzędu, zwłaszcza
         w zakresie zobowiązania do zrzeczenia się prawa wyłącznego („disclaimer”) względem znaku stanowiącego przedmiot niniejszego
         postępowania, podczas gdy z jego rejestracji zrezygnowano następnie z innych przyczyn.

      33      American Clothing dodaje, że w związku z powyższym OHIM nie może chronić godeł państwowych w sposób bardziej restrykcyjny,
         niż czynią to same zainteresowane państwa. Sąd powinien był ponadto wziąć pod uwagę istniejącą w tym zakresie praktykę OHIM
         oraz innych urzędów krajowych. American Clothing utrzymuje, że w warunkach normalnego używania mało charakterystyczne cechy
         heraldyczne nie są dostrzegane przez odbiorców, którzy mogą je postrzegać raczej jako element ornamentowy niż odniesienie
         do godła państwowego. Tego rodzaju cechy heraldyczne można odnaleźć zresztą w innych oznaczeniach, często używanych jako znaki
         towarowe.

      34      OHIM przypomina na wstępie, że w postępowaniu odwoławczym Trybunał jest ograniczony do rozpatrzenia kwestii prawnych, w związku
         z czym ustalenie o charakterze faktycznym dotyczące tego, czy przedstawienie liścia klonu w zgłoszeniu rozpatrywanego znaku
         towarowego stanowi z heraldycznego punktu widzenia naśladownictwo godła państwowego Kanady, nie podlega kontroli Trybunału.

      35      OHIM odrzuca całość argumentacji spółki American Clothing dotyczącej wymogu działania na szkodę podstawowej funkcji godła
         państwowego. W przeciwieństwie do konfliktów istniejących między oznaczeniami odróżniającymi odmowa rejestracji rozpatrywanego
         znaku towarowego nie wymaga jego zdaniem wykazania „związku” między właścicielem znaku towarowego a państwem, którego godło
         jest imitowane, ponieważ podstawowa funkcja godła państwowego nie polega na zapewnieniu określenia handlowego pochodzenia
         towarów i usług. Ochrona przyznana godłom państwowym jest absolutna w tym sensie, że nie zależy od okoliczności, czy imitowane
         w danym znaku towarowym godło jest postrzegane przez odbiorców jako element odróżniający, czy jako element ornamentowy.

      36      Z tego samego względu dokonanie oceny zgłoszonego znaku towarowego jako całości, czego domaga się American Clothing, byłoby
         bezużyteczne. Co się tyczy możliwości zrzeczenia się prawa wyłącznego („disclaimer”) takiej jak przewidziana w art. 38 ust. 2
         rozporządzenia nr 40/94, nie ma ona zastosowania, jeżeli element znaku towarowego jest kwestionowany z innego powodu niż brak
         charakteru odróżniającego.

      37      Ponadto Sąd prawidłowo, w opinii OHIM, uznał, że naśladownictwo z punktu widzenia heraldycznego winno być raczej oceniane
         pod kątem opisu heraldycznego danego godła aniżeli zgodnie z jego opisem geometrycznym lub graficznym. Opis heraldyczny danego
         godła jest bowiem czymś więcej niż zwykły opis geometryczny lub graficzny, ponieważ dane godło może być przedstawiane graficznie
         w różny sposób, co nie musi mieć jednak wpływu na jego cechy heraldyczne. Artykuł 6 ter ust. 1 pkt a) konwencji paryskiej
         potwierdza zdaniem OHIM, że przyznana godłom ochrona nie ogranicza się do ich przedstawienia graficznego, ponieważ zgodnie
         z tym postanowieniem rozciąga się ona również na wszelkie naśladownictwo „z punktu widzenia heraldycznego”. Zakres ochrony
         przysługującej godłom nie zależy zatem również od tego, czy ich cechy heraldyczne są bardziej, czy mniej charakterystyczne,
         ponieważ godło państwowe Japonii, na przykład, korzysta z tej samej ochrony co dużo bardziej wyrafinowane godła. OHIM podkreśla,
         że sporządzony przez Sąd opis heraldyczny godła państwowego Kanady stanowi część oceny o charakterze czysto faktycznym, która
         nie podlega kontroli Trybunału.

      38      Odnosząc się do okoliczności stanu faktycznego, OHIM twierdzi, że Sąd nie dopuścił się ich przeinaczenia, odmawiając uwzględnienia
         praktyki kanadyjskiego urzędu ds. własności intelektualnej, a jedynie ograniczył się do wskazania, że fakty, na które się
         powoływano, nie zostały dowiedzione. Ani OHIM, ani sąd wspólnotowy nie jest zobowiązany do brania pod uwagę krajowej praktyki
         wynikającej z przepisów prawnych, które nie mają swych odpowiedników w rozporządzeniu nr 40/94, a ponadto art. 6 ter konwencji
         paryskiej nie odsyła do prawa lub praktyki państwa pochodzenia chronionego godła. Nawet jeżeli podobne znaki towarowe zostały
         już wcześniej pomyłkowo zarejestrowane przez OHIM, zasada zgodności z prawem winna przeważać nad zasadą równego traktowania.
         W odniesieniu do warunków używania OHIM wskazuje, że pomijając już fakt, iż są one zmienne, warunki te nie powinny być brane
         pod uwagę z tego względu, że przedmiotem oceny jest to, czy zgłoszony znak towarowy zawiera naśladownictwo godła państwowego
         niezależnie od okoliczności, w jakich jest on używany.

       Ocena Trybunału
      39      Odnosząc się do twierdzenia, zgodnie z którym Sąd, oceniając zakres ochrony godła państwowego, nie uwzględnił we właściwym
         zakresie skutków związanych z jego podstawową funkcją, należy rozpatrzyć, na czym polega ta podstawowa funkcja, oraz poddać
         analizie uregulowania wspólnotowe i międzynarodowe znajdujące zastosowanie do godeł państwowych, porównując je z uregulowaniami
         dotyczącymi znaków towarowych.

      40      W pkt 59–63 opinii rzecznik generalny skupił się na niektórych z podstawowych funkcji, jakie mogą zostać przypisane godłu
         państwowemu. Wśród nich należy między innymi wyróżnić funkcję identyfikacji z państwem oraz funkcję prezentowania jego suwerenności
         i jedności. Natomiast podstawową funkcją znaku towarowego jest zagwarantowanie konsumentowi czy końcowemu odbiorcy, że oznaczone
         nim towar lub usługa pochodzą z określonego przedsiębiorstwa, umożliwiając mu – bez ryzyka wprowadzenia w błąd – odróżnienie
         tego towaru lub tej usługi od towarów lub usług pochodzących z innych przedsiębiorstw (zob. w szczególności wyroki: z dnia
         29 grudnia 1998 r. w sprawie C‑39/97 Canon, Rec. s. I‑5507, pkt 28; z dnia 6 października 2005 r. w sprawie C‑120/04 Medion,
         Zb.Orz. s. I‑8551, pkt 23).

      41      Aby znak towarowy mógł bowiem pełnić swoją rolę podstawowego elementu systemu niezakłóconej konkurencji, którego wprowadzenie
         i zachowanie jest jednym z celów traktatu WE, musi on stanowić gwarancję, że wszystkie oznaczone nim towary lub usługi zostały
         wyprodukowane lub są świadczone pod kontrolą jednego przedsiębiorstwa, któremu można przypisać odpowiedzialność za ich jakość
         (zob. w szczególności wyroki: z dnia 23 maja 1978 r. w sprawie 102/77 Hoffmann-La Roche, Rec. s. 1139, pkt 7; z dnia 18 czerwca
         2002 r. w sprawie C‑299/99 Philips, Rec. s. I‑5475, pkt 30).

      42      Ta rozbieżność między podstawowymi funkcjami pełnionymi przez znaki towarowe i godła państwowe znajduje również swoje odbicie
         w sposobie, w jaki zostały one uregulowane zarówno w prawie wspólnotowym, jak i w prawie międzynarodowym.

      43      Artykuł 6 rozporządzenia nr 40/94 ustanawia zasadę uzyskania znaku towarowego poprzez rejestrację, podczas gdy na mocy art. 6
         ter ust. 3 pkt a) konwencji paryskiej państwa przekazują sobie po prostu za pośrednictwem Biura Międzynarodowego WIPO listę
         godeł państwowych, przy czym taka notyfikacja nie jest obowiązkowa w stosunku do flag państwowych. W przypadku znaków towarowych
         obowiązuje zasada, że podlegają one ochronie jedynie w odniesieniu do danych, określonych klas towarów i usług, podczas gdy
         godła korzystają z ochrony ogólnej, niezależnie od zamierzonego sposobu ich używania. Ponadto w przeciwieństwie do znaków
         towarowych godła nie mogą zostać unieważnione, a ich właściciel nie może zostać pozbawiony swych praw. Co więcej, ich ochrona
         nie jest ograniczona w czasie. Liczne cechy ochrony znaków towarowych nie znajdują zatem swych odpowiedników w ramach ochrony
         godeł państwowych.

      44      Dotyczy to również prawdopodobieństwa wprowadzenia w błąd, które – chociaż stanowi szczególny warunek udzielenia ochrony w związku
         z rejestracją znaku towarowego w przypadku wystąpienia podobieństwa między znakiem towarowym a oznaczeniem oraz między danymi
         towarami lub usługami (zob. w szczególności ww. wyrok w sprawie Medion, pkt 24; wyroki: z dnia 10 kwietnia 2008 r. w sprawie
         C‑102/07 adidas i adidas Benelux, Zb.Orz. s. I‑2439, pkt 28; z dnia 12 czerwca 2008 r. w sprawie C‑533/06 O2 Holdings & O2
         (UK), Zb.Orz. s. I‑4231, pkt 47) – nie jest wymagane do objęcia ochroną godła, gdyż art. 6 ust. 1 pkt a) konwencji paryskiej
         w żaden sposób się do niego nie odnosi.

      45      Warto również wskazać, że z art. 6 ter ust. 1 pkt c) zdanie drugie konwencji paryskiej wynika, iż ochrona godeł państwowych
         nie jest uzależniona od istnienia w przekonaniu odbiorców związku między znakiem towarowym, o którego rejestrację wniesiono,
         a godłem. W przypadku symboli organizacji międzynarodowych wspomniany przepis dopuszcza bowiem rejestrację i używanie znaku
         towarowego, jeżeli nie są one w stanie wprowadzić odbiorców w błąd co do istnienia związku między użytkownikiem znaku a daną
         organizacją. Wynika stąd, że w innych przypadkach, a mianowicie tych dotyczących godeł państwowych, taka możliwość nie istnieje
         i nie ma zatem potrzeby dociekania istnienia takiego związku.

      46      W rezultacie nie można się zgodzić z twierdzeniami spółki American Clothing odnoszącymi się do wpływu podstawowej funkcji
         godła państwowego na zakres przysługującej mu ochrony oraz stosowania przez analogię takich samych kryteriów ochrony jak w przypadku
         znaków towarowych.

      47      W odniesieniu do argumentów wysuniętych przez spółkę American Clothing w przedmiocie wykładni wyrażenia „wszystko, co z punktu
         widzenia heraldycznego byłoby ich naśladownictwem”, którym posłużono się w art. 6 ter ust. 1 pkt a) konwencji paryskiej, należy
         przede wszystkim zauważyć, że wspomniane postanowienie zakazuje dokonywania rejestracji i używania godła państwowego nie tylko
         jako znaku towarowego, ale również jako części takiego znaku. A zatem przyznana godłom ochrona jest również w tym zakresie
         bardzo szeroka. Ponadto ostatnia część tego postanowienia także przyczynia się do zapewnienia godłom państwowym szerokiej
         ochrony, jako że oprócz zakazu dokładnego odtworzenia danego godła zawiera również zakaz jego naśladownictwa.

      48      Zakaz naśladownictwa godła dotyczy jednak wyłącznie jego imitacji z punktu widzenia heraldycznego, tj. takich, które zawierają
         konotacje heraldyczne pozwalające na odróżnienie tego godła od innych oznaczeń. Przedmiotem ochrony przed naśladownictwem
         z punktu widzenia heraldycznego nie jest zatem obraz jako taki, lecz jego heraldyczny wyraz. W rezultacie, aby ustalić, czy
         dany znak zawiera naśladownictwo z punktu widzenia heraldycznego, należy poddać analizie opis heraldyczny rozpatrywanego godła.

      49      Z powyższego wynika, że wysunięta przez spółkę American Clothing teza, zgodnie z którą przy takiej ocenie należy wziąć pod
         uwagę geometryczny opis godła, nie może zostać podtrzymana. Po pierwsze, taka wykładnia byłaby sprzeczna z podejściem przyjętym
         w pkt 47 niniejszego wyroku, gwarantującym godłom szeroką ochronę, ponieważ charakter opisu geometrycznego, ze swej natury
         bardzo szczegółowego, prowadziłby do odmowy udzielenia ochrony przysługującej godłom na podstawie art. 6 ter ust. 1 pkt a)
         konwencji paryskiej już w przypadku wystąpienia choćby najmniejszej różnicy między dwoma rozpatrywanymi opisami. Po drugie,
         przypadek zgodności pod względem graficznym z wykorzystanym w danym znaku towarowym godłem został już uregulowany w pierwszej
         części tego postanowienia, w związku z czym wyrażeniu „wszystko, co z punktu widzenia heraldycznego byłoby ich naśladownictwem”
         należy przypisać znaczenie wykraczające poza to, co zostało uregulowane w pierwszej części tego postanowienia.

      50      Tak więc znak towary, który nie stanowi dokładnego odtworzenia godła państwowego, może niemniej zostać objęty zakresem art. 6 ter
         ust. 1 pkt a) konwencji paryskiej, jeżeli jest on postrzegany przez dany krąg odbiorców, w tym przypadku przeciętnych konsumentów,
         jako naśladownictwo takiego godła.

      51      Co się tyczy wyrażenia „wszystko, co z punktu widzenia heraldycznego byłoby ich naśladownictwem” zawartego w tym postanowieniu,
         należy jednak sprecyzować, że wszystkie różnice między znakiem, o którego rejestrację wniesiono, a godłem państwowym ustalone
         przez specjalistę z zakresu heraldyki, niekoniecznie muszą być dostrzegalne dla przeciętnego konsumenta, który mimo pewnych
         różnic na poziomie określonych detali heraldycznych, będzie widział w znaku towarowym imitację danego godła.

      52      Ponadto opis heraldyczny godła, który winien posłużyć jako podstawa ustalenia, czy mamy do czynienia z jego naśladownictwem
         z punktu widzenia heraldycznego w rozumieniu art. 6 ter ust. 1 pkt a) konwencji paryskiej, zawiera zwykle jedynie elementy
         opisowe, niekoniecznie wchodząc w detale interpretacji artystycznej. Sąd nie naruszył zatem prawa, przyjmując, że na podstawie
         tego samego opisu heraldycznego można stworzyć kilka artystycznych interpretacji danego godła.

      53      Opis heraldyczny rozpatrywanego godła sporządzony przez Sąd w niniejszej sprawie oraz ocena kwestii, czy zgłoszony znak towarowy
         stanowił jego naśladownictwo z punktu widzenia heraldycznego, nie podlegają jednak jako takie kontroli Trybunału. Zgodnie
         z art. 225 ust. 1 WE i art. 58 akapit pierwszy statutu Trybunału Sprawiedliwości odwołanie ogranicza się do kwestii prawnych.
         A zatem jedynie Sąd jest właściwy do ustalenia istotnych okoliczności faktycznych i oceny dowodów. Ustalenie tych okoliczności
         faktycznych i ocena dowodów nie stanowią zatem – z zastrzeżeniem przypadków ich przeinaczenia – kwestii prawnej, podlegającej
         jako taka kontroli Trybunału w postępowaniu odwoławczym (zob. w szczególności wyroki: z dnia 19 września 2002 r. w sprawie
         C‑104/00 P DKV przeciwko OHIM, Rec. s. I‑7561, pkt 22; z dnia 22 czerwca 2006 r. w sprawie C‑25/05 P Storck przeciwko OHIM,
         Zb.Orz. s. I‑5719, pkt 40).

      54      Tymczasem argumenty wysunięte przez spółkę American Clothing w przedmiocie istotności niektórych okoliczności sprawy, odnoszące
         się w szczególności do tego, że w warunkach normalnego używania znaku towarowego odbiorcy będą postrzegać motyw liścia klonu
         jako element ozdobny, oraz utrzymywanego przez nią dopuszczenia do rejestracji przez kanadyjski urząd ds. własności intelektualnej
         znaku towarowego identycznego z rozpatrywanym znakiem, której towarzyszyło zrzeczenie się wyłącznego prawa do tego znaku („disclaimer”),
         nie dotyczą kwestii prawnych i w konsekwencji Trybunał nie jest właściwy do ich rozpatrzenia.

      55      Wprawdzie American Clothing podnosi w tym zakresie zarzut przeinaczenia przez Sąd okoliczności faktycznych, niemniej nie wykazała
         ona, na czym to przeinaczenie miałoby polegać, i ograniczyła się wyłącznie do twierdzenia, że Sąd zanegował istnienie takiej
         praktyki kanadyjskiego urzędu ds. własności intelektualnej. W pkt 85 zaskarżonego wyroku Sąd nie neguje jednak tej praktyki,
         a jedynie stwierdza, że American Clothing nie dowiodła, że przy rozpatrywaniu zgłoszenia znaku identycznego ze zgłoszonym
         znakiem towarowym wspomniany urząd nie miał żadnych obiekcji co do obecności w nim motywu liścia klonu.

      56      W konsekwencji wszystkie przedstawione powyżej argumenty, które mają na celu podważenie dokonanych przez Sąd ustaleń i oceny
         stanu faktycznego, winny zostać uznane za niedopuszczalne.

      57      Odnosząc się do argumentów dotyczących nieuwzględnienia przez Sąd praktyki, jaką przyjęły OHIM i inne urzędy krajowe w kwestii
         godeł, należy zauważyć, że po pierwsze, jeśli chodzi o OHIM, wydawanie przez izby odwoławcze na mocy rozporządzenia nr 40/94
         decyzji dotyczących rejestracji oznaczenia jako wspólnotowego znaku towarowego wchodzi w zakres kompetencji ograniczonej,
         a nie uprawnień dyskrecjonalnych. Tak więc zgodność z prawem tych decyzji powinna być oceniana wyłącznie na podstawie tego
         rozporządzenia, zgodnie z jego wykładnią dokonaną przez sąd wspólnotowy, a nie na podstawie wcześniejszej praktyki decyzyjnej
         izb odwoławczych (wyroki: z dnia 15 września 2005 r. w sprawie C‑37/03 P BioID przeciwko OHIM, Zb.Orz. s. I‑7975, pkt 47;
         z dnia 12 stycznia 2006 r. w sprawie C‑173/04 P Deutsche SiSi-Werke przeciwko OHIM, Zb.Orz. s. I‑551, pkt 48).

      58      Po drugie, co się tyczy wcześniejszych rejestracji krajowych, na które powoływała się American Clothing, należy przypomnieć,
         że wspólnotowy system znaków towarowych jest systemem autonomicznym, na który składa się zbiór norm, zmierzającym do osiągnięcia
         szczególnych dla niego celów, a jego stosowanie jest niezależne od wszystkich systemów krajowych. W konsekwencji zdolność
         oznaczenia do bycia zarejestrowanym jako wspólnotowy znak towarowy powinna być oceniana jedynie na podstawie właściwych przepisów
         prawa wspólnotowego, zgodnie z jego wykładnią dokonaną przez sąd wspólnotowy (zob. podobnie wyrok z dnia 17 lipca 2008 r.
         w sprawie C‑488/06 P L & D przeciwko OHIM, Zb.Orz. s. I‑5725, pkt 58). A zatem OHIM i, w danym przypadku, sąd wspólnotowy
         nie są związani decyzją wydaną na poziomie państwa członkowskiego lub państwa trzeciego, na mocy której uznano zdolność tego
         oznaczenia do bycia zarejestrowanym jako krajowy znak towarowy. Te same rozważania odnoszą się a fortiori do rejestracji innych
         znaków niż ten zgłoszony w rozpatrywanym przypadku.

      59      Wreszcie, jak to zostało przypomniane w pkt 47 niniejszego wyroku, art. 6 ter ust. 1 pkt a) konwencji paryskiej znajduje zastosowanie
         nie tylko w stosunku do samego znaku towarowego, ale również do części znaków towarowych stanowiących dokładne odtworzenie
         lub naśladownictwo godła państwowego. W konsekwencji wystarczy, że choć jeden element zgłoszonego znaku towarowego przedstawia
         takie godło lub jego imitację, aby odmówić jego rejestracji jako wspólnotowego znaku towarowego. Sąd, dokonawszy stwierdzenia,
         że motyw liścia klonu zawarty w zgłoszonym znaku towarowym stanowił naśladownictwo godła państwowego Kanady z punktu widzenia
         heraldycznego, nie był zatem zobowiązany do dalszego badania całościowego wrażenia wywieranego przez ten znak, ponieważ art. 6 ter
         ust. 1 pkt a) konwencji paryskiej nie wymaga rozpatrywania danego znaku jako całości.

      60      Z ogółu powyższych rozważań wynika, że Sąd nie naruszył postanowień art. 7 ust. 1 lit. h) rozporządzenia nr 40/94 i art. 6 ter
         ust. 1 pkt a) konwencji paryskiej, oddalając skargę wniesioną na sporną decyzję w zakresie, w jakim odmówiono w niej rejestracji
         zgłoszonego znaku towarowego dla towarów należących do klas 18 i 25 w rozumieniu porozumienia nicejskiego.

      61      W konsekwencji odwołanie wniesione przez spółkę American Clothing w sprawie C‑202/08 P należy oddalić.

       W przedmiocie sprawy C‑208/08 P
       Argumentacja stron
      62      OHIM wnosi do Trybunału o uchylenie zaskarżonego wyroku w części dotyczącej odmowy stosowania art. 7 ust. 1 lit. h) rozporządzenia
         nr 40/94 i art. 6 ter konwencji paryskiej do znaków usługowych.

      63      Zdaniem OHIM prawidłowa wykładnia art. 6 ter konwencji paryskiej wymaga uwzględnienia ducha tej konwencji jako pewnej całości.
         Przyjmując literalną wykładnię art. 6 ter konwencji paryskiej, abstrahującą od kontekstu, w którym postanowienie to występuje,
         Sąd błędnie uznał, że ani to postanowienie, ani art. 7 ust. 1 lit. h) rozporządzenia nr 40/94 nie mają zastosowania do zgłoszeń
         do rejestracji znaków odnoszących się do usług.

      64      OHIM podnosi, że wbrew temu, co uznał Sąd, intencją prawodawcy wspólnotowego nie było to, by konwencja paryska wprowadzała
         odmienne traktowanie znaków towarowych i znaków usługowych, co wynika zresztą z art. 29 ust. 1 rozporządzenia nr 40/94.

      65      Ponadto art. 16 Traktatu o prawie znaków towarowych przyjętego w Genewie dnia 27 października 1994 r. należy zdaniem OHIM
         interpretować w ten sposób, że objaśnia on art. 6 ter konwencji paryskiej, nie rozszerzając jednak zakresu jego stosowania.

      66      OHIM twierdzi, że na mocy wyroku z dnia 22 listopada 2007 r. w sprawie C‑328/06 Nieto Nuño, Zb.Orz. s. I‑10093, Trybunał przyznał,
         przynajmniej w sposób dorozumiany, że konwencja paryska traktuje znaki usługowe na równi ze znakami towarowymi.

      67      American Clothing zwraca uwagę na absolutnie jasny i niedwuznaczny charakter art. 6 ter konwencji paryskiej w zakresie, w jakim
         postanowienie to odnosi się wyłącznie do znaków fabrycznych lub handlowych, a nie do znaków usługowych. Taka wykładnia znajduje
         zresztą potwierdzenie w doktrynie oraz w sprawozdaniach Stałego komitetu ds. prawa znaków towarowych, wzorów przemysłowych
         i oznaczeń geograficznych WIPO.

      68      Okoliczność, że znaki usługowe mogą być „powszechnie znane” w rozumieniu art. 6 bis konwencji paryskiej w żadnym razie nie
         oznacza zdaniem spółki American Clothing, że tekst tego postanowienia obejmuje również znaki usługowe. Ponadto pytanie zadane
         w sprawie Nieto Nuño, w której wydano ww. wyrok, dotyczyło zasięgu geograficznego powszechnej znajomości wcześniejszego znaku
         towarowego, a nie wykładni art. 6 bis konwencji paryskiej w odniesieniu do znaków usługowych. Sąd wskazał już zresztą, że
         wspomniany art. 6 bis konwencji paryskiej dotyczy wyłącznie znaków towarowych (wyroki z dnia 11 lipca 2007 r.: w sprawie T‑263/03
         Mühlens przeciwko OHIM, pkt 54; w sprawie T‑28/04 Mühlens przeciwko OHIM, pkt 59).

      69      Odnosząc się do wprowadzenia w roku 1958 do konwencji paryskiej art. 6 sexies, American Clothing stwierdza, że postanowienie
         to jest całkowicie nieistotne w niniejszej sprawie, ponieważ w żaden sposób nie oddziałuje na art. 6 ter tej konwencji. Brzmienie
         i historia Aktu lizbońskiego zmieniającego konwencję paryską, sporządzonego dnia 31 października 1958 r., potwierdzają, że
         bardziej ambitne podejście zalecające ogólne zrównanie znaków usługowych ze znakami fabrycznymi lub handlowymi w całej konwencji
         nie zostało przyjęte.

      70      W odniesieniu do art. 16 Traktatu o prawie znaków towarowych przyjętego w Genewie dnia 27 października 1994 r. American Clothing
         utrzymuje, że traktat ten nie został jeszcze ratyfikowany przez Wspólnotę oraz że wbrew twierdzeniom OHIM celem tego postanowienia
         nie jest objaśnienie art. 6 ter konwencji paryskiej, ale jego uzupełnienie poprzez rozciągnięcie na znaki usługowe ochrony
         przyznanej znakom towarowym. Taka wykładnia znajduje potwierdzenie w doktrynie i pracach przygotowawczych nad wspomnianym
         traktatem.

       Ocena Trybunału
      71      Jeżeli chodzi o stwierdzony przez Sąd brak zastosowania art. 7 ust. 1 lit. h) rozporządzenia nr 40/94 do znaków usługowych,
         należy rozpocząć od analizy konwencji paryskiej w świetle jej art. 6 ter, do którego odsyła art. 7 rozporządzenia nr 40/94.

      72      Jak to podkreślał rzecznik generalny w pkt 104 i 107 opinii, konwencja paryska przewiduje minimalny poziom ochrony przedmiotów
         objętych jej zakresem stosowania, pozostawiając państwom będącym jej stronami swobodę rozszerzenia zakresu tej ochrony. W konsekwencji,
         nawet jeśli – jak utrzymuje American Clothing – konwencja paryska nie nakazuje państwom będącym jej stronami dokonywania rejestracji
         znaków usługowych, a postanowienia tej konwencji nie stosują się do tych znaków, tymże państwom wciąż przysługuje swoboda,
         by jednostronnie przewidzieć, że będzie ona miała takie zastosowanie. Zgodnie z tym, co wynika z dokumentu WIPO, do którego
         Sąd odniósł się w pkt 31 zaskarżonego wyroku, art. 6 ter konwencji paryskiej „nie zobowiązuje państw będących stronami konwencji
         paryskiej do odmowy lub unieważnienia rejestracji jako znaków usługowych lub elementów znaków usługowych oznaczeń zawierających
         lub naśladujących godła państwowe lub inne urzędowe oznaczenia, jednak państwom tym przysługuje swoboda, by tego dokonać […]”.

      73      W rezultacie wspomniane powyżej postanowienie pozostawia kwestię rozszerzenia na znaki usługowe ochrony przyznanej znakom
         towarowym do swobodnego uznania państw będących stronami konwencji. W ten sposób konwencja paryska nie narzuca tym państwom
         wprowadzenia rozróżnienia między tymi dwoma rodzajami znaków.

      74      A zatem należy rozważyć, czy prawodawca wspólnotowy pragnął skorzystać z tej możliwości i rozciągnąć ochronę przyznaną znakom
         towarowym na mocy konwencji paryskiej również na znaki usługowe.

      75      W tym względzie należy zauważyć, co uczynił również rzecznik generalny w pkt 111 opinii, że żaden z właściwych przepisów prawa
         wspólnotowego nie wprowadza co do zasady rozróżnienia między znakami towarowymi a znakami usługowymi.

      76      Ponadto sama okoliczność, że niektóre przepisy rozporządzenia nr 40/94 zawierają ograniczenie zakresu ich stosowania, jak
         na przykład art. 7 ust. 1 lit. e), j) i k) w odniesieniu do podstaw odmowy rejestracji, które to ograniczenie dotyczy wyłącznie
         niektórych rodzajów towarów, nie może wystarczyć do podważenia oceny, zgodnie z którą przepisy wspomnianego rozporządzenia
         jako całość znajdują zastosowanie do znaków towarowych i usługowych bez rozróżnienia.

      77      Takie stwierdzenie musi również odnosić się do art. 7 ust. 1 lit. h) rozporządzenia nr 40/94, który nie zawiera żadnego wyraźnego
         ograniczenia, jeżeli chodzi o rodzaj znaków, do których się stosuje. Takiej wykładni nie może podważać fakt, że omawiany przepis
         odsyła do konwencji paryskiej. Odesłanie to ma bowiem jedynie na celu określenie rodzaju oznaczeń, których rejestracji należy
         odmówić, a nie ograniczenie zakresu stosowania tego przepisu.

      78      W konsekwencji, jak ma to miejsce w przypadku większości bezwzględnych podstaw odmowy rejestracji ustanowionych w art. 7 ust. 1
         rozporządzenia nr 40/94, znaku nie rejestruje się wówczas, gdy istnieje jedna z podstaw odmowy rejestracji określona w art. 6 ter
         konwencji paryskiej, niezależnie od tego, czy został on zgłoszony dla towarów, czy dla usług.

      79      Taka wykładnia art. 7 ust. 1 lit. h) rozporządzenia nr 40/94 znajduje ponadto potwierdzenie w art. 7 ust. 1 lit. i) tego rozporządzenia,
         ponieważ ten ostatni przepis dotyczy zagadnienia analogicznego do tego uregulowanego w art. 7 ust. 1 lit. h), a mianowicie
         znaków zawierających odznaki, godła lub herby inne niż określone w art. 6 ter konwencji paryskiej.

      80      Artykuł 7 ust. 1 lit. i) rozporządzenia nr 40/94 znajduje bowiem zastosowanie do znaków towarowych i znaków usługowych bez
         rozróżnienia, w związku z czym odmowa rejestracji mogłaby na przykład dotyczyć znaku usługowego zawierającego jakąś odznakę.
         Trudno dopatrzyć się przyczyn, dla których należałoby odmówić rejestracji znaku usługowego zawierającego taką odznakę, a nie
         znaku usługowego zawierającego flagę państwową. Jeżeli zatem wolą prawodawcy wspólnotowego było przyznanie takiej ochrony
         odznakom i herbom, to należy założyć, że jego zamiarem – i to z bardziej ważkich powodów – było objęcie ochroną, przynajmniej
         w takim samym zakresie, herbów, flag i innych godeł państwowych lub herbów, flag i innych godeł międzynarodowych organizacji
         rządowych. W związku z powyższym wydaje się mało prawdopodobne, by prawodawca wspólnotowy pragnął zezwolić usługodawcom na
         używanie znaków towarowych zawierających flagi krajowe, zakazując jednoczenie używania znaków zawierających odznaki, na przykład
         tego rodzaju co odznaki klubów sportowych.

      81      Wynika stąd, że Sąd błędnie uznał, iż Izba Odwoławcza, odmawiając rejestracji zgłoszonego znaku towarowego dla usług należących
         do klasy 40 w rozumieniu porozumienia nicejskiego, naruszyła art. 7 ust. 1 lit. h) rozporządzenia nr 40/94.

      82      Mając powyższe na uwadze, należy uwzględnić odwołanie wniesione przez OHIM w sprawie C‑208/08 P i uchylić zaskarżony wyrok
         w zakresie, w jakim stwierdzono nieważność spornej decyzji Pierwszej Izby Odwoławczej w części dotyczącej rejestracji zgłoszonego
         znaku towarowego dla usług należących do klasy 40 w rozumieniu porozumienia nicejskiego.

      83      Zgodnie z art. 61 statutu Trybunału Sprawiedliwości w przypadku uchylenia wyroku Sądu może on wydać orzeczenie ostateczne
         w sprawie, jeśli stan postępowania na to pozwala, lub skierować sprawę do ponownego rozpoznania przez Sąd.

      84      W niniejszym przypadku Trybunał uważa, że dysponuje wszelkimi danymi koniecznymi do wydania orzeczenia co do istoty sprawy.

      85      Ponieważ wprowadzone przez Sąd w ramach stosowania art. 7 ust. 1 lit. h) rozporządzenia nr 40/94 rozróżnienie między znakami
         towarowymi a znakami usługowymi jest bezzasadne, należy stwierdzić, że z przedstawionych w pkt 39–61 niniejszego wyroku względów,
         dotyczących towarów należących do klas 18 i 25 w rozumieniu porozumienia nicejskiego, istniały podstawy, by odmówić rejestracji
         rozpatrywanego znaku towarowego również w odniesieniu do usług należących do klasy 40 rzeczonego porozumienia.

      86      W tych okolicznościach skarga wniesiona do Trybunału przez spółkę American Clothing winna zostać uznana za bezzasadną w zakresie
         dotyczącym odmowy rejestracji zgłoszonego znaku towarowego dla usług należących do wspomnianej klasy 40.

       W przedmiocie kosztów
      87      Zgodnie z art. 69 § 2 regulaminu, mającym zastosowanie do postępowania odwoławczego na podstawie art. 118 tego regulaminu,
         kosztami zostaje obciążona, na żądanie strony przeciwnej, strona przegrywająca sprawę. Ponieważ OHIM wniósł o obciążenie spółki
         American Clothing kosztami postępowania zarówno w sprawie C‑202/08 P, jak i w sprawie C‑208/08 P, a ta ostatnia przegrała
         obie te sprawy, należy obciążyć ją kosztami postępowania.

      Z powyższych względów Trybunał (pierwsza izba) orzeka, co następuje:
      1)      Odwołanie wniesione przez American Clothing Associates w sprawie C‑202/08 P zostaje oddalone.
      2)      Wyrok Sądu Pierwszej Instancji Wspólnot Europejskich z dnia 28 lutego 2008 r. w sprawie T‑215/06 American Clothing Associates
            przeciwko OHIM zostaje uchylony w części dotyczącej stwierdzenia nieważności decyzji Pierwszej Izby Odwoławczej Urzędu Harmonizacji
            w ramach Rynku Wewnętrznego (znaki towarowe i wzory) (OHIM) z dnia 4 maja 2006 r. (sprawa R 1463/2005‑1), odmawiającej rejestracji
            oznaczenia przedstawiającego liść klonu jako wspólnotowego znaku towarowego.
      3)      Skarga wniesiona przez American Clothing Associates NV w sprawie T‑215/06 zostaje oddalona.
      4)      American Clothing Associates NV zostaje obciążona kosztami postępowania w sprawach C‑202/08 P i C‑208/08 P.
      Podpisy
      * Język postępowania: francuski.


Wyrok Sądu (siódma izba) z dnia 17 maja 2013 r. # Rocket Dog Brands LLC przeciwko Urzędowi Harmonizacji w ramach Rynku Wewnętrznego (znaki towarowe i wzory) (OHIM). # Wspólnotowy znak towarowy - Postępowanie w przedmiocie sprzeciwu - Zgłoszenie słownego wspólnotowego znaku towarowego JULIUS K9 - Wcześniejsze graficzne wspólnotowe znaki towarowe K9 - Względna podstawa odmowy rejestracji - Brak prawdopodobieństwa wprowadzenia w błąd - Artykuł 8 ust. 1 lit. b) rozporządzenia (WE) nr 207/2009. # Sprawa T-231/12.