title: Wyrok Trybunału (trzecia izba) z dnia 16 lipca 2009 r.#Petra von Chamier-Glisczinski przeciwko Deutsche Angestellten-Krankenkasse.#Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Bayerisches Landessozialgericht - Niemcy.#Zabezpieczenie społeczne - Rozporządzenie (EWG) nr 1408/71 - Tytuł III, rozdział 1 - Artykuły 18 WE, 39 WE i 49 WE - Świadczenia rzeczowe w razie niesamodzielności - Zamieszkanie w innym państwie członkowskim niż państwo właściwe - Nieobejmowanie przez system zabezpieczenia społecznego w państwie członkowskim miejsca zamieszkania świadczeń rzeczowych w razie niesamodzielności.#Sprawa C-208/07.

text:
      Sprawa C‑208/07
      Petra von Chamier‑Glisczinski
      przeciwko
      Deutsche Angestellten‑Krankenkasse
      (wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnymzłożony przez Bayerisches Landessozialgericht)

      Zabezpieczenie społeczne – Rozporządzenie (EWG) nr 1408/71 – Tytuł III rozdział 1 – Artykuły 18 WE, 39 WE i 49 WE – Świadczenia rzeczowe w razie niesamodzielności – Zamieszkanie w innym państwie członkowskim niż państwo właściwe – Nieobejmowanie przez system zabezpieczenia społecznego w państwie członkowskim miejsca zamieszkania świadczeń rzeczowych
         w razie niesamodzielności

      Streszczenie wyroku
      1.        Zabezpieczenie społeczne pracowników migrujących – Ubezpieczenie zdrowotne
      (rozporządzenie Rady nr 1408/71, art. 19, art. 22 ust. 1 lit. b))
      2.        Obywatelstwo Unii Europejskiej – Prawo do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich – Zabezpieczenie
            społeczne pracowników migrujących
      (art. 18 WE, 42 WE; rozporządzenie Rady nr 1408/71)
      1.        Jeżeli – w odróżnieniu od systemu zabezpieczenia społecznego państwa właściwego – system państwa, w którym zamieszkuje osoba
         niesamodzielna, objęta ubezpieczeniem jako członek rodziny pracownika najemnego lub osoby prowadzącej działalność na własny
         rachunek w rozumieniu rozporządzenia nr 1408/71 w wersji zmienionej i uaktualnionej rozporządzeniem nr 118/97 ze zmianami
         wprowadzonymi rozporządzeniem nr 1386/2001, nie przewiduje udzielania świadczeń rzeczowych w takiej sytuacji niesamodzielności,
         w jakiej znajduje się wspomniana osoba, to art. 19 ani art. 22 ust. 1 lit. b) tego rozporządzenia jako takie nie wymagają
         udzielania omawianych świadczeń poza granicami państwa właściwego przez instytucję właściwą lub na jej rachunek.

      Jednakże art. 19 i 22 rozporządzenia nr 1408/71 nie można interpretować w ten sposób, że w przypadku zamieszkiwania w innym
         państwie członkowskim niż państwo właściwe dostęp osoby ubezpieczonej do świadczeń rzeczowych podlega wyłącznej regulacji
         państwa członkowskiego miejsca zamieszkania w taki sposób, że w sytuacji gdy przepisy tego państwa członkowskiego nie przewidują
         przyznania świadczeń rzeczowych pokrywających ryzyko, w związku z którym dochodzi się prawa do tych świadczeń, przepisy te
         uniemożliwiają instytucji właściwej przyznanie tych świadczeń rzeczowych. W istocie dokonanie wykładni rozporządzenia nr 1408/71
         w taki sposób, że zakazuje ono państwom członkowskim przyznania pracownikom i członkom ich rodziny dalej idącej ochrony socjalnej
         niż ta, która wynika ze stosowania omawianego rozporządzenia, prowadziłoby zarówno do wykroczenia poza cele rozporządzenia,
         jak i cele i zakres art. 42 WE.

      (por. pkt 55–57; pkt 1sentencji)
      2.        Jeżeli – w odróżnieniu od systemu zabezpieczenia społecznego państwa właściwego – system państwa członkowskiego, w którym
         zamieszkuje osoba niesamodzielna, objęta ubezpieczeniem jako członek rodziny pracownika najemnego lub osoby prowadzącej działalność
         na własny rachunek w rozumieniu rozporządzenia nr 1408/71, w wersji zmienionej i uaktualnionej rozporządzeniem nr 118/97,
         ze zmianami wprowadzonymi rozporządzeniem nr 1386/2001, nie przewiduje udzielania świadczeń rzeczowych w określonych sytuacjach
         niesamodzielności, to art. 18 WE nie stoi na przeszkodzie przyjęciu przepisów krajowych, na podstawie których instytucja właściwa
         odmawia w tych okolicznościach, niezależnie od mechanizmów wprowadzonych w art. 19 rozporządzenia nr 1408/71 lub ewentualnie
         jego art. 22 ust. 1 lit. b), pokrywania przez czas nieokreślony kosztów związanych z pobytem w zakładzie pielęgnacyjnym położonym
         w państwie członkowskim miejsca zamieszkania, w wysokości odpowiadającej świadczeniom, do których osoba ta miałaby prawo,
         gdyby taką samą opieką została objęta w zakładzie, który podpisał odpowiednie umowy i położony jest w państwie właściwym.

      W istocie, ponieważ art. 42 WE przewiduje koordynację przepisów państw członkowskich, a nie ich harmonizację, postanowienie
         to nie ma wpływu na różnice merytoryczne i proceduralne pomiędzy systemami zabezpieczenia społecznego poszczególnych państw
         członkowskich i, co za tym idzie, na różnice w zakresie praw osób w nich ubezpieczonych. W tych okolicznościach art. 18 ust. 1 WE
         nie może zagwarantować osobie ubezpieczonej, że przeniesienie się do innego państwa członkowskiego będzie obojętne z punktu
         widzenia zabezpieczenia społecznego, w szczególności na płaszczyźnie świadczeń w razie choroby. Z uwagi na rozbieżności między
         systemami i ustawodawstwami państw członkowskich w tej dziedzinie takie przeniesienie może w konkretnych przypadkach okazać
         się dla zainteresowanego bardziej lub mniej korzystne, w zależności od kombinacji przepisów krajowych znajdujących zastosowanie
         na podstawie rozporządzenia nr 1408/71.

      (por. pkt 84, 85, 88; pkt 2 sentencji)
WYROK TRYBUNAŁU (trzecia izba)
      z dnia 16 lipca 2009 r.(*)

      Zabezpieczenie społeczne – Rozporządzenie (EWG) nr 1408/71 – Tytuł III rozdział 1 – Artykuły 18 WE, 39 WE i 49 WE – Świadczenia rzeczowe w razie niesamodzielności – Zamieszkanie w innym państwie członkowskim niż państwo właściwe – Nieobejmowanie przez system zabezpieczenia społecznego w państwie członkowskim miejsca zamieszkania świadczeń rzeczowych
         w razie niesamodzielności

      W sprawie C‑208/07
      mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 234 WE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Bayerisches
         Landessozialgericht (Niemcy) postanowieniem z dnia 15 marca 2007 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 20 kwietnia 2007 r.,
         w postępowaniu

      Petra von Chamier-Glisczinski
      przeciwko
      Deutsche Angestellten-Krankenkasse,
      TRYBUNAŁ (trzecia izba),
      w składzie: A. Rosas, prezes izby, A. Ó Caoimh (sprawozdawca), J.N. Cunha Rodrigues, U. Lõhmus i P. Lindh, sędziowie,
      rzecznik generalny: P. Mengozzi,
      sekretarz: B. Fülöp, administrator,
      uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 12 czerwca 2008 r.,
      rozważywszy uwagi przedstawione:
      –        w imieniu p. von Chamiera-Glisczinskiego, wstępującego w prawa P. von Chamier-Glisczinski, przez O. Kieferle, Rechtsanwalt,
      –        w imieniu rządu niemieckiego przez M. Lummę oraz J. Möllera, działających w charakterze pełnomocników,
      –        w imieniu rządu norweskiego przez J.A. Dalbakka, P. Wenneråsa oraz K. Fløistada, działających w charakterze pełnomocników,
      –        w imieniu Komisji Wspólnot Europejskich przez V. Kreuschitza, działającego w charakterze pełnomocnika,
      po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 11 września 2008 r.,
      wydaje następujący
      Wyrok
      1        Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni rozporządzenia Rady (EWG) nr 1408/71 z dnia 14 czerwca
         1971 r. w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na
         własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie, w wersji zmienionej i uaktualnionej rozporządzeniem
         Rady (WE) nr 118/97 z dnia 2 grudnia 1996 r. (Dz.U. 1997 L 28, s. 1), ze zmianami wprowadzonymi rozporządzeniem (WE) nr 1386/2001
         Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 5 czerwca 2001 r. (Dz.U. L 187, s. 1) (zwanego dalej „rozporządzeniem nr 1408/71”),
         a także art. 18 WE, 39 WE i 49 WE oraz art. 10 rozporządzenia Rady (EWG) nr 1612/68 z dnia 15 października 1968 r. w sprawie
         swobodnego przepływu pracowników wewnątrz Wspólnoty (Dz.U. L 257, s. 2), ze zmianami wprowadzonymi rozporządzeniem Rady (EWG)
         nr 2434/92 z dnia 27 lipca 1992 r. (Dz.U. L 245, s. 1) (zwanego dalej „rozporządzeniem nr 1612/68”).

      2        Wniosek ten został złożony w ramach sporu pomiędzy P. von Chamier-Glisczinski a Deutsche Angestellten‑Krankenkasse (niemiecką
         pracowniczą kasą chorych, zwaną dalej „DAK”), dotyczącego odmowy pokrycia określonych kosztów opieki w zakładzie specjalistycznym
         położonym w Austrii.

      3        P. von Chamier-Glisczinski zmarła w dniu 20 maja 2007 r. W jej miejsce do postępowania przed sądem krajowym wstąpił jej mąż.

       Ramy prawne
       Prawo wspólnotowe
      4        Artykuł 1 rozporządzenia nr 1408/71 stanowi, że dla celów stosowania tego rozporządzenia:

      „a)      określenia „pracownik najemny” i „osoba prowadząca działalność na własny rachunek” oznaczają odpowiednio każdą osobę:
      i)      […] ubezpieczon[ą] w ramach ubezpieczenia obowiązkowego lub fakultatywnego kontynuowanego w odniesieniu do jednego lub więcej
         ryzyk w ramach działów systemu zabezpieczenia społecznego dla pracowników najemnych lub osób prowadzących działalność na własny
         rachunek lub w ramach specjalnego systemu dla urzędników służby cywilnej;

      […]
      f)      i)              określenie „członek rodziny” oznacza każdą osobę określoną lub uznaną za członka rodziny […] przez ustawodawstwo, na mocy
         którego udzielane są świadczenia […];

      […]
      h)      określenie „zamieszkanie” oznacza zwykły pobyt;
      i)      określenie „pobyt” oznacza pobyt czasowy;
      […]
      o)      określenie „instytucja właściwa” oznacza:
      i)      instytucję, w której zainteresowany jest ubezpieczony w chwili składania wniosku o świadczenie;
      lub
      […]
      p)      określenia „instytucja miejsca zamieszkania” i „instytucja miejsca pobytu” oznaczają odpowiednio instytucję właściwą do udzielania
         świadczeń w miejscu zamieszkania zainteresowanego oraz instytucję właściwą do udzielania świadczeń w miejscu pobytu zainteresowanego,
         zgodnie ze stosowanym przez nią ustawodawstwem, lub jeżeli taka instytucja nie istnieje, instytucję wyznaczoną przez właściwą
         władzę danego państwa członkowskiego;

      q)      określenie „państwo właściwe” oznacza państwo członkowskie, na którego terytorium znajduje się instytucja właściwa;
      […]”.
      5        Artykuł 2 ust. 1 tego rozporządzenia stanowi:

      „Niniejsze rozporządzenie stosuje się do pracowników najemnych lub do osób prowadzących działalność na własny rachunek, lub
         do studentów, którzy podlegają lub podlegali ustawodawstwu jednego lub kilku państw członkowskich i są obywatelami jednego
         z państw członkowskich lub są bezpaństwowcami lub uchodźcami, zamieszkałymi na terytorium jednego z państw członkowskich,
         jak i do członków ich rodzin i do osób pozostałych przy życiu”.

      6        Zgodnie z art. 4 ust. 1 lit. a) rozporządzenia nr 1408/71 stosuje się ono do wszystkich ustawodawstw odnoszących się do działów
         zabezpieczenia społecznego, które dotyczą „świadczeń w razie choroby”.

      7        W sekcji 2 rozdziału 1 tytułu III rozporządzenia nr 1408/71, zatytułowanej „Pracownicy najemni i osoby prowadzące działalność
         na własny rachunek oraz członkowie ich rodzin”, figuruje art. 19, o tytule „Zamieszkanie w państwie członkowskim innym niż
         państwo właściwe – Zasady ogólne”, który stanowi:

      „1.      Pracownikowi najemnemu lub osobie prowadzącej działalność na własny rachunek, która zamieszkuje na terytorium państwa członkowskiego
         innego niż państwo właściwe i która spełnia warunki przewidziane przez ustawodawstwo państwa właściwego do nabycia prawa do
         świadczeń […], przysługują w państwie zamieszkania:

      a)      świadczenia rzeczowe, realizowane przez instytucję miejsca zamieszkania na rachunek instytucji właściwej, zgodnie z przepisami
         prawa stosowanymi przez nią, tak jakby była w niej ubezpieczona;

      b)      świadczenia pieniężne wypłacane przez instytucję właściwą, zgodnie z ustawodawstwem stosowanym przez nią. Jednakże na podstawie
         porozumienia między instytucją właściwą a instytucją miejsca zamieszkania świadczenia te mogą być udzielane przez tę ostatnią
         instytucję na rachunek pierwszej instytucji, zgodnie z ustawodawstwem państwa właściwego.

      2.      Przepisy ust. 1 lit. a) stosuje się odpowiednio do członków rodziny, którzy zamieszkują na terytorium państwa członkowskiego
         innego niż państwo właściwe, jeżeli nie mają prawa do tych świadczeń na podstawie ustawodawstwa państwa, którego terytorium
         zamieszkują.

      […]”.
      8        Zawarty w tej samej sekcji art. 22 rozporządzenia nr 1408/71 nosi tytuł „Pobyt poza państwem właściwym – Powrót lub przeniesienie
         miejsca zamieszkania do innego państwa członkowskiego w okresie choroby lub macierzyństwa – Konieczność udania się do innego
         państwa członkowskiego w celu uzyskania tam odpowiedniej opieki”. Zgodnie z tym artykułem:

      „1.      Pracownik najemny lub osoba prowadząca działalność na własny rachunek, którzy spełniają warunki wymagane przez ustawodawstwo
         państwa właściwego w celu uzyskania prawa do świadczeń […] i:

      […]
      b)      którzy, po uzyskaniu prawa do świadczeń udzielanych na rachunek instytucji właściwej, uzyskali zgodę tej instytucji na […]
         przeniesienie swojego miejsca zamieszkania na terytorium innego państwa członkowskiego

      […]
      mają prawo:
      i)      do świadczeń rzeczowych udzielanych przez instytucję miejsca pobytu lub zamieszkania na rachunek instytucji właściwej, zgodnie
         ze stosowanym przez nią ustawodawstwem, tak jak gdyby była w niej ubezpieczona, przy czym okres udzielania świadczeń jest
         określany przez ustawodawstwo państwa właściwego;

      ii)      do świadczeń pieniężnych wypłacanych przez instytucję właściwą zgodnie ze stosowanym przez nią ustawodawstwem. Jednakże na
         podstawie porozumienia między instytucją właściwą a instytucją miejsca pobytu lub miejsca zamieszkania świadczenia te mogą
         być udzielane przez tę ostatnią instytucję na rachunek pierwszej instytucji, zgodnie z przepisami ustawodawstwa państwa właściwego
         […].

      2.      Udzielenia zgody wymaganej zgodnie z ust. 1 lit. b) można odmówić jedynie w przypadku, gdy zostanie ustalone, że przeniesienie
         się zainteresowanego może ujemnie wpłynąć na stan jego zdrowia lub przebieg prowadzonego leczenia.

      […]
      3.      Ustępy 1, 1a i 2 stosuje się odpowiednio do członków rodziny osoby zatrudnionej albo osoby prowadzącej działalność na własny
         rachunek.

      […]”.
      9        Zgodnie z art. 36 rozporządzenia nr 1408/71 świadczenia rzeczowe przyznane przez instytucję jednego państwa członkowskiego
         na rachunek instytucji innego państwa członkowskiego na podstawie, w szczególności, art. 19 i art. 22 tego rozporządzenia
         podlegają zwrotowi w całości. Takie zwroty są określane i wykonywane zgodnie z art. 93–95 rozporządzenia Rady (EWG) nr 574/72
         z dnia 21 marca 1972 r. w sprawie wykonywania rozporządzenia (EWG) nr 1408/71 (Dz.U. L 74, s. 1).

      10      Zgodnie z art. 10 rozporządzenia nr 1612/68:

      „1.      Prawo osiedlenia się w innym państwie członkowskim wraz z pracownikiem, który jest obywatelem państwa członkowskiego i jest
         zatrudniony na terytorium innego państwa członkowskiego, mają następujące osoby, bez względu na przynależność państwową:

      a)      współmałżonek oraz zstępni poniżej 21 roku życia lub pozostający na utrzymaniu pracownika;
      […]”.
       Prawo niemieckie
      11      W księdze XI Sozialgesetzbuch (kodeksu praw socjalnych, zwanej dalej „SGB XI”) ustanowiony został system ubezpieczeń na wypadek
         niesamodzielności (zwany dalej „ubezpieczeniem pielęgnacyjnym”).

      12      W odpowiedzi na piśmie otrzymanej przez sekretariat Trybunału w dniu 20 kwietnia 2008 r., a dotyczącej pisemnego pytania przedłożonego
         rządowi niemieckiemu przez Trybunał w dniu 12 marca 2008 r., rząd ten przedstawił pewne aspekty tego systemu. Z odpowiedzi
         tej, czytanej łącznie z uwagami na piśmie Komisji Wspólnot Europejskich, wynika, że w ramach tego systemu przewidziane są
         różne formy świadczeń dla osób niesamodzielnych, w szczególności świadczenia opiekuńcze rzeczowe (Pflegesachleistung), uregulowane
         w § 36 SGB XI, zasiłek pielęgnacyjny dla osób, które same organizują sobie korzystanie z usług opiekuńczych (Pflegegeld, zwany
         dalej „zasiłkiem pielęgnacyjnym”), uregulowany w § 37 SGB XI, świadczenia mieszane (Kombinationsleistung), uregulowane w § 38
         SGB XI oraz opieka stacjonarna w zakładzie pielęgnacyjnym (vollstationäre Pflege), uregulowana w § 43 SGB XI.

      13      Zgodnie z § 36 SGB XI osoby wymagające opieki i pielęgnacji w miejscu zamieszkania są uprawnione do świadczeń rzeczowych wykonywanych
         przez pracowników służb świadczących usługi pielęgnacyjne u podopiecznych, które zawarły umowy z Pflegekasse (zwaną dalej
         „kasą pielęgnacyjną”). Koszty takich zabiegów obciążają rachunek kasy do określonego limitu, zróżnicowanego w zależności od
         stopnia niesamodzielności osoby uprawnionej. W chwili wystąpienia okoliczności faktycznych, których dotyczy postępowanie przed
         sądem krajowym, limit ten wynosił dla kategorii III 2800 DEM miesięcznie (około 1432 EUR miesięcznie) i mógł zostać podwyższony
         do 3750 DEM miesięcznie (około 1918 EUR miesięcznie), w przypadkach gdy wymagana jest pomoc intensywna. Kasa zwraca koszty
         za stosowne świadczenia na podstawie stawek określonych w umowach o świadczenie usług zawartych z różnymi służbami świadczącymi
         usługi u podopiecznych. Opieka medyczna w domu pacjenta nie jest objęta zakresem świadczeń rzeczowych z § 36 SGB XI, lecz
         zakresem ubezpieczenia na wypadek choroby.

      14      Przewidziany w § 37 SGB XI zasiłek pielęgnacyjny umożliwia osobom wymagającym opieki korzystanie z comiesięcznego zasiłku
         pielęgnacyjnego, jeśli samodzielnie organizują sobie korzystanie ze świadczeń pielęgnacyjnych i opiekuńczych, których potrzebują.
         Dodatek ten może zostać wykorzystany przez beneficjenta dowolnie, a więc także w celu zapłaty za świadczenia nieobjęte zakresem
         ubezpieczenia opiekuńczego czy też wykonywane przez usługodawców nienależących do służb, które podpisały umowy z kasą. Także
         kwota zasiłku jest zróżnicowana, w zależności od stopnia niesamodzielności. W chwili wystąpienia okoliczności faktycznych,
         których dotyczy postępowanie przed sądem krajowym, wynosiła ona dla kategorii III 1300 DEM miesięcznie (około 665 EUR miesięcznie).

      15      Paragraf 38 księgi XI SGB dotyczy tak zwanych świadczeń mieszanych, czyli połączenia świadczeń rzeczowych w rozumieniu § 36
         SGB XI i przewidzianego § 37 SGB XI zasiłku pielęgnacyjnego. Na podstawie § 38 ubezpieczony, który nie korzysta z wszystkich
         świadczeń rzeczowych, do których jest uprawniony na podstawie § 36 SGB XI, może równocześnie otrzymać zasiłek pielęgnacyjny
         z § 37, którego kwota będzie jednakże zmniejszona procentowo o wartość odpowiadającą wykorzystanym świadczeniom rzeczowym,
         o których mowa w § 36 SGB XI. Do beneficjenta należy decyzja, w ilu procentach pragnie skorzystać ze świadczeń rzeczowych.
         Z przekazanych Trybunałowi akt sprawy wynika, że świadczenia mieszane są wyrazem dążenia do przyznania większej autonomii
         w zakresie organizacji pomocy w domu osobom niesamodzielnym.

      16      Koszty świadczeń, których wysokość przekracza poziom maksymalny w ramach ubezpieczenia pielęgnacyjnego, obciążają rachunek
         osoby niesamodzielnej.

      17      Ponadto na podstawie § 43 księgi XI SGB, przytoczonego w ramach uwag Komisji, osoby niesamodzielne są uprawnione do kompleksowej
         opieki stacjonarnej w zakładzie pielęgnacyjnym, jeśli opieka w miejscu zamieszkania danej osoby czy opieka półstacjonarna
         nie jest możliwa lub nie może być wzięta pod uwagę ze względu na szczególne okoliczności danej sytuacji. W takim przypadku
         kasa pielęgnacyjna pokrywa koszty opieki, zabiegów medycznych i pomocy społecznej. W chwili wystąpienia okoliczności faktycznych,
         których dotyczy postępowanie przed sądem krajowym, dla osób niesamodzielnych należących do kategorii III miesięczny ryczałt
         wynosił 2800 DEM (około 1432 EUR), a w wyjątkowych przypadkach, wymagających szczególnie intensywnej opieki – 3300 DEM (około
         1668 EUR). Całkowita kwota obciążająca rachunek tej kasy nie może przekroczyć 75% całkowitych kosztów pobytu osoby niesamodzielnej
         w specjalistycznym zakładzie. Ubezpieczony, który zdecydował się skorzystać z kompleksowej opieki w zakładzie pielęgnacyjnym,
         mimo iż kasa pielęgnacyjna, mając na uwadze jego stan zdrowia, uważała, iż nie jest to konieczne, jest uprawniony do dodatku
         odpowiadającego poziomowi ustanowionemu w § 36 SGB XI dla kategorii niesamodzielności, do której się zalicza.

      18      Poza tym § 34 ust. 1 pkt 1 SGB XI, znajdujący się wśród przepisów wspólnych tego kodeksu, stanowi, że – z zastrzeżeniem określonych
         wyjątków odnoszących się do pobytów tymczasowych, które nie mają znaczenia dla postępowania toczącego się przed sądem krajowym
         – prawo do otrzymywania świadczeń ulega zawieszeniu, jeśli ubezpieczony przebywa za granicą. Z postanowienia odsyłającego
         wynika jednak, że przepis ten należy interpretować w świetle wyroku Trybunału z dnia 5 marca 1998 r. w sprawie C‑160/96 Molenaar,
         Rec. s. I‑843, pkt 39, 44, w którym stwierdził on, że art. 19 ust. 1, art. 25 ust. 1 i art. 28 ust. 1 rozporządzenia nr 1408/71
         stoją na przeszkodzie temu, aby korzystanie ze świadczeń takich jak przewidziany w § 37 SGB XI zasiłek pielęgnacyjny było
         uzależnione od zamieszkania ubezpieczonego na terytorium państwa, w którym jest on ubezpieczony. Z dokumentów przekazanych
         Trybunałowi wynika, że zdaniem władz niemieckich zgodnie z tym wyrokiem istnieje wymóg wypłacania poza granicami Niemiec zasiłku
         pielęgnacyjnego, gdyż jest to świadczenie pieniężne, co nie rozciąga się jednak na świadczenia kwalifikowane w prawie niemieckim
         jako świadczenia rzeczowe, o których mowa w §§ 36 i 43 SGB XI.

      19      Wreszcie z dokumentów przekazanych Trybunałowi wynika także, iż zgodnie z § 72 SGB XI kasy pielęgnacyjne mogą przyznawać kompleksową
         opiekę w rozumieniu § 43 tego kodeksu wyłącznie wtedy, gdy jest ona udzielana w wyspecjalizowanych zakładach, z którymi zostały
         podpisane umowy w rozumieniu tych przepisów.

       Prawo austriackie
      20      Bezsporne jest, że w prawie austriackim nie przewiduje się świadczeń rzeczowych mających na celu pokrycie ryzyka niesamodzielności,
         przynajmniej w stosunku do osób znajdujących się w takiej sytuacji jak P. von Chamier-Glisczinski.

       Postępowanie przed sadem krajowym i pytania prejudycjalne
      21      Z postanowienia odsyłającego wynika, że P. von Chamier–Glisczinski, obywatelka Niemiec zamieszkała w Monachium (Niemcy), jako
         osoba niesamodzielna otrzymywała od DAK, instytucji zabezpieczenia społecznego, w której była ona ubezpieczona przez swego
         męża, przewidziane w § 38 SGB XI świadczenia mieszane z ubezpieczenia pielęgnacyjnego, odpowiadające kategorii III.

      22      W odpowiedzi na prośbę o dostarczenie wyjaśnień przez sąd krajowy na podstawie art. 104 ust. 5 regulaminu sąd ten przesłał
         Trybunałowi dwa pisma, które wpłynęły do sekretariatu Trybunału odpowiednio w dniach 11 i 18 kwietnia 2008 r., z których jedno
         sporządzone zostało przez stronę skarżącą w postępowaniu przed sądem krajowym, a drugie przez DAK.

      23      W piśmie autorstwa strony skarżącej w postępowaniu przed sądem krajowym wskazuje się w szczególności, że mąż P. von Chamier‑Glisczinski
         był pracownikiem najemnym w Niemczech w okresie od dnia 1 marca 1987 r. do dnia 30 czerwca 2002 r., ale został on zwolniony
         z obowiązku rzeczywistego świadczenia pracy ze skutkiem od sierpnia 2001 r. na podstawie zmienionego rozwiązania umowy o pracę.
         Na rozprawie mąż P. von Chamier–Glisczinski, odpowiadając na pytania Trybunału, wyjaśnił między innymi, że zmiany te zostały
         uzgodnione, w szczególności ze względu na to, iż uważał on, że nie jest już w stanie zapewnić w domu opieki, jakiej wymagał
         stan zdrowia jego żony.

      24      Z postanowienia odsyłającego oraz z dokumentów przekazanych Trybunałowi wynika, że w dniu 27 sierpnia 2001 r. mąż P. von Chamier–Glisczinski
         zwrócił się do DAK z wnioskiem o to, aby zasadniczo świadczenia z ubezpieczenia pielęgnacyjnego, do których uprawiona była
         jego żona na podstawie przepisów niemieckich, były udzielane w formie kompleksowej opieki, przewidzianej w § 43 SGB XI, w zakładzie
         pielęgnacyjnym w Austrii, w którym P. von Chamier‑Glisczinski pragnęła przebywać (zwanym dalej „wnioskiem z dnia 27 sierpnia
         2001 r.”). Na rozprawie mąż P. von Chamier‑Glisczinski wyjaśnił w tym względzie, że w perspektywie przejęcia na własny rachunek
         przedsiębiorstwa zlokalizowanego w Salzburgu (Austria) zamierzał umieścić żonę w szpitalu znajdującym się w pobliżu tego miasta.

      25      Wniosek z dnia 27 sierpnia 2001 r. został przez DAK oddalony decyzją z dnia 31 sierpnia 2001 r., w szczególności ze względu
         na to, że w sytuacji w jakiej znajdowała się P. von Chamier-Glisczinski, prawo austriackie nie przewiduje przyznawania świadczeń
         rzeczowych osobom ubezpieczonym w systemie zabezpieczenia społecznego tego państwa członkowskiego. Zdaniem DAK P. von Chamier-Glisczinski
         miała jednakże prawo do zasiłku pielęgnacyjnego, o którym mowa w § 37 SGB XI, w ramach kategorii III, a zatem w wysokości
         1300 DEM miesięcznie.

      26      Z postanowienia odsyłającego wynika, że od dnia 17 września 2001 r. do dnia 18 grudnia 2003 r. P. von Chamier Glisczinski
         przebywała w zakładzie pielęgnacyjnym zlokalizowanym w Austrii, do którego, zgodnie ze wspomnianym postanowieniem udała się
         ze względu na to, że jej mąż miał zamiar znalezienia pracy w tym kraju.

      27      Jednakże we wspomnianym w pkt 22 niniejszego wyroku piśmie strony skarżącej w postępowaniu przed sądem krajowym stwierdzono,
         że mąż P. von Chamier‑Glisczinski poszukiwał pracy na terytorium Austrii od sierpnia 2001 r. w celu „przebywania bliżej swojej
         żony”. Ponadto na rozprawie mąż P. von Chamier‑Glisczinski wskazał, że mając na celu przejęcie na własny rachunek wspomnianego
         w pkt 24 niniejszego wyroku przedsiębiorstwa austriackiego, spędzał on większość czasu w Salzburgu, jednocześnie zachowując
         miejsce zamieszkania w Monachium. Na rozprawie tej wyjaśnił on także, iż w lutym 2002 r. negocjacje dotyczące przejęcia wspomnianego
         przedsiębiorstwa zakończyły się niepomyślnie, w związku czym był on zmuszony do poszukiwania pracy najemnej na terytorium
         Austrii.

      28      Decyzją z dnia 20 marca 2002 r. DAK oddaliła zażalenie złożone na decyzję wydaną przez nią w dniu 31 sierpnia 2001 r. Z dokumentów
         przekazanych Trybunałowi wynika, że głównym powodem oddalenia było to, że przewidziana w § 43 SGB XI kompleksowa opieka w zakładzie
         pielęgnacyjnym nie może zostać „eksportowana”, ponieważ w tym przypadku chodzi o świadczenie rzeczowe. Zdaniem DAK zgodnie
         z ww. wyrokiem w sprawie Molenaar jedynie zasiłek pielęgnacyjny, jako świadczenie pieniężne, może być wypłacany w Austrii,
         mimo ograniczenia przewidzianego w § 34 SGB XI. Co więcej, zdaniem DAK wspomniany zakład specjalistyczny zlokalizowany w Austrii
         nie podpisał odpowiednich umów w rozumieniu SGB XI, podczas gdy nawet na terytorium Niemiec kompleksowa opieka przewidziana
         w § 43 kodeksu może zostać udzielona wyłącznie przez zakłady, które podpisały odpowiednie umowy w rozumieniu tych przepisów.

      29      Na rozprawie mąż P. von Chamier‑Glisczinski wyjaśnił, że pod koniec 2003 r. zgłosił on prowadzenie przez siebie działalności
         gospodarczej w Niemczech, zmienił miejsce zamieszkania na Laufen (Niemcy) i zorganizował powrót do Niemiec swojej żony. Ze
         wspomnianego w pkt 22 niniejszego wyroku pisma strony skarżącej w postępowaniu przed sądem krajowym wynika, że od lipca 2004 r.
         P. von Chamier‑Glisczinski przebywała w zakładzie pielęgnacyjnym zlokalizowanym w bezpośrednim sąsiedztwie Laufen, gminy,
         w której od kwietnia 2004 r. znajdowała się siedziba działalności gospodarczej jej męża.

      30      Ze wspomnianego w pkt 22 niniejszego wyroku pisma autorstwa DAK wynika, że mąż P. von Chamier‑Glisczinski był w tej kasie
         ubezpieczony:

      –        z tytułu ubezpieczenia fakultatywnego jako pracownik do dnia 30 czerwca 2002 r.;
      –        z tytułu ubezpieczenia obowiązkowego w okresie od dnia 1 lipca 2002 r. do dnia 18 grudnia 2003 r., kiedy to był on zarejestrowany
         jako osoba poszukująca pracy w urzędzie pracy w Monachium, od którego otrzymywał zasiłek dla bezrobotnych; i

      –        od dnia 19 grudnia 2003 r. jako osoba pracująca na własny rachunek.
      31      Wyrokiem z dnia 11 października 2005 r. Sozialgericht München (sąd ds. zabezpieczeń społecznych w Monachium) oddalił skargę
         na decyzję DAK z dnia 20 marca 2002 r.

      32      W ramach odwołania od tego wyroku, które wniesione zostało do Bayerisches Landessozialgericht (wyższy sąd regionalny do spraw
         społecznych kraju związkowego Bawaria), strona skarżąca w postępowaniu przed sądem krajowym podtrzymuje żądanie zwrotu kosztów
         związanych z pobytem w zakładzie pielęgnacyjnym w Austrii za okres od dnia 17 września 2001 r. do dnia 18 grudnia 2003 r.,
         w wysokości różnicy pomiędzy zasiłkiem pielęgnacyjnym już przyznanym na podstawie § 37 SGB XI i kwotą przewidzianą w przepisach
         niemieckich w razie kompleksowej opieki, o której mowa w § 43 SGB XI.

      33      Na poparcie swych żądań podnosi ona, że z perspektywy DAK zarówno świadczenie pieniężne, jak i świadczenie rzeczowe stanowią
         świadczenie pieniężne; nie jest zatem dopuszczalne żadne kryterium rozróżniające, które wykluczałoby eksport świadczeń rzeczowych.
         Dodaje, że odmowa wykonania świadczeń rzeczowych jest sprzeczna z art. 39 WE interpretowanym w związku z art. 10 rozporządzenia
         nr 1612/68, mającym zastosowanie przez analogię. Wreszcie podnosi naruszenie swobody świadczenia usług, ustanowionej w art. 49 WE.

      34      W tych okolicznościach Bayerische Landessozialgericht, uznawszy, że rozstrzygnięcie zawisłego przed nim sporu zależy od wykładni
         prawa wspólnotowego, postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:

      „1)      Czy art. 19 ust. 1 lit. a), ewentualnie w związku z ust. 2 rozporządzenia […] nr 1408/71 należy interpretować na podstawie
         art. 18 WE i art. 39 WE i 49 WE w związku z art. 10 rozporządzenia […] nr 1612/68 w ten sposób, że pracownik lub osoba prowadząca
         działalność na własny rachunek, względnie członek rodziny, nie otrzymuje świadczeń pieniężnych ani rzeczowych realizowanych
         przez instytucję miejsca zamieszkania na rachunek instytucji właściwej, jeżeli zgodnie z przepisami obowiązującymi instytucję
         miejsca zamieszkania dla osób u niej ubezpieczonych nie są przewidziane świadczenia rzeczowe, a jedynie świadczenia pieniężne?

      2)      Jeżeli roszczenie takie nie przysługuje – czy na podstawie art. 18 WE lub art. 39 WE i 49 WE przysługuje roszczenie o przejęcie
         kosztów – po uprzednim zezwoleniu – stacjonarnego pobytu w zakładzie pielęgnacyjnym w innym państwie członkowskim wobec instytucji
         właściwej w wysokości świadczeń, które należą się we właściwym państwie […]?”.

       W przedmiocie pytań prejudycjalnych
       W przedmiocie pytania pierwszego
      35      Z postanowienia odsyłającego wynika, że w drodze pytania pierwszego sąd krajowy zmierza do ustalenia, czy rozporządzenie nr 1408/71
         należy, ewentualnie w świetle art. 18 WE, 39 WE i 49 WE oraz mając na uwadze art. 10 rozporządzenia nr 1612/68, interpretować
         w ten sposób, że osoba niesamodzielna, objęta ubezpieczeniem jako członek rodziny pracownika najemnego lub osoby prowadzącej
         działalność na własny rachunek, ma prawo do otrzymania świadczeń w formie zwrotu lub przejęcia kosztów przez instytucję właściwą,
         jeżeli – w odróżnieniu od systemu zabezpieczenia społecznego państwa właściwego – system państwa członkowskiego, w którym
         osoba ta zamieszkuje, nie przewiduje dla swoich ubezpieczonych wykonywania świadczeń rzeczowych w takich sytuacjach niesamodzielności,
         w jakiej znajduje się ta osoba.

      36      Strona skarżąca w postępowaniu przed sadem krajowym podnosi w tym względzie, że skoro świadczenie rzeczowe może w praktyce
         zostać zrealizowane w formie zwrotu kosztów, to nie istnieją przeszkody dla eksportu takich świadczeń, a ubezpieczony ma prawo
         żądać od instytucji właściwej zwrotu kosztów do wysokości wartości świadczeń należnych w państwie członkowskim tej instytucji.

      37      Rządy niemiecki i norweski oraz Komisja uważają natomiast, że w art. 19 ust. 1 lit. a) i b) rozporządzenia nr 1408/71 dokonuje
         się wyraźnego rozróżnienia pomiędzy świadczeniami rzeczowymi i świadczeniami pieniężnymi, wprowadzając podwójny mechanizm,
         zgodnie z którym w państwie miejsca zamieszkania pracownik najemny osoba prowadząca działalność na własny rachunek korzysta
         z jednej strony ze świadczeń rzeczowych zgodnie z przepisami obowiązującymi instytucję miejsca zamieszkania, a z drugiej strony
         ze świadczeń pieniężnych zgodnie z przepisami obowiązującymi instytucję właściwą. Dlatego też przeniesienie miejsca zamieszkania
         do innego państwa członkowskiego może prowadzić do całkowitej lub częściowej utraty praw do świadczeń z zabezpieczenia społecznego.
         W przypadku którego dotyczy postępowanie przed sądem krajowym, mając na uwadze, że dla takich sytuacji jak ta, w jakiej znajdowała
         się P. von Chamier‑Glisczinski, prawo austriackie przewiduje wyłącznie świadczenia pieniężne, z wyłączeniem świadczeń rzeczowych,
         strona skarżąca w postępowaniu przed sądem krajowym nie może powołać się na art. 19 ust. 1 rozporządzenia nr 1408/71 w celu
         żądania zwrotu określonych kosztów poniesionych przez nią podczas pobytu w specjalistycznym zakładzie zlokalizowanym w Austrii.

      38      Jeśli chodzi o te kwestie, na wstępie należy przypomnieć, że zgodnie z art. 2 ust. 1 rozporządzenia nr 1408/71 stosuje się
         ono w szczególności do pracowników najemnych i osób prowadzących działalność na własny rachunek, którzy podlegają lub podlegali
         ustawodawstwu jednego lub kilku z państw członkowskich i są obywatelami jednego z państw członkowskich, jak i do członków
         ich rodzin oraz osób pozostałych przy życiu po ich śmierci. Zgodnie z art. 1 lit. a) ppkt (i) rozporządzenia określenia „pracownik
         najemny” i „osoba prowadząca działalność na własny rachunek” oznaczają w szczególności każdą osobę, która jest ubezpieczona
         z tytułu ubezpieczenia obowiązkowego lub fakultatywnego kontynuowanego na wypadek jednego rodzaju lub kilku rodzajów ryzyka,
         w ramach działów systemu zabezpieczenia społecznego dla pracowników najemnych lub osób prowadzących działalność na własny
         rachunek. Zgodnie z art. 1 lit. f) ppkt (i) określenie „członek rodziny” oznacza między innymi każdą osobę określoną lub uznaną
         za członka rodziny przez ustawodawstwo, na mocy którego udzielane są świadczenia.

      39      Wynika z tego, że tacy ubezpieczeni jak państwo von Chamier-Glisczinski są objęci podmiotowym zakresem stosowania rozporządzenia
         nr 1408/71. Z jednej strony bowiem, jak wynika także z pkt 30 niniejszego wyroku, w chwili wydania przez DAK wspomnianych
         w pkt 25 i 28 niniejszego wyroku decyzji odmawiającej przyznania żądanych świadczeń w całości i następnie decyzji oddalającej
         zażalenie złożone na pierwszą z nich mąż P. von Chamier-Glisczinski był w DAK ubezpieczony z tytułu ubezpieczenia fakultatywnego;
         z drugiej strony z postanowienia odsyłającego wynika w szczególności, że P. von Chamier-Glisczinski była ubezpieczona w DAK
         za pośrednictwem męża.

      40      Ponadto należy przypomnieć, że Trybunał orzekł już, iż świadczenia takie jak te, które udzielane są w ramach niemieckiego
         systemu ubezpieczenia pielęgnacyjnego, mimo iż charakteryzują się sobie właściwymi cechami, wchodzą w zakres pojęcia „świadczeń
         w razie choroby” w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. a) rozporządzenia nr 1408/71, ponieważ mają one zasadniczo na celu uzupełnienie
         świadczeń ubezpieczenia zdrowotnego, z którymi są związane na płaszczyźnie organizacyjnej w celu poprawy stanu zdrowia i życia
         osób niesamodzielnych (zob. podobnie ww. wyrok w sprawie Molenaar, pkt 24, 25).

      41      Świadczenia takie są zatem objęte zakresem rozdziału 1 tytułu III rozporządzenia nr 1408/71, który obejmuje art. 18–36.

      42      W tym względzie sąd krajowy sformułował niniejsze pytanie w odniesieniu do brzmienia art. 19 rozporządzenia nr 1408/71. Interpretowany
         w świetle orzecznictwa Trybunału, a w szczególności wyroków: z dnia 10 marca 1992 r. w sprawie C‑215/90 Twomey, Rec. s. I‑1823,
         pkt 18; z dnia 17 września 2002 r. w sprawie C‑413/99 Baumbast i R, Rec. s. I‑7091, pkt 89, przepis ten zapewnia, na koszt
         właściwego państwa członkowskiego, prawo pracownika najemnego lub osoby pracującej na własny rachunek zamieszkujących w innym
         państwie członkowskim, których stan wymaga leczenia na terytorium państwa członkowskiego zamieszkania, do otrzymania świadczeń
         rzeczowych na wypadek choroby ze strony instytucji tego ostatniego państwa.

      43      W niniejszym przypadku, mając na uwadze okoliczności faktyczne, których dotyczy postępowanie przed sądem krajowym, należy
         jednak zbadać, czy art. 22 rozporządzenia nr 1408/71 może zostać wzięty pod uwagę zamiast art. 19 tego rozporządzenia. Mimo
         bowiem iż sąd krajowy formalnie ograniczył zakres tego pytania do wykładni art. 19, okoliczność ta nie stoi na przeszkodzie
         temu, aby Trybunał dostarczył sądowi krajowemu wszelkich informacji na temat wykładni prawa wspólnotowego, które mogą okazać
         się użyteczne do wydania wyroku w zawisłej przed nim sprawie, niezależnie od tego, czy sąd krajowy podniósł daną kwestię w przedstawionym
         pytaniu (zob. podobnie w szczególności wyroki: z dnia 7 września 2004 r. w sprawie C‑456/02 Trojani, Zb.Orz. s. I‑7573, pkt 38;
         z dnia 15 września 2005 r. w sprawie C‑258/04 Ioannidis, Zb.Orz. s. I‑8275, pkt 20; z dnia 26 kwietnia 2007 r. w sprawie C‑392/05
         Alevizos, Zb.Orz. s. I‑3505, pkt 64).

      44      Z dokumentów przekazanych Trybunałowi wynika, że P. von Chamier‑Glisczinski już przed złożeniem wniosku z dnia 27 sierpnia
         2001 r. korzystała ze świadczeń przewidzianych w niemieckim systemie ubezpieczenia pielęgnacyjnego w postaci świadczeń mieszanych,
         o których mowa § 38 SGB XI. Wydaje się zatem, że w chwili złożenia wniosku spełniała ona warunek niesamodzielności, co dawało
         jej prawo do świadczeń objętych tym systemem, włącznie z kompleksową opieką w zakładzie pielęgnacyjnym, przysługującą zgodnie
         z § 43 ust. 1 SGB XI wtedy, gdy opieka w miejscu zamieszkania danej osoby czy opieka półstacjonarna w zakładzie pielęgnacyjnym
         nie jest możliwa lub nie może być wzięta pod uwagę ze względu na szczególne okoliczności danej sytuacji.

      45      Okoliczność ta w razie potwierdzenia jej przez sad krajowy może prowadzić do wzięcia pod uwagę art. 22 ust. 1 lit. b) i art. 22
         ust. 3 rozporządzenia nr 1408/71. Rzeczywiście, jak wynika w szczególności z jego tytułu, art. 22 ust. 1 lit. b) czytany łącznie
         z art. 22 ust. 3 akapit pierwszy dotyczy między innymi przeniesienia miejsca zamieszkania członka rodziny pracownika najemnego
         lub osoby prowadzącej działalność na własny rachunek w okresie choroby do innego państwa członkowskiego niż państwo, w którym
         znajduje się instytucja właściwa.

      46      W niniejszym przypadku nie jest jednak konieczne zajęcie stanowiska w kwestii, czy to art. 19, czy też raczej art. 22 ust. 1
         lit. b) rozporządzenia nr 1408/71 może znaleźć zastosowanie w takich okolicznościach faktycznych jak te, z powodu których
         wszczęte zostało postępowanie przed sądem krajowym. Należy bowiem stwierdzić, że w sytuacji takiej jak ta, w której znalazła
         się P. von Chamier Glisczinski, mechanizmy wprowadzone tymi przepisami, poza wymogiem uzyskania zgody zgodnie z art. 22 ust. 1
         lit. b) tego rozporządzenia – której można odmówić wyłącznie wtedy, gdy przeniesienie się zainteresowanego może ujemnie wpłynąć
         na stan jego zdrowia lub przebieg prowadzonego leczenia – nie wykazują istotnych różnic w zakresie wywoływanych przez nie
         skutków. W rzeczywistości mimo iż, jak wynika z pkt 42 i 45 niniejszego wyroku, art. 19 i art. 22 ust. 1 lit. b) odnoszą się
         do różnych sytuacji i za ich pomocą zmierza się do różnych celów, obydwa mechanizmy wprowadzone w drodze tych przepisów służą
         zapewnieniu, między innymi członkom rodziny pracownika najemnego lub osoby prowadzącej działalność na własny rachunek, możliwości
         korzystania w państwie członkowskim innym niż państwo, w którym znajduje się instytucja właściwa, ze świadczeń rzeczowych
         wykonywanych na rachunek instytucji właściwej przez instytucję miejsca zamieszkania lub ewentualnie pobytu, zgodnie z przepisami
         obowiązującymi instytucję tego innego państwa członkowskiego, jak również ze świadczeń pieniężnych, zgodnie z przepisami obowiązującymi
         instytucję właściwą, wypłacanych bądź bezpośrednio przez tę instytucję, bądź na jej rachunek.

      47      Jak wynika z pkt 24, 25 i 32 niniejszego wyroku, składając wniosek z dnia 27 sierpnia 2001 r., P. von Chamier‑Glisczinski
         dążyła zasadniczo do tego, aby świadczenia kwalifikowane w prawie niemieckim jako świadczenia rzeczowe, które jej przysługiwały
         na podstawie tego prawa, zostały jej udzielone w związku z opieką uzyskaną w specjalistycznym zakładzie położonym w Austrii.

      48      Bezsporne jest, że w kontekście rozporządzenia nr 1408/71 pojęcia świadczeń rzeczowych i świadczeń pieniężnych powinny być
         poddane wykładni autonomicznej w prawie wspólnotowym (zob. podobnie wyrok z dnia 15 czerwca 2006 r. w sprawie C‑466/04 Acereda
         Herrera, Zb.Orz. s. I‑5341, pkt 29, 30). Jednakże jeśli chodzi o system ubezpieczenia pielęgnacyjnego, którego dotyczy postępowanie
         przed sądem krajowym, Trybunał orzekł już, że świadczenia z tego ubezpieczenia, obejmujące przejęcie lub zwrot kosztów poniesionych
         w związku z pobytem w specjalistycznym zakładzie wynikającym z niesamodzielności osoby zainteresowanej, wchodzą w zakres pojęcia
         świadczeń rzeczowych w rozumieniu tytułu III rozporządzenia nr 1408/71 (zob. podobnie ww. wyrok w sprawie Molenaar, pkt 6,
         32; a także wyrok z dnia 8 lipca 2004 r. w sprawach połączonych C‑502/01 i C‑31/02 Gaumain-Cerri i Barth, Zb.Orz. s. I‑6483,
         pkt 26), a świadczenia te obejmują w szczególności przewidzianą w art. 43 SGB XI kompleksową opiekę.

      49      Należy zatem stwierdzić, że świadczenia takie jak będące przedmiotem wniosku z dnia 27 sierpnia 2001 r., mimo tego że obejmują
         przekazanie kwoty pieniężnej z tytułu zwrotu kosztów, są – wbrew twierdzeniom strony skarżącej w postępowaniu przed sądem
         krajowym – świadczeniami rzeczowymi w rozumieniu tytułu III rozporządzenia nr 1408/71, a zatem stosuje się do nich przepisy
         tego tytułu odnoszące się do świadczeń rzeczowych.

      50      W tym kontekście należy przypomnieć, że Trybunał dokonał już wykładni art. 19 rozporządzenia nr 1408/71 w taki sposób, że
         osoba ubezpieczona znajdująca się w sytuacji objętej zakresem tego przepisu może w państwie członkowskim miejsca zamieszkania
         korzystać ze świadczeń rzeczowych, jeśli przepisy tego państwa – niezależnie od bardziej konkretnej nazwy systemu zabezpieczenia
         społecznego, w który się one wpisują – przewidują udzielanie świadczeń rzeczowych mających na celu pokrycie tych samych rodzajów
         ryzyka co rodzaje ryzyka pokryte przez odpowiednie ubezpieczenie w państwie właściwym (zob. podobnie ww. wyrok w sprawie Molenaar,
         pkt 37). Wykładnia ta jest zgodna zarówno z brzmieniem rzeczonego art. 19, jak i z celem zapewnienia pracownikom i osobom
         prowadzącym działalność na własny rachunek w państwie ich miejsca zamieszkania lub pobytu dostępu do opieki odpowiedniej w ich
         stanie zdrowia na takich samych warunkach jak osoby objęte system ubezpieczenia społecznego w tym państwie członkowskim.

      51      Ponadto zgodnie z art. 19 ust. 2 rozporządzenia nr 1408/71 członkowie rodziny w rozumieniu omawianego rozporządzenia korzystają,
         na rachunek państwa właściwego, ze świadczeń rzeczowych udzielanych przez instytucję ich miejsca zamieszkania, w zakresie
         i na warunkach określonych w przepisach, które stosuje ta instytucja (zob. podobnie wyrok z dnia 8 czerwca 1995 r. w sprawie
         C‑451/93 Delavant, Rec. s. I‑1545, pkt 15).

      52      Z pkt 46 niniejszego wyroku wynika, że skoro mechanizmy wprowadzone za pomocą art. 19 i art. 22 ust. 1lit. b) rozporządzenia
         nr 1408/71 są do siebie podobne, należy co do zasady postępować w sposób analogiczny jeśli chodzi o osoby ubezpieczone objęte
         zakresem drugiego z tych przepisów w związku z art. 22 ust. 3 rozporządzenia.

      53      W konsekwencji niezależnie od tego, czy w postępowaniu przed sądem krajowym miałby znaleźć zastosowanie art. 19 rozporządzenia
         nr 1408/71, czy też raczej jego art. 22 ust. 1 lit. b), należy zauważyć, że w zgodzie z mechanizmami wprowadzonymi za pomocą
         czy to pierwszego, czy też drugiego z tych przepisów, w sytuacji gdy przepisy państwa członkowskiego miejsca zamieszkania
         osoby ubezpieczonej nie przewidują udzielania świadczeń rzeczowych w celu pokrycia ryzyka, z powodu którego dochodzi się prawa
         do tych świadczeń, rozporządzenie nr 1408/71 jako takie nie wymaga udzielania tych świadczeń poza terytorium państwa właściwego
         przez instytucję właściwą lub na jej rachunek.

      54      W okolicznościach takich jak te, których dotyczy postępowanie przed sądem krajowym, art. 10 rozporządzenia nr 1612/68, który
         przywołany został w pytaniu prejudycjalnym, nie ma wpływu na taką wykładnię.

      55      Jednakże, wbrew twierdzeniom rządów niemieckiego i norweskiego oraz Komisji, art. 19 i art. 22 rozporządzenia nr 1408/71 nie
         można interpretować w ten sposób, że w przypadku zamieszkiwania w innym państwie członkowskim niż państwo właściwe w rozumieniu
         tego rozporządzenia dostęp osoby ubezpieczonej do świadczeń rzeczowych podlega wyłącznej regulacji państwa członkowskiego
         miejsca zamieszkania, w taki sposób, że w sytuacji gdy przepisy tego państwa członkowskiego nie przewidują przyznania świadczeń
         rzeczowych pokrywających ryzyko, w związku z którym dochodzi się prawa do tych świadczeń, przepisy te uniemożliwiają instytucji
         właściwej przyznanie tych świadczeń rzeczowych.

      56      W istocie dokonanie wykładni rozporządzenia nr 1408/71 w taki sposób, że zakazuje ono państwom członkowskim przyznania pracownikom
         i członkom ich rodziny dalej idącej ochrony socjalnej niż ta, która wynika ze stosowania omawianego rozporządzenia, prowadziłoby
         zarówno do wykroczenia poza cele rozporządzenia, jak i cele i zakres art. 42 WE (zob. podobnie wyroki: z dnia 10 stycznia
         1980 r. w sprawie 69/79 Jordens‑Vosters, Rec. s. 75, pkt 11; z dnia 5 lipca 1988 r. w sprawie 21/87 Borowitz, Rec. s. 3715,
         pkt 24; a także z dnia 20 maja 2008 r. w sprawie C‑352/06 Bosmann, Zb.Orz. s. I‑3827, pkt 27–29, 33).

      57      Mając na uwadze powyższe rozważania, na pierwsze z przedłożonych pytań należy odpowiedzieć w ten sposób, że jeżeli – w odróżnieniu
         od systemu zabezpieczenia społecznego państwa właściwego – system państwa, w którym zamieszkuje osoba niesamodzielna, objęta
         ubezpieczeniem jako członek rodziny pracownika najemnego lub osoby prowadzącej działalność na własny rachunek w rozumieniu
         rozporządzenia nr 1408/71, nie przewiduje udzielania świadczeń rzeczowych w takiej sytuacji niesamodzielności w jakiej znajduje
         się wspomniana osoba, to art. 19 ani art. 22 ust. 1 lit. b) tego rozporządzenia jako takie nie wymagają udzielania omawianych
         świadczeń poza granicami państwa właściwego przez instytucję właściwą lub na jej rachunek.

       W przedmiocie pytania drugiego
      58      W drodze pytania drugiego, odnosząc się do przypadku, w którym świadczenia rzeczowe dla osób ubezpieczonych jako członkowie
         rodziny pracownika najemnego lub osoby prowadzącej działalność na własny rachunek, znajdujących się w takiej sytuacji niesamodzielności
         w jakiej znajduje się P. von Chamier-Glisczinski, są przewidziane w ramach systemu zabezpieczenia społecznego państwa właściwego,
         a nie państwa członkowskiego miejsca zamieszkania, sąd krajowy zmierza do ustalenia, czy art. 18 WE, 39 WE i 49 WE w okolicznościach
         takich jak te, których dotyczy postępowanie przed sądem krajowym, stoją na przeszkodzie przyjęciu przepisów takich jak zawarte
         w art. 34 SGB XI, na podstawie których instytucja właściwa, niezależnie od mechanizmów wprowadzonych za pomocą art. 19 lub
         ewentualnie art. 22 ust. 1 lit. b) rozporządzenia nr 1408/71, odmawia pokrywania przez czas nieokreślony kosztów związanych
         z pobytem w zakładzie pielęgnacyjnym położonym w państwie członkowskim miejsca zamieszkania w kwocie równej wartości świadczeń,
         do których osoba ta miałaby prawo, gdyby taką samą opieką została objęta w zakładzie, z którym podpisano odpowiednie umowy
         i który położony jest w państwie właściwym.

      59      Strona skarżąca w postępowaniu przed sądem krajowym uważa, że zgodnie z art. 39 WE świadczenia rzeczowe odnoszące się do opieki
         nad osobą objętą ubezpieczeniem pielęgnacyjnym powinny być także udzielane w państwach członkowskich innych niż Republika
         Federalna Niemiec, przynajmniej w formie pieniężnego zwrotu kosztów związanych z otrzymanymi zabiegami lub bezpośredniego
         ich przejęcia zgodnie z cennikiem niemieckim.

      60      Rząd niemiecki ze swej strony podnosi, że podobnie jak traktat WE nie wymaga zmiany – na podstawie zasady wykładni zgodnej
         z prawem pierwotnym – przepisu prawa wtórnego o nieeksportowaniu świadczeń w określonych przypadkach, tak i prawo pierwotne
         nie może stanowić bezpośredniej podstawy prawnej, która mogłaby uzupełnić lub zastąpić ten przepis.

      61      Rząd norweski zwraca natomiast uwagę na cechy świadczeń udzielanych w wyspecjalizowanych zakładach pielęgnacyjnych, aby stwierdzić,
         że w stanie faktycznym sprawy przed sądem krajowym brak jest prawa do żądania przejęcia określonych kosztów związanych z tymi
         świadczeniami na podstawie art. 39 WE i 49 WE.

      62      Wreszcie Komisja utrzymuje, że skoro rozporządzenie nr 1408/71 odnosi się do takich przypadków jak ten, którego dotyczy postępowanie
         przed sądem krajowym, powołanie się na prawo pierwotne w niniejszej sprawie jest możliwe jedynie w razie niezgodności z prawem
         odnośnych przepisów tego rozporządzenia. Tymczasem przepisy te nie są nieważne w świetle prawa pierwotnego. Zawarte w nich
         reguły kolizyjne lub koordynujące są zdaniem Komisji niezbędne w celu wykluczenia kumulacji świadczeń i uzasadnione względami
         praktycznymi.

      63      Na wstępie należy przypomnieć, że zarówno z orzecznictwa, jak i z art. 152 ust. 5 WE wynika, że prawo wspólnotowe nie narusza
         kompetencji państw członkowskich w zakresie organizacji systemów zabezpieczenia społecznego, a w szczególności w zakresie
         stanowienia przepisów regulujących organizację i świadczenie usług zdrowotnych i opieki medycznej (wyrok z dnia 10 marca 2009 r.
         w sprawie C‑169/07 Hartlauer, Zb.Orz. s. I‑1721, pkt 29 i przytoczone tam orzecznictwo). W braku harmonizacji na skalę Wspólnoty
         określenie warunków przyznawania świadczeń w dziedzinie zabezpieczenia społecznego należy do władz prawodawczych poszczególnych
         państw członkowskich. Wykonując te kompetencje, państwa członkowskie muszą jednakże przestrzegać prawa wspólnotowego (zob.
         w szczególności wyroki: z dnia 12 lipca 2001 r. w sprawie C‑157/99 Smits i Peerbooms, Rec. s. I‑5473, pkt 44–46; a także z dnia
         18 marca 2004 r. w sprawie C‑8/02 Leichtle, Rec. s. I‑2641, pkt 29 i przytoczone tam orzecznictwo), a w szczególności przepisów
         traktatowych dotyczących swobody świadczenia usług (zob. wyrok z dnia 19 kwietnia 2007 r. w sprawie C‑444/05 Stamatelaki,
         Zb.Orz. s. I‑3185, pkt 23), swobodnego przepływu pracowników (zob. wyrok z dnia 11 września 2008 r. w sprawie C‑228/07 Petersen,
         Zb.Orz. s. I‑6989) pkt 42) a także przyznanej każdemu obywatelowi Unii Europejskiej swobody swobodnego przemieszczania się
         i przebywania na terytorium państw członkowskich (zob. wyroki: z dnia 23 listopada 2000 r. w sprawie C‑135/99 Elsen, Rec.
         s. I‑10409, pkt 33; z dnia 21 lutego 2008 r. w sprawie C‑507/06 Klöppel, Zb.Orz. s. I‑943, pkt 16).

      64      Poza tym Trybunał orzekł – mając na uwadze szeroki zakres uznania przysługujący Radzie w zakresie wyboru środków najbardziej
         odpowiednich dla osiągnięcia rezultatu, o którym mowa w art. 42 WE (zob. podobnie w szczególności wyrok z dnia 20 kwietnia
         1999 r. w sprawie C‑360/97 Nijhuis, Rec. s. I‑1919, pkt 30) – że przy przyjmowaniu rozporządzenia nr 1408/71 zasadniczo wywiązała
         się ona z obowiązku wynikającego z zadania powierzonego jej w art. 42 WE, a polegającego na ustanowieniu systemu pozwalającego
         pracownikom na pokonanie trudności mogących wyniknąć z krajowych przepisów w dziedzinie zabezpieczenia społecznego (zob. podobnie
         w szczególności wyrok z dnia 22 listopada 1995 r. w sprawie C–443/93 Vougioukas, Rec. s. I‑4033, pkt 30; ww. wyrok w sprawie
         Molenaar, pkt 14; wyrok z dnia 16 grudnia 2004 r. w sprawie C‑293/03 My, Zb.Orz. s. I‑12013, pkt 34). W niniejszym postępowaniu
         strony nie twierdzą, by art. 19 lub art. 22 czy też jakikolwiek inny przepis rozporządzenia nr 1408/71 nie miał obowiązywać
         w sytuacjach takich jak ta, z powodu której wszczęto postępowanie przed sądem krajowym, i nie przedstawiono Trybunałowi żadnego
         dowodu wskazującego na to, że tak miałoby być.

      65      W rzeczywistości, jak wynika z pkt 50 niniejszego wyroku, mechanizmy wprowadzone czy to za pomocą art. 19 rozporządzenia nr 1408/71,
         czy też za pomocą jego art. 22, odzwierciedlają zamiar uprzywilejowania przez prawodawcę wspólnotowego takiego rozwiązania,
         zgodnie z którym, jeśli chodzi o świadczenia rzeczowe w razie choroby, osoby ubezpieczone mogłyby w państwie członkowskim
         miejsca zamieszkania lub pobytu mieć dostęp do opieki odpowiedniej w ich stanie zdrowia na takich samych warunkach co osoby
         objęte systemem ubezpieczenia społecznego w tym państwie członkowskim (zob. także odpowiednio jeśli chodzi o art. 22 rozporządzenia
         nr 1408/71 wyroki: z dnia 3 lipca 2003 r. w sprawie C‑156/01 van der Duin et ANOZ Zorgverzekeringen, Rec. s. I‑7045, pkt 50;
         z dnia 12 kwietnia 2005 r. w sprawie C‑145/03 Keller, Zb.Orz. s. I‑2529, pkt 45). Prawdą jest, że zgodnie z art. 36 rozporządzenia
         nr 1408/71 w przypadku zamieszkiwania poza terytorium państwa właściwego świadczenia rzeczowe udzielane przez instytucję miejsca
         zamieszkania na rachunek instytucji właściwej, na podstawie w szczególności art. 19 i 22 tego rozporządzenia, są przedmiotem
         całkowitego zwrotu kosztów dokonywanego przez drugą z tych instytucji. Jednakże korzystając z szerokiego zakresu uznania,
         prawodawca wspólnotowy – mając na uwadze w szczególności ewentualną nagłą konieczność przeprowadzenia zabiegów poza terytorium
         państwa właściwego – był uprawniony do zdecydowania, że instytucja miejsca zamieszkania nie będzie zobowiązana do tego, by
         pomimo związanych z tym trudności praktycznych i administracyjnych udzielać świadczeń rzeczowych zgodnie przepisami stosowanymi
         przez instytucję właściwą, które instytucji miejsca zamieszkania niekoniecznie są znane.

      66      Z tego powodu wykładnia rozporządzenia nr 1408/71 dokonana przez Trybunał w odpowiedzi na pierwsze pytanie prejudycjalne nie
         może przynosić uszczerbku rozwiązaniu wynikającemu z ewentualnego zastosowania prawa pierwotnego (zob. analogicznie ww. wyrok
         w sprawie Acereda Herrera, pkt 38). Tak więc stwierdzenie, że przepis krajowy może być zgodny z przepisem aktu prawa wtórnego,
         w niniejszym przypadku rozporządzenia nr 1408/71, niekoniecznie skutkuje tym, że ów przepis krajowy znajduje się poza zakresem
         stosowania postanowień traktatu WE (zob. podobnie wyroki: z dnia 28 kwietnia 1998 r. w sprawie C‑158/96 Kohll, Rec. s. I‑1931,
         pkt 25; z dnia 16 maja 2006 r. w sprawie C‑372/04 Watts, Zb.Orz. s. I‑4325, pkt 47). Wynika z tego, że ewentualne stosowanie
         – w sytuacji takiej jak rozpatrywana w postępowaniu przed sądem krajowym – czy to art. 19 rozporządzenia nr 1408/71, czy też
         jego art. 22, nie wyklucza samo w sobie tego, aby osoba zainteresowana mogła na podstawie przepisów prawa pierwotnego zażądać
         pokrycia określonych kosztów opieki uzyskanej w zakładzie pielęgnacyjnym położonym w innym państwie członkowskim na warunkach
         innych niż przewidziane w tych przepisach (zob. analogicznie wyrok z dnia 12 lipca 2001 r. w sprawie C‑369/98 Vanbraekel i in.,
         Rec. s. I‑5363, pkt 37–53; ww. wyrok w sprawie Watts, pkt 48).

      67      W niniejszym przypadku należy najpierw zbadać, mając na uwadze te elementy akt sprawy, które przytoczone zostały w pkt 21–30
         niniejszego wyroku, czy sytuacja taka jak rozpatrywana w postępowaniu przed sądem krajowym jest objęta zakresem stosowania
         przepisów przywołanych w drugim pytaniu prejudycjalnym, a mianowicie art. 18 WE, 39 WE i 49 WE. W tym względzie rządy niemiecki
         i norweski oraz Komisja, mając na uwadze okoliczności faktyczne przytoczone w postanowieniu odsyłającym i w odpowiedziach
         na wspomnianą w pkt 22 niniejszego wyroku prośbę o dostarczenie wyjaśnień, podają w wątpliwość możliwość zastosowania art. 39 WE
         i 49 WE. Rząd norweski i Komisja uważają między innymi, że w świetle art. 18 WE Trybunał nie musi odpowiadać na niniejsze
         pytanie.

      68      Co się tyczy przede wszystkim możliwości zastosowania art. 39 WE, należy na wstępie przypomnieć, że pojęcie „pracownika” wcale
         nie jest jednoznaczne w prawie wspólnotowym, lecz ma różne zakresy w zależności od dziedziny, do której się stosuje (zob.
         w szczególności wyrok z dnia 7 czerwca 2005 r. w sprawie C‑543/03 Dodl i Oberhollenzer, Zb.Orz. s. I‑5049, pkt 27). Tak więc
         pojęcie pracownika zawarte w art. 39 WE i w rozporządzeniu nr 1612/68 niekoniecznie pokrywa się z tym, które jest używane
         w dziedzinie art. 42 WE i rozporządzenia nr 1408/71 (zob. podobnie wyrok z dnia 12 maja 1998 r. w sprawie C‑85/96 Martínez
         Sala, Rec. s. I‑2691, pkt 31, 32, 35, 36).

      69      Jeśli chodzi o art. 39 WE, to zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału termin „pracownik” w rozumieniu tego postanowienia
         ma znaczenie wspólnotowe i nie wolno go interpretować zawężająco. Za „pracownika” należy uznać każdego, kto wykonuje konkretne
         i rzeczywiste zajęcie, z wyłączeniem działalności, której zakres jest na tyle ograniczony, że jest ona całkowicie marginalna
         i dodatkowa. Cechą charakteryzującą stosunek pracy jest zgodnie z tym orzecznictwem fakt, że dana osoba wykonuje przez pewien
         okres na rzecz innej osoby i pod jej kierownictwem świadczenia, za które w zamian otrzymuje wynagrodzenie (zob. w szczególności
         wyrok z dnia 3 lipca 1986 r. w sprawie 66/85 Lawrie-Blum, Rec. s. 2121, pkt 16, 17; ww. wyroki: w sprawie Trojani, pkt 15;
         w sprawie Petersen, pkt 45).

      70      Z orzecznictwa wynika także, że obywatele państwa członkowskiego poszukujący pracy w innym państwie członkowskim również podlegają
         zakresowi stosowania art. 39 WE (zob. podobnie wyrok z dnia 26 lutego 1991 r. w sprawie C‑292/89 Antonissen, Rec. s. I‑745,
         pkt 12, 13; ww. wyrok w sprawie Martínez Sala, pkt 32; wyrok z dnia 23 marca 2004 r. w sprawie C‑138/02 Collins, Rec. s. I‑2703,
         pkt 57; ww. wyrok w sprawie Ioannidis, pkt 21; a także wyrok z dnia 4 czerwca 2009 r. w sprawach połączonych C‑22/08 i C‑23/08
         Vatsouras i Koupatantze, dotychczas nieopublikowany w Zbiorze, pkt 36).

      71      Mąż P. von Chamier‑Glisczinski twierdzi, że w chwili wydania przez DAK decyzji wspomnianych w pkt 25 i 28 niniejszego wyroku
         poszukiwał on pracy w Austrii i że przypadek jego żony był objęty zakresem art. 39 WE, gdyż była ona członkiem jego rodziny.

      72      Niemniej jak wynika z pkt 26, 27 i 29 niniejszego wyroku, Trybunał nie dysponuje żadnymi dowodami potwierdzającymi to twierdzenie.
         Jak bowiem wynika z pkt 27 niniejszego wyroku, informacje dostarczone przez stronę skarżącą w postępowaniu przed sądem krajowym
         z jednej strony w jej piśmie wspomnianym w pkt 22 niniejszego wyroku, a z drugiej strony na rozprawie, nie są całkiem spójne
         i zdają się raczej wskazywać na to, że w chwili wydania przez DAK decyzji wspomnianych w pkt 25 i 28 niniejszego wyroku mąż
         P. von Chamier‑Glisczinski, podejmując starania mające na celu przejęcie na jego rachunek przedsiębiorstwa zlokalizowanego
         w Austrii, dalej zamieszkiwał w Niemczech i nie korzystał z gwarantowanej w art. 39 WE swobody przepływu osób.

      73      W tych okolicznościach okazuje się, że art. 39 WE nie może znaleźć zastosowania w postępowaniu przed sądem krajowym.

      74      Następnie, jeśli chodzi o art. 49 WE, należy na wstępie zauważyć, że w traktacie brak jest przepisu umożliwiającego ustalenie
         w sposób abstrakcyjny czasu trwania lub częstotliwości, po przekroczeniu których świadczenie danej usługi lub usługi określonego
         rodzaju nie może już być uważane za świadczenie usług w rozumieniu traktatu. Tak więc, pojęcie „usługi” w rozumieniu traktatu
         może obejmować usługi o bardzo różnym charakterze, włącznie z usługami, które świadczone są przez dłuższy okres czasu, przykładowo
         przez kilka lat (zob. podobnie wyroki: z dnia 11 grudnia 2003 r. w sprawie C‑215/01 Schnitzer, Rec. s. I‑14847, pkt 30, 31;
         a także z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie C‑171/02 Komisja przeciwko Portugalii, Rec. s. I‑5645, pkt 26).

      75      Niemniej z orzecznictwa wynika, że przepisy traktatowe z zakresu swobody świadczenia usług nie dotyczą sytuacji obywatela
         państwa członkowskiego, który ustanawia swoje główne miejsce zamieszkania na terytorium innego państwa członkowskiego w celu
         korzystania w nim z usług przez czas nieograniczony (zob. podobnie wyrok z dnia 5 października 1988 r. w sprawie 196/87 Steymann,
         Rec. s. 6159, pkt 17, ww. wyrok w sprawie Trojani, pkt 28; wyroki: z dnia 19 października 2004 r. w sprawie C‑200/02 Zhu i Chen,
         Zb.Orz. s. I‑9925, pkt 22; a także – jeśli chodzi o szpitale specjalistyczne – z dnia 17 czerwca 1997 r. w sprawie C‑70/95
         Sodemare i in., Rec. s. I‑3395, pkt 38).

      76      W niniejszej sprawie, zgodnie z informacjami przedstawionymi w pkt 22–24, 26 i 27 niniejszego wyroku, okazuje się, że P. von
         Chamier‑Glisczinski nie przeniosła się do Austrii w celu tymczasowego korzystania z zabiegów w specjalistycznym ośrodku, do
         którego została przyjęta. Z informacji tych wynika bowiem, że ustanowiła ona w tym państwie członkowskim stałe miejsce zamieszkania,
         bez przewidywalnych ograniczeń czasowych.

      77      W takich okolicznościach, jak podnoszą rządy niemiecki i norweski oraz Komisja, nie sposób zgodzić się z tezą o możliwości
         zastosowania art. 49 WE w ramach niniejszego odesłania prejudycjalnego.

      78      Mając na uwadze zawarte w pkt 73 i 77 niniejszego wyroku stwierdzenia w przedmiocie zastosowania art. 39 WE i 49 WE, należy
         przypomnieć, że P. von Chamier‑Glisczinski, będąc obywatelką niemiecką, korzystała w każdym wypadku ze statusu obywatela Unii
         na podstawie art. 17 ust. 1 WE.

      79      Udając się do Austrii i ustanawiając tam miejsca zamieszkania, P. von Chamier‑Glisczinski skorzystała z praw przyznanych jej
         w art. 18 ust. 1 WE. Zatem taka sytuacja jak jej jest objęta zakresem prawa swobodnego przemieszczania się i pobytu obywateli
         Unii na terytorium innego państwa członkowskiego niż to, którego są oni obywatelami.

      80      W tych okolicznościach sytuację będącą przedmiotem postępowania przed sądem krajowym należy zbadać z uwzględnieniem praw,
         które osoba niesamodzielna, taka jak P. von Chamier‑Glisczinski – jako obywatel Unii – może wywodzić z art. 18 ust. 1 WE.

      81      Zgodnie z tym postanowieniem każdy obywatel Unii ma prawo do swobodnego przemieszczania się i przebywania na terytorium państw
         członkowskich z zastrzeżeniem ograniczeń i warunków ustanowionych w traktacie i środkach przyjętych w celu jego wykonania.

      82      W tym względzie z orzecznictwa wynika, że ułatwienia przyznane traktatem w dziedzinie swobodnego przemieszczania się obywateli
         Unii nie mogłyby być w pełni skuteczne, gdyby obywatel państwa członkowskiego mógł zostać powstrzymany od korzystania z niech
         przez przeszkody dotyczące jego pobytu w przyjmującym państwie członkowskim ustanowione przez ustawodawstwo państwa członkowskiego
         jego pochodzenia, które powodują zaistnienie niekorzystnej dla niego sytuacji tylko z tego powodu, że z tych ułatwień korzysta
         (zob. wyroki: z dnia 23 października 2007 r. w sprawach połączonych C‑11/06 i C‑12/06 Morgan i Bucher, Zb.Orz. s. I‑9161,
         pkt 26 i przytoczone tam orzecznictwo; a także z dnia 4 grudnia 2008 r. w sprawie C‑221/07 Zablocka‑Weyhermüller, Zb.Orz.
         s. I‑9029, pkt 34 i przytoczone tam orzecznictwo).

      83      W niniejszej sprawie bezsporne jest, że w następstwie udania się do zakładu pielęgnacyjnego położonego w Austrii, który nie
         podpisał odpowiednich umów w rozumieniu § 72 SGB XI, P. von Chamier-Glisczinski, jeśli chodzi przewidziane w tych przepisach
         świadczenia rzeczowe, znajdowała się w sytuacji niekorzystnej w porównaniu z sytuacją, w której znajdowałaby się, gdyby wniosła
         ona o skorzystanie z kompleksowej opieki w rozumieniu art. 43 tych przepisów w zakładzie, który podpisał odpowiednie umowy
         i jest położony w Niemczech.

      84      Jednakże jako że w art. 42 WE przewiduje się koordynację przepisów państw członkowskich, a nie ich harmonizację, to postanowienie
         to nie ma wpływu na różnice merytoryczne i proceduralne pomiędzy systemami zabezpieczenia społecznego poszczególnych państw
         członkowskich i, co za tym idzie, na różnice w zakresie praw osób w nich ubezpieczonych (zob. podobnie w dziedzinie swobodnego
         przepływu pracowników wyroki: z dnia 15 stycznia 1986 r. w sprawie 41/84 Pinna, Rec. s. 1, pkt 20; z dnia 30 stycznia 1997 r.
         w sprawie C‑340/94 de Jaeck, Rec. s. I‑461, pkt 18; a także z dnia 30 stycznia 1997 r. w sprawie C‑221/95 Hervein i Hervillier,
         Rec. s. I‑609, pkt 16).

      85      W tych okolicznościach art. 18 ust. 1 WE nie może zagwarantować osobie ubezpieczonej, że przeniesienie się do innego państwa
         członkowskiego będzie obojętne z punktu widzenia zabezpieczenia społecznego, w szczególności na płaszczyźnie świadczeń w razie
         choroby (zob. analogicznie jeśli chodzi o art. 39 WE wyroki: z dnia 19 marca 2002 r. w sprawach połączonych C‑393/99 i C‑394/99
         Hervein i in., Rec. s. I‑2829, pkt 51; a także z dnia 9 marca 2006 r. w sprawie C‑493/04 Piatkowski, Zb.Orz. s. I‑2369, pkt 34).
         Jak zauważa Komisja, z uwagi na rozbieżności między systemami i ustawodawstwami państw członkowskich w tej dziedzinie takie
         przeniesienie może w konkretnych przypadkach okazać się dla zainteresowanego bardziej lub mniej korzystne, w zależności od
         kombinacji przepisów krajowych znajdujących zastosowanie na podstawie rozporządzenia nr 1408/71.

      86      Tak więc sytuacja, w której znalazła się P. von Chamier-Glisczinski w następstwie udania się do zakładu położonego w Austrii,
         wynikła raczej z łącznego zastosowania, zgodnie z rozporządzeniem nr 1408/71, niemieckich i austriackich przepisów dotyczących
         ryzyka niesamodzielności, niż z uregulowań zawartych w § 34 SGB XI. Gdyby bowiem w sytuacji niesamodzielności, takiej w jakiej
         znalazła się P. von Chamier-Glisczinski, prawo austriackie przewidywało świadczenia rzeczowe, to musiałyby one zgodnie z tym
         rozporządzeniem zostać jej udzielone przez instytucję miejsca zamieszkania, niezależnie od treści przepisów niemieckich stosujących
         się w tym zakresie, a koszty zostałyby tej instytucji zwrócone przez instytucję właściwą, zgodnie z art. 36 rozporządzenia.

      87      W tych okolicznościach, skoro Republika Federalna Niemiec i Republika Austrii mogą swobodnie ustalać zasady działania swych
         systemów ubezpieczenia zdrowotnego, nie można jednego z tych systemów uznać za przyczynę dyskryminacji lub niekorzystnego
         traktowania jedynie z tego powodu, że jego stosowanie łącznie z systemem innego państwa członkowskiego – zgodnie z mechanizmami
         koordynacji wprowadzonymi na podstawie art. 42 WE – powoduje niekorzystne skutki.

      88      Mając na uwadze powyższe, na drugie z zadanych pytań należy odpowiedzieć w ten sposób, że jeżeli – w odróżnieniu od systemu
         zabezpieczenia społecznego państwa właściwego – system państwa członkowskiego, w którym zamieszkuje osoba niesamodzielna,
         objęta ubezpieczeniem jako członek rodziny pracownika najemnego lub osoby prowadzącej działalność na własny rachunek w rozumieniu
         rozporządzenia nr 1408/71, nie przewiduje udzielania świadczeń rzeczowych w określonych sytuacjach niesamodzielności, to w okolicznościach
         takich jak te, których dotyczy postępowanie przed sądem krajowym, art. 18 WE nie stoi na przeszkodzie przyjęciu przepisów
         takich jak zawarte w § 34 SGB XI, na podstawie których instytucja właściwa odmawia w tych okolicznościach, niezależnie od
         mechanizmów wprowadzonych w art. 19 rozporządzenia nr 1408/71 lub ewentualnie w jego art. 22 ust. 1 lit. b), pokrywania przez
         czas nieokreślony kosztów związanych z pobytem w zakładzie pielęgnacyjnym położonym w państwie członkowskim miejsca zamieszkania,
         w wysokości odpowiadającej świadczeniom, do których osoba ta miałaby prawo gdyby taką samą opieką została objęta w zakładzie,
         który podpisał odpowiednie umowy i położony jest w państwie właściwym.

       W przedmiocie kosztów
      89      Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej
         przed tym sądem; do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi,
         inne niż poniesione przez strony postępowania przed sądem krajowym, nie podlegają zwrotowi.

      Z powyższych względów Trybunał (trzecia izba) orzeka, co następuje:
      1)      Jeżeli – w odróżnieniu od systemu zabezpieczenia społecznego państwa właściwego – system państwa, w którym zamieszkuje osoba
            niesamodzielna, objęta ubezpieczeniem jako członek rodziny pracownika najemnego lub osoby prowadzącej działalność na własny
            rachunek w rozumieniu rozporządzenia Rady (EWG) nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 r. w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia
            społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających
            się we Wspólnocie w wersji zmienionej i uaktualnionej rozporządzeniem Rady (WE) nr 118/97 z dnia 2 grudnia 1996 r., ze zmianami
            wprowadzonymi rozporządzeniem (WE) nr 1386/2001 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 5 czerwca 2001 r., nie przewiduje udzielania
            świadczeń rzeczowych w takiej sytuacji niesamodzielności, w jakiej znajduje się wspomniana osoba, to art. 19 ani art. 22 ust. 1
            lit. b) tego rozporządzenia jako takie nie wymagają udzielania omawianych świadczeń poza granicami państwa właściwego przez
            instytucje właściwą lub na jej rachunek.
      2)      Jeżeli – w odróżnieniu od systemu zabezpieczenia społecznego państwa właściwego – system państwa członkowskiego, w którym
            zamieszkuje osoba niesamodzielna, objęta ubezpieczeniem jako członek rodziny pracownika najemnego lub osoby prowadzącej działalność
            na własny rachunek w rozumieniu rozporządzenia nr 1408/71, w wersji zmienionej i uaktualnionej rozporządzeniem nr 118/97,
            ze zmianami wprowadzonymi rozporządzeniem nr 1386/2001, nie przewiduje udzielania świadczeń rzeczowych w określonych sytuacjach
            niesamodzielności, to w okolicznościach takich jak te, których dotyczy postępowanie przed sądem krajowym, art. 18 WE nie stoi
            na przeszkodzie przyjęciu przepisów takich jak zawarte w § 34 księgi XI Sozialgesetzbuch (kodeksu praw socjalnych), na podstawie
            których instytucja właściwa odmawia w tych okolicznościach, niezależnie od mechanizmów wprowadzonych w art. 19 rozporządzenia
            nr 1408/71 lub ewentualnie jego art. 22 ust. 1 lit. b), pokrywania przez czas nieokreślony kosztów związanych z pobytem w zakładzie
            pielęgnacyjnym położonym w państwie członkowskim miejsca zamieszkania, w wysokości odpowiadającej świadczeniom, do których
            osoba ta miałaby prawo gdyby taką samą opieką została objęta w zakładzie, który podpisał odpowiednie umowy i położony jest
            w państwie właściwym.
      Podpisy
      * Język postępowania: niemiecki.


Wyrok Sądu pierwszej instancji (piąta izba) z dnia 23 stycznia 2003 r. # Serena Angioli przeciwko Komisji Wspólnot Europejskich. # Urzędnicy - Skarga o stwierdzenie nieważności. # Sprawa T-53/00.