Wyrok Sądu pierwszej instancji (druga izba w składzie powiększonym) z dnia 29 listopada 2006 r. # Franco Campoli przeciwko Komisji Wspólnot Europejskich. # Urzędnicy - Niekorzystny akt - Zasada równości traktowania. # Sprawa T-135/05.


title: Wyrok Trybunału (druga izba) z dnia 22 grudnia 2008 r. # Isabel Clara Centeno Mediavilla i inni przeciwko Komisji Wspólnot Europejskich. # Odwołanie - Regulamin pracowniczy - Zarzut niezgodności z prawem art. 12 ust. 3 załącznika XIII dotyczący zakwalifikowania do grupy zaszeregowania urzędników zatrudnionych po dniu 1 maja 2004 r. - Zasięgnięcie opinii Komitetu ds. Regulaminu Pracowniczego - Brak naruszenia praw nabytych oraz zasady równego traktowania. # Sprawa C-443/07 P.

text:
      WYROK TRYBUNAŁU (druga izba)
      z dnia 22 grudnia 2008 r.
      Sprawa C‑443/07 P

      Isabel Clara Centeno Mediavilla i in.
      przeciwko
      Komisji Wspólnot Europejskich
      Odwołanie – Regulamin pracowniczy – Zarzut niezgodności z prawem art. 12 ust. 3 załącznika XIII dotyczącego zaszeregowania do grupy urzędników zatrudnionych
         po dniu 1 maja 2004 r. – Zasięgnięcie opinii Komitetu ds. Regulaminu Pracowniczego – Brak naruszenia praw nabytych oraz zasady równego traktowania

      Przedmiot: Odwołanie od wyroku Sądu Pierwszej Instancji Wspólnot Europejskich z dnia 11 lipca 2007 r. w sprawie T‑58/05 Centeno Mediavilla
         i in. przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. II‑2523, mające na celu uchylenie tego wyroku.

      Orzeczenie: Oddalenie odwołania.

      Streszczenie
      1.        Urzędnicy – Regulamin pracowniczy – Rozporządzenie zmieniające regulamin pracowniczy – Procedura opracowania – Zasięgnięcie
            opinii Komitetu ds. Regulaminu Pracowniczego
      (art. 283 WE; regulamin pracowniczy, art. 10 akapit drugi; załącznik XIII, art. 12 ust. 3)
      2.        Urzędnicy – Zatrudnienie – Powołanie do grupy zaszeregowania – Wprowadzenie nowej struktury zatrudnienia rozporządzeniem nr 723/2004
            – Przepisy przejściowe dotyczące powołania do grupy zaszeregowania
      (regulamin pracowniczy, art. 3, 31; załącznik XIII, art. 12 ust. 3; rozporządzenie Rady nr 723/2004)
      3.        Urzędnicy – Zatrudnienie – Powołanie do grupy zaszeregowania – Wprowadzenie nowej struktury zatrudnienia rozporządzeniem nr 723/2004
            – Przepisy przejściowe dotyczące powołania do grupy zaszeregowania
      (regulamin pracowniczy, załącznik XIII, art. 12 ust. 3; rozporządzenie Rady nr 723/2004)
      4.        Urzędnicy – Zatrudnienie – Powołanie do grupy zaszeregowania – Wprowadzenie nowej struktury zatrudnienia rozporządzeniem nr 723/2004
            – Przepisy przejściowe dotyczące powołania do grupy zaszeregowania
      (regulamin pracowniczy, załącznik XIII, art. 12 ust. 3; rozporządzenie Rady nr 723/2004)
      1.        Treść art. 10 regulaminu pracowniczego, który przewiduje ustanowienie Komitetu ds. Regulaminu Pracowniczego, który musi być
         konsultowany w sprawie każdego wniosku dotyczącego rewizji regulaminu pracowniczego i może formułować wnioski w odniesieniu
         do takiej rewizji, jest w oczywisty sposób niemożliwa do pogodzenia z zawężającą wykładnią. Komisja ma obowiązek ponownego
         zasięgnięcia opinii tego komitetu przed przyjęciem przez Radę danych przepisów, jeśli dotykają one w sposób istotny struktury
         projektu, podczas gdy zmiany punktowe i mające ograniczony zakres z takim obowiązkiem się nie wiążą. Istotny charakter zmian
         należy oceniać z punktu widzenia przedmiotu i miejsca zmienionych przepisów w treści całości przepisów, których przyjęcie
         zostało zaproponowane, a nie z punktu widzenia indywidualnych konsekwencji, które mogą one mieć dla sytuacji osób, których
         może dotyczyć ich wykonanie.

      W tym względzie zastąpienie grupy zaszeregowania A*7 grupą zaszeregowania A*6 wynikające z reformy przebiegu kariery wprowadzonej
         przez prawodawcę wspólnotowego dnia 1 maja 2004 r., planowane pierwotnie w przepisie, którym obecnie jest art. 12 ust. 3 załącznika
         XIII do regulaminu pracowniczego, nie ma charakteru istotnego, ponieważ stanowi ono uzupełniający element tej reformy, który
         wpisuje się w strukturę całości, a w ujęciu globalnym – w strukturę stopniowej zmiany struktury zatrudnienia. Zmiana ta, nie
         odbiegając w istotny sposób od tekstu przedłożonego Komitetowi ds. Regulaminu Pracowniczego, który mógł zatem wyrazić swoją
         opinię w przedmiocie możliwości zaistnienia różnicy co do grup zaszeregowania pomiędzy urzędnikami będącymi laureatami konkursów
         przeprowadzonych przed wejściem w życie reformy, którzy zostali zatrudnieni przed tą datą, a tymi, którzy zostali zatrudnieni
         po tej dacie, nie wymaga nowej konsultacji z tym komitetem.

      2.        Laureaci konkursu wpisani na listy odpowiednich kandydatów jako tacy nie mają żadnego prawa nabytego do bycia powołanym na
         urzędnika, lecz jedynie zdatność do bycia powołanym, a ich zaszeregowanie jest uzależnione od powołania, co leży w zakresie
         kompetencji organu powołującego. Wynika z tego, że laureaci konkursu wpisani na listy odpowiednich kandydatów przed dniem
         1 maja 2004 r., dniem wejścia w życie rozporządzenia nr 723/2004 zmieniającego Regulamin pracowniczy urzędników Wspólnot Europejskich
         i Warunki zatrudnienia innych pracowników Wspólnot, lecz powołani na urzędników na okres próbny po tej dacie, nie mogą powoływać
         się na żadne prawo nabyte, by w związku z tym żądać w miejsce stosowania nowych kryteriów zastosowanie kryteriów zaszeregowania
         wskazanych w ogłoszeniu o konkursie, w zakresie, w jakim sytuacja konstytuująca ich prawo w odniesieniu do pewnych warunków
         zatrudnienia nie dopełniła się przed wejściem w życie wskazanego regulaminu. Rozważania te mają również zastosowanie do tych,
         którzy zostali zatrudnieni jako urzędnicy na okres próby przed dniem 1 maja 2004 r., lecz którzy zostali powołani na urzędników
         po tej dacie.

      O ile laureaci konkursu wywodzą co do zasady z art. 31 ust. 1 regulaminu pracowniczego prawo do zakwalifikowania do grupy
         zaszeregowania grupy funkcyjnej wymienionej w ogłoszeniu o konkursie, jeżeli zostaną powołani, o tyle przepis ten może mieć
         zastosowanie jedynie do obowiązującego prawa, ponieważ nie może on zobowiązywać organu powołującego do podjęcia decyzji niezgodnej
         z regulaminem pracowniczym w brzmieniu zmodyfikowanym przez prawodawcę wspólnotowego, a zatem niezgodnej z prawem. Artykuł 12
         ust. 3 załącznika XIII do regulaminu pracowniczego, jako przepis szczególny o charakterze przejściowym, może ustanawiać wyjątek
         od zasady ogólnej przewidzianej w art. 31 regulaminu pracowniczego, mający zastosowanie do określonej kategorii pracowników.

      3.        Prawodawca, ustanawiając art. 12 ust. 3 załącznika XIII do regulaminu pracowniczego, z którego wynika różnica w traktowaniu
         pomiędzy urzędnikami będącymi laureatami tego samego konkursu, zatrudnionymi odpowiednio przed dniem 1 maja 2004 r. i po tym
         dniu – dacie wejścia w życie reformy dokonanej przez rozporządzenie nr 723/2004 zmieniające Regulamin pracowniczy urzędników
         Wspólnot Europejskich i Warunki zatrudnienia innych pracowników Wspólnot – nie naruszył zasady równości traktowania, ponieważ
         to odmienne traktowanie dotyczy urzędników nienależących do jednej i tej samej kategorii. W istocie urzędnicy zatrudnieni
         po dniu 1 maja 2004 r. nie znajdują się w tej samej sytuacji prawnej co urzędnicy zatrudnieni przed tą datą, ponieważ w momencie
         wejścia w życie reformy – w odróżnieniu od urzędników już zatrudnionych – nabyli jedynie zdatność do bycia powołanymi. Tego
         rodzaju różnica w traktowaniu jest poza tym oparta na elemencie obiektywnym i niezależnym od woli prawodawcy wspólnotowego,
         mianowicie na dacie zatrudnienia określonej przez organ powołujący. Ponadto, dokonując wyważenia interesów różnych kategorii
         urzędników w ramach stopniowego wprowadzenia nowego reżimu regulaminu pracowniczego, prawodawca wspólnotowy może zdecydować,
         że zatrudnienie urzędników będących laureatami konkursów, które odbyły się przed dniem 1 maja 2004 r., lecz zatrudnionych
         po tej dacie, miałoby miejsce na podstawie przepisów nowego reżimu, przyznając im bardziej korzystne traktowanie aniżeli urzędnikom
         będącym laureatami konkursów przeprowadzonych po dniu 1 maja 2004 r. i następnie zatrudnionym.

      Kryteria zaszeregowania wskazane w art. 12 ust. 3 załącznika XIII do regulaminu pracowniczego nie zawierają także dyskryminacji
         ze względu na wiek, ponieważ wyraźnie nie biorą one pod uwagę wieku laureatów omawianych konkursów i ponadto przewidują, w odniesieniu
         do grupy zaszeregowania A, rozróżnienie pomiędzy podstawową grupą zaszeregowania A*5 (dawniej grupa zaszeregowania A8) a wyższą
         grupą zaszeregowania A*6 (dawniej grupa zaszeregowania A7/A6).

      4.        Laureaci konkursów wpisani na listy odpowiednich kandydatów przed dniem 1 maja 2004 r., datą wejścia w życie rozporządzenia
         nr 723/2004 zmieniającego Regulamin pracowniczy urzędników Wspólnot Europejskich i Warunki zatrudnienia innych pracowników
         Wspólnot, lecz powołani na urzędników po tym dniu, nie mogą powoływać się, w celu kontestowania zgodności z prawem przepisu
         prawnego, na którym oparte są ostatecznie decyzje o powołaniu, na otrzymane przed powołaniem wskazówki ze strony administracji
         co do zaszeregowania ich zgodnie z kryteriami określonymi w ogłoszeniach o konkursie, którym to wskazówkom towarzyszyły jednak
         ostrzeżenia co do możliwości propozycji zatrudnienia na podstawie nowych przepisów regulaminu pracowniczego. W istocie nawet
         uznając te otrzymane ze strony administracji wskazówki za precyzyjne zapewnienia, mogące wzbudzić u ich adresatów uzasadnione
         oczekiwania, zainteresowani nie mogą powoływać się na zasadę ochrony uzasadnionych oczekiwań, sprzeciwiając się zastosowaniu
         nowego przepisu regulaminu pracowniczego, w szczególności w dziedzinie, w której prawodawcy przysługuje szeroki zakres uznania.
         Akty administracji nie mogą w żadnym przypadku ograniczać swobody działania prawodawcy i nie mogą również stanowić wyznacznika
         zgodności z prawem, do którego prawodawca musi się dostosować.


Wyrok Trybunału z dnia 11 lipca 1991 r. # Komisja Wspólnot Europejskich przeciwko Republice Portugalskiej. # Sprawa C-247/89.


Wyrok Trybunału (druga izba) z dnia 17 marca 1983 r. # Christiane Hoffmann przeciwko Komisji Wspólnot Europejskich. # Sprawa 280/81.


Wyrok Trybunału z dnia 9 sierpnia 1994 r. # Bund Naturschutz in Bayern e.V. i Richard Stahnsdorf i inni przeciwko Freistaat Bayern, Stadt Vilsbiburg i Landkreis Landshut. # Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Bayerischer Verwaltungsgerichtshof - Niemcy. # Dyrektywa 85/337/EWG. # Sprawa C-396/92.


title: Wyrok Trybunału (szósta izba) z dnia 9 czerwca 2016 r.#Elektriciteits Produktiemaatschappij Zuid-Nederland EPZ NV przeciwko Bestuur van de Nederlandse Emissieautoriteit.#Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Raad van State.#Odesłanie prejudycjalne – Zanieczyszczenie powietrza – System handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych – Dyrektywa 2003/87/WE – Pojęcie „instalacji” – Objęcie tym pojęciem składu paliwa – Rozporządzenie (UE) nr 601/2012 – Pojęcie „paliwa wyprowadzonego z instalacji”.#Sprawa C-158/15.

text:
         WYROK TRYBUNAŁU (szósta izba)
      z dnia 9 czerwca 2016 r. (
            *1
         )
      „Odesłanie prejudycjalne — Zanieczyszczenie powietrza — System handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych — Dyrektywa 2003/87/WE — Pojęcie „instalacji” — Objęcie tym pojęciem składu paliwa — Rozporządzenie (UE) nr 601/2012 — Pojęcie „paliwa wyprowadzonego z instalacji””
      W sprawie C‑158/15
      mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Raad van State (radę stanu, Niderlandy) postanowieniem z dnia 1 kwietnia 2015 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 3 kwietnia 2015 r., w postępowaniu:

         Elektriciteits Produktiemaatschappij Zuid-Nederland EPZ NV

      przeciwko

         Bestuur van de Nederlandse Emissieautoriteit,

      TRYBUNAŁ (szósta izba)
      w składzie: A. Arabadjiev, prezes izby, J.C. Bonichot (sprawozdawca) i E. Regan, sędziowie,
      rzecznik generalny: J. Kokott,
      sekretarz: A. Calot Escobar,
      uwzględniając pisemny etap postępowania,
      rozważywszy uwagi przedstawione:

               —

               w imieniu Elektriciteits Produktiemaatschappij Zuid-Nederland EPZ NV przez V.M.Y. van ’t Lam oraz T. Kortmanna, advocaten,

               —

               w imieniu rządu niderlandzkiego przez M. de Ree oraz M. Bulterman, działające w charakterze pełnomocników,

               —

               w imieniu Komisji Europejskiej przez E. Manhaevego oraz K. Mifsuda‑Bonniciego, działających w charakterze pełnomocników,

         po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 3 marca 2016 r.,
      wydaje następujący

         Wyrok

               1

               Niniejszy wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 3 lit. e) dyrektywy 2003/87/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 13 października 2003 r. ustanawiającej system handlu przydziałami emisji gazów cieplarnianych we Wspólnocie oraz zmieniającej dyrektywę Rady 96/61/WE (Dz.U. 2003, L 275, s. 32), zmienionej decyzją Parlamentu Europejskiego i Rady nr 1359/2013/UE z dnia 17 grudnia 2013 r. (Dz.U. 2013, L 343) (zwanej dalej „dyrektywą 2003/87”) oraz art. 27 ust. 2 rozporządzenia Komisji (UE) nr 601/2012 z dnia 21 czerwca 2012 r. w sprawie monitorowania i raportowania w zakresie emisji gazów cieplarnianych zgodnie z dyrektywą 2003/87/WE (Dz.U. 2012, L 181, s. 30), zmienionego rozporządzeniem Komisji (UE) nr 206/2014 z dnia 4 marca 2014 r. (Dz.U. 2014, L 65, s. 27) (zwanego dalej „rozporządzeniem nr 601/2012”).

               2

               Wniosek ten został złożony w ramach sporu między Elektriciteits Produktiemaatschappij Zuid-Nederland EPZ NV (zwaną dalej „EPZ”) a Bestuur van de Nederlandse Emissieautoriteit (dyrekcją niderlandzkiego organu ds. emisji, zwaną dalej „NEa”) w przedmiocie uwzględnienia emisji gazów cieplarnianych wynikającej z samozagrzewania się węgla w czasie jego składowania.

         Ramy prawne

         Prawo Unii

      Dyrektywa 2003/87

               3

               Motyw 11 dyrektywy 2003/87 brzmi następująco:
               „Państwa członkowskie powinny zapewniać, że operatorzy zajmujący się niektórymi, określonymi działaniami posiadają pozwolenie na emisję gazów cieplarnianych oraz że monitorują i składają sprawozdania ze swoich emisji gazów cieplarnianych określonych w odniesieniu do tych działań [związanych z tymi działaniami]”.

               4

               Artykuł 2 tej dyrektywy, zatytułowany „Zakres”, stanowi w ust. 1:
               „Niniejszą dyrektywę stosuje się do emisji z działań wymienionych w załączniku I oraz gazów cieplarnianych wymienionych w załączniku II”.

               5

               Artykuł 3 rzeczonej dyrektywy, zatytułowany „Definicje”, ma następujące brzmienie:
               „Do celów niniejszej dyrektywy stosuje się następujące definicje:
               […]

                        b)

                        »emisje« oznaczają uwolnienie gazów cieplarnianych do powietrza ze źródła znajdującego się w jakiejkolwiek instalacji […];

                  […]

                        e)

                        »urządzenie [instalacja]« oznacza stacjonarną jednostkę techniczną, gdzie przeprowadzana jest jedna lub więcej czynności wymienionych w załączniku I oraz wszelkie inne czynności bezpośrednio [z tym] związane, które mają technicznie powiązania z czynnościami prowadzonymi na danym miejscu i które mogą mieć wpływ na emisje [i zanieczyszczenie];

                  […]

                        t)

                        »spalanie« oznacza każde utlenianie paliwa, niezależnie od sposobu wykorzystania uzyskanej w tym procesie energii cieplnej, elektrycznej lub mechanicznej, oraz wszelkie inne bezpośrednio z tym związane czynności, w tym przemywanie gazów odlotowych;

                  […]”.

               6

               Artykuł 12 tej dyrektywy, zatytułowany „Przenoszenie, przekazywanie [zwrot] oraz anulowanie [umarzanie] przydziałów [uprawnień]”, przewiduje w ust. 3:
               „Państwa członkowskie zapewniają, aby do dnia 30 kwietnia każdego roku operatorzy każdego urządzenia [każdej instalacji] zwracali liczbę przydziałów [uprawnień] innych niż przydziały [uprawnienia] wydane na mocy rozdziału II, odpowiadającą całkowitej ilości emisji z urządzeń [z takiej instalacji] w trakcie poprzedniego roku kalendarzowego, zweryfikowanej zgodnie z art. 15, oraz aby były one następnie anulowane [umarzane]”.

               7

               Załącznik I do dyrektywy 2003/87 wymienia kategorie działań, do których zastosowanie ma owa dyrektywa, a jego pkt 6 wskazuje w szczególności na spalanie paliw w instalacjach o całkowitej nominalnej mocy cieplnej przekraczającej 20 MW, z wyjątkiem instalacji spalania odpadów niebezpiecznych lub komunalnych. Punkt 5 tego załącznika stanowi ponadto, że w przypadku przekroczenia wartości progowej zdolności produkcyjnych jakiegokolwiek działania objętego niniejszym załącznikiem wszystkie jednostki, w których dochodzi do spalania paliwa, inne niż jednostki spalania odpadów niebezpiecznych lub odpadów komunalnych, powinny być objęte zezwoleniem na emisję gazów cieplarnianych.

         Rozporządzenie nr 601/2012

               8

               Motyw 1 rozporządzenia nr 601/2012 stanowi:
               „Prowadzenie pełnego, spójnego, przejrzystego i dokładnego monitorowania i raportowania w zakresie emisji gazów cieplarnianych zgodnie ze zharmonizowanymi wymogami określonymi w niniejszym rozporządzeniu ma podstawowe znaczenie dla sprawnego funkcjonowania systemu handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych ustanowionego na mocy dyrektywy [2003/87] […]”.

               9

               Motyw 5 wspomnianego rozporządzenia brzmi następująco:
               „Głównym elementem systemu ustanowionego w niniejszym rozporządzeniu powinien być plan monitorowania obejmujący szczegółową, pełną i przejrzystą dokumentację metodyki monitorowania określonej instalacji lub operatora statku powietrznego. Powinny być wymagane regularne aktualizacje planu, zarówno w odpowiedzi na ustalenia weryfikatora, jak i z własnej inicjatywy prowadzącego instalację lub operatora statku powietrznego […]”.

               10

               Artykuł 2 tego rozporządzenia, zatytułowany „Zakres”, stanowi:
               „Niniejsze rozporządzenie stosuje się do monitorowania i raportowania w zakresie emisji gazów cieplarnianych określonych w odniesieniu do rodzajów działań wymienionych w załączniku I do dyrektywy [2003/87] oraz danych dotyczących działalności, pochodzących z instalacji […].
               Stosuje się je do emisji mających miejsce od dnia 1 stycznia 2013 r. oraz do danych dotyczących działalności prowadzonej od tego dnia”.

               11

               Artykuł 3 rozporządzenia nr 601/2012, zatytułowany „Definicje”, stanowi:
               „Do celów niniejszego rozporządzenia stosuje się następujące definicje:
               […]

                        5.

                        »źródło emisji« oznacza możliwą do zidentyfikowania część instalacji lub proces odbywający się w instalacji, z którego emitowane są odnośne gazy cieplarniane […];

                  […]

                        11.

                        »emisje z procesów spalania« oznaczają emisje gazów cieplarnianych powstające podczas reakcji egzotermicznej paliwa z tlenem;

                  […]”.

               12

               Artykuł 5 tego rozporządzenia, zatytułowany „Kompletność”, stanowi:
               „Monitorowanie i raportowanie prowadzi się w sposób kompletny i obejmują one wszystkie emisje z procesów technologicznych oraz z procesów spalania, ze wszystkich źródeł emisji i strumieni materiałów wsadowych należących do rodzajów działań wymienionych w załączniku I do dyrektywy [2003/87] oraz innych stosownych rodzajów działań włączonych zgodnie z art. 24 wspomnianej dyrektywy, a także emisje wszystkich gazów cieplarnianych określonych w odniesieniu do tych rodzajów działań, przy jednoczesnym unikaniu podwójnego liczenia.
               Prowadzący instalacje i operatorzy statków powietrznych stosują właściwe środki w celu zapobiegania powstawaniu w okresie sprawozdawczym jakichkolwiek luk w danych”.

               13

               Artykuł 11 omawianego rozporządzenia, zatytułowany „Obowiązek ogólny”, stanowi w ust. 1:
               „Każdy prowadzący instalację lub operator statku powietrznego monitoruje emisje gazów cieplarnianych na podstawie planu monitorowania zatwierdzonego przez właściwy organ zgodnie z art. 12, uwzględniającego charakter i sposób funkcjonowania instalacji […], do któr[ej] ma on zastosowanie.
               […]”.

               14

               Artykuł 20 rozporządzenia nr 601/2012, zatytułowany „Granice monitorowania”, przewiduje w ust. 1:
               „Prowadzący instalację definiuje granice monitorowania dla każdej instalacji.
               W tych granicach prowadzący instalację uwzględnia wszystkie odpowiednie emisje gazów cieplarnianych pochodzące ze wszystkich źródeł emisji i strumieni materiałów wsadowych należących do rodzajów działań prowadzonych w instalacji i wymienionych w załączniku I do dyrektywy [2003/87], jak również z rodzajów działań i gazów cieplarnianych włączonych przez państwo członkowskie na mocy art. 24 dyrektywy [2003/87].
               Prowadzący instalację uwzględnia zarówno emisje z normalnego trybu działalności, jak i z wydarzeń nietypowych, włącznie z rozruchem i wyłączeniem instalacji oraz sytuacjami awaryjnymi w okresie sprawozdawczym, z wyjątkiem emisji z ruchomych maszyn służących do celów transportu”.

               15

               Artykuł 21 tego rozporządzenia, zatytułowany „Wybór metodyki monitorowania”, stanowi w ust. 1:
               „Do celów monitorowania emisji z instalacji prowadzący instalację decyduje się na stosowanie metodyki opartej na obliczeniach lub metodyki opartej na pomiarach, z zastrzeżeniem przepisów szczegółowych niniejszego rozporządzenia.
               Metodyka oparta na obliczeniach polega na wyznaczaniu wielkości emisji ze strumieni materiałów wsadowych na podstawie danych dotyczących działalności uzyskanych za pomocą systemów pomiarowych oraz na podstawie dodatkowych parametrów uzyskanych z analiz laboratoryjnych lub wartości domyślnych […].
               […]”.

               16

               Artykuł 27 omawianego rozporządzenia, zatytułowany „Wyznaczanie wartości danych dotyczących działalności”, stanowi:
               „1.   Prowadzący instalację wyznacza wartość danych dotyczących działalności w odniesieniu do strumienia danych [materiałów] wsadowych w jeden z następujących sposobów:

                        a)

                        na podstawie ciągłych pomiarów odnoszących się do procesu powodującego emisje;

                        b)

                        na podstawie zagregowanych wyników pomiarów osobno dostarczanych ilości, z uwzględnieniem odpowiednich zmian w zapasach.

                  2.   Do celów ust. 1 lit. b) ilość paliwa lub materiału przetworzonego w okresie sprawozdawczym oblicza się jako ilość paliwa lub materiału zakupioną w okresie sprawozdawczym pomniejszoną o ilość paliwa lub materiału wyprowadzoną z instalacji oraz powiększoną o ilość paliwa lub materiału, którą obejmują zapasy na początku okresu sprawozdawczego, i pomniejszoną o ilość paliwa lub materiału, którą obejmują zapasy na końcu okresu sprawozdawczego.
               […]”.

         Prawo niderlandzkie

               17

               Zgodnie z art. 2.2 ust. 1 wet milieubeheer (ustawy o ochronie środowiska) zadania przewidziane w rozporządzeniu nr 601/2012 powierzone są NEa.

         Postępowanie przed sądem krajowym i pytania prejudycjalne

               18

               EPZ prowadzi w Niderlandach elektrownię węglową, która rozpoczęła działalność w 1987 r. Elektrownia ta posiada moc 406 MW i zużywa średnio 2500 t węgla dziennie.

               19

               Węgiel dostarczany jest do składu położonego około 800 m od elektrowni i oddzielonego od niej drogą publiczną. Węgiel składowany jest tam przez okres od sześciu miesięcy do jednego roku, zanim zostanie przetransportowany do elektrowni przenośnikiem taśmowym, a następnie zmielony i wreszcie doprowadzony do instalacji spalającej.

               20

               W ramach opracowywania planu monitorowania instalacji prowadzonej przez EPZ w trzecim okresie rozliczeniowym obejmującym lata 2013–2020 NEa uznała, że utrata węgla związana z jego samozagrzewaniem się w czasie składowania nie może zostać uznana za paliwo wyprowadzone z tej instalacji w rozumieniu art. 27 ust. 2 rozporządzenia nr 601/2012.

               21

               W związku z tym decyzją z dnia 8 listopada 2013 r. NEa odmówiła zatwierdzenia zmiany rzeczonego planu monitorowania, o którą wniosła EPZ, a następnie decyzją z dnia 23 kwietnia 2014 r. oddaliła jako bezzasadny sprzeciw tego przedsiębiorstwa dotyczący tej pierwszej decyzji.

               22

               EPZ zwróciła się do Raad van State (rady stanu) z wnioskiem o stwierdzenie nieważności tej ostatniej decyzji.

               23

               W tych okolicznościach Raad van State (rada stanu) postanowiła zawiesić postępowanie i przedłożyć Trybunałowi następujące pytania prejudycjalne:

                        „1)

                        Czy sytuacja taka jak niniejsza, w której węgiel przechowywany jest na składzie węgla, w którym dochodzi do emisji CO2 wskutek samozagrzewania, centralny punkt składu znajduje się w odległości około 800 m od granicy elektrowni węglowej, działki te oddzielone są drogą publiczną, a węgiel z miejsca składowania transportowany jest do elektrowni przenośnikiem taśmowym przebiegającym ponad drogą publiczną, jest objęta pojęciem instalacji w rozumieniu art. 3 lit. e) dyrektywy [2003/87]?

                        2)

                        Czy wyrażenie »paliwo wyprowadzone z instalacji« zawarte w art. 27 ust. 2 rozporządzenia [nr 601/2012] dotyczy sytuacji takiej jak niniejsza, w której dochodzi do utraty pewnej ilości węgla podczas przechowywania na składzie węgla w wyniku spalania wskutek samozagrzewania?”.

         W przedmiocie pytań prejudycjalnych

         W przedmiocie pytania pierwszego

               24

               Poprzez pytanie pierwsze sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy stanowi „instalację” w rozumieniu art. 3 lit. e) dyrektywy 2003/87 skład paliwa elektrowni węglowej taki jak ten, którego dotyczy postępowanie główne i który został opisany przez sąd odsyłający, zważywszy w szczególności na fakt, iż znajduje się on w odległości około 800 m od tej elektrowni, jest od niej oddzielony drogą publiczną, a paliwo jest transportowane z miejsca składowania do elektrowni przenośnikiem taśmowym przebiegającym ponad tą drogą publiczną.

               25

               Należy przypomnieć, że art. 3 lit. e) dyrektywy 2003/87 definiuje instalację do celów tej dyrektywy jako stacjonarną jednostkę techniczną, gdzie przeprowadzana jest jedna lub więcej czynności wymienionych w załączniku I oraz wszelkie inne czynności bezpośrednio z nimi związane, które to mają technicznie powiązania z czynnościami prowadzonymi na danym miejscu i które mogą mieć wpływ na emisje i zanieczyszczenie.

               26

               Ponadto ów załącznik dotyczy w szczególności spalania paliw w instalacjach o całkowitej nominalnej mocy cieplnej przekraczającej 20 MW, z wyjątkiem instalacji spalania odpadów niebezpiecznych lub komunalnych.

               27

               W postępowaniu głównym bezsporne jest, że skoro elektrownia węglowa EPZ ma całkowitą nominalną moc cieplną przekraczającą 20 MW, działalność tej instalacji polegająca na spalaniu węgla objęta jest załącznikiem I do dyrektywy 2003/87.

               28

               Jeśli chodzi natomiast o działalność polegającą na składowaniu, to zakładając nawet, że naturalny proces samozagrzewania się węgla przeznaczonego dla tej elektrowni w trakcie składowania tego paliwa może zostać uznany za spalanie paliw, o którym mowa w załączniku I do tej dyrektywy, z akt sprawy, którymi dysponuje Trybunał, nie wynika, by moc cieplna składu, którego dotyczy postępowanie główne, przekraczała próg 20 MW ustalony w załączniku I do tej dyrektywy. Dlatego też nie można uznać tego składu za stacjonarną jednostkę techniczną w rozumieniu art. 3 lit. e) dyrektywy 2003/87.

               29

               W konsekwencji skład węgla, którego dotyczy postępowanie główne, stanowi część instalacji w rozumieniu art. 3 lit. e) dyrektywy 2003/87, tylko jeśli działalność polegająca na składowaniu węgla spełnia kryteria określone w tym przepisie w odniesieniu do rodzajów działalności innych niż te wskazane w załączniku I do tej dyrektywy. Ma to miejsce, jeśli owa działalność dotyczy bezpośrednio działalności elektrowni polegającej na spalaniu, jeśli jest ona technicznie powiązana z rodzajami działalności prowadzonymi na terenie tej elektrowni oraz jeśli może ona mieć wpływ na emisje i zanieczyszczenie.

               30

               Należy zaznaczyć w tym względzie, po pierwsze, że sama okoliczność, iż składowany węgiel jest niezbędny do funkcjonowania elektrowni, wystarczy, by uznać, że składowanie dotyczy bezpośrednio działalności prowadzonej przez tę elektrownię. Ów bezpośredni związek znajduje ponadto odzwierciedlenie w istnieniu powiązania technicznego między tymi dwoma rodzajami działalności. Jak zauważa bowiem rzecznik generalna w pkt 30 swej opinii, należy przyjąć, że takie powiązanie istnieje, gdy dana czynność jest zintegrowana z ogólnym procesem technicznym działalności elektrowni polegającej na spalaniu.

               31

               Takie powiązanie istnieje w każdym razie w przypadku składu węgla takiego jak ten, który jest przedmiotem postępowania głównego, ze względu na sam fakt fizycznej organizacji tego miejsca oraz na obecność przenośnika taśmowego między składem węgla a elektrownią.

               32

               Pozostałe okoliczności wskazane przez sąd odsyłający, takie jak fakt, iż działka, na której znajduje się skład, oraz działka, na której położona jest elektrownia, są oddalone od siebie o około 800 m, a ponadto są oddzielone drogą publiczną, nie mają w tym względzie znaczenia.

               33

               Po drugie, należy też stwierdzić, że z postanowienia odsyłającego wynika, iż działalność polegająca na składowaniu węgla, której dotyczy postępowanie główne, prowadzi wskutek naturalnego procesu samozagrzewania się węgla do emisji gazów cieplarnianych, tak że owa działalność może mieć wpływ na emisje i zanieczyszczenie w rozumieniu art. 3 lit. e) dyrektywy 2003/87.

               34

               Mając powyższe na względzie, na pytanie pierwsze należy odpowiedzieć, że skład paliwa elektrowni węglowej taki jak ten, którego dotyczy postępowanie główne i który został opisany przez sąd odsyłający, stanowi część „instalacji” w rozumieniu art. 3 lit. e) dyrektywy 2003/87.

         W przedmiocie pytania drugiego

               35

               Poprzez pytanie drugie sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 27 ust. 2 akapit pierwszy rozporządzenia nr 601/2012 należy interpretować w ten sposób, że utrata węgla będąca wynikiem naturalnego procesu samozagrzewania się węgla w czasie jego składowania w miejscu stanowiącym część instalacji w rozumieniu art. 3 lit. e) dyrektywy 2003/87 winna zostać uznana za wyprowadzenie węgla z tej instalacji.

               36

               Z postanowienia odsyłającego wynika, że do celów monitorowania emisji z instalacji prowadzonej przez EPZ przedsiębiorstwo to postanowiło stosować metodę monitorowania opartą na obliczeniu opisanym w art. 27 ust. 1 lit. b) rozporządzenia nr 601/2012.

               37

               W tym przypadku wpierw art. 27 ust. 1 lit. b) rozporządzenia nr 601/2012 pozwala prowadzącemu instalację na wyznaczenie wartości danych dotyczących działalności w odniesieniu do strumienia materiałów wsadowych na podstawie zagregowanych wyników pomiarów osobno dostarczanych ilości, z uwzględnieniem odpowiednich zmian w zapasach.

               38

               Następnie art. 27 ust. 2 akapit pierwszy rozporządzenia nr 601/2012 przewiduje, że w celu wyznaczenia wartości danych dotyczących działalności w odniesieniu do strumienia materiałów wsadowych zgodnie z metodą określoną w art. 27 ust. 1 lit. b) tego rozporządzenia należy w szczególności pomniejszyć ilość paliwa zakupioną w okresie sprawozdawczym o ilość paliwa wyprowadzoną z instalacji.

               39

               Zarówno brzmienie tego przepisu, w którym posłużono się pojęciem „wyprowadzenia”, a nie pojęciem „utraty”, jak i cel rozporządzenia nr 601/2012, jakim jest zapewnienie, by monitorowanie i raportowanie były prowadzone w kompletny sposób i obejmowały – jak stanowi art. 5 tego rozporządzenia – wszystkie emisje z procesów technologicznych oraz z procesów spalania, ze wszystkich źródeł emisji i strumieni materiałów wsadowych należących do rodzajów działań wymienionych w załączniku I do dyrektywy 2003/87, oraz emisje wszystkich gazów cieplarnianych określonych w odniesieniu do tych rodzajów działań, przy jednoczesnym unikaniu podwójnego liczenia, przemawiają za tym, że utrata paliw, o której mowa w postępowaniu głównym, nie jest uznawana za wyprowadzenie węgla z instalacji w rozumieniu art. 27 ust. 2 akapit pierwszy rzeczonego rozporządzenia.

               40

               Z całości powyższych rozważań wynika, że na pytanie drugie należy odpowiedzieć, iż art. 27 ust. 2 akapit pierwszy rozporządzenia nr 601/2012 winien być interpretowany w ten sposób, że utrata węgla będąca wynikiem naturalnego procesu samozagrzewania się węgla w czasie jego składowania w miejscu stanowiącym część instalacji w rozumieniu art. 3 lit. e) dyrektywy 2003/87 nie może zostać uznana za wyprowadzenie węgla z tej instalacji.

         W przedmiocie kosztów

               41

               Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed tym sądem, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.

               Z powyższych względów Trybunał (szósta izba) orzeka, co następuje:

                           1)

                           Skład paliwa elektrowni węglowej taki jak ten, którego dotyczy postępowanie główne i który został opisany przez sąd odsyłający, stanowi część „instalacji” w rozumieniu art. 3 lit. e) dyrektywy 2003/87/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 13 października 2003 r. ustanawiającej system handlu przydziałami emisji gazów cieplarnianych we Wspólnocie oraz zmieniającej dyrektywę Rady 96/61/WE, zmienionej decyzją Parlamentu Europejskiego i Rady nr 1359/2013/UE z dnia 17 grudnia 2013 r.

                           2)

                           Artykuł 27 ust. 2 akapit pierwszy rozporządzenia Komisji (UE) nr 601/2012 z dnia 21 czerwca 2012 r. w sprawie monitorowania i raportowania w zakresie emisji gazów cieplarnianych zgodnie z dyrektywą 2003/87/WE, zmienionego rozporządzeniem Komisji (UE) nr 206/2014 z dnia 4 marca 2014 r., należy interpretować w ten sposób, że utrata węgla będąca wynikiem naturalnego procesu samozagrzewania się węgla w czasie jego składowania w miejscu stanowiącym część instalacji w rozumieniu art. 3 lit. e) dyrektywy 2003/87 nie może zostać uznana za wyprowadzenie węgla z tej instalacji.

                     Podpisy

            (
            *1
         )	Język postępowania: niderlandzki.


Wyrok Trybunału (pierwsza izba) z dnia 28 października 1982 r. # Directeur des affaires maritimes du littoral du Sud-Ouest i Procureur de la République przeciwko Alfonso Campandeguy Sagarzazu ; Administrateur des affaires maritimes à Bayonne i Procureur de la République przeciwko Antonio Echevarria Sagasti. # Wnioski o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Tribunal de grande instance de Bayonne - Francja. # Rybołówstwo. # Sprawy połączone 137 oraz 140/81.


Wyrok Trybunału (piąta izba) z dnia 12 września 2002 r. # Pirkko Niemi. # Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Vakuutusoikeus - Finlandia. # Polityka społeczna - Zasada równego traktowania kobiet i mężczyzn. # Sprawa C-351/00.


Wyrok Trybunału (piąta izba) z dnia 18 stycznia 1984 r. # Ekro BV Vee- en Vleeshandel przeciwko Produktschap voor Vee en Vlees. # Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: College van Beroep voor het Bedrijfsleven - Niderlandy. # Sprawa 327/82.


Wyrok Trybunału (szósta izba) z dnia 17 listopada 1987 r. # British-American Tobacco Company Ltd i R. J. Reynolds Industries Inc. przeciwko Komisji Wspólnot Europejskich. # Konkurencja. # Sprawy połączone 142 oraz 156/84.


title: Wyrok Trybunału (wielka izba) z dnia 18 listopada 2008 r.#Jacqueline Förster przeciwko Hoofddirectie van de Informatie Beheer Groep.#Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Centrale Raad van Beroep - Niderlandy.#Swobodny przepływ osób - Student będący obywatelem państwa członkowskiego, który przybył do innego państwa członkowskiego w celu zdobycia wykształcenia - Stypendium na pokrycie przez studentów kosztów utrzymania - Obywatelstwo Unii - Artykuł 12 WE- Pewność prawa.#Sprawa C-158/07.

text:
      Sprawa C‑158/07
      Jacqueline Förster
      przeciwko
      Hoofddirectie van de Informatie Beheer Groep
      (wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Centrale Raad van Beroep)
      Swobodny przepływ osób – Student będący obywatelem państwa członkowskiego, który przybył do innego państwa członkowskiego w celu zdobycia wykształcenia
         – Stypendium na pokrycie przez studentów kosztów utrzymania – Obywatelstwo Unii – Artykuł 12 WE – Pewność prawa

      Streszczenie wyroku
      1.        Swobodny przepływ osób – Pracownicy – Prawo do pozostania na terytorium państwa członkowskiego po ustaniu zatrudnienia w tym
            państwie
      (rozporządzenie Komisji nr 1251/70, art. 1, 2 i 7)
      2.        Prawo wspólnotowe – Zasady – Równość traktowania – Dyskryminacja ze względu na przynależność państwową
      (art. 12 akapit. 1 WE)
      3.        Prawo wspólnotowe – Zasady – Pewność prawa – Pojęcie
      1.        Student będący obywatelem państwa członkowskiego, który przeniósł się do innego państwa członkowskiego w celu odbycia studiów
         i który zaprzestał w danym okresie wykonywania pracy w celu studiowania, nie zamierzając jednak jednocześnie trwale zrezygnować
         z planów kariery zawodowej w tym ostatnim państwie członkowskim, gdzie też zachował miejsce zamieszkania, nie może w celu
         uzyskania stypendium na pokrycie kosztów utrzymania powołać się na art. 7 rozporządzenia nr 1251/70 dotyczącego prawa pracowników
         do pozostania na terytorium państwa członkowskiego po ustaniu zatrudnienia w tym państwie, który stanowi, iż pracownik będący
         obywatelem państwa członkowskiego korzysta na terytorium pozostałych państw członkowskich „z takich samych przywilejów socjalnych
         i podatkowych jak pracownicy krajowi”.

      Przesłanki powstania prawa do pozostania przez pracownika na terytorium przyjmującego państwa członkowskiego są bowiem wyliczone
         w sposób wyczerpujący w art. 2 rozporządzenia nr 1251/70. Ponieważ sytuacja danego studenta nie wchodzi w zakres żadnej z sytuacji
         opisanych w tym artykule, student taki nie może być traktowany jako „obywatel państwa członkowskiego zatrudniony w charakterze
         pracownika najemnego na terytorium innego państwa członkowskiego” w rozumieniu art. 1 rozporządzenia nr 1251/70, w związku
         z czym wspomniane rozporządzenie nie znajduje w danym przypadku zastosowania.

      (por. pkt 27, 29–33; pkt 1 sentencji)
      2.        Student będący obywatelem jednego państwa członkowskiego, który przeniósł się do innego państwa członkowskiego, aby tam odbyć
         studia, może powołać się na art. 12 akapit pierwszy WE w celu uzyskania stypendium na pokrycie kosztów utrzymania, jeśli zamieszkiwał
         w przyjmującym państwie członkowskim przez pewien okres czasu. Artykuł 12 akapit pierwszy WE nie stoi na przeszkodzie stosowaniu
         przez państwo członkowskie wobec obywateli innych państw członkowskich warunku uprzedniego pięcioletniego zamieszkiwania na
         jego terytorium.

      W istocie państwo członkowskie ma prawo nieprzyznawania pomocy przeznaczonej na pokrycie kosztów utrzymania takim studentom,
         którzy nie wykażą określonego stopnia zintegrowania ze społeczeństwem tego państwa. W tym względzie można przyjąć istnienie
         pewnego stopnia zintegrowania, jeśli ustalone zostanie, iż zainteresowany student zamieszkiwał w przyjmującym państwie członkowskim
         przez pewien okres.

      Jeśli chodzi konkretnie o zgodność z prawem wspólnotowym warunku zamieszkiwania nieprzerwanie przez okres pięciu lat to można
         stwierdzić, że warunek taki jest środkiem odpowiednim dla zapewnienia, że osoba wnioskująca o przyznanie stypendium na pokrycie
         kosztów utrzymania jest zintegrowana w ramach przyjmującego państwa członkowskiego. Ponadto taki warunek zamieszkiwania w sposób
         nieprzerwany przez okres pięciu lat nie może zostać uznany za zbyt uciążliwy, biorąc pod uwagę w szczególności przywołane
         wymogi dotyczące stopnia integracji w ramach przyjmującego państwa członkowskiego osób niebędących obywatelami tego państwa.
         Aby warunek zamieszkania mógł zostać uznany za proporcjonalny, powinien być on również stosowany przez organy krajowe na podstawie
         jasnych i z góry znanych kryteriów. Warunek zamieszkania ustanowiony we wspomnianych przepisach krajowych, pozwalając zainteresowanym
         na jednoznaczne zapoznanie się z ich prawami i obowiązkami, może, przez sam fakt istnienia, gwarantować wysoki poziom pewności
         prawa i przejrzystości w zakresie przyznawania stypendiów studenckich na pokrycie kosztów utrzymania. Warunek zamieszkiwania
         przez nieprzerwany okres pięciu lat, taki jak ustanowiony we wspomnianych przepisach krajowych, nie wykracza zatem poza to
         co jest niezbędne dla realizacji celu polegającego na zapewnieniu pewnego stopnia integracji w ramach przyjmującego państwa
         członkowskiego studentów pochodzących z innych państw członkowskich. Stwierdzenie to nie ma wpływu na prawo państw członkowskich
         do fakultatywnego przyznania stypendiów na pokrycie kosztów utrzymania studentom pochodzącym z innych państw członkowskich,
         którzy nie spełniają warunku zamieszkiwania przez nieprzerwany okres pięciu lat.

      (por. pkt 43, 49–52, 54, 56–60, pkt 2 sentencji)
      3.        Zasada pewności prawa, należąca do ogólnych zasad prawa wspólnotowego, wymaga, aby przepisy prawne były jasne, precyzyjne
         i przewidywalne co do ich skutków, w szczególności gdy mogą mieć skutki niekorzystne dla jednostek i przedsiębiorstw. Ponieważ
         uzależnienie prawa studentów pochodzących z innych państw członkowskich do uzyskania stypendium na pokrycie kosztów utrzymania
         od spełnienia warunku zamieszkania, który stanowi element konstytutywny tego prawa, nie wywołuje ujemnych konsekwencji, lecz
         przyznaje osobom zainteresowanym prawa idące dalej niż te, które im przysługiwały na podstawie uprzednio obowiązujących przepisów
         krajowych, prawo wspólnotowe, a w szczególności zasada pewności prawa, nie stoi na przeszkodzie stosowaniu takiego warunku
         miejsca zamieszkania, który uzależnia prawo studentów pochodzących z innych państw członkowskich do uzyskania stypendium na
         pokrycie kosztów utrzymania od wykazania się okresami zamieszkania ukończonymi przed wprowadzeniem tego warunku.

      (por. pkt 67, 69–71, pkt 3 sentencji)
WYROK TRYBUNAŁU (wielka izba)
      z dnia 18 listopada 2008 r.(*)

      Swobodny przepływ osób – Student będący obywatelem państwa członkowskiego, który przybył do innego państwa członkowskiego w celu zdobycia wykształcenia
         – Stypendium na pokrycie przez studentów kosztów utrzymania – Obywatelstwo Unii – Artykuł 12 WE– Pewność prawa

      W sprawie C‑158/07
      mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 234 WE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Centrale
         Raad van Beroep (Niderlandy) postanowieniem z dnia 16 marca 2007 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 22 marca 2007 r.,
         w postępowaniu:

      Jacqueline Förster
      przeciwko
      Hoofddirectie van de Informatie Beheer Groep,
      TRYBUNAŁ (wielka izba),
      w składzie: V. Skouris, prezes, P. Jann, C.W.A. Timmermans, A. Rosas, K. Lenaerts i T. von Danwitz, prezesi izb, A. Tizzano,
         J. N. Cunha Rodrigues (sprawozdawca), R. Silva de Lapuerta, K. Schiemann, A. Arabadjiev, C. Toader i J.‑J. Kasel, sędziowie,

      rzecznik generalny: J. Mazák,
      sekretarz: M. Ferreira, główny administrator,
      uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 23 kwietnia 2008 r.,
      rozważywszy uwagi przedstawione:
      –        w imieniu Jacqueline Förster przez A. Noordhuisa, advocaat
      –        w imieniu rządu niderlandzkiego przez C. Wissels oraz M. de Mol, działające w charakterze pełnomocników,
      –        w imieniu rządu belgijskiego przez L. Van den Broeck, działającą w charakterze pełnomocnika,
      –        w imieniu rządu duńskiego przez B. Weis Fogh, działającą w charakterze pełnomocnika,
      –        w imieniu rządu niemieckiego przez M. Lummę oraz J. Möllera, działających w charakterze pełnomocników,
      –        w imieniu rządu austriackiego przez C. Pesendorfer, działającą w charakterze pełnomocnika,
      –        w imieniu rządu fińskiego przez J. Himmanen, działającą w charakterze pełnomocnika,
      –        w imieniu rządu szwedzkiego przez A. Falk oraz S. Johannesson, działające w charakterze pełnomocników,
      –        w imieniu rządu Zjednoczonego Królestwa przez T. Harris, działającą w charakterze pełnomocnika, wspieraną przez S. Lee, barrister,
      –        w imieniu Komisji Wspólnot Europejskich przez G. Rozeta oraz M. van Beeka, działających w charakterze pełnomocników,
      po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 10 lipca 2008 r.,
      wydaje następujący
      Wyrok
      1        Wniosek o wydanie orzeczenia prejudycjalnego dotyczy wykładni art. 12 i 18 WE, art. 7 rozporządzenia Komisji (EWG) nr 1251/70
         z dnia 29 czerwca 1970 r. dotyczącego prawa pracowników do pozostania na terytorium państwa członkowskiego po ustaniu zatrudnienia
         w tym państwie (Dz.U. 142 s. 24) oraz art. 3 dyrektywy Rady 93/96/EWG z dnia 29 października 1993 r. w sprawie prawa pobytu
         dla studentów (Dz.U. L 317 s. 59).

      2        Pytanie to przedstawione zostało w ramach powództwa wytoczonego przez Jacqueline Förster przeciwko Hoofddirectie van de Informatie
         Beheer Groep (dalej zwanej: IB‑Groep), mającego za przedmiot odebranie części stypendium na pokrycie kosztów utrzymania, z którego
         korzystała ona na podstawie ustawy o stypendiach studenckich z 2000 r. (Wet studiefinanciering 2000, dalej zwanej: WSF 2000).

       Ramy prawne
       Uregulowania wspólnotowe
      3        Artykuł 7 ust. 2 rozporządzenia Rady (EWG) nr 1612/68 z dnia 15 października 1968 r. w sprawie swobodnego przepływu pracowników wewnątrz
         Wspólnoty (Dz.U.  L 257 s. 2) zmienionego rozporządzeniem Rady (EWG) nr 2434/92 z dnia 27 lipca 1992 r. (Dz.U. L 245 s. 1)
         (dalej zwanego rozporządzeniem nr 1612/68) stanowi, iż pracownik będący obywatelem państwa członkowskiego korzysta na terytorium
         pozostałych państw członkowskich „z takich samych przywilejów socjalnych i podatkowych jak pracownicy krajowi”.

      4        Artykuł 2 rozporządzenia nrº1251/70 stanowi co następuje:

      „1.      Prawo do pozostania na stałe na terytorium państwa członkowskiego przysługuje:
      a)      pracownikowi, który w momencie zaprzestania pracy osiągnął wiek ustalony przez przepisy prawne tego państwa członkowskiego
         jako uprawniający do pobierania emerytury i który był zatrudniony przez co najmniej dwanaście ostatnich miesięcy oraz przebywał
         w nim nieprzerwanie przez ponad trzy lata.

      b)      pracownikowi, który, przebywając nieprzerwanie na terytorium tego państwa przez ponad dwa lata, zaprzestał wykonywania pracy
         z powodu trwałej niezdolności do pracy.

      […]
      c)      pracownik, który po trzyletnim nieprzerwanym okresie zatrudnienia i pobytu na terytorium tego państwa podejmuje pracę na terytorium
         innego państwa członkowskiego, utrzymując swoje miejsce zamieszkania na terytorium pierwszego państwa, do którego z reguły
         wraca codziennie lub przynajmniej raz w tygodniu.

      […]”
      5        Zgodnie z art. 7 rozporządzenia nr 1251/70:

      „Prawo do równego traktowania, ustanowione na mocy rozporządzenia Rady (EWG) nr 1612/68, przysługuje także osobom korzystającym
         z niniejszego rozporządzenia”.

      6        Dyrektywa 93/96 stanowi w art. 1, iż

      „W celu określenia warunków ułatwiających korzystanie z prawa pobytu oraz w celu zagwarantowania obywatelowi państwa członkowskiego,
         przyjętemu do udziału w szkoleniu zawodowym w innym państwie członkowskim, dostępu do kształcenia zawodowego w sposób wykluczający
         dyskryminację, owo państwo członkowskie przyznaje prawo pobytu każdemu studentowi, który jest obywatelem państwa członkowskiego
         oraz który nie korzysta z tego prawa w wyniku innych przepisów prawa wspólnotowego, oraz małżonkowi tego studenta i dzieciom
         pozostającym na jego utrzymaniu, w przypadku gdy student ten zapewnia odpowiednie władze krajowe — poprzez złożenie oświadczenia
         lub za pośrednictwem innych środków alternatywnych, które może wybrać — że posiada on wystarczające środki, aby nie stać się
         ciężarem dla systemu pomocy społecznej przyjmującego państwa członkowskiego podczas pobytu w tym państwie członkowskim, pod
         warunkiem że student ten jest zapisany w uznanej jednostce edukacyjnej w celu kształcenia zawodowego oraz że podlega ubezpieczeniu
         zdrowotnemu obejmującemu wszelkie rodzaje ryzyka w przyjmującym państwie członkowskim”.

      7        Artykuł 3 dyrektywy 93/96 stanowi iż:

      „Niniejsza dyrektywa nie ustanawia prawa do wypłaty przez przyjmujące państwo członkowskie stypendiów pokrywających koszty
         utrzymania na rzecz studentów korzystających z prawa pobytu”.

      8        Z dniem 30 kwietnia 2006 r. dyrektywa 93/96 utraciła moc na podstawie dyrektywy 2004/38/WE Parlamentu Europejskiego i Rady
         z dnia 29 kwietnia 2004 r. (Dz.U. L 229 s 35), która na podstawie jej art. 40 podlega transpozycji przez państwa członkowskie
         do dnia 30 kwietnia 2006 r.

       Uregulowania krajowe
      9        Od dnia 1 września 2000 r. do dnia 21 listopada 2003 r. art. 2.2 WSF 2000 brzmiał następująco:

      „1.      Prawo do stypendium mają studenci:
      a.      posiadający obywatelstwo niderlandzkie,
      b.      nieposiadający obywatelstwa niderlandzkiego, lecz zamieszkali w Niderlandach i na podstawie umowy międzynarodowej lub decyzji
         organizacji międzynarodowej traktowani w zakresie stypendiów jak obywatele Niderlandów, lub

      c.      nieposiadający obywatelstwa niderlandzkiego, lecz zamieszkali w Niderlandach i należący do określonej na mocy przepisów wykonawczych
         grupy osób, traktowanych w zakresie stypendiów jak obywatele Niderlandów”.

      10      Do art. 2.2 WSF 2000 został wprowadzony ze skutkiem od dnia 21 listopada 2003 r. drugi ustęp. Stanowi on co następuje:

      „W charakterze odstępstwa od ust. 1 lit. b), przesłanka zamieszkiwania w Niderlandach nie obowiązuje względem studentów, którzy
         na podstawie umowy międzynarodowej lub decyzji organizacji międzynarodowej nie mogą jej podlegać. Przepisy wykonawcze do tego
         ustępu mogą zostać ustanowione na mocy rozporządzenia wykonawczego”.

      11      W dniu 4 marca 2005 r. IB‑Groep przyjęła wytyczne w sprawie polityki kontroli pracowników migracyjnych (Beleidsregel controlebeleid
         migrerend werknemerschap, AG/OCW/MT 05.11). Wytyczne te weszły w życie w dniu 23 marca 2005 r. i dotyczą kontroli okresów,
         na które zostały przyznane stypendia, poczynając od roku kalendarzowego 2003. Stanowią one, że każdy student, który w okresie
         podlegającym kontroli pracował średnio przynajmniej 32 godziny miesięcznie, automatycznie nabywa status pracownika wspólnotowego
         Jeżeli jednak student nie spełnia wspomnianej przesłanki 32 godzin pracy, IB‑Groep przeprowadza dokładniejsze badanie jego
         osobistej sytuacji.

      12      W następstwie wyroku Trybunału z dnia 15 marca 2005 r. w sprawie C‑290/03 Bidar (Zb.Orz. s. I‑2119), IB‑Groep wydała w dniu
         9 maja 2005 r. wytyczne dostosowujące dotyczące wniosków o stypendia dla studentów z Unii Europejskiej, Europejskiego Obszaru
         Gospodarczego i Szwajcarii (Beleidsregel aanpassing aanvraag studiefinanciering voor studenten uit EU, EER en Zwitzerland,
         zwane dalej wytycznymi z dnia 9 maja 2005 r.) które zostały opublikowane w dniu 18 maja 2005 r.,.

      13      Artykuł 2 ust. 1 tych wytycznych stanowi iż:

      „Studenci posiadający obywatelstwo państwa członkowskiego Unii Europejskiej […] mogą na wniosek uzyskać stypendium zgodnie
         z WSF 2000 […], jeżeli przed złożeniem wniosku zamieszkiwali zgodnie z prawem na terenie Niderlandów nieprzerwanie przez okres
         przynajmniej pięciu lat. Pozostałe przepisy WSF 2000 […] mają pełne zastosowanie”.

      14      Artykuł 5 wytycznych z dnia 9 maja 2005 r. stanowi co następuje:

      „Niniejsze wytyczne wchodzą w życie w dniu ogłoszenia i działają ze skutkiem wstecznym od dnia 15 marca 2005 r.”.
       Postępowanie przed sądem krajowym i pytania prejudycjalne
      15      W dniu 5 marca 2000 r. J. Förster, obywatelka niemiecka mająca 20 lat, osiedliła się w Niderlandach, gdzie zapisała się na
         studia na kierunku nauczania początkowego, a od dnia 1 września 2001 r. również na studia licencjackie na kierunku pedagogiki
         w Hogeschool van Amsterdam.

      16      W czasie trwania studiów J. Förster była wielokrotnie zatrudniona w charakterze pracownika najemnego.

      17      Od października 2002 r. do czerwca 2003 r. J. Förster odbywała odpłatną praktykę w jednej z niderlandzkich szkół specjalnych
         organizujących kształcenie ustawiczne dla uczniów z zaburzeniami w zachowaniu i zaburzeniami psychicznymi.

      18      Po odbyciu tej praktyki J. Förster nie wykonywała już pracy w charakterze pracownika najemnego.

      19      Po zdaniu w połowie 2004 r. końcowych egzaminów w ramach studiów licencjackich na kierunku pedagogiki, w dniu 15 czerwca tego
         roku J. Förster przyjęła ofertę zatrudnienia w charakterze pracownika socjalnego w instytucji zajmującej się osobami cierpiącymi
         na zaburzenia psychiczne.

      20      IB‑Groep przyznało J. Förster stypendium na pokrycie kosztów utrzymania od września 2000 r. Stypendium to było okresowo przedłużane
         przez IB‑Groep, która uważała że J. Förster należy uważać za „pracownika” w rozumieniu art. 39 WE i zatem w zakresie stypendiów
         na pokrycie kosztów utrzymania należy ją zgodnie z art. 7 ust. 2 rozporządzenia nr 1612/68 traktować tak jak studentów posiadających
         obywatelstwo niderlandzkie.

      21      W ramach kontroli IB‑Groep ustaliła, iż w okresie od lipca 2003 r. do grudnia 2003 r. J. Förster nie wykonywała pracy zarobkowej.
         Decyzją z dnia 3 marca 2005 r. IB‑Groep uznała następnie, że J. Förster nie może już być traktowana jako pracownik. W konsekwencji
         decyzja dotycząca przyznania stypendium na pokrycie kosztów utrzymania na okres od lipca 2003 r. do grudnia 2003 r. została
         uchylona, a J. Förster została wezwana do zwrotu nienależnie przez nią pobranych kwot.

      22      Wyrokiem z dnia 12 września 2005 r. Rechtbank Alkmaar uznał skargę złożoną przez J. Förster za nieuzasadnioną z dwóch względów.
         Z jednej strony sąd ten stwierdził, iż J. Förster z powodu niewykonywania przez nią w drugiej połowie roku 2003 pracy w sposób
         rzeczywisty i efektywny nie mogła być w tym okresie uznana za pracownika wspólnotowego. Ponadto sąd ten stwierdził, iż J. Förster
         nie mogła skorzystać ze stypendium na pokrycie kosztów utrzymania na podstawie wspomnianego wyroku w sprawie Bidar, ponieważ
         przed rozpoczęciem studiów licencjackich na kierunku pedagogiki nie była ona w żaden sposób zintegrowana ze społeczeństwem
         niderlandzkim.

      23      J. Förster złożyła od tego wyroku odwołanie do Centrale Raad van Beroep, podnosząc jako główny argument, że w trakcie wspomnianego
         okresu była ona już zintegrowana ze społeczeństwem niderlandzkim w takim stopniu, aby móc zgodnie z prawem wspólnotowym ubiegać
         się o stypendium na pokrycie kosztów utrzymania na druga połowę 2003 r. Jako argument pomocniczy J. Förster podniosła iż należy
         uznać, że była ona pracownikiem wspólnotowym przez cały rok 2003.

      24      W tych okolicznościach Centrale Raad van Beroep postanowił zawiesić postępowanie oraz przedłożyć Trybunałowi następujące pytania:

      „1)      Czy art. 7 rozporządzenia 1251/70 ma zastosowanie również względem studentów, którzy przybyli do Niderlandów głównie w celu
         podjęcia studiów i w początkowo ograniczonym zakresie wykonywali – jednocześnie studiując – działalność zarobkową, która w międzyczasie
         ustała?

      2)      Czy dyrektywa 93/96 sprzeciwia się temu, aby studenci wskazani w pytaniu pierwszym, mogli skutecznie powołać się na art. 12 WE
         w celu uzyskania pełnego stypendium?

      3)      a)     Czy zasada, zgodnie z którą obywatele Unii, którzy nie są czynni zawodowo, mogą powołać się na art. 12 WE jedynie wówczas,
         jeżeli przebywali w sposób legalny w przyjmującym państwie członkowskim przez pewien okres, bądź jeśli posiadali kartę pobytu,
         ma zastosowanie również w przypadku pomocy na pokrycie kosztów utrzymania studentów?

      b)      Jeżeli zostanie udzielona odpowiedź pozytywna, czy wymóg określonego okresu pobytu jest dopuszczalny, jeżeli jest skierowany
         wyłącznie do osób nie będących obywatelami przyjmującego państwa członkowskiego?

      c)      Jeżeli zostanie udzielona odpowiedź pozytywna, czy ustanowienie wymogu okresu pobytu wynoszącego pięć lat jest zgodne z art. 12 WE?
      d)      Jeżeli zostanie udzielona odpowiedź negatywna, jakiego okresu pobytu można zażądać?
      4)      Czy w konkretnych przypadkach wystarczający jest wymóg krótszego legalnego pobytu, jeżeli inne czynniki niż okres pobytu wskazują
         na znaczny stopień integracji ze społeczeństwem państwa przyjmującego?

      5)      Gdy osoby zainteresowane mogą na podstawie wyroku Trybunału mającego skutek retroaktywny wywieść z art. 12 WE prawa o szerszym
         zakresie niż przyjmowano wcześniej, czy można wymagać spełnienia związanych z tym uzasadnionych przesłanek w okresach przeszłych,
         jeżeli przesłanki te zostały podane do wiadomości krótko po wydaniu wyroku?”.

       W przedmiocie pytań prejudycjalnych
       W przedmiocie pytania pierwszego
      25      Przedkładając to pytanie sąd odsyłający zasadniczo zmierza do ustalenia, czy student znajdujący się w sytuacji takiej jak
         skarżąca w postępowaniu głównym, może powołać się na art. 7 rozporządzenia nr 1251/70 w celu uzyskania stypendium na pokrycie
         kosztów utrzymania.

      26      Rozporządzenie nr 1251/70 gwarantuje pracownikowi, który zaprzestał wykonywania pracy, prawo do pozostania na stałe na terytorium
         państwa członkowskiego, gdzie był on zatrudniony jako pracownik najemny oraz do dalszego korzystania z uznanego w rozporządzeniu
         nr 1612/68 prawa do tego, by być traktowanym na równi z obywatelami tego państwa. Prawa te rozciągają się na członków rodziny
         pracownika z nim zamieszkujących na terytorium tego państwa członkowskiego.

      27      Przesłanki powstania prawa do pozostania przez pracownika na terytorium przyjmującego państwa członkowskiego są wyliczone
         w sposób wyczerpujący w art. 2 rozporządzenia nr 1251/70 (zob. wyrok z dnia 9 stycznia 2003 r. w sprawie C‑257/00 Givane i in.,
         Rec. s. I‑345 pkt 29).

      28      W sytuacji, gdy zachowane są warunki związane z okresem wykonywania pracy najemnej i pobytu pracownik zatrudniony w przyjmującym
         państwie członkowskim ma prawo pozostania tam w trzech sytuacjach. Pierwsza ma miejsce wtedy, gdy pracownik ten w momencie
         zaprzestania wykonywania pracy osiągnął wiek uprawniający w tym państwie członkowskim do ubiegania się o emeryturę. Druga
         – gdy zaprzestanie wykonywania pracy spowodowane jest trwałą niezdolnością do pracy. Trzecia natomiast, gdy pracownik zatrudniony
         w charakterze pracownika najemnego w innym państwie członkowskim utrzymuje miejsce zamieszkania na terytorium pierwszego państwa,
         do którego wraca co do zasady codziennie lub co najmniej raz w tygodniu.

      29      Jak wynika z postanowienia odsyłającego, sytuacja skarżącej w postępowaniu przed sądem odsyłającym nie wchodzi w zakres żadnej
         z sytuacji opisanych w art.2 rozporządzenia nr 1251/70.

      30      Należy dodać, że w okresie, którego dotyczy spór, J. Förster zaprzestała wykonywania pracy w celu studiowania, nie zamierzając
         jednak jednocześnie trwale zrezygnować z planów kariery zawodowej w Niderlandach, gdzie też zachowała miejsce zamieszkania.

      31      W tych okolicznościach J. Förster nie powinna być traktowana jako „obywatelka państwa członkowskiego zatrudniona w charakterze
         pracownika najemnego na terytorium innego państwa członkowskiego” w rozumieniu art. 1 rozporządzenia nr 1251/70.

      32      Rozporządzenie nr 1251/70 nie znajduje zatem zastosowania w niniejszym przypadku.

      33      Na pierwsze pytanie należy zatem odpowiedzieć w ten sposób, iż student znajdujący się w sytuacji takiej jak skarżąca w postępowaniu
         przed sądem odsyłającym nie może powołać się na art. 7 rozporządzenia nr 1251/70 w celu uzyskania stypendium na pokrycie kosztów
         utrzymania.

       W przedmiocie pytań od drugiego do czwartego
      34      Przedkładając te pytania, które należy przeanalizować łącznie, sąd odsyłający zmierza zasadniczo do ustalenia, czy i na jakich
         warunkach student będący obywatelem państwa członkowskiego, który przeniósł się do innego państwa członkowskiego w celu odbycia
         studiów, może powołać się na art. 12 akapit pierwszy WE w celu uzyskania stypendium na pokrycie kosztów utrzymania. Sąd odsyłający
         zmierza także do ustalenia, czy stosowanie wobec obywateli innych państw członkowskich warunku uprzedniego pięcioletniego
         zamieszkania może zostać uznane za zgodne ze wspomnianym art. 12 akapitem pierwszym i czy – w razie odpowiedzi twierdzącej
         – można w szczególnych przypadkach ustanowić także kryteria wskazujące na znaczny stopień integracji z przyjmującym państwem
         członkowskim.

      35      Artykuł 12 zdanie pierwsze WE zabrania – w zakresie w jakim znajduje zastosowanie traktat WE i bez uszczerbku dla zawartych
         w nim przepisów szczególnych – stosowania jakiejkolwiek dyskryminacji ze względu na przynależność państwową.

      36      Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem obywatel Unii, który legalnie zamieszkuje na terytorium przyjmującego państwa członkowskiego
         może powołać się na art. 12 WE we wszystkich sytuacjach, które ratione materiae pozostają we właściwości prawa wspólnotowego
         (wyroki z dnia 12 maja 1998 r. w sprawie C‑85/96 Martínez Sala, Rec. s. I‑2691, pkt 63 oraz w ww. sprawie Bidar, pkt 32).

      37      Do sytuacji takich należą sytuacje będące konsekwencją korzystania z podstawowych swobód zagwarantowanych przez Traktat, a także
         będące konsekwencją korzystania z zagwarantowanej przez art. 18 WE swobody przemieszczania się i pobytu na terytorium państw
         członkowskich (zob. wyroki z dnia 2 października 2003 r. w sprawie C‑148/02 Garcia Avello, Rec. s I‑11613 pkt 24 oraz z dnia
         12 lipca 2005 r. w sprawie C‑403/03 Schempp, Rec. s I‑6421 pkt 18).

      38      W tym kontekście Trybunał orzekł już, iż obywatel państwa członkowskiego, który przeniósł się do innego państwa członkowskiego,
         gdzie uczęszcza do szkoły średniej, korzysta ze swobody przemieszczania się zapewnionej przez art. 18 WE (zob. wyroki z dnia
         11 lipca 2002 r. w sprawie C‑224/98 D’Hoop, Rec. s. I‑6191 pkt 29 do 34 i ww. wyrok w sprawie Bidar, pkt 35).

      39      W kwestii świadczeń z pomocy społecznej Trybunał orzekł, iż obywatel Unii, który nie jest czynny zawodowo, może powołać się
         na art. 12 akapit pierwszy WE, jeśli przebywał w sposób legalny w przyjmującym państwie członkowskim przez pewien okres (ww.
         wyrok w sprawie Bidar, pkt 37).

      40      Student, który przenosi się do innego państwa członkowskiego w celu rozpoczęcia tam studiów, może skorzystać z prawa pobytu
         na podstawie art. 18 WE i dyrektywy 93/96, jeśli spełnia przesłanki ustanowione w jej art. 1, odnoszące się do posiadania
         dostatecznych środków i ubezpieczenia zdrowotnego oraz do bycia zapisanym w uznanej jednostce edukacyjnej w celu kształcenia
         zawodowego.

      41      Sytuacja studenta przebywającego legalnie w innym państwie członkowskim jest zatem objęta zakresem stosowania traktatu w rozumieniu
         art. 12 akapit pierwszy WE w kontekście możliwości uzyskania stypendium na pokrycie kosztów utrzymania (zob. ww. wyrok w sprawie
         Bidar, pkt 42).

      42      Prawdą jest, iż zgodnie z art. 3 dyrektywy 93/96 dyrektywa ta nie ustanawia prawa do wypłaty przez przyjmujące państwo członkowskie
         stypendiów pokrywających koszty utrzymania na rzecz studentów korzystających z prawa pobytu.

      43      Jednakże przepis ten nie stoi na przeszkodzie temu, aby obywatel państwa członkowskiego, który na podstawie art. 18 WE i przepisów
         przyjętych w celu jego wykonania przebywa legalnie na terytorium innego państwa członkowskiego, gdzie zamierza podjąć lub
         kontynuować studia, mógł powołać się w trakcie swego pobytu na podstawową zasadę równego traktowania, do której odwołuje się
         art. 12 akapit pierwszy WE (zob. idący w tym kierunku przywołany ww. w sprawie Bidar, pkt 46).

      44      W tym kontekście okoliczność, iż J. Förster przybyła do Niderlandów głównie w celu odbycia studiów jest bez znaczenia.

      45      Poza tym zgodnie z wytycznymi z dnia 9 maja 2005 r. student będący obywatelem państwa członkowskiego Unii może skorzystać
         ze stypendium na pokrycie kosztów utrzymania, jeśli przed złożeniem wniosku zamieszkiwał legalnie na terytorium Niderlandów
         nieprzerwanie przez okres przynajmniej pięciu lat. Ponieważ warunek ten, dotyczący czasu trwania pobytu, nie odnosi się do
         studentów będących obywatelami niderlandzkimi, pojawia się kwestia ustalenia, jakim ograniczeniom może zostać poddane prawo
         studentów będących obywatelami innych państw członkowskich do uzyskania stypendium na pokrycie kosztów utrzymania, tak aby
         różnice w traktowaniu pomiędzy studentami posiadającymi obywatelstwo niderlandzkie i studentami niebędącymi obywatelami niderlandzkimi
         – które mogą zaistnieć w następstwie takich ograniczeń – nie miały charakteru dyskryminującego i co za tym idzie nie były
         zabronione na podstawie art. 12 akapit pierwszy WE.

      46      Kwestię tę rozważał Trybunał w ww. wyroku w sprawie Bidar.

      47      W odróżnieniu od niniejszej sprawy sytuacja, która doprowadziła do wydania ww. wyroku w sprawie Bidar, dotyczyła uregulowania
         krajowego, które poza przestrzeganiem wymogu zamieszkiwania nakładało na studentów pochodzących z innych państw członkowskich
         ubiegających się o przyznanie pomocy przeznaczonej na pokrycie kosztów ich utrzymania obowiązek osiedlenia się na terytorium
         przyjmującego państwa członkowskiego. Jako że w sprawie Bidar uregulowania będące przedmiotem postępowania przed sądem odsyłającym
         wykluczały jakąkolwiek możliwość, by obywatel innego państwo członkowskiego mógł – jako student – uzyskać status osoby, która
         się osiedliła, ich skutkiem było uniemożliwienie takiej osobie – niezależnie od stopnia jej rzeczywistej integracji ze społeczeństwem
         przyjmującego państwa członkowskiego – spełnienia tej przesłanki i co za tym idzie skorzystania z prawa do uzyskania pomocy
         na pokrycie kosztów utrzymania.

      48      W wyroku w sprawie Bidar Trybunał stwierdził, że choć państwa członkowskie mają obowiązek wykazania się określonym stopniem
         solidarności finansowej z obywatelami innych państw członkowskich w zakresie organizacji i stosowania ich systemu pomocy społecznej,
         to jednak dozwolone jest czuwanie przez każde z nich nad tym, aby przyznawanie pomocy przeznaczonej na pokrycie kosztów utrzymania
         studentów pochodzących z innych państw członkowskich nie stało się nadmiernym obciążeniem, które mogłoby mieć wpływ na całość
         pomocy, jaka może zostać przyznana przez to państwo (zob. ww. wyrok w sprawie Bidar, pkt 56).

      49      Trybunał podkreślił również, iż państwo członkowskie ma prawo nieprzyznawania pomocy przeznaczonej na pokrycie kosztów utrzymania
         takim studentom, którzy nie wykażą określonego stopnia zintegrowania ze społeczeństwem tego państwa (ww. wyrok w sprawie Bidar,
         pkt 57).

      50      Na podstawie tych rozważań Trybunał stwierdził, iż można przyjąć istnienie pewnego stopnia zintegrowania, jeśli ustalone zostanie,
         iż zainteresowany student zamieszkiwał w przyjmującym państwie członkowskim przez pewien okres (ww. wyrok w sprawie Bidar,
         pkt 59).

      51      Jeśli chodzi konkretnie o zgodność z prawem wspólnotowym warunku zamieszkiwania nieprzerwanie przez okres pięciu lat, takiego
         jak wymagają uregulowania krajowe, których dotyczy postępowanie przed sądem odsyłającym, należy zbadać, czy państwo członkowskie
         może uzasadnić taki warunek celem upewnienia się, że istnieje pewien stopień integracji w ramach jego terytorium studentów
         będących obywatelami innych państw członkowskich.

      52      W tym kontekście warunek zamieszkiwania w sposób nieprzerwany przez okres pięciu lat jest środkiem odpowiednim dla zapewnienia,
         że osoba wnioskująca o przyznanie stypendium na pokrycie kosztów utrzymania jest zintegrowana w ramach przyjmującego państwa
         członkowskiego.

      53      Jego ewentualne uzasadnienie na gruncie prawa wspólnotowego wymaga jeszcze ustalenia, czy jest on proporcjonalny do słusznego
         celu, do którego zmierza prawo krajowe. Nie może on wykraczać poza to co jest konieczne dla realizacji tego celu.

      54      Warunek zamieszkiwania w sposób nieprzerwany przez okres pięciu lat nie może zostać uznany za zbyt uciążliwy, biorąc pod uwagę
         w szczególności przywołane wymogi dotyczące stopnia integracji w ramach przyjmującego państwa członkowskiego osób niebędących
         obywatelami tego państwa.

      55      W tym kontekście należy przypomnieć, że mimo iż dyrektywa 2004/38 nie znajduje zastosowania do okoliczności faktycznych będących
         przedmiotem postępowania przed sądem odsyłającym, jej art. 24 ust. 2 stanowi, iż w odniesieniu do osób niebędących pracownikami
         najemnymi, osób pracujących na własny rachunek, osób, które zachowują ten status i członków ich rodziny przyjmujące państwo
         członkowskie nie ma obowiązku udzielenia pomocy w postaci stypendiów lub pożyczek studenckich na pokrycie kosztów utrzymania
         w czasie studiów, włączając w to kształcenie zawodowe, jeśli osoby te nie uzyskały jeszcze prawa stałego pobytu, przy jednoczesnym
         ustanowieniu w art. 16 ust. 1, iż obywatele Unii uzyskują prawo stałego pobytu na terytorium przyjmującego państwa członkowskiego,
         jeśli zamieszkują tam legalnie przez nieprzerwany okres pięciu lat.

      56      Trybunał wyjaśnił także, iż aby warunek zamieszkania mógł zostać uznany za proporcjonalny, powinien być stosowany przez organy
         krajowe na podstawie jasnych i z góry znanych kryteriów (zob. wyrok z dnia 23 marca 2004 r. w sprawie C‑138/02 Collins, Rec.
         s. I‑2703, pkt 72).

      57      Warunek zamieszkania ustanowiony w wytycznych z dnia 9 maja 2005 r., pozwalając zainteresowanym na jednoznaczne zapoznanie
         się z ich prawami i obowiązkami może, przez sam fakt istnienia, gwarantować wysoki poziom pewności prawa i przejrzystości
         w zakresie przyznawania stypendiów studenckich na pokrycie kosztów utrzymania.

      58      Należy więc stwierdzić, iż warunek zamieszkiwania przez nieprzerwany okres pięciu lat taki jak ustanowiony w przepisach krajowych,
         których dotyczy postępowanie przed sądem odsyłającym, nie wykracza poza to co jest niezbędne dla realizacji celu polegającego
         na zapewnieniu pewnego stopnia integracji w ramach przyjmującego państwa członkowskiego studentów pochodzących z innych państw
         członkowskich.

      59      Stwierdzenie to nie ma wpływu na prawo państw członkowskich do fakultatywnego przyznania stypendiów na pokrycie kosztów utrzymania
         studentom pochodzącym z innych państw członkowskich, którzy nie spełniają warunku zamieszkiwania przez nieprzerwany okres
         pięciu lat.

      60      W świetle powyżej przedstawionych informacji na pytania od drugiego do czwartego należy odpowiedzieć w ten sposób, iż student
         będący obywatelem jednego państwa członkowskiego, który przeniósł się do innego państwa członkowskiego, aby tam odbyć studia
         może powołać się na art. 12 akapit pierwszy WE w celu uzyskania stypendium na pokrycie kosztów utrzymania, jeśli zamieszkiwał
         w przyjmującym państwie członkowskim przez pewien okres czasu. Artykuł 12 akapit pierwszy WE nie stoi na przeszkodzie stosowaniu
         przez państwo członkowskie wobec obywateli innych państw członkowskich warunku uprzedniego pięcioletniego zamieszkiwania na
         jego terytorium.

       W przedmiocie pytania piątego
      61      Przedkładając to pytanie Centrale Raad van Beroep zasadniczo zmierza do ustalenia, czy prawo wspólnotowe, a w szczególności
         zasada pewności prawa, stoi na przeszkodzie retroaktywnemu stosowaniu warunku zamieszkania, o którego istnieniu zainteresowany
         nie mógł wiedzieć w czasie wystąpienia okoliczności faktycznych będących przedmiotem postępowania przed sądem odsyłającym.

      62      W tym kontekście należy przypomnieć, iż wytyczne z dnia 9 maja 2005 r. weszły w życie w chwili ich ogłoszenia ze skutkiem
         wstecznym od dnia 15 marca 2005 r. a zatem po zaistnieniu okoliczności będących przedmiotem postępowania przed sądem odsyłającym.

      63      Sąd odsyłający mimo to uważa, iż wytyczne z dnia 9 maja 2005 r. mają znaczenie dla rozstrzygnięcia sporu głównego, jako że
         odzwierciedlają one sposób wykonania przez IB‑Groep ww. wyroku w sprawie Bidar, którego skutki nie zostały ograniczone w czasie.

      64      Sąd odsyłający wyjaśnia, iż jego wątpliwości w tym zakresie wynikają z rozwiązania przedstawionego w ww. wyroku w sprawie
         Collins, w której Trybunał stwierdził, iż warunek zamieszkania nie może znaleźć zastosowania wobec osoby ubiegającej się o pomoc
         socjalną, chyba że osoba ta została poinformowana o istnieniu tego warunku już w trakcie okresu odniesienia.

      65      Jak bowiem wynika z pkt 56 niniejszego wyroku, w ww. wyroku w sprawie Collins Trybunał stwierdził, iż aby warunek zamieszkania
         mógł zostać uznany za proporcjonalny, powinien być stosowany przez organy krajowe na podstawie jasnych i z góry znanych kryteriów.

      66      W celu udzielenia odpowiedzi na niniejsze pytanie należy przypomnieć, iż skutki wyżej przywołanego wyroku w sprawie Bidar
         nie zostały ograniczone w czasie i zatem wykładnia dotycząca art. 12 WE dokonana w tym wyroku może i powinna być stosowana
         przez sądy krajowe do stosunków prawnych powstałych przed wydaniem tego wyroku, jeśli przesłanki wniesienia do właściwego
         sadu powództwa dotyczącego zastosowania tego przepisu są w pozostałym zakresie spełnione. (zob. idące w tym kierunku wyroki
         z dnia 27 marca 1980 r. w sprawie 61/79 Denkavit italiana, Rec. s 1205 pkt 16 oraz w wyżej przywołanej sprawie Bidar, pkt 66).

      67      Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem zasada pewności prawa, należąca do ogólnych zasad prawa wspólnotowego, wymaga, aby przepisy
         prawne były jasne, precyzyjne i przewidywalne co do ich skutków, w szczególności, gdy mogą mieć skutki niekorzystne dla jednostek
         i przedsiębiorstw (zob. idące w tym kierunku wyroki z dnia 13 lutego 1996 r. w sprawie C‑143/93 Van Es Douane Agenten, Rec.
         s. I‑431 pkt 27 oraz z dnia 17 lipca 2008 r. w sprawie C‑347/06 ASM Brescia, dotychczas niepublikowany w Zbiorze, pkt 69).

      68      Z akt sprawy wynika, iż zawarty w wytycznych z dnia 9 maja 2005 r. warunek zamieszkania został ustanowiony jako rozwiązanie
         przejściowe miedzy ww. wyrokiem w sprawie Bidar i transpozycją dyrektywy 2004/38. Taki wybór miał na celu spełnienie wymogów
         zawartych w art. 24 ust. 2 i art. 16 tej dyrektywy.

      69      Wydaje się także, iż w sytuacji takiej jak ta, której dotyczy postępowanie przed sądem odsyłającym, uzależnienie prawa studentów
         pochodzących z innych państw członkowskich do uzyskania stypendium na pokrycie kosztów utrzymania od spełnienia warunku zamieszkania,
         który stanowi element konstytutywny tego prawa, nie wywołuje ujemnych konsekwencji dla osób zainteresowanych.

      70      Podobnie, skoro wytyczne z dnia 9 maja 2005 r. przyznają osobom zainteresowanym prawa idące dalej niż te, które im przysługiwały
         na podstawie uprzednio obowiązujących przepisów krajowych, wymóg ustanowiony w wyroku w sprawie Collins nie znajduje zastosowania
         w niniejszej sprawie.

      71      Na przedłożone pytanie należy zatem odpowiedzieć w ten sposób, iż w okolicznościach takich jak te, których dotyczy postępowanie
         przed sądem odsyłającym, prawo wspólnotowe, a w szczególności zasada pewności prawa, nie stoi na przeszkodzie stosowaniu warunku
         zamieszkania, który uzależnia prawo studentów pochodzących z innych państw członkowskich do uzyskania stypendium na pokrycie
         kosztów utrzymania od wykazania się okresami zamieszkania ukończonymi przed wprowadzeniem tego warunku.

       W przedmiocie kosztów
      72      Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej
         przed tym sądem, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi,
         inne niż poniesione przez wspomniane strony, nie podlegają zwrotowi.

      Z powyższych względów Trybunał (wielka izba) orzeka, co następuje:
      1)       Student znajdujący się w sytuacji takiej jak skarżąca w postępowaniu przed sądem odsyłającym nie może powołać się na art. 7
            rozporządzenia Komisji (EWG) nr 1251/70 z dnia 29 czerwca 1970 r. dotyczącego prawa pracowników do pozostania na terytorium
            państwa członkowskiego po ustaniu zatrudnienia w tym państwie w celu uzyskania stypendium na pokrycie kosztów utrzymania.
      2)      Student będący obywatelem jednego państwa członkowskiego, który przeniósł się do innego państwa członkowskiego aby tam odbyć
            studia, może powołać się na art. 12 akapit pierwszy WE w celu uzyskania stypendium na pokrycie kosztów utrzymania, jeśli zamieszkiwał
            w przyjmującym państwie członkowskim przez pewien okres czasu. Artykuł 12 akapit pierwszy WE nie stoi na przeszkodzie stosowaniu
            przez państwo członkowskie wobec obywateli innych państw członkowskich warunku uprzedniego pięcioletniego zamieszkiwania na
            jego terytorium.
      3)      W okolicznościach takich jak te, których dotyczy postępowanie przed sądem odsyłającym, prawo wspólnotowe a w szczególności
            zasada pewności prawa nie stoi na przeszkodzie stosowaniu miejsca zamieszkania, który uzależnia prawo studentów pochodzących
            z innych państw członkowskich do uzyskania stypendium na pokrycie kosztów utrzymania od wykazania się okresami zamieszkania
            ukończonymi przed wprowadzeniem tego warunku.
      Podpisy
      * Język postępowania: niederlandzki.


title: Wyrok Sądu do spraw Służby Publicznej (pierwsza izba) z dnia 18 maja 2009 r. # Herbert Meister przeciwko Urzędowi Harmonizacji w ramach Rynku Wewnętrznego (znaki towarowe i wzory) (OHIM). # Sprawy pracownicze - Urzędnicy - Awans - Skarga o stwierdzenie nieważności - Skarga o odszkodowanie. # Sprawy połączone F-138/06 oraz F-37/08.

text:
      WYROK SĄDU DO SPRAW SŁUŻBY PUBLICZNEJ
      (pierwsza izba)
      z dnia 18 maja 2009 r.
      Sprawy połączone F-138/06 i F-37/08
      Herbert Meister
      przeciwko
      Urzędowi Harmonizacji w ramach Rynku Wewnętrznego (znaki towarowe i wzory) (OHIM)
      Służba publiczna – Urzędnicy – Ocena – Sprawozdania z oceny za okresy 2001/2002, 2003/2004 i 2004/2005 – Sporządzenie z przekroczeniem terminu – Właściwość – Dialog – Awans – Punkty awansu – Mobbing – Skarga o stwierdzenie nieważności – Skarga o odszkodowanie
      Przedmiot: Skargi wniesione na podstawie art. 236 WE i 152 EWEA, w których H. Meister wnosi zasadniczo, po pierwsze, o stwierdzenie nieważności
         swoich sprawozdań z oceny sporządzonych w odniesieniu do okresów: od dnia 1 kwietnia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2002 r., od
         dnia 1 stycznia 2003 r. do dnia 30 września 2004 r. oraz od dnia 1 października 2004 r. do dnia 30 września 2005 r., po drugie,
         o stwierdzenie nieważności decyzji o przyznaniu punktów awansu w ramach postępowania w sprawie awansu za 2006 i 2007 r., po
         trzecie, o stwierdzenie nieważności odmownej decyzji w sprawie wniosku o udzielenie wsparcia na podstawie art. 24 Regulaminu
         pracowniczego urzędników Wspólnot Europejskich, w brzmieniu nadanym rozporządzeniem Rady (WE, Euratom) nr 723/2004 z dnia
         22 marca 2004 r. zmieniającym ten regulamin (Dz.U. L 124, s. 1), po czwarte, o stwierdzenie nieważności odmownej decyzji Urzędu
         Harmonizacji w ramach Rynku Wewnętrznego (znaki towarowe i wzory) (OHIM) w sprawie wniosku o wprowadzenie indywidualnego programu
         rozwoju osobowego opracowanego dla członków personelu, którzy wykonywali działalność zawodową przed podjęciem zatrudnienia
         w OHIM, po piąte, o zasądzenie od OHIM odszkodowania na jego rzecz.

      Orzeczenie: Stwierdza się nieważność sprawozdania z przebiegu kariery zawodowej skarżącego sporządzonego w odniesieniu do okresu od dnia
         1 kwietnia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2002 r. Stwierdza się nieważność sprawozdania z oceny skarżącego sporządzonego w odniesieniu
         do okresu od dnia 1 października 2004 r. do dnia 30 września 2005 r. Stwierdza się nieważność decyzji o przyznaniu punktów
         awansu skarżącemu w ramach postępowania w sprawie awansu za 2006 r. OHIM wypłaci skarżącemu kwotę 5000 EUR. Skarga w sprawie
         F-138/06 w pozostałym zakresie oraz skarga w sprawie F‑37/08 zostają oddalone. W sprawie F‑138/06 OHIM pokrywa, poza własnymi
         kosztami, dwie trzecie kosztów skarżącego. W sprawie F‑37/08 skarżący pokrywa całość kosztów, czyli koszty własne oraz koszty
         OHIM.

      Streszczenie
      1.      Urzędnicy – Obowiązek wspomagania ciążący na administracji – Zakres stosowania – Zakres
      (regulamin pracowniczy, art. 24)
      2.      Urzędnicy – Decyzja indywidualna – Doręczenie decyzji odmownej – Sporządzenie w języku pozwalającym zainteresowanemu na skuteczne
            zaznajomienie się z nią
      3.      Urzędnicy – Mobbing – Pojęcie – Zachowanie zmierzające do zdyskredytowania zainteresowanego lub do pogorszenia jego warunków
            pracy
      (regulamin pracowniczy, art. 12a ust. 3, 4; dyrektywa Rady nr 2000/78, art. 1, art. 2 ust. 3)
      4.      Urzędnicy – Regulamin pracowniczy – Odstępstwa w drodze ogólnych przepisów wykonawczych – Niedopuszczalność
      (regulamin pracowniczy, art. 43 akapit pierwszy, art. 90 ust. 2)
      5.      Urzędnicy – Skarga – Uprzednie zażalenie w drodze administracyjnej – Identyczność przedmiotu i podstawy – Zarzuty i argumenty
            niezawarte w zażaleniu, lecz ściśle z nim związane
      (regulamin pracowniczy, art. 90, 91)
      6.      Urzędnicy – Ocena – Sprawozdanie z przebiegu kariery zawodowej – Rola zatwierdzającego w postępowaniu w sprawie oceny
      (regulamin pracowniczy, art. 43)
      7.      Urzędnicy – Ocena – Sprawozdanie z oceny – Sporządzenie
      (regulamin pracowniczy, art. 43)
      8.      Urzędnicy – Skarga – Uprzednie postępowanie administracyjne – Nieprzestrzeganie przez administrację terminu do udzielenia
            odpowiedzi
      (regulamin pracowniczy, art. 90 ust. 2)
      1.      Zgodnie z obowiązkiem wspomagania, jaki przewiduje art. 24 regulaminu pracowniczego, administracja powinna, w razie zaistnienia
         zdarzenia zakłócającego porządek i spokój służby, interweniować z całą konieczną stanowczością i reagować z szybkością i troską,
         jakiej wymagają okoliczności danego przypadku w celu ustalenia faktów i wyciągnięcia z nich stosownych konsekwencji, mając
         pełne rozeznanie w sprawie.

      Okoliczność, że organ powołujący nie odpowiedział, z naruszeniem obowiązku staranności, z wymaganą szybkością na wniosek o udzielenie
         wsparcia, może powodować powstanie odpowiedzialności danej instytucji za ewentualnie wyrządzoną zainteresowanemu szkodę, natomiast
         nie może sama w sobie wpływać na zgodność z prawem wyraźnej decyzji odmownej w przedmiocie tego wniosku. O ile bowiem należałoby
         stwierdzić nieważność takiej decyzji z samego tylko względu na jej wydanie z przekroczeniem terminu, o tyle nowa decyzja mająca
         zastąpić decyzję, której nieważność stwierdzono, nie może w żaden sposób zostać wydana z mniejszym opóźnieniem.

      (zob. pkt 73, 76)
      Odesłanie:
      Trybunał: sprawa 224/87 Koutchoumoff przeciwko Komisji, 26 stycznia 1989 r., Rec. s. 99, pkt 15, 16
      Sąd Pierwszej Instancji: sprawa T‑5/92 Tallarico przeciwko Parlamentowi, 21 kwietnia 1993 r., Rec. s. II‑477, pkt 31; sprawa
         T‑15/96 Liao przeciwko Radzie, 6 listopada 1997 r., RecFP s. I‑A‑329, II‑897, pkt 34; sprawa T‑136/98 Campogrande przeciwko
         Komisji, 5 grudnia 2000 r., RecFP s. I‑A‑267, II‑1225, pkt 42; sprawa T‑154/05 Lo Giudice przeciwko Komisji, 25 października
         2007 r., Zb.Orz.SP s. I‑A‑2‑0000, II‑A‑2‑0000, pkt 136

      2.      Aby decyzja była należycie doręczona, powinna zostać przekazana adresatowi, a ten powinien być w stanie skutecznie zaznajomić
         się z jej treścią. Tym samym, odmowna decyzja w sprawie wniosku o udzielenie wsparcia na podstawie art. 24 regulaminu pracowniczego,
         sporządzona w języku, który nie jest ani językiem ojczystym urzędnika, ani językiem, w którym wniosek o udzielenie wsparcia
         został napisany, jest zgodna z przepisami, pod warunkiem że zainteresowany był w stanie skutecznie się zapoznać z tą decyzją.

      (zob. pkt 84, 85)
      Odesłanie:
      Sąd Pierwszej Instancji: sprawa T‑94/92 X przeciwko Komisji, 9 czerwca 1994 r., RecFP s. I‑A‑149, II‑481, pkt 24; sprawa T‑197/98
         Rudolph przeciwko Komisji, 23 marca 2000 r., RecFP s. I‑A‑55, II‑241, pkt 44; sprawa T‑118/99 Bonaiti Brighina przeciwko Komisji,
         7 lutego 2001 r., RecFP s. I‑A‑25, II‑97, pkt 16, 17

      3.      Artykuł 12a ust. 3 regulaminu pracowniczego definiuje mobbing jako „niewłaściwe zachowanie”, które wymaga dla jego wykazania
         spełnienia dwóch kumulatywnych przesłanek. Pierwsza przesłanka dotyczy istnienia sposobu zachowania, wypowiedzi ustnych i pisemnych,
         gestów lub innych działań, które „powtarza[ją] się lub ma[ją] charakter ciągły” – co oznacza, że mobbing trzeba rozumieć jako
         proces rozciągający się w czasie i zakładający istnienie działań powtarzających się lub ciągłych – i są „podejmowane ?w sposób?
         umyśln?y?”. Druga przesłanka, oddzielona od pierwszej przyimkiem „[i]”, wymaga, by ten sposób zachowania, wypowiedzi ustne
         i pisemne, gesty lub inne działania godziły w osobowość, godność lub integralność fizyczną lub psychiczną danej osoby.

      Z tego, że przymiotnik „umyśln?y?” dotyczy pierwszej przesłanki, a nie drugiej, oznacza po pierwsze, że sposób zachowania,
         wypowiedzi ustne i pisemne, gesty lub inne działania, o których mowa w art. 12a ust. 3 regulaminu pracowniczego, muszą mieć
         charakter dobrowolny, co wyklucza z jego zakresu stosowania działania, które mają miejsce przypadkowo. Po drugie, nie wymaga
         się natomiast, by ten sposób zachowania, wypowiedzi ustne i pisemne, gesty lub inne działania były podejmowane z zamiarem
         godzenia w osobowość, godność lub integralność fizyczną lub psychiczną danej osoby. Innymi słowy, może mieć miejsce mobbing
         w rozumieniu art. 12a ust. 3 regulaminu pracowniczego w przypadku, gdy sprawca mobbingu nie zamierza poprzez swoje działania
         dyskredytować ofiary lub rozmyślnie obniżać jej warunków pracy. Wystarczy tylko, by te działania, o ile zostały dokonane dobrowolnie,
         obiektywnie pociągały za sobą takie konsekwencje. Inna wykładnia art. 12a ust. 3 regulaminu pracowniczego skutkowałaby pozbawieniem
         tego przepisu jakiejkolwiek skuteczności, z uwagi na trudności wykazania nieprzychylnego zamiaru sprawcy mobbingu.

      Podstawą podważenia takiej wykładni nie mogą być przepisy art. 12a ust. 4 zdanie pierwsze regulaminu pracowniczego, zgodnie
         z którymi: „»molestowanie seksualne« oznacza zachowania dotyczące płci, które są niepożądane przez osobę, do której są adresowane,
         a ich celem lub skutkiem jest obraza osoby lub tworzenie atmosfery zastraszenia, wrogości, upokorzenia lub niepokoju w środowisku
         pracy”. O ile wyrażenie „a ich celem lub skutkiem” zawarte jest w treści art. 12a ust. 4 zdanie pierwsze regulaminu pracowniczego,
         podczas gdy brakuje go w treści art. 12a ust. 3 regulaminu pracowniczego, o tyle brak tego wyrażenia nie może być interpretowany
         w ten sposób, że oznacza, że jeśli chodzi o mobbing, to wyłącznie działania „mające na celu” dyskredytowanie danej osoby lub
         obniżanie jej warunków pracy mogą być uznane za stanowiące taki mobbing.

      Wreszcie wykładnia art. 12a ust. 3 regulaminu pracowniczego, oparta na nieprzychylnym zamiarze ewentualnego sprawcy mobbingu,
         nie odpowiada definicji, jaką „molestowaniu” nadaje dyrektywa 2000/78/WE ustanawiająca ogólne warunki ramowe równego traktowania
         w zakresie zatrudnienia i pracy. Użycie w dyrektywie 2000/78 wyrażenia „jego celem lub skutkiem” świadczy o tym, że prawodawca
         wspólnotowy zamierzał zagwarantować ofiarom mobbingu „odpowiedni[ą] ochron[ę] prawn[ą]”.

      (zob. pkt 102, 104–108, 111–113)
      Odesłanie:
      Sąd do spraw Służby Publicznej: sprawa F‑52/05 Q przeciwko Komisji, 9 grudnia 2008 r., Zb.Orz.SP s. I‑A‑1‑0000, II‑A‑1‑0000,
         pkt 135, 144; sprawa T‑80/09 P odwołanie w toku przed Sądem Pierwszej Instancji

      4.      Sprawozdanie z oceny stanowi akt niekorzystny, na który urzędnik może wnieść bezpośrednio skargę do Sądu albo złożyć zażalenie
         na podstawie art. 90 ust. 2 regulaminu pracowniczego. O ile zwykle pożądane jest skorzystanie z procedur wewnętrznych wprowadzonych
         ogólnymi przepisami wykonawczymi do art. 43 regulaminu pracowniczego, przepisy takie nie mogą stanowić odstępstwa od omawianego
         prawa wynikającego z regulaminu pracowniczego, które zezwala urzędnikom na wniesienie skargi do Sądu albo złożenie zażalenia
         na sprawozdanie z oceny, bez skorzystania wcześniej z tych procedur wewnętrznych.

      Instytucje nie są uprawnione do odstępowania od wyraźnych unormowań regulaminu pracowniczego w drodze przepisów wykonawczych.
      (zob. pkt 138–140)
      Odesłanie:
      Sąd Pierwszej Instancji: sprawa T‑54/92 Schneider przeciwko Komisji, 1 grudnia 1994 r., RecFP s. I‑A‑281, II‑887, pkt 22;
         sprawa T‑398/03 Castets przeciwko Komisji, 4 maja 2005 r., Zb.Orz.SP s. I‑A‑109, II‑507, pkt 32

      5.      Zasada zgodności uprzedniego zażalenia w drodze administracyjnej ze skargą wymaga – pod rygorem niedopuszczalności – by zarzut
         podniesiony przed sądem wspólnotowym został już podniesiony w ramach postępowania poprzedzającego wniesienie skargi, tak by
         organ powołujący mógł poznać możliwie dokładnie zarzuty, jakie zainteresowany formułuje pod adresem zaskarżonej decyzji. O ile
         żądania przedstawione przed sądem wspólnotowym mogą zawierać jedynie „zastrzeżenia” oparte na tej samej podstawie, na której
         oparte są zastrzeżenia podniesione w zażaleniu, o tyle zastrzeżenia te mogą zostać rozwinięte przed sądem wspólnotowym przez
         przedstawienie zarzutów i argumentów niekoniecznie zawartych w zażaleniu, lecz takich, które są z nimi ściśle związane.

      (zob. pkt 145)
      Odesłanie:
      Sąd Pierwszej Instancji: sprawa T‑496/93 Allo przeciwko Komisji, 8 czerwca 1995 r., Zb.Orz.SP s. I‑A‑127, II‑405, pkt 26
      6.      System przewidujący, że sprawozdanie z oceny sporządza oceniający, a podpisuje je również zatwierdzający, i że w przypadku
         braku zgody z oceniającym, to zatwierdzający podejmuje ostateczną decyzję, ponieważ zatwierdzający jest również oceniającym
         w pełnym znaczeniu tego pojęcia, należy uznać za gwarancję, która może zneutralizować ewentualne ryzyko konfliktu interesów
         po stronie oceniającego.

      (zob. pkt 156)
      Odesłanie:
      Sąd do spraw Służby Publicznej: sprawa F‑28/06 Sequeira Wandschneider przeciwko Komisji, 13 grudnia 2007 r., Zb.Orz.SP s. I‑A‑1‑0000,
         II‑A‑1‑0000, pkt 43

      7.      Nieważność sprawozdania z oceny wyłącznie ze względu na to, że zostało ono sporządzone z przekroczeniem terminu, może zostać
         stwierdzona tylko w wyjątkowych okolicznościach. O ile opóźnienie w sporządzeniu sprawozdania może stanowić podstawę roszczenia
         o odszkodowanie przysługującego danemu urzędnikowi, to nie może wpłynąć na ważność sprawozdania z oceny, a w efekcie nie może
         uzasadniać stwierdzenia jego nieważności.

      (zob. pkt 171)
      Odesłanie:
      Sąd Pierwszej Instancji: sprawa T‑205/04 Ianniello przeciwko Komisji, 20 listopada 2007 r., Zb.Orz.SP s. I‑A‑2‑0000, II‑A‑2‑0000,
         pkt 139

      8.      Niedochowanie terminów przewidzianych w art. 90 regulaminu pracowniczego może powodować powstanie odpowiedzialności danej
         instytucji za ewentualnie wyrządzoną zainteresowanym szkodę.

      (zob. pkt 212)
      Odesłanie:
      Sąd Pierwszej Instancji: sprawa T‑267/03 Roccato przeciwko Komisji, 26 stycznia 2005 r., Zb.Orz.SP s. I‑A‑1, II‑1, pkt 84


Wyrok Sądu pierwszej instancji (czwarta izba) z dnia 9 lutego 1994 r. # Edward Patrick Latham przeciwko Komisji Wspólnot Europejskich. # Urzędnik - Odrzucenie kandydatury. # Sprawa T-82/91.