title: Wyrok Trybunału (czwarta izba) z dnia 15 kwietnia 2010 r.#Handelsgesellschaft Heinrich Heine GmbH przeciwko Verbraucherzentrale Nordrhein-Westfalen eV.#Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Bundesgerichtshof - Niemcy.#Dyrektywa 97/7/WE - Ochrona konsumentów - Umowy zawierane na odległość - Prawo odstąpienia od umowy - Obciążenie konsumenta kosztami wysłania towaru.#Sprawa C-511/08.

text:
      Sprawa C‑511/08
      Handelsgesellschaft Heinrich Heine GmbH
      przeciwko
      Verbraucherzentrale Nordrhein-Westfalen eV
      (wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Bundesgerichtshof)
      Dyrektywa 97/7/WE – Ochrona konsumentów – Umowy zawierane na odległość – Prawo odstąpienia od umowy – Obciążenie konsumenta kosztami wysłania towaru
      Streszczenie wyroku
      Zbliżanie ustawodawstw – Ochrona konsumentów w przypadku umów zawieranych na odległość – Dyrektywa 97/7 – Prawo odstąpienia
            od umowy
      (dyrektywa 97/7 Parlamentu Europejskiego i Rady, art. 6 ust. 1 akapit pierwszy zdanie drugie, art. 6 ust. 2)
      Artykuł 6 ust. 1 akapit pierwszy zdanie drugie i art. 6 ust. 2 dyrektywy 97/7 w sprawie ochrony konsumentów w przypadku umów
         zawieranych na odległość należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie stosowaniu uregulowania krajowego,
         które pozwala dostawcy na obciążenie konsumenta, w umowie zawieranej na odległość, kosztami wysyłki towarów w przypadku wykonania
         przez tego ostatniego przysługującego mu prawa odstąpienia od umowy.

      Wspomniane przepisy pozwalają bowiem dostawcy na obciążenie konsumenta, w razie odstąpienia przez tego ostatniego od umowy,
         wyłącznie bezpośrednimi kosztami zwrotu towarów. Gdyby konsument miał ponosić jeszcze koszty wysyłki, takie obciążenie, które
         bez wątpienia mogłoby zniechęcać go do wykonania przysługującego mu prawa odstąpienia, byłoby sprzeczne z samym celem owego
         art. 6.

      Ponadto tego rodzaju obciążenie mogłoby zaburzyć zrównoważony podział ryzyka pomiędzy stronami w umowach zawieranych na odległość,
         przez przenoszenie na konsumenta całości kosztów związanych z transportem towarów.

      (por. pkt 55-57, 59; sentencja)
WYROK TRYBUNAŁU (czwarta izba)
      z dnia 15 kwietnia 2010 r.(*)

      Dyrektywa 97/7/WE – Ochrona konsumentów – Umowy zawierane na odległość – Prawo odstąpienia od umowy – Obciążenie konsumenta kosztami wysłania towaru
      W sprawie C‑511/08
      mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 234 WE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Bundesgerichtshof
         (Niemcy) postanowieniem z dnia 1 października 2008 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 25 listopada 2008 r., w postępowaniu:

      Handelsgesellschaft Heinrich Heine GmbH
      przeciwko
      Verbraucherzentrale Nordrhein-Westfalen eV,

      TRYBUNAŁ (czwarta izba),
      w składzie: J.C. Bonichot, prezes izby, C. Toader (sprawozdawca), C.W.A. Timmermans, P. Kūris i L. Bay Larsen, sędziowie,
      rzecznik generalny: P. Mengozzi,
      sekretarz: R. Şereş, administrator,
      uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 29 października 2009 r.,
      rozważywszy uwagi przedstawione:
      –        w imieniu Verbraucherzentrale Nordrhein-Westfalen eV przez K. Haasego, Rechtsanwalt,
      –        w imieniu rządu niemieckiego przez M. Lummę oraz S. Unzeitig, działających w charakterze pełnomocników,
      –        w imieniu rządu hiszpańskiego przez J. Rodrígueza Cárcamę, działającego w charakterze pełnomocnika,
      –        w imieniu rządu austriackiego przez C. Pesendorfer, działającą w charakterze pełnomocnika,
      –        w imieniu rządu portugalskiego przez L. Ineza Fernandesa oraz H. Almeidę, działających w charakterze pełnomocników,
      –        w imieniu Komisji Wspólnot Europejskich przez W. Wilsa oraz H. Krämera, działających w charakterze pełnomocników,
      po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 28 stycznia 2010 r.,
      wydaje następujący
      Wyrok
      1        Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy interpretacji art. 6 ust. 1 akapit pierwszy zdanie drugie oraz
         art. 6 ust. 2 dyrektywy 97/7/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 20 maja 1997 r. w sprawie ochrony konsumentów w przypadku
         umów zawieranych na odległość (Dz.U. L 144, s. 19).

      2        Wniosek ten został złożony w ramach sporu pomiędzy Handelsgesellschaft Heinrich Heine GmbH (zwaną dalej „Handelsgesellschaft
         Heinrich Heine”) a Verbraucherzentrale Nordrhein-Westfalen eV (zwaną dalej „Verbraucherzentrale Nordrhein-Westfalen”) w przedmiocie
         obciążenia konsumenta, w umowie zawieranej na odległość, kosztami wysłania towaru w przypadku odstąpienia od umowy.

       Ramy prawne
       Uregulowanie Unii
      3        Motyw 4 dyrektywy 97/7 stanowi:

      „Dzięki wprowadzaniu nowych technologii konsument ma większe możliwości dotarcia do informacji na temat ofert w dowolnym miejscu
         Wspólnoty i złożenia zamówienia; niektóre państwa członkowskie już podjęły różne lub nawet rozbieżne środki ochrony konsumentów
         w przypadku sprzedaży na odległość, wpływając szkodliwie na konkurencję między przedsiębiorstwami na rynku wewnętrznym; dlatego
         konieczne jest wprowadzenie na poziomie wspólnotowym podstawowego zbioru wspólnych reguł w tej dziedzinie”.

      4        Motyw 14 dyrektywy 97/7 ma następujące brzmienie:

      „Konsument nie ma możliwości zobaczenia produktu w rzeczywistości ani upewnienia się co do charakteru usług przed zawarciem
         umowy; należy wprowadzić przepis nadający konsumentowi prawo odstąpienia od umowy, chyba że w niniejszej dyrektywie ustalono
         inaczej; aby prawo to nie miało jedynie formalnego charakteru, ewentualne koszty ponoszone przez konsumenta w przypadku wykonywania
         przez niego prawa odstąpienia od umowy muszą ograniczać się do bezpośrednich kosztów zwrotu towarów; prawo odstąpienia od
         umowy pozostaje bez uszczerbku dla praw konsumenta wynikających z przepisów krajowych, ze szczególnym uwzględnieniem przepisów
         dotyczących uszkodzonych produktów, niepełnowartościowych usług czy też produktów lub usług nieodpowiadających opisowi określonemu
         w ofercie; do państw członkowskich należy ustalenie pozostałych warunków lub ustaleń wynikających z wykonywania prawa do odstąpienia
         od umowy”.

      5        Artykuł 4 tej dyrektywy, zatytułowany „Informacje wstępne”, w ust. 1 stanowi:

      „W stosownym terminie przed zawarciem umowy na odległość konsument otrzymuje następujące informacje:
      […]
      c)      cenę towaru lub usługi włącznie ze wszystkimi podatkami;
      d)      gdzie stosowne, koszty dostawy;
      […]”.
      6        Artykuł 6 tej dyrektywy, zatytułowany „Prawo odstąpienia od umowy”, w ust. 1 i 2 przewiduje:

      „1.      W przypadku każdej umowy na odległość konsument może, w terminie ustalonym na co najmniej siedem dni roboczych, odstąpić od
         niej bez żadnych sankcji i bez konieczności podawania powodu. Konsument nie może ponosić z tytułu wykonywania swego prawa
         odstąpienia od umowy żadnych kosztów poza bezpośrednimi kosztami zwrotu towarów.

      […]
      2.      W przypadku gdy konsument wykonuje swoje prawo odstąpienia od umowy na mocy niniejszego artykułu, dostawca jest zobowiązany
         do zwrotu wpłaconych kwot bez dodatkowych kosztów. Konsument nie może ponosić z tytułu wykonywania swojego prawa odstąpienia
         od umowy żadnych opłat poza bezpośrednimi kosztami zwrotu towarów. Zwrot ten musi nastąpić niezwłocznie, jednakże najpóźniej
         w terminie 30 dni”.

      7        Artykuł 14, zatytułowany „Klauzula minimum”, stanowi:

      „Aby zapewnić wyższy poziom ochrony konsumentów, państwa członkowskie mogą wprowadzić lub utrzymać w dziedzinie objętej niniejszą
         dyrektywą bardziej surowe przepisy zgodne z traktatem [WE]. W interesie ogólnym w poszanowaniu postanowień traktatu wspomniane
         przepisy mogą zawierać w miarę potrzeb zakaz obrotu na terytorium państw niektórymi towarami lub usługami, w szczególności
         produktami leczniczymi, przy wykorzystaniu umów zawieranych na odległość”.

       Uregulowania krajowe
      8        Paragraf 2 Gesetz über Unterlassungsklagen bei Verbraucherrechts- und anderen Verstößen (niemieckiej ustawy w sprawie powództw
         o zaniechanie naruszania praw konsumentów i innych uchybień) przewiduje:

      „(1)      Przeciwko każdemu, kto narusza przepisy mające na celu ochronę konsumentów (ustawy o ochronie konsumentów), w inny sposób
         niż przez stosowanie lub zalecanie stosowania ogólnych warunków sprzedaży, może zostać wniesione powództwo o zaniechanie,
         w interesie ochrony konsumentów. Jeżeli naruszenia w przedsiębiorstwie handlowym zostały dokonane przez pracownika tego przedsiębiorstwa
         lub osobę je reprezentującą, powództwo o zaniechanie można również wnieść przeciwko właścicielowi przedsiębiorstwa.

      (2)      W rozumieniu niniejszego przepisu „ustawy o ochronie konsumentów” oznaczają w szczególności:
      1.      przepisy Bürgerliches Gesetzbuch [kodeksu cywilnego, zwanego dalej „BGB”], które znajdują zastosowanie do […] umów zawieranych
         na odległość pomiędzy przedsiębiorcą a konsumentem […].

      […]”.
      9        Paragraf 312d BGB, zatytułowany „Prawo odstąpienia i zwrotu w przypadku umów zawieranych na odległość”, w ust. 1 stanowi:

      „Konsumentowi, który zawarł umowę na odległość, przysługuje prawo odstąpienia zgodnie z § 355. W przypadku umów dotyczących
         dostawy towarów, w miejsce prawa odstąpienia konsumentowi może zostać przyznane prawo do zwrotu zgodnie z § 356”.

      10      Zgodnie z § 346 BGB, zatytułowanym „Skutki odstąpienia od umowy”:

      „(1)      Jeżeli stronie umowy przysługuje umowne lub ustawowe prawo odstąpienia od umowy, w razie wykonania tego prawa otrzymane świadczenia
         winny zostać zwrócone, a rzeczywiście pobrane pożytki wydane.

      (2)      Dłużnik zobowiązany jest do zapłaty wynagrodzenia w miejsce zwrotu świadczenia lub wydania pożytków, jeżeli:
      1)      zwrot lub wydanie są wykluczone ze względu na charakter przedmiotu świadczenia;
      2)      zużył, zbył, obciążył, przetworzył lub przekształcił przedmiot świadczenia;
      3)      przedmiot świadczenia uległ pogorszeniu lub utracie; zużycie odpowiadające normalnemu korzystaniu nie jest jednak brane pod
         uwagę.

      Jeśli umowa przewiduje świadczenie wzajemne, świadczenie to należy uwzględnić przy obliczaniu wynagrodzenia; jeżeli należy
         się wynagrodzenie z tytułu korzyści uzyskanych z pożyczki, można przedstawić dowód, że wartość tych korzyści jest niższa.

      (3)      Obowiązek zapłaty wynagrodzenia jest wyłączony:
      1)      jeśli wada uzasadniająca odstąpienie wystąpiła dopiero w trakcie przetwarzania lub przekształcania rzeczy;
      2)      w zakresie, w jakim wierzyciel jest odpowiedzialny za pogorszenie lub utratę, lub jeśli szkoda wystąpiłaby również u niego;
      3)      jeśli, w przypadku wykonania ustawowego prawa odstąpienia od umowy, pogorszenie lub utrata wystąpiły u osoby uprawnionej,
         mimo dołożenia przez nią staranności, jaką zwykle zachowuje w swych własnych sprawach.

      Wszelkie dodatkowe wzbogacenie powinno zostać zwrócone”.
      11      Paragraf 347 BGB, zatytułowany „Nakłady i wydatki po odstąpieniu od umowy”, w ust. 2 stanowi:

      „Jeżeli dłużnik wydaje przedmiot lub płaci wynagrodzenie lub też jeżeli obowiązek zapłaty wynagrodzenia jest wyłączony na
         mocy § 346 ust. 1 pkt 1 lub 2, poniesione przez niego nakłady konieczne podlegają zwrotowi. Wszelkie inne wydatki podlegają
         zwrotowi, o ile powodują wzbogacenie wierzyciela”.

      12      Paragraf 355 BGB, zatytułowany „Prawo odstąpienia w przypadku umów konsumenckich”, w ust. 1 stanowi:

      „Jeśli ustawa przyznaje konsumentowi prawo odstąpienia zgodnie z tym przepisem, nie jest on już związany swoim oświadczeniem
         woli dotyczącym zawarcia tej umowy, jeśli odwołał je we właściwym terminie. Odwołanie nie musi podawać przyczyn. Należy dokonać
         go w formie pisemnej lub poprzez zwrot towaru sprzedawcy w terminie dwóch tygodni. Termin ten uważa się za zachowany, jeśli
         oświadczenie o odstąpieniu lub odesłanie towaru nastąpi we właściwym czasie”.

      13      Paragraf 356 BGB, zatytułowany, „Prawo do zwrotu w przypadku umów konsumenckich”, w ust. 1 przewiduje:

      „Jeżeli przepisy na to wyraźnie zezwalają, prawo do odstąpienia przewidziane w § 355 można w umowie zastąpić prawem do nieograniczonego
         zwrotu, jeżeli umowa zostaje zawarta na podstawie prospektu sprzedaży. W tym celu konieczne jest, aby:

      1.      prospekt sprzedaży zawierał jasne informacje o prawie do odstąpienia od umowy;
      2.      konsument mógł zapoznać się szczegółowo z prospektem sprzedaży bez obecności przedsiębiorcy;
      3.      prawo do zwrotu zostało przyznane konsumentowi na piśmie”.
      14      Paragraf 357 BGB, zatytułowany „Skutki prawne odstąpienia i zwrotu”, brzmi następująco:

      „(1)      Do prawa odstąpienia i prawa zwrotu znajdują odpowiednio zastosowanie, w braku innych postanowień, przepisy dotyczące ustawowego
         odstąpienia. Paragraf 286 ust. 3 stosuje się odpowiednio do zobowiązania do zwrotu zapłaty zgodnie z tym przepisem; określony
         tam termin rozpoczyna bieg od oświadczenia konsumenta o odstąpieniu albo zwrocie. Bieg terminu rozpoczyna się przy tym w odniesieniu
         do obowiązku zwrotu konsumenta w chwili złożenia tego oświadczenia, w odniesieniu do obowiązku zwrotu przedsiębiorcy – w chwili
         jego otrzymania.

      […]
      (3)      Konsument, inaczej niż w § 346 ust. 2 zdanie pierwsze pkt 3, musi zapłacić odszkodowanie za pogorszenie się rzeczy wynikające
         z używania jej zgodnie z przeznaczeniem, jeśli został najpóźniej w momencie zawarcia umowy poinformowany w formie pisemnej
         o tym skutku prawnym oraz o możliwości uniknięcia go. Nie dotyczy to sytuacji, gdy pogorszenie się rzeczy wynika wyłącznie
         z wypróbowania rzeczy. Paragraf 346 ust. 3 zdanie pierwsze pkt 3 nie znajduje zastosowania, jeśli konsument został prawidłowo
         poinformowany o swoim prawie odstąpienia albo w inny sposób powziął o nim wiadomość.

      (4)      Przepisy ustępów poprzedzających określają prawa stron w sposób wyczerpujący”.
      15      Paragraf 448 BGB, zatytułowany „Koszty dostarczenia i koszty podobne”, w ust. 1 stanowi:

      „Sprzedawca ponosi koszty wydania rzeczy, a kupujący – koszty odbioru i wysłania jej do miejsca innego niż miejsce wykonania
         zobowiązania”.

       Postępowanie przed sądem krajowym i pytanie prejudycjalne
      16      Handelsgesellschaft Heinrich Heine jest spółką specjalizującą się w sprzedaży na odległość. Ogólne warunki sprzedaży stosowane
         przez tę spółkę przewidują, że konsument ponosi zryczałtowane koszty wysyłki w wysokości 4,95 EUR. Kwota ta nie jest zwracana
         przez dostawcę w razie odstąpienia od umowy.

      17      Verbraucherzentrale Nordrhein-Westfalen, niemieckie stowarzyszenie konsumentów, wszczęło przeciwko Handelsgesellschaft Heinrich
         Heine powództwo o zaniechanie naruszeń mające na celu doprowadzenie do tego, by spółka ta zaprzestała obciążania konsumentów
         kosztami wysyłki towarów w razie odstąpienia od umowy.

      18      Sąd pierwszej instancji uwzględnił żądania Verbraucherzentrale Nordrhein-Westfalen.

      19      Apelacja od powyższego wyroku, wniesiona przez Handelsgesellschaft Heinrich Heine, została oddalona przez Oberlandesgericht
         Karlsruhe.

      20      Rozpatrując rewizję wniesioną przez Handelsgesellschaft Heinrich Heine, Bundesgerichtshof stwierdził, w sposób jednoznaczny,
         że prawo niemieckie nie przyznaje kupującemu żadnego prawa do zwrotu kosztów wysyłki zamówionych towarów.

      21      Jednakże zdaniem tego sądu, jeżeli należy uznać, że dyrektywa 97/7 stoi na przeszkodzie obciążaniu konsumenta kosztami wysłania
         towarów w razie odstąpienia przez niego od umowy, właściwe przepisy BGB musiałyby być interpretowane w sposób zgodny z tą
         dyrektywą, jako zobowiązujące dostawcę do zwrotu konsumentowi tych kosztów.

      22      Sąd odsyłający uważa jednak, że nie jest w stanie stwierdzić z wymaganą pewnością, jaką interpretację należy nadać tej dyrektywie,
         a w szczególności jej art. 6 ust. 1 i 2.

      23      W tym zakresie Bundesgerichtshof podaje kilka argumentów, które mogłyby uzasadnić stanowisko, zgodnie z którym dyrektywa ta
         nie stoi na przeszkodzie stosowaniu uregulowania, takiego jak rozpatrywane w toczącej się przed nim sprawie.

      24      I tak, po pierwsze, sformułowanie „z tytułu wykonywania swego prawa odstąpienia od umowy” („infolge der Ausübung seines Widerrufsrechts”),
         zawarte w niemieckiej wersji art. 6 ust. 1 akapit pierwszy zdanie drugie dyrektywy 97/7, zdaniem tego sądu może sugerować,
         że przepisy te dotyczą jedynie kosztów wywołanych wykonaniem prawa odstąpienia od umowy, z wyłączeniem kosztów wysłania towaru,
         które zostały już poniesione przed dniem odstąpienia. Inne wersje językowe tej dyrektywy, w szczególności wersje angielska
         i francuska, mogą przemawiać za tą interpretacją.

      25      Po drugie, art. 6 ust. 2 zdanie pierwsze tej dyrektywy nie wyklucza, by w przypadku odstąpienia od umowy dostawca otrzymał
         wynagrodzenie równe wartości świadczeń wykorzystanych przez konsumenta, które nie mogą zostać zwrócone w naturze. Zatem można
         by w zgodzie z tym przepisem przyjąć, że dostarczenie towarów jest świadczeniem, ze względu na które konsument winien zwrócić
         dostawcy wartość zastępczą do wysokości kosztów wysyłki i że w konsekwencji obowiązek dokonania zwrotu ciążący na dostawcy
         uległby odpowiedniemu zmniejszeniu.

      26      Po trzecie, nie ma pewności, że cel w postaci ochrony konsumenta, określony między innymi w motywie 14 dyrektywy 97/7, wymaga
         zwrotu kosztów wysyłki towarów. W przypadku bowiem zwykłego nabycia konsument ponosi koszty dodarcia do sklepu, nie wspominając
         o czasie na to poświęconym.

      27      W tych okolicznościach Bundesgerichtshof postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującym pytaniem
         prejudycjalnym:

      „Czy przepisy art. 6 ust. 1 [akapit pierwszy] zdanie drugie i art. 6 ust. 2 [dyrektywy 97/7] należy interpretować w ten sposób,
         że sprzeciwiają się one uregulowaniu krajowemu, na mocy którego konsument może zostać obciążony kosztami dostarczenia towarów
         również wtedy, gdy odstąpił od umowy?”.

       W przedmiocie pytania prejudycjalnego
       Uwagi przedłożone Trybunałowi
      28      Verbraucherzentrale Nordrhein-Westfalen, rządy hiszpański, austriacki i portugalski, jak również Komisja Wspólnot Europejskich
         uważają, że przepisy art. 6 dyrektywy 97/7 sprzeciwiają się uregulowaniu krajowemu, na mocy którego dostawca może obciążyć
         konsumenta koszami wysłania towaru, w przypadku wykonania przez tego ostatniego prawa odstąpienia od umowy.

      29      Przede wszystkim ich zdaniem sformułowanie „wpłaconych kwot” znajdujące się w art. 6 ust. 2 zdanie pierwsze dyrektywy 97/7
         należy interpretować w sposób rozszerzający, aby objąć nim wszystkie świadczenia pieniężne dokonane przez konsumenta na rzecz
         dostawcy w ramach wykonania umowy, w tym też koszty wysyłki towarów.

      30      Ponadto art. 6 ust. 1 i 2 tej dyrektywy przewiduje, że konsument wykonujący swe prawo odstąpienia od umowy może być obciążony
         jedynie bezpośrednimi kosztami zwrotu towarów. W konsekwencji nie mogą obciążać go inne koszty, w szczególności związane z wysyłką
         towarów.

      31      Wreszcie, zdaniem wymienionych stron, konsumentowi należy zwrócić poniesione przez niego koszty świadczeń ubocznych dostawcy,
         takich jak wysyłka towarów, które po odstąpieniu przez konsumenta od umowy nie służą jego ochronie przed ryzykiem wynikającym
         z praktycznej niemożności zobaczenia towarów przed zawarciem umowy sprzedaży na odległość.

      32      Rząd niemiecki podnosi natomiast, że przepisy art. 6 ust. 1 akapit pierwszy zdanie drugie i art. 6 ust. 2 dyrektywy 97/7 należy
         interpretować w ten sposób, że nie stanowią one przeszkody dla tego rodzaju regulacji krajowej, na mocy której kosztami wysyłki
         towarów można obciążyć konsumenta w wypadku, gdy wykona on przysługujące mu prawo odstąpienia od umowy.

      33      Rząd ten twierdzi w istocie, że dyrektywa 97/7 nie reguluje kwestii obciążenia kosztami wysyłki w razie odstąpienia konsumenta
         od umowy. Dlatego też kwestia obciążenia kosztami objęta jest zakresem „pozostałych warunków lub ustaleń wynikających z wykonywania
         prawa do odstąpienia od umowy”, których określenie jest zadaniem państw członkowskich, jak to wynika z motywu 14 tej dyrektywy.

      34      Rząd ten ocenia również, że zwrot „wpłaconych [przez konsumenta] kwot” w rozumieniu art. 6 ust. 2 zdanie pierwsze tej dyrektywy
         odnosi się jedynie do świadczeń głównych, a w szczególności do zapłaconej przez konsumenta ceny.

      35      Dyrektywa 97/7 odróżnia, zdaniem tego rządu, koszty ponoszone „z tytułu wykonywania” prawa odstąpienia od umowy, które wynikają
         ze skorzystania z tego prawa, od innych kosztów wywołanych przez zawarcie lub wykonanie umowy. W tym zakresie bowiem art. 6
         ust. 2 zdanie drugie tej dyrektywy dotyczy jedynie kosztów wywołanych wykonaniem prawa odstąpienia od umowy, podczas gdy regulacja
         dotycząca innych kosztów umownych nie została zharmonizowana na mocy tej dyrektywy. Tymczasem koszty wysyłki powstają wcześniej
         i niezależnie od wykonania prawa odstąpienia. Zatem kwestia obciążania nimi stron regulowana jest prawem wewnętrznym każdego
         państwa członkowskiego.

      36      W odniesieniu do celów realizowanych przez art. 6 dyrektywy 97/7 rząd niemiecki podnosi, że artykuł ten, choć służy zrekompensowaniu
         niekorzystnego położenia wynikającego z braku możliwości zbadania towarów przez konsumenta przed zawarciem umowy, to jednak
         cele te nie pozwalają na wywiedzenie żadnej wskazówki, która umożliwiałaby całkowite przekonstruowanie stosunku umownego.

      37      Ponadto okoliczność, że konsument ponosi koszty wysyłki, nie uniemożliwia mu wykonania prawa odstąpienia od umowy. Po pierwsze
         bowiem, przed zawarciem umowy informowany jest o wysokości tych kosztów. Po drugie, decyzja o rozwiązaniu umowy jest niezależna
         od istnienia tych kosztów, skoro zostały one już zapłacone.

       Odpowiedź Trybunału
       Uwagi wstępne
      38      Na wstępie należy przypomnieć, że z motywu 14 dyrektywy 97/7 wynika, że ma ona na celu wprowadzenie pewnego minimum wspólnych
         reguł na poziomie Unii Europejskiej w zakresie umów zawieranych na odległość.

      39      W szczególności art. 6 ust. 1 akapit pierwszy tej dyrektywy przyznaje konsumentowi prawo odstąpienia od umowy, które może
         on wykonać w określonym terminie bez żadnej sankcji i bez podawania powodu.

      40      W odniesieniu do skutków prawnych odstąpienia, art. 6 ust. 2 zdania pierwsze i drugie dyrektywy 97/7 przewiduje, że „dostawca
         jest zobowiązany do zwrotu wpłaconych kwot bez dodatkowych kosztów. Konsument nie może ponosić z tytułu wykonywania swojego
         prawa odstąpienia od umowy żadnych opłat poza bezpośrednimi kosztami zwrotu towarów”.

      41      Jednakże z motywu 14 tej dyrektywy wynika, że harmonizacja skutków prawnych odstąpienia nie jest całkowita i że do państw
         członkowskich należy zatem „ustalenie pozostałych warunków lub ustaleń wynikających z wykonywania prawa do odstąpienia od
         umowy”.

       W przedmiocie interpretacji wyrażenia „wpłacone [przez konsumenta] kwoty”
      42      W sprawie zawisłej przed sądem krajowym pojawiła się kwestia, czy zakres art. 6 ust. 1 i 2 dyrektywy 97/7 obejmuje ponoszenie
         kosztów wysyłki towarów w przypadku, gdy konsument wykonuje przysługujące mu prawo odstąpienia od umowy, czy też, przeciwnie,
         zagadnienie ponoszenia tych kosztów może być regulowane przez państwa członkowskie.

      43      W tym zakresie należy stwierdzić, że brzmienie art. 6 ust. 2 zdanie pierwsze tej dyrektywy nakłada na dostawcę, w razie odstąpienia
         od umowy przez konsumenta, ogólny obowiązek zwrotu, obejmujący wszelkie kwoty wpłacone przez tego ostatniego w związku z umową,
         niezależnie od podstawy ich zapłaty.

      44      Wbrew temu, co twierdzi rząd niemiecki, ani z brzmienia przepisów art. 6 dyrektywy 97/7, ani z ich ogólnej systematyki nie
         wynika, że wyrażenie „wpłacone kwoty” należy interpretować jako oznaczające wyłącznie cenę zapłaconą przez konsumenta, z wyłączeniem
         poniesionych przez niego kosztów.

      45      Dyrektywa 97/7, zgodnie ze swym art. 4, wprowadza bowiem rozróżnienie pomiędzy ceną towaru a kosztami dostawy tylko w odniesieniu
         do informacji przedstawianych konsumentowi przez dostawcę przed zawarciem umowy. Natomiast jeśli chodzi o konsekwencje prawne
         odstąpienia, dyrektywa ta takiego rozróżnienia nie wprowadza, a tym samym dotyczy wszystkich kwot wpłaconych przez konsumenta
         dostawcy.

      46      Interpretacja ta znajduje potwierdzenie w samym brzmieniu wyrażenia „[k]onsument nie może ponosić […] żadnych opłat poza […]”
         użytego w art. 6 ust. 2 zdanie drugie do wskazania „bezpośrednich kosztów zwrotu towarów”. Jak podniósł rzecznik generalny
         w pkt 32 swojej opinii, wyrażenie „żadnych opłat poza” wymaga zawężającej interpretacji tego przepisu i nadaje temu wyjątkowi
         charakter wyczerpujący.

      47      W konsekwencji z powyższego wynika, że pojęcie „wpłacone kwoty” użyte w art. 6 ust. 2 zdanie pierwsze dyrektywy 97/7 obejmuje
         wszelkie kwoty wpłacone przez konsumenta na pokrycie kosztów wynikających z umowy, z zastrzeżeniem interpretacji, jaką należy
         nadać art. 6 ust. 2 zdanie drugie tej dyrektywy.

       W przedmiocie interpretacji wyrażenia „z tytułu wykonywania swego prawa do odstąpienia od umowy”
      48      Jak to zostało przypomniane w pkt 36 niniejszego wyroku, rząd niemiecki utrzymuje również, że określenie „z tytułu wykonywania
         swojego prawa odstąpienia od umowy” zawarte w art. 6 ust. 1 akapit pierwszy zdanie drugie dyrektywy 97/7 dotyczy nie wszelkich
         kosztów, jakie może ponieść konsument, lecz jedynie kosztów pozostających w związku z wykonywaniem prawa odstąpienia. Zatem
         przepisy te regulują tylko kwestię kosztów wywołanych odstąpieniem.

      49      Na wstępie należy stwierdzić, że w pewnych wersjach językowych brzmienie art. 6 ust. 1 akapit pierwszy zdanie drugie i art. 6
         ust. 2 zdanie drugie tej dyrektywy może być interpretowane jako odnoszące się tylko do kosztów wynikających z wykonania prawa
         odstąpienia i przez nie wywołanych, bądź jako dotyczące wszystkich kosztów wynikających z zawarcia, wykonania i rozwiązania
         umowy, jakimi można obciążyć konsumenta w razie wykonania przez niego prawa odstąpienia.

      50      Jak podniósł rzecznik generalny w pkt 41 swej opinii, nawet jeśli wersje niemiecka, angielska i francuska dyrektywy 97/7 posługują
         się wyrażeniami, odpowiednio, „infolge”, „because of” i „en raison de”, to inne wersje tejże dyrektywy, w szczególności hiszpańska
         i włoska, nie zawierają podobnego wyrażenia, lecz odnoszą się po prostu do konsumenta, który wykonuje przysługujące mu prawo
         odstąpienia.

      51      Z utrwalonego orzecznictwa wynika, że konieczność jednolitej wykładni dyrektyw Unii wyklucza rozpatrywanie, w razie wątpliwości,
         danego przepisu w sposób oderwany, lecz przeciwnie, wymaga, aby był on interpretowany i stosowany w świetle wersji sporządzonych
         w innych językach urzędowych (zob. podobnie wyroki: z dnia 2 kwietnia 1998 r. w sprawie C‑296/95 EMU Tabac i in., Rec. s. I‑1605,
         pkt 36; z dnia 17 czerwca 1998 r. w sprawie C‑321/96 Mecklenburg, Rec. s. I‑3809, pkt 29; z dnia 20 listopada 2008 r. w sprawie
         C‑375/07 Heuschen & Schrouff Oriëntal Foods Trading, Zb.Orz. s. I‑8691, pkt 46; a także z dnia 10 września 2009 r. w sprawie
         C‑199/08 Eschig, Zb.Orz. s. I‑8295, pkt 54). Ponadto, w przypadku wystąpienia rozbieżności między różnymi wersjami językowymi
         tekstu unijnego, dany przepis należy interpretować z uwzględnieniem ogólnej systematyki i celu uregulowania, którego jest
         częścią (wyroki: z dnia 9 marca 2000 r. w sprawie C‑437/97 EKW i Wein & Co, Rec. s. I‑1157, pkt 42; z dnia 4 października
         2007 r. w sprawie C‑457/05 Schutzverband der Spirituosen-Industrie, Zb.Orz. s. I‑8075, pkt 18; a także z dnia 9 października
         2008 r. w sprawie C‑239/07 Sabatauskas i in., Zb.Orz. s. I‑7523, pkt 39).

      52      Należy stwierdzić, że interpretacja art. 6 ust. 1 akapit pierwszy zdanie drugie i art. 6 ust. 2 zdanie drugie dyrektywy 97/7,
         zgodnie z którą przepisy te dotyczą wszystkich kosztów wynikających z zawarcia, wykonania i rozwiązania z umowy, którymi można
         obciążyć konsumenta w razie wykonania przez niego prawa odstąpienia, odpowiada ogólnej systematyce i celom tej dyrektywy.

      53      Po pierwsze bowiem, interpretacja ta znajduje potwierdzenie w okoliczności, że nawet w tych wersjach językowych dyrektywy
         97/7, które posługują się w art. 6 wyrażeniem „z tytułu” lub podobnym, motyw 14 tej dyrektywy mówi o kosztach ponoszonych
         przez konsumenta „w przypadku wykonywania przez niego prawa odstąpienia od umowy”. Wynika stąd, że wbrew twierdzeniom rządu
         niemieckiego, art. 6 ust. 1 akapit pierwszy zdanie drugie i art. 6 ust. 2 zdanie drugie tej dyrektywy odnosi się do wszystkich
         kosztów wynikających z umów, a nie tylko do kosztów wynikających z wykonania prawa do odstąpienia i przez nie wywołanych.

      54      Po drugie, jeśli chodzi o cel art. 6 dyrektywy 97/7, należy podkreślić, że jej motyw 14 stanowi, iż zakaz obciążania konsumenta,
         w razie dokonanego przez niego wypowiedzenia, kosztami wynikającymi z umowy służy zapewnieniu, by gwarantowane przez tę dyrektywę
         prawo odstąpienia „nie miało jedynie formalnego charakteru” (zob. w tym zakresie wyrok z dnia 3 września 2009 r. w sprawie
         C‑489/07 Messner, Zb.Orz. s. I‑7315, pkt 19). Skoro celem art. 6 jest bez wątpienia zapobieganie zniechęcaniu konsumenta do
         wykonywania przysługującego mu prawa odstąpienia od umowy, to sprzeczne z tym celem byłoby interpretowanie tego przepisu w ten
         sposób, że upoważnia on państwa członkowskie do zezwalania, by koszty dostawy były przenoszone na konsumenta w razie takiego
         odstąpienia od umowy.

      55      W tym zakresie należy przypomnieć, że art. 6 ust. 1 akapit pierwszy zdanie drugie i art. 6 ust. 2 zdanie drugie tej dyrektywy
         pozwalają dostawcy na obciążenie konsumenta, w razie odstąpienia przez tego ostatniego od umowy, wyłącznie bezpośrednimi kosztami
         zwrotu towarów.

      56      Gdyby konsument miał ponosić jeszcze koszty wysyłki, takie obciążenie, które bez wątpienia mogłoby zniechęcać go do wykonania
         przysługującego mu prawa odstąpienia, byłoby sprzeczne z samym celem art. 6 tej dyrektywy, przywołanym w pkt 54 niniejszego
         wyroku.

      57      Ponadto tego rodzaju obciążenie mogłoby zaburzyć zrównoważony podział ryzyka pomiędzy stronami w umowach zawieranych na odległość,
         przez przenoszenie na konsumenta całości kosztów związanych z transportem towarów.

      58      Ponadto okoliczność, że konsument został poinformowany o kwocie kosztów wysyłki przed zawarciem umowy, nie może zniwelować
         zniechęcającego charakteru obciążenia go tymi kosztami w kontekście wykonywania przez niego prawa odstąpienia od umowy.

      59      W świetle całości powyższych rozważań na zadane pytanie należy odpowiedzieć, że art. 6 ust. 1 akapit pierwszy zdanie drugie
         i art. 6 ust. 2 dyrektywy 97/7 należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie stosowaniu uregulowania krajowego,
         które pozwala dostawcy na obciążenie konsumenta, w umowie zawieranej na odległość, kosztami wysyłki towarów w przypadku wykonania
         przez tego ostatniego przysługującego mu prawa odstąpienia od umowy.

       W przedmiocie kosztów
      60      Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej
         przed tym sądem, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi,
         inne niż poniesione przez strony postępowania przed sądem krajowym, nie podlegają zwrotowi.

      Z powyższych względów Trybunał (czwarta izba) orzeka, co następuje:
      Artykuł 6 ust. 1 akapit pierwszy zdanie drugie i art. 6 ust. 2 dyrektywy 97/7/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 20 maja
            1997 r. w sprawie ochrony konsumentów w przypadku umów zawieranych na odległość należy interpretować w ten sposób, że stoją
            one na przeszkodzie stosowaniu uregulowania krajowego, które pozwala dostawcy na obciążenie konsumenta, w umowie zawieranej
            na odległość, kosztami wysyłki towarów w przypadku wykonania przez tego ostatniego przysługującego mu prawa odstąpienia od
            umowy.
      Podpisy
      * Język postępowania: niemiecki.


Wyrok Trybunału z dnia 14 lipca 1988 r. # Fédération de l'industrie de l'huilerie de la CEE (FEDIOL) przeciwko Komisji Wspólnot Europejskich. # Sprawa 188/85.


title: Wyrok Trybunału (siódma izba) z dnia 18 października 2012 r.#Észak-dunántúli Környezetvédelmi és Vízügyi Igazgatóság (Édukövízig) i Hochtief Construction Solutions AG Magyarországi Fióktelepe (obecnie Hochtief Solutions AG Magyarországi Fióktelepe) przeciwko Közbeszerzések Tanácsa Közbeszerzési Döntőbizottság.#Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Fővárosi Ítélőtábla.#Dyrektywa 2004/18/WE – Zamówienia publiczne na roboty budowlane, dostawy i usługi – Artykuł 44 ust. 2, art. 47 ust. 1 lit. b) i art. 47 ust. 2 i 5 – Sytuacja ekonomiczna i finansowa kandydatów lub oferentów – Minimalne wymogi dotyczące zdolności do wykonania zamówienia ustanowione na podstawie jednej danej z bilansu – Dane rachunkowe, na które mogą mieć wpływ rozbieżności między prawami krajowymi w zakresie rocznych sprawozdań finansowych spółek.#Sprawa C‑218/11.

text:
         WYROK TRYBUNAŁU (siódma izba)
      z dnia 18 października 2012 r. (
            *1
         )
      „Dyrektywa 2004/18/WE — Zamówienia publiczne na roboty budowlane, dostawy i usługi — Artykuł 44 ust. 2, art. 47 ust. 1 lit. b) i art. 47 ust. 2 i 5 — Sytuacja ekonomiczna i finansowa kandydatów lub oferentów — Minimalne wymogi dotyczące zdolności do wykonania zamówienia ustanowione na podstawie jednej danej z bilansu — Dane rachunkowe, na które mogą mieć wpływ rozbieżności między prawami krajowymi w zakresie rocznych sprawozdań finansowych spółek”
      W sprawie C-218/11
      mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Fővárosi ĺtélőtábla (Węgry) postanowieniem z dnia 20 kwietnia 2011 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 11 maja 2011 r., w postępowaniu:

         Észak-dunántúli Környezetvédelmi és Vízügyi Igazgatóság (Édukövízig),

         Hochtief Construction AG Magyarországi Fióktelepe, obecnie Hochtief Solutions AG Magyarországi Fióktelepe,
      przeciwko

         Közbeszerzések Tanácsa Közbeszerzési Döntőbizottság,

      przy udziale:

         Vegyépszer Építő és Szerelő Zrt,

         MÁVÉPCELL Kft,

      TRYBUNAŁ (siódma izba),
      w składzie: G. Arestis, pełniący obowiązki prezesa izby, J. Malenovský i D. Šváby (sprawozdawca), sędziowie,
      rzecznik generalny: Y. Bot,
      sekretarz: K. Sztranc-Sławiczek, administrator,
      uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 29 marca 2012 r.,
      rozważywszy uwagi przedstawione:

               —

               w imieniu Észak-dunántúli Környezetvédelmi és Vízügyi Igazgatóság (Édukövízig) przez G. Budę, A. Csézę oraz D. Kuti, ügyvédek,

               —

               w imieniu Hochtief Construction AG Magyarországi Fióktelepe, obecnie Hochtief Solutions AG Magyarországi Fióktelepe, przez Z. Mucsányiego, ügyvéd,

               —

               w imieniu rządu węgierskiego przez Z. Fehéra, K. Szíjjártó oraz G. Koósa, działających w charakterze pełnomocników,

               —

               w imieniu rządu czeskiego przez M. Smoleka oraz T. Müllera, działających w charakterze pełnomocników,

               —

               w imieniu rządu niemieckiego przez T. Henzego oraz J. Möllera, działających w charakterze pełnomocników,

               —

               w imieniu Komisji Europejskiej przez A. Tokára oraz A. Siposa, działających w charakterze pełnomocników,

         podjąwszy, po wysłuchaniu rzecznika generalnego, decyzję o rozstrzygnięciu sprawy bez opinii,
      wydaje następujący

         Wyrok

               1

               Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 44 ust. 2, art. 47 ust. 1 lit. b) i art. 47 ust. 2 i 5 dyrektywy 2004/18/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 31 marca 2004 r. w sprawie koordynacji procedur udzielania zamówień publicznych na roboty budowlane, dostawy i usługi (Dz.U. L 134, s. 114).

               2

               Wniosek ten został złożony przez Fővárosi ĺtélőtábla (sąd apelacyjny w Budapeszcie), do którego wniesiono apelację w sprawie odwołania od decyzji Közbeszerzések Tanácsa Közbeszerzési Döntőbizottság (komisji arbitrażowej do spraw zamówień publicznych rady zamówień publicznych), administracyjnego organu arbitrażowego. Powyższa decyzja wydana została w ramach sporu między Hochtief Construction AG Magyarországi Fióktelepe, obecnie Hochtief Solutions AG Magyarországi Fióktelepe (zwaną dalej „Hochtief Węgry”), węgierskim oddziałem Hochtief Solutions AG, spółki prawa niemieckiego, a Észak-dunántúli Környezetvédelmi és Vízügyi Igazgatóság (Édukövízig) (dyrekcją ds. ochrony środowiska i zasobów wodnych Północnego Kraju Zadunajskiego) w przedmiocie ogłoszonego przez tę dyrekcję przetargu ograniczonego. W ramach omawianej apelacji wniesionej przez Hochtief Węgry wspomniany organ arbitrażowy jest stroną pozwaną, natomiast Édukövízig jest uznawana za stronę wnoszącą odwołanie obok Hochtief Węgry.

         Ramy prawne

         Prawo Unii

      Dyrektywa 2004/18

               3

               Dyrektywa 2004/18 zawiera następujące motywy:
               „[...]

                        (2)

                        Udzielanie zamówień, na które w państwach członkowskich zawarte zostały umowy w imieniu państwa, jednostek samorządu terytorialnego lub innych podmiotów prawa publicznego, podlega poszanowaniu zasad traktatu, a w szczególności zasady swobody przepływu towarów, swobody przedsiębiorczości oraz swobody świadczenia usług, a także zasad, które się z nich wywodzą, takich jak: zasada równego traktowania, zasada niedyskryminacji, zasada wzajemnej uznawalności, zasada proporcjonalności oraz zasada przejrzystości. Niemniej jednak w przypadku zamówień publicznych powyżej pewnej wartości wskazane jest opracowanie wspólnotowych przepisów koordynujących krajowe procedury udzielania takich zamówień, które będą oparte na tych zasadach w sposób umożliwiający ich skuteczne wdrożenie oraz zapewniający otwarcie zamówień publicznych na konkurencję. Wspomniane przepisy służące koordynacji powinny być zatem interpretowane zgodnie z wymienionymi powyżej regułami i zasadami oraz innymi regułami traktatu.

                  [...]

                        (39)

                        Weryfikacja predyspozycji i kwalifikacja oferentów w procedurach otwartych oraz kandydatów w procedurach ograniczonych i negocjacyjnych z publikacją ogłoszenia, a także w przypadku dialogu konkurencyjnego, powinny mieć charakter przejrzysty. W tym celu należy wskazać niedyskryminacyjne kryteria, które instytucje zamawiające mogą wykorzystywać podczas kwalifikacji uczestników, oraz środki, które wykonawcy mogą stosować w celu udowodnienia, iż spełniły te kryteria. Mając na uwadze tę przejrzystość, niezwłocznie po otwarciu konkursu ofert dla danego zamówienia, od instytucji zamawiającej wymaga się również wskazania kryteriów kwalifikacji, które będzie ona stosowała, oraz szczególnego poziomu kompetencji, jakiego może ona żądać od wykonawców w celu dopuszczenia ich do udziału w procedurze udzielania zamówień.

                        (40)

                        Instytucja zamawiająca może ograniczyć liczbę kandydatów w procedurach ograniczonych lub negocjacyjnych z publikacją ogłoszenia oraz w przypadku dialogu konkurencyjnego. Ograniczenie liczby kandydatów odbywa się na podstawie obiektywnych kryteriów wskazanych w ogłoszeniu o zamówieniu [...].

                  [...]”.

               4

               Artykuł 2 dyrektywy 2004/18, zatytułowany „Zasady udzielania zamówień”, stanowi:
               „Instytucje zamawiające zapewniają równe i niedyskryminacyjne traktowanie wykonawców oraz działają w sposób przejrzysty”.

               5

               Artykuł 44 omawianej dyrektywy, zatytułowany „Weryfikacja predyspozycji i kwalifikacja uczestników oraz udzielanie zamówień”, stanowi:
               „1.   Zamówień udziela się na podstawie kryteriów określonych w art. 53 i 55 […], po zweryfikowaniu przez instytucje zamawiające predyspozycji wykonawców […], na podstawie kryteriów dotyczących ich sytuacji ekonomicznej i finansowej, wiedzy lub możliwości zawodowych i technicznych, o których mowa w art. 47–52, oraz, w stosownych wypadkach, na podstawie niedyskryminacyjnych reguł i kryteriów określonych w ust. 3.
               2.   Instytucje zamawiające mogą żądać od kandydatów i oferentów spełnienia wymagań dotyczących minimalnych zdolności zgodnie z art. 47 i 48.
               Zakres informacji, o których mowa w art. 47 i 48, oraz minimalne zdolności wymagane w przypadku konkretnych zamówień muszą być związane i proporcjonalne do przedmiotu zamówienia.
               Wspomniane minimalne wymogi określa się w ogłoszeniu o zamówieniu.
               3.   W przypadku procedur ograniczonych, procedur negocjacyjnych z publikacją ogłoszenia oraz procedurze [procedury] dialogu konkurencyjnego instytucje zamawiające mogą ograniczyć liczbę odpowiednich kandydatów, których zaproszą do złożenia ofert, negocjacji lub prowadzenia dialogu, o ile dostateczna liczba odpowiednich kandydatów jest dostępna. Instytucje zamawiające podają w ogłoszeniu o zamówieniu obiektywne i niedyskryminacyjne kryteria lub reguły, które zamierzają stosować [...].
               [...]”.

               6

               Artykuł 47 omawianej dyrektywy, zatytułowany „Sytuacja ekonomiczna i finansowa”, stanowi:
               „1.   Według ogólnych zasad dowodem sytuacji finansowej i ekonomicznej wykonawcy może być dostarczony przezeń jeden lub kilka z następujących dokumentów:

                        a)

                        odpowiednie oświadczenia banków albo stosowny dowód posiadania odpowiedniego ubezpieczenia z tytułu ryzyka zawodowego;

                        b)

                        bilans lub wyciągi z bilansów, w przypadku gdy opublikowanie bilansów jest wymagane na mocy prawa w kraju, w którym usługodawca ma siedzibę lub miejsce zamieszkania;

                        c)

                        oświadczenie o ogólnym obrocie przedsiębiorstwa oraz o stosownym obrocie w obszarze objętym zamówieniem za okres nie więcej niż trzech ostatnich lat budżetowych, w zależności od daty utworzenia przedsiębiorstwa lub rozpoczęcia działalności handlowej przez wykonawcę, pod warunkiem dostępności wspomnianych informacji.

                  2.   Wykonawca może, w stosownych sytuacjach oraz w przypadku konkretnego zamówienia, polegać na zdolnościach innych podmiotów, niezależnie od charakteru prawnego łączących go z nimi powiązań. Musi on w takiej sytuacji udowodnić instytucji zamawiającej, iż będzie dysponował niezbędnymi zasobami, np. przedstawiając w tym celu stosowne zobowiązanie takich podmiotów.
               3.   Na tych samych warunkach grupa wykonawców, o której mowa w art. 4, może przedstawiać zdolności innych członków tej grupy lub innych podmiotów.
               4.   Instytucje zamawiające określą w ogłoszeniu o zamówieniu lub zaproszeniu do składania ofert, który lub które spośród dokumentów wymienionych w ust. 1 wybrały, a także jakie inne dokumenty muszą zostać przedstawione.
               5.   Jeżeli z jakiejkolwiek uzasadnionej przyczyny wykonawca nie może przedstawić dokumentów wymaganych przez instytucję zamawiającą, może udowodnić swą sytuację ekonomiczną i finansową za pomocą każdego innego dokumentu, który instytucja zamawiająca uzna za odpowiedni”.

         Dyrektywa 78/660/EWG

               7

               Jak wynika z motywu pierwszego czwartej dyrektywy Rady 78/660/EWG z dnia 25 lipca 1978 r., wydanej na podstawie art. [44 ust. 2 lit. g)] traktatu, w sprawie rocznych sprawozdań finansowych niektórych rodzajów spółek (Dz.U. L 222, s. 11), dyrektywa ta dokonała harmonizacji przepisów krajowych dotyczących w szczególności prezentacji i treści rocznych sprawozdań finansowych oraz metod wyceny stosowanych przy ich sporządzaniu oraz ich ogłaszania w odniesieniu do niektórych spółek akcyjnych i spółek z ograniczoną odpowiedzialnością. Artykuł 1 ust. 1 omawianej dyrektywy, w którym wymieniono objęte dyrektywą rodzaje spółek, w odniesieniu do Republiki Federalnej Niemiec wskazuje między innymi Aktiengesellschaft.

               8

               Jednak harmonizacja dokonana przez omawianą dyrektywę jest jedynie częściowa. Otóż art. 6 stanowi w szczególności, że państwa członkowskie mogą wymagać dostosowania układu bilansu oraz rachunku zysków i strat w celu uwzględnienia przeznaczenia zysku lub pokrycia straty lub zezwolić na nie.

         Prawo niemieckie i prawo węgierskie

               9

               Z postanowienia odsyłającego wynika, że oba uregulowania – niemieckie i węgierskie – z zakresu rocznych sprawozdań finansowych spółek stanowią, iż pozycja bilansu dotycząca wyniku zysków i strat musi wykazywać wypłaty dywidendy. Jednak podczas gdy węgierskie przepisy zezwalają na taką wypłatę wyłącznie w zakresie, w jakim nie powoduje ona, że dana pozycja bilansu stanie się ujemna, przepisy niemieckie nie przewidują tego rodzaju ograniczenia, przynajmniej w odniesieniu do przekazywania zysków ze spółki zależnej do jej spółki dominującej.

         Postępowanie przed sądem krajowym i pytania prejudycjalne

               10

               W drodze publikacji w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej z dnia 25 lipca 2006 r. Édukövízig ogłosiła przetarg ograniczony na udzielenie zamówienia publicznego dotyczącego wykonania robót z zakresu infrastruktury transportowej. Z akt sprawy wynika, że wartość tych robót mieściła się między 7,2 a 7,5 mld HUF, to jest w przybliżeniu między 23300000 a 24870000 EUR.

               11

               W odniesieniu do sytuacji ekonomicznej i finansowej kandydatów instytucja zamawiająca zamieściła wymóg przedstawienia jednolitego dokumentu sporządzonego zgodnie z przepisami rachunkowymi oraz ustanowiła minimalne kryterium, zgodnie z którym wynik podany w bilansie nie mógł być ujemny dla więcej niż jednego spośród trzech ostatnich zakończonych lat obrotowych (zwane dalej „wymogiem ekonomicznym”).

               12

               Hochtief AG jest spółką dominującą grupy, do której należy Hochtief Solutions AG, spółka w 100% zależna od Hochtief AG. Są to spółki prawa niemieckiego. Hochtief Węgry jest węgierskim oddziałem Hochtief Solutions AG. Z postanowienia odsyłającego wynika, że Hochtief Węgry ma przynajmniej możliwość odwołania się wyłącznie do sytuacji Hochtief Solutions AG w zakresie wymogu ekonomicznego.

               13

               Na mocy umowy o przekazywaniu zysku zysk wypracowany przez Hochtief Solutions AG ma być co roku przekazywany jej spółce dominującej, tak że wynik wykazywany w bilansie Hochtief Solutions AG jest regularnie zerowy lub ujemny.

               14

               Spółka Hochtief Węgry zakwestionowała zgodność z prawem wymogu ekonomicznego ze względu na to, że jest on dyskryminacyjny i narusza niektóre przepisy prawa węgierskiego transponujące dyrektywę 2004/18.

               15

               Sąd krajowy wyjaśnia w tym względzie, że przy zastosowaniu norm dotyczących rocznych sprawozdań finansowych obowiązujących spółki prawa niemieckiego, a przynajmniej grupy spółek prawa niemieckiego, jest możliwe, by dana spółka wykazywała dodatni wynik po opodatkowaniu, lecz ujemny wynik w bilansie, ze względu na wypłatę dywidendy lub przekazanie zysku przekraczające zysk po opodatkowaniu, podczas gdy węgierskie przepisy zabraniają wypłaty dywidendy powodującej negatywny wynik w bilansie.

               16

               Spółka Hochtief Węgry zakwestionowała zgodność z prawem wymogu ekonomicznego przed Közbeszerzések Tanácsa Közbeszerzési Döntőbizottság. Decyzja tego organu została zaskarżona przez Hochtief Węgry przed sądem pierwszej instancji, a następnie przed sądem krajowym.

               17

               Przed sądem krajowym spółka Hochtief Węgry podniosła, że wymóg ekonomiczny nie pozwala na niedyskryminacyjne i obiektywne porównanie kandydatów, ponieważ normy dotyczące rocznych sprawozdań finansowych spółek w zakresie wypłaty dywidendy wewnątrz grup przedsiębiorstw mogą być odmienne w różnych państwach. Tak w każdym razie jest w przypadku Węgier i Republiki Federalnej Niemiec. Wymóg ekonomiczny jest w opinii Hochtief Węgry pośrednio dyskryminacyjny, ponieważ traktuje mniej korzystnie kandydatów, którzy nie mogą go spełnić – albo mogą to uczynić z trudnością – ponieważ podlegają w państwie członkowskim swojej siedziby przepisom odmiennym niż przepisy obowiązujące w państwie członkowskim instytucji zamawiającej.

               18

               Sąd krajowy zauważa, po pierwsze, że z art. 44 ust. 2 i z art. 47 ust. 1 lit. b) dyrektywy 2004/18 wynika, iż instytucja zamawiająca może ustalić minimalne wymogi dotyczące sytuacji ekonomicznej i finansowej poprzez odniesienie do bilansu, a po drugie, że wspomniany art. 47 uwzględnia różnice, które mogą istnieć między krajowymi uregulowaniami dotyczącymi rocznych sprawozdań finansowych spółek. Zatem sąd krajowy zastanawia się, jak można określić minimalne wymogi dotyczące sytuacji ekonomicznej i finansowej, które będą porównywalne bez względu na siedzibę spółki, gdy o spełnieniu takich wymogów należy zaświadczyć przy pomocy dokumentów, o których mowa w przytoczonym art. 47 ust. 1 lit. b), lecz brzmienie tych dokumentów i zawarte w nich wskazania mogą być różne w zależności od państwa członkowskiego.

               19

               W tych okolicznościach Fővárosi ĺtélőtábla postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:

                        „1)

                        Czy przepis stanowiący, że określonych minimalnych zdolności, o których mowa w art. 44 ust. 2 dyrektywy 2004/18 […], żąda się zgodnie z art. 47 ust. 1 lit. b) tej dyrektywy, można interpretować w ten sposób, że instytucje zamawiające mają prawo powiązać minimum zdolności z pojedynczym wskaźnikiem z dokumentu rachunkowego (bilansu) wybranym przez nie do celów weryfikacji zdolności ekonomicznej i finansowej?

                        2)

                        W przypadku udzielenia odpowiedzi twierdzącej na pierwsze pytanie sąd pragnie się również dowiedzieć, czy wymóg spójności, o którym mowa w przywołanym art. 44 ust. 2 [wskazanej] dyrektywy, spełnia informacja (wynik finansowy za rok obrotowy) wybrana do celów oceny minimalnych zdolności, mająca różną treść w zależności od przepisów rachunkowych poszczególnych państw członkowskich.

                        3)

                        Czy do skorygowania różnic, które występują bezsprzecznie między państwami członkowskimi, wystarczy, by instytucja zamawiająca, oprócz żądania wybranych dokumentów do celów poświadczenia zdolności ekonomicznej i finansowej, zagwarantowała możliwość posłużenia się danymi zewnętrznymi (art. 47 ust. [2 dyrektywy 2004/18]), czy też, w celu spełnienia wymogu spójności w odniesieniu do wszystkich dokumentów wskazanych przez zamawiającego, ten ostatni powinien zagwarantować, że wspomnianą zdolność można poświadczyć w inny sposób (art. 47 ust. 5 [wspomnianej dyrektywy])?”.

         W przedmiocie dopuszczalności wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym

               20

               Édukövízig utrzymuje na wstępie, że wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym jest niedopuszczalny z dwóch powodów. Po pierwsze, dotyczy on kwestii prawnych, które, jako że nie były przedmiotem debaty w toku postępowania poprzedzającego wniesienie sprawy przed sąd krajowy, są nieistotne w świetle sporu faktycznie poddanego pod rozstrzygnięcie tego sądu. Po drugie, wymóg ekonomiczny nie powoduje żadnych rzeczywistych trudności, ponieważ spółka Hochtief Węgry mogła albo powołać się na swój własny bilans, który pozwala spełnić omawiany wymóg, albo działać w imieniu Hochtief Solutions AG, która z uwagi na umowę o przekazaniu zysku łączącą ją ze spółką dominującą, Hochtief AG, mogła, zgodnie z przepisami, którym podlega, powołać się na sytuację ekonomiczną i finansową tej ostatniej spółki, prawnie odpowiedzialnej, co również wystarczyłoby do spełnienia wymogu ekonomicznego.

               21

               Jeśli chodzi o pierwszą z podniesionych podstaw niedopuszczalności, należy stwierdzić, że dotyczy ona zakresu odwołania do sądu krajowego w kształcie wynikającym z zastosowania krajowych norm procesowych, która to kwestia nie należy do właściwości Trybunału.

               22

               Co do drugiej podstawy niedopuszczalności, opiera się ona na rzekomych skutkach płynących z oceny okoliczności faktycznych związanych bądź to z prawem węgierskim, to jest możliwością spełnienia przez Hochtief Węgry wymogu ekonomicznego we własnym zakresie, bądź to z niemieckim prawem spółek, to jest możliwością spełnienia przez Hochtief Solutions AG tego wymogu z racji obowiązku powołania się na sytuację ekonomiczną jej spółki dominującej. Ocena tych okoliczności nie jest zadaniem Trybunału.

               23

               Ponadto należy przypomnieć, że w ramach ustanowionej na mocy art. 267 TFUE współpracy pomiędzy Trybunałem a sądami krajowymi jedynie do sądu krajowego należy ocena, na podstawie konkretnych okoliczności danej sprawy, zarówno tego, czy do wydania wyroku konieczne jest wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, jak i znaczenia dla sprawy pytań przedstawionych Trybunałowi. Nieuwzględnienie przez Trybunał przedstawionego przez sąd krajowy wniosku jest możliwe jedynie wówczas, gdy jest oczywiste, że wykładnia prawa Unii, o której dokonanie się zwrócono, nie pozostaje w jakimkolwiek związku ze stanem faktycznym lub z przedmiotem sporu przed sądem krajowym lub że pytanie jest ogólne bądź hipotetyczne (zob. w szczególności wyrok z dnia 28 października 2010 r. w sprawie C-203/09 Volvo Car Germany, Zb.Orz. s. I-10721, pkt 23 i przytoczone tam orzecznictwo).

               24

               Ponieważ nie zachodzi żadna z powyższych sytuacji, należy rozpatrzyć przedstawione przez sąd krajowy pytania prejudycjalne.

         W przedmiocie pytań prejudycjalnych

         W przedmiocie pytań pierwszego i drugiego

               25

               W pytaniach pierwszym i drugim, które należy rozpatrywać łącznie, sąd krajowy pragnie w istocie ustalić, czy art. 44 ust. 2 i art. 47 ust. 1 lit. b) dyrektywy 2004/18 należy interpretować w ten sposób, że instytucja zamawiająca ma prawo nakładać minimalne wymogi dotyczące sytuacji ekonomicznej i finansowej, posługując się przy tym określoną pozycją bilansu, nawet jeżeli mogą istnieć rozbieżności w odniesieniu do tej pozycji między uregulowaniami różnych państw członkowskich, a w związku z tym w bilansach spółek, w zależności od tego, jakiemu ustawodawstwu w zakresie sporządzania rocznych sprawozdań finansowych podlegają te spółki.

               26

               Na mocy art. 44 ust. 2 akapit pierwszy dyrektywy 2004/18 instytucja zamawiająca ma prawo nakładać minimalne wymogi dotyczące sytuacji ekonomicznej i finansowej zgodnie z art. 47 omawianej dyrektywy. Artykuł 47 ust. 1 lit. b) stanowi, że instytucja zamawiająca może w szczególności żądać od kandydatów i oferentów poświadczenia tej sytuacji za pomocą przedstawienia bilansu.

               27

               Należy jednak stwierdzić, że minimalne wymogi dotyczące sytuacji ekonomicznej i finansowej nie mogą być ustanowione poprzez odesłanie do bilansu w ogóle. Wynika z tego, że uprawnienie, o którym mowa w art. 44 ust. 2 akapit pierwszy dyrektywy 2004/18, można wykonać, jeśli chodzi o omawiany art. 47 ust. 1 lit. b), jedynie poprzez odesłanie od jednego lub kilku konkretnych elementów bilansu.

               28

               Jeśli chodzi o dobór tych elementów, art. 47 dyrektywy 2004/18 pozostawia instytucjom zamawiającym dość dużą swobodę. Odwrotnie niż art. 48 omawianej dyrektywy, który w odniesieniu do kwalifikacji technicznych i zawodowych ustanawia zamknięty system ograniczający sposoby oceny i weryfikacji, jakimi dysponują rzeczone instytucje, a tym samym możliwości redagowania przez nie wymogów (w odniesieniu do analogicznych przepisów dyrektyw poprzedzających dyrektywę 2004/18 zob. wyrok z dnia 10 lutego 1982 r. w sprawie 76/81 Transporoute et travaux, Rec. s. 417, pkt 8–10, 15), art. 47 ust. 4 wprost zezwala bowiem instytucjom zamawiającym na dobieranie dokumentów poświadczających, które kandydaci lub oferenci powinni przedstawić w celu poświadczenia swojej sytuacji ekonomicznej i finansowej. Ponieważ zaś art. 44 ust. 2 dyrektywy 2004/18 odsyła do art. 47, taka sama swoboda wyboru panuje w zakresie wymogów minimalnych dotyczących sytuacji ekonomicznej i finansowej.

               29

               Swoboda ta nie jest jednak nieograniczona. Zgodnie z art. 44 ust. 2 akapit drugi dyrektywy 2004/18 minimalny wymóg dotyczący zdolności musi być bowiem proporcjonalny do przedmiotu zamówienia. Co za tym idzie, element lub elementy bilansu wybrane przez instytucję zamawiającą w celu wyznaczenia minimalnych wymogów dotyczących sytuacji ekonomicznej i finansowej powinny być obiektywnie odpowiednie do tego, by dostarczyć informacji na temat zdolności do wykonania zamówienia przez wykonawcę, a ustanowiony w ten sposób próg musi być dostosowany do wagi danego zamówienia w tym sensie, że ma obiektywnie stanowić pozytywne wskazanie istnienia bazy ekonomicznej i finansowej wystarczającej do wykonania tego zamówienia, lecz nie wykraczać poza to, co jest racjonalnie niezbędne w tym celu.

               30

               Ponieważ ustawodawstwa państw członkowskich w zakresie rocznych sprawozdań finansowych spółek nie stały się przedmiotem pełnej harmonizacji, nie można wykluczyć, że między ustawodawstwami tymi istnieją różnice co do konkretnego elementu bilansu, którym instytucja zamawiająca posługuje się przy ustalaniu minimalnych wymogów dotyczących zdolności do wykonania zamówienia. Należy jednakże zauważyć, że – jak wynika z brzmienia art. 47 ust. 1 lit. b) i c) i z art. 47 ust. 5 dyrektywy 2004/18 – w zamyśle dyrektywy w odniesieniu do poświadczenia sytuacji ekonomicznej i finansowej kandydatów lub oferentów dany dokument może być zgodnie z prawem wymagany przez instytucję zamawiającą, nawet jeżeli obiektywnie nie każdy potencjalny kandydat lub oferent jest w stanie go przedstawić, choćby, w przypadku przytoczonego ust. 1 lit. b), ze względu na różnice w ustawodawstwach. Zatem nie można uznać, że tego rodzaju wymóg stanowi jako taki dyskryminację.

               31

               Z powyższego wynika, że zasadniczo nie można odmówić możliwości nakładania minimalnych wymogów dotyczących sytuacji ekonomicznej i finansowej z tego tylko powodu, że ich spełnienie należy poświadczyć, posługując się przy tym elementem bilansu, co do którego mogą istnieć rozbieżności w uregulowaniach różnych państw członkowskich.

               32

               W związku z tym na pytania pierwsze i drugie należy odpowiedzieć tak, iż art. 44 ust. 2 i art. 47 ust. 1 lit. b) dyrektywy 2004/18 należy interpretować w ten sposób, że instytucja zamawiająca ma prawo nakładać minimalne wymogi dotyczące sytuacji ekonomicznej i finansowej, posługując się jednym lub kilkoma konkretnymi elementami bilansu, pod warunkiem że są one obiektywnie odpowiednie do tego, by dostarczyć informacji na temat zdolności do wykonania zamówienia przez wykonawcę, a ustanowiony w ten sposób próg musi być dostosowany do wagi danego zamówienia w tym sensie, że obiektywnie stanowi on pozytywne wskazanie istnienia bazy ekonomicznej i finansowej wystarczającej do wykonania tego zamówienia, lecz nie wykracza poza to, co jest racjonalnie w tym celu niezbędne. Zasadniczo nie można odmówić możliwości nakładania minimalnych wymogów dotyczących sytuacji ekonomicznej i finansowej z tego tylko powodu, że ich spełnienie należy poświadczyć, posługując się przy tym elementem bilansu, co do którego mogą istnieć rozbieżności między uregulowaniami różnych państw członkowskich.

         W przedmiocie pytania trzeciego

               33

               W trzecim pytaniu sąd krajowy pragnie w istocie ustalić, czy art. 47 dyrektywy 2004/18 należy interpretować w ten sposób, że gdy dany wykonawca nie może spełnić minimalnych wymogów dotyczących sytuacji ekonomicznej i finansowej ze względu na występującą między ustawodawstwami państw członkowskich, w których odpowiednio znajdują się jego własna siedziba i siedziba instytucji zamawiającej, rozbieżność, dotyczącą pozycji bilansu, którą posłużono się, ustalając omawiane minimalne wymogi dotyczące zdolności do wykonania zamówienia, wystarczy, by wspomniany wykonawca mógł powołać się na sytuację innego podmiotu, zgodnie z art. 47 ust. 2, czy też należy zezwolić mu na udowodnienie jego sytuacji ekonomicznej i finansowej za pomocą jakiegokolwiek innego odpowiedniego dokumentu, zgodnie z art. 47 ust. 5.

               34

               Należy jednak zauważyć, że, jak wynika z postanowienia odsyłającego, rozbieżność uregulowań, wokół której powstał spór w sprawie przed sądem krajowym, nie dotyczy zakresu pozycji bilansu, do której odnosi się wymóg ekonomiczny, to jest wyniku w bilansie. Obydwa ustawodawstwa, niemieckie i węgierskie, przewidują bowiem, że pozycja ta powinna wykazywać wynik za rok obrotowy i wypłatę dywidendy. Różnica w tych ustawodawstwach polega natomiast na tym, że prawo węgierskie zabrania, by wypłata dywidendy lub przekazanie zysku skutkowały tym, iż pozycja ta będzie ujemna, podczas gdy prawo niemieckie tego nie zabrania, przynajmniej nie w przypadku takiej spółki zależnej jak Hochtief Solutions AG, którą wiąże ze spółką dominującą umowa o przekazywaniu zysku.

               35

               Zatem omawiana rozbieżność uregulowań polega na tym, że w odróżnieniu od prawa węgierskiego prawo niemieckie nie ogranicza możliwości podjęcia przez spółkę dominującą decyzji o przekazywaniu jej przez spółkę zależną zysków, nawet jeżeli przekazanie to skutkuje ujemnym wynikiem w bilansie tej spółki zależnej, chociaż takiego przekazania zysku nie nakazuje.

               36

               W związku z tym należy uznać, iż poprzez swoje pytanie sąd krajowy dąży do ustalenia, czy art. 47 dyrektywy 2004/18 należy interpretować w ten sposób, że gdy wykonawca nie jest w stanie spełnić minimalnego wymogu dotyczącego sytuacji ekonomicznej i finansowej, takiego jak wymóg ekonomiczny, ze względu na porozumienie, zgodnie z którym wykonawca ten regularnie przekazuje swoje zyski do spółki dominującej, to czy wystarczy, by wykonawca ten mógł powołać się na sytuację innego podmiotu, zgodnie z art. 47 ust. 2, czy też należy mu zezwolić na udowodnienie swojej sytuacji ekonomicznej i finansowej za pomocą jakiegokolwiek innego odpowiedniego dokumentu, zgodnie z art. 47 ust. 5, zważywszy na fakt, że ustawodawstwo państwa członkowskiego siedziby tego wykonawcy zezwala bez ograniczeń na takiego rodzaju porozumienia, podczas gdy zgodnie z ustawodawstwem państwa członkowskiego siedziby instytucji zamawiającej jest ono dozwolone wyłącznie pod warunkiem, że przekazanie zysku nie spowoduje ujemnego wyniku w bilansie.

               37

               Oznacza to, że jeśli w takiej sytuacji spółka zależna nie może spełnić minimalnych wymogów dotyczących sytuacji ekonomicznej i finansowej, które ustalono, posługując się konkretnym elementem bilansu, wynika to ostatecznie nie z rozbieżności ustawodawstw, lecz z decyzji jej spółki dominującej, która zobowiązuje tę spółkę zależną do regularnego przekazywania jej całości swoich zysków.

               38

               W takiej sytuacji wspomnianej spółce zależnej pozostaje jedynie możliwość przewidziana w art. 47 ust. 2 dyrektywy 2004/18, pozwalająca jej na powołanie się na sytuację ekonomiczną i finansową innego podmiotu w drodze przedstawienia zobowiązania tego podmiotu do udostępnienia jej wszelkich niezbędnych środków. Należy stwierdzić, że taka możliwość jest szczególnie dobrze dopasowana do tego rodzaju sytuacji, ponieważ spółka dominująca może w ten sposób sama zaradzić niemożności spełnienia minimalnych wymogów dotyczących zdolności do wykonania zamówienia przez jej spółkę zależną.

               39

               Na trzecie pytanie należy zatem odpowiedzieć tak, iż art. 47 dyrektywy 2004/18 należy interpretować w ten sposób, że gdy wykonawca nie jest w stanie spełnić minimalnego wymogu dotyczącego sytuacji ekonomicznej i finansowej, zgodnie z którym wynik podany w bilansie kandydatów lub oferentów nie może być ujemny dla więcej niż jednego spośród trzech ostatnich zakończonych lat obrotowych, ze względu na porozumienie, zgodnie z którym wykonawca ten regularnie przekazuje swoje zyski do spółki dominującej, to aby spełnić omawiany minimalny wymóg dotyczący zdolności, nie ma on innej możliwości, niż powołać się na sytuację innego podmiotu, zgodnie z art. 47 ust. 2. Nie ma przy tym znaczenia, że ustawodawstwa państwa członkowskiego siedziby wspomnianego wykonawcy i państwa członkowskiego siedziby instytucji zamawiającej różnią się w ten sposób, iż ustawodawstwo pierwszego z tych państw członkowskich zezwala bez ograniczeń na takiego rodzaju porozumienia, podczas gdy zgodnie z ustawodawstwem drugiego państwa członkowskiego są one dozwolone wyłącznie pod warunkiem, że przekazanie zysku nie spowoduje ujemnego wyniku w bilansie.

         W przedmiocie kosztów

               40

               Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed tym sądem, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż poniesione przez strony postępowania przed sądem krajowym, nie podlegają zwrotowi.

               Z powyższych względów Trybunał (siódma izba) orzeka, co następuje:

                           1)

                           Artykuł 44 ust. 2 i art. 47 ust. 1 lit. b) dyrektywy 2004/18/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 31 marca 2004 r. w sprawie koordynacji procedur udzielania zamówień publicznych na roboty budowlane, dostawy i usługi należy interpretować w ten sposób, że instytucja zamawiająca ma prawo nakładać minimalne wymogi dotyczące sytuacji ekonomicznej i finansowej, posługując się jednym lub kilkoma konkretnymi elementami bilansu, pod warunkiem że są one obiektywnie odpowiednie do tego, by dostarczyć informacji na temat zdolności do wykonania zamówienia przez wykonawcę, a ustanowiony w ten sposób próg musi być dostosowany do wagi danego zamówienia w tym sensie, że obiektywnie stanowi pozytywne wskazanie istnienia bazy ekonomicznej i finansowej wystarczającej do wykonania tego zamówienia, lecz nie wykracza poza to, co jest racjonalnie w tym celu niezbędne. Zasadniczo nie można odmówić możliwości nakładania minimalnych wymogów dotyczących sytuacji ekonomicznej i finansowej z tego tylko powodu, że dotyczą one elementu bilansu, co do którego mogą istnieć rozbieżności między ustawodawstwami różnych państw członkowskich.

                           2)

                           Artykuł 47 dyrektywy 2004/18 należy interpretować w ten sposób, że gdy wykonawca nie jest w stanie spełnić minimalnego wymogu dotyczącego sytuacji ekonomicznej i finansowej, zgodnie z którym wynik podany w bilansie kandydatów lub oferentów nie może być ujemny dla więcej niż jednego spośród trzech ostatnich zakończonych lat obrotowych, ze względu na porozumienie, zgodnie z którym wykonawca ten regularnie przekazuje swoje zyski do spółki dominującej, to aby spełnić omawiany minimalny wymóg dotyczący zdolności, nie ma on innej możliwości, niż powołać się na sytuację innego podmiotu, zgodnie z art. 47 ust. 2. Nie ma przy tym znaczenia, że ustawodawstwa państwa członkowskiego siedziby wspomnianego wykonawcy i państwa członkowskiego siedziby instytucji zamawiającej różnią się w ten sposób, iż ustawodawstwo pierwszego z tych państw członkowskich zezwala bez ograniczeń na takiego rodzaju porozumienia, podczas gdy zgodnie z ustawodawstwem drugiego państwa członkowskiego są one dozwolone wyłącznie pod warunkiem, że przekazanie zysku nie spowoduje ujemnego wyniku w bilansie.

                     Podpisy

            (
            *1
         )	Język postępowania: węgierski.


Wyrok Trybunału (szósta izba) z dnia 18 czerwca 1998 r. # Komisja Wspólnot Europejskich przeciwko Republice Portugalskiej. # Uchybienie zobowiązaniom. # Sprawa C-183/97.


Wyrok Trybunału (pierwsza izba) z dnia 9 lipca 1987 r. # Maria Frascogna przeciwko Caisse des dépôts et consignations. # Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Tribunal des affaires de sécurité sociale de Nanterre - Francja. # Zabezpieczenie społeczne. # Sprawa 256/86.


Wyrok Sądu (druga izba) z dnia 4 października 2016 r.#Lidl Stiftung & Co. KG przeciwko Urzędowi Unii Europejskiej ds. Własności Intelektualnej.#Znak towarowy Unii Europejskiej – Postępowanie w sprawie sprzeciwu – Zgłoszenie słownego unijnego znaku towarowego Castello – Wcześniejsze graficzne, krajowe i unijny, znaki towarowe Castelló – Względna podstawa odmowy rejestracji – Prawdopodobieństwo wprowadzenia w błąd – Artykuł 8 ust. 1 lit. b) rozporządzenia (WE) nr 207/2009.#Sprawa T-549/14.


Wyrok Trybunału z dnia 7 listopada 2000 r. # Schutzverband gegen Unwesen in der Wirtschaft eV przeciwko Warsteiner Brauerei Haus Cramer GmbH & Co. KG. # Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Bundesgerichtshof - Niemcy. # Rozporządzenie (EWG) nr 2081/92. # Sprawa C-312/98.


Wyrok Trybunału z dnia 11 maja 1989 r. # Komisja Wspólnot Europejskich przeciwko Królestwu Belgii. # Swobodny przepływ towarów. # Sprawa 52/88.


Wyrok Sądu (trzecia izba) z dnia 19 października 2017 r.#Belén Bernaldo de Quirós przeciwko Komisji Europejskiej.#Służba publiczna – Urzędnicy – Obsadzanie stanowisk – Przeniesienie ze stanowiska kierownika wydziału na stanowisko doradcy – Interes służby – Nadużycie władzy – Prawo do bycia wysłuchanym i obowiązek staranności – Zasada równoważności stanowisk.#Sprawa T-649/16.


Wyrok Sądu do spraw Służby Publicznej (druga izba) z dnia 28 czerwca 2016 r.#Andrea Lorenzet przeciwko Europejskiej Agencji Bezpieczeństwa Transportu Lotniczego.#Służba publiczna – Personel tymczasowy – Artykuł 2 lit. f) WZIP – Umowa na czas nieokreślony – Urlop bezpłatny – Urlop z przyczyn osobistych – Odmowa przedłużenia urlopu bezpłatnego na kolejny rok – Artykuł 52 WZIP.#Sprawa F-144/15.


Wyrok Trybunału z dnia 12 listopada 1987 r. # Amro Aandelen Fonds przeciwko Inspecteur der Registratie en Successie. # Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Gerechtshof Amsterdam - Niderlandy. # Sprawa 112/86.


Wyrok Sądu (druga izba) z dnia 29 stycznia 2013 r. # Thomas Müller przeciwko Urzędowi Harmonizacji w ramach Rynku Wewnętrznego (znaki towarowe i wzory) (OHIM). # Wspólnotowy znak towarowy - Postępowanie w sprawie sprzeciwu - Zgłoszenie graficznego wspólnotowego znaku towarowego Sunless - Wcześniejsze słowne wspólnotowe znaki towarowe SUNLESS i LONCAR-SUNLESS - Względna podstawa odmowy rejestracji - Prawdopodobieństwo wprowadzenia w błąd - Podobieństwo oznaczeń - Artykuł 8 ust. 1 lit. b) rozporządzenia (WE) nr 207/2009. # Sprawa T-662/11.


title: Wyrok Sądu (druga izba) z dnia 28 czerwca 2011 r. # ATB Norte, SL przeciwko Urzędowi Harmonizacji w ramach Rynku Wewnętrznego (znaki towarowe i wzory) (OHIM). # Wspólnotowy znak towarowy - Postępowanie w sprawie sprzeciwu - Zgłoszenie graficznego wspólnotowego znaku towarowego BRICO CENTER Garden - Wcześniejsze graficzne wspólnotowe znaki towarowe ATB CENTROS DE BRICOLAGE Brico Centro i CENTROS DE BRICOLAGE BricoCentro - Względna podstawa odmowy rejestracji - Prawdopodobieństwo wprowadzenia w błąd - Artykuł 8 ust. 1 lit. b) rozporządzenia (WE) nr 207/2009. # Sprawa T-479/09.

text:
      Wyrok Sądu (druga izba) z dnia 28 czerwca 2011 r. – ATB Norte przeciwko OHIM – Bricocenter Italia (BRICO CENTER Garden)
      (sprawa T‑479/09)
      Wspólnotowy znak towarowy – Postępowanie w sprawie sprzeciwu – Zgłoszenie graficznego wspólnotowego znaku towarowego BRICO CENTER Garden – Wcześniejsze graficzne wspólnotowe znaki towarowe ATB CENTROS DE BRICOLAGE Brico Centro i CENTROS DE BRICOLAGE BricoCentro
         – Względna podstawa odmowy rejestracji – Prawdopodobieństwo wprowadzenia w błąd – Artykuł 8 ust. 1 lit. b) rozporządzenia (WE) nr 207/2009

      Wspólnotowy znak towarowy – Definicja i uzyskanie wspólnotowego znaku towarowego – Względne podstawy odmowy rejestracji – Sprzeciw właściciela wcześniejszego identycznego lub podobnego znaku towarowego zarejestrowanego dla identycznych lub podobnych
         towarów lub usług – Prawdopodobieństwo wprowadzenia w błąd w odniesieniu do wcześniejszego znaku towarowego (rozporządzenie Rady nr 207/2009,
         art. 8 ust. 1 lit. b)) (por. pkt 25, 33, 34, 57, 66, 67)

      Przedmiot

               Skarga na decyzję Czwartej Izby Odwoławczej OHIM z dnia 24 września 2009 r. (sprawa R 1044/2008‑4) dotyczącą postępowania
                  w sprawie sprzeciwu między ATB Norte, SL a Bricocenter Italia Srl.

            Informacje dotyczące sprawy

               Zgłaszający wspólnotowy znak towarowy:

               Bricocenter Italia Srl

               Zgłoszony wspólnotowy znak towarowy:

               Graficzny znak towarowy BRICO CENTER dla usług z klasy 35 – zgłoszenie do rejestracji nr 4935144

               Właściciel znaku towarowego lub oznaczenia, na które powołano się w sprzeciwie:

               ATB Norte, SL

               Znak towarowy lub oznaczenie, na które powołano się w sprzeciwie:

               Wcześniejsze graficzne wspólnotowe znaki towarowe ATB CENTROS DE BRICOLAGE Brico Centro (nr 989046) i CENTROS DE BRICOLAGE
                  BricoCentro (nr 3262623) dla usług z klas 35, 37 i 39

               Decyzja Wydziału Sprzeciwów:

               Uwzględnienie sprzeciwu

               Decyzja Izby Odwoławczej:

               Uchylenie zaskarżonej decyzji i oddalenie sprzeciwu w całości

      Sentencja

                  1)

                  	Stwierdza się nieważność decyzji Czwartej Izby Odwoławczej Urzędu Harmonizacji w ramach Rynku Wewnętrznego (znaki towarowe
                     i wzory) (OHIM) z dnia 24 września 2009 r. (sprawa R 1044/2008‑4) w zakresie dotyczącym uwzględnienia odwołania Bricocenter
                     Italia Srl w postępowaniu przed Izbą Odwoławczą w odniesieniu do usług „reklama”, „zarządzanie w działalności handlowej” i „administrowanie
                     działalności handlowej” objętych zgłoszeniem wspólnotowego znaku towarowego.

                  2)

                  	W pozostałym zakresie skarga zostaje oddalona.

                  3)

                  	ATB Norte, SL, Bricocenter Italia i OHIM pokrywają własne koszty poniesione w związku z postępowaniem przed Sądem.