title: Wyrok Trybunału (ósma izba) z dnia 22 września 2016 r.#Kawasaki Motors Europe NV przeciwko Inspecteur van de Belastingdienst/Douane.#Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Gerechtshof Amsterdam.#Odesłanie prejudycjalne – Ocena ważności – Rozporządzenie (WE) nr 1051/2009 – Wspólna taryfa celna – Klasyfikacja taryfowa – Nomenklatura scalona – Pozycja 8701 – Ciągniki – Podpozycje 8701 90 11 i 8701 90 39 – Ciągniki rolnicze (z wyłączeniem ciągników kierowanych przez pieszego) i stosowane w leśnictwie, kołowe, nowe – Lekkie czterokołowe pojazdy terenowe przeznaczone do wykorzystywania jako ciągniki.#Sprawa C-91/15.

text:
         WYROK TRYBUNAŁU (ósma izba)
      z dnia 22 września 2016 r. (
            *1
         )
      „Odesłanie prejudycjalne — Ocena ważności — Rozporządzenie (WE) nr 1051/2009 — Wspólna taryfa celna — Klasyfikacja taryfowa — Nomenklatura scalona — Pozycja 8701 — Ciągniki — Podpozycje od 8701 90 11 do 8701 90 39 — Ciągniki rolnicze (z wyłączeniem ciągników kierowanych przez pieszego) i stosowane w leśnictwie, kołowe, nowe — Lekkie czterokołowe pojazdy terenowe przeznaczone do wykorzystywania jako ciągniki”
      W sprawie C‑91/15
      mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Gerechtshof Amsterdam (sąd apelacyjny w Amsterdamie, Niderlandy) postanowieniem z dnia 12 lutego 2015 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 25 lutego 2015 r., w postępowaniu:

         Kawasaki Motors Europe NV

      przeciwko

         Inspecteur van de Belastingdienst/Douane,

      TRYBUNAŁ (ósma izba),
      w składzie: D. Šváby (sprawozdawca), prezes izby, J. Malenovský i M. Safjan, sędziowie,
      rzecznik generalny: M. Szpunar,
      sekretarz: A. Calot Escobar,
      uwzględniając pisemny etap postępowania,
      rozważywszy uwagi przedstawione:

               —

               w imieniu Kawasaki Motors Europe NV przez J.A.H. Hollebeeka, M. van der Knaapa oraz E. van Doornika, advocaten,

               —

               w imieniu rządu niderlandzkiego przez M. Bulterman oraz B. Koopman, działające w charakterze pełnomocników,

               —

               w imieniu Komisji Europejskiej przez J.F. Brakelanda oraz A. Caeirosa, działających w charakterze pełnomocników,

         podjąwszy, po wysłuchaniu rzecznika generalnego, decyzję o rozstrzygnięciu sprawy bez opinii,
      wydaje następujący

         Wyrok

               1

               Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym odnosi się do ważności rozporządzenia Komisji (WE) nr 1051/2009 z dnia 3 listopada 2009 r. dotyczącego klasyfikacji niektórych towarów według Nomenklatury scalonej (Dz.U. 2009, L 290, s. 56).

               2

               Niniejszy wniosek złożono w ramach sporu pomiędzy Kawasaki Motors Europe NV (zwaną dalej „KME”) a Inspecteur van de Belastingdienst/Douane (inspektorem służby podatkowej/celnej, Niderlandy, zwanym dalej „inspektorem”) w przedmiocie wydanych przez tego ostatniego trzech wiążących informacji celnych dotyczących lekkich czterokołowych pojazdów terenowych przeznaczonych do wykorzystywania jako ciągniki.

         Ramy prawne

         Prawo Unii

      Rozporządzenie nr 2658/87

               3

               Zgodnie z art. 9 ust. 1 lit. a) tiret pierwsze i art. 10 rozporządzenia Rady (EWG) nr 2658/87 z dnia 23 lipca 1987 r. w sprawie nomenklatury taryfowej i statystycznej oraz w sprawie Wspólnej taryfy celnej (Dz.U. 1987, L 256, s. 1), w brzmieniu zmienionym rozporządzeniem Rady (WE) nr 254/2000 z dnia 31 stycznia 2000 r. (Dz.U. 2000, L 28, s. 16) (zwanego dalej „rozporządzeniem nr 2658/87”) Komisja Europejska, wspomagana przez komitet kodeksu celnego, przyjmuje środki dotyczące stosowania Nomenklatury scalonej, która stanowi załącznik I do rozporządzenia nr 2658/87 w odniesieniu do klasyfikacji towarów. Rozporządzenie nr 1051/2009 zostało przyjęte na podstawie pierwszego z tych przepisów.

               4

               Nomenklatura scalona (zwana dalej „CN”), zmieniona rozporządzeniem Komisji (WE) nr 948/2009 z dnia 30 września 2009 r. (Dz.U. 2009, L 287, s. 1), zawiera w części pierwszej, sekcja I, punkt A zbiór ogólnych reguł interpretacji tej nomenklatury (zwanych dalej „ogólnymi regułami interpretacji”). Punkt ten stanowi:
               „Klasyfikacja towarów w Nomenklaturze scalonej podlega następującym regułom:

                        1.

                        Tytuły sekcji, działów i poddziałów mają znaczenie wyłącznie orientacyjne; dla celów prawnych klasyfikację towarów należy ustalać zgodnie z brzmieniem pozycji i uwag do sekcji lub działów oraz, o ile nie są one sprzeczne z treścią powyższych pozycji i uwag, zgodnie z następującymi regułami.

                  […]

                        3.

                        Jeżeli stosując regułę [w zastosowaniu reguły] 2 b), lub z innego powodu towary na pierwszy rzut oka są klasyfikowalne do dwóch lub więcej pozycji, klasyfikacji należy dokonać w następujący sposób:

                                 a)

                                 pozycja określająca towar w sposób najbardziej szczegółowy ma pierwszeństwo przed pozycjami określającymi towar w sposób bardziej ogólny […].

                  […]

                        6.

                        Klasyfikacja towarów do podpozycji tej samej pozycji powinna być przeprowadzona zgodnie z ich treścią i uwagami do nich oraz, odpowiednio, zgodnie z powyższymi regułami, zgodnie z zasadą, że tylko podpozycje na tym samym poziomie mogą być porównywane. Odpowiednie uwagi do sekcji i działów mają zastosowanie również do tej reguły, jeżeli treść tych uwag nie stanowi inaczej”.

               5

               Zawarty w części drugiej, zatytułowanej „Tabela stawek celnych”, dział 87 obejmuje „[p]ojazdy nieszynowe oraz ich części i akcesoria”. Zgodnie z uwagą 2 do tego działu „określenie »ciągniki« oznacza pojazdy skonstruowane zasadniczo do ciągnięcia lub pchania innych pojazdów, urządzeń lub ładunków, nawet wyposażone w osprzęt umożliwiający, w połączeniu z podstawowym wykorzystaniem ciągnika, transport narzędzi, nasion, nawozów lub pozostałych towarów”.

               6

               Znajdująca się w dziale 87 pozycja 8701 brzmi w sposób następujący:

                           „8701

                           Ciągniki (inne niż ciągniki objęte pozycją 8709):

                           8701 10 00

                           – Ciągniki kierowane przez pieszego

                           8701 20

                           – Ciągniki drogowe do naczep

                           […]

                           8701 30 00

                           – Ciągniki gąsienicowe

                           8701 90

                           – Pozostałe
                           – – Ciągniki rolnicze (z wyłączeniem ciągników kierowanych przez pieszego) i stosowane w leśnictwie, kołowe:
                           – – – Nowe, o mocy silnika:

                           8701 90 11
                           8701 90 20
                           8701 90 25
                           8701 90 31
                           8701 90 35
                           8701 90 39
                           8701 90 50

                           – – – – Nieprzekraczającej 18 kW
                           – – – – Przekraczającej 18 kW, ale nie przekraczającej 37 kW
                           – – – – Przekraczającej 37 kW, ale nie przekraczającej 59 kW
                           – – – – Przekraczającej 59 kW, ale nie przekraczającej 75 kW
                           – – – – Przekraczającej 75 kW, ale nie przekraczającej 90 kW
                           – – – – Nieprzekraczającej 90 kW
                           – – –Używane

                           8701 90 90

                           – – Pozostałe”

               7

               Stawka cła przywozowego mająca zastosowanie do podpozycji taryfowej 8701 90 90 wynosi 7%, podczas gdy pojazdy objęte podpozycjami od 8701 90 11 do 8701 90 50 korzystają ze zwolnienia z cła.

         Rozporządzenie nr 1051/2009

               8

               Rozporządzenie nr 1051/2009 weszło w życie w dniu 26 listopada 2009 r. Rozporządzenie to dokonuje klasyfikacji dwóch pojazdów zgodnie z danymi znajdującymi się w załączniku do niego.

               9

               Obydwa te pojazdy, opisane jako „nowy czterokołowy pojazd [tak zwany „pojazd terenowy (ATV)”], z silnikiem tłokowym wewnętrznego spalania o zapłonie iskrowym, o mocy silnika około 15 kW i o suchej masie około 310 kg”, klasyfikowane są odpowiednio do podpozycji CN 8701 90 11 i 8701 90 90.

               10

               Według wyjaśnień znajdujących się po ich opisie, te dwa pojazdy mają następujące cechy wspólne:

                        —

                        pojedyncze siedzenie tylko dla kierowcy, o długości około 600 mm,

                        —

                        układ kierowniczy typu samochodowego oparty na zasadzie Ackermana, kierowany za pomocą kierownicy typu motocyklowego,

                        —

                        hamulce na przednie i tylne koła,

                        —

                        automatyczne sprzęgło i wsteczny bieg,

                        —

                        silnik specjalnie przeznaczony do użytku w trudnym terenie i będący w stanie uzyskać przy niskich obrotach wystarczającą moc,

                        —

                        wałek przekazujący napęd na tylne koła,

                        —

                        opony z odpowiednim profilem do użytku w terenie,

                        —

                        otwór z elementami do przyłączania różnych urządzeń sprzęgających oraz

                        —

                        uciąg około 1170 kg (bez hamulca).

               11

               Zgodnie z wyjaśnieniami jedynie pierwszy z pojazdów posiada zamontowaną na stałe „wciągarkę nadającą się do ciągnięcia kłód drewna”. W wyjaśnieniach wspomina się, że „pojazd skonstruowany jest zasadniczo do prowadzenia prac na obszarach leśnych”.

               12

               Zgodnie z uzasadnieniem znajdującym się w rzeczonym załączniku klasyfikacja wyznaczona jest przez reguły 1 i 6 ogólnych reguł interpretacji, uwagę 2 do działu 87 części drugiej CN oraz brzmienie kodu CN 8701 i podpozycji 8701 90 oraz ośmiocyfrowych podpozycji odpowiadających każdemu z pojazdów.

               13

               Podobne stwierdzenia zawarte są również w tym uzasadnieniu dla obydwu pojazdów:

                        —

                        „Jako że pojazd wyposażony jest w otwór z elementami do przyłączania różnych urządzeń sprzęgających i wałek przekazujący napęd na koła, jego zamierzonym wykorzystaniem jest prowadzenie prac w trudnym terenie i ciągnięcie lub pchanie innych pojazdów, urządzeń lub ładunków (uwaga 2 do działu 87)”.

                        —

                        „Wyklucza się klasyfikację do pozycji 8703, ponieważ pojazd spełnia definicję uwagi 2 do działu 87 i jest w stanie ciągnąć lub pchać co najmniej dwukrotność jego [swojej] suchej masy (bez hamulca). (Zobacz również Noty wyjaśniające do Nomenklatury scalonej do podpozycji od 8701 90 11 do 8701 90 90)”.

               14

               Niemniej jednak w przedostatnim akapicie uzasadnienia dotyczącego każdego z pojazdów wskazano, co następuje:

                        —

                        W odniesieniu do pierwszego pojazdu, klasyfikowanego do podpozycji CN 8701 90 11, stwierdza się, że „wciągarka nadaje pojazdowi charakter ciągnika stosowanego w leśnictwie. (Zobacz również Noty wyjaśniające do Nomenklatury scalonej do podpozycji od 8701 90 11 do 8701 90 50)”.

                        —

                        W odniesieniu do drugiego pojazdu, klasyfikowanego w podpozycji CN 8701 90 90, stwierdza się natomiast, że „wyklucza się klasyfikację jako ciągnika rolniczego lub ciągnika stosowanego w leśnictwie, ponieważ pojazd nie posiada wału odbioru mocy ani hydraulicznego urządzenia podnoszącego, ani wciągarki. (Zobacz również Noty wyjaśniające do Nomenklatury scalonej do podpozycji od 8701 90 11 do 8701 90 50).

               15

               W momencie wydania rozporządzenia nr 1051/2009 w dniu 3 listopada 2009 r. Noty wyjaśniające do nomenklatury scalonej Wspólnot Europejskich (Dz.U. 2008, C 133, s. 1) były zredagowane następująco, jeżeli chodzi o mające znaczenie podpozycje:

                        —

                        Jeżeli chodzi o podpozycje od 8701 90 11 do 8701 90 90:
                        „Podpozycje te włączają tzw. pojazdy terenowe (ATV), przeznaczone do wykorzystywania jako ciągniki, o następujących cechach charakterystycznych:

                                 —

                                 pojedyncze siedzenie dla kierowcy,

                                 —

                                 standardowy hak holowniczy,

                                 —

                                 kierowanie za pomocą kierownicy typu motocyklowego z dwoma uchwytami zawierającymi urządzenia sterujące,

                                 —

                                 kierowanie pojazdu odbywa się przez skręcanie dwóch przednich kół i jest oparte na układzie kierowniczym typu samochodowego (zasada Ackermana),

                                 —

                                 hamulce na wszystkich kołach,

                                 —

                                 automatyczne sprzęgło i bieg wsteczny,

                                 —

                                 silnik specjalnie zaprojektowany do użytku w trudnym terenie i będący w stanie uzyskać przy niskich obrotach wystarczającą moc do holowania sprzętu,

                                 —

                                 napęd przekazywany jest do kół za pomocą wałków, a nie łańcucha,

                                 —

                                 opony dostosowane do wszystkich tych pojazdów mają głęboki wzór bieżnika, odpowiedni dla nierównego terenu,

                                 —

                                 uciąg przyczepy bez hamulca najazdowego wynosi dwukrotność masy własnej pojazdu lub więcej.

                           Jeśli pojazdy spełniają [posiadają] wszystkie powyższe cechy charakterystyczne i są zgodne z notami wyjaśniającymi do podpozycji od 8701 90 11 do 8701 90 50, należy je klasyfikować jako ciągniki rolnicze lub leśne. W przeciwnym razie objęte są podpozycją 8701 90 90.
                        Jeśli nie spełniają [posiadają] one wszystkich powyższych cech charakterystycznych, tzw. pojazdy terenowe należy klasyfikować do pozycji 8703.
                        Podpozycje te wykluczają również tzw. quady [pozycja 8703 lub podpozycja 9503 00 10 (zob. Noty wyjaśniające do tej podpozycji)]”.

                        —

                        Jeżeli chodzi o podpozycje 8701 90 11 do 8701 90 50 – Ciągniki rolnicze (z wyłączeniem ciągników kierowanych przez pieszego) i stosowane w leśnictwie, kołowe:
                        „Podpozycje te obejmują ciągniki rolnicze oraz ciągniki stosowane w leśnictwie, posiadające przynajmniej trzy koła i wyraźnie przeznaczone, biorąc pod uwagę ich konstrukcję i wyposażenie, do stosowania w rolnictwie, ogrodnictwie i w leśnictwie. Jedynie pojazdy tego typu mają ograniczoną prędkość maksymalną [Pojazdy tego typu rozwijają jedynie ograniczoną prędkość] (na ogół [maksymalnie] nie więcej niż 25 km na godzinę na drodze publicznej).
                        Ciągniki rolnicze są zazwyczaj wyposażone w urządzenie hydrauliczne, umożliwiające podnoszenie lub opuszczanie maszyn i urządzeń rolniczych (bron, pługów itp.), w wał odbioru mocy umożliwiający wykorzystanie mocy silnika do napędu innych maszyn lub narzędzi oraz w urządzenie sprzęgające do przyczep. Mogą być one wyposażone także w urządzenie hydrauliczne przeznaczone do obsługi sprzętu przeładunkowego (ładowacze siana, ładowacze obornika itp.), kiedy mogą być one uważane za akcesoria.
                        Podpozycje te obejmują także specjalnie konstruowane ciągniki rolnicze, takie jak ciągniki z podnoszonym podwoziem (ciągniki bramowe), wykorzystywane w winnicach oraz szkółkach, oraz ciągniki do okopywania i ciągniki do przewozu narzędzi.
                        Wymienny sprzęt rolniczy, nawet jeżeli jest podczas odprawy zamontowany na ciągniku, pozostaje klasyfikowany do swoich właściwych pozycji (pozycja 8432, 8433 itp.).
                        Kolejną cechą ciągników stosowanych w leśnictwie jest obecność zamontowanej na stałe wciągarki umożliwiającej ciągnięcie drewna.
                        Zgodnie z uwagą 2 do niniejszego działu ciągniki objęte tymi podpozycjami mogą również zawierać pewne modyfikacje pozwalające im, w zgodności z ich głównym celem, na przewożenie maszyn stosowanych w rolnictwie lub w leśnictwie, narzędzi, nawozów, nasion itp.
                        Podpozycje te nie obejmują kosiarek gazonowych (określanych jako kosiarki jezdne lub ciągniki ogrodowe), wyposażonych w zamontowane na stałe urządzenie do cięcia oraz w nie więcej niż jeden wał odbioru mocy, wyłącznie w celu napędu sprzętu do cięcia (zob. Noty wyjaśniające do HS do pozycji 8433)”.

                        —

                        W odniesieniu do podpozycji 8701 90 90, zatytułowanej „Pozostałe”:
                        Podpozycja ta obejmuje:

                                 1)

                                 ciągniki do robót publicznych;

                                 2)

                                 ciągniki jednoosiowe do przegubowych pojazdów silnikowych”.

         Postępowanie główne i pytanie prejudycjalne

               16

               Spór w postępowaniu głównym dotyczy klasyfikacji taryfowej trzech modeli pojazdów terenowych marki Kawasaki (KVF‑360 4x4, KVF‑650 4x4 i KVF‑750 4x4). Modele te posiadają następujące właściwości:

                        —

                        silnik tłokowy wewnętrznego spalania o zapłonie iskrowym chłodzony powietrzem w przypadku pierwszego pojazdu, chłodzony cieczą w przypadku dwóch pozostałych pojazdów, o mocy odpowiednio 5,7 kW, 30,9 kW i 37,1 kW;

                        —

                        mają pojedyncze siedzenie i są skonstruowane tylko dla jednej osoby;

                        —

                        sucha masa wynosi odpowiednio 274,5 kg, 273 kg i 275 kg;

                        —

                        układ kierowniczy oparty na zasadzie Ackermana, kierowany za pomocą kierownicy typu motocyklowego;

                        —

                        hamulce na przednie i tylne koła;

                        —

                        automatyczne sprzęgło i wsteczny bieg;

                        —

                        silnik specjalnie zaprojektowany do użytku w trudnym terenie i będący w stanie uzyskać przy niskich obrotach wystarczającą moc;

                        —

                        napęd na oś tylną lub na cztery koła;

                        —

                        opony o głębokim wzorze bieżnika, odpowiednim dla wykorzystywania poza drogami;

                        —

                        ucho dyszla do ciągnięcia przyczep;

                        —

                        uciąg bez hamulca, odpowiednio, 620 kg, 567 kg i 567 kg; uciąg z hamulcem, odpowiednio, 1028 kg, 1096 kg i 1098 kg;

                        —

                        napęd przekazywany przez wał;

                        —

                        automatyczna skrzynia biegów (biegi z bezstopniową zmianą przełożenia) oraz

                        —

                        brak wału odbioru mocy, hydraulicznego urządzenia podnoszącego i wciągarki.

               17

               W dniu 28 kwietnia 2010 r. KME wystąpiła o udzielenie wiążących informacji taryfowych dla tych trzech modeli pojazdów terenowych, wnosząc o zaklasyfikowanie ich odpowiednio w podpozycjach CN 8701 90 11, 8701 90 20 i 8701 90 25 dotyczących ciągników rolniczych i ciągników stosowanych w leśnictwie, przy rozróżnieniu w zakresie klasyfikacji w zależności od mocy silnika każdego modelu.

               18

               Wiążącej informacji taryfowej udzielono w dniu 11 maja 2010 r., przy czym wszystkie modele zaklasyfikowano do podpozycji 8701 90 90.

               19

               Po nieuwzględnieniu odwołania KME, spółka ta zaskarżyła decyzje zawierające wiążące informacje taryfowe wnosząc skargi, które Gerechtshof Amsterdam (sąd apelacyjny w Amsterdamie) rozpatruje na etapie apelacji.

               20

               Sąd ten wskazuje, że początek sporu w postępowaniu głównym przypada na 1992 r., kiedy to właściwy organ administracji postanowił zaklasyfikować pojazdy analogiczne do pojazdów będących jego przedmiotem lub identyczne z nimi do podpozycji CN 8703 21 10 jako pojazdy skonstruowane do przewozu osób. Sąd, który miał wówczas właściwość do orzekania w przedmiocie sporów dotyczących taryf celnych, uznał jednak tę klasyfikację za błędną i stwierdził, że przedmiotowe pojazdy należało klasyfikować do podpozycji 8701 90 11, obejmującej ciągniki rolnicze i stosowane w leśnictwie, kołowe, nowe, o mocy silnika nieprzekraczającej 18 kW. Wydane zostały informacje taryfowe zgodne z tym orzeczeniem.

               21

               Po upływie terminu ważności tych informacji KME wystąpiła z nowymi wnioskami o udzielenie wiążącej informacji taryfowej dla pojazdów tego samego rodzaju, w tym dla pojazdu terenowego model KVF‑650 4x4, który to stanowi jeden z trzech modeli będących obecnie przedmiotem sporu w postępowaniu głównym. W wiążących informacjach taryfowych wydanych w następstwie tych wniosków inspektor ponownie zaklasyfikował te pojazdy do podpozycji CN 8703 21 10, obejmującej „nowe pojazdy samochodowe i pozostałe pojazdy mechaniczne, przeznaczone zasadniczo do przewozu osób, o pojemności skokowej nieprzekraczającej 1000 cm3”. Klasyfikacji tej dokonano odnosząc się do rozporządzenia Komisji (WE) nr 2518/98 z dnia 23 listopada 1998 r. Wskazany powyżej art. 9 stanowi podstawę rozporządzenia Komisji nr 2518/98 dotyczącego klasyfikacji niektórych towarów według Nomenklatury scalonej (Dz.U. 1998, L 315, s. 3).

               22

               W ramach postępowania sądowego wszczętego przez KME w odniesieniu do rzeczonych wiążących informacji taryfowych Gerechtshof Amsterdam (sąd apelacyjny w Amsterdamie) stara się dowiedzieć od Trybunału, czy rozporządzenie to jest ważne, a jeżeli tak, to do jakich podpozycji należy klasyfikować przedmiotowe pojazdy.

               23

               W wyroku z dnia 27 kwietnia 2006 r., Kawasaki Motors Europe (C‑15/05, EU:C:2006:259) Trybunał stwierdził nieważność rozporządzenia nr 2518/98. W pkt 2 sentencji tego wyroku nowe pojazdy czterokołowe przeznaczone do poruszania się w każdego rodzaju terenie, mające jedno siedzenie, wyposażone w mechanizm kierowniczy skonstruowany w oparciu o zasadę Ackermana, poruszany za pomocą kierownicy, oraz w hak holowniczy, odznaczające się charakterystyką techniczną umożliwiającą pchanie ciężaru przynajmniej dwukrotnie większego od ich ciężaru własnego, należy sklasyfikować do podpozycji 8701 90 tej nomenklatury, albowiem ostateczna klasyfikacja tych pojazdów powinna odbywać się do podpozycji odpowiednich dla mocy silnika tych pojazdów.

               24

               W następstwie tego wyroku inspektor udzielił w dniu 12 stycznia 2009 r. nowych wiążących informacji taryfowych, klasyfikując przedmiotowe pojazdy do podpozycji CN 8701 90 11 lub 8701 90 20, w zależności od mocy ich silników.

               25

               Jednakże w dniu 3 grudnia 2009 r. inspektor powiadomił, że rzeczone informacje utraciły ważność z powodu wejścia w życie rozporządzenia nr 1051/2009 i na jego podstawie udzielił wiążących informacji taryfowych spornych obecnie w postępowaniu głównym, klasyfikując przedmiotowe pojazdy do podpozycji CN 8701 90 90.

               26

               Podobnie jak strony w postępowaniu głównym, sąd odsyłający uważa, że jakkolwiek pojazd, o którym mowa w pkt 2 załącznika do rozporządzenia nr 1051/2009, i pojazdy będące przedmiotem postępowania głównego nie są identyczne, to jednak są one podobne i w konsekwencji rozporządzenie to można zastosować do tych drugich pojazdów w drodze analogii poprzez odniesienie do wyroku z dnia 4 marca 2004 r., Krings (C‑130/02, EU:C:2004:122).

               27

               Niemniej jednak sąd odsyłający ma wątpliwości co do ważności tego rozporządzenia w zakresie, w jakim wynika z niego, że pojazdy te należy klasyfikować do podpozycji CN 8701 90 90, albowiem nie mają one wału odbioru mocy, hydraulicznego urządzenia podnoszącego ani wciągarki.

               28

               Sąd ten uważa bowiem, że pkt 2 sentencji wyroku z dnia 27 kwietnia 2006 r., Kawasaki Motors Europe (C‑15/05, EU:C:2006:259), wydanego w ramach postępowania głównego, które dotyczyło miedzy innymi modelu pojazdu identycznego z jednym z dwóch pojazdów spornych w postępowaniu głównym, a mianowicie modelu KVF‑650 4x4, nie można interpretować inaczej, niż że oznacza on, iż Trybunał zaklasyfikował te pojazdy jako „ciągniki rolnicze i stosowane w leśnictwie”, gdyż w podpozycji CN 8701 90 jedynie dla tej kategorii ciągników nomenklatura precyzuje podpozycje w zależności od mocy silnika (podpozycje ośmiocyfrowe od 8701 90 11 do 8701 90 39).

               29

               Ponadto Gerechtshof Amsterdam (sad apelacyjny w Amsterdamie) zaznacza, że Noty wyjaśniające dotyczące podpozycji od 8701 90 11 do 8701 90 50, do których odnosi się uzasadnienie pkt 2 załącznika do rozporządzenia 1051/2009, o zbadanie ważności którego wystąpiono obecnie do Trybunału, co prawda wspominają, że ciągniki stosowane w leśnictwie cechuje obecność wciągarki, lecz jeżeli chodzi ciągniki rolnicze stanowią, że są one jedynie „zazwyczaj” wyposażone w urządzenie hydrauliczne umożliwiające podnoszenie i w wał odbioru mocy, co nie wyklucza klasyfikowania jako ciągnika rolniczego pojazdów terenowych takich jak pojazdy będące przedmiotem sporu w postępowaniu głównym, nie wyposażonych w urządzenie hydrauliczne umożliwiające podnoszenie ani w wał odbioru mocy.

               30

               W tych okolicznościach Gerechtshof Amsterdam postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującym pytaniem prejudycjalnym:
               „Czy rozporządzenie (WE) nr 1051/2009 […] jest ważne?”.

         W przedmiocie pytania prejudycjalnego

         Dopuszczalność pytania prejudycjalnego

               31

               Komisja podnosi, że pytanie prejudycjalne jest niedopuszczalne, albowiem rozporządzenie nr 1051/2009, o którego ocenę ważności wystąpiono do Trybunału, nie ma wpływu na wynik sporu w postępowaniu głównym. Jak bowiem wynika z postanowienia odsyłającego, pojazdy, których dotyczy ten spór, nie są identyczne z pojazdem, o którym mowa w pkt 2 załącznika do tego rozporządzenia, a jedynie porównywalne z nim, przez co rzeczone rozporządzenie nie ma bezpośrednich konsekwencji prawnych dla klasyfikacji pojazdów spornych w postępowaniu głównym.

               32

               W tym względzie sąd odsyłający błędnie interpretuje wyrok z dnia 4 marca 2004 r., Krings (C‑130/02, EU:C:2004:122). Z wyroku tego nie wynika bowiem, że stosowanie w drodze analogii rozporządzenia dotyczącego klasyfikacji do produktów porównywalnych z produktami objętymi tym rozporządzeniem jest obowiązkowe, albowiem wyrok ten przedstawia to rozporządzenie raczej jako źródło inspiracji w perspektywie wspierania spójnej interpretacji CN i równego traktowania podmiotów gospodarczych.

               33

               Ponadto sąd ów nie uzasadnił, w jaki sposób pojazdy rozpatrywane w postępowaniu głównym są porównywalne z pojazdem, o którym mowa w pkt 2 załącznika do rozporządzenia nr 1051/2009.

               34

               Ten zarzut niedopuszczalności należy oddalić.

               35

               W tym względzie należy zaznaczyć na wstępie, że sąd odsyłający posługuje się dokładnie tym samym terminem co termin wykorzystany w pkt 35 wyroku z dnia 4 marca 2004 r., Krings (C‑130/02, EU:C:2004:122) w wersji w języku niderlandzkim, a mianowicie przymiotnikiem „vergelijkbaar”, któremu we francuskiej wersji językowej tego wyroku odpowiada przymiotnik „analogues”, a w wersji w języku niemieckim, będącym językiem postępowania prejudycjalnego, w którego ramach wydany został rzeczony wyrok, czasownik „entsprechen”.

               36

               W pozostałym zakresie wydaje się, po pierwsze, że sąd ten nie poprzestał na stwierdzeniu, że produkty będące przedmiotem postępowania głównego są analogiczne do produktu opisanego w pkt 2 załącznika do rozporządzenia nr 1051/2009, która to ocena okoliczności faktycznych należy do jego wyłącznej właściwości, lecz przedstawił ponadto szczegółowy opis rzeczonych produktów, odpowiadający zresztą zasadniczo opisowi znajdującemu się w tym załączniku jeżeli chodzi o produkty, których dotyczy jego pkt 2. Z opisów znajdujących się w pkt 9–11 i 16 niniejszego wyroku wynika, że pojazdy będące przedmiotem sporu w postępowaniu głównym są analogiczne do pojazdu, którego dotyczy pkt 2 załącznika do rzeczonego rozporządzenia. Zasadniczo sąd odsyłający stwierdził, że wszystkie te pojazdy mają wszystkie cechy wymagane, aby uznać je za „ciągniki” w rozumieniu pozycji CN 8701, oraz nie posiadają wału odbioru mocy, hydraulicznego urządzenia podnoszącego ani wciągarki.

               37

               W ten oto sposób sąd odsyłający zadośćuczynił wymogom art. 94 lit. a) i c) regulaminu postępowania przed Trybunałem, włączając do postanowienia odsyłającego omówienie istotnych okoliczności faktycznych sprawy, jakie ustalił, które pozwala poznać powody, z jakich zastanawia się nad ważnością części tego rozporządzenia.

               38

               Po drugie, wystarczy zaznaczyć, że w wyroku z dnia 4 marca 2004 r., Krings (C‑130/02, EU:C:2004:122), chociaż postanowienie odsyłające dotyczyło produktów, które nie były identyczne z produktami wymienionymi w mającej znaczenie części załącznika do rozporządzenia dotyczącego klasyfikacji o sprawdzenie ważności którego wystąpiono do Trybunału, a jedynie analogiczne do nich (zob. pkt 34 i 35 tego wyroku), Trybunał wypowiedział się jednak w przedmiocie ważności tego rozporządzenia (zob. pkt 1 sentencji tego wyroku).

               39

               Z utrwalonego orzecznictwa Trybunału wynika bowiem, że chociaż rozporządzenie dotyczące klasyfikacji nie ma bezpośredniego zastosowania do produktów, które nie są identyczne z produktem będącym przedmiotem tego rozporządzenia, a jedynie analogiczne do niego, to ma ono zastosowanie w drodze analogii do tych produktów (wyroki: z dnia 4 marca 2004 r., Krings, C‑130/02, EU:C:2004:122, pkt 34, 35; z dnia 13 lipca 2006 r., Anagram International, C‑14/05, EU:C:2006:465, pkt 31–33). W konsekwencji jeżeli sąd odsyłający ma wątpliwości co do ważności rozporządzenia klasyfikującego, które musi zastosować w drodze analogii do produktów wystarczająco analogicznych do produktów nim objętych, uzasadnione jest, aby skierował do Trybunału wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym w celu dokonania oceny ważności tego rozporządzenia (zob. podobnie w szczególności wyrok z dnia 19 lutego 2009 r., Kamino International Logistics (C‑376/07, EU:C:2009:105, pkt 69).

               40

               Należy więc udzielić odpowiedzi na pytanie prejudycjalne.

         Co do istoty

               41

               Należy przypomnieć, że w pkt 2 sentencji wyroku z dnia 27 kwietnia 2006 r., Kawasaki Motors Europe (C‑15/05, EU:C:2006:259) Trybunał orzekł, że „nowe pojazdy czterokołowe przeznaczone do poruszania się w każdego rodzaju terenie, mające jedno siedzenie, wyposażone w mechanizm kierowniczy skonstruowany w oparciu o zasadę Ackermana, poruszany za pomocą kierownicy, oraz w hak holowniczy, odznaczające się charakterystyką techniczną umożliwiającą pchanie ciężaru przynajmniej dwukrotnie większego od ich ciężaru własnego, należy sklasyfikować do podpozycji 8701 90 tej nomenklatury. Do Gerechtshof te Amsterdam [(sądu apelacyjnego w Amsterdamie)] należy dokonanie klasyfikacji wskazanych pojazdów do podpozycji odpowiednich dla mocy silnika tych pojazdów”.

               42

               Podpozycja CN 8701 90, dotycząca ciągników innych niż ciągniki kierowane przez pieszego, ciągniki drogowe do naczep, ciągniki gąsienicowe, których dotyczą pozycje od 8701 10 do 8701 30, obejmuje dwie kategorie ciągników, a mianowicie:

                        —

                        po pierwsze, ciągniki rolnicze (z wyłączeniem ciągników kierowanych przez pieszego) i stosowane w leśnictwie, kołowe;

                        —

                        po drugie, ciągniki inne niż ciągniki objęte podpozycjami z zakresu od 8701 10 do 8701 30 będące ciągnikami rolniczymi lub stosowanymi w leśnictwie (zwane dalej „pozostałymi ciągnikami”).

               43

               Pozostałych ciągników dotyczy podpozycja ośmiocyfrowa, a mianowicie podpozycja 8701 90 90.

               44

               Natomiast ciągniki rolnicze i stosowane w leśnictwie są objęte różnymi podpozycjami ośmiocyfrowymi. Przede wszystkim rozróżnia się je w zależności od tego, czy są używane – i wówczas to objęte są pozycją 8701 90 50 – czy nowe. Następnie nowe ciągniki rolnicze i stosowane w leśnictwie są rozdzielone do sześciu ośmiocyfrowych podpozycji w zależności od mocy ich silnika, a mianowicie do podpozycji 8701 90 11, 8701 90 20, 8701 90 25, 8701 90 31, 8701 90 35 i 8701 90 39.

               45

               Podpozycja CN 8701 90 nie zawiera innych ośmiocyfrowych podpozycji niż wymienione w dwóch poprzednich punktach niniejszego wyroku.

               46

               Z powyższych ustaleń wynika, że pkt 2 sentencji wyroku z dnia 27 kwietnia 2006 r., Kawasaki Motors Europe (C‑15/05, EU:C:2006:259) dotyczy wyłącznie ośmiocyfrowych podpozycji CN od 8701 90 11 do 8701 90 39, odnoszących się do rolniczych i stosowanych w leśnictwie nowych ciągników, albowiem Trybunał dokonał interpretacji tych podpozycji w ten sposób, że należy uważać, iż mają one znaczenie dla klasyfikacji taryfowej pojazdów takich jak opisane we wspomnianym wyżej pkt 2, przy czym szczególną podpozycję w ich ramach określa moc silnika klasyfikowanego pojazdu. W konsekwencji podpozycję 8701 90 90, dotyczącą ciągników, należy wykluczyć przy klasyfikacji tych pojazdów.

               47

               Należy ponadto stwierdzić, że pojazd opisany w pkt 2 załącznika do rozporządzenia nr 1051/2009 jest w świetle opisu znajdującego się w pkt 26–31 tego wyroku analogiczny do pojazdów będących przedmiotem sprawy zakończonej wyrokiem z dnia 27 kwietnia 2006 r., Kawasaki Motors Europe (C‑15/05, EU:C:2006:259). Stwierdzenie to znajduje potwierdzenie w okoliczności, że jeden z modeli pojazdów będących przedmiotem sprawy zakończonej tym wyrokiem, a mianowicie model KVF‑650 4x4, jest również przedmiotem niniejszej sprawy w postępowaniu głównym. Tymczasem, jak wynika z pkt 36 niniejszego wyroku, pojazdy będące przedmiotem niniejszej sprawy w postępowaniu głównym są, bez różnicy, analogiczne do pojazdu opisanego w pkt 2 rzeczonego załącznika.

               48

               W konsekwencji z uwag poczynionych w pkt 46 i 47 niniejszego wyroku wynika, że rozporządzenie nr 1051/2009, wobec faktu że klasyfikuje pojazd opisany w jego załączniku 2 do podpozycji CN 8701 90 90, a nie do jednej z jej podpozycji z zakresu od 8701 90 11 do 8701 90 39, w zależności od mocy silnika tego pojazdu, jest niezgodne z zakresem tych drugich podpozycji wynikającym z pkt 2 sentencji wyroku z dnia 27 kwietnia 2006 r., Kawasaki Motors Europe (C‑15/05, EU:C:2006:259).

               49

               Zastrzeżenia podniesione przez Komisję nie mogą podważyć stwierdzenia nieważności, które zwykle wynikać będzie z tej niezgodności.

               50

               W tym względzie należy zauważyć, po pierwsze, że w pkt 2 sentencji wyroku z dnia 27 kwietnia 2006 r., Kawasaki Motors Europe (C‑15/05, EU:C:2006:259) Trybunał poprzestał na interpretacji ośmiocyfrowych podpozycji znajdujących się w ramach podpozycji CN 8701 90 w świetle cech pojazdów opisanych przez sąd odsyłający, zgodnie z wnioskiem tego sądu zawartym w jego drugim pytaniu, orzekając, iż sąd ten musi sam dokonać klasyfikacji tych pojazdów.

               51

               Po drugie, nie można zgodzić się z Komisją w zakresie twierdzenia, iż główny powód zaklasyfikowania pojazdu opisanego w pkt 2 załącznika do rozporządzenia nr 1051/2009 do podpozycji 8701 90 90, mianowicie że „klasyfikacja jako ciągnika rolniczego lub stosowanego w rolnictwie jest wykluczona, zważywszy, iż pojazd nie ma wału odbioru mocy, hydraulicznego urządzenia podnoszącego ani wciągarki”, wynika z not wyjaśniających do CN, albowiem precyzują one w odniesieniu do podpozycji od 8701 90 11 do 8701 90 50, że „ciągniki rolnicze są zazwyczaj wyposażone w urządzenie hydrauliczne, umożliwiające podnoszenie lub opuszczanie maszyn i urządzeń rolniczych (bron, pługów itp.), w wał odbioru mocy umożliwiający wykorzystanie mocy silnika do napędu innych maszyn lub narzędzi oraz w urządzenie sprzęgające do przyczep” oraz że „cechą ciągników stosowanych w leśnictwie jest obecność zamontowanej na stałe wciągarki umożliwiającej ciągnięcie drewna”.

               52

               Orzecznictwo Trybunału uznaje znaczenie tych not wyjaśniających, albowiem przyczyniają się one w istotny sposób do interpretacji zakresu poszczególnych pozycji taryfowych, jednakże nie są one prawnie wiążące (zob. podobnie między innymi wyrok z dnia 17 lipca 2014 r., Sysmex Europe, C‑480/13, EU:C:2014:2097, pkt 30 i przytoczone tam orzecznictwo).

               53

               W tym względzie należy zaznaczyć, po pierwsze, że fragmenty not wyjaśniających do CN, do których odnosi się Komisja, nie mają zakresu bezwzględnego. Co się tyczy bowiem urządzenia hydraulicznego umożliwiającego podnoszenie lub opuszczanie maszyn i urządzeń rolniczych i wału odbioru mocy umożliwiającego wykorzystanie mocy silnika do napędu innych maszyn lub narzędzi, w wypadku ciągników rolniczych wskazano tam po prostu że są one w nie „zazwyczaj” wyposażone. Tymczasem, jak wskazuje sąd odsyłający, z takiego sposobu sformułowania wynika, że brak tych elementów nie wystarcza do wykluczenia, iż ciągnik ma przeznaczenie rolnicze. Nie można przyjąć wyjaśnienia podanego przez Komisję, wedle którego rzeczone sformułowanie odpowiada przerzuceniu ciężaru dowodu przeznaczenia pojazdu. Zakres ten nie wynika bowiem z not wyjaśniających, co zresztą potwierdza brak w uzasadnieniu klasyfikacji w pkt 2 załącznika do rozporządzenia 1051/2009 stwierdzenia, iż inne cechy przedmiotowego pojazdu nie decydują o jego rolniczym przeznaczeniu.

               54

               Po drugie, zgodnie z pierwszą ogólną regułą interpretacji klasyfikację towarów należy ustalać zgodnie z brzmieniem pozycji i uwag do sekcji lub działów oraz pozostałymi regułami ogólnymi, o ile nie są one sprzeczne z treścią tych pozycji i uwag. Szósta reguła interpretacji stanowi, że klasyfikacja towarów do podpozycji tej samej pozycji powinna być przeprowadzona zgodnie z ich treścią i uwagami do nich, z uwzględnieniem ewentualnych zmian wynikających z powyższych reguł, zgodnie z innymi regułami ogólnymi. Wreszcie z trzeciej reguły ogólnej lit. a) wynika, że jeżeli towary na pierwszy rzut oka są klasyfikowalne do dwóch lub więcej pozycji, klasyfikacji należy dokonać w ten sposób, że pozycja określająca towar w sposób najbardziej szczegółowy ma pierwszeństwo przed pozycjami określającymi towar w sposób bardziej ogólny.

               55

               W niniejszej sprawie bezsporne jest, że pojazdy użytkowe, takie jak pojazd wskazany w pkt 2 załącznika do rozporządzenia nr 1051/2009, należy klasyfikować jako „ciągniki” w rozumieniu podpozycji 8701 90, która dotyczy wyłącznie pojazdów użytkowych. Główne rozróżnienie w ramach tej podpozycji opiera się na przeznaczeniu rolniczym lub leśniczym bądź innym danych ciągników.

               56

               Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału przeznaczenie produktu może stanowić obiektywne kryterium klasyfikacji, o ile jest ono właściwe temu produktowi, co daje się ocenić na podstawie jego obiektywnych cech i właściwości (wyrok z dnia 17 lipca 2014 r., Sysmex Europe, C‑480/13, EU:C:2014:2097, pkt 31 i przytoczone tam orzecznictwo).

               57

               Ponadto z uwagi na zakres trzeciej ogólnej reguły interpretacji lit. a) –jeśli ciągnik ma takie obiektywne cechy należy, zaklasyfikować go do podpozycji określającej towar w sposób najbardziej szczegółowy.

               58

               W niniejszej sprawie, jak wynika zresztą z not wyjaśniających do CN, rolnicze lub leśnicze przeznaczenie ciągników może wynikać z ich konstrukcji i obecności urządzeń lub wyposażenia powodujących, że ich przeznaczeniem jest, by były wykorzystywane w gospodarstwach rolnych lub ogrodniczych, bez potrzeby wiązania z góry tego przeznaczenia z obecnością pewnych wyczerpująco wyliczonych urządzeń lub wyposażenia.

               59

               Tymczasem jak wynika z opisu tych rodzajów pojazdów wymienionych w wyroku z dnia 27 kwietnia 2006 r., Kawasaki Motors Europe (C‑15/05, EU:C:2006:259), które odpowiadają zasadniczo pojazdowi wskazanemu w pkt 2 załącznika do rozporządzenia nr 1051/2009, pojazdy, których dotyczy ten wyrok, cechuje, poza dużym uciągiem, ich specjalna konstrukcja, w szczególności jeżeli chodzi o silnik, opony i zawieszenie, mająca na celu umożliwienie poruszania się w trudnym terenie naturalnym, wraz ze sprzętem, który mogą być do nich doczepiony poprzez różne urządzenia łączące lub holownicze. Wszystkie te cechy są ogólne, obiektywne i widoczne.

               60

               Po trzecie, nie ma znaczenia, że jak wspomina Komisja, ciągniki mające pozornie przeznaczenie rolnicze lub leśnicze mogą być wykorzystywane w celach rekreacyjnych. Należy bowiem przypomnieć, że jeżeli w momencie odprawy celnej obiektywna cecha towaru może zostać sprawdzona, okoliczność, iż inne użycie tego towaru jest możliwe, nie wyklucza jego kwalifikacji prawnej. Dla dokonania klasyfikacji celnej towaru nie jest konieczne, aby towar ten był tylko i wyłącznie przeznaczony do użytku zgodnego ze wspomnianą obiektywną cechą. Wystarczy, aby zastosowanie to stanowiło jego zasadnicze przeznaczenie (wyrok z dnia 13 lipca 1006 r.Anagram International, C‑14/05, EU:C:2006:465, pkt 26). W każdym wypadku zastrzeżenie to nie może uzasadniać klasyfikacji rodzajów przedmiotowych pojazdów do podpozycji 8701 90 90, która dotyczy pojazdów użytkowych, podobnie jak wszystkie podpozycje w ramach pozycji CN 8701.

               61

               Po czwarte wreszcie, konsekwencją klasyfikacji pojazdów takich jak pojazd wskazany w pkt 2 załącznika do rozporządzenia nr 1051/2009 do podpozycji z zakresu od 8701 90 11 do 8701 90 50 nie jest doprowadzenie do interpretacji podpozycji 8701 90 90 w sposób pozbawiający tę podpozycję treści. Wystarczy w tym względzie zauważyć, że noty wyjaśniające do CN do ostatniej ze wspomnianych podpozycji wymieniają tytułem przykładu objęte nią pojazdy, a mianowicie ciągniki do robót publicznych i ciągniki jednoosiowe do przegubowych pojazdów silnikowych.

               62

               Z ogółu powyższych uwag wynika, że przyjmując rozporządzenie 1051/2009 klasyfikujące pojazd opisany w pkt 2 załącznika do niego do podpozycji CN 8701 90 90, a nie do tej z podpozycji z zakresu od 8701 90 11 do 8701 90 39, która odpowiada mocy silnika tego pojazdu, Komisja zmieniła zakres tych dwóch ostatnich podpozycji, ograniczając ten zakres, i w konsekwencji przekroczyła kompetencje przyznane jej w art. 9 ust. 1 lit. a) rozporządzenia nr 2658/87 (zob. podobnie w szczególności wyrok z dnia 4 marca 2004 r., Krings, C‑130/02, EU:C:2004:122, pkt 26).

               63

               Na zadane pytanie należy zatem odpowiedzieć, że pkt 2 załącznika do rozporządzenia nr 1051/2009 jest nieważny, ponieważ klasyfikuje opisany w nim pojazd do podpozycji CN 8701 90 90, a nie do tej z podpozycji CN z zakresu od 8701 90 11 do 8701 90 39, która odpowiada mocy silnika tego pojazdu.

         W przedmiocie kosztów

               64

               Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.

               Z powyższych względów Trybunał (ósma izba) orzeka, co następuje:

                     Punkt 2 załącznika do rozporządzenia Komisji (WE) nr 1051/2009 z dnia 3 listopada 2009 r. dotyczącego klasyfikacji niektórych towarów według Nomenklatury scalonej jest nieważny, ponieważ klasyfikuje opisany w nim pojazd do podpozycji 8701 90 90 tej Nomenklatury scalonej, zmienionej rozporządzeniem Komisji (UE) nr 948/2009 z dnia 30 września 2009 r., a nie do tej z podpozycji z zakresu od 8701 90 11 do 8701 90 39 rzeczonej nomenklatury scalonej, która odpowiada mocy silnika tego pojazdu.

                     Podpisy

            (
            *1
         )	Język postępowania: niderlandzki.


Wyrok Trybunału z dnia 5 maja 1977 r. # Gerda Jansen przeciwko Landesversicherungsanstalt Rheinprovinz. # Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Landessozialgericht Nordrhein-Westfalen - Niemcy. # # Sprawa 104-76.


title: Wyrok Sądu do spraw Służby Publicznej (pierwsza izba) z dnia 16 stycznia 2007 r. # Andrea Borbély przeciwko Komisji Wspólnot Europejskich. # Urzędnicy. # Sprawa F-126/05.

text:
      WYROK SĄDU DO SPRAW SŁUŻBY PUBLICZNEJ
      (pierwsza izba)
      z dnia 16 stycznia 2007 r.
      Sprawa F‑126/05
      Andrea Borbély
      przeciwko
      Komisji Wspólnot Europejskich
      Urzędnicy – Zwrot kosztów – Dodatek na zagospodarowanie – Dieta dzienna – Zwrot kosztów podróży w związku z rozpoczęciem służby – Miejsce naboru – Nieograniczone prawo orzekania
      Przedmiot: Skarga wniesiona na podstawie art. 236 WE i 152 EWEA, w której A. Borbély żąda, po pierwsze, stwierdzenia nieważności decyzji
         Komisji odmawiającej jej przyznania diety dziennej, dodatku na zagospodarowanie oraz zwrotu kosztów podróży poniesionych w związku
         z rozpoczęciem służby, a po drugie, zasądzenia od Komisji na jej rzecz powyższych diety i dodatku, jak również zwrotu wspominanych
         kosztów podróży.

      Orzeczenie: Stwierdza się nieważność decyzji Komisji z dnia 2 marca 2005 r. w zakresie, w jakim odmawia przyznania skarżącej dodatku na
         zagospodarowanie, o którym mowa w art. 5 ust. 1 załącznika VII do regulaminu pracowniczego oraz diety dziennej, o której mowa
         w art. 10 ust. 1 tego samego załącznika. Komisja wypłaci skarżącej, zgodnie z obowiązującymi przepisami regulaminu pracowniczego,
         wspomniane dodatek i dietę wraz z odsetkami za zwłokę, począwszy od chwili, gdy stały się one wymagalne, do momentu faktycznej
         zapłaty, w wysokości określonej przez Europejski Bank Centralny dla głównych operacji refinansowania stosowanej podczas rozpatrywanego
         okresu, podwyższonej o dwa punkty. W pozostałym zakresie skarga zostaje oddalona. Każda ze stron ponosi własne koszty.

      Streszczenie
      1.      Urzędnicy – Zwrot kosztów – Dodatek na zagospodarowanie – Dieta dzienna
      (regulamin pracowniczy urzędników, załącznik VII, art. 5 i 10; rozporządzenie Rady nr 723/2004)
      2.      Urzędnicy – Zwrot kosztów – Koszty podróży z miejsca naboru do miejsca zatrudnienia
      (regulamin pracowniczy urzędników, załącznik VII, art. 4, 5, art. 7 ust. 1 lit. a) i art. 10)
      3.      Urzędnicy – Skarga – Przedmiot – Nakaz dla administracji – Nieograniczone prawo orzekania – Wniosek o zapłatę
      (regulamin pracowniczy urzędników, art. 91 ust. 1; załącznik VII, art. 5 i 10)
      1.      Uchylenie przez rozporządzenie nr 723/2004 zmieniające regulamin pracowniczy urzędników i warunki zatrudnienia innych pracowników
         pierwszego warunku alternatywnego wymienionego w art. 5 załącznika VII do regulaminu pracowniczego, który uzależniał przyznanie
         dodatku na zagospodarowanie od przyznania prawa do dodatku zagranicznego, może być co najwyżej interpretowane w taki sposób,
         że prawodawca zamierzał przywrócić równe traktowanie, jeśli chodzi o warunki przyznawania dodatku na zagospodarowanie osób
         podejmujących służbę w instytucji wspólnotowej po okresie zamieszkiwania lub pracy na terytorium państwa, w którym znajduje
         się ta instytucja. Odtąd osoby, które przed podjęciem zatrudnienia we wspólnotowej służbie publicznej pracowały na rzecz państwa
         lub organizacji międzynarodowej muszą, tak jak wszyscy inni urzędnicy wspólnotowi, udowodnić, że spełniają jedyny warunek
         przewidziany w art. 5 załącznika VII do regulaminu pracowniczego w jego nowym brzmieniu, czyli że w celu spełnienia wymogów
         określonych w art. 20 regulaminu pracowniczego zaistniała konieczność zmiany miejsca zamieszkania. Jednak takie zrównanie
         dwóch kategorii urzędników wcale nie oznacza, że prawodawca również zamierzał zmienić treść rozpatrywanego warunku, który
         został ujęty dokładnie w taki sam sposób w starym, jak i w nowym brzmieniu art. 5 załącznika VII do regulaminu pracowniczego.
         Pojęcie „miejsce zamieszkania” należy tym samym nadal rozumieć jako określenie ośrodka interesów życiowych urzędnika lub pracownika.

      Faktyczne miejsce zamieszkania stanowi jedynie czynnik, który wraz z innymi określa ośrodek interesów życiowych urzędnika.
         Przemawia za tym również cel art. 5 załącznika VII do regulaminu pracowniczego, który nie został ani nie miał zostać zmieniony
         wraz ze zmianą warunków przyznawania dodatku na zagospodarowanie, polegający na zrekompensowaniu obciążeń związanych z sytuacją
         urzędnika po powołaniu, który po przejściu z niepewnego statusu do statusu pewnego musi być w stanie zamieszkiwać w miejscu
         zatrudnienia i zintegrować się w nim w sposób stały i trwały, na nieokreślony, lecz znacząco długi czas. W rezultacie posiadanie
         tymczasowego miejsca zamieszkania w miejscu, w którym znajduje się instytucja zatrudniająca, w szczególności dla celów zawodowych,
         nie stoi w żadnym razie w sprzeczności z celem realizowanym przez dodatek na zagospodarowanie, który odpowiada obciążeniom,
         które zwykle nie dotyczą osób, których ośrodek interesów życiowych znajduje się w tym samym miejscu, co miejsce zatrudnienia.

      To samo odnosi się do diety dziennej, której celem jest wynagrodzenie kosztów i niedogodności związanych z niepewną sytuacją
         urzędnika na okresie próbnym, w szczególności w przypadku gdy musi on zachować równocześnie poprzednie miejsce zamieszkania.
         Tym bardziej w ten sam sposób należy interpretować warunek, aby miejsce zamieszkania musiało ulec zmianie w ramach art. 5
         i 10 załącznika VII do regulaminu pracowniczego.

      (zob. pkt 44, 47–49)
      Odesłanie:
      Sąd Pierwszej Instancji: sprawa T‑74/95 Monteiro da Silva przeciwko Komisji, 12 grudnia 1996 r., RecFP s. I‑A‑583 i II‑1559,
         pkt 63 i 64; sprawa T‑137/95 Mozzaglia przeciwko Komisji, 12 grudnia 1996 r., RecFP s. I‑A‑619 i II‑1657, pkt 57; sprawa T‑132/97
         Collins przeciwko Komitetowi Regionów, 20 sierpnia 1998 r., RecFP s. I‑A‑469 i II‑1379, pkt 41; sprawa T‑251/02 E przeciwko
         Komisji, 13 grudnia 2004 r., Zb.Orz.SP s. I‑A‑359 i II‑1643, pkt 100; sprawa T‑283/03 Recalde Langarica przeciwko Komisji,
         13 września 2005 r., Zb.Orz.SP s. I‑A‑235 i II‑1075, pkt 176

      2.      Aby uwzględnić cel art. 7 ust. 1 lit. a) załącznika VII do regulaminu pracowniczego, polegający na tym, by to pracodawca wspólnotowy
         pokrywał koszty podróży, jakie urzędnik musiał ponieść celem dotarcia do miejsca swego zatrudnienia z miejsca naboru, przy
         ustalaniu ośrodka interesów życiowych urzędnika, który określony jest przez zwykłe miejsce zamieszkania, a tym samym miejsce
         naboru, powinno się, jak przy określaniu zwykłego miejsca zamieszkania dla celów zastosowania art. 4 załącznika VII do regulaminu
         pracowniczego, przywiązywać szczególną wagę do faktycznego miejsca zamieszkania zainteresowanego, w szczególności miejsca
         pracy w chwili naboru. Urzędnik nie może więc ponieść takich kosztów, jeśli bez względu na ośrodek interesów życiowych w rozumieniu
         art. 5 i 10 załącznika VII do regulaminu pracowniczego znajdował się już w chwili naboru, w szczególności z powodów zawodowych,
         w miejscu przyszłego zatrudnienia.

      Nie jest inaczej nawet wówczas, gdy przyszły urzędnik był nieobecny w poprzednim miejscu pracy przez krótki okres przed podjęciem
         służby, czyniąc na przykład użytek ze swego prawa do corocznego urlopu celem powrotu do państwa, w którym znajduje się ośrodek
         jego interesów życiowych. Koszty, jakie poniósłby następnie, aby powrócić do poprzedniego miejsca pracy, które skądinąd byłoby
         również miejscem wykonywania przyszłych obowiązków na rzecz instytucji wspólnotowej, nie mogłyby stanowić podstawy do zwrotu
         na podstawie art. 7 ust. 1 lit. a) załącznika VII do regulaminu pracowniczego. Zwrot tych kosztów, spowodowanych działaniem
         samego urzędnika, nie odpowiada bowiem celowi tego przepisu.

      (zob. pkt 66–68)
      Odesłanie:
      Trybunał, sprawa C‑452/93 P Magdalena Fernández przeciwko Komisji, 15 września 1994 r., Rec. s. I‑4295, pkt 22
      Sąd Pierwszej Instancji: sprawa T‑63/91 Benzler przeciwko Komisji, 10 lipca 1992 r., Rec. s. II‑2095, pkt 23 i 24; ww. sprawa
         Monteiro da Silva, pkt 70 i 71; sprawa T‑28/98 J przeciwko Komisji, 28 września 1999 r., RecFP s. I‑A‑185 i II‑973, pkt 47;
         sprawa T‑299/02 Dedeu i Fontcuberta przeciwko Komisji, 25 października 2005 r., Zb.Orz.SP s. I‑A‑303 i II‑1377, pkt 77

      3.      Sąd wspólnotowy nie może bez wchodzenia w zakres kompetencji władzy administracyjnej kierować do instytucji wspólnotowej nakazów,
         aby podjęła działania mające na celu wykonanie wyroku stwierdzającego nieważność decyzji. Niemniej jednak w sporach o charakterze
         pieniężnym sądowi wspólnotowemu przysługuje nieograniczone prawo orzekania, zgodnie z art. 91 ust. 1 zdanie drugie regulaminu
         pracowniczego, pozwalające mu na obciążenie pozwanej instytucji zapłatą określonych kwot, powiększonych w razie potrzeby o odsetki.

      W ramach skargi o stwierdzenie nieważności na decyzję odmawiającą przyznania skarżącej dodatku na zagospodarowanie i diety
         dziennej żądania zasądzenia od administracji kwot należnych z tytułu tych dwu świadczeń, powiększonych o odsetki, są dostatecznie
         dokładne i powinny zostać uznane za dopuszczalne, nawet jeśli skarżąca nie przedstawiła obliczeń wysokości kwot, których dochodzi,
         ponieważ są one bezpośrednio i obiektywnie możliwe do ustalenia na podstawie dwóch jasnych i niekwestionowanych parametrów,
         to znaczy wynagrodzenia podstawowego skarżącej i uznania jej prawa do dodatku na gospodarstwo domowe, w danej chwili i podczas
         okresów właściwych w odniesieniu do odpowiednich przepisów przewidujących te świadczenia.

      (zob. pkt 71, 72)
      Odesłanie:
      Sąd Pierwszej Instancji: sprawa T‑94/92 X przeciwko Komisji, 9 czerwca 1994 r., RecFP s. I‑A‑149 i II‑481, pkt 33; sprawa
         T‑130/96 Aquilino przeciwko Radzie, 8 lipca 1998 r., RecFP s. I‑A‑351 i II‑1017, pkt 39; sprawa T‑197/98 Rudolph przeciwko
         Komisji, 23 marca 2000 r., RecFP s. I‑A‑55 i II‑241, pkt 32 i 33; sprawa T‑29/01 Puente Martín przeciwko Komisji, 18 września
         2002 r., RecFP s. I‑A‑157 i II‑833, pkt 87; sprawa T‑14/03 Di Marzio przeciwko Komisji, 2 marca 2004 r., RecFP s. I‑A‑43 i II‑167,
         pkt 63


title: Wyrok Sądu pierwszej instancji (druga izba) z dnia 13 lutego 2008 r. # Sanofi-Aventis SA przeciwko Urzędowi Harmonizacji w ramach Rynku Wewnętrznego (znaki towarowe i wzory) (OHIM). # Wspólnotowy znak towarowy - Postępowanie w sprawie sprzeciwu - Zgłoszenie słownego wspólnotowego znaku towarowego ATURION - Wcześniejszy słowny krajowy znak towarowy URION - Względna podstawa odmowy rejestracji - Brak prawdopodobieństwa wprowadzenia w błąd - Brak podobieństwa oznaczeń - Artykuł 8 ust. 1 lit. b) rozporządzenia (WE) nr 40/94. # Sprawa T-146/06.

text:
      Wyrok Sądu Pierwszej Instancji (druga izba) z dnia 13 lutego 2008 r. – Sanofi‑Aventis przeciwko OHIM – GD Searle (ATURION)
      (sprawa T‑146/06)
      Wspólnotowy znak towarowy – Postępowanie w sprawie sprzeciwu – Zgłoszenie słownego wspólnotowego znaku towarowego ATURION – Wcześniejszy słowny krajowy znak towarowy URION – Względna podstawa odmowy rejestracji – Brak prawdopodobieństwa wprowadzenia w błąd – Brak podobieństwa oznaczeń – Artykuł 8 ust. 1 lit. b) rozporządzenia (WE) nr 40/94
      Wspólnotowy znak towarowy – Definicja i uzyskanie wspólnotowego znaku towarowego – Względne podstawy odmowy rejestracji – Sprzeciw właściciela wcześniejszego identycznego lub podobnego znaku towarowego zarejestrowanego dla identycznych lub podobnych
         towarów lub usług – Prawdopodobieństwo wprowadzenia w błąd w odniesieniu do wcześniejszego znaku towarowego (rozporządzenie Rady nr 40/94, art. 8
         ust. 1 lit. b)) (por. pkt 71–73)

      Przedmiot

               Skarga na decyzję Pierwszej Izby Odwoławczej OHIM z dnia 3 lutego 2006 r. (sprawa R 227/2005‑1) dotyczącą postępowania w sprawie
                  sprzeciwu między Sanofi-Aventis SA a GD Searle LLC.

            Informacje dotyczące sprawy

               Zgłaszający wspólnotowy znak towarowy:

               GD Searle LLC

               Zgłoszony wspólnotowy znak towarowy:

               Słowny znak towarowy ATURION dla towarów z klasy 5 – zgłoszenie nr 1662311

               Właściciel znaku towarowego lub oznaczenia, na które powołano się w sprzeciwie:

               Sanofi-Aventis SA

               Znak towarowy lub oznaczenie, na które powołano się w sprzeciwie:

               Słowny krajowy znak towarowy URION dla towarów z klasy 5

               Decyzja Wydziału Sprzeciwów:

               Oddalenie sprzeciwu

               Decyzja Izby Odwoławczej:

               Oddalenie odwołania

      Sentencja

                  1)

                  	Skarga zostaje oddalona.

                  2)

                  	Sanofi-Aventis SA zostaje obciążona kosztami postępowania.


Wyrok Sądu pierwszej instancji (trzecia izba) z dnia 27 czerwca 2002 r. # Carmine Salvatore Tralli przeciwko Europejskiemu Bankowi Centralnemu. # Urzędnicy - Uzasadnienie - Koszty. # Sprawy połączone T-373/00, T-27/01, T-56/01 oraz T-69/01.


title: Wyrok Trybunału (ósma izba) z dnia 31 stycznia 2008 r. # Komisja Wspólnot Europejskich przeciwko Rebublice Włoskiej. # Uchybienie zobowiązaniom państwa członkowskiego - Dyrektywa 2003/35/WE - Środowisko naturalne - Udział społeczeństwa w sporządzaniu niektórych planów i programów - Brak transpozycji w wyznaczonym terminie. # Sprawa C-69/07.

text:
      Wyrok Trybunału (ósma izba) z dnia 31 stycznia 2008 r. – Komisja przeciwko Włochom
      (sprawa C‑69/07)
      Uchybienie zobowiązaniom państwa członkowskiego – Dyrektywa 2003/35/WE – Środowisko naturalne – Udział społeczeństwa w sporządzaniu niektórych planów i programów – Brak transpozycji w wyznaczonym terminie
      Skarga o stwierdzenie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego – Badanie zasadności przez Trybunał – Sytuacja, jaką należy wziąć pod uwagę – Sytuacja w chwili upływu terminu wyznaczonego w uzasadnionej opinii (art. 226 WE) (por. pkt 9)
      Przedmiot

               Uchybienie zobowiązaniom państwa członkowskiego – Brak wprowadzenia w życie w przewidzianym terminie przepisów niezbędnych
                  w celu zastosowania się do dyrektywy 2003/35/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 26 maja 2003 r. przewidującej udział
                  społeczeństwa w sporządzaniu niektórych planów i programów w zakresie środowiska oraz zmieniającej w odniesieniu do udziału
                  społeczeństwa i dostępu do wymiaru sprawiedliwości dyrektywy Rady 85/337/EWG i 96/61/WE (Dz.U. L 156, s. 17).

            Sentencja

                  1)

                  	Nie wprowadzając w życie przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych niezbędnych w celu zastosowania się do dyrektywy
                     2003/35/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 26 maja 2003 r. przewidującej udział społeczeństwa w sporządzaniu niektórych
                     planów i programów w zakresie środowiska oraz zmieniającej w odniesieniu do udziału społeczeństwa i dostępu do wymiaru sprawiedliwości
                     dyrektywy Rady 85/337/EWG i 96/61/WE, Republika Włoska uchybiła zobowiązaniom, które na niej ciążą na mocy art. 6 tej dyrektywy.

                  2)

                  	Republika Włoska zostaje obciążona kosztami postępowania.


Wyrok Sądu (ósma izba) z dnia 11 stycznia 2013 r. # Kokomarina przeciwko Urzędowi Harmonizacji w ramach Rynku Wewnętrznego (znaki towarowe i wzory) (OHIM). # Wspólnotowy znak towarowy - Postępowanie w sprawie sprzeciwu - Rejestracja międzynarodowa wskazująca Wspólnotę Europejską - Graficzny znak towarowy interdit de me gronder IDMG - Wcześniejszy słowny znak towarowy Beneluksu DMG - Względna podstawa odmowy rejestracji - Prawdopodobieństwo wprowadzenia w błąd - Artykuł 8 ust. 1 lit. b) rozporządzenia (WE) nr 207/2009 - Podważenie rzeczywistego używania wcześniejszego znaku towarowego po raz pierwszy przed Sądem. # Sprawa T-568/11.


title: Wyrok Sądu pierwszej instancji (piąta izba) z dnia 25 marca 2009 r. # L’Oréal SA przeciwko Urzędowi Harmonizacji w ramach Rynku Wewnętrznego (znaki towarowe i wzory) (OHIM). # Wspólnotowy znak towarowy - Postępowanie w sprawie sprzeciwu - Zgłoszenie słownego wspólnotowego znaku towarowego SPA THERAPY - Wcześniejszy słowny krajowy znak towarowy SPA - Względna podstawa odmowy rejestracji - Prawdopodobieństwo wprowadzenia w błąd - Artykuł 8 ust. 1 lit. b) rozporządzenia (WE) nr 40/94. # Sprawa T-109/07.

text:
      Sprawa T‑109/07
      L’Oréal SA
      przeciwko
      Urzędowi Harmonizacji w ramach Rynku Wewnętrznego (znaki towarowe i wzory) (OHIM)
      Wspólnotowy znak towarowy – Postępowanie w sprawie sprzeciwu – Zgłoszenie słownego wspólnotowego znaku towarowego SPA THERAPY – Wcześniejszy słowny krajowy znak towarowy SPA – Względna podstawa odmowy rejestracji – Prawdopodobieństwo wprowadzenia w błąd – Artykuł 8 ust. 1 lit. b) rozporządzenia (WE) nr 40/94
      Streszczenie wyroku
      1.      Wspólnotowy znak towarowy – Definicja i uzyskanie wspólnotowego znaku towarowego – Względne podstawy odmowy rejestracji –
            Sprzeciw właściciela wcześniejszego identycznego lub podobnego znaku towarowego zarejestrowanego dla identycznych lub podobnych
            towarów lub usług – Prawdopodobieństwo wprowadzenia w błąd w odniesieniu do wcześniejszego znaku towarowego
      (rozporządzenie Rady nr 40/94, art. 8 ust. 1 lit. b))
      2.      Wspólnotowy znak towarowy – Definicja i uzyskanie wspólnotowego znaku towarowego – Względne podstawy odmowy rejestracji –
            Sprzeciw właściciela wcześniejszego identycznego lub podobnego znaku towarowego zarejestrowanego dla identycznych lub podobnych
            towarów lub usług – Prawdopodobieństwo wprowadzenia w błąd w odniesieniu do wcześniejszego znaku towarowego
      (rozporządzenie Rady nr 40/94, art. 8 ust. 1 lit. b))
      1.      Istnieje w odczuciu przeciętnego konsumenta prawdopodobieństwo wprowadzenia w błąd w przypadku oznaczenia słownego SPA THERAPY,
         o którego rejestrację jako wspólnotowego znaku towarowego wniesiono dla preparatów kosmetycznych należących do klasy 3 w rozumieniu
         porozumienia nicejskiego oraz w przypadku słownego znaku towarowego SPA zarejestrowanego wcześniej dla identycznych towarów
         w Urzędzie Znaków Towarowych Beneluksu.

      Co do zasady konsument zwraca większą uwagę na początek znaku towarowego niż na jego zakończenie. Otóż wcześniejszy znak towarowy
         jest umieszczony na początku zgłoszonego znaku towarowego. Wynika z tego, że niezależna pozycja odróżniająca, którą w jego
         obrębie zajmuje wcześniejszy znak towarowy, tym bardziej może spowodować wprowadzenie w błąd właściwego kręgu odbiorców w zakresie
         handlowego pochodzenia towarów.

      Słowo „therapy” nie jest nazwą handlową cieszącą się renomą, ale określeniem, które nie będąc opisowym w odniesieniu do preparatów
         kosmetycznych, nie ma charakteru szczególnie wysoce odróżniającego w stosunku do nich na tyle, aby mogło być zrozumiane jako
         aluzja do korzyści płynących z powyższych preparatów.

      Wreszcie często zdarza się, że producenci kosmetyków wprowadzają na rynek kilka linii produktów pod odrębnymi pochodnymi znakami
         towarowymi. W rezultacie fakt, że zgłoszony znak towarowy jest złożony z wcześniejszego znaku towarowego SPA i następującego
         po nim słowa „therapy”, może spowodować, że konsument uzna, iż chodzi tutaj o linię produktów sprzedawanych przez właściciela
         wcześniejszego znaku towarowego.

      A zatem występujące między oznaczeniami różnice dotyczące obecności słowa „therapy” w zgłoszonym znaku towarowym nie są w stanie
         zrównoważyć istotnych podobieństw między kolidującymi ze sobą oznaczeniami polegającymi na obecności wcześniejszego znaku
         towarowego na początku zgłoszonego znaku towarowego i na niezależnej pozycji odróżniającej, którą wcześniejszy znak towarowy
         w nim zajmuje, nie stanowiąc jednak elementu dominującego. Ponadto ze względu na to, że towary oznaczone przez kolidujące
         ze sobą znaki towarowe są identyczne, należy stwierdzić, iż właściwy krąg odbiorców uzna, że towary te pochodzą z przedsiębiorstw
         przynajmniej powiązanych gospodarczo.

      W takim układzie bowiem stwierdzenia istnienia prawdopodobieństwa wprowadzenia w błąd nie można uzależniać od warunku, że
         całościowe wrażenie wywierane przez oznaczenie złożone musi być zdominowane przez jego część, stanowiącą zarazem wcześniejszy
         znak towarowy.

       (por. pkt 15, 19, 20, 30–33)
      2.      Poza zwykłymi przypadkami, w których przeciętny konsument postrzega znak towarowy jako całość, i z zastrzeżeniem okoliczności,
         że całościowe wrażenie może być zdominowane przez jeden lub kilka ze składników złożonego znaku towarowego, w żaden sposób
         nie można wykluczyć, że w szczególnych przypadkach wcześniejszy znak towarowy używany przez osoby trzecie w oznaczeniu złożonym
         zachowa w tym oznaczeniu złożonym niezależną pozycję odróżniającą, nie stanowiąc jednak zarazem elementu dominującego, i że
         w rezultacie wrażenie wywierane przez złożone oznaczenie będzie mogło skłaniać odbiorców do uznania, iż dane towary lub usługi
         pochodzą z przedsiębiorstw przynajmniej powiązanych gospodarczo, w którym to przypadku należałoby stwierdzić istnienie prawdopodobieństwa
         wprowadzenia w błąd. W takim układzie bowiem stwierdzenia istnienia prawdopodobieństwa wprowadzenia w błąd nie można uzależniać
         od warunku, że całościowe wrażenie wywierane przez oznaczenie złożone musi być zdominowane przez jego część, stanowiącą zarazem
         wcześniejszy znak towarowy.

      (por. pkt 19)
WYROK SĄDU PIERWSZEJ INSTANCJI (piąta izba)
      z dnia 25 marca 2009 r.(*)

      Wspólnotowy znak towarowy – Postępowanie w sprawie sprzeciwu – Zgłoszenie słownego wspólnotowego znaku towarowego SPA THERAPY – Wcześniejszy słowny krajowy znak towarowy SPA – Względna podstawa odmowy rejestracji – Prawdopodobieństwo wprowadzenia w błąd – Artykuł 8 ust. 1 lit. b) rozporządzenia (WE) nr 40/94
      W sprawie T‑109/07
      L’Oréal SA, z siedzibą w Paryżu (Francja), reprezentowana przez adwokata E. Bauda,

      strona skarżąca,
      przeciwko
      Urzędowi Harmonizacji w ramach Rynku Wewnętrznego (znaki towarowe i wzory) (OHIM), reprezentowanemu przez A. Folliarda‑Monguirala, działającego w charakterze pełnomocnika,

      strona pozwana,
      w której drugą stroną w postępowaniu przed Izbą Odwoławczą OHIM, występującą przed Sądem w charakterze interwenienta, jest
      Spa Monopole, compagnie fermière de Spa SA/NV, z siedzibą w Spa (Belgia), reprezentowana przez adwokatów E. Cornu, L. De Brouwera oraz D. Moreau,

      mającej za przedmiot skargę na decyzję Czwartej Izby Odwoławczej OHIM z dnia 24 stycznia 2007 r. (sprawa R 468/2005‑4) dotyczącą
         postępowania w sprawie sprzeciwu między Spa Monopole, compagnie fermière de Spa SA/NV a L’Oréal SA,

      SĄD PIERWSZEJ INSTANCJI WSPÓLNOT EUROPEJSKICH (piąta izba),
      w składzie: M. Vilaras, prezes, M. Prek (sprawozdawca) i V. Ciucă, sędziowie,
      sekretarz: N. Rosner, administrator,
      po zapoznaniu się ze skargą złożoną w sekretariacie Sądu w dniu 11 kwietnia 2007 r.,
      po zapoznaniu się z odpowiedzią na skargę złożoną przez OHIM w sekretariacie Sądu w dniu 25 czerwca 2007 r.,
      po zapoznaniu się z odpowiedzią interwenienta na skargę złożoną w sekretariacie Sądu w dniu 17 lipca 2007 r.,
      po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 6 listopada 2008 r.,
      wydaje następujący
      Wyrok
       Okoliczności postania sporu
      1        W dniu 28 listopada 2000 r. skarżąca, L’Oréal SA, dokonała zgłoszenia wspólnotowego znaku towarowego do Urzędu Harmonizacji
         w ramach Rynku Wewnętrznego (znaki towarowe i wzory) (OHIM) na podstawie rozporządzenia Rady (WE) nr 40/94 z dnia 20 grudnia
         1993 r. w sprawie wspólnotowego znaku towarowego (Dz.U. 1994, L 11, s. 1), ze zmianami.

      2        Znak towarowy, którego dotyczy wniosek o rejestrację, to oznaczenie słowne SPA THERAPY.

      3        Towary, dla których wniesiono o rejestrację znaku towarowego, należą do klasy 3 Porozumienia nicejskiego dotyczącego międzynarodowej
         klasyfikacji towarów i usług dla celów rejestracji znaków z dnia 15 czerwca 1957 r., ze zmianami, i odpowiadają następującemu
         opisowi: „perfumy, wody toaletowe; żele i sole do kąpieli i pod prysznic do celów niemedycznych; mydła toaletowe; dezodoranty
         do użytku osobistego; kosmetyki, w szczególności kremy, mleczka, płyny pielęgnacyjne, żele i pudry do twarzy, ciała i rąk;
         mleczka, żele i olejki do opalania, preparaty po opalaniu (kosmetyki); preparaty do makijażu; szampony; żele, pianki, balsamy
         i preparaty w aerozolu do układania i pielęgnacji włosów; lakiery do włosów; preparaty do koloryzacji i dekoloryzacji włosów;
         preparaty do trwałej ondulacji i skręcania włosów; olejki eteryczne”.

      4        Wniosek o rejestrację został opublikowany w Biuletynie Wspólnotowych Znaków Towarowych nr 55/2002 z dnia 15 lipca 2002 r.

      5        W dniu 14 października 2002 r. interwenient, Spa Monopole, compagnie fermière de Spa SA/NV, działając na podstawie art. 42
         rozporządzenia nr 40/94, wniósł sprzeciw wobec rejestracji zgłoszonego znaku towarowego dla wszystkich towarów mających zostać
         objętymi rejestracją.

      6        Uzasadniając swój sprzeciw, interwenient wskazał w szczególności na istnienie prawdopodobieństwa wprowadzenia w błąd w rozumieniu
         art. 8 ust. 1 lit. b) rozporządzenia nr 40/94 wskutek pomylenia z różnymi wcześniejszymi znakami towarowymi, w tym ze słownym
         znakiem towarowym SPA zarejestrowanym pod numerem 372307 w Urzędzie Znaków Towarowych Beneluksu w dniu 11 marca 1981 r. dla „środków
         wybielających i innych substancji stosowanych w praniu, środków do czyszczenia, polerowania, odtłuszczania i ścierania; mydeł;
         produktów perfumeryjnych, olejków eterycznych, kosmetyków, płynów do włosów; środków do czyszczenia zębów” należących do klasy 3.
         Ponadto interwenient powołał się na art. 8 ust. 4 i 5 rozporządzenia nr 40/94, opierając się na różnych wcześniejszych rejestracjach.

      7        Decyzją z dnia 29 marca 2005 r. Wydział Sprzeciwów OHIM uwzględnił sprzeciw, stwierdzając, że przesłanki art. 8 ust. 1 lit. b)
         rozporządzenia nr 40/94 zostały spełnione. Wydział Sprzeciwów nie rozpatrzył podstaw odmowy rejestracji wynikających z art. 8
         ust. 4 i 5 rozporządzenia nr 40/94 i oparł się wyłącznie na prawdopodobieństwie wprowadzenia w błąd wskutek pomylenia z wcześniejszym
         słownym znakiem towarowym SPA (zwanym dalej „wcześniejszym znakiem towarowym”).

      8        W dniu 22 kwietnia 2005 r. skarżąca wniosła do OHIM odwołanie od decyzji Wydziału Sprzeciwów.

      9        Decyzją z dnia 24 stycznia 2007 r. (zwaną dalej „zaskarżoną decyzją”) Czwarta Izba Odwoławcza OHIM oddaliła odwołanie z uzasadnieniem,
         że przesłanki z art. 8 ust. 1 lit. b) rozporządzenia nr 40/94 zostały spełnione. Jeśli chodzi na wstępie o porównanie rozpatrywanych
         towarów, Izba Odwoławcza zauważyła, że ich identyczność nie była podważana przez strony. Jeśli chodzi następnie o porównanie
         kolidujących ze sobą oznaczeń, Izba Odwoławcza stwierdziła, że należy wziąć pod uwagę wysoce odróżniający charakter określenia
         „spa” dla danego kręgu odbiorców składającego się z przeciętych konsumentów w krajach Beneluksu i nie przychyliła się do argumentacji
         skarżącej, według której określenie „spa” ma charakter opisowy dla preparatów kosmetycznych należących do klasy 3. Na tej
         podstawie Izba Odwoławcza uznała, że element słowny „spa” jest zasadniczym elementem przyciągającym uwagę w zgłoszonym znaku
         towarowym i z tego względu kolidujące ze sobą oznaczenia są podobne mimo różnic wizualnych, fonetycznych i koncepcyjnych związanych
         z obecnością elementu słownego „therapy” w zgłoszonym znaku towarowym. Wreszcie Izba Odwoławcza zauważyła, że w przypadku
         kosmetyków często zdarza się, iż producenci wprowadzają na rynek kilka linii produktów pod odrębnymi pochodnymi znakami towarowymi.
         Wywnioskowała ona z tego, że jest prawdopodobne, iż konsumenci uznają, że sprzedaż towarów oznaczonych zgłoszonym znakiem
         towarowym odbywa się pod kontrolą interwenienta. Ponadto Izba Odwoławcza odmówiła uwzględnienia wniosku skarżącej o wezwanie
         interwenienta do przedstawienia dowodu rzeczywistego używania jego znaku towarowego, uzasadniając, że wniosek ten został złożony
         po terminie.

       Żądania stron
      10      Skarżąca wnosi do Sądu o:

      –        stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji;
      –        obciążenie OHIM i w razie potrzeby interwenienta kosztami postępowania.
      11      OHIM i interwenient wnoszą do Sądu o:

      –        oddalenie skargi;
      –        obciążenie skarżącej kosztami postępowania.
       Co do prawa
      12      Na wstępie należy zauważyć, że interwenient podważa dopuszczalność licznych załączników dołączonych do skargi, twierdząc,
         że zawierają one dokumenty przestawione po raz pierwszy w postępowaniu przed Sądem. W niniejszej sprawie nie jest jednak konieczne
         sprawdzenie dopuszczalności każdego z załączników podważanych przez interwenienta, o ile Sąd może ocenić argumenty skarżącej
         w świetle dokumentów przedstawionych w toku postępowania administracyjnego i znajdujących się w aktach postępowania przed
         OHIM, które zostały przekazane Sądowi na mocy art. 133 regulaminu.

      13      Skarżąca podnosi jedyny zarzut dotyczący naruszenia art. 8 ust. 1 lit. b) rozporządzenia nr 40/94.

      14      Zgodnie z art. 8 ust. 1 lit. b) rozporządzenia nr 40/94 w wyniku sprzeciwu właściciela wcześniejszego znaku towarowego zgłoszonego
         znaku towarowego nie rejestruje się, jeżeli z powodu identyczności lub podobieństwa do wcześniejszego znaku towarowego, identyczności
         lub podobieństwa towarów lub usług oznaczonych oboma znakami towarowymi istnieje prawdopodobieństwo wprowadzenia odbiorców
         w błąd na terytorium, na którym wcześniejszy znak towarowy jest chroniony.

      15      W niniejszej sprawie ochrona wcześniejszego znaku towarowego rozciąga się na kraje Beneluksu. To zatem sposób postrzegania
         kolidujących ze sobą znaków towarowych przez konsumenta towarów oznaczonych tymi znakami na terytorium tych państw członkowskich
         należy wziąć pod uwagę. Ponadto uwzględniając charakter rozpatrywanych towarów, Izba Odwoławcza stwierdziła w pkt 12 zaskarżonej
         decyzji, że właściwy krąg odbiorców składa się z przeciętnych konsumentów. Ta analiza wydaje się słuszna i nie jest też podważana
         przez skarżącą.

      16      W myśl utrwalonego orzecznictwa prawdopodobieństwo wprowadzenia w błąd odbiorców, które definiuje się jako prawdopodobieństwo,
         iż odbiorcy mogliby uznać, że dane towary lub usługi pochodzą z tego samego przedsiębiorstwa lub ewentualnie z przedsiębiorstw
         powiązanych gospodarczo, należy oceniać całościowo przy uwzględnieniu wszystkich istotnych czynników występujących w danym
         przypadku [wyrok Sądu z dnia 23 października 2002 r. w sprawie T‑104/01 Oberhauser przeciwko OHIM – Petit Liberto (Fifties),
         Rec. s. II‑4359, pkt 25, 26; zob. także analogicznie wyrok Trybunału z dnia 29 września 1998 r. w sprawie C‑39/97 Canon, Rec.
         s. I‑5507, pkt 29].

      17      Całościową ocenę prawdopodobieństwa wprowadzenia w błąd w zakresie, w jakim dotyczy ona wizualnego, fonetycznego lub koncepcyjnego
         podobieństwa kolidujących ze sobą znaków, należy oprzeć na wywieranym przez nie całościowym wrażeniu, ze szczególnym uwzględnieniem
         ich elementów odróżniających i dominujących. Sposób postrzegania znaków towarowych przez przeciętnych konsumentów danych towarów
         lub usług odgrywa w całościowej ocenie wspomnianego prawdopodobieństwa decydującą rolę. Przeciętny konsument postrzega zwykle
         znak towarowy jako całość i nie dokonuje analizy jego poszczególnych detali (zob. analogicznie wyroki Trybunału: z dnia 11 listopada
         1997 r. w sprawie C‑251/95 SABEL, Rec. s. I‑6191, pkt 23; z dnia 22 czerwca 1999 r. w sprawie C‑342/97 Lloyd Schuhfabrik Meyer,
         Rec. s. I‑3819, pkt 25).

      18      W ramach analizy istnienia prawdopodobieństwa wprowadzenia w błąd ocena podobieństwa dwóch znaków towarowych nie może ograniczyć
         się do zbadania tylko jednego z elementów tworzących dany złożony znak towarowy i porównania go z innym znakiem towarowym.
         Przeciwnie, porównania należy dokonać poprzez analizę danych znaków towarowych postrzeganych każdy jako całość, co nie oznacza,
         że całościowe wrażenie pozostawione przez złożony znak towarowy w pamięci właściwego kręgu odbiorców nie może w niektórych
         przypadkach zostać zdominowane przez jeden lub kilka z jego składników. Tylko wtedy, gdy wszystkie pozostałe składniki znaku
         towarowego są bez znaczenia, ocena podobieństwa może zależeć wyłącznie od składnika dominującego (wyroki Trybunału: z dnia
         12 czerwca 2007 r. w sprawie C‑334/05 P OHIM przeciwko Shaker, Zb.Orz. s. I‑4529, pkt 41, 42; z dnia 20 września 2007 r. w sprawie
         C‑193/06 P Nestlé przeciwko OHIM, pkt 42, 43).

      19      Jednakże poza zwykłymi przypadkami, w których przeciętny konsument postrzega znak towarowy jako całość, i z zastrzeżeniem
         okoliczności, że całościowe wrażenie może być zdominowane przez jeden lub kilka ze składników złożonego znaku towarowego,
         w żaden sposób nie można wykluczyć, że w szczególnych przypadkach wcześniejszy znak towarowy używany przez osoby trzecie w oznaczeniu
         złożonym zachowa w tym oznaczeniu złożonym niezależną pozycję odróżniającą, nie stanowiąc jednak zarazem elementu dominującego,
         i że w rezultacie wrażenie wywierane przez złożone oznaczenie będzie mogło skłaniać odbiorców do uznania, iż dane towary lub
         usługi pochodzą z przedsiębiorstw przynajmniej powiązanych gospodarczo, w którym to przypadku należałoby stwierdzić istnienie
         prawdopodobieństwa wprowadzenia w błąd. W takim układzie bowiem stwierdzenia istnienia prawdopodobieństwa wprowadzenia w błąd
         nie można uzależniać od warunku, że całościowe wrażenie wywierane przez oznaczenie złożone musi być zdominowane przez jego
         część, stanowiącą zarazem wcześniejszy znak towarowy (zob. podobnie i analogicznie wyrok Trybunału z dnia 6 października 2005 r.
         w sprawie C‑120/04 Medion, Zb.Orz. s. I‑8551, pkt 30–33).

      20      W niniejszej sprawie, tak jak podniosła Izba Odwoławcza w pkt 11 zaskarżonej decyzji, strony są zgodne co do identyczności
         towarów oznaczonych kolidującymi ze sobą znakami towarowymi.

      21      Jeśli chodzi o porównanie spornych oznaczeń, należy zauważyć, że zgłoszony znak towarowy zawiera wcześniejszy znak towarowy,
         do którego dodane jest słowo „therapy”.

      22      Należy również stwierdzić, że wcześniejszy znak towarowy, choć nie stanowi dominującego elementu zgłoszonego znaku towarowego,
         zachowuje w jego obrębie niezależną pozycję odróżniającą.

      23      Po pierwsze, zgłoszony znak towarowy nie jest złożony z nowego słowa o samodzielnym znaczeniu różniącym się od znaczenia prostego
         zestawienia elementów, które go tworzą, ale z dwóch słów wyraźnie od siebie się różniących: „spa” i „therapy”.

      24      Po drugie, wydaje się, że słowo „spa”, stanowiące jednocześnie wcześniejszy znak towarowy i wspólny element obu znaków towarowych,
         ma zwyczajny charakter odróżniający w odniesieniu do preparatów kosmetycznych oznaczonych kolidującymi ze sobą znakami towarowymi.

      25      Twierdzenia skarżącej dotyczące rzekomego opisowego i rodzajowego charakteru słowa „spa” w odniesieniu do preparatów kosmetycznych
         nie są bowiem przekonujące. Dowody przestawione przez skarżącą w toku postępowania administracyjnego i znajdujące się w aktach
         postępowania przed OHIM świadczą tylko o istnieniu ewentualnego charakteru opisowego i rodzajowego tego określenia dla obiektów
         służących do hydroterapii takich jak hammam lub sauna, a nie o istnieniu charakteru opisowego i rodzajowego w odniesieniu
         do preparatów kosmetycznych oznaczonych zgłoszonym znakiem towarowym. Jednym dowodem zdającym się potwierdzać tezę wysuniętą
         przez skarżącą jest orzeczenie tribunal de grande instance de Paris (sądu pierwszej instancji w Paryżu). Jednakże jego wartość
         dowodowa jest ograniczona. Z jednej strony, orzeczenie to może dotyczyć tylko sposobu postrzegania części właściwego kręgu
         odbiorców: odbiorców francuskojęzycznych w krajach Beneluksu. Z drugiej strony wydaje się, że stanowisko przyjęte w tym orzeczeniu
         zostało zanegowane przez inne sądy, w tym cour d’appel de Paris (sąd apelacyjny w Paryżu).

      26      Pozostałe dowody przedstawione przez skarżącą w toku postępowania administracyjnego przed OHIM, takie jak cytaty ze słowników,
         środki dowodowe oparte na używaniu słowa „spa” w prasie i w Internecie, a także sondaż dotyczący sposobu postrzegania słowa
         „spa” przeprowadzony w Niderlandach, prowadzą wyłączenie do wykazania charakteru opisowego i rodzajowego słowa „spa” w odniesieniu
         do obiektów służących do hydroterapii takich jak hammam i sauna.

      27      Jeśli chodzi o powołanie się na praktykę decyzyjną OHIM, wystarczy przypomnieć, że według utrwalonego orzecznictwa zgodność
         z prawem decyzji izb odwoławczych jest oceniana wyłącznie na podstawie rozporządzenia nr 40/94, zgodnie z jego wykładnią dokonywaną
         przez sąd wspólnotowy, a nie na podstawie wcześniejszej praktyki decyzyjnej izb odwoławczych [zob. wyrok Sądu z dnia 16 marca
         2005 r. w sprawie T‑112/03 L’Oréal przeciwko OHIM – Revlon (FLEXI AIR), Zb.Orz. s. II‑949, pkt 68 i przytoczone tam orzecznictwo].

      28      Ponadto jeśli wysunięte przez skarżącą podczas rozprawy twierdzenie, że słowo „spa” jest opisowe i stanowi pojęcie rodzajowe
         w odniesieniu do jednego z miejsc, w których preparaty kosmetyczne są używane lub sprzedawane, czyli obiektów służących do hydroterapii
         takich jak hammam lub sauna, wydaje się słuszne, nie można z niego jednak wnioskować, że słowo to w konsekwencji pozbawione
         jest charakteru odróżniającego w odniesieniu do preparatów kosmetycznych lub że ten charakter odróżniający jest zbyt znikomy,
         aby można było stwierdzić, iż wcześniejszy znak towarowy zajmuje niezależną pozycję odróżniającą w obrębie zgłoszonego znaku
         towarowego. Więzy łączące preparaty kosmetyczne z obiektami służącymi do hydroterapii, ze względu na ich używanie w tych miejscach,
         nie są bowiem tak silne, aby wniosek dotyczący opisowego lub rodzajowego charakteru słowa „spa” można było rozciągnąć na te preparaty
         kosmetyczne.

      29      Należy zatem zbadać, czy ze względu na tę niezależną pozycję odróżniającą całościowe wrażenie wywierane przez zgłoszony znak
         towarowy może skłonić odbiorców do uznania, że dane towary pochodzą z przedsiębiorstw przynajmniej powiązanych gospodarczo,
         i że z tego względu istnieje prawdopodobieństwo wprowadzenia w błąd w rozumieniu art. 8 ust. 1 lit. b) rozporządzenia nr 40/94.

      30      Na wstępie należy zauważyć, że co do zasady konsument zwraca większą uwagę na początek znaku towarowego niż na jego zakończenie
         [wyrok Sądu z dnia 7 września 2006 r. w sprawie T‑133/05 Meric przeciwko OHIM – Arbora & Ausonia (PAM‑PIM’S BABY‑PROP), Zb.Orz.
         s. II‑2737, pkt 51]. Otóż wcześniejszy znak towarowy jest umieszczony na początku zgłoszonego znaku towarowego. Wynika z tego,
         że niezależna pozycja odróżniająca, którą w jego obrębie zajmuje wcześniejszy znak towarowy, tym bardziej może spowodować
         wprowadzenie w błąd właściwego kręgu odbiorców w zakresie handlowego pochodzenia towarów.

      31      Następnie należy także zauważyć, że słowo „therapy” nie jest nazwą handlową cieszącą się renomą – tak jak to miało miejsce
         w okolicznościach, w których zapadł ww. w pkt 19 wyrok w sprawie Medion – ale określeniem, które nie będąc opisowym w odniesieniu
         do preparatów kosmetycznych, nie ma charakteru szczególnie wysoce odróżniającego w stosunku do nich na tyle, aby mogło być
         zrozumiane jako aluzja do korzyści płynących z powyższych preparatów.

      32      Wreszcie tak jak Izba Odwoławcza słusznie zauważyła w pkt 13 zaskarżonej decyzji, często zdarza się, że producenci kosmetyków
         wprowadzają na rynek kilka linii produktów pod odrębnymi pochodnymi znakami towarowymi. W rezultacie fakt, że zgłoszony znak
         towarowy jest złożony z wcześniejszego znaku towarowego SPA i następującego po nim słowa „therapy”, może spowodować, że konsument
         uzna, iż chodzi tutaj o linię produktów sprzedawanych przez interwenienta.

      33      Z powyższego wynika, że występujące między oznaczeniami różnice dotyczące obecności słowa „therapy” w zgłoszonym znaku towarowym
         nie są w stanie zrównoważyć istotnych podobieństw między kolidującymi ze sobą oznaczeniami polegającymi na obecności wcześniejszego
         znaku towarowego na początku zgłoszonego znaku towarowego i na niezależnej pozycji odróżniającej, którą wcześniejszy znak
         towarowy w nim zajmuje. Ponadto ze względu na to, że towary oznaczone przez kolidujące ze sobą znaki towarowe są identyczne,
         należy stwierdzić, iż właściwy krąg odbiorców uzna, że towary te pochodzą z przedsiębiorstw przynajmniej powiązanych gospodarczo.

      34      W rezultacie należy zgodzić się ze stwierdzeniem Izby Odwoławczej zawartym w pkt 13 zaskarżonej decyzji, zgodnie z którym
         w przypadku kolidujących ze sobą znaków towarowych występuje prawdopodobieństwo wprowadzenia w błąd.

      35      Należy zatem oddalić jedyny podniesiony zarzut, dotyczący naruszenia art. 8 ust. 1 lit. b) rozporządzenia nr 40/94.

       W przedmiocie kosztów
      36      Zgodnie z art. 87 § 2 regulaminu kosztami zostaje obciążona, na żądanie strony przeciwnej, strona przegrywająca sprawę. Ponieważ
         skarżąca przegrała sprawę, należy – zgodnie z żądaniem OHIM i interwenienta – obciążyć ją kosztami.

      Z powyższych względów
      SĄD (piąta izba)
      orzeka, co następuje:
      1)      Skarga zostaje oddalona.
      2)      L’Oréal SA zostaje obciążona kosztami postępowania.

               Vilaras

               Prek

               Ciucă

         Wyrok ogłoszono na posiedzeniu jawnym w Luksemburgu w dniu 25 marca 2009 r.
      Podpisy
      * Język postępowania: francuski.