title: Wyrok Sądu pierwszej instancji (druga izba) z dnia 30 listopada 2005 r. # Autosalone Ispra Snc przeciwko Europejskiej Wspólnocie Energii Atomowej. # Traktat EWEA - Odpowiedzialność pozaumowna - Wylanie kolektora ściekowego. # Sprawa T-250/02.

text:
      Sprawa T-250/02
      Autosalone Ispra Snc
      przeciwko
      Europejskiej Wspólnocie Energii Atomowej
      Traktat EWEA – Odpowiedzialność pozaumowna – Wylanie kolektora ściekowego
      Wyrok Sądu Pierwszej Instancji (druga izba) z dnia 30 listopada 2005 r.  II-0000
      Streszczenie wyroku
      Odpowiedzialność pozaumowna – Przesłanki – Bezprawność – Szkoda – Związek przyczynowy z zachowaniem instytucji lub organu
            wspólnotowego – Niespełnienie jednej z przesłanek – Oddalenie skargi o odszkodowanie w całości
      (art. 188 akapit drugi EWEA)
      Stwierdzenie pozaumownej odpowiedzialności Wspólnoty w rozumieniu art. 188 akapit drugi EWEA i realizacja prawa do naprawy
         poniesionej szkody zależy od spełnienia wszystkich przesłanek dotyczących bezprawności zachowania zarzucanego instytucjom
         wspólnotowym, faktycznego zaistnienia szkody oraz istnienia związku przyczynowego pomiędzy tym zachowaniem a wskazaną szkodą.
         W tym zakresie jedynie akty lub zachowania, które można przypisać wspólnotowym instytucji lub organowi, mogą być podstawą
         stwierdzenia odpowiedzialności Wspólnoty. Tak więc jeśli jedna z tych przesłanek nie jest spełniona, skargę należy oddalić
         w całości, bez potrzeby badania pozostałych przesłanek odpowiedzialności pozaumownej.

      (por. pkt 41–43)
WYROK SĄDU PIERWSZEJ INSTANCJI (druga izba)
      z dnia 30 listopada 2005 r.(*)

      Traktat EWEA – Odpowiedzialność pozaumowna – Wylanie kolektora ściekowego
      W sprawie T-250/02
      Autosalone Ispra Snc, z  siedzibą w Isprze (Włochy), reprezentowana przez adwokat B. Casu,

      strona skarżąca,
      przeciwko
      Europejskiej Wspólnocie Energii Atomowej, reprezentowanej przez Komisję Wspólnot Europejskich, która jest reprezentowana przez E. de Marcha, działającego w charakterze
         pełnomocnika, wspieranego przez adwokata A. Dal Ferrę, z adresem do doręczeń w Luksemburgu,

      strona pozwana,
      mającej za przedmiot skargę o stwierdzenie pozaumownej odpowiedzialności Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej w rozumieniu
         art. 188 akapit drugi EWEA za szkody wyrządzone w następstwie wylania kolektora ściekowego i w konsekwencji o zobowiązanie
         Wspólnoty do naprawienia wspomnianych szkód,

      SĄD PIERWSZEJ INSTANCJIWSPÓLNOT EUROPEJSKICH (druga izba),

      w składzie: J. Pirrung, prezes, A. W. H. Meij i I. Pelikánová, sędziowie,
      sekretarz: J. Palacio González, główny administrator,
      uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 26 października 2004 r.
      wydaje następujący
      Wyrok
       Ramy prawne
      1       Artykuł 151 EWEA stanowi:
      „Trybunał Sprawiedliwości jest właściwy do orzekania w sporach dotyczących odszkodowań określonych w artykule 188 akapit drugi
         [EWEA]”.

      2       Artykuł 188 akapit drugi EWEA przewiduje:
      „W dziedzinie odpowiedzialności pozaumownej Wspólnota powinna naprawić, zgodnie z zasadami ogólnymi wspólnymi dla praw państw
         członkowskich, szkody wyrządzone przez jej instytucje lub jej pracowników przy wykonywaniu ich funkcji”.

      3       Artykuł 1 porozumienia pomiędzy Republiką Włoską a Europejską Wspólnotą Energii Atomowej w sprawie utworzenia Wspólnego Centrum
         Badań Jądrowych o ogólnej właściwości (zwanego dalej „Centrum”), zawartego w Rzymie w dniu 22 lipca 1959 r. (zwanego dalej
         „porozumieniem „WCB”), wykonane we Włoszech ustawą nr 906 z dnia 1 sierpnia 1960 r. (GURI nr 212 z dnia 31 sierpnia 1960 r.,
         str. 3330) stanowi:

      „Rząd włoski przekazuje do dyspozycji Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej Centrum Badań Jądrowych w Isprze oraz grunt
         o powierzchni około 160 hektarów, na którym jest on położony, na okres 99 lat od dnia wejścia w życie niniejszego porozumienia
         za symboliczną opłatą roczną w wysokości 1 (jednej) jednostki rozliczeniowej europejskiego porozumienia monetarnego (EPM)”
         [tłumaczenie nieoficjalne, podobnie jak wszystkie cytaty z tego porozumienia poniżej].

      4       Artykuł 1 załącznika F do porozumienia WCB przewiduje:
      „1.      Centrum […] korzysta z nienaruszalności, wyłączenia z przeszukania, zajęcia, konfiskaty lub wywłaszczenia, jak również z immunitetu
         w zakresie wszelkich nakazów administracyjnych i sądowych, które nie zostały zatwierdzone przez Trybunał Sprawiedliwości Wspólnot
         Europejskich”.

      5       Artykuł 3 załącznika F do porozumienia WCB stanowi:
      „1.      Właściwe władze włoskie, na wniosek Komisji, czynią użytek z przysługujących im uprawnień w zakresie zapewnienia Centrum dostępu
         do wszystkich niezbędnych usług użyteczności publicznej. W przypadku przerwania świadczeń którejkolwiek ze wspomnianych usług
         włoskie władze dokładają starań, aby zaspokoić potrzeby Centrum, tak aby zapobiec wystąpieniu przeszkód w jego funkcjonowaniu.

      2.      W przypadku świadczenia usług przez władze włoskie lub jednostki podlegające ich kontroli Centrum korzysta [ze] szczególnych
         stawek […]. W przypadku gdy wspomniane usługi świadczone są przez spółki lub organizacje prawa prywatnego, władze włoskie
         dokładają wszelkich starań, aby warunki oferty dotyczącej tych usług były jak najbardziej korzystne.

      3.      Komisja podejmuje wszelkie właściwe środki, by zatwierdzeni przez nią właściwi przedstawiciele służb użyteczności publicznej
         mogli dokonywać przeglądów, napraw i konserwacji urządzeń, za które są oni odpowiedzialni, znajdujących się wewnątrz Centrum”.

      6       Artykuł 16 ust. 1 załącznika F do porozumienia WCB stanowi w szczególności:
      „Rząd może domagać się […] informacji dotyczących przyjętych dla Centrum środków i przepisów w zakresie bezpieczeństwa i ochrony
         zdrowia publicznego, zapobiegania pożarom i niebezpieczeństwom wynikającym z promieniowania jonizującego”.

      7       Artykuł 9 ust. 3 decyzji Komisji 96/282/Euratom z dnia 10 kwietnia 1996 r. w sprawie reorganizacji Wspólnego Centrum Badawczego
         (Dz.U. L 107, str. 12) stanowi:

      „Dyrektor generalny podejmuje w imieniu Komisji wszelkie kroki niezbędne do zagwarantowania bezpieczeństwa osób i urządzeń,
         za które jest odpowiedzialny”.

       Okoliczności powstania sporu
      8       Z akt sprawy wynika, że nieruchomość skarżącej jest położona na terenie gminy Ispra i że wzdłuż niej przebiega kolektor ściekowy
         utworzony w tym miejscu z dwóch rurociągów o średnicy 80 cm, umieszczonych w ziemi pod powierzchnią drogi publicznej (zwany
         dalej „pierwszym odcinkiem kolektora”).

      9       Poza przebiegiem wzdłuż nieruchomości skarżącej kolektor przebiega przez nieruchomość należącą do Ferrovie dello Stato (państwowych
         kolei włoskich). Ten odcinek kolektora (zwany dalej „drugim odcinkiem kolektora”) składa się z wyprofilowanego podziemnego
         ciągu, do którego zlewają się ścieki z pierwszego odcinka, co wynika również z rysunku technicznego pionowej sekcji kolektora
         (zwanego dalej „rysunkiem technicznym”), przedstawionego przez skarżącą jako załącznik do skargi, co do którego Komisja nie
         zaprzecza, iż przedstawia on schematyczny obraz rzeczywistości. Z rysunku technicznego wynika również, że drugi odcinek jest
         oddzielony od drogi publicznej, pod którą znajduje się pierwszy odcinek, jedynie siatką.

      10     Z rysunku technicznego wynika także, że następnie kolektor przebiega przez grunt przekazany do dyspozycji Wspólnoty na mocy
         art. 1 porozumienia WAB (zwany dalej „trzecim odcinkiem kolektora”) i na tym odcinku stanowi go rurociąg o średnicy 100 cm.

      11     Rysunek techniczny ukazuje również, że teren przekazany do dyspozycji Centrum jest lekko nachylony w kierunku gruntu należącego
         do Ferrovie dello Stato, na którym usytuowany jest drugi odcinek kolektora. Wynika to także z wysokości bezwzględnych zaznaczonych
         na planie miejsca, przedstawionym zarówno przez Komisję, jak i przez skarżącą jako załącznik do pism procesowych.

      12     Jednakże podczas rozprawy biegły Komisji wskazał w istocie, iż ukształtowanie terenu nie wpływa na ogólne nachylenie kolektora,
         gdyż został on umieszczony pod ziemią. Wskazał on również, że ścieki z kolektora przepływają z pierwszego odcinka w kierunku
         drugiego odcinka i z drugiego odcinka w kierunku trzeciego. Sama skarżąca potwierdziła to twierdzenie, utrzymując wyraźnie
         podczas rozprawy, że jej zdaniem trzeci odcinek kolektora ma niewystarczającą pojemność, aby wchłonąć ścieki z drugiego odcinka
         kolektora. Bezsporne jest zatem, że pierwszy odcinek znajduje się powyżej drugiego odcinka, który z kolei znajduje się powyżej
         trzeciego odcinka.

      13     Równie bezsporne jest, że do 1990 roku, w którym to służby techniczne Centrum przeprowadziły prace na trzecim odcinku kolektora,
         odcinek ten składał się w górnej części z otwartego kanału (zwanego dalej „pierwszym segmentem trzeciego odcinka kolektora”)
         i w dolej części z zamkniętego rurociągu o średnicy 100 cm (zwanego dalej „drugim segmentem trzeciego odcinka kolektora”).
         W trakcie prac przeprowadzonych w 1990 r. otwarty kanał pierwszego segmentu trzeciego odcinka został zastąpiony zamkniętym
         rurociągiem o średnicy 100 cm. W konsekwencji od momentu przeprowadzenia tych prac trzeci odcinek kolektora składa się w całości
         z zamkniętego rurociągu o średnicy 100 cm.

      14     Do omawianego kolektora spływa część ścieków pochodzących z kanałów ściekowych miasta Ispra i z gruntu, na którym położone
         jest Centrum.

      15     W czerwcu 1992 r. miasto Ispra doświadczyło licznych powodzi spowodowanych silną burzą, w tym między innymi doszło do zalania
         nieruchomości skarżącej.

      16     W 1992 r. gmina Ispra zmieniła sieć kanalizacji ściekowej na swoim terenie. A zatem z pisma z dnia 7 października 1992 r.
         skierowanego przez mera Ispry do służb technicznych Centrum wynika, że władze komunalne Ispry zdecydowały o odprowadzaniu
         części ścieków pochodzących z terenów gminnych do omawianego kolektora. W celu realizacji prac na gruncie, na którym znajduje
         się Centrum, gmina Ispra zażądała od wyżej wymienionych służb udostępnienia koparki i operatora. W piśmie tym mer Ispry sprecyzował,
         że interwencja ta stanowi własną inicjatywę władz komunalnych, które przejmują za nią wszelką odpowiedzialność.

      17     W dniu 3 maja 2002 r. miasto Ispra zostało dotknięte gwałtowną burzą z ulewnymi deszczami i w następstwie wylania kolektora
         przedsiębiorstwo skarżącej zostało zalane. Tego samego dnia carabinierii z posterunku w Angerze, kilku funkcjonariuszy z służb
         technicznych gminy Ispra i urzędnicy Centrum, wraz z dyrektorem, udali się na miejsce wydarzeń i ustalili zasięg i rozmiar
         zalania oraz wyrządzone przez nie widoczne szkody.

      18     Pismem z dnia 19 maja 2002 r. skarżąca wezwała władze komunalne Ispry, Ferrovie dello Stato i Komisję do przeprowadzenia wizji
         lokalnej lub dokonania ekspertyzy zmierzającej do ugodowego ustalenia przyczyn zalania z dnia 3 maja 2002 r. i wzajemnej odpowiedzialności.
         W odpowiedzi na to pismo pełnomocnik Komisji przekazał pełnomocnikowi skarżącej pismo datowane na dzień 17 czerwca 2002 r.,
         w którym poinformował, że Komisja zaprzecza odpowiedzialności Wspólnoty i odmawia przeprowadzenia jakiegokolwiek oszacowania
         na gruncie Centrum.

       Przebieg postępowania i żądania stron
      19     W dniu 20 sierpnia 2002 r. skarżąca wniosła do sekretariatu Sądu niniejszą skargę.
      20     Na podstawie sprawozdania sędziego sprawozdawcy Sąd (druga izba) postanowił o wszczęciu procedury ustnej i w ramach środków
         organizacji postępowania przewidzianych w art. 64 regulaminu Sądu zwrócił się do stron z pytaniami na piśmie, wzywając je
         do udzielenia na nie odpowiedzi podczas rozprawy. Strony udzieliły odpowiedzi na pytania Sądu w wyznaczonym terminie.

      21     W trakcie rozprawy, która odbyła się w dniu 26 października 2004 r., zostały wysłuchane żądania stron i odpowiedzi na pytania
         Sądu.

      22     Podczas rozprawy Sąd wezwał Komisję do przedstawienia wszystkich dokumentów pozwalających na ustalenie jednostki, na wniosek
         której służby techniczne Centrum przeprowadziły w 1990 r. prace w pierwszym segmencie trzeciego odcinka. Komisja przedstawiła
         pewne dokumenty w wyznaczonym terminie. Wezwana przez Sąd do przedłożenia ewentualnych uwag odnośnie do dokumentów przedstawionych
         przez Komisję, skarżąca przedstawiła uwagi w wyznaczonym terminie.

      23     W dniu 19 kwietnia 2005 r. procedura ustna została zamknięta.
      24     Skarżąca wnosi do Sądu o:
      –       stwierdzenie pozaumownej wyłącznej lub łącznej, lub solidarnej odpowiedzialności Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej,
      –       zobowiązanie tej Wspólnoty do naprawienia szkody poniesionej i przyszłej w drodze zapłacenia kwoty, która zostanie określona
         w toku postępowania, a w każdym razie w słusznej wysokości,

      –       przeprowadzenie następujących środków dowodowych:
      –       udzielenie informacji przez dyrektora i pełnomocników Centrum oraz ewentualnie od lokalnych władz włoskich działających na
         miejscu,

      –       przedstawienie dowodu z zeznań świadków, z wyraźnym zastrzeżeniem wskazania następnie nazwisk świadków,
      –       przeprowadzenie wizji lokalnej lub zlecenie sporządzenia opinii biegłego oraz wszystkich innych środków dowodowych, które
         zostaną uznane za niezbędne w celu ustalenia prawdziwości twierdzeń skarżącej, dotyczących również wszystkich szkód majątkowych,
         poniesionych lub przyszłych, zaistniałych na skutek zaistnienia spornego stanu faktycznego,

      –       obciążenie strony pozwanej kosztami postępowania.
      25     Komisja wnosi do Sądu o:
      –       odrzucenie wniosków skarżącej dotyczących środków dowodowych,
      –       odrzucenie skargi jako niedopuszczalnej lub oddalenie jej jako bezzasadnej,
      –       obciążenie pozwanej kosztami.
      26     W odpowiedzi na pytanie Sądu skarżąca wskazała podczas rozprawy, że przez pierwsze żądanie w rzeczywistości należy rozumieć,
         iż wnosi ona do Sądu o stwierdzenie pozaumownej odpowiedzialności jedynie samej Wspólnoty.

       W przedmiocie dopuszczalności
       Argumenty stron
      27     Nie podnosząc zarzutu niedopuszczalności w odrębnej czynności procesowej, Komisja zakwestionowała dopuszczalność skargi z uwagi
         na to, że skarga nie spełnia wymogów określonych w art. 44 § 1 regulaminu, zgodnie z którym skarga powinna zawierać przedmiot
         sporu oraz zwięzłe przedstawienie zarzutów prawnych stanowiących podstawę skargi.

      28     Zdaniem Komisji z orzecznictwa wynika, że wskazania zawarte w skardze muszą być wyraźne i precyzyjne, tak aby pozwolić stronie
         pozwanej na przygotowanie obrony, a Sądowi na orzeczenie w przedmiocie skargi, w razie takiej konieczności, bez żadnych dodatkowych
         informacji. Orzecznictwo precyzuje również, że dopuszczalność skargi zależna jest od wymogu, by zasadnicze elementy faktyczne
         i prawne, na których jest oparta, ujęte były w treści samej skargi, przynajmniej w formie skróconej, ale w sposób spójny i zrozumiały
         (zob. postanowienie Sądu z dnia 21 listopada 1996 r. w sprawie T-53/96 Syndicat des producteurs de viande bovine i in. przeciwko
         Komisji, Rec. str. II‑1579, pkt 21 oraz wskazane w nim orzecznictwo). Aby spełnić te wymogi, skarga mająca na celu naprawienie
         szkody wyrządzonej przez instytucję wspólnotową musi zawierać elementy, które pozwalają na ustalenie zachowania, które skarżąca
         zarzuca instytucji, powody, dla których sądzi, iż między zachowaniem a rzekomo poniesioną szkodą istnieje związek przyczynowy,
         jak również charakter i rozmiar szkody (zob. wyrok Sądu z dnia 8 czerwca 2000 r. w sprawach połączonych T-79/96, T-260/97
         i T-117/98 Camar i Tico przeciwko Komisji i Radzie, Rec. str. II‑2193, pkt 181 oraz wskazane w nim orzecznictwo).

      29     W niniejszej sprawie pisma skarżącej wykazują całkowity brak wymaganej precyzyjności i wyraźności. W tym zakresie Komisja
         podnosi, że z pism skarżących nie jest można wywieść, jakie zachowanie jest zarzucane Centrum. Ta nieprecyzyjność i braki
         nie pozwalają Komisji na pełne przygotowanie obrony, a Sądowi na orzeczenie w przedmiocie stanu faktycznego sprawy.

      30     Poza tym Komisja utrzymuje w istocie, że pisma skarżącej nie zawierają jakiegokolwiek dowodu na faktyczne zaistnienie utrzymywanych
         szkód ani też ich wstępnego oszacowania.

      31     Wreszcie skarżąca ogranicza się do powiązania w sposób ogólny zalania jej budynku z wylaniem omawianego kolektora, nie przedstawiając
         jakichkolwiek wyjaśnień dotyczących przebiegu tego zdarzenia i nie udzielając informacji w kwestii podstaw, na których oparła
         ustalenie źródła wylania dokładnie w trzecim odcinku kolektora.

      32     Dodaje ona, że wnioskowane przez skarżącą środki dowodowe nie mogą uzupełnić braku precyzji w jej pismach procesowych.
      33     Skarżąca twierdzi w istocie, że przedmiot sporu i zwięzłe przedstawienie zarzutów prawnych zostały ujęte w jej pismach procesowych
         w sposób właściwy oraz że w konsekwencji skarga spełnia wymogi określone w art. 44 § 1 lit. c) regulaminu. Dodaje ona, że
         nie była ona zobowiązana do przedstawienia wyjaśnień technicznych dotyczących zdarzenia, którego stała się ofiarą. Poza tym
         podnosi ona w istocie, że wnioskowane przed Sądem środki dowodowe pozwolą na ustalenie prawdziwości jej twierdzeń.

       Ocena Sądu
      34     Zgodnie z art. 44 § 1 lit. c) regulaminu skarga powinna zawierać przedmiot sporu oraz zwięzłe przedstawienie zarzutów prawnych
         stanowiących podstawę skargi.

      35     Wymóg ten został doprecyzowany przez powoływane przez Komisję powyżej w pkt 28 orzecznictwo.
      36     W niniejszej sprawie ze skargi w sposób wystarczająco wyraźny wynika, że skarżąca zarzuca Komisji w istocie, po pierwsze,
         odmowę dostępu do trzeciego odcinka kolektora w celu stwierdzenia jego stanu i ustalenia przyczyn wylania kolektora i po drugie,
         niedokonanie konserwacji trzeciego odcinka kolektora i nieprzeprowadzenie prac na tym odcinku w celu zapobiegnięcia wylewom
         lub ich uniknięcia.

      37     Jednakże jeżeli chodzi o, po pierwsze, odmowę dostępu do trzeciego odcinka kolektora, w braku jakiegokolwiek wskazania szkody
         i żądania zasądzenia odszkodowania z tytułu tej odmowy, zarzut oparty na tej odmowie należy połączyć z wnioskiem o przyjęcie
         środków dowodowych dotyczącym przeprowadzenia wizji lokalnej. Rozpatrzenia tych roszczeń należy zatem dokonać w ramach rozpoznania
         wnioskowanych środków dowodowych (zob. pkt 99 i 100 poniżej).

      38     Po drugie, w odniesieniu do utrzymywanego braku konserwacji trzeciego odcinka kolektora i nieprzeprowadzenia na nim prac skarżąca
         wskazuje w skardze, że zaniechanie to stanowi przyczynę zalania jej nieruchomości i żąda naprawienia szkód wyrządzonych w różnych
         częściach jej przedsiębiorstwa i na jej dobrach, które zwięźle określiła w skardze. Należy zatem stwierdzić, że jeśli chodzi
         o wskazanie szkody spowodowane rzekomo przez brak konserwacji trzeciego odcinka kolektora i nieprzeprowadzenie na nim prac,
         skarga spełnia wymogi art. 44 § 1 lit. c) regulaminu.

      39     Dodatkowo należy wskazać, że skarżąca żąda również naprawy przyszłych szkód majątkowych oraz poniesionych lub przyszłych szkód
         niematerialnych, nie wskazując jakichkolwiek dowodów pozwalających na ocenę ich charakteru i rozmiaru. To wskazanie szkody
         nie spełnia zatem wymogu przewidzianego przez art. 44 § 1 lit. c) regulaminu, tak jak został on doprecyzowany przez orzecznictwo
         przypomniane w pkt 28 powyżej.

      40     W tych okolicznościach należy stwierdzić, że skarga jest dopuszczalna w zakresie, w jakim zmierza ona do zasądzenia naprawienia
         szkody wyrządzonej rzekomo na różnych dobrach zwięźle określonych w skardze w wyniku utrzymywanego braku konserwacji trzeciego
         odcinka kolektora i nieprzeprowadzenia na nim prac.

       Co do istoty sprawy
       Uwagi wstępne
      41     Należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem stwierdzenie pozaumownej odpowiedzialności Wspólnoty w rozumieniu
         art. 188 akapit drugi EWEA i realizacja prawa do naprawy poniesionej szkody zależy od spełnienia wszystkich przesłanek dotyczących
         bezprawności zachowania zarzucanego instytucjom wspólnotowym, faktycznego zaistnienia szkody oraz istnienia związku przyczynowego
         pomiędzy tym zachowaniem a wskazaną szkodą (zob. wyrok Trybunału z dnia 27 marca 1990 r. w sprawie C-308/87 Grifoni przeciwko
         EWEA, Rec. str. I-1203, pkt 6 oraz wskazane w nim orzecznictwo).

      42     W tym zakresie jedynie akty lub zachowania, które można przypisać wspólnotowym instytucji lub organowi, mogą być podstawą
         stwierdzenia odpowiedzialności Wspólnoty (zob. podobnie wyroki Trybunału z dnia 10 lipca 1985 r. w sprawie 118/83 CMC i in.
         przeciwko Komisji, Rec. str. 2325, pkt 31, oraz z dnia 23 marca 2004 r. w sprawie C-234/02 P Rzecznik Praw Obywatelskich przeciwko
         Lamberts, Rec. str. I‑2803, pkt 59).

      43     Tak więc jeśli jedna z tych przesłanek nie jest spełniona, skargę należy oddalić w całości, bez potrzeby badania pozostałych
         przesłanek odpowiedzialności pozaumownej (wyrok Sądu z dnia 20 lutego 2002 r. w sprawie T-170/00 Förde-Reederei przeciwko
         Radzie i Komisji, Rec. str. II-515, pkt 37 oraz wskazane w nim orzecznictwo).

      44     To właśnie w świetle tych rozważań należy dokonać analizy argumentów stron w kwestii powstania odpowiedzialności Wspólnoty.
       Argumenty stron
      45     Skarżąca zarzuca Komisji lub Centrum niedokonanie konserwacji trzeciego odcinka kolektora lub nieprzeprowadzenie na nim prac
         niezbędnych w celu zapobiegnięcia kolejnym wylewom omawianego kolektora lub ich uniknięcia, mimo oczywiście niebezpiecznego
         charakteru kolektora, z uwagi na niewystarczającą pojemność hydrauliczną, o której Komisja wiedziała od chwili wylania kolektora
         w 1992 r. W istocie przyczyna poniesionej przez skarżącą szkody tkwi w okoliczności, że trzeci odcinek kolektora ma niewystarczającą
         pojemność, aby wchłonąć całość ścieków z drugiego odcinka (zob. pkt 12 powyżej).

      46     Możliwość przypisania tego zachowania Komisji lub Centrum wynika z kilku czynników.
      47     Przede wszystkim trzeci odcinek kolektora położony na gruncie, na którym znajduje się Centrum, pozostaje do jego wyłącznej
         dyspozycji i nie jest dostępny dla osób trzecich z uwagi na to, że zgodnie z art. 1 załącznika F do porozumienia WCB wspomniany
         grunt korzysta z nienaruszalności, wyłączenia z przeszukania, zajęcia, konfiskaty, jak również z immunitetu w zakresie wszelkich
         nakazów administracyjnych i sądowych.

      48     Poza tym jest powszechnie wiadome, że konserwacja urządzeń rozprowadzających i naprawa uszkodzeń na odcinku kolektora znajdującym
         się na gruncie należącym do Centrum zawsze ciążyła na Centrum, działającego za pośrednictwem urzędników i służb technicznych,
         i to do Komisji należy dowiedzenie, iż nie ma to miejsca.

      49     Wreszcie skarżąca wskazuje na oświadczenie właściwego urzędnika Ufficio tecnico comunale (komunalnych służb technicznych,
         zwanych dalej „UTC Ispra”) datowane na dzień 16 marca 1999 r., zgodnie z którym władze komunalne nie są odpowiedzialne za
         konserwację trzeciego odcinka kolektora i zarząd nim, ponieważ jest on położony na nieruchomości Centrum.

      50     Po pierwsze, bezprawność zarzucanego zachowania opiera się na fakcie, że stanowi ono naruszenie art. 9 ust. 3 decyzji 96/282,
         zgodnie z którym dyrektor generalny Centrum podejmuje w imieniu Komisji wszelkie kroki niezbędne do zagwarantowania bezpieczeństwa
         osób i urządzeń, za które jest odpowiedzialny. Wbrew temu, co utrzymuje Komisja, przepis ten podlega zastosowaniu w niniejszej
         sprawie, ponieważ urządzenia odprowadzające ścieki z Centrum podlegają strukturom znajdującym się pod jego wyłącznym nadzorem
         i w konsekwencji mieszczącym się w ramach wykonywania jego funkcji instytucjonalnej, jak również należącym do zakresu jego
         obowiązków. Ponadto odpowiedzialność Wspólnoty została już wcześniej stwierdzona z uwagi na naruszenie obowiązków ciążących
         na niej na mocy art. 10 ust. 3 decyzji Komisji 71/57/Euroatom z dnia 13 stycznia 1971 r. w sprawie reorganizacji Wspólnego
         Centrum Badawczego (Dz.U. L 16, str. 14), którego brzmienie było analogiczne do brzmienia art. 9 ust. 3 decyzji 96/282 (wyrok
         Trybunału z dnia 3 lutego 1994 r. w sprawie C-308/87 Grifoni przeciwko EWEA, Rec. str. I‑341).

      51     Po drugie, bezprawność rozpatrywanego zachowania wynika z jego niezgodności z porozumieniem WCB mającym na celu między innymi
         zabezpieczenie i zapewnienie bezpieczeństwa publicznego osób żyjących w pobliżu urządzeń Centrum.

      52     Po trzecie, bezprawność zarzucanego zachowania wynika z art. 2043 i 2051 włoskiego kodeksu cywilnego, który znajduje zastosowanie
         w niniejszej sprawie, ponieważ art. 188 akapit drugi EWEA, mimo zawartego w nim odesłania do zasad ogólnych wspólnych dla
         praw państw członkowskich, nie wyklucza możliwości wskazania naruszenia szczególnych zasad prawa włoskiego (zob. podobnie
         opinia rzecznika generalnego G. Tesaura do ww. w pkt 41 wyroku z dnia 27 marca 1990 r. w sprawie Grifoni przeciwko EWEA, Rec.
         str. I‑1212, pkt 17).

      53     Tak więc, z jednej strony, art. 2043 włoskiego kodeksu cywilnego wyraża wspólną systemom prawnym państw członkowskich zasadę
         neminem laedere, która znajduje zastosowanie w niniejszej sprawie z uwagi na naruszenie przez Komisję lub Centrum ogólnej
         zasady ostrożności i staranności.

      54     Z drugiej strony, zarzucane zachowanie skutkuje odpowiedzialnością Wspólnoty na podstawie art. 2051 włoskiego kodeksu cywilnego,
         który ustanawia wzruszalne domniemanie winy osoby, która rzecz posiada. W niniejszym przypadku Centrum jest posiadaczem trzeciego
         odcinka kolektora ze względu na to, iż pozostaje on do jego wyłącznej dyspozycji, stanowiąc część składową gruntu, którego
         jest ono właścicielem i który korzysta z immunitetu.

      55     Skarżąca dodaje, że orzecznictwo Corte suprema di cassazione (włoski trybunał kasacyjny) wskazuje, że art. 2051 włoskiego
         kodeksu cywilnego znajduje zastosowanie względem administracji publicznej w zakresie dóbr nieruchomych lub majątkowych nieprzeznaczonych
         do bezpośredniego i ogólnego używania przez wszystkich – jak to ma miejsce w niniejszej sprawie w przypadku kolektora ściekowego
         – które z uwagi na ich ograniczony zasięg terytorialny pozwalają na dokonywanie nadzoru i odpowiedniej kontroli przez właściwą
         dla tego celu jednostkę.

      56     Komisja utrzymuje, po pierwsze, że Centrum nie jest w żaden sposób odpowiedzialne za trzeci odcinek kolektora, a w konsekwencji
         brak konserwacji tego trzeciego odcinka lub nieprzeprowadzenie na nim prac nie może zostać przypisane Komisji lub Centrum.

      57     W tym zakresie podnosi ona, że art. 3 załącznika F do porozumienia WCB stanowi, że władze włoskie, na wniosek Komisji, czynią
         użytek z przysługujących im uprawnień w zakresie zapewnienia Centrum dostępu do wszystkich niezbędnych usług użyteczności
         publicznej. Przepis ten doprecyzowuje dodatkowo, że Komisja wydaje wszelkie niezbędne zalecenia, tak aby zatwierdzeni przez
         nią właściwi przedstawiciele służb użyteczności publicznej mogli dokonywać przeglądów, napraw i konserwacji urządzeń, za które
         są oni odpowiedzialni, znajdujących się wewnątrz Centrum. Z przepisu tego wynika, że „eksterytorialność gruntu [na którym
         położone jest] Centrum wyłącza się”, tak aby pozwolić zatwierdzonym służbom technicznym na dokonanie konserwacji i napraw
         urządzeń z zakresu usług użyteczności publicznej.

      58     Zdaniem Komisji te postanowienia porozumienia WCB nie zostały „przekroczone” ani uchylone lub zmienione treścią oświadczenia
         właściwego urzędnika UTC Ispra, potwierdzającego, że władze komunalne nie są odpowiedzialne za konserwację i zarząd kolektorem
         znajdującym się na gruncie, na którym położone jest Centrum. Przede wszystkim oświadczenie to wykracza poza uprawnienia właściwego
         urzędnika UTC Ispra, który nie jest upoważniony do wypowiadania się w przedmiocie odpowiedzialności cywilnej władz komunalnych,
         których jest członkiem. Następnie jest ono oczywiście niezgodne z treścią wspomnianego powyżej w pkt 16 pisma z dnia 7 października
         1992 r., uściślającego, że działanie gminy stanowi własną inicjatywę władz komunalnych, za którą ponoszą one pełną odpowiedzialność.
         Wreszcie oświadczenie właściwego urzędnika UTC Ispra nie może uzasadniać odpowiedzialności Centrum za konserwację kolektora.

      59     Właściwe postanowienia porozumienia WCB nie mogą zostać ponadto podważone przez fakt, że Centrum kilkakrotnie uznało za słuszne
         przeprowadzenie we własnym zakresie określonych prac dotyczących urządzeń, ponieważ prace te były wykonywane zawsze na wniosek
         władz lokalnych. W szczególności mające miejsce w 1990 r. prace na odcinku kolektora znajdującym się na gruncie należącym
         do Centrum zostały przeprowadzone w następstwie wniosku Ferrovie dello Stato i władz komunalnych Ispry.

      60     Po drugie, w odniesieniu do utrzymywanych bezprawności braku konserwacji trzeciego odcinka lub nieprzeprowadzenia na nim prac
         Komisja podnosi, że skarga ogranicza się do zarzucenia tego zaniechania, nie precyzując ani jakie prace lub jaka konserwacja,
         których brak stwierdza skarżąca, powinny były zostać przeprowadzone, ani też w konsekwencji jaki charakter miało bezprawne
         zachowanie Wspólnoty.

      61     Dodaje ona, że żaden ze wskazanych przez skarżącą przepisów nie został naruszony.
      62     Przede wszystkim utrzymuje ona, wbrew zaproponowanej przez skarżącą wykładni art. 9 decyzji 96/282, że obowiązek dyrektora
         Centrum obejmujący podjęcie wszelkich kroków niezbędnych do zagwarantowania bezpieczeństwa osób i urządzeń, za które jest
         odpowiedzialny, przewidziany przez ten artykuł ogranicza się do działalności własnej Centrum, dzięki której Wspólnota przyczynia
         się do realizacji wspólnotowych programów badawczych. Zarząd kolektorami ściekowymi znajdującymi się na gruncie Centrum, i ich
         konserwacja nie zaliczają się do tej działalności własnej. Zaprzecza ona, że z ww. w pkt 41 i 50 wyroku w sprawie Grifoni
         przeciwko EWEA wynika, iż odpowiedzialność EWEA została potwierdzona na podstawie art. 10 decyzji 71/57, identycznego z art. 9
         decyzji 96/282.

      63     Komisja podnosi następnie, że nawet jeśli art. 16 załącznika F do porozumienia WCB nakłada na nią obowiązek przyjęcia szczególnych
         przepisów w zakresie bezpieczeństwa i ochrony zdrowia publicznego, to w świetle preambuły i innych postanowień porozumienia
         WCB postanowienie to odnosi się jedynie do zagrożenia pożarowego i niebezpieczeństw wynikających z promieniowania jonizującego,
         których niniejsza sprawa nie dotyczy.

      64     Ponadto utrzymuje ona, że skoro żadne ze wspólnotowych instytucji lub organów nie są zobowiązane do nadzoru kolektora ściekowego,
         nie można stwierdzić odpowiedzialności Wspólnoty z powodu naruszenia przez te instytucje lub organy podstawowych zasad zwykłej
         ostrożności. W tym zakresie Sąd orzekł już wcześniej, że w braku bezprawnego zachowania pozaumowna odpowiedzialność instytucji
         nie może zostać stwierdzona (wyrok Sądu z dnia 29 listopada 2000 r. w sprawie T-213/97 Eurocoton i in. przeciwko Radzie, Rec.
         str. II‑3727).

      65     Zdaniem Komisji powołanie się przez skarżącą na przepisy włoskiego prawa cywilnego nie jest stosowne. Artykuł 188 akapit drugi
         EWEA odsyła wyłącznie do zasad ogólnych wspólnych dla praw państw członkowskich, a nie do poszczególnych przepisów różnych
         systemów prawa krajowego (ww. w pkt 50 wyrok z dnia 3 lutego 1994 r. w sprawie Grifoni przeciwko EWEA, pkt 8). Argumenty wskazane
         przez skarżącą przeciwko temu twierdzeniu nie są w żaden sposób poparte ww. w pkt 52 opinią rzecznika generalnego G. Tesaura
         do wyroku z dnia 27 marca 1990 r. w sprawie Grifoni przeciwko EWEA. W każdym razie zarówno ww. wyrok z dnia 3 lutego 1994 r.
         w sprawie Grifoni przeciwko EWEA, jak i opinia rzecznika generalnego wydana w tej sprawie, Rec. str. I‑343, wyraźnie wykluczają,
         by poniesiona szkoda mogła zostać ustalona i naprawiona jedynie zgodnie z włoskim prawodawstwem regulującym odpowiedzialność
         pozaumowną.

      66     Zaprzecza ona temu, że zasada przewidziana w art. 2051 włoskiego kodeksu cywilnego, zgodnie z którą „za szkodę wyrządzoną
         przez rzecz odpowiada, kto rzecz posiada, chyba że zostanie ustalone, iż zaszło zdarzenie losowe” [tłumaczenie nieoficjalne],
         została uznana za prawne i orzecznicze ramy wspólnotowe. Przeciwnie, przepis ten, pozwalając na stwierdzenie odpowiedzialności
         osoby, która nie wyrządziła w sposób bezpośredni szkody, jest niezgodny z obecnie obowiązującymi w orzecznictwie przesłankami
         stwierdzenia pozaumownej odpowiedzialności instytucji.

      67     W każdym razie przesłanki art. 2051 włoskiego kodeksu cywilnego nie zostały spełnione w niniejszym przypadku. Po pierwsze,
         żadna instytucja wspólnotowa nie jest posiadaczem kolektora, a w konsekwencji Wspólnota nie może zostać pociągnięta do odpowiedzialności
         za wyrządzone przez niego ewentualne szkody. Po drugie, skarżąca nie wykazała jakiegokolwiek związku przyczynowego pomiędzy
         rzekomo posiadaną rzeczą a szkodą. W istocie nie zostało wykazane, że zalanie przedsiębiorstwa skarżącej było faktycznie spowodowane
         wylaniem konkretnego odcinka kolektora znajdującego się na gruncie należącym do Centrum.

       Ocena Sądu
      68     Na wstępie należy zbadać, czy zgodnie z orzecznictwem powołanym w pkt 42 zarzucane zachowanie, a mianowicie nieprzeprowadzenie
         prac na trzecim odcinku kolektora lub niedokonanie jego konserwacji, można przypisać wspólnotowym instytucji lub organowi.

      69     W tej kwestii należy wskazać, po pierwsze, że wbrew temu, co utrzymuje skarżąca (zob. pkt 47 powyżej), z porozumienia WCB
         w żaden sposób nie wynika, że trzeci odcinek kolektora wchodzi w zakres odpowiedzialności Wspólnoty.

      70     Przede wszystkim argument, zgodnie z którym trzeci odcinek kolektora wchodzi w zakres odpowiedzialności Wspólnoty z uwagi
         na fakt, iż z porozumienia WCB wynika, że osoby trzecie nie mają do niego dostępu, nie jest zasadny.

      71     Prawdą jest, jak to wskazała skarżąca, że zgodnie z art. 1 załącznika F do porozumienia WCB Centrum i grunt, na którym jest
         ono położone, korzysta z nienaruszalności, wyłączenia z przeszukania, zajęcia, konfiskaty, jak również z immunitetu w zakresie
         wszelkich nakazów administracyjnych i sądowych. Jednakże z art. 3 tego załącznika F wynika, że pomimo korzystania z immunitetu,
         Komisja musi zezwolić zatwierdzonym przez nią właściwym przedstawicielom służb użyteczności publicznej na dokonanie przeglądów,
         napraw i konserwacji urządzeń, za które są oni odpowiedzialni, znajdujących się wewnątrz Centrum.

      72     Bezsporne jest, że usługi odprowadzania ścieków świadczone na rzecz Centrum za pośrednictwem omawianego kolektora stanowią
         usługi użyteczności publicznej w rozumieniu art. 3 załącznika F do porozumienia WCB. W tym zakresie należy wskazać, że w odpowiedzi
         na zadane na piśmie przez Sąd pytanie Komisja potwierdziła na piśmie, czemu skarżąca nie zaprzeczyła, że gmina Ispra stanowi
         jednostkę odpowiedzialną za świadczenie na rzecz Centrum usług użyteczności publicznej w formie odprowadzania ścieków. W konsekwencji
         na potrzeby niniejszego postępowania należy przyjąć, że obowiązek dokonywania przeglądów, napraw i konserwacji trzeciego odcinka
         kolektora ciąży na władzach komunalnych Ispry, których właściwi przedstawiciele zatwierdzeni przez Komisję mają dostęp do
         trzeciego odcinka kolektora.

      73     Następnie należy wskazać, że żadne z postanowień porozumienia WCB nie może uzasadniać przypisania zarzucanego zachowania Wspólnocie.
         Z całą pewnością art. 1 porozumienia WCB, który nie został podniesiony przez skarżącą, przewiduje w istocie, że rząd włoski
         przekazuje do dyspozycji Wspólnoty Centrum oraz grunt, na którym jest ono położony, za opłatą roczną. Jednakże przewidziane
         w tym przepisie przekazanie do dyspozycji nie niesie za sobą zrzeczenia się na rzecz Wspólnoty odpowiedzialności za trzeci
         odcinek kolektora. W istocie artykuł ten należy interpretować w związku z innymi postanowieniami porozumienia WCB, a w szczególności
         z art. 3 załącznika F do tego porozumienia, z którego wynika, jak to zostało wskazane powyżej w pkt 72, że przeglądy, naprawy
         i konserwacja trzeciego odcinka kolektora należą do obowiązków jednostki odpowiedzialnej za świadczenie usług odprowadzania
         ścieków. W tych okolicznościach art. 1 porozumienia WCB nie może być interpretowany jako zrzeczenie się na rzecz Wspólnoty
         odpowiedzialności za trzeci odcinek kolektora.

      74     Porozumienie WCB nie pozwala zatem na uzasadnienie przypisania zarzucanego zachowania Centrum lub jakimkolwiek innym instytucjom
         lub organom wspólnotowym.

      75     Po drugie, należy wskazać, że wbrew temu, na co zwięźle powołuje się skarżąca (zob. pkt 47 powyżej), przypisanie zarzucanego
         zachowania nie może wynikać z faktu, że trzeci odcinek kolektora pozostaje do wyłącznej dyspozycji Centrum. W istocie należy
         stwierdzić, jak to już zostało wskazane powyżej w pkt 12 i 14, że do kolektora jako całości, co obejmuje również trzeci odcinek,
         zlewane są zarówno ścieki pochodzące z terenu gminy Ispra, jak i pochodzące z gruntu, na którym położone jest Centrum. Poza
         tym z rozważań przedstawionych powyżej w pkt 72 wynika, że podjęcie działań na trzecim odcinku kolektora należy do władz komunalnych
         Ispry. Z uwagi na to, że trzeci odcinek kolektora nie pozostaje do wyłącznej dyspozycji Centrum, utrzymywana wyłączność nie
         może uzasadniać przypisania zarzucanego zachowania Wspólnocie.

      76     Po trzecie należy zbadać, czy zgodnie z zasadniczym twierdzeniem skarżącej rzekomy brak konserwacji trzeciego odcinka kolektora
         lub nieprzeprowadzenie na nim prac należy przypisać Wspólnocie z uwagi na niewłaściwe zachowanie urzędników i służb technicznych
         Centrum.

      77     W tym zakresie należy wskazać, że bezsporne jest, iż w 1990 r. Centrum przystąpiło w pierwszym segmencie trzeciego odcinka
         kolektora do wymiany otwartego kanału na rurociąg o średnicy 100 cm.

      78     Komisja utrzymuje, że Centrum przystąpiło do tych prac na wniosek Ferrovie dello Stato lub władz komunalnych Ispry. Jednakże
         wezwana do przedstawienia wszystkich dokumentów mogących wykazywać, że wnioski, na które się powołuje, miały miejsce, Komisja
         nie przekazała dowodów wskazujących na ich zaistnienie. W tych okolicznościach na potrzeby niniejszego postępowania należy
         przyjąć, że Centrum przystąpiło do prac w pierwszym segmencie trzeciego odcinka kolektora z własnej inicjatywy.

      79     Poza tym w trakcie rozprawy biegły Komisji wskazał, że służby Centrum dokonywały z pewną częstotliwością przeglądów trzeciego
         odcinka kolektora i jego konserwacji.

      80     Te działania służb technicznych Centrum stanowiły własną inicjatywę i nie stanowiły spełnienia jakiegokolwiek zobowiązania
         instytucji lub organów wspólnotowych na podstawie porozumienia WCB. W istocie, jak to zostało wskazane powyżej w pkt 72, obowiązek
         dokonywania przeglądów, napraw i konserwacji trzeciego odcinka kolektora ciąży na mocy porozumienia WCB na jednostce odpowiedzialnej
         za świadczenie na rzecz Centrum usług odprowadzania ścieków. Należy zatem stwierdzić, że dokonując tych działań, Centrum prowadziło
         cudze sprawy bez zlecenia.

      81     Jednakże fakt, że służby techniczne Centrum, dokonując z własnej inicjatywy działań na trzecim odcinku kolektora przy pewnych
         okazjach, prowadziły cudze sprawy bez zlecenia, nie zakłada w żaden sposób, że nieprzeprowadzenie prac na tym odcinku kolektora
         lub brak jego konserwacji należy z tą chwilą przypisywać Centrum i w konsekwencji Wspólnocie.

      82     Taka inicjatywa skutkuje jedynie nałożeniem na Centrum obowiązku starannego działania przy prowadzeniu spraw, którego się
         podjęło. Tak więc sprawy, których prowadzenia podjęło się Centrum poprzez założenie w 1990 r. w pierwszym segmencie trzeciego
         odcinka kolektora zamkniętego rurociągu, nie rozciągają się na wykonanie niezbędnych prac w celu zapewnienia w 2002 r. właściwej
         wydajności trzeciego odcinka kolektora, tym bardziej że, jak to wskazała w trakcie rozprawy Komisja i czemu skarżąca nie zaprzeczyła,
         Wspólnota nie posiada jakiejkolwiek kontroli nad ilością ścieków zlewanych do tego trzeciego odcinka.

      83     Poza tym prowadzenie cudzych spraw, którego podjęło się Centrum, dokonując z własnej inicjatywy nadzoru i konserwacji trzeciego
         odcinka, obejmuje wyłącznie faktycznie przeprowadzone przez nie działania i nie może zostać rozciągnięte na utrzymywany brak
         nadzoru lub konserwacji, które wciąż wchodzą w zakres odpowiedzialności jednostki odpowiedzialnej za świadczenie na rzecz
         Centrum usług odprowadzania ścieków.

      84     Ponadto w niniejszej sprawie nie zostało ani ustalone, ani podniesione, że zarzucane zachowanie, a mianowicie nieprzeprowadzenie
         prac na trzecim odcinku kolektora lub brak jego konserwacji, stanowi niewłaściwe prowadzenie cudzych spraw bez zlecenia, którego
         podjęło się Centrum.

      85     Nawet jeśli przyjąć, że powołując się na niewystarczającą pojemność hydrauliczną trzeciego odcinka kolektora, skarżąca utrzymuje
         domyślnie, że przeprowadzone przez Centrum w 1990 r. prace stanowią niewłaściwe prowadzenie przez Centrum cudzych spraw bez
         zlecenia, to tym niemniej należy stwierdzić, że zainstalowanie w pierwszym segmencie trzeciego odcinka kolektora zamkniętego
         rurociągu o średnicy 100 cm nie może zostać uznane za bezwzględną przesłankę niewłaściwego prowadzenia cudzych spraw bez zlecenia,
         którego podjęło się Centrum.

      86     W istocie należy stwierdzić, że średnica rurociągu zainstalowanego przez Centrum w pierwszym segmencie trzeciego odcinka kolektora
         ściśle odpowiada średnicy zamkniętego rurociągu wcześniej zainstalowanego w drugim segmencie trzeciego odcinka kolektora.
         Przeprowadzone przez Centrum w 1990 r. prace nie wpłynęły zatem na pojemność hydrauliczną trzeciego odcinka kolektora. W tych
         okolicznościach rzekomo niewystarczającej pojemności hydraulicznej trzeciego odcinka kolektora w żadnym razie nie można przypisać
         Centrum.

      87     Powyższe rozważania wskazują, że przypisanie zarzucanego zachowania Wspólnocie nie może wynikać ze spontanicznych działań
         służb technicznych Centrum.

      88     Po czwarte, należy zbadać, czy przypisanie zarzucanego zachowania Wspólnocie wynika z oświadczenia właściwego urzędnika UTC
         Ispra, w którym potwierdza on, że władze komunalne, których jest przedstawicielem, nie są odpowiedzialne za trzeci odcinek
         kolektora.

      89     W tym zakresie, niezależnie od zagadnienia, czy właściwy urzędnik służb komunalnych jest uprawniony do wypowiadania się w przedmiocie
         odpowiedzialności władz, których jest przedstawicielem, należy wskazać, że jego oświadczenie stanowi zrzeczenie się odpowiedzialności
         władz komunalnych za trzeci odcinek kolektora jedynie z tego względu, że odcinek ten znajduje się na gruncie należącym do
         Wspólnoty. Z art. 1 porozumienia WCB wynika jednakże, że Wspólnota nie jest właścicielem omawianego gruntu. W istocie postanowienie
         to przewiduje w szczególności, że Centrum i przylegający do niego grunt zostały przekazane przez rząd włoski do dyspozycji
         Wspólnoty za roczną opłatą. Poza tym skarżąca nie wykazuje ani też nie powołuje się na to, że oświadczenie właściwego urzędnika
         UTC Ispra zmienia porozumienie WCB. W tych okolicznościach należy stwierdzić, że oświadczenie to nie pozwala na ustalenie,
         iż zarzucane zachowanie można przypisać wspólnotowym instytucji lub organowi.

      90     Po piąte, należy jeszcze zbadać, czy zarzucane zachowanie można przypisać Wspólnocie ze względu na przepisy, których naruszenie
         podnosi skarżąca.

      91     W tym zakresie należy przede wszystkim wskazać, że art. 9 ust. 3 decyzji 96/282, którego naruszenie podnoszone jest przez
         skarżącą, ogranicza się do wskazania, że dyrektor generalny Centrum podejmuje wszelkie kroki niezbędne do zagwarantowania
         bezpieczeństwa osób i urządzeń, za które jest odpowiedzialny. Przepis ten nie może zatem sam w sobie uzasadniać przypisania
         utrzymywanego nieprzeprowadzenia prac na trzecim odcinku kolektora lub braku jego konserwacji, jeżeli nie zostanie ustalone,
         że omawiany odcinek stanowi urządzenie, za które odpowiedzialny jest dyrektor generalny Centrum. Skarżąca nie przedstawia
         jakiegokolwiek dowodu pozwalającego na stwierdzenie, że trzeci odcinek kolektora stanowi urządzenie, za które odpowiedzialny
         jest dyrektor Centrum. Przeciwnie, jak to zostało wskazane powyżej w pkt 72, z art. 3 załącznika F do porozumienia WCB wynika,
         że to gmina Ispra jest odpowiedzialna za świadczenie na rzecz Centrum usług odprowadzania ścieków, a zatem trzeci odcinek
         kolektora nie może być utożsamiany z urządzeniem, za które odpowiedzialne jest Centrum. W tych okolicznościach art. 9 ust. 3
         decyzji 96/282 nie może być podstawą przypisania Wspólnocie zarzucanego zachowania.

      92     Skarżąca podnosi następnie naruszenie porozumienia WCB, które przewiduje jej zdaniem, że Centrum zobowiązane jest do zapewnienia
         i ochrony bezpieczeństwa publicznego. Jak słusznie podnosi Komisja, art. 16 ust. 1 załącznika F do porozumienia WCB jest jedynym
         postanowieniem tego porozumienia, które reguluje kwestię bezpieczeństwa i ochrony zdrowia publicznego. Jednakże postanowienie
         to jest właściwe w zakresie bezpieczeństwa i ochrony zdrowia publicznego jedynie w odniesieniu do zapobiegania pożarom i niebezpieczeństwom
         wynikającym z promieniowania jonizującego. W niniejszej sprawie skarżąca nie przedstawia jakiegokolwiek argumentu pozwalającego
         na ustalenie, że zarzucane zachowanie dotyczy zapobiegania pożarom lub niebezpieczeństwom wynikającym z promieniowania jonizującego.
         W tych okolicznościach należy stwierdzić, że przypisanie zarzucanego zachowania Wspólnocie nie może wynikać z obowiązku Centrum
         w zakresie ochrony bezpieczeństwa i zdrowia publicznego, w formie w jakiej został on nałożony na mocy art. 16 ust. 1 załącznika
         F do porozumienia WCB.

      93     Wreszcie skarżąca podnosi, że zarzucane zachowanie uzasadnia pozaumowną odpowiedzialność Wspólnoty na podstawie przepisów
         art. 2043 i 2051 włoskiego kodeksu cywilnego.

      94     W odniesieniu do art. 2043 włoskiego kodeksu cywilnego, nawet jeśli przyjąć za skarżącą, że przepis ten wyraża zasadę neminem
         laedere, że jest ona wspólna dla praw państw członkowskich i że znajduje ona zastosowanie w niniejszej sprawie ze względu
         na naruszenie przez Komisję lub Centrum ogólnej zasady ostrożności i staranności, to należy stwierdzić, iż skarżąca nie przedstawia
         jakiegokolwiek powodu, dla którego Komisja lub Centrum byłyby zobowiązane do ostrożności lub staranności w stosunku do trzeciego
         odcinka kolektora. W tych okolicznościach należy stwierdzić, że powołany przepis nie pozwala sam w sobie na przypisanie zarzucanego
         zachowania Wspólnocie.

      95     W odniesieniu do art. 2051 włoskiego kodeksu cywilnego, nawet jeśli przyjąć, że ten przepis prawa włoskiego stanowi zasadę
         wspólną dla praw państw członkowskich, należy stwierdzić, że skarżąca nie dowodzi, że wspólnotowe instytucja lub organ są
         posiadaczami trzeciego odcinka kolektora. W istocie wbrew temu, co utrzymuje skarżąca, posiadanie kolektora przez wspólnotowe
         instytucję lub organ nie może wynikać z własności gruntu, na którym położone jest Centrum, ponieważ jak to zostało wskazane
         powyżej w pkt 89, żadne ze wspólnotowych instytucji lub organów nie są właścicielami tego gruntu. W konsekwencji nawet jeśli
         przyjąć, że trzeci odcinek stanowi część składową gruntu, na którym się on znajduje, to w żaden sposób nie wynika z tego,
         że należy on do Wspólnoty. Argument ten należy zatem odrzucić.

      96     Należy także odrzucić argument, zgodnie z którym Komisja lub Centrum są posiadaczami trzeciego odcinka kolektora z uwagi na
         fakt, że zgodnie z art. 1 załącznika F do porozumienia WCB osoby trzecie nie mają do niego dostępu. W istocie, jak wskazano
         powyżej w pkt 71, na mocy art. 3 załącznika F do porozumienia WCB Komisja zobowiązana jest uchylić się od immunitetu przewidzianego
         w art. 1 załącznika F do porozumienia WCB w celu umożliwienia służbom użyteczności publicznej dokonania przeglądów, napraw
         i konserwacji urządzeń, za które są oni odpowiedzialni, znajdujących się wewnątrz Centrum. W tych okolicznościach w celu ustalenia
         posiadania przez Komisję lub Centrum trzeciego odcinka kolektora nie można skutecznie powołać się na utrzymywany immunitet
         obejmujący grunt, na którym położone jest Centrum.

      97     Posiadanie trzeciego odcinka kolektora nie może również obciążać Komisji lub Centrum z uwagi na to, że odcinek ten pozostaje
         do wyłącznej dyspozycji Centrum. W istocie poza rozważaniami zawartymi w poprzedzającym punkcie należy dodać, jak to już zostało
         wskazane powyżej w pkt 75, że skoro do kolektora, włączając w to trzeci odcinek, zlewane są ścieki pochodzące z terytorium
         gminy Ispra i z Centrum, to trzeciego odcinka nie można uznać za pozostający do wyłącznej dyspozycji Komisji lub Centrum.

      98     Z ogółu powyższych rozważań wynika, że utrzymywany brak konserwacji trzeciego odcinka kolektora lub nieprzeprowadzenie na
         nim prac nie mogą zostać przypisane wspólnotowym instytucji lub organowi. W tych okolicznościach oraz w zakresie w jakim jest
         ona dopuszczalna skargę należy oddalić jako bezzasadną, bez potrzeby badania, czy w niniejszej sprawie zostały spełnione inne
         przesłanki stwierdzenia pozaumownej odpowiedzialności Wspólnoty.

       W przedmiocie wnioskowanych środków dowodowych
      99     Skarżąca wnosi do Sądu o przyjęcie środków dowodowych w celu ustalenia jej roszczeń. Dokładniej podnosi ona, że należy nakazać
         udzielenie informacji przez dyrektora i pełnomocników Centrum oraz przez lokalne władze włoskie działające na miejscu zalania.
         Utrzymuje ona, że należy dopuścić dowód z zeznań świadków i zastrzega sobie w tym zakresie prawo późniejszego wskazania nazwisk
         świadków, których należy przesłuchać. Podnosi ona wreszcie, że w celu ustalenia utrzymywanego stanu faktycznego, włączając
         w to rzekomo poniesione lub przyszłe szkody, należy dokonać wizji lokalnej lub zlecić sporządzenie opinii biegłego.

      100   W tej kwestii należy wskazać, że skarżąca nie określiła ani dokładnych okoliczności faktycznych, do których środki te mogłyby
         się odnosić, ani w jakim zakresie środki te mogłyby zmierzać do stwierdzenia przypisania zarzucanego zachowania wspólnotowym
         instytucji lub organowi. W tych okolicznościach wnioski o przyjęcie środków dowodowych należy odrzucić.

       W przedmiocie kosztów
      101   Zgodnie z art. 87 § 2 regulaminu Sądu kosztami zostaje obciążona, na żądanie strony przeciwnej, strona przegrywająca sprawę.
      102   Ponieważ skarżąca przegrała sprawę, poza jej własnymi kosztami należy – zgodnie z żądaniem Komisji – obciążyć ją poniesionymi
         przez nią kosztami.

      Z powyższych względów
      SĄD PIERWSZEJ INSTANCJI (druga izba)
      orzeka, co następuje:
      1)      Skarga zostaje odrzucona w części dotyczącej żądania naprawienia nieokreślonych poniesionych szkód majątkowych i nieokreślonych
            poniesionych i przyszłych szkód niemajątkowych.
      2)      W pozostałym zakresie skarga zostaje oddalona jako bezzasadna.
      3)      Wnioski o przyjęcie środków dowodowych zostają odrzucone.
      4)      Skarżąca zostaje obciążona, poza własnymi kosztami, kosztami poniesionymi przez Komisję.

               Pirrung

                Meij

                Pelikánová

         Wyrok ogłoszono na posiedzeniu jawnym w Luksemburgu w dniu 30 listopada 2005 r.

               Sekretarz

                      Prezes

               E. Coulon

                      J. Pirrung

         * Język postępowania: włoski.


title: Wyrok Trybunału (trzecia izba) z dnia 22 maja 2008 r.#citiworks AG.#Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Oberlandesgericht Dresden - Niemcy.#Rynek wewnętrzny energii elektrycznej - Dyrektywa 2003/54/WE - Artykuł 20 ust. 1 - Swobodny dostęp stron trzecich do systemów przesyłowych i dystrybucyjnych energii elektrycznej.#Sprawa C-439/06.

text:
      Sprawa C‑439/06
      Procédure de gestion de l’énergie
      citiworks AG
      (wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Oberlandesgericht Dresden)
      Rynek wewnętrzny energii elektrycznej – Dyrektywa 2003/54/WE – Artykuł 20 ust. 1 – Swobodny dostęp stron trzecich do systemów przesyłowych i dystrybucyjnych energii elektrycznej
      Streszczenie wyroku
      1.        Pytania prejudycjalne – Właściwość Trybunału – Granice
      (art. 234 WE)
      2.        Zbliżanie ustawodawstw – Środki mające na celu ustanowienie i zapewnienie funkcjonowania rynku wewnętrznego energii elektrycznej
      (dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2003/54, art. 2 pkt 5, art. 20 ust. 1)
      3.        Zbliżanie ustawodawstw – Środki mające na celu ustanowienie i zapewnienie funkcjonowania rynku wewnętrznego energii elektrycznej
      (dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2003/54, art. 20 ust. 1)
      1.        Nie ma charakteru hipotetycznego, ma znaczenie dla sporu i jest w związku z tym dopuszczalne pytanie prejudycjalne, w którym
         sąd odsyłający rozważa w ramach sporu dotyczącego zarzut dostawcy energii elektrycznej, przeciwko zwolnieniu przyznanemu na
         podstawie prawa krajowego niektórym operatorom systemów zaopatrzenia w energię z obowiązku pozostawienia swobodnego dostępu
         do ich systemów, w sytuacji gdy przepisy dyrektywy sprzeciwiają się takiemu systemowi odstępstw, który przyznaje to zwolnienie
         bez wzięcia pod uwagę zdolności technicznych tych systemów.

      (por. pkt 33, 35, 36)
      2.        Zasada swobodnego dostępu, która stanowi jeden z zasadniczych środków, które państwa członkowskie są zobowiązane wprowadzić
         w życie w celu zakończenia procesu tworzenia rynku wewnętrznego energii elektrycznej, zgodnie z art. 20 ust. 1 dyrektywy 2003/54
         dotyczącej wspólnych zasad rynku wewnętrznego energii elektrycznej, znajduje zastosowanie do systemów przesyłowych i systemów
         dystrybucyjnych energii elektrycznej.

      Zakresem zastosowania tego przepisu jest objęty, a w konsekwencji uznany za system dystrybucyjny energii elektrycznej w rozumieniu
         art. 2 pkt 5 dyrektywy 2003/54, system znajdujący się na przynależnym mu terenie zakładowym i służący głównie do przesyłania
         energii wewnątrz danego przedsiębiorstwa lub powiązanych z nim przedsiębiorstw, którym przesyłana jest w celu dostawy do odbiorców
         końcowych energia elektryczna niemająca bardzo wysokiego lub wysokiego napięcia, niezależnie od ilości energii przesyłanej
         danym systemem i niezależnie od okoliczności, że obsługa tego systemu jest wyłącznie działalnością uzupełniającą wobec głównej
         działalności przedsiębiorstwa.

      (por. pkt 44–48, 54)
      3.        Wykładni art. 20 ust. 1 dyrektywy 2003/54 dotyczącej wspólnych zasad rynku wewnętrznego energii elektrycznej należy dokonywać
         w ten sposób, że sprzeciwia się on obowiązywaniu przepisu krajowego, który zwalnia niektórych operatorów systemów zaopatrzenia
         w energię z obowiązku pozostawienia stronom trzecim swobodnego dostępu do tych systemów, z uwagi na fakt, że systemy te znajdują
         się na przynależnym im terenie zakładowym i służą głównie do przesyłania energii wewnątrz własnego przedsiębiorstwa lub powiązanych
         z nim przedsiębiorstw.

      W istocie, o ile przepis ten powierza państwom członkowskim zadanie przyjęcia środków koniecznych dla wdrożenia systemu dostępu
         stron trzecich do systemów przesyłowych lub dystrybucyjnych i w konsekwencji państwa członkowskie mają zgodnie z art. 249 WE
         swobodę wyboru formy i środków, które mają być podjęte w celu wdrożenia takiego systemu, o tyle biorąc pod uwagę znaczenie
         zasady swobodnego dostępu do systemów przesyłowych lub dystrybucyjnych, taki zakres swobody nie zezwala im na odejście od
         wskazanej zasady poza przypadkami, w których dyrektywa ta przewiduje wyjątki lub odstępstwa.

      Nie jest tak w przypadku przepisów krajowych, które nie są objęte zakresem zastosowania któregokolwiek z wyjątków lub odstępstw
         od wspomnianej zasady przewidzianych w dyrektywie:

      – po pierwsze, odstępstwo, o którym mowa w jej art. 20 ust. 2, który stanowi, że aby operator systemu dystrybucyjnego mógł
         odmówić dostępu do swego systemu, jeśli nie dysponuje konieczną zdolnością, niezbędne jest uzasadnienie w każdym poszczególnym
         przypadku, i który nie zezwala państwom członkowskim na ustanowienie odstępstw w sposób ogólny bez dokonania konkretnej oceny
         tego braku zdolności, lub

      – po drugie, odstępstwo, o którym mowa w art. 3 ust. 8 dyrektywy, w przypadku gdy z jednej strony odstępstwo przewidziane
         w danych przepisach nie jest uzasadnione ryzykiem, że operatorzy systemów nie będą mogli wypełnić swych obowiązków w zakresie
         usługi publicznej, z powodu tego swobodnego dostępu i gdy z drugiej strony odstępstwo to jest uzasadnione jedynie uwarunkowaniami
         geograficznymi i prawnymi obszaru, na którym rzeczone systemy są wykorzystywane, lub

      – po trzecie, poprzez stosowanie art. 26 ust. 1 dyrektywy, który zawiera odstępstwa od jej art. 20, które uzasadnione są poważnymi
         problemami dla działania małych systemów wydzielonych w zakresie, w jakim dane państwo członkowskie ani nie zwróciło się,
         ani nie otrzymało niezbędnej zgody Komisji wydanej w drodze decyzji opublikowanej w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej.

      (por. pkt 55, 57, 58, 60–65; sentencja)
WYROK TRYBUNAŁU (trzecia izba)
      z dnia 22 maja 2008 r.(*)

      Rynek wewnętrzny energii elektrycznej – Dyrektywa 2003/54/WE – Artykuł 20 ust. 1 – Swobodny dostęp stron trzecich do systemów przesyłowych i dystrybucyjnych energii elektrycznej
      W sprawie C‑439/06
      mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 234 WE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Oberlandesgericht
         Dresden (Niemcy) postanowieniem z dnia 17 października 2006 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 24 października 2006 r.,
         w postępowaniu dotyczącym gospodarowania energią:

      citiworks AG
      przy udziale:
      Sächsisches Staatsministerium für Wirtschaft und Arbeit als Landesregulierungsbehörde,

      Flughafen Leipzig/Halle GmbH,

      Bundesnetzagentur,

      TRYBUNAŁ (trzecia izba),
      w składzie: A. Rosas, prezes izby, J.N. Cunha Rodrigues, J. Klučka, P. Lindh (sprawozdawca) i A. Arabadjiev, sędziowie,
      rzecznik generalny: J. Mazák,
      sekretarz: J. Swedenborg, administrator,
      uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 20 września 2007 r.,
      rozważywszy uwagi przedstawione:
      –        w imieniu citiworks AG przez C. Haellmigka, Rechtsanwalt,
      –        w imieniu Sächsisches Staatsministerium für Wirtschaft und Arbeit als Landesregulierungsbehörde przez R. Hubera, działającego
         w charakterze pełnomocnika,

      –        w imieniu Flughafen Leipzig/Halle GmbH przez R. Wagnera oraz J. Kloosa, Rechtsanwälte,
      –        w imieniu rządu niemieckiego przez M. Lummę, oraz J. Möllera działających w charakterze pełnomocników,
      –        w imieniu rządu polskiego przez E. Ośniecką‑Tamecką, działającą w charakterze pełnomocnika,
      –        w imieniu rządu Zjednoczonego Królestwa przez V. Jackson, działającą w charakterze pełnomocnika, wspieraną przez A. Henshawa,
         barrister,

      –        w imieniu Komisji Wspólnot Europejskich przez B. Schimę, działającego w charakterze pełnomocnika,
      po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 13 grudnia 2007 r.,
      wydaje następujący
      Wyrok
      1        Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 20 ust. 1 dyrektywy 2003/54/WE Parlamentu Europejskiego
         i Rady z dnia 26 czerwca 2003 r. dotyczącej wspólnych zasad rynku wewnętrznego energii elektrycznej i uchylającej dyrektywę
         96/92/WE (Dz.U. L 176, s. 37).

      2        Wniosek ten został złożony w ramach postępowania dotyczącego skargi wniesionej przez citiworks AG (zwaną dalej „citiworks”)
         na decyzję, na mocy której Sächsisches Staatsministerium für Wirtschaft und Arbeit als Landesregulierungsbehörde (minister
         stanu Saksonii ds. gospodarki i pracy, działający w charakterze właściwego na szczeblu landu organu regulacyjnego, zwany dalej
         „organem regulacyjnym”) uznał, że zarządzany przez Flughafen Leipzig/Halle GmbH (zwaną dalej „FLH”) system zaopatrzenia w energię
         stanowi „sieć wewnętrzną” w rozumieniu § 110 ust. 1 pkt 1 Gesetz über die Elektriztäts und Gasversorgung (Energiewirtschafstsgesetz)
         [ustawy o zaopatrzeniu w energię elektryczną i gaz] z dnia 7 lipca 2005 r. zwanej „ustawą o racjonalnym gospodarowaniu energią”
         (BGB1. 2005 I, s. 1970, zwanej dalej „EnWG”).

       Ramy prawne
       Uregulowania wspólnotowe
      3        W rozumieniu art. 1 dyrektywy 2003/54:

      „Niniejsza dyrektywa ustanawia wspólne reguły dotyczące wytwarzania, przesyłania, dystrybucji i dostaw energii elektrycznej.
         Ustala ona reguły odnoszące się do organizacji i funkcjonowania sektora energetycznego, dostępu do rynku, kryteriów i procedur
         mających zastosowanie w zaproszeniach do składania ofert i przyznawania zezwoleń, a także działania systemów”.

      4        Motywy 4–7 oraz motyw 26 dyrektywy 2003/54 mają następujące brzmienie:

      „(4)      Wolności, jakie traktat gwarantuje obywatelom Europy – swobodny przepływ towarów, swoboda świadczenia usług i swoboda przedsiębiorczości
         – są możliwe jedynie w warunkach całkowicie otwartego rynku, który pozwala wszystkim odbiorcom na swobodny wybór ich dostawców,
         a wszys[tkim] dostawc[om] [gwarantuje] swobodę zaopatrywania swoich odbiorców.

      (5)      Podstawowe przeszkody w osiągnięciu w pełni działającego i konkurencyjnego rynku wewnętrznego są związane między innymi z kwestiami
         dostępu do sieci, problemami taryfikacji i różnymi stopniami otwarcia rynku w poszczególnych państwach członkowskich.

      (6)      W odniesieniu do funkcjonowania konkurencji dostęp do sieci musi być niedyskryminacyjny, przejrzysty i uczciwie wyceniony.
      (7)      W celu zakończenia procesu tworzenia rynku wewnętrznego energii elektrycznej sprawą najwyższej wagi jest niedyskryminacyjny
         dostęp do operatora systemu przesyłowego lub dystrybucyjnego. Operator systemu przesyłowego lub dystrybucyjnego może obejmować
         jedno przedsiębiorstwo lub więcej.

      [.…]
      (26)      Przestrzeganie wymogów usługi publicznej jest fundamentalnym wymogiem niniejszej dyrektywy, jest więc rzeczą ważną, aby wspólne
         minimalne standardy, uznawane przez wszystkie państwa członkowskie, zostały określone w niniejszej dyrektywie, która uwzględnia
         takie cele, jak wspólna ochrona, bezpieczeństwo dostaw, ochrona środowiska i równoważne poziomy konkurencji, we wszystkich
         państwach członkowskich. Jest rzeczą ważną, aby wymogi usługi publicznej były interpretowane na poziomie krajowym, uwzględniając
         uwarunkowania krajowe pod warunkiem przestrzegania prawa wspólnotowego”.

      5        Artykuł 2 dyrektywy 2003/54 zatytułowany „Definicje”, stanowi:

      „Do celów niniejszej dyrektywy:
      […]
      3)      »przesyłanie« oznacza transport energii elektrycznej przez połączoną sieć bardzo wysokiego i wysokiego napięcia w celu dostawy
         do odbiorców końcowych lub do dystrybutorów, nie obejmuje natomiast dostaw;

      4)      »operator systemu przesyłowego« oznacza osobę fizyczną lub prawną odpowiedzialną za działanie, zapewnianie konserwacji i,
         jeżeli konieczne, rozwój systemu przesyłowego na danym obszarze, a także, gdzie stosowne, za jego połączenia z innymi systemami,
         a także za zapewnianie długoterminowej sprawności systemu do spełnienia uzasadnionych wymogów przesyłania energii elektrycznej;

      5)      »dystrybucja« oznacza transport energii elektrycznej systemami dystrybucyjnymi wysokiego, średniego i niskiego napięcia w celu
         dostarczania jej do odbiorców, nie obejmuje natomiast dostaw;

      6)      »operator systemu dystrybucyjnego« oznacza osobę fizyczną lub prawną odpowiedzialną za działanie, zapewnianie konserwacji
         i, jeśli konieczne, rozwój systemu dystrybucyjnego na danym obszarze, a także, gdzie stosowne, za jego połączenia z innymi
         systemami oraz za zapewnianie długoterminowej sprawności systemu do spełnienia uzasadnionych wymogów dystrybucji energii elektrycznej;

      7)      »odbiorcy« oznaczają odbiorców hurtowych i odbiorców końcowych energii elektrycznej;
      8)      »odbiorcy hurtowi« oznaczają każdą osobę fizyczną lub prawną, która kupuje energię elektryczną w celu odsprzedaży wewnątrz
         lub na zewnątrz systemu, w którym działa;

      9)      »odbiorcy końcowi« oznaczają odbiorców kupujących energię elektryczną na własny użytek;
      [.…]
      19)      »dostawa« oznacza sprzedaż, łącznie z odsprzedażą, energii elektrycznej odbiorcom;
      [.…]
      26)      »mały system wydzielony« oznacza każdy system, który w 1996 r. osiągnął zużycie mniejsze niż 3000 GWh, w którym mniej niż
         5 % rocznego zużycia jest uzyskiwane poprzez połączenie z innymi systemami;

      27)      »mikrosystem wydzielony« oznacza każdy system, który w 1996 r. osiągnął zużycie mniejsze niż 500 GWh, w którym nie ma połączenia
         z innymi systemami;

      […]”.
      6        Artykuł 3 ust. 8 dyrektywy 2003/54, zatytułowany „Obowiązek świadczenia usługi publicznej i ochrona odbiorców”, stanowi:

      „Państwa członkowskie mogą zadecydować o niestosowaniu przepisów art. 6, 7, 20 i 22, w zakresie, w jakim ich stosowanie [może]
         stanowi[ć] prawn[ą] lub faktyczn[ą] przeszkod[ę] w wykonywaniu zobowiązań nałożonych na przedsiębiorstwa energetyczne w ogólnym
         interesie gospodarczym i [jeżeli] nie wpłyn[ie] [to] na rozwój handlu w stopniu sprzecznym z interesem Wspólnoty. Do interesów
         Wspólnoty zalicza się, między innymi, konkurencję w odniesieniu do uprawnionych odbiorców zgodnie z niniejszą dyrektywą i art. 86
         traktatu”.

      7        Artykuł 20 rzeczonej dyrektywy, zatytułowany „Dostęp strony trzeciej”, ma następujące brzmienie:

      „1.      Państwa członkowskie zapewniają wdrożenie systemu dostępu strony trzeciej do systemu przesyłowego i dystrybucyjnego opartego
         na opublikowanych taryfach, mającego zastosowanie do wszystkich uprawnionych odbiorców i stosowanego obiektywnie, bez dyskryminacji
         w odniesieniu do użytkowników systemu. Państwa członkowskie zapewniają, że te taryfy lub metody stosowane do ich obliczania
         są zatwierdzane przed ich wejściem w życie zgodnie z art. 23, a także zapewniają publikację tych taryf i metod – w przypadku
         gdy tylko metody zostają zatwierdzone – przed ich wejściem w życie.

      2.      Operator danego systemu przesyłowego lub dystrybucyjnego może odmówić dostępu, jeśli nie dysponuje konieczną zdolnością. Odmowa
         musi być właściwie umotywowana, w szczególności mając na względzie art. 3. Państwa członkowskie zapewniają, że w miarę potrzeb
         i gdy ma miejsce odmowa dostępu, operator systemu przesyłowego lub dystrybucyjnego przedstawia istotne informacje o środkach,
         jakie byłyby konieczne dla wzmocnienia sieci. Strona żądająca takich informacji może być obciążona uzasadnioną opłatą odzwierciedlającą
         koszt przygotowania takich informacji”.

      8        Artykuł 26 tejże dyrektywy, zatytułowany „Odstępstwa”, stanowi:

      „1. Państwa członkowskie, które są w stanie wykazać, że po wejściu w życie niniejszej dyrektywy istnieją poważne problemy
         w działaniu ich małych systemów wydzielonych, mogą wnieść o odstępstwo od stosownych przepisów rozdziałów IV, V, VI, VII [.…],
         w związku z przebudową, modernizacją i rozszerzeniem istniejących zdolności; odstępstwo takie może być przyznane państwom
         członkowskim przez Komisję. Komisja informuje państwa członkowskie o tych wnioskach przed podjęciem decyzji z zachowaniem
         poufności. Decyzja taka jest publikowana w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej [.…].

      [.…]”.
       Uregulowania krajowe
      9        EnWG została przyjęta w celu dokonania transpozycji dyrektywy 2003/54.

      10      Paragraf 3 pkt 16 i 17 tej ustawy definiuje systemy zaopatrzenia w energię jako „systemy zaopatrzenia w energię elektryczną
         i gaz operujące na jednym lub kilku poziomach napięcia lub ciśnienia” oraz systemy zaopatrzenia w energię służące zaopatrzeniu
         ogólnemu jako „systemy zaopatrzenia w energię, które są przeznaczone do dystrybucji energii do osób trzecich i które z uwagi
         na rozmiary nie są z założenia przeznaczone wyłącznie do zaopatrywania określonych lub możliwych do określenia już w chwili
         utworzenia sieci odbiorców końcowych, tylko mogą zasadniczo służyć do zaopatrywania każdego odbiorcy końcowego”.

      11      Paragraf 3 pkt 18 tej ustawy definiuje przedsiębiorstwo będące operatorem systemu zaopatrzenia w energię jako osobę fizyczną
         lub prawną obsługującą system zaopatrzenia w energię.

      12      Część 3 EnWG obejmuje w szczególności § 20 i 21. Wskazany § 20 ust. 1 zdanie pierwsze stanowi, że operatorzy systemów zaopatrzenia
         w energię „zobowiązani są udzielić dostępu do systemu każdej osobie na podstawie obiektywnych kryteriów i bez dyskryminacji
         oraz mają obowiązek opublikować w Internecie warunki dostępu do systemu, wraz z wzorami umów i wysokością opłat”.

      13      Paragraf 21 ust. 1 EnWG stanowi:

      „Warunki dostępu do systemu i opłaty muszą być adekwatne, niedyskryminacyjne, przejrzyste i nie mogą być mniej korzystne niż
         stosowane przez operatorów systemów zaopatrzenia w energię w porównywalnych przypadkach z tytułu świadczeń wewnątrz ich przedsiębiorstwa
         lub na rzecz powiązanych lub połączonych z nimi przedsiębiorstw, z którymi się rozliczają faktycznie lub księgowo”.

      14      Paragraf 110 ust. 1 EnWG reguluje przesłanki uzyskania statusu sieci wewnętrznej i określa związane z tym skutki prawne, stanowiąc
         co następuje:

      „Część 2 i 3 oraz § 4, 52 i 92 nie znajdują zastosowania do działania systemów zaopatrzenia w energię znajdujących się:
      1.      na przestrzennie przynależnym im terenie zakładowym i służących głównie do przesyłania energii wewnątrz własnego przedsiębiorstwa
         lub powiązanego z nim przedsiębiorstwa w rozumieniu § 3 pkt 38;

      2.      na przestrzennie przynależnym im terenie prywatnym i służących operatorowi systemu lub innym osobom przez niego upoważnionym
         do zaopatrywania w energię konsumentów końcowych możliwych do określenia przez pryzmat wspólnych najważniejszych celów handlowych:

      a)      które wykraczają poza zwykłe powiązania wynikające z najmu i dzierżawy, oraz
      b)      w przypadku stosowania przepisów wskazanych we wprowadzeniu do niniejszego ustępu, których realizacja zostałaby nadmiernie
         utrudniona; lub

      3.      na przestrzennie blisko powiązanym terenie i służących głównie do zaspokajania własnych potrzeb,
      o ile system zaopatrzenia w energię nie służy ogólnemu zaopatrywaniu w rozumieniu § 3 pkt 17 i operator sieci wewnętrznej
         lub osoba przez niego upoważniona dysponuje zasobami personalnymi, technicznymi i gospodarczymi pozwalającymi trwale zapewnić
         wykorzystywanie systemu zgodnie z przepisami niniejszej ustawy”.

       Postępowanie przed sądem krajowym i pytanie prejudycjalne
      15      Citiworks jest spółką prawa niemieckiego prowadzącą działalność obejmującą zaopatrzenie w energię. Od początku 2004 r. dostarcza
         ona energię elektryczną do oddziału DFS Deutsche Flugsicherung GmbH znajdującego się w porcie lotniczym Leipzig/Halle. Ta
         ostatnia spółka jest w pełni własnością państwa federalnego i odpowiada za kontrolę ruchu powietrznego w Niemczech.

      16      FLH jest spółką zarządzającą portem lotniczym Leipzig/Halle. W związku z tym odpowiada ona za utrzymanie systemu zaopatrzenia
         w energię, który zaspokaja zarówno jej własne zapotrzebowanie na energię elektryczną, jak i zapotrzebowanie 93 innych przedsiębiorstw
         prowadzących działalność na obszarze portu lotniczego (zwanego dalej „systemem będącym przedmiotem postępowania przed sądem
         krajowym”). W 2004 r. ilość energii elektrycznej dostarczonej za pomocą tego systemu wynosiła w sumie około 22 200 MWh, z czego
         85,4 % stanowiło zużycie własne FLH.

      17      FLH złożyła wniosek o uznanie systemu będącego przedmiotem postępowania przed sądem krajowym za sieć wewnętrzną w rozumieniu
         § 110 EnWG. W ramach badania tego wniosku w dniu 20 stycznia 2006 r. organ regulacyjny zwrócił się do citiworks o zajęcie
         stanowiska.

      18      Decyzją z dnia 12 lipca 2006 r. organ regulujący uwzględnił wniosek FLH. Citiworks zaskarżyła tę decyzję do Oberlandesgericht
         Dresden.

      19      Citiworks podniosła przed tym sądem, że § 110 EnWG jest niezgodny z art. 20 dyrektywy 2003/54.

      20      W tej sytuacji Oberlandesgericht Dresden postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującym pytaniem
         prejudycjalnym:

      „Czy § 110 ust. 1 pkt 1 [EnWG] jest zgodny z art. 20 ust. 1 dyrektywy 2003/54 […] w zakresie, w jakim na mocy § 110 ust. 1
         pkt 1 EnWG wyłącza się stosowanie ogólnych przepisów dotyczących dostępu do sieci (§ 20–28a EnWG) w odniesieniu do tak zwanej
         sieci zakładowej również wówczas, gdy wolny dostęp do sieci nie powoduje nadmiernych utrudnień?”.

       W przedmiocie pytania prejudycjalnego
      21      Na wstępie należy przypomnieć, że w ramach odesłania prejudycjalnego Trybunał nie może wypowiadać się w przedmiocie zgodności
         przepisów krajowych z prawem wspólnotowym, może jednak przedstawić kryteria wykładni prawa wspólnotowego, które umożliwią
         sądowi krajowemu rozstrzygnięcie zawisłego przed nim sporu (zob. w szczególności wyroki z dnia 21 września 2000 r. w sprawie
         C‑124/99 Borawitz, Rec. s. I‑7293, pkt 17; z dnia 8 czerwca 2006 r. w sprawie C‑60/05 WWF Italia i in., Zb.Orz. s. I‑5083,
         pkt 18 oraz z dnia 24 stycznia 2008 r. w sprawie C‑257/06 Roby Profumi, Zb.Orz. s. I‑189, pkt 11).

      22      Sąd krajowy w przedłożonym pytaniu dąży zasadniczo do ustalenia, czy wykładni art. 20 ust. 1 dyrektywy 2003/54 należy dokonywać
         w ten sposób, że sprzeciwia się on obowiązywaniu przepisu takiego jak § 110 ust. 1 pkt 1 EnWG, który zwalnia niektórych operatorów
         systemów zaopatrzenia w energię z obowiązku pozostawienia stronom trzecim swobodnego dostępu do tych systemów z uwagi na fakt,
         że znajdują się one na przynależnym im terenie zakładowym i służą głównie do przesyłania energii wewnątrz własnego przedsiębiorstwa
         lub powiązanego z nim przedsiębiorstwa, przy czym nie zostało wykazane, że swobodny dostęp stron trzecich do sieci nie powoduje
         nadmiernych utrudnień.

       Uwagi przedłożone Trybunałowi
      23      Citiworks uważa, że art. 20 ust. 1 dyrektywy 2003/54 sprzeciwia się obowiązywaniu § 110 ust. 1 pkt 1 EnWG. Jednym z podstawowych
         celów tej dyrektywy jest bowiem zapewnienie dostawcom energii swobodnego dostępu do systemów zaopatrzenia w energię, tak aby
         klienci mogli swobodnie wybrać swych dostawców.

      24      Krajowy przepis, który stanowi odstępstwo od zasady swobodnego dostępu stron trzecich do systemów zaopatrzenia w energię byłby
         sprzeczny z tym celem. Żaden z przepisów dyrektywy 2003/54 nie zezwala państwom członkowskim na swobodne określenie przypadków,
         w których mogą ustanowić odstępstwa od tej zasady.

      25      Citiworks podnosi ponadto, że § 110 ust. 1 pkt 1 EnWG znajduje zastosowanie automatycznie, jeżeli tylko spełnione są ustanowione
         w nim przesłanki.

      26      FLH twierdzi na wstępie, że przedłożone pytanie jest niedopuszczalne, gdyż ma charakter hipotetyczny. Pytanie to powołuje
         się bowiem na nieistniejące brzmienie § 110 ust. 1 pkt 1 EnWG, jako że przepis ten nie odwołuje się do pojęcia „nadmiernych
         utrudnień”. Ponadto pytanie jest bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sporu.

      27      Co do istoty, FLH, organ regulacyjny oraz rząd niemiecki i rząd Zjednoczonego Królestwa uważają, że system będący przedmiotem
         postępowania przed sądem krajowym nie jest ani systemem przesyłowym ani systemem dystrybucyjnym i w związku z tym nie jest
         objęty zakresem zastosowania dyrektywy 2003/54. Taki system jest systemem wewnętrznym utworzonym przez przedsiębiorstwo w celu
         zaspokojenia własnego zapotrzebowania na energię, który charakteryzuje się niskim zużyciem i nie wpływa na konkurencję. Paragraf 110
         ust. 1 pkt 1 EnWG stanowi jedynie wyraz swobodnego uznania, jaki pozostawiono ustawodawcy niemieckiemu przy dokonywaniu transpozycji
         dyrektywy 2003/54. Ponadto dostarczanie energii elektrycznej stanowi działalność uzupełniającą wobec głównej działalności
         FLH, którą jest zarządzanie portem lotniczym.

      28      Rząd niemiecki twierdzi, że system będący przedmiotem postępowania przed sądem krajowym stanowi „instalację odbiorcy”, która
         zapewnia dystrybucję energii w ramach instalacji zamkniętej. Obsługujące ją przedsiębiorstwo nie podlega obowiązkom nałożonym
         na operatorów systemów dystrybucyjnych na mocy dyrektywy 2003/54.

      29      Rząd polski twierdzi, że § 110 ust. 1 pkt 1 jest niezgodny z dyrektywą 2003/54. Dyrektywa ta ustanawia system odstępstw wynikających
         ze szczególnych okoliczności, który wyklucza odstępstwa o charakterze ogólnym.

      30      Komisja uważa, że art. 20 ust. 1 dyrektywy 2003/54 sprzeciwia się obowiązywaniu § 110 ust. 1 pkt 1 EnWG. System będący przedmiotem
         postępowania przed sądem krajowym stanowi system dystrybucyjny w rozumieniu tej dyrektywy, w związku z czym należy zapewnić
         swobodny dostęp do tego systemu. Komisja przypomina, że zasada swobodnego dostępu stron trzecich do systemów zaopatrzenia
         w energię ma podstawowy charakter i że odstępstwa od tej zasady mogą być dopuszczone wyłącznie w jasno określonych przypadkach.
         W związku z tym rozmiar systemu jest uwzględniany jedynie w odniesieniu do kwestii dotyczących rozdziału operatorów systemów
         dystrybucyjnych, jak wynika to z art. 15 ust. 2 in fine dyrektywy 2003/54.

       Odpowiedź Trybunału
       W przedmiocie dopuszczalności
      31      Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem to do rozstrzygającego spór sądu krajowego, który winien wziąć odpowiedzialność za wyrok,
         który ma być wydany, należy ocena – w świetle szczególnych okoliczności sprawy – zarówno konieczności wydania orzeczenia w trybie
         prejudycjalnym dla potrzeb wydania przezeń orzeczenia, jak i istotności zadawanych Trybunałowi pytań (zob. w szczególności
         wyroki z dnia 15 grudnia 1995 r. w sprawie C‑415/93 Bosman, Rec. s. I‑4921, pkt 59 oraz z dnia 15 czerwca 2006 r. w sprawie
         C‑466/04 Acereda Herrera, Zb.Orz., s. I‑5341, pkt 47).

      32      Tym niemniej Trybunał uznał, że nie może odpowiadać na zadane przez sąd krajowy pytanie, gdy oczywistym jest, że wykładnia
         lub ocena ważności normy wspólnotowej, o którą wnioskuje sąd krajowy, nie ma żadnego związku z okolicznościami lub przedmiotem
         sporu w postępowaniu przed sądem krajowym lub gdy problem jest hipotetyczny (zob. ww. wyroki w sprawie Bosman, pkt 61 i w sprawie
         Acereda Herrera, pkt 48).

      33      Sąd krajowy, w sprawie będącej przedmiotem toczącego się przed nim postępowania, bada zarzut dostawcy energii elektrycznej,
         który twierdzi, że art. 20 ust. 1 dyrektywy 2003/54 sprzeciwia się obowiązywaniu przepisu prawa krajowego, który zwalania
         niektórych operatorów systemów zaopatrzenia w energię z obowiązku pozostawienia swobodnego dostępu do ich systemów.

      34      Zdaniem sądu krajowego, omawiany przepis prawa krajowego stanowi, że rzeczone wyłączenie znajduje zastosowanie do systemów
         zaopatrzenia w energię niezależnie od wystąpienia nadmiernych trudności, podczas gdy przesłanka ta obowiązuje w odniesieniu
         do systemów usługowych, o których mowa w § 110 ust. 1 pkt 2 EnWG.

      35      Sąd krajowy rozważa w rezultacie, czy art. 20 ust. 1 dyrektywy 2003/54 sprzeciwia się takiemu systemowi odstępstw, który zwalnia
         z obowiązku pozostawienia stronom trzecim swobodnego dostępu do niektórych systemów zaopatrzenia w energię elektryczną, bez
         konieczności wzięcia pod uwagę zdolności technicznych tych systemów.

      36      Wynika z tego, że przedłożone pytanie jest istotne, nie ma charakteru hipotetycznego i jest w związku z tym dopuszczalne.

       Co do istoty
      37      Dla potrzeb udzielenia odpowiedzi na przedłożone pytanie należy dokonać wykładni art. 20 dyrektywy 2003/54 w świetle celów
         oraz przepisów tej dyrektywy, w celu zbadania, czy system będący przedmiotem postępowania przed sądem krajowym objęty jest
         zakresem zastosowania tej dyrektywy i czy rzeczony art. 20 sprzeciwia się obowiązywaniu przepisu takiego jak § 110 ust. 1
         pkt 1 EnWG, który zwalania z obowiązku pozostawienia stronom trzecim swobodnego dostępu do niektórych systemów zaopatrzenia
         w energię.

      38      Należy przypomnieć, że dyrektywa 2003/54 uchyliła i zastąpiła dyrektywę 96/92/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 19 grudnia
         1996 r. dotyczącą wspólnych zasad rynku wewnętrznego energii elektrycznej (Dz.U. 1997, L 27, s. 20). Z motywów 1 i 2 dyrektywy
         2003/54 wynika, że została ona przyjęta z uwagi na występujące braki w uregulowaniach, w celu doprowadzenia do utworzenia
         rynku wewnętrznego energii elektrycznej w następstwie wprowadzenia w życie dyrektywy 96/62. Celem dyrektywy 2003/54 jest zatem
         polepszenie działania tego rynku.

      39      Zgodnie z motywem 5 dyrektywy 2003/54 jedna z podstawowych przeszkód w osiągnięciu w pełni działającego i konkurencyjnego
         rynku wewnętrznego związana jest z kwestiami dotyczącymi dostępu do sieci, problemami taryfikacji i różnymi stopniami otwarcia
         rynku w poszczególnych państwach członkowskich.

      40      Motywy 6 i 7 rzeczonej dyrektywy stanowią, że niedyskryminacyjny przejrzysty i uczciwie wyceniony dostęp do sieci jest konieczny
         dla zapewnienia właściwego działania konkurencji i posiada podstawowe znaczenie dla zakończenia procesu tworzenia rynku wewnętrznego
         energii elektrycznej.

      41      Dyrektywa 96/92 przewidywała w art. 16–20 system negocjowanego dostępu do systemów przesyłowych i dystrybucyjnych energii
         elektrycznej. Prawodawca wspólnotowy postanowił odejść od tego systemu, w celu pogłębienia otwarcia rynku wewnętrznego energii
         elektrycznej, jak wynika z projektu dyrektywy przedstawionego przez Komisję w dniu 13 marca 2001 r. [COM (2001) 125 wersja
         ostateczna, Dz.U. C 240 E, s. 60].

      42      Należy w związku z tym przypomnieć, że Trybunał w ramach wykładni art. 7 ust. 5 i art. 16 dyrektywy 96/92 podkreślił ogólny
         charakter zasady niedyskryminacji między użytkownikami systemów (zob. podobnie wyrok z dnia 7 czerwca 2005 r. w sprawie C‑17/03
         VEMW i in. Zb.Orz., s. I‑4983, pkt 42–46).

      43      Motyw 4 dyrektywy 2003/54 przypomina, że całkowicie otwarty rynek pozwala odbiorcom na swobodny wybór ich dostawców, a dostawcom
         zapewnia swobodę zaopatrywania swoich odbiorców. Jak słusznie podkreślił rzecznik generalny w pkt 72 swojej opinii, te dwa
         prawa są ze sobą nierozerwalnie związane. Aby odbiorcy mieli zapewnioną swobodę wyboru dostawcy niezbędne jest, aby dostawcy
         mieli prawo dostępu do różnych systemów przesyłowych i dystrybucyjnych doprowadzających energię elektryczną do odbiorcy.

      44      Z powyższych uwag wynika, że swobodny dostęp stron trzecich do systemów przesyłowych i dystrybucyjnych stanowi jeden z zasadniczych
         środków, które państwa członkowskie są zobowiązane wprowadzić w życie w celu zakończenia procesu tworzenia rynku wewnętrznego
         energii elektrycznej.

      45      Zasada swobodnego dostępu, zgodnie z art. 20 ust. 1 dyrektywy 2003/54, znajduje zastosowanie do systemów przesyłowych i systemów
         dystrybucyjnych energii elektrycznej. Artykuł 2 pkt 3 i 5 tej dyrektywy zawiera definicje pojęć „przesyłanie” i „dystrybucja”.
         Przesyłanie jest zdefiniowane jako transport energii elektrycznej przez połączoną sieć bardzo wysokiego i wysokiego napięcia
         w celu dostawy do odbiorców końcowych lub do dystrybutorów. Dystrybucja oznacza transport energii elektrycznej systemami dystrybucyjnymi
         wysokiego, średniego i niskiego napięcia w celu dostarczania jej do odbiorców. Przesyłanie i dystrybucja nie obejmują dostaw.
         Pojęcie „dostawa” jest zdefiniowane w art. 2 pkt 19 dyrektywy 2003/54 jako sprzedaż energii elektrycznej odbiorcom.

      46      Z definicji tych wynika, po pierwsze, że system przesyłowy jest systemem połączonym, który służy doprowadzaniu energii elektrycznej
         bardzo wysokiego i wysokiego napięcia, przeznaczonej do sprzedaży odbiorcom końcowym lub dystrybutorom i ,po drugie, że system
         dystrybucyjny jest systemem, który służy doprowadzaniu energii elektrycznej wysokiego, średniego lub niskiego napięcia, przeznaczonej
         do sprzedaży odbiorcom hurtowym i odbiorcom końcowym.

      47      Z niektórych uwag przedłożonych Trybunałowi wynika, że system będący przedmiotem postępowania przed sądem krajowym nie jest
         ani systemem przesyłowym, ani systemem dystrybucyjnym i w związku z tym, nie jest objęty zakresem zastosowania dyrektywy 2003/54.
         Po pierwsze, stanowi on wewnętrzny prywatny system i nie wpływa na konkurencję z uwagi na niskie zużycie oraz, po drugie,
         obsługa tego systemu jest wyłącznie działalnością uzupełniającą wobec głównej działalności jaką jest zarządzanie portem lotniczym.

      48      Jeśli chodzi, po pierwsze, o charakter systemów przesyłowych i dystrybucyjnych w rozumieniu dyrektywy 2003/54 oraz ilość energii
         elektrycznej transportowanej za pomocą rzeczonych systemów, należy zauważyć, że jedyne kryterium odróżnienia między przesyłaniem
         oraz dystrybucją stanowi napięcie tej energii elektrycznej.

      49      W rozumieniu bowiem art. 2 pkt 3 i 5 tej dyrektywy, system przesyłowy dotyczy energii elektrycznej bardzo wysokiego i wysokiego
         napięcia, a system dystrybucyjny zapewnia transport energii elektrycznej wysokiego, średniego lub niskiego napięcia. Dyrektywa
         2003/54 odwołuje się do zużycia energii elektrycznej wyłącznie w celu zdefiniowania pojęć „małego systemu wydzielonego” i „mikrosystemu
         wydzielonego”, które uzasadniają przyznanie odstępstw od niektórych obowiązków przewidzianych w tej dyrektywie. Prawodawca
         wspólnotowy nie zamierzał zatem wykluczyć niektórych systemów przesyłania lub dystrybucji z zakresu zastosowania dyrektywy
         2003/54 z uwagi na ich rozmiar lub zużycie energii elektrycznej.

      50      Należy zauważyć, że § 110 ust. 1 pkt 1 EnWG nie definiuje systemów objętych zakresem jego zastosowania w zależności od ich
         zużycia energii elektrycznej. Przepis ten odnosi się bowiem do systemów znajdujących się „na przestrzennie przynależnym im
         terenie zakładowym i służąc[ych] głównie do przesyłania energii wewnątrz własnego przedsiębiorstwa lub powiązanego z nim przedsiębiorstwa”.

      51      Jeśli chodzi, po drugie, o zarządzanie i przeznaczenie systemów przesyłowych i dystrybucyjnych, dyrektywa 2003/54 stanowi,
         w odniesieniu do obydwu rodzajów systemów, że energia elektryczna jest transportowana w celu jej dostarczania, z wyłączeniem
         samych dostaw, oraz że operator jest odpowiedzialny za działanie, konserwację i rozwój systemu na danym obszarze, w celu zapewnienia
         długoterminowej sprawności systemu.

      52      Ponadto art. 13 dyrektywy 2003/54 wymaga, aby właściciele lub podmioty odpowiedzialne za systemy dystrybucyjne wyznaczyli
         operatorów tych systemów. Z tego przepisu ani z żadnego innego przepisu tej dyrektywy nie wynika, że wyłącznie przedsiębiorstwa,
         działające jako operator systemu dystrybucyjnego i dla których jest to działalność podstawowa, są zobowiązane do pozostawienia
         swobodnego dostępu do systemów.

      53      Należy zauważyć w tej kwestii, że § 110 ust. 1 pkt 1 EnWG, dla potrzeb zdefiniowania systemów objętych zakresem jego zastosowania,
         nie zawiera żadnej wzmianki dotyczącej podstawowego lub uzupełniającego charakteru działalności zarządzania systemem zaopatrzenia
         w energię prowadzonej przez operatora.

      54      Z postanowienia odsyłającego i uwag przedłożonych Trybunałowi wynika, że system będący przedmiotem postępowania przed sądem
         krajowym zaopatruje w energię elektryczną samą FLH i 93 inne przedsiębiorstwa, wszystkie znajdujące się na obszarze portu
         lotniczego Leipzig/Halle. Zużycie tego systemu w 2004 r. wynosiło 22 200 MWh, z czego 3 800 MWh stanowiło zużycie przedsiębiorstw
         innych niż FLH. Zgodnie z postanowieniem odsyłającym szacunkowe zużycie tych przedsiębiorstw w 2007 r. miałoby wynosić 8 000 MWh.
         Wynika z tego, że FLH nie obsługuje systemu przesyłowego, gdyż transportowana energia elektryczna nie jest energią elektryczną
         bardzo wysokiego i wysokiego napięcia, lecz obsługuje system transportujący energię elektryczną w celu dostarczania jej odbiorcom,
         który należy uznać za system dystrybucyjny energii elektrycznej w rozumieniu art. 2 pkt 5 dyrektywy 2003/54.

      55      Artykuł 20 ust. 1 tej dyrektywy powierza państwom członkowskim zadanie przyjęcia środków koniecznych dla wdrożenia systemu
         dostępu stron trzecich do systemów przesyłowych lub dystrybucyjnych. Wynika z tego, że zgodnie z art. 249 WE, państwa członkowskie
         mają swobodę wyboru formy i środków, które mają być podjęte w celu wdrożenia takiego systemu. Jednakże, biorąc pod uwagę znaczenie
         zasady swobodnego dostępu do systemów przesyłowych lub dystrybucyjnych, taki zakres swobody nie zezwala państwom członkowskim
         na odejście od wskazanej zasady poza przypadkami, w których dyrektywa 2003/54 przewiduje wyjątki lub odstępstwa.

      56      Przepis taki jak § 110 ust. 1 pkt 1 EnWG byłby zgodny z dyrektywą 2003/54 wyłącznie, jeżeli objęty byłyby zakresem zastosowania
         tych wyjątków lub odstępstw.

      57      Po pierwsze, art. 20 ust. 2 dyrektywy 2003/54 stanowi, że operator systemu dystrybucyjnego może odmówić dostępu do swego systemu,
         jeśli nie dysponuje konieczną zdolnością, z zastrzeżeniem, że uzasadni taką odmowę. Ta możliwość odmowy oceniania jest jednak
         w każdym poszczególnym przypadku i nie zezwala państwom członkowskim na ustanowienie takich odstępstw w sposób ogólny bez
         dokonania, w stosunku do każdego operatora, konkretnej oceny braku zdolności technicznej systemu do zaspokojenia zgłaszanego
         przez strony trzecie zapotrzebowania na dostęp do tego systemu.

      58      Po drugie, art. 3 ust. 8 dyrektywy 2003/54 umożliwia państwom członkowskim niestosowanie art. 20 tej dyrektywy, jeżeli takie
         stosowanie może stanowić przeszkodę w wykonywaniu zobowiązań nałożonych na przedsiębiorstwa energetyczne w ogólnym interesie
         gospodarczym i jeżeli niestosowanie go nie wpłynie na rozwój handlu w stopniu sprzecznym z interesem Wspólnoty.

      59      Należy dodać, że art. 3 ust. 2 i 3 dyrektywy 2003/54 dotyczy obowiązków świadczenia usługi publicznej, które państwa członkowskie
         mogą nałożyć na przedsiębiorstwa działające w sektorze energii elektrycznej w ogólnym interesie gospodarczym. Z motywu 26
         tej dyrektywy wynika, że wymogi dotyczące usługi publicznej mają być interpretowane na poziomie krajowym.

      60      Z art. 3 ust. 8 dyrektywy 2003/54 wynika, że państwa członkowskie mogą ograniczyć prawo dostępu stron trzecich do systemów
         przesyłowych i dystrybucyjnych dla zagwarantowania usługi publicznej w zakresie energii elektrycznej. Jednakże w tym celu
         państwa członkowskie muszą, po pierwsze, zbadać, czy nieograniczone prawo dostępu do systemów może stanowić przeszkodę w wypełnianiu
         przez operatorów systemów ich obowiązków w zakresie usługi publicznej oraz, po drugie, sprawdzić, czy takie wypełnianie obowiązków
         nie może być zrealizowane za pomocą innych środków, które nie naruszałyby prawa dostępu do systemów, będącego jedynym z praw
         ustanowionych w dyrektywie 2003/54.

      61      Należy zauważyć, że odstępstwo od zasady swobodnego dostępu do systemów zaopatrzenia w energię elektryczną, ustanowione w § 110
         ust. 1 pkt 1 EnWG nie jest uzasadnione ryzykiem, że operatorzy systemów objętych zakresem zastosowania tego przepisu nie będą
         mogli wypełnić swych obowiązków w zakresie usługi publicznej, z powodu tego swobodnego dostępu. Odstępstwo to jest uzasadnione
         jedynie uwarunkowaniami geograficznymi i prawnymi obszaru, na którym rzeczone systemy są wykorzystywane. Rząd niemiecki nie
         twierdzi również, że Republika Federalna Niemiec przyjęła § 110 ust. 1 pkt 1 EnWG w celu wykonania art. 3 ust. 8 dyrektywy
         2003/54.

      62      Po trzecie, art. 26 ust. 1 wskazanej dyrektywy stanowi, że państwa członkowskie, które są w stanie wykazać, że w działaniu
         małych systemów wydzielonych występują poważne problemy, mogą wnieść o przyznanie odstępstwa od stosowania niektórych przepisów
         dyrektywy 2003/54, w szczególności jej art. 20.

      63      Jednakże odstępstwa te wymagają wyrażenia zgody przez Komisję w postaci decyzji opublikowanej w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej. Takie odstępstwa zostały przyznane Republice Cypru na mocy decyzji z dnia 25 września 2006 r. (Dz.U. L 270, s. 72) oraz
         Republice Malty na mocy decyzji z dnia 28 listopada 2006 r. (Dz.U. L 332, s. 32). Należy stwierdzić, że Republika Federalna
         Niemiec nie zwróciła się do Komisji o wydanie decyzji przyznającej odstępstwo na podstawie art. 26 ust. 1 dyrektywy 2003/54
         ani żadnej takiej decyzji ze strony Komisji nie otrzymała.

      64      Wynika z tego, że § 110 ust. 1 pkt 1 EnWG nie jest objęty zakresem zastosowania któregokolwiek z wyjątków lub odstępstw od
         zasady swobodnego dostępu do systemów przesyłowych lub dystrybucyjnych energii elektrycznej przewidzianych w dyrektywie 2003/54.

      65      Z ogółu powyższych uwag wynika, że wykładni art. 20 ust. 1 dyrektywy 2003/54 należy dokonywać w ten sposób, że sprzeciwia
         się on obowiązywaniu przepisu takiego jak § 110 ust. 1 pkt 1 EnWG, który zwalnia niektórych operatorów systemów zaopatrzenia
         w energię z obowiązku pozostawienia stronom trzecim swobodnego dostępu do tych systemów, z uwagi na fakt, że systemy te znajdują
         się na przynależnym im terenie zakładowym i służą głównie do przesyłania energii wewnątrz własnego przedsiębiorstwa lub powiązanych
         z nim przedsiębiorstw.

       W przedmiocie kosztów
      66      Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej
         przed tym sądem, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi,
         inne niż poniesione przez strony postępowania przed sądem krajowym, nie podlegają zwrotowi.

      Z powyższych względów Trybunał (trzecia izba) orzeka, co następuje:
      Wykładni art. 20 ust. 1 dyrektywy 2003/54/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 26 czerwca 2003 r. dotyczącej wspólnych
            zasad rynku wewnętrznego energii elektrycznej i uchylającej dyrektywę 96/92/WE należy dokonywać w ten sposób, że sprzeciwia
            się on obowiązywaniu przepisu takiego jak § 110 ust. 1 pkt 1 Gesetz über die Elektriztäts und Gasversorgung (Energiewirtschafstsgesetz)
            [ustawy o zaopatrzeniu w energię elektryczną i gaz] z dnia 7 lipca 2005 r., który zwalnia niektórych operatorów systemów zaopatrzenia
            w energię z obowiązku pozostawienia stronom trzecim swobodnego dostępu do tych systemów, z uwagi na fakt, że systemy te znajdują
            się na przynależnym im terenie zakładowym i służą głównie do przesyłania energii wewnątrz własnego przedsiębiorstwa lub powiązanych
            z nim przedsiębiorstw.
      Podpisy
      * Język postępowania: niemiecki.