title: Wyrok Sądu (siódma izba) z dnia 16 grudnia 2011 r. # Bernhard Rintisch przeciwko Urzędowi Harmonizacji w ramach Rynku Wewnętrznego (znaki towarowe i wzory) (OHIM). # Wspólnotowy znak towarowy - Postępowanie w sprawie sprzeciwu - Zgłoszenie słownego wspólnotowego znaku towarowego PROTI SNACK - Wcześniejsze graficzne i słowne krajowe znaki towarowe PROTIPLUS, PROTI i PROTIPOWER - Nieprzedstawienie dokumentów w odpowiednim terminie - Uprawnienia dyskrecjonalne przyznane na podstawie art. 74 ust. 2 rozporządzenia (WE) nr 40/94 [obecnie art. 76 ust. 2 rozporządzenia (WE) nr 207/2009] - Pojęcie odmiennych przepisów - Zasada 20 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 2868/95 - Zasada 50 ust. 1 rozporządzenia nr 2868/95. # Sprawa T-62/09.

text:
      Wyrok Sądu (siódma izba) z dnia 16 grudnia 2011 r. – Rintisch przeciwko OHIM – Bariatrix Europe (PROTI SNACK)
      (sprawa T‑62/09)
      Wspólnotowy znak towarowy – Postępowanie w sprawie sprzeciwu – Zgłoszenie słownego wspólnotowego znaku towarowego PROTI SNACK – Wcześniejsze graficzne i słowne krajowe znaki towarowe PROTIPLUS, PROTI i PROTIPOWER – Nieprzedstawienie dokumentów w odpowiednim terminie – Uprawnienia dyskrecjonalne przyznane na podstawie art. 74 ust. 2 rozporządzenia (WE) nr 40/94 [obecnie art. 76 ust. 2 rozporządzenia
         (WE) nr 207/2009] – Pojęcie odmiennych przepisów – Zasada 20 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 2868/95 – Zasada 50 ust. 1 rozporządzenia nr 2868/95

      Wspólnotowy znak towarowy – Postępowanie odwoławcze – Odwołanie od decyzji Wydziału Sprzeciwów Urzędu – Badanie przez izbę odwoławczą – Zakres – Okoliczności faktyczne i dowody nieprzedstawione na poparcie sprzeciwu w wyznaczonym w tym celu terminie – Uwzględnienie – Zakres swobodnej oceny przysługujący izbie odwoławczej (rozporządzenia: Rady nr 40/94, art. 74 ust. 2; Komisji nr 2868/95,
         art. 20 ust. 1, art. 50 ust. 1) (por. pkt 30–32, 36–41)

      Przedmiot

               Skarga o stwierdzenie nieważności decyzji Czwartej Izby Odwoławczej OHIM z dnia 15 grudnia 2008 r. (sprawa R 740/2008‑4) dotyczącej
                  postępowania w sprawie sprzeciwu między Bernhardem Rintischem a Bariatrix Europe Inc. SAS.

            Sentencja

                  1)

                  	Skarga zostaje w części odrzucona i w pozostałym zakresie oddalona.

                  2)

                  	Bernhard Rintisch zostaje obciążony kosztami postępowania.


Wyrok Trybunału (piąta izba) z dnia 4 marca 1999 r. # Consorzio per la tutela del formaggio Gorgonzola przeciwko Käserei Champignon Hofmeister GmbH & Co. KG i Eduard Bracharz GmbH. # Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Handelsgericht Wien - Austria. # Sprawa C-87/97.


Wyrok Trybunału (pierwsza izba) z dnia 5 grudnia 1974 r. # Claudette van Belle przeciwko Radzie Wspólnot Europejskich. # Sprawa 176-73.


Wyrok Trybunału z dnia 16 listopada 1977 r. # SA G.B.-INNO-B.M. przeciwko Association des détaillants en tabac (ATAB). # Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Hof van Cassatie - Belgia. # Sprawa 13-77.


Wyrok Trybunału z dnia 9 czerwca 1964 r. # M. Th. Nonnenmacher, wdowa po H.E. Moebs przeciwko Bestuur der Sociale Verzekeringsbank. # Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym Centrale Raad van Beroep - Niderlandy. # Sprawa 92-63.


title: Wyrok Sądu do spraw Służby Publicznej (pierwsza izba) z dnia 19 czerwca 2007 r. # John Davis i inni przeciwko Radzie Unii Europejskiej. # Sprawy pracownicze - Urzędnicy. # Sprawa F-54/06.

text:
      WYROK SĄDU DO SPRAW SŁUŻBY PUBLICZNEJ
      (pierwsza izba)
      z dnia 19 czerwca 2007 r.
      Sprawa F‑54/06
      John Davis i in.
      przeciwko
      Radzie Unii Europejskiej
      Służba publiczna – Urzędnicy – Emerytura – Współczynnik korygujący – Przejście na emeryturę po wejściu w życie regulaminu pracowniczego w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 maja 2004 r. – Stosowanie współczynników korygujących obliczanych w odniesieniu do przeciętnych kosztów utrzymania w państwie miejsca zamieszkania
         emerytów – Przepisy przejściowe – Zniesienie współczynników korygujących w przypadku uprawnień emerytalnych nabytych po wejściu w życie regulaminu pracowniczego
         w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 maja 2004 r.

      Przedmiot: Skarga wniesiona na podstawie art. 236 WE i 152 EWEA, w której J. Davis i trzech innych urzędników żądają stwierdzenia nieważności
         decyzji Rady ustalających ich uprawnienia emerytalne, w zakresie w jakim, po pierwsze, część ich uprawnień nabytych po dniu
         30 kwietnia 2004 r. nie została poddana współczynnikowi korygującemu, a po drugie, współczynnik korygujący zastosowany względem
         tej części ich praw nabytych przed dniem 1 maja 2004 r. jest inny aniżeli współczynnik stosowany względem wynagrodzenia urzędników
         Wspólnot Europejskich pełniących służbę w Zjednoczonym Królestwie lub w Danii.

      Orzeczenie: Skarga zostaje oddalona. Każda ze stron pokryje własne koszty postępowania.

      Streszczenie
      1.      Urzędnicy – Emerytury – Współczynnik korygujący – Zniesienie w odniesieniu do uprawnień emerytalnych nabytych po wejściu w życie
            rozporządzenia nr 723/2004
      (regulamin pracowniczy, art. 82 ust. 1; załącznik XIII, art. 20; rozporządzenie Rady nr 723/2004)
      2.      Urzędnicy – Emerytury – Współczynnik korygujący – Zniesienie w odniesieniu do uprawnień emerytalnych nabytych po wejściu w życie
            rozporządzenia nr 723/2004
      (regulamin pracowniczy, art. 82 ust. 1; załącznik XIII, art. 20; rozporządzenie Rady nr 723/2004)
      3.      Urzędnicy – Emerytury – Współczynnik korygujący – Zniesienie w odniesieniu do uprawnień emerytalnych nabytych po wejściu w życie
            rozporządzenia nr 723/2004
      (regulamin pracowniczy, art. 82 ust. 1)
      4.      Swobodny przepływ osób – Pracownik – Pojęcie – Urzędnik wspólnotowy – Zaliczenie – Urzędnik wspólnotowy na emeryturze – Wyłączenie
      (art. 18 WE, 39 WE)
      5.      Obywatelstwo Unii Europejskiej – Prawo do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich – Urzędnicy
            wspólnotowi na emeryturze
      (art. 18 WE; regulamin pracowniczy, art. 82 ust. 1)
      1.      Zasada równego traktowania nie zostaje naruszona, jeśli odmienne traktowanie różnych kategorii urzędników jest uzasadnione
         na podstawie obiektywnego i rozsądnego kryterium i jeśli to odmienne traktowanie jest proporcjonalne do celu przez nie realizowanego.

      Co się tyczy zniesienia współczynników korygujących w odniesieniu do uprawnień emerytalnych nabytych po dniu 1 maja 2004 r.,
         na podstawie rozporządzenia nr 723/2004 zmieniającego regulamin pracowniczy urzędników i warunki zatrudnienia innych pracowników,
         odmienne traktowanie urzędników, którzy przeszli na emeryturę po wejściu w życie tego rozporządzenia, i urzędników, którzy
         przeszli na emeryturę tylko kilka miesięcy przed jego wejściem w życie, polegające na tym, że tylko w przypadku emerytury
         tych ostatnich stosuje się współczynnik korygujący do całej emerytury, pozostaje w zgodzie z zasadą równego traktowania. To
         odmienne traktowanie uzasadnione jest na podstawie obiektywnego i rozsądnego kryterium, jakim jest przejście urzędników na
         emeryturę przed wejściem lub po wejściu w życie zmiany regulaminu pracowniczego. Poza tym, z uwagi na cele tej zmiany regulaminu
         pracowniczego odmienne traktowanie spełnia wymóg proporcjonalności, gdyż niezależnie od faktu, że ci pierwsi urzędnicy przeszli
         na emeryturę po wejściu w życie zmiany regulaminu pracowniczego, do wszystkich ich uprawnień nabytych przed tą datą nadal
         stosuje się współczynniki korygujące, w dodatku takie same jak współczynniki korygujące stosowane wobec emerytur urzędników,
         którzy przeszli na emeryturę przed tą datą. Tezę tę potwierdza okoliczność, że prawodawca nie ustanowił norm wpływających
         negatywnie wyłącznie na uprawnienia emerytalne nabyte po dniu 1 maja 2004 r., lecz również normy wpływające negatywnie na
         uprawnienia emerytalne nabyte przed tym dniem, zastępując w sposób progresywny w trakcie okresu przejściowego kończącego się
         w dniu 30 kwietnia 2008 r. stołeczne współczynniki korygujące krajowymi współczynnikami korygującymi, które są mniej korzystne
         dla emerytów.

      Odmienne traktowanie nie może być tym bardziej rozumiane jako przejaw arbitralnej dyskryminacji lub jako oczywiście nieodpowiednie
         w świetle celów zmiany regulaminu pracowniczego. Wyłącznie w przypadku takiej dyskryminacji możliwe jest bowiem uwzględnienie
         zarzutu dotyczącego naruszenia zasady równego traktowania i niedyskryminacji, podnoszonego w stosunku do przepisów przyjmowanych
         w obszarze, w którym prawodawca korzysta z uprawnień dyskrecjonalnych, tak jak ma to miejsce w przypadku organizacji systemu
         emerytalnego.

      (zob. pkt 64, 74, 75)
      Odesłanie:
      Sąd Pierwszej Instancji: sprawa T‑11/03 Afari przeciwko EBC, 16 marca 2004 r., RecFP str. I‑A‑65, II‑267, pkt 65
      Sąd do Spraw Służby Publicznej: sprawa F‑43/05 Chassagne przeciwko Komisji, 23 stycznia 2007 r., dotychczas nieopublikowana
         w Zbiorze, pkt 91

      2.      W obszarze, w którym prawodawca korzysta z uprawnień dyskrecjonalnych, tak jak ma to miejsce w przypadku organizacji systemu
         emerytalnego, sąd w ramach kontroli przestrzegania zasady równego traktowania i zakazu dyskryminacji musi ograniczyć się do
         sprawdzenia, czy dana instytucja nie traktowała jednostek odmiennie w sposób arbitralny lub oczywiście nieodpowiedni.

      Prawodawca nie przekroczył tych granic w związku ze zniesieniem wszystkich współczynników korygujących w odniesieniu do uprawnień
         emerytalnych nabytych po dniu 1 maja 2004 r. na podstawie rozporządzenia nr 723/2004 zmieniającego regulamin pracowniczy urzędników
         i warunki zatrudnienia innych pracowników. Nie istnieje bowiem nadrzędna zasada prawa wspólnotowego „równego traktowania w zakresie
         siły nabywczej” emerytowanych urzędników i pracowników wspólnotowych, lecz jedynie zasada ogólna równego traktowania i niedyskryminacji,
         za której wdrożenie odpowiada prawodawca przy zastosowaniu rozwiązań i środków, które uzna za najbardziej stosowne. Z uwagi
         na uprawnienia dyskrecjonalne prawodawcy w zakresie organizacji systemu emerytalnego, Rada mogła przyjąć system mający na
         celu wprowadzenie w życie zasady równego traktowania i niedyskryminacji, znoszący współczynniki korygujące i zapewniający
         otrzymywanie przez urzędników, przy jednakowych składkach, emerytury w nominalnie równej wysokości, co zresztą co do zasady
         ma miejsce w przypadku systemów emerytalnych innych organizacji międzynarodowych. W tym zakresie uzasadnione było przyjęcie,
         że ze względu na integrację europejską i to, że emeryci coraz częściej decydują się wybrać miejsce zamieszkania w swoim dawnym
         państwie zatrudnienia lub w innym państwie niż państwo pochodzenia, w coraz mniejszym stopniu konieczne jest stosowanie współczynników
         korygujących. Poza tym Rada mogła mieć na względzie chęć uniknięcia nadużyć finansowych oraz kosztownych i skomplikowanych
         postępowań weryfikacyjnych w zakresie faktycznego miejsca zamieszkania osoby emerytowanej.

      Prawodawca wspólnotowy może zmieniać regulamin pracowniczy poprzez przyjęcie przepisów, które dla danych urzędników są mniej
         korzystne od poprzednich, i nie stoi temu na przeszkodzie powołanie się na jakąkolwiek zasadę równości „siły nabywczej”. Niemniej
         jednak w odniesieniu do praw nabytych urzędników prawodawca ma obowiązek przewidzieć wystarczająco długi okres przejściowy,
         który pozwoli uniknąć w ramach systemu emerytalnego nieoczekiwanych zmian w zasadach wypłacania emerytury. W tym zakresie,
         przyjmując, że ochrona ta rozciąga się na urzędników, którzy przeszli na emeryturę po wejściu w życie zmiany regulaminu pracowniczego,
         może ona tylko dotyczyć praw nabytych przez nich przed tą datą.

      (zob. pkt 65, 78, 80–82)
      Odesłanie:
      Sąd Pierwszej Instancji: sprawa T‑13/97 Losch przeciwko Trybunałowi Sprawiedliwości, 30 września 1998 r., RecFP str. I‑A‑543,
         II‑1633, pkt 113, 121, 122; sprawa T‑164/97 Busacca i in. przeciwko Trybunałowi Obrachunkowemu, 30 września 1998 r., RecFP
         str. I‑A‑565, II‑1699, pkt 49, 58, 59; sprawy połączone T‑112/96 i T‑115/96 Séché przeciwko Komisji, 6 lipca 1999 r., RecFP
         str. I‑A‑115, II‑623, pkt 127, 132; sprawy połączone T‑94/01, T‑152/01 i T‑286/01 Hirsch i in. przeciwko EBC, 8 stycznia 2003 r.,
         RecFP str. I‑A‑1, II‑27, pkt 51; sprawa T‑184/00 Drouvis przeciwko Komisji, 26 lutego 2003 r., RecFP str. I‑A‑51, II‑297,
         pkt 57, wyrok utrzymany w mocy przez Trybunał w sprawie C‑187/03 P Drouvis przeciwko Komisji, 29 kwietnia 2004 r., dotychczas
         nieopublikowana w Zbiorze; sprawa T‑135/05 Campoli przeciwko Komisji, 29 listopada 2006 r., Zb.Orz.SP str. I‑A‑2‑297, II‑A‑2‑1527,
         pkt 71, 72, 78, 79, 85, 87, 97, 100, 105

      Sąd do Spraw Służby Publicznej: sprawa F‑43/05 Chassagne przeciwko Komisji, 23 stycznia 2007 r., dotychczas nieopublikowana
         w Zbiorze, pkt 62

      3.      Zniesienie współczynników korygujących w odniesieniu do uprawnień emerytalnych nabytych po dniu 1 maja 2004 r., na podstawie
         rozporządzenia nr 723/2004 zmieniającego regulamin pracowniczy urzędników i warunki zatrudnienia innych pracowników, nie narusza
         w odniesieniu do emerytów zamieszkujących w państwie członkowskim, w którym koszty życia są wysokie, zasady równego traktowania
         i niedyskryminacji w porównaniu z emerytem zamieszkującym w państwie członkowskim, w którym koszty życia są niższe. Wniosek
         ten odnosi się również do porównania emerytów niezamieszkujących w Belgii i tych, którzy tam zamieszkują.

      Po pierwsze, o ile bowiem takie zniesienie współczynników korygujących powoduje różnice między emerytami w zakresie siły nabywczej,
         w zależności od tego, czy osiedlą się oni w państwie o wysokich lub niskich kosztach życia, o tyle takie różnice opierają
         się na obiektywnym i rozsądnym kryterium, to znaczy równej wysokości składek opłacanych przez urzędników w trakcie kariery
         zawodowej, a po drugie, przynajmniej przez pierwsze lata stosowania nowego systemu emerytalnego różnice te są proporcjonalne
         do celów zmiany regulaminu pracowniczego. W tych latach urzędnicy, którzy przeszli na emeryturę po wejściu w życie zmiany
         regulaminu pracowniczego, nabyli już właściwie większą część uprawnień emerytalnych i w efekcie korzystają ze współczynników
         syntetycznych, dość zbliżonych do tych, z których korzystaliby, gdyby reforma regulaminu pracowniczego zachowała system współczynników
         korygujących.

      Jedynie wówczas, gdyby odwrotnie do przewidywań Rady różnice w kosztach życia między państwami członkowskimi utrzymywały się
         w przyszłości, różnica w traktowaniu emerytów, którzy osiedlili się w miejscu o wysokich kosztach życia, i emerytów, którzy
         osiedlili się w miejscu o niskich kosztach życia, mogłaby okazać się nieproporcjonalna w stosunku do celów zmiany regulaminu
         pracowniczego z uwagi na brak współczynników korygujących wobec istotnej części uprawnień do emerytury, o ile Rada nie przyjmie
         środków korygujących.

      Również w oparciu o te same względy i z uwagi na uprawnienia dyskrecjonalne prawodawcy w zakresie organizacji systemu emerytalnego,
         skutki zniesienia współczynników korygujących nie mogą stanowić przejawu arbitralnej dyskryminacji ani nie są oczywiście nieodpowiednie
         w stosunku do celów zmiany regulaminu pracowniczego.

      (zob. pkt 84–87)
      4.      Urzędnik wspólnotowy ma status pracownika migrującego i jako obywatel wspólnotowy pracujący w jednym z państw członkowskich,
         innym niż państwo pochodzenia, nie traci statusu pracownika w rozumieniu art. 39 ust. 1 WE z tego tylko względu, że jest zatrudniony
         w ramach organizacji międzynarodowej, nawet jeśli warunki jego wjazdu i pobytu w państwie zatrudnienia są przedmiotem szczególnej
         regulacji na mocy konwencji międzynarodowej. Natomiast emeryci wspólnotowi nie mogą powoływać się na swobodę przemieszczania
         się i przedsiębiorczości, które zasadniczo dotyczą wykonywania działalności gospodarczej, lecz jedynie na art. 18 WE, który
         gwarantuje obywatelom wspólnotowym prawo swobodnego przemieszczania się i przebywania na terytorium państw członkowskich.

      (zob. pkt 96–98)
      Odesłanie:
      Trybunał: sprawy połączone 389/87 i 390/87 Echternach i Moritz, 15 marca 1989 r., Rec. str. 723, pkt 11; sprawa C‑293/03 My,
         16 grudnia 2004 r., Zb.Orz. str. I‑12013, pkt 37; sprawa C‑185/04 Öberg, 16 lutego 2006 r., Zb.Orz. str. I‑1453, pkt 12

      5.      Artykuł 18 WE gwarantuje obywatelom wspólnotowym prawo swobodnego przemieszczania się i przebywania na terytorium państw członkowskich,
         będące prawem wynikającym bezpośrednio ze statusu obywatela Unii Europejskiej, ustanowionego przez art. 17 WE, który ma stanowić
         podstawowy status obywateli państw członkowskich. Z zastrzeżeniami i pod warunkami, o których stanowi traktat i prawo pochodne,
         art. 18 WE może sam powodować powstanie po stronie obywateli Unii Europejskiej praw, na które mogą oni się powoływać przed
         sądami. Postanowienie to może również, jeśli przepisy szczególne nie stanowią inaczej, stanowić podstawę dla emerytowanych
         urzędników wspólnotowych do osiedlania się w wybranym przez siebie państwie członkowskim.

      Prawo do swobodnego przemieszczania się może zostać naruszone nie tylko przez przepisy zawierające bezpośrednie zakazy i ograniczenia,
         lecz również przepisy, które zniechęcałyby zainteresowanych do osiedlenia się w innym państwie członkowskim. Jednak z art. 18 WE
         nie można wyprowadzać pozytywnego obowiązku po stronie prawodawcy wspólnotowego do ustanowienia na rzecz osób uprawnionych
         do emerytur wspólnotowych dodatku finansowego w postaci współczynników korygujących, mającego na celu rekompensatę wyższych
         kosztów życia w państwie członkowskim, w którym emeryt pragnie się osiedlić; jeśli bowiem nie można mówić o nierównym traktowaniu
         w stosunku do innych emerytów wspólnotowych, którzy zdecydowali się osiedlić w tym samym państwie członkowskim, niekorzystna
         sytuacja wiążąca się z osiedleniem się w tym państwie, która wynika z sytuacji o charakterze ogólnym i obiektywnym, wywierającej
         wpływ na wszystkich emerytów, a więc także inne osoby osiedlające się w tym państwie, jest wynikiem swobodnego wyboru dokonanego
         przez zainteresowanego co do miejsca zamieszkania, po rozważeniu wszystkich korzyści i trudności związanych z tym wyborem,
         i nie może w żaden sposób być traktowana jako pośrednia przeszkoda dla swobodnego przemieszczania się.

      (zob. pkt 98–100)
      Odesłanie:
      Trybunał: sprawa C‑177/94 Perfili, 1 lutego 1996 r., Rec. str. I‑161, pkt 17–19; sprawa C‑413/99 Baumbast i R, 17 września
         2002 r., Rec. str. I‑7091, pkt 82, 84, 86; sprawa C‑148/02 Garcia Avello, 2 października 2003 r., Rec. str. I‑11613, pkt 21–24;
         sprawa C‑403/03 Schempp, 12 lipca 2005 r., Zb.Orz. str. I‑6421, pkt 45–47; sprawa C‑137/04 Rockler, 16 lutego 2006 r., Zb.Orz.
         str. I‑1441, pkt 17–19; sprawa C‑192/05 Tas-Hagen i Tas, 26 października 2006 r., Zb.Orz. str. I‑10451; sprawa C‑520/04 Turpeinen,
         9 listopada 2006 r., Zb.Orz. str. I‑10685, pkt 13; sprawa C‑208/05 ITC, 11 stycznia 2007 r., Zb.Orz. str. I‑181, pkt 31, 33;
         sprawa C‑150/04 Komisja przeciwko Danii, 30 stycznia 2007 r., Zb.Orz. str. I‑1163, pkt 41–45


title: Wyrok Trybunału (pierwsza izba) z dnia 22 stycznia 2009 r. # Komisja Wspólnot Europejskich przeciwko Republice Portugalskiej. # Uchybienie zobowiązaniom państwa członkowskiego - Zwłoka w przekazaniu środków własnych - Należne odsetki za zwłokę - Zasady rachunkowości - System ATA. # Sprawa C-150/07.

text:
      Wyrok Trybunału (pierwsza izba) z dnia 22 stycznia 2009 r. – Komisja przeciwko Portugalii
      (sprawa C‑150/07)
      Uchybienie zobowiązaniom państwa członkowskiego ‑ Zwłoka w przekazaniu środków własnych – Należne odsetki za zwłokę – Zasady rachunkowości – System ATA
      1.                     Środki własne Wspólnot Europejskich – Ustalenie i udostępnienie przez państwa członkowskie (rozporządzenie Rady nr 1552/89,
            art. 2, art. 6 ust. 2, art. 10) (por. pkt 61–64)
      2.                     Skarga o stwierdzenie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego – Dowód na istnienie uchybienia – Ciężar dowodu spoczywający
            na Komisji (art. 226 WE) (por. pkt 65, 66, 68)
      Przedmiot

               Uchybienie zobowiązaniom państwa członkowskiego – Naruszenie art. 2, art. 6 ust. 2, art. 9, art. 10 i 11 rozporządzenia Rady
                  (EWG, Euratom) nr 1552/89 z dnia 29 maja 1989 r. wykonującego decyzję 88/376/EWG, Euratom w sprawie systemu środków własnych
                  Wspólnot (Dz.U. L 155, s. 1) – Odmowa zapłaty odsetek za zwłokę w przekazaniu środków własnych w ramach systemu ATA – Zasady
                  rachunkowości

            Sentencja

                  1)

                  	Odmawiając zapłaty Komisji Wspólnot Europejskich odsetek za zwłokę należnych z tytułu zwłoki w przekazaniu środków własnych
                     w ramach systemu ATA, Republika Portugalska uchybiła zobowiązaniom ciążącym na niej na mocy art. 2, art. 6 ust. 2, art. 9,
                     10 i 11 rozporządzenia Rady (EWG, Euratom) nr 1552/89 z dnia 29 maja 1989 r. wykonującego decyzję 88/376/EWG, Euratom w sprawie
                     systemu środków własnych Wspólnot.

                  2)

                  	W pozostałej części skarga zostaje oddalona.

                  3)

                  	Republika Portugalska pokrywa, poza kosztami własnymi, trzy czwarte kosztów Komisji Wspólnot Europejskich.

                  4)

                  	W pozostałym zakresie Komisja Wspólnot Europejskich sama ponosi własne koszty.


Wyrok Sądu (druga izba) z dnia 12 marca 2014 r. # Tubes Radiatori Srl przeciwko Urzędowi Harmonizacji w ramach Rynku Wewnętrznego (znaki towarowe i wzory) (OHIM). # Sprawa T-315/12.


title: Wyrok Trybunału (wielka izba) z dnia 8 września 2010 r.#Winner Wetten GmbH przeciwko Bürgermeisterin der Stadt Bergheim.#Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Verwaltungsgericht Köln - Niemcy.#Artykuły 43 WE i 49 WE - Swoboda przedsiębiorczości - Swobodne świadczenie usług - Monopol państwowy na szczeblu kraju związkowego w zakresie urządzania zakładów sportowych - Orzeczenie Bundesverfassungsgericht stwierdzające niezgodność z niemiecką ustawą zasadniczą przepisów dotyczących takiego monopolu, jednak utrzymujące je w mocy w okresie przejściowym celem umożliwienia ich dostosowania do ustawy zasadniczej - Zasada pierwszeństwa prawa Unii - Dopuszczalność i ewentualne warunki takiego okresu przejściowego, gdy omawiane przepisy krajowe naruszają również art. 43 WE i 49 WE.#Sprawa C-409/06.

text:
      Sprawa C‑409/06
      Winner Wetten GmbH
      przeciwko
      Bürgermeisterin der Stadt Bergheim
      (wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Verwaltungsgericht Köln)
      Artykuły 43 WE i 49 WE – Swoboda przedsiębiorczości – Swoboda świadczenia usług – Monopol państwowy na szczeblu kraju związkowego w zakresie urządzania zakładów sportowych – Orzeczenie Bundesverfassungsgericht stwierdzające niezgodność z niemiecką ustawą zasadniczą przepisów dotyczących takiego
         monopolu, jednak utrzymujące je w mocy w okresie przejściowym celem umożliwienia ich dostosowania do ustawy zasadniczej – Zasada pierwszeństwa prawa Unii – Dopuszczalność i ewentualne warunki takiego okresu przejściowego, gdy omawiane przepisy krajowe naruszają również art. 43 WE
         i 49 WE

      Streszczenie wyroku
      Prawo Unii – Bezpośrednia skuteczność – Pierwszeństwo – Uregulowanie krajowe dotyczące monopolu państwowego w zakresie urządzania
            zakładów sportowych
      (art. 43 WE, 49 WE)
      Ze względu na pierwszeństwo podlegającego bezpośredniemu stosowaniu prawa Unii przepisy prawa krajowego dotyczące państwowego
         monopolu w zakresie urządzania zakładów sportowych, które to przepisy wedle ustaleń sądu krajowego zawierają ograniczenia
         niezgodne ze swobodą przedsiębiorczości oraz swobodą świadczenia usług, ponieważ ograniczenia te nie przyczyniają się w sposób
         spójny i systematyczny do limitowania działalności w zakresie urządzania zakładów sportowych jak tego wymaga orzecznictwo
         Trybunału, nie mogą być nadal stosowane w okresie przejściowym.

      Jest bowiem niedopuszczalne, by przepisy prawa krajowego, nawet rangi konstytucyjnej, naruszały jedność i skuteczność prawa
         Unii.

      Nawet gdyby przyjąć, że rozumowanie podobne do tego dotyczącego utrzymania w mocy unieważnionego aktu Unii, które ma na celu
         niedopuszczenie do powstania luki prawnej do czasu zastąpienia tego unieważnionego aktu nowym aktem, mogłoby poprzez analogię
         i w drodze wyjątku doprowadzić do tymczasowego zawieszenia wyłączenia przepisów prawa krajowego sprzecznych z podlegającym
         bezpośredniemu stosowaniu prawem Unii, to jednak tego rodzaju zawieszenie, którego warunki mogą zostać określone wyłącznie
         przez Trybunał, należy stanowczo wykluczyć z braku nadrzędnych względów pewności prawa, które mogłyby to zawieszenie uzasadnić.

      (por. pkt 61, 66, 67, 69; sentencja)
WYROK TRYBUNAŁU (wielka izba)
      z dnia 8 września 2010 r.(*)

      Artykuły 43 WE i 49 WE – Swoboda przedsiębiorczości – Swoboda świadczenia usług – Monopol państwowy na szczeblu kraju związkowego w zakresie urządzania zakładów sportowych – Orzeczenie Bundesverfassungsgericht stwierdzające niezgodność z niemiecką ustawą zasadniczą przepisów dotyczących takiego
         monopolu, jednak utrzymujące je w mocy w okresie przejściowym celem umożliwienia ich dostosowania do ustawy zasadniczej – Zasada pierwszeństwa prawa Unii – Dopuszczalność i ewentualne warunki takiego okresu przejściowego, gdy omawiane przepisy krajowe naruszają również art. 43 WE
         i 49 WE

      W sprawie C‑409/06
      mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 234 WE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Verwaltungsgericht
         Köln (Niemcy) postanowieniem z dnia 21 września 2006 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 9 października 2006 r., w postępowaniu:

      Winner Wetten GmbH
      przeciwko
      Bürgermeisterin der Stadt Bergheim,

      TRYBUNAŁ (wielka izba),
      w składzie: V. Skouris, prezes, A. Tizzano, J.N. Cunha Rodrigues, K. Lenaerts, J.C. Bonichot i P. Lindh, prezesi izb, K. Schiemann
         (sprawozdawca), A. Borg Barthet, M. Ilešič, J. Malenovský, U. Lõhmus, A. Ó Caoimh i L. Bay Larsen, sędziowie,

      rzecznik generalny: Y. Bot,
      sekretarz: N. Nanchev, administrator,
      uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 9 grudnia 2009 r.,
      rozważywszy uwagi przedstawione:
      –        w imieniu Winner Wetten GmbH przez O. Bludovsky’ego oraz D Pawlicka, Rechtsanwälte,
      –        w imieniu Bürgermeisterin der Stadt Bergheim przez M. Heckera, M. Ruttiga oraz H. Sickinga, Rechtsanwälte,
      –        w imieniu rządu niemieckiego przez M Lummę, C. Schulze‑Bahr, B. Kleina oraz J. Möllera, działających w charakterze pełnomocników,
      –        w imieniu rządu belgijskiego przez A. Hubert, a następnie przez L Van den Broeck, działające w charakterze pełnomocników,
         wspierane przez P. Vlaemmincka oraz S. Verhulsta, advocaten,

      –        w imieniu rządu czeskiego przez M. Smolka, działającego w charakterze pełnomocnika,
      –        w imieniu rządu greckiego przez A. Samoni‑Rantou, G. Skiani, M. Tassopoulou oraz K. Boskovitsa, działających w charakterze
         pełnomocników,

      –        w imieniu rządu hiszpańskiego przez F. Díeza Morena, działającego w charakterze pełnomocnika,
      –        w imieniu rządu francuskiego przez E. Belliard, G. de Bergues’a, C. Jurgensen, C. Bergeot‑Nunes oraz A. Adama, działających
         w charakterze pełnomocników,

      –        w imieniu rządu portugalskiego przez L. Ineza Fernandesa, P. Mateusa Calada oraz A.P. Barros, działających w charakterze pełnomocników,
      –        w imieniu rządu słoweńskiego przez M. Remic, działającą w charakterze pełnomocnika,
      –        w imieniu rządu norweskiego przez F. Sejersteda, G. Hansson Bull, K.B. Moena oraz Ø Andersena, działających w charakterze
         pełnomocników,

      –        w imieniu Komisji Europejskiej przez E. Traversa oraz K. Grossa, działających w charakterze pełnomocników,
      po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 26 stycznia 2010 r.,
      wydaje następujący
      Wyrok
      1        Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 43 WE i 49 WE oraz skutków wynikających z zasady
         pierwszeństwa prawa wspólnotowego.

      2        Wniosek ten został przedłożony w ramach sporu pomiędzy Winner Wetten GmbH (zwaną dalej „WW”) a Bürgermeisterin der Stadt Bergheim
         (burmistrz miasta Bergheim) w przedmiocie decyzji, na mocy której zakazała ona spółce WW kontynuowania działalności w zakresie
         oferowania zakładów sportowych.

       Krajowe ramy prawne
       Uregulowania krajowe
      3        Artykuł 12 ust. 1 Grundgesetz (ustawy zasadniczej) stanowi:

      „Każdy Niemiec ma prawo swobodnego wyboru zawodu, miejsca pracy oraz miejsca nauki. Wykonywanie zawodu może regulować ustawa
         lub wydane na podstawie ustawy przepisy”.

      4        Paragraf 31 Bundesverfassungsgerichtsgesetz (ustawy o federalnym trybunale konstytucyjnym) stanowi:

      „(1)      Orzeczenia Bundesverfassungsgericht są wiążące dla ustanowionych konstytucyjnie władz federalnych i krajów związkowych oraz
         wszystkich sądów i urzędów.

      (2)      [...] orzeczenie Bundesverfassungsgericht ma moc obowiązującą […] wówczas, gdy Bundesverfassungsgericht stwierdza, że dana
         ustawa jest zgodna lub niezgodna z konstytucją lub nieważna […]. W przypadku stwierdzenia, że dana ustawa jest zgodna lub
         niezgodna z konstytucją lub z innymi przepisami prawa federalnego, lub nieważna, sentencja orzeczenia podlega publikacji w Bundesgesetzblatt
         […]”.

      5        Zgodnie z § 35 ustawy o federalnym trybunale konstytucyjnym:

      „Bundesverfassungsgericht może określić w orzeczeniu, jakie organy lub podmioty wykonają orzeczenie; może również w danym
         przypadku określić sposób jego wykonania”.

      6        Paragraf 284 Strafgesetzsbuch (kodeksu karnego) stanowi:

      „(1)      Kto bez zezwolenia administracyjnego urządza ogólnie dostępne gry losowe lub udostępnia urządzenia niezbędne do tego celu,
         podlega karze więzienia do dwóch lat lub karze grzywny.

      [...]
      (3)      Kto dopuszcza się czynu określonego w ust. 1,
      1.      działając profesjonalnie [...],
      [...]
      podlega karze więzienia od trzech miesięcy do pięciu lat.
      [...]”.
      7        Na mocy Staatsvertrag zum Lotteriewesen in Deutschland (porozumienia pomiędzy krajami związkowymi dotyczącego loterii w Niemczech,
         zwanego dalej „LottStV”), które weszło w życie w dniu 1 lipca 2004 r., kraje związkowe ustanowiły jednolite ramy organizowania,
         obsługi i lokalizacji gier hazardowych, z wyjątkiem kasyn.

      8        Paragraf 1 LottStV stanowi:

      „Porozumienie ma na celu:
      1.      ukierunkowanie w sposób uporządkowany i kontrolowany naturalnej skłonności społeczeństwa do gry, a w szczególności zapobieganie
         uczestnictwu w grach losowych, na które nie uzyskano zezwolenia,

      2.      zapobieganie nadmiernemu nakłanianiu do gier,
      3.      wykluczenie wykorzystywania skłonności do gier w celu uzyskania korzyści prywatnych lub handlowych,
      4.      zagwarantowanie, by gry losowe odbywały się w sposób zgodny z prawem i by ich przebieg był zrozumiały, oraz
      5.      zagwarantowanie, by istotna część dochodów pochodzących z gier losowych była wykorzystywana w celu wspierania celów publicznych
         lub celów korzystających z uprzywilejowanego statusu podatkowego w rozumieniu kodeksu podatkowego”.

      9        Paragraf 5 ust. 1 i 2 LottStV stanowi:

      „1.      Kraje związkowe w ramach celów, o których mowa w § 1, posiadają prawny obowiązek zapewnienia wystarczającej oferty gier losowych.
      2.      Na podstawie ustawy kraje związkowe mogą same wykonywać to zadanie lub zlecić jego wykonywanie osobom prawnym prawa publicznego
         lub spółkom prawa prywatnego, w których osoby prawne prawa publicznego posiadają bezpośrednio lub pośrednio udziały większościowe”.

      10      W kraju związkowym Nadrenii Północnej-Westfalii (zwanym dalej „NRW”) wykonanie LottStV zostało zapewnione na mocy Sportwettengesetz
         Nordrhein‑Westfalen (ustawy w sprawie zakładów sportowych w Nadrenii Północnej-Westfalii, zwanej dalej „SWG NRW”) z dnia 3 maja
         1955 r. Paragraf 1 ust. 1 tej ustawy stanowi:

      „Rząd kraju związkowego może udzielać zezwoleń na rzecz przedsiębiorstw bukmacherskich w zakresie zawodów sportowych. Przedsiębiorstwa
         bukmacherskie mogą być wyłącznie publicznymi lub prywatnymi osobami prawnymi, w których większość udziałów należy do publicznych
         osób prawnych. [...]”.

      11      W kraju związkowym NRW zostało wydane jedno zezwolenie tego rodzaju, a mianowicie na rzecz Westdeutsche Lotterie & Co. OHG.

       Wyrok Bundesverfassungsgericht z dnia 28 marca 2006 r.
      12      W wyroku z dnia 28 marca 2006 r. Bundesverfassungsgericht orzekł w odniesieniu do przepisów dokonujących transpozycji LottStV
         w kraju związkowym Bawarii, że monopol państwowy w dziedzinie zakładów sportowych istniejący w rzeczonym kraju związkowym
         naruszał art. 12 ust. 1 ustawy zasadniczej, gwarantujący swobodę działalności zawodowej. Sąd ten uznał w szczególności, że
         ponieważ wskazany monopol wykluczał działalność obejmującą organizowanie prywatnych zakładów, nie ustanawiając jednak jednocześnie
         ram prawnych mogących zapewnić z uwagi na ich strukturę i istotę, zarówno na płaszczyźnie prawnej jak i faktycznej, że cele
         obejmujące ograniczenie skłonności do gry i zwalczanie uzależnienia od gier zostaną rzeczywiście osiągnięte, naruszał on w sposób
         nieproporcjonalny gwarantowaną w ten sposób swobodę działalności zawodowej.

      13      Bundesverfassungsgericht podkreślił, że ustawodawca dysponuje wieloma środkami usunięcia stwierdzonej niekonstytucyjności,
         jakimi są mianowicie systematyczne ukształtowanie monopolu celem osiągnięcia wskazanych celów lub ustanowienie mocą ustawy
         warunków zezwolenia na komercyjne organizowanie zakładów przez prywatne spółki, oraz postanowił nie stwierdzać nieważności
         omawianych przepisów i utrzymać je w mocy do dnia 31 grudnia 2007 r., wskazując, że w tym terminie ustawodawca powinien skorzystać
         ze swych uprawnień dyskrecjonalnych i dokonać zmian w przepisach, w przypadku których orzeczono niezgodność z ustawą zasadniczą,
         w taki sposób, aby zapewnić ich zgodność z tą ustawą.

      14      Bundesverfassungsgericht orzekł ponadto, że istniejący stan prawny może zostać tymczasowo utrzymany jedynie pod warunkiem,
         że bezzwłocznie zapewnione zostanie minimum zgodności pomiędzy celem polegającym na ograniczeniu skłonności do gier oraz na
         zwalczaniu uzależnienia od gier z jednej strony a faktycznymi działaniami monopolistycznymi z drugiej strony. W szczególności,
         w okresie przejściowym zabronione zostały zwiększanie oferty zakładów i reklama wykraczająca poza zwykłe udzielanie informacji
         w przedmiocie charakterystyki i sposobu organizowania proponowanych zakładów. Należało natomiast bezzwłocznie rozpowszechnić
         informacje o niebezpieczeństwie związanym z zakładami.

       Postępowanie przed sądem krajowym i pytania prejudycjalne
      15      WW dysponuje lokalem handlowym w Bergheim (Niemcy), w którym wykonuje działalność w zakresie przyjmowania zakładów sportowych
         w imieniu spółki Tipico Co. Ltd z siedzibą na Malcie.

      16      Decyzją z dnia 28 czerwca 2005 r. Bürgermeisterin der Stadt Bergheim zakazała WW kontynuowania wykonywania tej działalności
         pod rygorem zamknięcia i opieczętowania lokalu handlowego tej spółki.

      17      WW złożyła zażalenie na tę decyzję, które zostało oddalone przez Landrat des Rhein–Erft–Kreises (naczelnika powiatu Rhein–Erft)
         na mocy decyzji z dnia 22 września 2005 r. z uzasadnieniem, że prowadząc tę działalność, WW dopuściła się pomocnictwa w urządzaniu
         gry losowej, czynu karalnego na podstawie § 284 kodeksu karnego, a w każdym razie naruszenia § 1 SWG NRW, na mocy którego
         organizowanie zakładów sportowych jest uzależnione od uprzedniego uzyskania zezwolenia wydanego przez kraj związkowy NRW.

      18      WW wniosła do Verwaltungsgericht Köln (sądu administracyjnego w Kolonii) skargę na tę decyzję oraz na decyzję z dnia 28 czerwca
         2005 r., podnosząc, że istniejący w NRW monopol państwowy w zakresie zakładów sportowych, na którym opierają się te akty,
         narusza swobodę świadczenia usług zagwarantowaną w art. 49 WE.

      19      Verwaltungsgericht Köln zaznacza, że WW i Tipico Co. Ltd nie są posiadaczami zezwoleń wymaganych na mocy § 1 SWG NRW, umożliwiających
         wykonywanie omawianej działalności i że ponadto tego rodzaju pozwolenia nie mogły im zostać wydane ze względu na istnienie
         monopolu ustanowionego na mocy przepisów obowiązujących w kraju związkowym NRW.

      20      W tym względzie Verwaltungsgericht Köln uważa jednak, że z wyroku z dnia 6 listopada 2003 r. w sprawie C‑243/01 Gambelli i in.,
         Rec. s. I‑13031 wynika, że środek restrykcyjny, taki jak wskazany monopol, nie może być w niniejszym przypadku uzasadniony
         przytoczonym celem przeciwdziałania zachętom do nadmiernych wydatków związanych z grami i zwalczania uzależnienia od gier,
         ponieważ jest bezsporne, że do uczestnictwa w zakładach sportowych zachęcają podmioty krajowe uprawnione do ich organizowania,
         w związku z czym omawiany środek nie przyczynia się do ograniczania działalności w zakresie zakładów w sposób spójny i systematyczny.

      21      Ze wskazanego powyżej wyroku Bundesverfassungsgericht z dnia 28 marca 2006 r. dotyczącego przepisów kraju związkowego Bawarii
         oraz z postanowienia tego sądu z dnia 2 sierpnia 2006 r. dotyczącego porównywalnych przepisów kraju związkowego NRW wynika,
         że istniejący w tym kraju związkowym monopol państwowy w zakresie zakładów sportowych narusza art. 12 ust. 1 ustawy zasadniczej
         ze względu na to, że obowiązujące ramy prawne nie są właściwe do zapewnienia, ani na płaszczyźnie prawnej, ani faktycznej,
         że cele obejmujące ograniczenie skłonności do gry i zwalczanie uzależnienia od gier będą rzeczywiście osiągane.

      22      We wskazanym wyroku Bundesverfassungsgericht wskazał również w sposób wyraźny, że wymagania wynikające z przytoczonego przepisu
         konstytucji są w tym względzie zbieżne z wymogami wynikającymi z orzecznictwa Trybunału, w szczególności z ww. wyroku w sprawie
         Gambelli i in.

      23      Wedle stanowiska Verwaltungsgericht Köln, z powyższych rozważań wynika, że istniejący w NRW monopol należy uznać za sprzeczny
         zarówno z prawem wspólnotowym, jak również z ustawą zasadniczą, jak zresztą orzekł już Oberverwaltungsgericht Nordrhein‑Westfalen
         (naczelny sąd administracyjny kraju związkowego Nadrenii‑Westfalii).

      24      Wedle wskazanego sądu okoliczność, że od ogłoszenia wskazanego wyroku Bundesverfassungsgericht z dnia 28 marca 2006 r. Westdeutsche
         Lotterie & Co. OHG starała się ukształtować swoją praktykę w sposób spełniający przejściowe wymogi nałożone przez ten sąd,
         opisane w pkt 14 niniejszego wyroku, nie wystarcza, by zlikwidować naruszenie prawa wspólnotowego; w tym celu konieczna jest
         zmiana obowiązujących ram prawnych.

      25      Verwaltungsgericht Köln wskazał jednak, że pomimo stwierdzonej przez Oberverwaltungsgericht Nordrhein‑Westfalen niezgodności
         przepisów kraju związkowego NRW z prawem wspólnotowym sąd ten orzekł, że w przypadku omawianych przepisów należy zastosować
         te same środki dotyczące okresu przejściowego, jak te, które zostały orzeczone przez Bundesverfassungsgericht we wskazanym
         wyroku z dnia 28 marca 2006 r., a mianowicie, jak wskazano w pkt 13 i 14 niniejszego wyroku, utrzymanie skutków tych przepisów
         do dnia 31 grudnia 2007 r.

      26      Wedle stanowiska Oberverwaltungsgericht Nordrhein‑Westfalen, ogólna zasada pewności prawa i konieczność uniknięcia luki prawnej
         stanowiącej zagrożenie dla istotnych interesów publicznych wymagają bowiem, by tymczasowo przyznać pierwszeństwo tymże interesom
         przed interesami w zakresie swobodnego dostępu do rynku przysługującymi prywatnym podmiotom oferującym zakłady, przewidując,
         poprzez odstępstwo od zasady pierwszeństwa prawa wspólnotowego, okres przejściowy, w trakcie którego omawiane przepisy mogą
         być w dalszym ciągu stosowane.

      27      Verwaltungsgericht Köln ma wątpliwości co do zgodności ustanowienia takiego okresu przejściowego z wymogami wynikającymi z zasady
         pierwszeństwa prawa wspólnotowego, która – jak wynika z wyroku z dnia 9 marca 1978 r. w sprawie 106/77 Simmenthal, Rec. s. 629
         – wymaga w sposób bezwarunkowy, by krajowe przepisy sprzeczne z art. 43 WE lub 49 WE przestały być stosowane natychmiast.

      28      W tych okolicznościach Verwaltungsgericht Köln postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi
         pytaniami prejudycjalnymi:

      „1)      Czy art. 43 WE oraz 49 WE należy interpretować w ten sposób, że przepisy prawa krajowego dotyczące państwowego monopolu w zakresie
         urządzania zakładów sportowych, które w sposób niedopuszczalny ograniczają zagwarantowaną w art. 43 WE oraz 49 WE swobodę
         przedsiębiorczości oraz swobodę świadczenia usług, bowiem w sposób sprzeczny z orzecznictwem Trybunału [ww. wyrok w sprawie
         Gambelli i in.] nie przyczyniają się w sposób systematyczny i spójny do ograniczenia działalności w zakresie urządzania zakładów
         sportowych, mogą być w drodze wyjątku nadal stosowane w czasie trwania okresu przejściowego, mimo pierwszeństwa stosowania
         bezpośrednio obowiązującego prawa wspólnotowego?

      2)      W przypadku odpowiedzi twierdzącej na pierwsze pytanie: od spełnienia jakich wymogów należy uzależnić przyjęcie wyjątku od
         zasady pierwszeństwa oraz w jaki sposób należy wyznaczyć długość trwania okresu przejściowego?”.

       W przedmiocie dopuszczalności pytań prejudycjalnych
      29      Rząd norweski jest zdania, że pytania prejudycjalne mają charakter hipotetyczny. Z postanowienia odsyłającego wynika bowiem,
         że nie dokonawszy samemu badania monopolu ustanowionego w kraju związkowym NRW w kontekście prawa wspólnotowego, sąd krajowy
         założył wystąpienie niezgodności tego monopolu z zasadami traktatu WE, ograniczając się do przywołania ww. wyroku Bundesverfassungsgericht
         z dnia 28 marca 2006 r. Jednakże po pierwsze, we wskazanym wyroku Bundesverfassungsgericht stwierdził wyraźnie, że nie jest
         kompetentny w zakresie orzekania w przedmiocie zgodności omawianego monopolu z prawem wspólnotowym. Po drugie, fakt, że Bundesverfassungsgericht
         uznał, że wskazany monopol jest sprzeczny z niemiecką ustawą zasadniczą, nie przesądza w żaden sposób kwestii jego ewentualnej
         niezgodności z prawem wspólnotowym.

      30      Rządy niemiecki i belgijski oraz Komisja Europejska podniosły ze swej strony, że miast wyprowadzać wnioski dotyczące niezgodności
         omawianego monopolu z prawem wspólnotowym tylko na podstawie stwierdzeń Bundesverfassungericht zawartych we wskazanym wyroku
         z dnia 28 marca 2006 r., sąd krajowy powinien był zbadać, czy taka niezgodność w dalszym ciągu występuje, mając na uwadze
         warunki – opisane w pkt 14 niniejszego wyroku – od których Bundesverfassungsgericht uzależnił w tym orzeczeniu tymczasowe
         utrzymanie w mocy skutków omawianych przepisów.

      31      Rząd belgijski i Komisja są zdania, że w braku takiego badania znaczenie pytań prejudycjalnych dla rozstrzygnięcia sporu przed
         sądem krajowym nie zostało wykazane. Rząd niemiecki proponuje, aby Trybunał przeformułował pytania prejudycjalne i udzielił
         na nie odpowiedzi, że monopol, który został w ten sposób tymczasowo przekształcony, jest zgodny z wymogami ustanowionymi w ww.
         wyroku w sprawie Gambelli i in.

      32      W celu odniesienia się do sformułowanych w ten sposób zarzutów sąd krajowy skierował do Trybunału pismo z dnia 11 maja 2007 r.,
         w którym sprecyzował, że przy rozstrzyganiu zawisłego przed nim sporu musi on uwzględnić stan prawny i faktyczny istniejący
         w chwili wydania decyzji będącej przedmiotem sporu, a mianowicie w dniu 22 września 2005 r., w związku z czym ewentualne zmiany
         zaszłe po wydaniu przez Bundesverfassungsgericht ww. wyroku z dnia 28 marca 2006 r. nie mogą zostać uwzględnione dla celów
         rozstrzygnięcia tego sporu.

      33      W dniu 16 lipca 2008 r., mając na uwadze treść tego pisma, Trybunał, działając na podstawie art. 104 § 5 regulaminu, skierował
         do sądu krajowego wniosek o udzielenie wyjaśnień, zobowiązując go do wskazania, czy ze względu na stwierdzenia zawarte w postanowieniu
         wydanym tymczasem przez Bundesverfassungsgericht w dniu 22 listopada 2007 r. odpowiedź na pytania prejudycjalne jest w dalszym
         ciągu konieczna dla rozstrzygnięcia sporu. W postanowieniu tym Bundesverfassungsgericht orzekł w zakresie dotyczącym przepisów
         będących przedmiotem postępowania, w którym zapadł ww. wyrok z dnia 28 marca 2006 r., że orzeczone w tym wyroku utrzymanie
         w mocy skutków tych przepisów nie doprowadziło do zlikwidowania niezgodności z ustawą zasadniczą decyzji administracyjnych
         wydanych przed tym wyrokiem.

      34      W odpowiedzi z dnia 8 sierpnia 2008 r. sąd krajowy wskazał, że odpowiedź na pytania prejudycjalne jest w dalszym ciągu konieczna,
         ponieważ, wbrew temu, co wskazał on uprzednio, aby orzec w przedmiocie zgodności z prawem spornej decyzji, jest on zobowiązany
         do uwzględnienia stanu prawnego i faktycznego istniejącego w dniu 31 grudnia 2007 r. Orzecznictwo rozwinęło się bowiem w ten
         sposób, że zgodność z prawem decyzji takiej jak decyzja sporna w postępowaniu przed sądem krajowym należy obecnie oceniać
         w chwili wydawania orzeczenia sądu. W postępowaniu przed sądem krajowym należy jednak przyjąć za datę właściwą dla dokonania
         oceny dzień 31 grudnia 2007 r., ponieważ w dniu 1 stycznia 2008 r. weszły w życie nowe przepisy, zasadniczo odmienne od przepisów
         poprzednich i pozbawione jakiegokolwiek skutku retroaktywnego.

       Ocena Trybunału
      35      Należy po pierwsze przypomnieć, że do Trybunału nie należy orzekanie w przedmiocie wykładni przepisów krajowych, gdyż taka
         wykładnia należy do wyłącznej właściwości sądów krajowych. Trybunał powinien także – w przypadku gdy sąd krajowy zwrócił się
         do niego z wnioskiem o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym – trzymać się wykładni prawa krajowego, która została mu
         przedstawiona przez ten sąd (wyrok z dnia 27 października 2009 r. w sprawie C‑115/08 ČEZ, Zb.Orz. s. I‑10265, pkt 57 i przytoczone
         tam orzecznictwo).

      36      Po drugie z utrwalonego orzecznictwa wynika, że w ramach postępowania, o którym mowa w art. 267 TFUE, wyłącznie do sądu krajowego,
         przed którym toczy się spór i który wobec tego musi przyjąć na siebie odpowiedzialność za wydane orzeczenie, należy ocena,
         w świetle konkretnych okoliczności sprawy, zarówno niezbędności orzeczenia prejudycjalnego do wydania wyroku, jak i istotnego
         charakteru pytań skierowanych do Trybunału. W związku z tym, jeśli postawione pytania dotyczą wykładni prawa Unii, Trybunał
         jest co do zasady zobowiązany do wydania orzeczenia (zob. w szczególności wyroki: z dnia 13 marca 2001 r. w sprawie C‑379/98
         PreussenElektra, Rec. s. I‑2099, pkt 38; z dnia 10 marca 2009 r. w sprawie C‑169/07 Hartlauer, Zb.Orz. s. I‑1721, pkt 24).

      37      Odmowa udzielenia odpowiedzi na pytanie prejudycjalne zadane przez sąd krajowy jest możliwa jedynie wtedy, gdy żądana wykładnia
         prawa Unii w sposób oczywisty nie ma żadnego związku ze stanem faktycznym lub przedmiotem sporu toczącego się przed sądem
         krajowym lub też gdy problem ma charakter hipotetyczny albo gdy Trybunałowi nie przedstawiono okoliczności faktycznych i prawnych
         koniecznych do tego, aby mógł odpowiedzieć na zadane mu pytania w użyteczny sposób (zob. ww. wyroki: w sprawie PreussenElektra,
         pkt 39; w sprawie Hartlauer, pkt 25).

      38      Uzasadnieniem zwrócenia się z pytaniem prejudycjalnym nie jest bowiem zamiar uzyskania doradczych opinii w odniesieniu do
         pytań o charakterze ogólnym czy hipotetycznym, lecz potrzeba związana nierozerwalnie z rzeczywistym rozstrzygnięciem sporu
         (zob. wyrok z dnia 2 kwietnia 2009 r. w sprawie C‑459/07 Elshani, Zb.Orz. s. I‑2759, pkt 42 i przytoczone tam orzecznictwo).

      39      W odniesieniu do tych różnych aspektów należy jednak po pierwsze przypomnieć, iż z orzecznictwa wynika, że ze względu na rozdział
         kompetencji pomiędzy sądami krajowymi a Trybunałem nie można wymagać od sądu krajowego, aby przed wystąpieniem do Trybunału
         dokonał wszystkich ustaleń faktycznych i oceny prawnej, które na nim ciążą w ramach jego zadań sądowych. Wystarcza, że z wniosku
         o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym wynikać będą przedmiot sporu przed sądem krajowym oraz główne kwestie prawa wspólnotowego,
         które umożliwią państwom członkowskim przedstawienie uwag zgodnie z art. 23 statutu Trybunału Sprawiedliwości oraz skuteczne
         uczestnictwo w postępowaniu przed tym Trybunałem (zob. wyrok z dnia 8 września 2009 r. w sprawie C‑42/07 Liga Portuguesa de
         Futebol Profissional i Bwin International, Zb.Orz. s. I‑7633, pkt 41).

      40      Po drugie należy wskazać, że z wyjaśnień zawartych w postępowaniu odsyłającym wynika, że Oberverwaltungsgericht Nordrhein-Westfalen,
         sąd orzekający w przedmiocie odwołań wnoszonych na orzeczenia wydane przez sąd odsyłający, orzekł już, że sporny w postępowaniu
         przed sądem krajowym monopol jest niezgodny z prawem Unii oraz że poszanowanie warunków okresu przejściowego określonych przez
         Bundesverfassungsgericht w ww. wyroku z dnia 28 marca 2006 r. i wskazanych w pkt 14 niniejszego wyroku nie wystarcza, by zlikwidować
         tego rodzaju niezgodność.

      41      Z uwagi na powyższe nie zaistniała sytuacja, w której żądana wykładnia w sposób oczywisty nie miałaby żadnego związku ze stanem
         faktycznym lub przedmiotem sporu toczącego się przed sądem krajowym lub w której problem miałby charakter hipotetyczny. W związku
         z tym pytania prejudycjalne należy uważać za dopuszczalne.

       W przedmiocie określenia właściwych przepisów prawa Unii
      42      Komisja wyraziła wątpliwości co do trafności przywołania w pierwszym pytaniu prejudycjalnym art. 43 WE, podnosząc, iż tylko
         art. 49 WE ma mieć zastosowanie w sytuacjach takich jak ta, której dotyczy postępowanie przed sądem krajowym.

      43      W tym względzie należy przypomnieć, że jak wynika z utrwalonego orzecznictwa, działalność polegająca na umożliwieniu użytkownikom
         odpłatnego brania udziału w grach hazardowych stanowi działalność usługową w rozumieniu art. 49 WE (zob. w szczególności wyroki:
         z dnia 24 marca 1994 r. w sprawie C‑275/92 Schindler, Rec. s. I‑1039, pkt 25; z dnia 21 października 1999 r. w sprawie C‑67/98
         Zenatti, Rec. s. I‑7289, pkt 24). Tak samo dzieje się w przypadku działalności reklamowej i pośrednictwa w grach hazardowych,
         jako że działalność taka stanowi jedynie szczególny etap funkcjonowania gier, z którymi się wiąże (zob. w szczególności ww.
         wyrok w sprawie Schindler, pkt 22, 23).

      44      Świadczenia takie jak te będące przedmiotem postępowania przed sądem krajowym mogą tym samym być objęte zakresem stosowania
         art. 49 WE, jako że podobnie jak w sprawie przed sądem krajowym co najmniej jeden z usługodawców ma siedzibę w innym państwie
         członkowskim niż państwo członkowskie, w którym oferowana jest usługa (zob. w szczególności ww. wyrok w sprawie Zenatti, pkt 24),
         chyba że zastosowanie ma art. 43 WE.

      45      Co się tyczy art. 43 WE, należy przypomnieć że postanowienie to zakazuje ograniczeń swobody przedsiębiorczości obywateli jednego
         państwa członkowskiego na terytorium innego państwa członkowskiego włącznie z ograniczeniami tworzenia agencji, oddziałów
         i filii (zob. ww. wyrok w sprawie Gambelli i in., pkt 45).

      46      W tym względzie z orzecznictwa wynika, że pojęcie przedsiębiorczości jest pojęciem niezwykle szerokim, umożliwiającym podmiotom
         wspólnotowym stały i ciągły udział w życiu gospodarczym państwa członkowskiego innego niż państwo pochodzenia oraz uzyskiwanie
         tam dochodu, przez co przyczynia się ono do wzmacniania powiązań gospodarczych i społecznych we Wspólnocie Europejskiej w zakresie
         działalności na własny rachunek (zob. w szczególności wyrok z dnia 30 listopada 1995 r. w sprawie C‑55/94 Gebhard, Rec. s. I‑4165,
         pkt 25). Utrzymywanie przez przedsiębiorstwo z siedzibą w innym państwie członkowskim stałej obecności może być objęte postanowieniami
         traktatu dotyczącymi swobody przedsiębiorczości, nawet jeżeli obecność ta nie przybrała formy oddziału lub filii, lecz realizowana
         jest poprzez zwykłe biuro zarządzane w danym wypadku przez osobę niezależną, która jednak jest umocowana do stałego działania
         na rachunek tego przedsiębiorstwa, tak jakby to czyniła agencja (zob. wyrok z dnia 4 grudnia 1986 r. w sprawie 205/84 Komisja
         przeciwko Niemcom, Rec. s. 3755, pkt 21).

      47      Jeżeli chodzi o dziedzinę gier i zakładów Trybunał uznał w ww. wyroku w sprawie Gambelli i in., że art. 43 WE ma być stosowany
         w sytuacji, w której przedsiębiorstwo z siedzibą w państwie członkowskim posiada w innym państwie członkowskim obecność, która
         opiera się na zawartych z podmiotami lub pośrednikami umowach handlowych dotyczących tworzenia centrów transmisji danych,
         które udostępniają użytkownikom urządzenia telematyczne, gromadzą i rejestrują informacje o zamiarze złożenia zakładu i przekazują
         je do rzeczonego przedsiębiorstwa. Gdy przedsiębiorstwo prowadzi działalność polegającą na zbieraniu zakładów za pośrednictwem
         takiej sieci agencji z siedzibą w innym państwie członkowskim, ograniczenia nałożone na działalność tych agencji stanowią
         przeszkody dla korzystania ze swobody przedsiębiorczości (zob. ww. wyrok w sprawie Gambelli i in., pkt 14, 46; wyrok z dnia
         6 marca 2007 r. w sprawach połączonych C‑338/04, C‑359/04 i C‑360/04 Placanica i in., Zb.Orz. s. I‑1891, pkt 43).

      48      W niniejszej sprawie informacje zawarte w postanowieniu odsyłającym dotyczące stosunków między Tipico Co. Ltd a WW nie pozwalają
         ani na stwierdzenie, że WW powinno się uważać za filię, oddział lub agencję w rozumieniu art. 43 WE, ani na wykluczenie tej
         ewentualności.

      49      W tych okolicznościach należy przypomnieć, że w ramach postępowania przewidzianego w art. 267 TFUE, które opiera się na wyraźnym
         rozdziale kompetencji pomiędzy sądami krajowymi a Trybunałem, do sądu krajowego należy ocena okoliczności faktycznych toczącego
         się przed nim postępowania (zob. w szczególności wyrok z dnia 25 lutego 2003 r. w sprawie C‑326/00 IKA, Rec. s. I‑1703, pkt 27
         i przytoczone tam orzecznictwo).

      50      Ponadto jak przypomniano w pkt 36 niniejszego wyroku, wyłącznie do sądu krajowego należy ocena niezbędności orzeczenia prejudycjalnego
         do wydania wyroku, jak i istotnego charakteru pytań skierowanych do Trybunału.

      51      Tym samym to sąd krajowy musi określić w świetle okoliczności sprawy, czy sytuacja w toczącym się przed nimi postępowaniu
         objęta jest art. 43 WE lub 49 WE.

      52      Wobec powyższego pytania prejudycjalne należy zbadać, uwzględniając zarówno art. 43 WE, jak i art. 49 WE.

       Co do istoty
       W przedmiocie pytania pierwszego
      53      Należy przypomnieć na wstępie, że jak wynika z utrwalonego orzecznictwa, zgodnie z zasadą pierwszeństwa prawa Unii podlegające
         bezpośredniemu stosowaniu postanowienia traktatu oraz akty wydawane przez instytucje powodują w stosunku do prawa krajowego
         państw członkowskich od chwili wejścia w życie nieskuteczność z mocy prawa wszelkich sprzecznych z nimi obowiązujących przepisów
         prawa krajowego (zob. w szczególności ww. wyrok w sprawie Simmenthal, pkt 17; wyrok z dnia 19 czerwca 1990 r. w sprawie C‑213/89
         Factortame i in., Zb.Orz. s. I‑2433, pkt 18).

      54      Jak bowiem podkreślił Trybunał, normy prawa Unii podlegające bezpośredniemu stosowaniu, stanowiące bezpośrednie źródło praw
         i obowiązków wszystkich podmiotów, których dotyczą, zarówno państw członkowskich, jak i jednostek będących stronami stosunków
         prawnych podlegających prawu Unii, winny wywierać w całości właściwe im skutki prawne, w sposób jednolity we wszystkich państwach
         członkowskich, od momentu wejścia w życie i przez cały okres obowiązywania (zob. podobnie ww. wyroki: w sprawie Simmenthal,
         pkt 14, 15; w sprawie Factortame i in., pkt 18).

      55      Z utrwalonego orzecznictwa wynika, że sąd krajowy, działający w ramach swoich kompetencji jako organ państwa członkowskiego,
         ma obowiązek, zgodnie z zasadą współpracy wyrażoną w art. 10 WE, stosować w całości podlegające bezpośredniemu stosowaniu
         prawo Unii i zapewnić ochronę uprawnień wynikających z tego prawa dla jednostek, odmawiając zastosowania jakiegokolwiek przepisu
         prawa krajowego, który byłby ewentualnie z nim sprzeczny, zarówno wcześniejszego, jak i późniejszego od normy prawa Unii (zob.
         podobnie w szczególności ww. wyroki: w sprawie Simmenthal, pkt 16, 21; w sprawie Factortame i in., pkt 19).

      56      Z powyższego wynika, że są sprzeczne z wymogami wynikającymi z samej natury prawa Unii wszelkie przepisy obowiązujące w krajowym
         porządku prawnym oraz wszelka praktyka legislacyjna, administracyjna lub sądowa, powodujące ograniczenie skuteczności tego
         prawa poprzez odmowę przyznania sądowi, w którego kompetencji leży jego zastosowanie, uprawnienia do uczynienia, w momencie
         stosowania tego prawa, wszystkiego, co niezbędne do pominięcia krajowych przepisów ustawowych mogących stać na przeszkodzie
         pełnej skuteczności podlegających bezpośredniemu stosowaniu norm prawa Unii (zob. ww. wyroki: w sprawie Simmenthal, pkt 22;
         w sprawie Factortame i in., pkt 20).

      57      Trybunał sprecyzował, że miałoby to miejsce, gdyby w przypadku sprzeczności między przepisem prawa Unii a późniejszą ustawą
         krajową rozstrzygnięcie tego konfliktu zastrzeżone było dla innego organu niż sąd, który ma zastosować prawo Unii, wyposażonego
         we własne uprawnienia dyskrecjonalne, nawet gdyby wynikające stąd przeszkody dla pełnej skuteczności tego prawa były tylko
         przejściowe (ww. wyrok w sprawie Simmenthal, pkt 23).

      58      Należy ponadto przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem zasada skutecznej ochrony sądowej jest zasadą ogólną prawa
         Unii wynikającą ze wspólnych tradycji konstytucyjnych państw członkowskich, chronioną na mocy art. 6 i 13 europejskiej Konwencji
         o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności podpisanej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r., potwierdzoną również w art. 47
         Karty praw podstawowych Unii Europejskiej, i że zgodnie z zasadą współpracy wyrażoną w art. 10 WE sądy krajowe państw członkowskich
         mają obowiązek zapewnić ochronę sądową uprawnień podmiotów prawa wynikających z prawa Unii (wyrok z dnia 13 marca 2007 r.
         w sprawie C‑432/05 Unibet, Zb.Orz. s. I‑2271, pkt 37, 38 i przytoczone tam orzecznictwo).

      59      W niniejszej sprawie należy stwierdzić, że orzekając w ww. wyroku z dnia 28 marca 2006 r. i ww. postanowieniu z dnia 2 sierpnia
         2006 r., że monopol taki jak będący przedmiotem postępowania w sprawie przed sądem krajowym, uchybia wymogom ustawy zasadniczej,
         Bundesverfassungsgericht nie orzekł w przedmiocie zgodności tego monopolu z prawem wspólnotowym. Przeciwnie, sąd ten podkreślił
         we wskazanym wyroku, że uznał on brak swojej kompetencji w tym zakresie.

      60      Co się tyczy okoliczności, że po stwierdzeniu niezgodności z ustawą zasadniczą Bundesverfassungsgericht postanowił tymczasowo
         utrzymać w mocy, na warunkach wskazanych w pkt 13 i 14 niniejszego wyroku, skutki regulacji wewnętrznej dotyczącej wskazanego
         monopolu, z orzecznictwa wskazanego w pkt 53–58 niniejszego wyroku wynika, że tego rodzaju okoliczność nie stanowi przeszkody
         dla tego, aby sąd krajowy, który stwierdzi, że ta sama regulacja narusza bezpośrednio skuteczne przepisy prawa Unii, takie
         jak art. 43 WE i 49 WE, postanowił zgodnie z zasadą pierwszeństwa prawa Unii nie stosować tych przepisów w ramach toczącego
         się przed nim sporu (zob. analogicznie wyrok z dnia 19 listopada 2009 r. w sprawie C‑314/08 Filipiak, Zb.Orz. s. I‑11049,
         pkt 84).

      61      Jest bowiem niedopuszczalne, by przepisy prawa krajowego, nawet rangi konstytucyjnej, naruszały jedność i skuteczność prawa
         Unii (zob. podobnie wyrok z dnia 17 grudnia 1970 r. w sprawie 11/70 Internationale Handelsgesellschaft, Zb.Orz. s. 1125, pkt 3).

      62      Z postanowienia odsyłającego i z samego brzmienia pierwszego pytania prejudycjalnego wynika, że sąd krajowy zmierza również
         do ustalenia, czy w sposób ogólny, i w związku z tym niezależnie od orzeczenia Bundesverfassungsgericht z dnia 28 marca 2006 r.,
         wyłączenie przepisów krajowych uznanych za sprzeczne z art. 43 WE i 49 WE wynikające z zasady pierwszeństwa może zostać zawieszone
         w czasie koniecznym do dostosowania tych przepisów do wskazanych postanowień traktatu. Jak wynika z pkt 26 niniejszego wyroku,
         pytanie to zostało bowiem przedstawione przez sąd krajowy w szczególności w związku z faktem, że w pełni uwzględniając, iż
         z orzecznictwa Trybunału wynika, że omawiane przepisy uchybiają art. 43 WE i 49 WE, Oberverwaltungsgericht Nordrhein-Westfalen
         orzekł, że tego rodzaju zawieszenie jest uzasadnione w zakresie dotyczącym tych przepisów, ponieważ nadrzędne względy związane
         z ochroną porządku społecznego i obywateli przed ryzykiem występującym przy grach losowych sprzeciwiają się powstaniu luki
         prawnej, do której doszłoby w przypadku natychmiastowego wyłączenia tych przepisów.

      63      Wszystkie państwa członkowskie, które przedstawiły uwagi, zasadniczo podniosły, że uzasadnione jest uznanie zasady, wedle
         której w wyjątkowych okolicznościach możliwe jest tymczasowe utrzymanie w mocy skutków normy krajowej uznanej za sprzeczną
         z podlegającym bezpośredniemu stosowaniu prawem Unii poprzez analogię do orzecznictwa rozwiniętego przez Trybunał na podstawie
         art. 231 akapit drugi WE w zakresie tymczasowego utrzymania w mocy skutków aktów prawa Unii, w przypadku których Trybunał
         orzekł ich nieważność na podstawie art. 230 WE lub na podstawie art. 234 WE.

      64      W tym zakresie należy w istocie przypomnieć, że Trybunał dysponuje na podstawie art. 264 akapit drugi TFUE, który przez analogię
         ma zastosowanie również w ramach wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczącego oceny ważności zgodnie z art. 234 WE,
         obecnie, po zmianach, art. 267 TFUE, uprawnieniem do wskazania w każdym konkretnym przypadku skutków danego aktu Unii uznawanego
         za nieważny, które powinny być uważane za ostateczne (zob. podobnie w szczególności wyrok z dnia 22 grudnia 2008 r. w sprawie
         C‑333/07 Regie Networks, Zb.Orz. s. I‑10807, pkt 121 i przytoczone tam orzecznictwo).

      65      W wykonaniu tej kompetencji Trybunał może w szczególności zawiesić skutki stwierdzenia nieważności takiego aktu prawnego aż
         do przyjęcia nowego aktu usuwającego stan stwierdzonej niezgodności z prawem (zob. podobnie w szczególności wyrok z dnia 3 września
         2008 r. w sprawach połączonych C‑402/05 P i C‑415/05 P Kadi i Al Barakaat International Foundation przeciwko Radzie i Komisji,
         Zb.Orz. s. I‑6351, pkt 373–376 w przedmiocie stwierdzenia nieważności na podstawie art. 230 WE; ww. wyrok w sprawie Regie
         Networks, pkt 126 w przedmiocie stwierdzenia nieważności na podstawie art. 234 WE).

      66      Jak wynika z orzecznictwa, utrzymanie w mocy unieważnionego aktu Unii, które ma na celu niedopuszczenie do powstania luki
         prawnej do czasu zastąpienia tego unieważnionego aktu nowym aktem (zob. w szczególności wyrok z dnia 5 lutego 2004 r. w sprawie
         C‑157/02 Rieser Internationale Transporte, Rec. s. I‑1477, pkt 60), może być uzasadnione nadrzędnymi względami pewności prawa
         dotyczącymi wszelkich interesów – zarówno publicznych, jak i prywatnych (zob. w szczególności ww. wyrok w sprawie Regie Networks,
         pkt 122 i przytoczone tam orzecznictwo) i to w czasie koniecznym dla celów umożliwienia usunięcia niezgodności z prawem (zob.
         podobnie ww. wyroki: w sprawach połączonych Kadi i Al Barakaat International Foundation przeciwko Radzie i Komisji, pkt 375;
         w sprawie Regie Networks, pkt 126).

      67      W tym względzie wystarczy jednak wskazać, że nawet gdyby przyjąć, że rozumowanie podobne do tego, które zostało przyjęte we
         wskazanym orzecznictwie dotyczącym aktów Unii, mogłoby poprzez analogię i w drodze wyjątku doprowadzić do tymczasowego zawieszenia
         wyłączenia przepisów prawa krajowego sprzecznych z podlegającym bezpośredniemu stosowaniu prawem Unii, to jednak tego rodzaju
         zawieszenie, którego warunki mogą zostać określone wyłącznie przez Trybunał, należy w niniejszej sprawie stanowczo wykluczyć,
         mając na uwadze brak wystąpienia nadrzędnych względów pewności prawa, które mogłyby to zawieszenie uzasadnić.

      68      Z postanowienia sądu krajowego wynika bowiem, że sąd krajowy, wyłącznie właściwy do dokonania oceny stanu faktycznego zawisłego
         przed nim sporu, uznał w obecnym stadium, że restrykcyjna regulacja będąca przedmiotem postępowania przed sądem krajowym nie
         przyczynia się w sposób spójny i systematyczny do ograniczenia działalności w zakresie urządzania zakładów sportowych, w związku
         z czym z uprzedniego orzecznictwa Trybunału wynika, że tego rodzaju regulacja, której nie można uzasadnić celem przeciwdziałania
         zachętom do nadmiernych wydatków związanych z grami i zwalczania uzależnienia od gier, narusza art. 43 WE i 49 WE.

      69      Mając na uwadze powyższe, na pytanie pierwsze należy udzielić odpowiedzi, że ze względu na pierwszeństwo podlegającego bezpośredniemu
         stosowaniu prawa Unii, przepisy prawa krajowego dotyczące państwowego monopolu w zakresie urządzania zakładów sportowych,
         które to przepisy wedle ustaleń sądu krajowego zawierają ograniczenia niezgodne ze swobodą przedsiębiorczości oraz swobodą
         świadczenia usług, ponieważ ograniczenia te nie przyczyniają się w sposób spójny i systematyczny do limitowania działalności
         w zakresie urządzania zakładów sportowych, nie mogą być nadal stosowane w okresie przejściowym.

       W przedmiocie pytania drugiego
      70      Zważywszy na odpowiedź udzieloną na pierwsze pytanie prejudycjalne, nie ma potrzeby udzielania odpowiedzi na pytanie drugie.

       W przedmiocie kosztów
      71      Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej
         przed tym sądem, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi,
         inne niż poniesione przez strony postępowania przed sądem krajowym, nie podlegają zwrotowi.

      Z powyższych względów Trybunał (wielka izba) orzeka, co następuje:
      Ze względu na pierwszeństwo podlegającego bezpośredniemu stosowaniu prawa Unii przepisy prawa krajowego dotyczące państwowego
            monopolu w zakresie urządzania zakładów sportowych, które to przepisy wedle ustaleń sądu krajowego zawierają ograniczenia
            niezgodne ze swobodą przedsiębiorczości oraz swobodą świadczenia usług, ponieważ ograniczenia te nie przyczyniają się w sposób
            spójny i systematyczny do limitowania działalności w zakresie urządzania zakładów sportowych, nie mogą być nadal stosowane
            w okresie przejściowym.
      Podpisy
      * Język postępowania: niemiecki.


Wyrok Sądu pierwszej instancji (pierwsza izba) z dnia 5 listopada 1997 r. # Anna Barnett przeciwko Komisji Wspólnot Europejskich. # Urzędnicy. # Sprawa T-12/97.


Wyrok Trybunału (piąta izba) z dnia 9 marca 2000 r. # Evangelischer Krankenhausverein Wien przeciwko Abgabenberufungskommission Wien i Wein & Co. HandelsgesmbH przeciwko Oberösterreichische Landesregierung. # Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Verwaltungsgerichtshof - Austria. # Szósta dyrektywa VAT - Dyrektywa 92/12/EWG. # Sprawa C-437/97.