title: Wyrok Trybunału (trzecia izba) z dnia 13 października 2011 r. # Deutsche Post AG i Republika Federalna Niemiec przeciwko Komisji Europejskiej. # Odwołanie - Pomoc państwa - Rozporządzenie (WE) nr 659/1999 - Artykuł 10 ust. 3 - Decyzja nakazująca udzielenie informacji - Akt zaskarżalny w rozumieniu art. 263 TFUE. # Sprawy połączone C-463/10 P i C-475/10 P.

text:
      Sprawy połączone C‑463/10 P i C‑475/10 P
      Deutsche Post AG
      i
      Republika Federalna Niemiec
      przeciwko
      Komisji Europejskiej
      Odwołanie – Pomoc państwa – Rozporządzenie (WE) nr 659/1999 – Artykuł 10 ust. 3 – Decyzja nakazująca udzielenie informacji – Akt zaskarżalny w rozumieniu art. 263 TFUE
      Streszczenie wyroku
      1.        Skarga o stwierdzenie nieważności – Akty zaskarżalne – Akty, których celem jest wywołanie skutków prawnych – Pojęcie – Przesłanki
      (art. 263 TFUE)
      2.        Skarga o stwierdzenie nieważności – Akty zaskarżalne – Akty wywołujące wiążące skutki prawne – Skierowana do państwa członkowskiego
            decyzja Komisji nakazująca udzielenie informacji w ramach postępowania w sprawie pomocy państwa, przyjęta na podstawie art. 10
            ust. 3 rozporządzenia nr 659/1999 – Włączenie
      (art. 263 akapit pierwszy TFUE, art. 288 akapit czwarty TFUE; rozporządzenie Rady nrº 659/1999, art. 10 ust 2, 3)
      3.        Skarga o stwierdzenie nieważności – Akty zaskarżalne – Akty przygotowawcze – Wyłączenie – Skierowana do państwa członkowskiego
            decyzja Komisji nakazująca udzielenie informacji w ramach postępowania w sprawie pomocy państwa, przyjęta na podstawie art. 10
            ust. 3 rozporządzenia nr 659/1999 – Akt wywierający samodzielne skutki prawne – Włączenie
      (art. 258 TFUE, art 263 TFUE; rozporządzenie Rady nrº 659/1999, art. 10 ust 3)
      4.        Skarga o stwierdzenie nieważności – Osoby fizyczne lub prawne – Akty dotyczące ich bezpośrednio i indywidualnie – Skierowana
            do państwa członkowskiego decyzja Komisji nakazująca udzielenie informacji dotyczących przedsiębiorstwa publicznego, przyjęta
            na podstawie art. 10 ust. 3 rozporządzenia nr 659/1999 – Skarga wniesiona przez to przedsiębiorstwo – Dopuszczalność
      (art. 263 TFUE; rozporządzenie Rady nrº659/1999, art. 10 ust 3)
      1.        W ramach skarg o stwierdzenie nieważności wnoszonych przez państwa członkowskie za akty zaskarżalne w rozumieniu art. 263 TFUE
         uważa się wszelkie przepisy wydane przez instytucje, bez względu na ich formę, które mają na celu wywołanie wiążących skutków
         prawnych. Państwo członkowskie posiada ponadto legitymację procesową czynną do wniesienia skargi o stwierdzenie nieważności
         aktu wywołującego wiążące skutki prawne bez potrzeby wykazywania, że ma w tym interes prawny.

      W sytuacji, gdy skarga o stwierdzenie nieważności aktu wydanego przez instytucje zostaje złożona przez osobę fizyczną lub
         prawną, legitymacja procesowa czynna przysługuje takiej osobie jedynie w wypadku, gdy wiążące skutki prawne tego aktu są tego
         rodzaju, iż mogą wpłynąć na interes skarżącej, zmieniając w określony sposób jej sytuację W sytuacji, gdy skarga o stwierdzenie
         nieważności zostaje złożona przez nieuprzywilejowaną skarżącą na akt, który nie jest do niej skierowany, ten wymóg wpływu
         na interes skarżącej, częściowo pokrywa się z wymogami określonymi w art. 263 akapit czwarty TFUE.

      (por. pkt 36–38)
      2.        Decyzja Komisji wydana na podstawie art. 10 ust. 3 rozporządzenia nr 659/1999 ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania
         art. 108 TFUE nakazująca państwu członkowskiemu dostarczenie Komisji informacji o jakoby nielegalnej pomocy, ma na celu wywołanie
         wiążących skutków prawnych a zatem stanowi akt podlegający zaskarżeniu na mocy art. 263 TFUE. W istocie taki nakaz udzielenia
         informacji jest częścią drugiego etapu procedury ustanowionej w art. 10 owego rozporządzenia w celu umożliwienia Komisji uzyskania
         od zainteresowanego państwa członkowskiego niezbędnych informacji dotyczących takiej pomocy, i który to etap oznacza wydanie
         decyzji w rozumieniu art. 288 TFUE przez Komisję. Stwierdzając, że nakaz udzielenia informacji wydaje się w formie decyzji,
         ustawodawca Unii miał na celu przypisanie temu aktowi wiążącego charakteru.

      (por. pkt 41, 43–45)
      3.        Środki pośrednie, których celem jest przygotowanie decyzji końcowej, nie stanowią, co do zasady, aktów zaskarżalnych za pomocą
         skargi o stwierdzenie nieważności. Skarga o stwierdzenie nieważności na akt wyrażający tymczasową opinię Komisji mogłaby bowiem
         zobowiązać sąd Unii do dokonania oceny zagadnień, co do których ta instytucja nie miała jeszcze możności się wypowiedzieć,
         co doprowadziłoby do sytuacji, w której nastąpiłoby uprzedzenie dyskusji merytorycznej, a także przemieszanie poszczególnych
         etapów postępowania administracyjnego i sądowego. Dopuszczenie takiej skargi byłoby więc niekompatybilne z zasadami podziału
         kompetencji pomiędzy Komisję i sądy Unii oraz z systemem środków zaskarżenia, jak też z wymogami prawidłowego sprawowania
         wymiaru sprawiedliwości i właściwego przebiegu postępowania administracyjnego prowadzonego przez Komisję

      Akt pośredni również nie może być zaskarżony, jeżeli zostanie wykazane, że bezprawność, jaką jest on dotknięty, może być także
         powołana w ramach skargi o stwierdzenie nieważności decyzji końcowej, względem której akt ten ma charakter aktu przygotowawczego.
         W takich bowiem okolicznościach skarga na decyzję kończącą postępowanie zapewnia wystarczającą ochronę sądową. Niemniej jednak,
         jeżeli ta ostatnia przesłanka nie jest spełniona, zostanie uznane, że akt pośredni – niezależnie od tego, czy wyraża on tymczasowe
         stanowisko zainteresowanej instytucji – wywiera samodzielne skutki prawne i wobec tego jest zaskarżalny za pomocą skargi o stwierdzenie
         nieważności.

      Jest tak w wypadku nakazującej państwu członkowskiemu dostarczenie informacji o przychodach i rozchodach przedsiębiorstwa
         publicznego w ramach postepowania o stwierdzenie pomocy państwa, decyzji Komisji przyjętej na podstawie art. 10 ust. 3 rozporządzenia
         nr 659/1999 ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania art. 108 TFUE. W istocie skarga na decyzję kończącą postępowanie
         dotyczące takiej pomocy państwa nie jest bowiem tego rodzaju, by zapewnić skarżącym wystarczającą ochronę sądową, ponieważ
         po pierwsze bezprawność, jaką dotknięty jest akt pośredni – czyli nieproporcjonalność nakazu wynikająca z okoliczności, że
         żądane informacje nie są istotne dla sprawy –, nie może wpływać na legalność decyzji końcowej wydanej przez Komisję, gdyż
         ta ostatnia decyzja nie będzie oparta na informacjach uzyskanych w wyniku wydania omawianego nakazu, oraz po drugie odmowa
         podporządkowania się przez zainteresowane państwo członkowskie takiemu nakazowi stanowi uchybienie zobowiązaniom, jakie w rozumieniu
         art. 258 TFUE ciążą na nim na mocy traktatów przy czym wskazanie na rzekomą bezprawność decyzji nie może w sposób ważny uzasadniać
         niepodporządkowania się jej. W konsekwencji kwestionowanie legalności takiego nakazu powinno bowiem odbywać się w ramach procedury
         odrębnej, tj. procedury ze skargi o stwierdzenie nieważności, o której mowa w art. 263 TFUE

       (por. pkt 50–60)
      4.        Zgodnie z art. 263 akapit czwarty TFUE osoba fizyczna lub prawna może wnieść skargę na decyzję skierowaną do innej osoby wyłącznie
         w sytuacji, gdy decyzja ta dotyczy jej bezpośrednio i indywidualnie. W tym względzie decyzja Komisji nakazująca państwu członkowskiemu
         dostarczenie informacji o przychodach i rozchodach przedsiębiorstwa publicznego w ramach postepowania o stwierdzenie pomocy
         państwa, przyjęta na podstawie art. 10 ust. 3 rozporządzenia nr 659/1999 ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania art. 108 TFUE,
         dotyczy owego przedsiębiorstwa bezpośrednio, ponieważ jako beneficjent środka, którego dotyczą informacje objęte spornym aktem
         i jako posiadacz tych informacji, jest zobowiązane zrealizować nakaz udzielenia informacji oraz po drugie, ostateczna i wyczerpująca
         treść żądanych informacji wynika z samego spornego aktu, nie pozostawiając w tym względzie państwu członkowskiemu żadnego
         zakresu swobodnego uznania. Ponadto taki nakaz dotyczy owego przedsiębiorstwo indywidualnie gdy wyłącznie jego dotyczą żądane
         informacje, w ramach procedury badania domniemanej pomocy państwa, której beneficjentem miałoby być to przedsiębiorstwo.

      (por. pkt 65, 68–70, 74)
WYROK TRYBUNAŁU (trzecia izba)
      z dnia 13 października 2011 r.(*)

      Odwołanie – Pomoc państwa – Rozporządzenie (WE) nr 659/1999 – Artykuł 10 ust. 3 – Decyzja nakazująca udzielenie informacji – Akt zaskarżalny w rozumieniu art. 263 TFUE
      W sprawach połączonych C‑463/10 P i C‑475/10 P
      mających za przedmiot dwa odwołania złożone na podstawie art. 56 statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, złożone
         odpowiednio w dniach 24 i 27 września 2010 r.,

      Deutsche Post AG, z siedzibą w Bonn (Niemcy), reprezentowana przez J. Sedemunda oraz T. Lübbiga, Rechtsanwälte,

      Republika Federalna Niemiec, reprezentowana przez T. Henzego, J. Möllera oraz N.  Grafa Vitzthuma, działających w charakterze pełnomocników,

      strona skarżąca,
      w której drugą stroną postępowania jest:
      Komisja Europejska, reprezentowana przez B. Martenczuka oraz T. Maxiana Ruschego, działających w charakterze pełnomocników, z adresem do doręczeń
         w Luksemburgu,

      strona pozwana w pierwszej instancji,
      TRYBUNAŁ (trzecia izba),
      w składzie: K. Lenaerts (sprawozdawca), prezes izby, J. Malenovský, R. Silva de Lapuerta, E. Juhász i D. Šváby, sędziowie,
      rzecznik generalny: Y. Bot,
      sekretarz: B. Fülöp, administrator
      uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 26 maja 2011 r.,
      po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 30 czerwca 2011 r.,
      wydaje następujący
      Wyrok
      1        W swych odwołaniach spółka Deutsche Post AG (zwana dalej „spółką Deutsche Post”) oraz Republika Federalna Niemiec domagają
         się uchylenia postanowień Sądu Unii Europejskiej z dnia 14 lipca 2010 r. w sprawach T‑570/08 Deutsche Post przeciwko Komisji
         oraz T‑571/08 Niemcy przeciwko Komisji (zwanych dalej łącznie „zaskarżonymi postanowieniami”), w których Sąd odrzucił skargi
         o stwierdzenie nieważności decyzji Komisji z dnia 30 października 2008 r. nakazującej Republice Federalnej Niemiec udzielić
         informacji w ramach postępowania w sprawie pomocy państwa dla spółki Deutsche Post (zwanej dalej „spornym aktem”).

       Ramy prawne
      2        Artykuł 2 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE) nr 659/1999 z dnia 22 marca 1999 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania
         [art. 108 TFUE] (Dz.U. L 83, s. 1) zobowiązuje państwo członkowskie, które zgłasza Komisji Europejskiej projekt udzielenia
         nowej pomocy, do przedstawienia „[wszelkich] informacj[i] konieczn[ych] dla umożliwienia Komisji podjęcia decyzji zgodnie
         z art. 4 i 7”.

      3        Artykuł 5 rozporządzenia nr 659/1999 stanowi:

      „1.      W przypadku gdy Komisja uznaje, że informacje dostarczone przez zainteresowane państwo członkowskie w odniesieniu do środka
         będącego przedmiotem zgłoszenia na podstawie art. 2 nie są kompletne, może wystąpić z wnioskiem o udzielenie wszelkich koniecznych
         informacji dodatkowych. […]

      2.      W przypadku, gdy zainteresowane państwo członkowskie nie dostarczy informacji, o które wystąpiono z wnioskiem w terminie wyznaczonym
         przez Komisję, lub dostarczy informacje niekompletne, Komisja wysyła ponaglenie, przewidujące właściwy dodatkowy termin, w którym
         informacje mają być dostarczone.

      3.      Zgłoszenie uważa się za wycofane, jeżeli informacje, o które wystąpiono z wnioskiem, nie zostaną dostarczone w wyznaczonym
         terminie […]”.

      4        Artykuł 10 rozporządzenia nr 659/1999 stanowi:

      „1.      W przypadku, gdy Komisja posiada informacje pochodzące z niezależnego źródła, dotyczące domniemanej pomocy przyznanej bezprawnie,
         bada informacje bezzwłocznie. [W przypadku, gdy Komisja posiada informacje dotyczące domniemanej pomocy przyznanej bezprawnie,
         niezależnie od ich źródła, bada informacje bezzwłocznie].

      2.      W przypadku, gdy to konieczne, Komisja występuje do zainteresowanego państwa członkowskiego z wnioskiem o udzielenie informacji.
         W art. 2 ust. 2 i art. 5 ust. 1 i 2 stosuje się mutatis mutandis. [Artykuł 2 ust. 2 i art. 5 ust. 1 i 2 stosuje się odpowiednio].

      3.      W przypadku, gdy pomimo ponaglenia wystosowanego zgodnie z art. 5 ust. 2 zainteresowane państwo członkowskie nie dostarcza
         wnioskowanych informacji [informacji objętych wnioskiem] w terminie wyznaczonym przez Komisję lub, jeżeli dostarcza informacje
         niekompletne, Komisja może w formie decyzji wymagać dostarczenia informacji (zwanej dalej »nakazem udzielenia informacji«).
         Decyzja określa, jakie informacje są wymagane, i wyznacza stosowny termin, w jakim informacje te mają zostać dostarczone”.

      5        Artykuł 13 ust. 1 rozporządzenia nr 659/1999 stanowi:

      „Badanie pomocy, która mogła zostać przyznana bezprawnie, skutkuje decyzją na podstawie art. 4 ust. 2, 3 lub 4. W przypadku
         decyzji o wszczęciu formalnej procedury dochodzenia [formalnego postępowania wyjaśniającego] postępowanie zostaje zakończone
         w drodze decyzji, podjętej zgodnie z art. 7. Jeżeli państwo członkowskie nie zastosuje się do nakazu udzielenia informacji,
         decyzja zostaje podjęta na podstawie dostępnych informacji”.

      6        Artykuł 18 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE) nr 1/2003 z dnia 16 grudnia 2002 r. w sprawie wprowadzenia w życie reguł konkurencji
         ustanowionych w art. 81 i 82 traktatu (Dz.U. L 1, s. 1) stanowi, że „[j]eżeli Komisja wzywa przedsiębiorstwa lub związki przedsiębiorstw
         do dostarczenia informacji w drodze decyzji […], poucza […] o prawie do wniesienia odwołania od decyzji [skargi na decyzję]
         do Trybunału Sprawiedliwości”.

       Okoliczności powstania sporu
      7        W dniu 12 września 2007 r. Komisja wszczęła formalne postępowanie wyjaśniające w rozumieniu art. 88 ust. 2 WE w odniesieniu
         do pomocy państwa na rzecz spółki Deutsche Post AG [C 36/07 (ex NN 25/07)]. Streszczenie tej decyzji zostało ogłoszone w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej (C 245, s. 21).

      8        W dniu 17 lipca 2008 r. Komisja zwróciła się do Republiki Federalnej Niemiec z wnioskiem o udzielenie informacji, obejmującym
         kwestionariusz dotyczący przychodów i rozchodów spółki Deutsche Post w latach 1989–2007. W dniach 12 i 21 sierpnia 2008 r.
         Komisja przesłała pismo ponaglające, ponownie zwracając się do wskazanego państwa o udzielenie żądanych informacji.

      9        W swych odpowiedziach z dni 5 sierpnia, 14 sierpnia i 29 września 2008 r. Republika Federalna Niemiec potwierdziła, że odmawia
         przekazania danych dotyczących usług świadczonych przez spółkę Deutsche Post i opłat za nie, dotyczących okresu po 1995 r.
         Republika Federalna Niemiec twierdziła w szczególności, że dochodzenie prowadzone przez Komisję powinno być ograniczone do
         okresu 1989–1994, zaś udzielenie odpowiedzi na wskazany kwestionariusz wymagałoby nieproporcjonalnych nakładów czasu i pracy.

      10      Za pomocą spornego aktu Komisja nakazała Republice Federalnej Niemiec, na podstawie art. 10 ust. 3 rozporządzenia nr 659/1999,
         przekazanie w ciągu 20 dni wszelkich informacji niezbędnych do udzielenia odpowiedzi na sporny kwestionariusz. Komisja dodała,
         że jeżeli pomimo tego nakazu władze niemieckie nie udzielą w wyznaczonym terminie żądanych informacji, zgodnie z art. 13 ust. 1
         rozporządzenia nr 659/1999 wyda ona decyzję w oparciu o dostępne jej informacje.

       Postępowanie przed Sądem i zaskarżone postanowienia
      11      Pismami złożonymi w sekretariacie Sądu w dniu 22 grudnia 2008 r. spółka Deutsche Post (w sprawie T‑570/08) i Republika Federalna
         Niemiec (w sprawie T‑571/08) złożyły skargi o stwierdzenie nieważności spornego aktu.

      12      Pismami odrębnymi złożonymi w sekretariacie Sądu w dniu 19 marca 2009 r. Komisja podniosła zarzut niedopuszczalności w obu
         sprawach na podstawie art. 114 § 1 regulaminu Sądu. Sąd uznał zarzut za zasadny i orzekł, że w świetle art. 263 TFUE sporny
         akt nie podlega zaskarżeniu.

      13      W pkt 24–26 ww. postanowienia w sprawie Deutsche Post przeciwko Komisji oraz w pkt 22–25 ww. postanowienia w sprawie Niemcy
         przeciwko Komisji Sąd podniósł, po pierwsze, że w celu ustalenia, czy akt podlega zaskarżeniu na podstawie art. 263 TFUE,
         należy przywiązywać wagę do jego istoty, a nie do formy oraz, po drugie, że akt pośredni, którego celem jest przygotowanie
         decyzji końcowej i który nie wywiera skutków prawnych, nie może być przedmiotem skargi o stwierdzenie nieważności. Sąd powołał
         się w tym względzie w szczególności na wyroki Trybunału: z dnia 11 listopada 1981 r. w sprawie 60/81 IBM przeciwko Komisji,
         Rec. s. 2639, pkt 9 i 10 oraz z dnia 17 lipca 2008 r. w sprawie C‑521/06 P Athinaïki Techniki przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. I‑5829,
         pkt 46.

      14      Gdy chodzi o skutki prawne spornego aktu, Sąd podkreślił w pkt 29 i 30 ww. postanowienia w sprawie Deutsche Post przeciwko
         Komisji oraz pkt 28 i 29 ww. postanowienia w sprawie Niemcy przeciwko Komisji, że w sytuacji, gdy państwo nie zastosuje się
         do nakazu udzielenia informacji, nie jest przewidziana żadna sankcja. Nakaz taki ma na celu poszanowanie zasady kontradyktoryjności.

      15      W pkt 31 i 32 ww. postanowienia w sprawie Deutsche Post przeciwko Komisji oraz pkt 30 i 31 ww. postanowienia w sprawie Niemcy
         przeciwko Komisji Sąd wskazał, że sporny akt wpisuje się w ramy postępowania administracyjnego w przedmiocie analizy spornego
         środka pomocowego, znajdując się pomiędzy decyzją o wszczęciu formalnego postępowania wyjaśniającego a decyzją końcową. Zdaniem
         Sądu, sporny akt nie przesądza treści decyzji końcowej, albowiem Komisja może na tym stadium uznać wciąż, że pomoc państwa
         nie istnieje, że jest ona zgodna z rynkiem wewnętrznym albo też że jest z nim niezgodna. Zdaniem Sądu wynika stąd, że sporny
         akt stanowi środek pośredni, którego celem jest przygotowanie decyzji końcowej Komisji.

      16      Odnosząc się do argumentu podniesionego przez spółkę Deutsche Post oraz przez Republikę Federalna Niemiec, które – z powołaniem
         się na orzecznictwo w przedmiocie dopuszczalności skargi na decyzję o wszczęciu formalnego postępowania wyjaśniającego na
         mocy art. 88 ust. 2 WE (zob. wyrok z dnia 9 listopada 2001 r. w sprawie C‑400/99 Włochy przeciwko Komisji, Rec. s. I‑7303)
         – twierdziły, że tymczasowy charakter aktu nie przesądza bynajmniej w sposób konieczny jego niezaskarżalności, Sąd uznał w pkt 36
         ww. postanowienia w sprawie Deutsche Post przeciwko Komisji i pkt 35 ww. postanowienia w sprawie Niemcy przeciwko Komisji,
         że skutków takiej decyzji o wszczęciu nie można porównywać ze skutkami spornego aktu.

      17      Odnosząc się do powoływanego pogorszenia sytuacji procesowej spółki Deutsche Post i Republiki Federalnej Niemiec w wypadku
         niepodporządkowania się spornemu aktowi, Sąd stwierdził w pkt 42 zaskarżonych postanowień, że to odmowa przez władze niemieckie
         udzielenia Komisji informacji żądanych w spornym akcie, a nie sporny akt sam w sobie, może pozbawić zainteresowanych możliwości
         powoływania się na niekompletne podstawy faktyczne końcowej decyzji. Zdaniem Sądu, jeżeli władze niemieckie uważają, że informacje
         żądane przez Komisję nie są niezbędne do wykazania okoliczności faktycznych albo że żądane poszukiwania są zbyt uciążliwe
         w stosunku do oczekiwanego wyniku, mogą zignorować nakaz, który został do nich skierowany.

      18      W pkt 46 ww. postanowienia w sprawie Deutsche Post przeciwko Komisji i pkt 45 ww. postanowienia w sprawie Niemcy przeciwko
         Komisji Sąd doszedł do wniosku, że sporny akt nie podlega zaskarżeniu na mocy art. 263 TFUE.

       Żądania stron i postępowanie przed Sądem
       Sprawa C‑463/10 P Deutsche przeciwko Komisji
      19      Spółka Deutsche Post wnosi do Trybunału o:

      –        uchylenie ww. postanowienia w sprawie Deutsche Post przeciwko Komisji;
      –        stwierdzenie nieważności spornego aktu oraz
      –        obciążenie Komisji kosztami postępowania.
      20      Komisja wnosi do Trybunału o:

      –        oddalenie odwołania;
      –        obciążenie spółki Deutsche Post kosztami postępowania.
       Sprawa C‑475/10 P Niemcy przeciwko Komisji
      21      Republika Federalna Niemiec wnosi do Trybunału o:

      –        uchylenie ww. postanowienia w sprawie Niemcy przeciwko Komisji oraz
      –        obciążenie Komisji kosztami postępowania.
      22      Komisja wnosi do Trybunału o:

      –        oddalenie odwołania oraz
      –        obciążenie Republiki Federalnej Niemiec kosztami postępowania.
      23      Postanowieniem z dnia 15 grudnia 2010 r. prezes Trybunału zarządził połączenie spraw C‑463/10 P i C‑475/10 P do celów procedury
         ustnej i wydania wyroku.

       W przedmiocie odwołań
      24      Na poparcie swych skarg spółka Deutsche Post i Republika Federalna Niemiec podniosły, że w zaskarżonych wyrokach Sąd wielokrotnie
         dopuścił się obrazy prawa poprzez niewłaściwą wykładnię pojęcia aktu zaskarżalnego w rozumieniu art. 263 TFUE. Wnoszące odwołanie
         podniosły w tym celu pięć zarzutów. Zarzut pierwszy – oparty na naruszeniu art. 288 TFUE, zarzut drugi – oparty na nieuwzględnieniu
         orzecznictwa, zgodnie z którym w zakresie pomocy państwa akty przygotowawcze mogą być przedmiotem zaskarżenia, zarzut trzeci
         – oparty na nieuwzględnieniu skutków prawnych nakazu udzielenia informacji, zarzut czwarty – oparty na naruszeniu zasady skutecznej
         ochrony sądowej oraz zarzut piąty – oparty na nieuwzględnieniu podziału kompetencji pomiędzy Komisję a państwa członkowskie
         zgodnie z art. 107 TFUE i 108 TFUE.

      25      Ponieważ pierwsze cztery zarzuty są ze sobą ściśle powiązane, należy rozpatrzyć je łącznie.

       Argumentacja stron
      26      Republika Federalna Niemiec i spółka Deutsche Post twierdzą, że art. 10 ust. 3 rozporządzenia nr 659/1999 wyraźnie upoważnia
         Komisję do wydania formalnej decyzji. Zgodnie z art. 288 TFUE tego rodzaju decyzja jest w całości wiążąca i wobec tego stanowi,
         ze swej natury, akt zaskarżalny w rozumieniu art. 263 TFUE. Sąd miał się dopuścić obrazy prawa w pkt 26 ww. postanowienia
         w sprawie Deutsche Post przeciwko Komisji i w pkt 25 ww. postanowienia w sprawie Niemcy przeciwko Komisji poprzez nieuwzględnienie
         formy spornego aktu.

      27      Zdaniem Republiki Federalnej Niemiec fakt, że sporny akt stanowi akt pośredni w ramach procedury badania pomocy państwa, nie
         stanowi przeszkody, by uznać go za akt zaskarżalny. Możliwość zaskarżenia decyzji końcowej nie byłaby bowiem wystarczająca
         dla zabezpieczenia interesu podmiotów zainteresowanych.

      28      Skarżące twierdzą następnie, że niezależnie od formy spornego aktu i wbrew temu, co Sąd orzekł w pkt 46 ww. postanowienia
         w sprawie Deutsche Post przeciwko Komisji oraz w pkt 45 ww. postanowienia w sprawie Niemcy przeciwko Komisji, nakaz udzielenia
         informacji wydany na mocy art. 10 ust. 3 rozporządzenia nr 659/1999 wywiera wiążące skutki prawne, które obejmują państwo
         członkowskie oraz zainteresowane przedsiębiorstwa. Zdaniem Republiki Federalnej Niemiec, tego rodzaju decyzja zamyka postępowanie
         administracyjne w dziedzinie pomocy państwa, gdyż pozwala ona Komisji, w sytuacji, gdy zainteresowane państwo członkowskie
         nie podporządkuje się wskazanemu nakazowi, wydać decyzję na podstawie informacji znajdujących się w aktach sprawy. Ponadto
         przeciwko państwu członkowskiemu, które nie spełnia obowiązków, jakie ciążą na nim z mocy art. 10 ust. 3 rozporządzenia nr 659/1999
         w związku z art. 288 TFUE w związku z art. 4 ust. 3 TFUE, może zostać, na mocy art. 258 TFUE, wszczęte postępowanie o uchybienie
         zobowiązaniom państwa członkowskiego.

      29      Komisja odpiera te argumenty, twierdząc, że zgodnie z ustalonym orzecznictwem skargę o stwierdzenie nieważności na mocy art. 263 TFUE
         można wnosić na akty lub decyzje, które wywierają wiążące skutki prawne, mogące wpłynąć na interes skarżącej, zmieniając w określony
         sposób jej sytuację prawną (zob. w szczególności ww. wyrok w sprawie IBM przeciwko Komisji, pkt 9; wyroki: z dnia 5 października
         1999 r. w sprawie C‑308/95 Niderlandy przeciwko Komisji, Rec. s. I‑6513, pkt 26; z dnia 6 kwietnia 2000 r. w sprawie C‑443/97
         Hiszpania przeciwko Komisji, Rec. s. I‑2415, pkt 27; z dnia 22 czerwca 2000 r. w sprawie C‑147/96 Niderlandy przeciwko Komisji,
         Rec. s. I‑4723, pkt 25; a także z dnia 12 września 2006 r. w sprawie C‑131/03 P Reynolds Tobacco i in. przeciwko Komisji,
         Zb.Orz. s. I‑7795, pkt 54). „Decyzja” w rozumieniu art. 288 TFUE niekoniecznie wywiera takie efekty. Zdaniem Komisji, nie
         forma spornego aktu lub decyzji, ale jego lub jej istota decydują o zaskarżalności. W konsekwencji skarga o stwierdzenie nieważności
         decyzji w rozumieniu art. 288 TFUE lub aktu mającego inną formę jest dopuszczalna jedynie wówczas, gdy taka decyzja lub akt
         wywiera skutki prawne względem osób trzecich.

      30      Zdaniem Komisji, Sąd trafnie orzekł, że sporny akt nie wywiera wiążących skutków prawnych, które mogłyby wpłynąć na interes
         skarżących.

      31      Komisja wyjaśnia w tym względzie, że w ramach procedury w sprawie pomocy państwa, państwa członkowskie są zobowiązane na mocy
         art. 4 ust. 3 TFUE przekazywać Komisji wszelkie informacje, które są jej potrzebne w celu dokonania oceny, czy występuje pomoc
         państwa, a jeżeli tak, to czy jest ona zgodna z rynkiem wewnętrznym. Obowiązek państwa członkowskiego polegający na udzieleniu
         informacji żądanych przez Komisję wynika więc raczej z art. 4 ust. 3 TUE niż z nakazu udzielenia informacji.

      32      Nakaz udzielenia informacji ma, zdaniem Komisji, na celu zapewnienie poszanowania zasady kontradyktoryjności w ramach postępowania
         administracyjnego. Państwo członkowskie ma, po otrzymaniu żądania informacji i po ponownym wezwaniu, o których mowa w art. 10
         ust. 3 rozporządzenia nr 659/1999 w związku z art. 5 ust. 2 tego rozporządzenia, ostatnią szansę, by udzielić żądanych informacji,
         zanim Komisja nie wyda swej decyzji w oparciu o informacje, jakimi dysponuje.

      33      Komisja wskazuje, iż w prawie pomocy państwa nie dysponuje ona, w odróżnieniu od prawa konkurencji, żadną kompetencją śledczą
         przed wydaniem decyzji końcowej. Komisja nie może więc poznać stanu faktycznego bez lojalnej współpracy ze strony państw członkowskich.
         A zatem to nie nakaz udzielenia informacji, ale odmowa ze strony państwa członkowskiego podporządkowania się takiemu nakazowi
         pozwala Komisji na wydanie decyzji w oparciu o dostępne dane. Ponadto okoliczność, że Komisja jest zdania, iż jest wystarczająco
         poinformowana i zaprzestaje poszukiwania informacji, nie wywiera, jako taka, żadnych skutków prawnych. Skutki takie wywiera
         natomiast prawna ocena tego stanu faktycznego, którą Komisja ma dokonać w decyzji ostatecznej. Wobec tego, nakaz udzielenia
         informacji stanowi jedynie akt przygotowawczy, który nie wpływa na pozycję prawną zainteresowanego państwa członkowskiego.

      34      Komisja dodaje, że możliwość złożenia przez skarżących skargi o stwierdzenie nieważności decyzji końcowej w przedmiocie zgodności
         pomocy z rynkiem wewnętrznym gwarantuje im dostateczną ochronę sądową. Ewentualna bezprawność aktów przygotowawczych może
         bowiem zostać podniesiona na poparcie skargi na akt końcowy, względem którego stanowią one etapy przygotowania (ww. wyrok
         w sprawie IBM przeciwko Komisji, pkt 12).

      35      Komisja wreszcie podkreśla z naciskiem, że niepodporządkowanie się nakazowi udzielenia informacji nie niesie ze sobą żadnych
         sankcji. Nie podporządkowując się nakazowi, państwo członkowskie w sposób dorozumiany wskazuje Komisji, że informacje, jakimi
         ona dysponuje, są wystarczające i że może ona wydać decyzję w oparciu o nie. Sam fakt, że przeciwko temu państwu członkowskiemu
         możliwe byłoby wszczęcie postępowania o stwierdzenie uchybienia, nie stanowi ani sankcji, ani okoliczności mogącej wpłynąć
         na interes tego państwa. Ponieważ na podstawie art. 4 ust. 3 TUE państwa członkowskie są zobowiązane przekazać Komisji wszelkie
         informacje, jakich Komisja potrzebuje w celu dokonania oceny. czy istnieje pomoc państwa, a jeżeli tak, to czy jest ona zgodna
         z rynkiem wewnętrznym, postępowanie o stwierdzenie uchybienia może być także wszczęte w sytuacji, gdy nakaz udzielenia informacji
         nie był wydany. Ponadto interes państwa członkowskiego doznałby uszczerbku jedynie w sytuacji, gdyby Komisja rzeczywiście
         postanowiła wystąpić ze skargą przeciwko temu państwu o stwierdzenie naruszenia traktatu.

       Ocena Trybunału
      36      Z utrwalonego orzecznictwa rozwiniętego w ramach skarg o stwierdzenie nieważności wnoszonych przez państwa członkowskie lub
         przez instytucje wynika, że za akty zaskarżalne w rozumieniu art. 263 TFUE uważa się wszelkie przepisy wydane przez instytucje,
         bez względu na ich formę, które mają na celu wywołanie wiążących skutków prawnych (zob. w szczególności wyroki: z dnia 31 marca
         1971 r. w sprawie 22/70 Komisja przeciwko Radzie, zwany „wyrokiem w sprawie AETR”, Rec. s. 263, pkt 42; z dnia 2 marca 1994 r.
         w sprawie C‑316/91 Parlament przeciwko Radzie, Rec. s. I‑625, pkt 8; ww. wyrok w sprawie Hiszpania przeciwko Komisji, pkt 27;
         wyroki: z dnia 24 listopada 2005 r. w sprawach połączonych C‑138/03, C‑324/03 i C‑431/03 Włochy przeciwko Komisji, Zb.Orz.
         s. I‑10043, pkt 32; z dnia 1 grudnia 2005 r. w sprawie C‑301/03 Włochy przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. I‑10217, pkt 19; a także
         z dnia 1 października 2009 r. w sprawie C‑370/07 Komisja przeciwko Radzie, Zb.Orz. s. I‑8917, pkt 42). Z orzecznictwa wynika
         nadto, że państwo członkowskie, takie jak skarżąca w sprawie C‑475/10 P, posiada legitymację procesową czynną do wniesienia
         skargi o stwierdzenie nieważności aktu wywołującego wiążące skutki prawne bez potrzeby wykazywania, że ma w tym interes prawny
         (zob. podobnie wyrok z dnia 26 marca 1987 r. w sprawie 45/86 Komisja przeciwko Radzie, Rec. s. 1493, pkt 3; ww. wyrok z dnia
         1 października 2009 r. w sprawie Komisja przeciwko Radzie, pkt 16).

      37      W sytuacji, gdy skarga o stwierdzenie nieważności aktu wydanego przez instytucje zostaje złożona przez osobę fizyczną lub
         prawną, Trybunał wielokrotnie orzekał, że legitymacja procesowa czynna przysługuje takiej osobie jedynie w wypadku, gdy wiążące
         skutki prawne tego aktu są tego rodzaju, iż mogą wpłynąć na interes skarżącej, zmieniając w określony sposób jej sytuację
         prawną (zob. w szczególności ww. wyroki: w sprawie IBM przeciwko Komisji, pkt 9; w sprawie Athinaïki Techniki przeciwko Komisji,
         pkt 29; wyrok z dnia 18 listopada 2010 r. w sprawie C‑322/09 P NDSHT przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. I‑11911, pkt 45).

      38      Należy jednak podkreślić, że orzecznictwo przywołane w punkcie poprzedzającym zostało rozwinięte w ramach skarg wnoszonych
         do sądu Unii przez osoby fizyczne lub prawne na akty do nich skierowane. W sytuacji, gdy – jak w stanie faktycznym, na tle
         którego wydano ww. postanowienia w sprawie Deutsche Post przeciwko Komisji – skarga o stwierdzenie nieważności zostaje złożona
         przez nieuprzywilejowaną skarżącą na akt, który nie jest do niej skierowany, wymóg, aby wiążące skutki prawne zaskarżonego
         aktu były tego rodzaju, iż mogą wpłynąć na interes skarżącej w taki sposób, iż zmienią w określony sposób jej sytuację prawną,
         częściowo pokrywa się z wymogami określonymi w art. 263 akapit czwarty TFUE.

      39      Należy też stwierdzić, że w zaskarżonych postanowieniach Sąd uznał zarzut niedopuszczalności podniesiony przez Komisję za
         zasadny i orzekł, że sporny akt nie podlega zaskarżeniu na mocy art. 263 TFUE.

      40      Aby ocenić, czy Sąd dopuścił się obrazy prawa, orzekając we wskazanych postanowieniach, że nakaz udzielenia informacji wydany
         na podstawie art. 10 ust. 3 rozporządzenia nr 659/1999 nie może być przedmiotem skargi o stwierdzenie nieważności, należy
         zatem, w świetle orzecznictwa przytoczonego w pkt 36 niniejszego wyroku, zbadać, czy taki nakaz stanowi akt mający na celu
         wywołanie wiążących skutków prawnych.

      41      W tym względzie należy przypomnieć, że art. 10 rozporządzenia nr 659/1999 przewiduje procedurę dwuetapową, mającą na celu
         pozwolenie Komisji na uzyskanie od zainteresowanego państwa członkowskiego niezbędnych informacji dotyczących jakoby nielegalnej
         pomocy, tak by mogła ona ocenić charakter środka i jego zgodność z rynkiem wewnętrznym.

      42      Gdy chodzi o etap pierwszy, art. 10 ust. 2 rozporządzenia nr 659/1999 stanowi, że Komisja może domagać się od zainteresowanego
         państwa członkowskiego dostarczenia sobie informacji o jakoby nielegalnej pomocy.

      43      W ramach drugiego etapu, jeżeli państwo członkowskie pomimo skierowanego doń wezwania, nie dostarczy w terminie żądanych informacji,
         Komisja, zgodnie z art. 10 ust. 3 rozporządzenia nr 659/1999, „może w formie decyzji wymagać dostarczenia informacji”. W konsekwencji
         drugi etap postępowania oznacza wydanie „decyzji” w rozumieniu art. 288 TFUE przez Komisję, czego ta instytucja zresztą nie
         kwestionuje.

      44      Tymczasem na mocy art. 288 TFUE, „[d]ecyzja wiąże w całości”. Stwierdzając, że nakaz udzielenia informacji wydaje się w formie
         decyzji, ustawodawca Unii miał na celu przypisanie temu aktowi wiążącego charakteru.

      45      Z powyższego wynika, że decyzja wydana na podstawie art. 10 ust. 3 rozporządzenia nr 659/1999 ma na celu wywołanie wiążących
         skutków prawnych w rozumieniu orzecznictwa przywołanego w pkt 36 niniejszego wyroku i stanowi wobec tego akt zaskarżalny w rozumieniu
         art. 263 TFUE.

      46      Powyższą analizę potwierdza orzecznictwo dotyczące decyzji nakazujących udzielenie informacji wydawanych na podstawie art. 11
         rozporządzenia Rady nr 17 z dnia 6 lutego 1962 r. – pierwszego rozporządzenia wprowadzającego w życie art. 85 i 86 traktatu
         [art. 81 WE i 82 WE] (Dz.U. 13, s. 204), które, podobnie jak art. 10 rozporządzenia nr 659/1999, przewidywało procedurę dwuetapową,
         przy czym drugi etap obejmował wydanie przez Komisję decyzji podlegającej zaskarżeniu za pomocą skargi o stwierdzenie nieważności
         (zob. wyroki: z dnia 26 czerwca 1980 r. w sprawie 136/79 National Panasonic przeciwko Komisji, Rec. s. 2033; z dnia 18 października
         1989 r. w sprawie 374/87 Orkem przeciwko Komisji, Rec. s. 3283). Podobnie bez wątpienia z art. 18 ust. 3 rozporządzenia nr 1/2003
         wynika, że żądanie informacji ujęte w formie decyzji stanowi akt zaskarżalny w rozumieniu art. 263 TFUE.

      47      Orzecznictwo cytowane przez Sąd w zaskarżonych postanowieniach, zgodnie z którym należy przywiązywać wagę do istoty akty,
         a nie do jego formy przy ocenie, czy jest on wiążący, nie zmienia tej analizy.

      48      Ponadto wbrew twierdzeniom Komisji, brak przewidzenia sankcji w rozporządzeniu nr 659/1999 w sytuacji, gdy państwo członkowskie
         nie zastosuje się do nakazu udzielenia informacji, nie ma charakteru decydującego przy ocenie, czy dany akt może być zaskarżony
         za pomocą skargi o stwierdzenie nieważności.

      49      Orzekając w pkt 31, 32 i 46 ww. postanowienia w sprawie Deutsche Post przeciwko Komisji oraz w pkt 30, 31 i 45 ww. postanowienia
         w sprawie Niemcy przeciwko Komisji, że sporny akt, ze względu na swój charakter przygotowawczy, nie podlega zaskarżeniu w rozumieniu
         orzecznictwa, Sąd również dopuścił się obrazy prawa.

      50      W tym względzie należy przypomnieć, że z pewnością środki pośrednie, których celem jest przygotowanie decyzji końcowej, nie
         stanowią, co do zasady, aktów zaskarżalnych za pomocą skargi o stwierdzenie nieważności (zob. ww. wyroki: w sprawie IBM przeciwko
         Komisji, pkt 10; w sprawie Athinaïki Techniki przeciwko Komisji, pkt 42; wyrok z dnia 26 stycznia 2010 r. w sprawie C‑362/08 P
         Internationaler Hilfsfonds przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. I‑669, pkt 52). Niemniej jednak akty pośrednie, o których tu mowa,
         to przede wszystkim akty wyrażające tymczasowe stanowisko danej instytucji (zob. podobnie ww. wyrok w sprawie IBM przeciwko
         Komisji, pkt 20; wyroki: z dnia 14 marca 1990 r. w sprawach połączonych C‑133/87 i C‑150/87 Nashua Corporation i in. przeciwko
         Komisji i Radzie, Rec. s. I‑719, pkt 8–10; z dnia 18 marca 1997 r. w sprawie C‑282/95 P Guérin automobiles przeciwko Komisji,
         Rec. s. I‑1503, pkt 34; a także z dnia 22 czerwca 2000 r. w sprawie C‑147/96 Niderlandy przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. I‑4723,
         pkt 35).

      51      Skarga o stwierdzenie nieważności na akt wyrażający tymczasową opinię Komisji mogłaby bowiem zobowiązać sąd Unii do dokonania
         oceny zagadnień, co do których ta instytucja nie miała jeszcze możności się wypowiedzieć, co doprowadziłoby do sytuacji, w której
         nastąpiłoby uprzedzenie dyskusji merytorycznej, a także przemieszanie poszczególnych etapów postępowania administracyjnego
         i sądowego. Dopuszczenie takiej skargi byłoby więc niekompatybilne z zasadami podziału kompetencji pomiędzy Komisję i sądy
         Unii oraz z systemem środków zaskarżenia, jak też z wymogami prawidłowego sprawowania wymiaru sprawiedliwości i właściwego
         przebiegu postępowania administracyjnego prowadzonego przez Komisję (zob. ww. wyrok w sprawie IBM przeciwko Komisji, pkt 20).

      52      Niemniej jednak w niniejszej sprawie skarga o stwierdzenie nieważności spornego aktu, w którym Komisja zażądała od władz niemieckich
         informacji o przychodach i rozchodach spółki Deutsche Post za lata 1989–2007, nie niesie ze sobą ryzyka przemieszania poszczególnych
         etapów postępowania administracyjnego i sądowego (ww. wyrok w sprawie IBM przeciwko Komisji, pkt 20). Taka skarga o stwierdzenie
         nieważności nie spowoduje bowiem, że sąd Unii wypowie się o istnieniu pomocy państwa lub jej ewentualnej zgodności z rynkiem
         wewnętrznym.

      53      Następnie z orzecznictwa wynika, że akt pośredni również nie może być zaskarżony, jeżeli zostanie wykazane, że bezprawność,
         jaką jest on dotknięty, może być także powołana w ramach skargi o stwierdzenie nieważności decyzji końcowej, względem której
         akt ten ma charakter aktu przygotowawczego. W takich bowiem okolicznościach skarga na decyzję kończącą postępowanie zapewnia
         wystarczającą ochronę sądową (zob. ww. wyrok w sprawie IBM przeciwko Komisji, pkt 12; wyrok z dnia 24 czerwca 1986 r. w sprawie
         53/85 AKZO Chemie i AKZO Chemie UK przeciwko Komisji, Rec. s. 1965, pkt 19; ww. wyrok z dnia 9 października 2001 r. w sprawie
         Włochy przeciwko Komisji, pkt 63).

      54      Niemniej jednak, jeżeli ta ostatnia przesłanka nie jest spełniona, zostanie uznane, że akt pośredni – niezależnie od tego,
         czy wyraża on tymczasowe stanowisko zainteresowanej instytucji – wywiera samodzielne skutki prawne i wobec tego jest zaskarżalny
         za pomocą skargi o stwierdzenie nieważności (zob. ww. wyrok w sprawie AKZO Chemie i AKZO Chemie UK przeciwko Komisji, pkt 20;
         wyroki: z dnia 28 listopada 1991 r. w sprawie C‑170/89 BEUC przeciwko Komisji, Rec. s. I‑5709, pkt 9–11; z dnia 16 czerwca
         1994 r. w sprawie C‑39/93 P SFEI i in. przeciwko Komisji, Rec. s. I‑2681, pkt 28; ww. wyrok z dnia 9 października 2001 r.
         w sprawie Włochy przeciwko Komisji, pkt 57–68; a także ww. wyrok w sprawie Athinaïki Techniki przeciwko Komisji, pkt 54).

      55      W niniejszej sprawie należy stwierdzić, że nakaz udzielenia informacji wydany na podstawie art. 10 ust. 3 rozporządzenia nr 659/1999
         wywiera samodzielne skutki prawne.

      56      Skarga na decyzję kończącą postępowanie dotyczące rzekomej pomocy państwa udzielonej spółce Deutsche Post nie jest bowiem
         tego rodzaju, by zapewnić skarżącym wystarczającą ochronę sądową.

      57      W tym względzie należy stwierdzić, że po pierwsze, jeżeli, jak twierdzą w niniejszych sprawach skarżące, nakaz jest nieproporcjonalny,
         gdyż informacje żądane przez Komisję nie są istotne dla oceny środka zastosowanego przez państwo w świetle art. 107 TFUE i 108 TFUE,
         bezprawność, jaką dotknięty jest akt pośredni, nie może wpływać na legalność decyzji końcowej wydanej przez Komisję, gdyż
         ta ostatnia decyzja nie będzie oparta na informacjach uzyskanych w wyniku wydania omawianego nakazu.

      58      Po drugie, w sytuacji, gdy Komisja na podstawie art. 10 ust. 3 rozporządzenia nr 659/1999 nakazuje państwu członkowskiemu
         dostarczyć żądane informacje, wydaje ona „decyzję” w rozumieniu art. 288 TFUE. Wynika stąd, że odmowa podporządkowania się
         przez zainteresowane państwo członkowskie takiemu nakazowi stanowi uchybienie zobowiązaniom, jakie w rozumieniu art. 258 TFUE
         ciążą na nim na mocy traktatów.

      59      Tymczasem w ramach skargi o stwierdzenie uchybienia państwo członkowskie będące adresatem decyzji, takiej jak nakaz udzielenia
         informacji, nie może w sposób ważny uzasadniać niepodporządkowania się jej poprzez wskazanie na jej rzekomą bezprawność. Kwestionowanie
         legalności takiego nakazu powinno bowiem odbywać się w ramach procedury odrębnej, tj. procedury ze skargi o stwierdzenie nieważności,
         o której mowa w art. 263 TFUE (zob. podobnie wyroki: z dnia 22 marca 2001 r. w sprawie C‑261/99 Komisja przeciwko Francji,
         Rec. s. I‑2537, pkt 18; z dnia 14 lutego 2008 r. w sprawie C‑419/06 Komisja przeciwko Grecji, pkt 52).

      60      Skutki ewentualnej bezprawności, jaką dotknięty jest akt pośredni, nie mogą więc zostać usunięte za pomocą skargi o stwierdzenie
         nieważności decyzji końcowej. Uchybienie bowiem zobowiązaniom, jakie ciążą na mocy art. 10 ust. 3 rozporządzenia nr 659/1999
         na państwie członkowskim, które nie podporządkowuje się nakazowi udzielenia informacji, może być stwierdzone niezależnie od
         wyniku ewentualnej skargi o stwierdzenie nieważności decyzji końcowej.

      61      Należy wreszcie oddalić argument Komisji, zgodnie z którym możliwość wniesienia skargi o stwierdzenie nieważności decyzji
         wydanej na podstawie art. 10 ust. 3 rozporządzenia nr 659/1999 prowadziłaby do sytuacji, w której państwo członkowskie, odmawiające
         udzielenia odpowiedzi na żądanie udzielenia informacji dotyczącej pomocy zgłoszonej lub niezgłoszonej prowadziłoby do ochrony
         sądowej szerszej, niż w wypadku pomocy niezgłoszonej.

      62      Należy w tym względzie przypomnieć, że art. 5 ust. 3 rozporządzenia nr 659/1999 stanowi, że jeżeli zainteresowane państwo
         członkowskie nie dostarcza informacji objętej żądaniem udzielenia informacji wystosowanym przez Komisję w związku ze zgłoszoną
         pomocą albo dostarcza informacji niepełnych, uznaje się, że państwo to wycofało zgłoszenie. W takich okolicznościach wycofanie
         zgłoszenia oznacza, że pomoc uznawana jest za pomoc niezgłoszoną, tak iż odmowa przez zainteresowane państwo członkowskie
         udostępnienia żądanych informacji prowadzi, zarówno w wypadku pomocy, która była początkowo zgłoszona, jak i takiej, która
         nigdy nie była zgłoszona, do wydania aktu zaskarżalnego, tj. „decyzji” w rozumieniu art. 10 ust. 3 rozporządzenia nr 659/1999.

      63      Wynika stąd, że orzekając, iż sporny akt nie może być podważony za pomocą skargi o stwierdzenie nieważności, Sąd dopuścił
         się obrazy prawa. W tych okolicznościach, bez potrzeby analizowania zarzutu piątego, należy uznać zarzuty od pierwszego do
         czwartego za trafne.

      64      W sprawie C‑463/10 P Komisja zwróciła się jednak do Trybunału, w wypadku gdyby ten orzekł, iż sporny akt podlega zaskarżeniu
         na mocy art. 263 TFUE, by dokonał on podstawienia motywów w odniesieniu do ww. postanowienia w sprawie Deutsche Post przeciwko
         Komisji, tak by wskazać, że skarga wniesiona przez spółkę Deutsche Post była niedopuszczalna, gdyż przedsiębiorstwo to nie
         było czynnie legitymowane w rozumieniu art. 263 akapit czwarty TFUE. W zarzucie niedopuszczalności podniesionym przez Komisję
         w tej sprawie instytucja ta twierdziła, że sporny akt nie dotyczy spółki Deutsche Post ani bezpośrednio, ani indywidualnie.

      65      W tym względzie należy przypomnieć, że zgodnie z art. 263 akapit czwarty TFUE osoba fizyczna lub prawna może wnieść skargę
         na decyzję skierowaną do innej osoby wyłącznie w sytuacji, gdy decyzja ta dotyczy jej bezpośrednio i indywidualnie.

      66      Gdy chodzi po pierwsze o ustalenie, czy sporny akt – którego adresatem jest Republika Federalna Niemiec – dotyczy spółki Deutsche
         Post w sposób bezpośredni, należy wskazać, że z utrwalonego orzecznictwa wynika, iż przesłanka ta wymaga łącznego spełnienia
         dwóch kryteriów, mianowicie by, po pierwsze, zaskarżony akt wywoływał bezpośredni wpływ na sytuację prawną jednostki i, po
         drugie, nie pozostawiał żadnego zakresu swobodnego uznania swoim adresatom, których obowiązkiem jest go wykonać, a wykonanie
         to ma mieć charakter automatyczny i wynikać z samego aktu Unii bez stosowania innych przepisów pośrednich (zob. wyrok z dnia
         10 września 2009 r. w sprawach połączonych C‑445/07 P i C‑455/07 P Komisja przeciwko Ente per le Ville Vesuviane i Ente per
         le Ville Vesuviane przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. I‑7993, pkt 45 i przytoczone tam orzecznictwo).

      67      Zdaniem Komisji, przesłanka ta nie jest spełniona w niniejszej sprawie, albowiem sporny akt żąda jedynie od Republiki Federalnej
         Niemiec przekazania określonych informacji. Nakaz ten nie wymaga zatem wydania aktu krajowego, który będzie miał charakter
         czysto automatyczny i który będzie oparty jedynie na prawie Unii. To zachowanie Republiki Federalnej Niemiec określi, czy
         akt ten będzie skierowany do spółki Deutsche Post lub w jaki sposób doprowadzi ona tę spółkę do przekazania informacji.

      68      W niniejszej sprawie należy stwierdzić, że sporny akt dotyczy bezpośrednio spółki Deutsche Post w rozumieniu art. 263 akapit
         czwarty TFUE.

      69      Po pierwsze bowiem, spółka Deutsche Post, jako beneficjentka środka, którego dotyczą informacje objęte spornym aktem i jako
         posiadaczka tych informacji, jest zobowiązana zrealizować nakaz udzielenia informacji.

      70      Po drugie, ostateczna i wyczerpująca treść żądanych informacji wynika z samego spornego aktu, nie pozostawiając w tym względzie
         Republice Federalnej Niemiec żadnego zakresu swobodnego uznania.

      71      Gdy chodzi o ustalenie, czy sporny akt dotyczy spółki Deutsche Post w sposób indywidualny, należy przypomnieć, że w świetle
         utrwalonego orzecznictwa Trybunału podmioty niebędące adresatami decyzji mogą twierdzić, iż decyzja dotyczy ich indywidualnie
         tylko wtedy, gdy ma ona wpływ na ich sytuację ze względu na szczególne dla nich cechy charakterystyczne lub na sytuację faktyczną,
         która odróżnia je od wszelkich innych osób i w związku z tym indywidualizuje je w sposób podobny jak adresata (zob. w szczególności
         wyrok z dnia 22 listopada 2007 r. w sprawie C‑260/05 P Sniace przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. I‑10005, pkt 53 i przytoczone
         tam orzecznictwo).

      72      Zdaniem Komisji, sporny akt nie dotyczy indywidualnie spółki Deutsche Post, gdyż nie jest do niej skierowany ani też nie nakłada
         on na nią żadnego obowiązku.

      73      W tym względzie należy podnieść, że okoliczność, iż sporny akt nie jest skierowany do spółki Deutsche Post, pozbawione jest
         znaczenia dla oceny, czy dotyczy on tego przedsiębiorstwa indywidualnie w rozumieniu art. 263 akapit czwarty TFUE.

      74      Następnie należy stwierdzić, że nakaz udzielenia informacji powiązany jest z procedurą badania domniemanej pomocy państwa,
         której beneficjentem miałaby być spółka Deutsche Post. Informacje objęte spornym aktem dotyczą jedynie spółki Deutsche Post.
         Akt ten dotyczy jej w sposób indywidualny w rozumieniu orzecznictwa przytoczonego w pkt 71 niniejszego wyroku.

      75      Ponieważ sporny akt dotyczy spółki Deutsche Post w sposób bezpośredni i indywidualny, nie ma potrzeby w sprawie C‑463/10 P
         dokonywać podstawienia motywów, które proponowała Komisja.

      76      Z całości powyższych rozważań wynika, że należy uwzględnić odwołanie i uchylić zaskarżone postanowienie.

       W przedmiocie zwrotu spraw do ponownego rozpoznania przez Sąd
      77      Z art. 61 akapit pierwszy statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej wynika, że jeśli odwołanie jest zasadne, Trybunał
         może, gdy stan sprawy na to pozwala, wydać orzeczenie ostateczne w sprawie bądź zwrócić sprawę do ponownego rozpoznania przez
         Sąd.

      78      Trybunał posiada niezbędne dane, by wydać ostateczne rozstrzygnięcie w przedmiocie zarzutu niedopuszczalności podniesionego
         przez Komisję w toku postępowania w pierwszej instancji w obu sprawach.

      79      Ze względów wskazanych w pkt 36–62 niniejszego wyroku niniejszy zarzut niedopuszczalności, oparty na tym, że sporny akt nie
         może być podważony za pomocą skargi o stwierdzenie nieważności, należy oddalić. Ponadto, ponieważ w sprawie T‑570/08 Deutsche
         Post przeciwko Komisji zarzut niedopuszczalności został także oparty na tym, że sporny akt nie dotyczy skarżącej bezpośrednio
         i indywidualnie, wskazany zarzut nie może zostać także uwzględniony ze względów wskazanych w pkt 65–75 niniejszego wyroku.

      80      Z drugiej strony, w stanie faktycznym rozpatrywanej sprawy, Trybunał nie może orzec co do istoty sprawy w przedmiocie skarg
         wniesionych przez spółkę Deutsche Post i Republikę Federalną Niemiec.

      81      Należy zauważyć, że przedmiotem wymiany zdań przed Sądem i jego oceny była wyłącznie dopuszczalność skarg, jako że Sąd w obu
         sprawach uwzględnił zarzut niedopuszczalności podniesiony przez Komisję zgodnie z art. 114 ust. 1 regulaminu Sądu bez rozpatrywania
         istoty sprawy i bez wszczynania procedury ustnej.

      82      Niniejsze sprawy należy zatem zwrócić Sądowi do ponownego rozpoznania w celu wydania rozstrzygnięcia w przedmiocie podniesionego
         przez wnoszącą odwołanie żądania stwierdzenia nieważności zaskarżonego aktu.

       W przedmiocie kosztów
      83      Ze względu na fakt, że sprawy zostają zwrócone Sądowi do ponownego rozpoznania, rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów niniejszego
         postępowania odwoławczego nastąpi w orzeczeniu kończącym postępowanie w tych sprawach.

      Z powyższych względów Trybunał (trzecia izba) orzeka, co następuje:
      1)      Uchyla się postanowienia Sądu Unii Europejskiej z dnia 14 lipca 2010 r. w sprawach T‑570/08 Deutsche Post przeciwko Komisji
            oraz T‑571/08 Niemcy przeciwko Komisji.
      2)      Oddala się zarzuty niedopuszczalności podniesione przed Sądem Unii Europejskiej przez Komisję Europejską.
      3)      Zwraca się sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Unii Europejskiej w celu wydania orzeczenia w przedmiocie podniesionych
            przez spółkę Deutsche Post (T‑570/08) oraz Republikę Federalną Niemiec (T‑571/08) wniosków o stwierdzenie nieważności decyzji
            Komisji Europejskiej z dnia 30 października 2008 r. nakazującej Republice Federalnej Niemiec udzielić informacji w ramach
            postępowania w sprawie pomocy państwa dla spółki Deutsche Post AG.
      4)      Rozstrzygnięcie o kosztach nastąpi w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawach.
      Podpisy
      * Język postępowania: niemiecki.


title: Wyrok Trybunału (wielka izba) z dnia 9 listopada 2010 r.#VB Pénzügyi Lízing Zrt. przeciwko Ferenc Schneider.#Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Budapesti II. és III. kerületi bíróság - Węgry.#Dyrektywa 93/13/EWG - Nieuczciwe postanowienia w umowach konsumenckich - Kryteria oceny - Badanie z urzędu przez sąd krajowy nieuczciwego charakteru postanowienia umownego ustalającego właściwość sądu - Artykuł 23 statutu Trybunału.#Sprawa C-137/08.

text:
      Sprawa C‑137/08
      VB Pénzügyi Lízing Zrt.
      przeciwko
      Ferencowi Schneiderowi
      (wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez
      Budapesti II. és III. kerületi bíróság)
      Dyrektywa 93/13/EWG – Nieuczciwe warunki w umowach konsumenckich – Kryteria oceny – Badanie z urzędu przez sąd krajowy nieuczciwego charakteru warunku w umowie ustalającego właściwość sądu – Artykuł 23 statutu Trybunału
      Streszczenie wyroku
      1.        Pytania prejudycjalne – Wystąpienie do Trybunału – Spoczywający na sądzie krajowym obowiązek informowania z urzędu ministra
            sprawiedliwości o postępowaniu prejudycjalnym równolegle z jego wszczęciem – Brak wpływu
      (art. 267 TFUE; statut Trybunału Sprawiedliwości, art. 23)
      2.        Zbliżanie ustawodawstw – Nieuczciwe warunki w umowach konsumenckich – Dyrektywa 93/13 – Nieuczciwy warunek w rozumieniu art. 3
            – Pojęcie – Warunki umowne ustalające właściwość sądu
      (dyrektywa Rady 93/13, art. 3 ust. 1)
      3.        Zbliżanie ustawodawstw – Nieuczciwe warunki w umowach konsumenckich – Dyrektywa 93/13 – Spoczywający na sądzie krajowym obowiązek
            zbadania z urzędu warunków w umowie przedstawionej mu do oceny – Zakres
      (dyrektywa Rady 93/13, art. 3)
      1.        Artykuł 23 akapit pierwszy statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej nie sprzeciwia się przepisowi krajowemu zgodnie
         z którym sąd, który wydaje postanowienie odsyłające, zobowiązany jest równocześnie zawiadomić o tym fakcie ministra właściwego
         do spraw sprawiedliwości danego państwa członkowskiego.

      Nie wydaje się, by taki obowiązek mógł być uznany za formę ingerencji w mechanizm dialogu międzysądowego ustanowionego w art. 267 TFUE.
         Nałożony na sądy zainteresowanego państwa członkowskiego obowiązek poinformowania ministra właściwego do spraw sprawiedliwości
         w chwili przekazywania postanowienia odsyłającego do Trybunału nie stanowi bowiem przesłanki warunkującej skierowanie odesłania.
         Nie może on zatem mieć wpływu na kompetencję tych sądów do skierowania pytania prejudycjalnego ani nie narusza uprawnień przysługujących
         tym sądom z mocy art. 267 TFUE. Nie wydaje się ponadto, by ewentualne naruszenie omawianego obowiązku zawiadomienia wywierało
         skutki prawne, które mogłyby naruszać przebieg postępowania określonego w art. 267 TFUE, podczas gdy nie została wskazana
         żadna okoliczność, z której można by wyciągnąć wniosek, że wspomniany obowiązek zawiadamiania mógłby zniechęcać sądy krajowe
         zainteresowanego państwa członkowskiego do kierowania odesłań do Trybunału.

      (por. pkt 31-35; pkt 1 sentencji)
      2.        Artykuł 267 TFUE należy interpretować w ten sposób, że właściwość Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej obejmuje wykładnię
         pojęcia nieuczciwych warunków umownych, o których mowa w art. 3 ust. 1 dyrektywy 93/13 w sprawie nieuczciwych warunków w umowach
         konsumenckich oraz w załączniku do niej, jak też wykładnię kryteriów, jakie sąd krajowy może lub powinien stosować w toku
         badania warunku umownego w świetle przepisów tej dyrektywy, przy czym zadaniem sądu krajowego jest dokonanie skonkretyzowanej
         oceny nieuczciwego charakteru danego postanowienia umownego w oparciu o wskazane kryteria oraz w świetle okoliczności danej
         sprawy.

      Nieuczciwy charakter warunków umownych określa się z uwzględnieniem rodzaju towarów lub usług, których umowa dotyczy oraz
         w świetle wszelkich okoliczności towarzyszących zawarciu umowy w chwili jej zawierania, w tym faktu, że postanowienie, bez
         uprzedniego indywidualnego uzgodnienia zostało włączone do umowy zawartej pomiędzy przedsiębiorcą a konsumentem i że przyznaje
         ono wyłączną właściwość miejscową sądowi, w którego okręgu znajduje się siedziba przedsiębiorcy.

      (por. pkt 42-44; pkt 2 sentencji)
      3.        Sąd krajowy zobowiązany jest przeprowadzić z urzędu dochodzenie w celu ustalenia, czy postanowienie umowne określające wyłączną
         właściwość miejscową sądu, zamieszczone w umowie pomiędzy przedsiębiorcą a konsumentem będącej przedmiotem sporu przed tym
         sądem, jest objęte zakresem zastosowania dyrektywy 93/13 w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich, i jeżeli
         jest nim objęte – zobowiązany jest z urzędu zbadać, czy warunek taki jest nieuczciwy.

      W istocie aby zapewnić zamierzoną przez unijnego ustawodawcę ochronę konsumenta w sytuacji cechującej się nierównością pomiędzy
         konsumentem a przedsiębiorcą, która może zostać usunięta jedynie poprzez czynną interwencję podmiotu niebędącego stroną umowy,
         sąd krajowy jest zobowiązany, w pierwszym etapie prowadzonego badania – w każdym wypadku i niezależnie od przepisów prawa
         krajowego – zbadać, czy sporny warunek umowny został indywidualnie uzgodniony przez przedsiębiorcę i konsumenta.

      Gdy chodzi o drugi etap owego badania, postanowienie, które bez uzgodnienia indywidualnego zostało zamieszczone w umowie pomiędzy
         przedsiębiorcą a konsumentem i które przyznaje wyłączną właściwość sądowi, który znajduje się w pobliżu siedziby przedsiębiorcy
         zarówno pod względem geograficznym, jak i pod względem komunikacyjnym, należy uznać za nieuczciwe w rozumieniu art. 3 dyrektywy,
         albowiem wbrew wymogom dobrej wiary prowadzi ono do istotnej nierównowagi praw i obowiązków stron wynikających z umowy na
         niekorzyść konsumenta.

      (por. pkt 48, 51-53, 56; pkt 3 sentencji)
WYROK TRYBUNAŁU (wielka izba)
      z dnia 9 listopada 2010 r.(*)

      Dyrektywa 93/13/EWG – Nieuczciwe warunki w umowach konsumenckich – Kryteria oceny – Badanie z urzędu przez sąd krajowy nieuczciwego charakteru warunku w umowie ustalającego właściwość sądu – Artykuł 23 statutu Trybunału
      W sprawie C‑137/08
      mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 234 WE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Budapesti
         II. és III. kerületi bíróság (Węgry) postanowieniem z dnia 27 marca 2008 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 7 kwietnia
         2008 r., w postępowaniu:

      VB Pénzügyi Lízing Zrt.
      przeciwko
      Ferencowi Schneiderowi,

      TRYBUNAŁ (wielka izba),
      w składzie: V. Skouris, prezes, A. Tizzano, J.N. Cunha Rodrigues, K. Lenaerts i J.C. Bonichot, prezesi izb, R. Silva de Lapuerta
         (sprawozdawca), M. Ilešič, J. Malenovský, U. Lõhmus, E. Levits, A. Ó Caoimh, L. Bay Larsen i P. Lindh, sędziowie,

      rzecznik generalny: V. Trstenjak,
      sekretarz: A. Calot Escobar,
      uwzględniając procedurę pisemną,
      rozważywszy uwagi przedstawione:
      –        w imieniu rządu węgierskiego przez J. Fazekas, R. Somssich, K. Borvölgyi oraz M. Fehéra, działających w charakterze pełnomocników,
      –        w imieniu Irlandii przez D.J. O’Hagana, działającego w charakterze pełnomocnika, wspieranego przez A.M. Collinsa, SC,
      –        w imieniu rządu hiszpańskiego przez J. Lópeza-Medela Básconesa, działającego w charakterze pełnomocnika,
      –        w imieniu rządu niderlandzkiego przez C.M. Wissels, działającą w charakterze pełnomocnika,
      –        w imieniu rządu Zjednoczonego Królestwa przez S. Ossowskiego oraz L. Seeborutha, działających w charakterze pełnomocników,
         oraz przez T. de la Marego, barrister,

      –        w imieniu Komisji Europejskiej przez B.D. Simona oraz W. Wilsa, działających w charakterze pełnomocników,
      po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 6 lipca 2010 r.,
      wydaje następujący
      Wyrok
      1        Przedmiotem wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym jest wykładnia dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia
         1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz.U. L 95, s. 29, zwanej dalej „dyrektywą”).

      2        Wniosek ten został złożony w ramach sporu pomiędzy spółką VB Pénzügyi Lízing Zrt. (zwaną dalej „spółką VB Pénzügyi Lízing”)
         a F. Schneiderem, w którym powodowa spółka domagała się wydania nakazu zapłaty.

       Ramy prawne
       Prawo Unii
      3        Artykuł 23 statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej ma brzmienie następujące:

      „W sprawach objętych artykułem 267 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej sąd państwa członkowskiego podejmujący decyzję
         o zawieszeniu postępowania i przekazaniu sprawy do Trybunału Sprawiedliwości zawiadamia o niej Trybunał. Następnie sekretarz
         Trybunału zawiadamia o tej decyzji strony, państwa członkowskie i Komisję, jak również instytucję, organ lub jednostkę organizacyjną
         Unii, które przyjęły akt, którego ważności lub wykładni dotyczy spór.

      W terminie dwóch miesięcy od tego zawiadomienia strony, państwa członkowskie, Komisja oraz, w stosownym przypadku, instytucja,
         organ lub jednostka organizacyjna Unii, która przyjęła akt, którego ważności lub wykładni dotyczy spór, są uprawnione do przedłożenia
         Trybunałowi memoriałów lub uwag na piśmie.

      […]”.
      4        Zgodnie z jej art. 1 ust. 1, celem dyrektywy jest „zbliżenie przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych państw
         członkowskich odnoszących się do nieuczciwych warunków umownych w umowach zawieranych pomiędzy sprzedawcą lub dostawcą [przedsiębiorcą]
         a konsumentem”.

      5        Artykuł 3 ust. 1 i 2 dyrektywy stanowią, jak następuje:

      „1.      Warunki umowy, które nie były indywidualnie negocjowane, mogą być uznane za nieuczciwe, jeśli stoją w sprzeczności z wymogami
         dobrej wiary, powodują znaczącą nierównowagę wynikających z umowy, praw i obowiązków stron ze szkodą dla konsumenta [które
         nie było przedmiotem indywidualnych negocjacji uznaje się za nieuczciwe, jeżeli wbrew wymogom dobrej wiary powoduje ono znaczącą
         nierównowagę pomiędzy wynikającymi z umowy prawami i obowiązkami stron na niekorzyść konsumenta].

      2.      Warunki umowy zawsze zostaną uznane [uznaje się] za niewynegocjowane indywidualnie, jeżeli zostały sporządzone wcześniej i konsument
         nie miał w związku z tym wpływu na ich treść, zwłaszcza jeśli zostały przedstawione konsumentowi w formie uprzednio sformułowanej
         umowy standardowej [uprzednio sformułowanego wzorca umownego]”.

      […]”.
      6        Artykuł 3 ust. 3 dyrektywy odsyła do jej załącznika, który obejmuje „przykładowy i niewyczerpujący wykaz warunków, które mogą
         być uznane za nieuczciwe”. Załącznik w punkcie 1 wymienia „[w]arunki, których celem lub skutkiem jest:

      [...]
      q)      wyłączenie lub ograniczenie prawa konsumenta do wystąpienia z powództwem lub skorzystania z innego środka zabezpieczającego
         [wyłączenie lub ograniczenie prawa konsumenta do wytoczenia powództwa lub skorzystania ze środka zaskarżenia] […]”.

      7        Zgodnie z art. 6 ust. 1 dyrektywy:

      „Państwa członkowskie stanowią, że na mocy prawa krajowego nieuczciwe warunki w umowach zawieranych przez sprzedawców lub
         dostawców [przedsiębiorców] z konsumentami nie będą [nie są] wiążące dla konsumenta, a umowa w pozostałej części będzie nadal
         obowiązywała [nadal obowiązuje] strony, jeżeli jest to możliwe po wyłączeniu z niej nieuczciwych warunków”.

      8        Artykuł 7 ust. 1 i 2 dyrektywy stanowią, jak następuje:

      „1.      Zarówno w interesie konsumentów, jak i konkurentów państwa członkowskie zapewnią stosowne i skuteczne środki mające na celu
         zapobieganie stałemu stosowaniu nieuczciwych warunków w umowach zawieranych przez sprzedawców i dostawców [przedsiębiorców]
         z konsumentami.

      2.      Środki określone w ust. 1 obejmują postanowienia [przepisy], według których osoby i organizacje mające uzasadniony interes
         na mocy prawa krajowego, związany z ochroną konsumentów, będą mogły wszcząć postępowanie zgodnie z właściwym prawem krajowym
         przed sądami lub przed organami administracyjnymi mającymi odpowiednie kwalifikacje do decydowania [którym przysługuje właściwość
         do orzekania], czy warunki umowy sporządzone do celów ogólnego wykorzystania są nieuczciwe; co umożliwi powyższym osobom i organizacjom
         podjęcie stosownych i skutecznych środków w celu zapobieżenia stałemu stosowaniu takich warunków”.

       Prawo krajowe
      9        W okresie właściwym dla okoliczności faktycznych sprawy przed sądem krajowym obowiązywał Polgári Törvénykönyv (kodeks cywilny,
         zwany dalej „Ptk”) w brzmieniu ustalonym na mocy ustawy nr III z 2006 r. oraz dekretu rządowego nr 18/1999 w sprawie nieuczciwych
         warunków w umowach konsumenckich.

      10      Zgodnie z art. 209/A § 2 Ptk nieważne jest nieuczciwe warunki umowy zawartej z konsumentem, które albo zostało zaczerpnięte
         z wzorca umownego albo też zostało przez drugą stronę umowy sformułowane z góry i w sposób jednostronny oraz nie było przedmiotem
         uzgodnienia indywidualnego.

      11      Dekret rządowy nr 18/1999 dzieli warunki umowne na dwie kategorie. Pierwsza kategoria obejmuje takie postanowienia, których
         stosowanie w umowach konsumenckich jest zabronione i które są w konsekwencji nieważne z mocy prawa. Do drugiej kategorii należą
         postanowienia umowne uznawane za nieuczciwe, chyba że przedstawiony zostanie dowód przeciwny, przy czym obalić to domniemanie
         może autor takiego postanowienia.

      12      Artykuł 155/A § 2 Polgári perrendtartásról szóló (ustawy o postępowaniu cywilnym) stanowi, jak następuje:

      „Sąd kieruje pytanie prawne do Trybunału Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich w formie postanowienia, równocześnie zawieszając
         postępowanie. W treści postanowienia sąd określa brzmienia pytania przedstawionego Trybunałowi Sprawiedliwości w celu uzyskania
         orzeczenia wstępnego, a także przedstawia okoliczności faktyczne sprawy oraz właściwe przepisy węgierskie w zakresie niezbędnym
         dla umożliwienia Trybunałowi udzielenia odpowiedzi na zadane pytanie. Sąd przekazuje swe postanowienie Trybunałowi Sprawiedliwości,
         równocześnie przesyłając je do wiadomości ministra właściwego do spraw sprawiedliwości”.

      13      Zgodnie z art. 164 § 1 wskazanej ustawy, ciężar udowodnienia okoliczności faktycznych niezbędnych do rozstrzygnięcia sporu
         spoczywa na stronie, która ma interes w tym, by sąd uznał te okoliczności za udowodnione. Paragraf 2 tego artykułu stanowi,
         że sąd może z urzędu zarządzić przeprowadzenie środków dowodowych, o ile ustawa na to zezwala.

       Postępowanie przed sądem krajowym i pytania prejudycjalne
      14      W dniu 14 kwietnia 2006 r. strony sporu przed sądem krajowym zawarły umowę pożyczki mającej na celu sfinansowanie zakupu pojazdu.

      15      Gdy F. Schneider przestał spełniać swe obowiązki umowne, spółka VB Pénzügyi Lízing wypowiedziała umowę pożyczki i wniosła
         powództwo do sądu odsyłającego, żądając zapłaty należności w wysokości 317 404 HUF wraz z naliczonymi odsetkami od niezapłaconej
         należności oraz kosztami.

      16      Spółka VB Pénzügyi Lízing nie wniosła powództwa o wydanie nakazu zapłaty do sądu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania
         F. Schneidera, lecz powołała się na postanowienie określające właściwość sądu, zawarte w omawianej umowie pożyczki, zgodnie
         z którą spory pomiędzy stronami podlegają właściwości sądu odsyłającego.

      17      Żądany nakaz zapłaty został wydany w postępowaniu nakazowym, w ramach którego sąd może odstąpić od przeprowadzania rozprawy
         i wysłuchiwania drugiej strony. Wydając nakaz zapłaty, sąd odsyłający nie zbadał własnej właściwości miejscowej, ani też nie
         zbadał ważności zawartego w umowie pożyczki postanowienia przyznającego mu właściwość.

      18      F. Schneider wniósł sprzeciw od nakazu zapłaty do sądu odsyłającego, nie wskazując jednak jego uzasadnienia. Wniesienie sprzeciwu
         wywarło skutek prawny tego rodzaju, że dalsze postępowanie toczyło się na zasadzie spornej, a więc zgodnie z ogólnymi przepisami
         postępowania cywilnego.

      19      Sąd odsyłający stwierdził, że F. Schneider nie ma miejsca zamieszkania w okręgu tego sądu, podczas gdy przepisy postępowania
         cywilnego stanowią, że właściwość miejscowa do rozpoznania sporu, takiego jak spór rozpatrywany przez sąd odsyłający, przysługuje
         sądowi, w którego okręgu pozwany ma miejsce zamieszkania.

      20      W tych okolicznościach Budapesti II. és III. kerületi bíróság (sąd rejonowy dla II i III okręgu w Budapeszcie) postanowił
         zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:

      „1)      Czy ochrona konsumentów gwarantowana w dyrektywie […] wymaga, by – niezależnie od rodzaju postępowania oraz jego kontradyktoryjności
         lub braku kontradyktoryjności – sąd krajowy w ramach kontroli swojej własnej właściwości oceniał z urzędu, nawet w braku stosownego
         wniosku, czy przedłożona mu klauzula umowna ma nieuczciwy charakter?

      2)      W przypadku pozytywnej odpowiedzi na pytanie pierwsze, jakie kryteria powinien brać pod uwagę sąd krajowy w ramach takiej
         kontroli, w szczególności w przypadku, gdy klauzula umowna wskazuje jako właściwy nie sąd siedziby spółki będącej usługodawcą,
         lecz inny sąd, który jednak położony jest w pobliżu tej siedziby?

      3)      Czy na podstawie art. 23 [statutu Trybunału] wyłączona jest możliwość informowania z urzędu przez sąd krajowy ministra sprawiedliwości
         swego państwa członkowskiego o postępowaniu prejudycjalnym równolegle z jego wszczęciem?”.

       Postępowanie przed Trybunałem
      21      Postanowieniem prezesa Trybunału z dnia 13 lutego 2009 r. postępowanie w niniejszej sprawie zostało zawieszone do czasu wydania
         wyroku z dnia 4 czerwca 2009 r. w sprawie C‑243/08 Pannon GSM, Zb.Orz. s. I‑4713.

      22      Po wydaniu wskazanego wyroku sąd odsyłający zawiadomił w dniu 2 lipca 2009 r. Trybunał, że nie ma już potrzeby, by ten ostatni
         udzielał odpowiedzi na dwa pierwsze pytania zadane w postanowieniu odsyłającym z dnia 27 marca 2008 r. Sąd krajowy wskazał
         jednak, że w dalszym ciągu oczekuje odpowiedzi na pytanie trzecie.

      23      Ponadto sąd krajowy pragnie uzyskać wskazówki dotyczące roli Trybunału w zakresie zapewniania jednolitego poziomu ochrony
         praw konsumentów wynikających z dyrektywy na terytorium wszystkich państw członkowskich. W tym względzie sąd krajowy twierdzi,
         że z pkt 34 i 35 ww. wyroku w sprawie w sprawie Pannon GSM wynika, że szczególne właściwości postępowania sądowego toczącego
         się na podstawie prawa krajowego w sporze pomiędzy przedsiębiorcą a konsumentem nie stanowią kryterium mogącego wpłynąć na
         poziom ochrony prawnej należnej konsumentowi na mocy przepisów dyrektywy. Z pkt 34 i 35 wskazanego wyroku wynika, zdaniem
         sądu odsyłającego, że sąd krajowy zobowiązany jest zbadać z urzędu nieuczciwy charakter warunku umownego, gdy tylko poweźmie
         niezbędną w tym celu wiedzę o okolicznościach prawnych i faktycznych.

      24      Tymczasem zdaniem sądu krajowego wskazówki udzielone przez Trybunał we wskazanych punktach uzasadnienia ww. wyroku w sprawie
         Pannon GSM nie pozwalają na rozstrzygnięcie kwestii, czy sąd krajowy może zbadać nieuczciwy charakter postanowienia umownego
         jedynie w sytuacji, gdy dysponuje niezbędną w tym celu wiedzą o okolicznościach prawnych i faktycznych, czy też badanie nieuczciwego
         charakteru z urzędu również oznacza, że w ramach takiego badania sąd krajowy zobowiązany jest z urzędu ustalić okoliczności
         faktyczne i prawne niezbędne do przeprowadzenia takiego badania.

      25      Biorąc pod uwagę powyższe rozważania, Budapesti II. és III. kerületi bíróság postanowił, na zasadzie uzupełnienia, przedstawić
         Trybunałowi następujące pytania:

      „1)      Czy właściwość Trybunału Sprawiedliwości przewidziana w art. [267 TFUE] obejmuje kompetencję do dokonania wykładni pojęcia
         »nieuczciwego warunku« zawartego w art. 3 ust. 1 dyrektywy […], a także postanowień wymienionych w załączniku do tej dyrektywy?

      2)      W przypadku udzielenia odpowiedzi twierdzącej na pytanie drugie, czy wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym
         zmierzający do uzyskania takiej wykładni może – w interesie jednolitego stosowania przez wszystkie państwa członkowskie poziomu
         ochrony praw konsumentów gwarantowanego w dyrektywie […] – dotyczyć tego, jakie aspekty sąd krajowy może lub powinien uwzględnić
         przy stosowaniu kryteriów ogólnych ustalonych w dyrektywie do szczególnej klauzuli indywidualnej?

      3)      Jeżeli sąd krajowy sam zwróci uwagę na ewentualną nieuczciwość warunku umownego, w sytuacji gdy strony sporu nie wnoszą żadnych
         żądań w tej kwestii, to czy może z urzędu przeprowadzić dowody w celu ustalenia okoliczności faktycznych i prawnych niezbędnych
         dla tej oceny, w przypadku gdy krajowe prawo procesowe zezwala na to jedynie na wniosek stron?”.

       W przedmiocie pytań prejudycjalnych
       W przedmiocie pierwotnie zadanego pytania trzeciego
      26      To pytanie sądu krajowego zmierza do ustalenia, czy przepis prawa krajowego stanowiący, że sąd, który wydaje postanowienie
         odsyłające, zobowiązany jest równocześnie zawiadomić o tym fakcie ministra właściwego do spraw sprawiedliwości, jest niezgodny
         z art. 23 akapit pierwszy statutu Trybunału.

      27      Odnosząc się do tej kwestii, należy wskazać, że art. 23 akapit pierwszy statutu Trybunału – który stanowi, iż Trybunał Sprawiedliwości
         jest zawiadamiany o postanowieniu sądu krajowego w przedmiocie zawieszenia postępowania i przekazania sprawy do Trybunału
         oraz że sekretarz Trybunału zawiadamia o tym postanowieniu, między innymi i w zależności od sytuacji, strony postępowania,
         państwa członkowskie i Komisję, jak również inne instytucje, organy lub jednostki organizacyjne Unii – nie zawiera żadnych
         wskazówek dotyczących innych działań informacyjnych, jakie może podjąć sąd krajowy w ramach wydawania postanowienia w przedmiocie
         skierowania pytania prejudycjalnego do Trybunału Sprawiedliwości.

      28      Celem udzielenia odpowiedzi na zadane pytanie należy także podkreślić, że system ustanowiony na mocy art. 267 TFUE w celu
         zapewnienia spójności wykładni prawa unijnego w państwach członkowskich wprowadza bezpośrednią współpracę między Trybunałem
         a sądami krajowymi w drodze procedury przebiegającej niezależnie od jakiejkolwiek inicjatywy stron (zob. wyroki: z dnia 10 lipca
         1997 r. w sprawie C‑261/95 Palmisani, Rec. s. I‑4025, pkt 31; z dnia 12 lutego 2008 r. w sprawie C‑2/06 Kempter, Zb.Orz. s. I‑411,
         pkt 41; z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie C‑210/06 Cartesio, Zb.Orz. s. I‑9641, pkt 90).

      29      Wniosek do Trybunału o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym opiera się bowiem na dialogu pomiędzy sądami, którego podjęcie
         zależy wyłącznie od dokonanej przez sąd krajowy oceny istotnego znaczenia i konieczności takiego wniosku (zob. ww. wyroki:
         w sprawie Kempter, pkt 42; w sprawie Cartesio, pkt 91).

      30      Biorąc pod uwagę zasady, na których opiera się mechanizm odesłania, oraz mając wzgląd na treść zadanego pytania, należy zbadać,
         czy sporny obowiązek zawiadomienia może mieć wpływ na kompetencje przysługujące sądom krajowym na mocy art. 267 TFUE.

      31      W tym względzie nie wydaje się, by obowiązek taki jak ten, co do którego sąd krajowy ma wątpliwości, mógł być uznany za formę
         ingerencji w mechanizm dialogu międzysądowego ustanowionego w art. 267 TFUE.

      32      Nałożony na sądy zainteresowanego państwa członkowskiego obowiązek poinformowania ministra właściwego do spraw sprawiedliwości
         w chwili przekazywania postanowienia odsyłającego do Trybunału nie stanowi przesłanki warunkującej skierowanie odesłania.
         Nie wydaje się też, by obowiązek ten miał wpływ na kompetencję tych sądów do skierowania pytania prejudycjalnego ani by naruszał
         uprawnienia przysługujące tym sądom z mocy art. 267 TFUE.

      33      Nie wydaje się ponadto, by ewentualne naruszenie omawianego obowiązku zawiadomienia wywierało skutki prawne, które mogłyby
         naruszać przebieg postępowania określonego w art. 267 TFUE.

      34      Jak zauważył ponadto rzecznik generalny w pkt 74 swej opinii, nie została wskazana żadna okoliczność, z której można by wyciągnąć
         wniosek, że sporny obowiązek zawiadamiania mógłby zniechęcać sądy krajowe zainteresowanego państwa członkowskiego do kierowania
         odesłań do Trybunału.

      35      Wobec powyższego na trzecie pytanie zadane pierwotnie należy udzielić odpowiedzi, że art. 23 akapit pierwszy statutu Trybunału
         Sprawiedliwości nie stoi na przeszkodzie przepisowi krajowemu zgodnie z którym sąd, który wydaje postanowienie odsyłające,
         zobowiązany jest równocześnie zawiadomić o tym fakcie ministra właściwego do spraw sprawiedliwości danego państwa członkowskiego.

       W przedmiocie pytań pierwszego i drugiego zadanych na zasadzie uzupełniającej
      36      Za pomocą tych pytań, które należy rozważać łącznie, sąd krajowy zmierza do ustalenia, czy art. 267 TFUE należy interpretować
         w ten sposób, że właściwość Trybunału obejmuje wykładnię pojęcia nieuczciwych warunków umownych, o których mowa w art. 3 ust. 1
         dyrektywy oraz w jej załączniku, jak też wykładnię kryteriów, jakie sąd krajowy może lub powinien stosować w toku badania
         warunku umownego w świetle przepisów dyrektywy.

      37      Celem udzielenia odpowiedzi na te pytania należy przypomnieć, że postępowanie przewidziane w art. 267 TFUE stanowi przejaw
         współpracy pomiędzy Trybunałem a sądami krajowymi, umożliwiającej Trybunałowi udzielanie sądom krajowym wskazówek dotyczących
         wykładni prawa unijnego, niezbędnych do rozstrzygnięcia rozpatrywanych przez te sądy spraw (zob. w szczególności wyroki: z dnia
         8 listopada 1990 r. w sprawie C‑231/89 Gmurzyńska-Bscher, Rec. s. I‑4003, pkt 18; z dnia 12 marca 1998 r. w sprawie C‑314/96
         Djabali, Rec. s. I‑1149, pkt 17).

      38      Jeśli chodzi o kwestię, które przepisy prawa unijnego mogą być przedmiotem wyroku Trybunału wydanego na mocy art. 267 TFUE,
         należy przypomnieć, że Trybunał jest właściwy – bez żadnych wyjątków – do orzekania w przedmiocie wykładni traktatów oraz
         aktów wydanych przez instytucje, organy lub jednostki organizacyjne Unii (zob. wyroki: z dnia 13 grudnia 1989 r. w sprawie
         C‑322/88 Grimaldi, Rec. s. 4407, pkt 8; z dnia 11 maja 2006 r. w sprawie C‑11/05 Friesland Coberco Dairy Foods, Zb.Orz. s. I‑4285,
         pkt 35, 36).

      39      Wobec powyższego, gdy chodzi o przepis należący do prawa unijnego, sąd krajowy może zwrócić się do Trybunału o dokonanie wykładni
         pojęć zawartych w akcie prawa wtórnego, takich jak pojęcie nieuczciwego warunku umownego, o którym mowa w dyrektywie oraz
         w załączniku do niej.

      40      Trybunał orzekł już w tym względzie, że art. 3 ust. 1 w związku z art. 4 ust. 1 dyrektywy określa ogólne kryteria umożliwiające
         ocenę nieuczciwego charakteru warunków umownych objętych zakresem zastosowania przepisów dyrektywy (zob. wyrok z dnia 3 czerwca
         2010 r. w sprawie C‑484/08 Caja de Ahorros y Monte de Piedad de Madrid, Zb.Orz. s. I‑4785, pkt 33 i przytoczone tam orzecznictwo).

      41      Ponadto podobne zagadnienie wyłoniło się w ramach odesłania prejudycjalnego, na które Trybunał udzielił odpowiedzi w ww. wyroku
         w sprawie Pannon GSM – w sprawie przed sądem krajowym sąd odsyłający pragnął uzyskać od Trybunału wskazówki dotyczące elementów
         stanu faktycznego, jakie sąd krajowy powinien wziąć pod uwagę przy ocenie potencjalnej nieuczciwości danego warunku umownego.

      42      Odnosząc się do tej kwestii, Trybunał, w pkt 37–39 wskazanego wyroku orzekł, że art. 3 dyrektywy definiuje jedynie w sposób
         abstrakcyjny elementy, które sprawiają, iż dane postanowienie umowne, które nie zostało uzgodnione indywidualnie, jest nieuczciwe,
         że załącznik, do którego odsyła art. 3 ust. 3 dyrektywy, zawiera jedynie przykładowy i niewyczerpujący wykaz warunków, które
         mogą być uznane za nieuczciwe, oraz że zgodnie z art. 4 dyrektywy nieuczciwy charakter warunków umownych określa się z uwzględnieniem
         rodzaju towarów lub usług, których umowa dotyczy oraz w świetle wszelkich okoliczności towarzyszących zawarciu umowy w chwili
         jej zawierania.

      43      W tych okolicznościach Trybunał w swej odpowiedzi na wskazane pytanie stwierdził, że to do sądu krajowego należy ustalenie,
         czy dane postanowienie umowne spełnia kryteria wymagane dla uznania go za nieuczciwe w rozumieniu art. 3 ust. 1 dyrektywy.
         Czyniąc to, sąd krajowy powinien uwzględnić fakt, że postanowienie, które bez uprzedniego indywidualnego uzgodnienia zostało
         włączone do umowy zawartej pomiędzy przedsiębiorcą a konsumentem i które przyznaje wyłączną właściwość miejscową sądowi, w którego
         okręgu znajduje się siedziba przedsiębiorcy, może zostać uznane za nieuczciwe (zob. ww. wyrok w sprawie Pannon GSM, pkt 44).

      44      Na pierwsze i drugie pytanie udzielone na zasadzie uzupełniającej należy wobec tego odpowiedzieć, że art. 267 TFUE należy
         interpretować w ten sposób, iż właściwość Trybunału obejmuje wykładnię pojęcia nieuczciwych warunków umownych, o których mowa
         w art. 3 ust. 1 dyrektywy oraz w jej załączniku, jak też wykładnię kryteriów, jakie sąd krajowy może lub powinien stosować
         w toku badania warunku umownego w świetle przepisów tej dyrektywy, przy czym zadaniem sądu krajowego jest dokonanie skonkretyzowanej
         oceny nieuczciwego charakteru danego warunku umownego w oparciu o wskazane kryteria oraz w świetle okoliczności danej sprawy.

       W przedmiocie pytania trzeciego zadanego na zasadzie uzupełniającej
      45      Za pomocą tego pytania, sformułowanego w sposób bardzo ogólny, sąd krajowy pragnie ustalić, jakie obowiązki ciążą na nim w świetle
         przepisów dyrektywy od chwili, gdy zacznie rozważać potencjalnie nieuczciwy charakter warunku umownego ustalającego wyłączną
         właściwość miejscową tego sądu. Sąd krajowy zmierza w szczególności do ustalenia, czy w takiej sytuacji sąd krajowy zobowiązany
         jest do przeprowadzenia dochodzenia z urzędu w celu ustalenia okoliczności faktycznych i prawnych niezbędnych do oceny tego
         rodzaju postanowienia w wypadku, gdy prawo krajowe przewiduje przeprowadzanie takiego dochodzenia wyłącznie na wniosek strony.

      46      Aby udzielić odpowiedzi na zadane pytanie, należy przypomnieć, że w świetle utrwalonego orzecznictwa ustanowiony przez dyrektywę
         system ochrony opiera się na założeniu, że konsument jest stroną słabszą niż przedsiębiorca, zarówno pod względem możliwości
         negocjacyjnych, jak i ze względu na stopień poinformowania, w związku z czym godzi się na postanowienia umowne sformułowane
         wcześniej przez przedsiębiorcę, nie mając wpływu na ich treść (wyroki: z dnia 27 czerwca 2000 r. w sprawach połączonych od
         C‑240/98 do C‑244/98 Océano Grupo Editorial i Salvat Editores, Rec. s. I‑4941, pkt 25; z dnia 26 października 2006 r. w sprawie
         C‑168/05 Mostaza Claro, Zb.Orz. s. I‑10421, pkt 25; z dnia 6 października 2009 r. w sprawie C‑40/08 Asturcom Telecomunicaciones,
         Zb.Orz. s. I‑9579, pkt 29).

      47      Trybunał orzekł też, że ze względu na tę słabszą pozycję jednej ze stron art. 6 ust. 1 tej dyrektywy stanowi, że nieuczciwe
         warunki umowne nie są wiążące dla konsumentów. Jak wynika z orzecznictwa, jest to przepis bezwzględnie wiążący, który zmierza
         do zastąpienia formalnej równowagi praw i obowiązków stron, ustanowionej w umowie, równowagą rzeczywistą, która przywraca
         równość stron (zob. ww. wyroki: w sprawie Mostaza Claro, pkt 36; w sprawie Asturcom Telecomunicaciones, pkt 30).

      48      W celu zapewnienia zamierzonej przez dyrektywę ochrony Trybunał niejednokrotnie podkreślał, że omawiana nierówność pomiędzy
         konsumentem a przedsiębiorcą może zostać usunięta jedynie poprzez czynną interwencję podmiotu niebędącego stroną umowy (ww.
         wyroki: w sprawach połączonych Océano Grupo Editorial i Salvat Editores, pkt 27; w sprawie Mostaza Claro, pkt 26; a także
         w sprawie Asturcom Telecomunicaciones, pkt 31).

      49      Wobec tego w ramach wykonywania ciążących na nim na mocy przepisów dyrektywy zadań sąd krajowy powinien zbadać, czy postanowienie
         umowy będącej przedmiotem sporu przed tym sądem należy do zakresu zastosowania wskazanej dyrektywy. Jeżeli tak się okaże,
         sąd ten zobowiązany jest dokonać oceny tego postanowienia, biorąc pod uwagę wymogi ochrony konsumenta określone w tej dyrektywie,
         działając – w razie potrzeby – z urzędu.

      50      Gdy chodzi o pierwszy etap oceny, jaką ma dokonać sąd krajowy, z art. 1 w związku z art. 3 dyrektywy wynika, że obejmuje ona
         wszelkie warunki ustalające wyłączną właściwość miejscową sądu, zamieszczone w umowie zawartej pomiędzy przedsiębiorcą a konsumentem,
         które nie zostały uzgodnione indywidualnie.

      51      Aby zapewnić zamierzoną przez unijnego ustawodawcę ochronę konsumenta, sąd krajowy jest więc zobowiązany – w każdym wypadku
         i niezależnie od przepisów prawa krajowego – zbadać, czy sporne postanowienie umowne zostało indywidualnie uzgodnione przez
         przedsiębiorcę i konsumenta.

      52      Gdy chodzi o drugi etap badania, należy stwierdzić, że postanowienie umowne, które stanowi przedmiot sporu przed tym sądem,
         przyznaje, jak zresztą wskazał to sąd krajowy, wyłączną właściwość miejscową sądowi, w którego okręgu nie mieszka pozwany,
         ani też nie znajduje się siedziba powódki, ale który znajduje się w pobliżu tej siedziby zarówno pod względem geograficznym,
         jak i pod względem komunikacyjnym.

      53      Gdy chodzi o postanowienie, które bez uzgodnienia indywidualnego zostało zamieszczone w umowie pomiędzy przedsiębiorcą a konsumentem
         i które przyznaje wyłączną właściwość sądowi, w którego okręgu znajduje się siedziba przedsiębiorcy, Trybunał orzekł już w pkt 24
         ww. wyroku w sprawach połączonych Océano Grupo Editorial i Salvat Editores, że należy uznać, iż taki warunek jest nieuczciwy
         w rozumieniu art. 3 dyrektywy, albowiem wbrew wymogom dobrej wiary prowadzi on do istotnej nierównowagi praw i obowiązków
         stron wynikających z umowy na niekorzyść konsumenta.

      54      Należy zauważyć, że postanowienie analizowane w niniejszej sprawie przez sąd krajowy, podobnie jak postanowienie, zgodnie
         z którym właściwość w odniesieniu do wszelkich sporów wynikających z umowy przysługuje sądowi, w którego okręgu znajduje się
         siedziba przedsiębiorcy, nakłada na konsumenta uciążliwy obowiązek poddania się wyłącznej właściwości sądu, którego siedziba
         może być oddalona od jego miejsca zamieszkania, co może dodatkowo utrudniać mu stawiennictwo. W sporach o niewielkie kwoty
         pieniędzy, koszty związane ze stawiennictwem konsumenta mogą okazać się zniechęcające i mogą prowadzić do tego, że konsument
         zrezygnuje z występowania na drogę sądową lub z obrony swych praw. Tego rodzaju postanowienie należy do kategorii warunków
         umownych, których przedmiotem lub skutkiem jest wyłączenie lub ograniczenie prawa konsumenta do wytoczenia powództwa, określonej
         w pkt 1 lit. q) załącznika do dyrektywy (zob. ww. wyrok w sprawach połączonych Océano Grupo Editorial i Salvat Editores, pkt 22).

      55      Ponadto tego rodzaju postanowienie określające właściwość wyłączną pozwala przedsiębiorcy na zebranie razem sporów związanych
         z jego działalnością zawodową w jednym sądzie, w którego okręgu nie mieszka konsument, co zarazem ułatwia zapewnienie stawiennictwa
         przedsiębiorcy i czyni je mniej uciążliwym (zob. podobnie ww. wyrok w sprawach połączonych Océano Grupo Editorial i Salvat
         Editores, pkt 23).

      56      Na trzecie pytanie zadane uzupełniająco należy zatem udzielić odpowiedzi, że sąd krajowy zobowiązany jest przeprowadzić z urzędu
         dochodzenie w celu ustalenia, czy warunki umowne określające wyłączną właściwość miejscową sądu, zamieszczone w umowie pomiędzy
         przedsiębiorcą a konsumentem będącej przedmiotem sporu przed tym sądem, jest objęte zakresem zastosowania dyrektywy i jeżeli
         jest nim objęte – zobowiązany jest z urzędu zbadać, czy warunek ten jest nieuczciwy.

       W przedmiocie kosztów
      57      Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej
         przed tym sądem, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi,
         inne niż poniesione przez strony postępowania przed sądem krajowym, nie podlegają zwrotowi.

      Z powyższych względów Trybunał (wielka izba) orzeka, co następuje:
      1)      Artykuł 23 akapit pierwszy statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej nie nie stoi na przeszkodzie przepisowi krajowemu
            stanowiącemu zgodnie z którym sąd, który wydaje postanowienie odsyłające, zobowiązany jest równocześnie zawiadomić o tym fakcie
            ministra właściwego do spraw sprawiedliwości danego państwa członkowskiego.
      2)      Artykuł 267 TFUE należy interpretować w ten sposób, że właściwość Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej obejmuje wykładnię
            pojęcia nieuczciwych warunków umownych, o których mowa w art. 3 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r.
            w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich oraz w załączniku do niej, jak też wykładnię kryteriów, jakie sąd
            krajowy może lub powinien stosować w toku badania warunku umownego w świetle przepisów tej dyrektywy, przy czym zadaniem sądu
            krajowego jest dokonanie skonkretyzowanej oceny nieuczciwego charakteru danego warunku umownego w oparciu o wskazane kryteria
            oraz w świetle okoliczności danej sprawy.
      3)      Sąd krajowy zobowiązany jest przeprowadzić z urzędu dochodzenie w celu ustalenia, czy warunki umowne określające wyłączną
            właściwość miejscową sądu, zamieszczone w umowie pomiędzy przedsiębiorcą a konsumentem będącej przedmiotem sporu przed tym
            sądem, jest objęte zakresem zastosowania dyrektywy 93/13 i jeżeli jest nim objęte – zobowiązany jest z urzędu zbadać, czy
            warunek taki jest nieuczciwy.
      Podpisy
      * Język postępowania: węgierski.


Wyrok Sądu pierwszej instancji (piąta izba w składzie powiększonym) z dnia 10 kwietnia 2003 r.#Scott SA przeciwko Komisji Wspólnot Europejskich.#Skarga o stwierdzenie nieważności - Pomoc państwa - Artykuł 15.#Sprawa T-366/00.