Wyrok Trybunału z dnia 12 czerwca 1979 r. # Ketelhandel P. van Paassen BV przeciwko Staatssecretaris van Financiën / Inspecteur der Invoerrechten en Accijnzen ; Minister van Financiën przeciwko Denkavit Dienstbetoon BV. # Wnioski o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Hoge Raad - Niderlandy. # Sprawy połączone 181 oraz 229/78.


title: Wyrok Trybunału (czwarta izba) z dnia 27 września 2012 r.#Zuckerfabrik Jülich AG i in. przeciwko Hauptzollamt Aachen i in.#Wnioski o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożone przez Finanzgericht Düsseldorf, przez High Court of Justice England & Wales, Chancery Division, i przez tribunal de grande instance de Nanterre.#Wspólna polityka rolna – Wspólna organizacja rynków – Producenci cukru i izoglukozy – Obliczenie wysokości opłat produkcyjnych – Ważność sposobu obliczenia uwzględniającego fikcyjne refundacje dla ilości cukru wywiezionych bez refundacji – Moc wsteczna uregulowania – Kurs wymiany – Przyznanie odsetek.#Sprawy połączone C‑113/10, C‑147/10 i C‑234/10.

text:
         WYROK TRYBUNAŁU (czwarta izba)
      z dnia 27 września 2012 r. (
            *1
         )
      „Wspólna polityka rolna — Wspólna organizacja rynków — Producenci cukru i izoglukozy — Obliczenie wysokości opłat produkcyjnych — Ważność sposobu obliczenia uwzględniającego fikcyjne refundacje dla ilości cukru wywiezionych bez refundacji — Moc wsteczna uregulowania — Kurs wymiany — Przyznanie odsetek”
      W sprawach połączonych C-113/10, C-147/10 i C-234/10
      mających za przedmiot wnioski o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożone przez Finanzgericht Düsseldorf (C-113/10) (Niemcy), High Court of Justice (England & Wales), Chancery Division (C-147/10) (Zjednoczone Królestwo) i tribunal de grande instance de Nanterre (C-234/10) (Francja) postanowieniami, odpowiednio, z dnia 22 lutego, 12 marca i 6 maja 2010 r., które wpłynęły do Trybunału w dniach 2 i 29 marca oraz 12 maja 2010 r., w postępowaniach:

         Zuckerfabrik Jülich AG (C-113/10)
      przeciwko

         Hauptzollamt Aachen,

         British Sugar plc (C-147/10)
      przeciwko

         Rural Payments Agency, an Executive Agency of the Department for Environment, Food & Rural Affairs,

      oraz

         Tereos – Union de coopératives agricoles à capital variable (C-234/10)
      przeciwko

         Directeur général des douanes et droits indirects,

         Receveur principal des douanes et droits indirects de Gennevilliers,

      TRYBUNAŁ (czwarta izba),
      w składzie: J.C. Bonichot, prezes izby, A. Prechal, K. Schiemann, L. Bay Larsen (sprawozdawca) i C. Toader, sędziowie,
      rzecznik generalny: E. Sharpston,
      sekretarz: K. Malacek, administrator,
      uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 30 czerwca 2011 r.,
      rozważywszy uwagi przedstawione:

               —

               w imieniu Zuckerfabrik Jülich AG przez H.J. Prießa i B. Sachsa, Rechtsanwälte,

               —

               w imieniu British Sugar plc przez K. Lasoka, QC, i G. Facennę, barrister,

               —

               w imieniu Tereos – Union de coopératives agricoles à capital variable przez N. Coutrelis, avocate,

               —

               w imieniu rządu niemieckiego przez T. Henzego i J. Möllera, działających w charakterze pełnomocników,

               —

               w imieniu rządu Zjednoczonego Królestwa przez S. Hathawaya i H. Walker, działających w charakterze pełnomocników,

               —

               w imieniu rządu francuskiego przez G. de Bergues’a i B. Cabouata, działających w charakterze pełnomocników,

               —

               w imieniu rządu hiszpańskiego przez F. Díeza Morena, działającego w charakterze pełnomocnika,

               —

               w imieniu rządu litewskiego przez R. Mackevičienė i R. Krasuckaitė, działające w charakterze pełnomocników,

               —

               w imieniu rządu austriackiego przez E. Riedla, działającego w charakterze pełnomocnika,

               —

               w imieniu Komisji Europejskiej przez P. Rossiego, B. Schimę, D. Bianchiego i K. Banks, działających w charakterze pełnomocników,

         po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 27 października 2011 r.,
      wydaje następujący

         Wyrok

               1

               Wnioski o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczą głównie ważności rozporządzenia Komisji (WE) nr 1193/2009 z dnia 3 listopada 2009 r. dokonującego sprostowania rozporządzeń (WE) nr 1762/2003, (WE) nr 1775/2004, (WE) nr 1686/2005 i (WE) nr 164/2007 oraz ustalającego wysokość opłat produkcyjnych dla sektora cukru na lata gospodarcze 2002/2003, 2003/2004, 2004/2005 i 2005/2006 (Dz.U. L 321, s. 1).

               2

               Wnioski te zostały złożone w ramach sporów między Zuckerfabrik Jülich AG (zwaną dalej „Jülich”) a Hauptzollamt Aachen, British Sugar plc (zwaną dalej „British Sugar”) a Rural Payments Agency, an Executive Agency of the Department for Environment, Food & Rural Affairs (zwaną dalej „Rural Payments Agency”) i Tereos – Union de coopératives agricoles à capital variable (zwanym dalej „Tereos”) a directeur général des douanes et droits indirects et au receveur principal des douanes et droits indirects de Gennevilliers (Francja) w przedmiocie wysokości opłat pobranych za wszystkie lata gospodarcze od 2002/2003 do 2005/2006 albo za niektóre z nich.

         Ramy prawne

               3

               Artykuł 8 ust. 1 decyzji Rady 2000/597/WE, Euratom z dnia 29 września 2000 r. w sprawie systemu środków własnych Wspólnot Europejskich (Dz.U. L 253, s. 42) przewiduje, że środki własne Wspólnot Europejskich, takie jak między innymi opłaty przewidziane w ramach wspólnej organizacji rynku cukru, są pobierane przez państwa członkowskie zgodnie z przepisami prawa krajowego wprowadzonymi ustawą, rozporządzeniem lub aktem administracyjnym, które w razie potrzeby zostaną dostosowane, aby spełniały wymagania określone przez zasady wspólnotowe.

               4

               To samo odnosi się do tych opłat na podstawie art. 8 ust. 1 decyzji Rady 2007/436/WE, Euratom z dnia 7 czerwca 2007 r. w sprawie systemu zasobów własnych Wspólnot Europejskich (Dz.U. L 163, s. 17), która – jak przewiduje jej art. 10 – uchyliła decyzję 2000/597 z dniem 1 stycznia 2007 r.

               5

               Rozporządzenie Rady (WE) nr 1260/2001 z dnia 19 czerwca 2001 r. w sprawie wspólnej organizacji rynków w sektorze cukru (Dz.U. L 178, s. 1, zwane dalej „rozporządzeniem podstawowym”), uchylone rozporządzeniem Rady (WE) nr 318/2006 z dnia 20 lutego 2006 r. w sprawie wspólnej organizacji rynków w sektorze cukru (Dz.U. L 58, s. 1), przewidywało w szczególności system samofinansowania sektora cukru poprzez opłaty produkcyjne.

               6

               Zgodnie z motywem 11 rozporządzenia podstawowego wspólna organizacja rynków w sektorze cukru opierała się, po pierwsze, na zasadzie pełnej odpowiedzialności finansowej producentów za straty poniesione w każdym roku gospodarczym wynikające ze zbytu tej części produkcji wspólnotowej w ramach kwoty, która stanowi nadwyżkę ponad wewnętrzne spożycie Wspólnoty, oraz po drugie, na zróżnicowaniu gwarancji cenowych dla zbytu, odzwierciedlających kwoty produkcyjne przydzielone każdemu przedsiębiorstwu.

               7

               Zgodnie z motywem 13 tego rozporządzenia zasada odpowiedzialności finansowej była zagwarantowana poprzez wkłady producentów, które polegały na pobieraniu podstawowej opłaty produkcyjnej, mającej zastosowanie do produkcji cukru A i B, ograniczonej jednak do 2% ceny interwencyjnej dla cukru białego, oraz opłaty B, obciążającej produkcję cukru B do limitu wynoszącego 37,5% tej ceny. Ze względu na to, że limity te co do zasady nie pozwalały na osiągnięcie celu samofinansowania sektora w danym roku gospodarczym, należało przewidzieć w takich wypadkach pobór opłaty dodatkowej.

               8

               Motyw 14 tego rozporządzenia miał następujące brzmienie:
               „Mając na względzie równe traktowanie, dodatkowa opłata wyrównawcza powinna zostać obliczona dla każdego przedsiębiorstwa na podstawie jego udziału w dochodzie uzyskanym z opłat produkcyjnych, zapłaconych przez to przedsiębiorstwo w danym roku gospodarczym. Należy zatem wyznaczyć współczynnik dla całej Wspólnoty określający dla danego roku gospodarczego stosunek między całością odnotowanych strat a całym dochodem uzyskanym z danych opłat produkcyjnych. Konieczne jest określenie warunków, na jakich sprzedawcy buraków i trzciny cukrowej mają współuczestniczyć w likwidacji pozostałej kwoty strat za dany rok gospodarczy”.

               9

               W odniesieniu do obliczania opłat art. 15 rozporządzenia podstawowego stanowił:
               „1.   Przed końcem każdego roku gospodarczego należy zarejestrować:

                        a)

                        prognozę produkcji cukru A i B, izoglukozy A i B oraz syropu inulinowego A i B przypisanych do danego roku gospodarczego;

                        b)

                        prognozę ilości cukru, izoglukozy i syropu inulinowego zbywanych w celu spożycia we Wspólnocie podczas danego roku gospodarczego;

                        c)

                        nadwyżkę przeznaczoną na wywóz uzyskaną poprzez odjęcie ilości określonej w lit. b) od ilości określonej w lit. a);

                        d)

                        oszacowanie średniej straty lub dochodu na tonę cukru wynikającego z wywiązania się ze zobowiązań dotyczących wywozu podczas bieżącego roku gospodarczego.
                        Taka średnia strata lub dochód są równe różnicy między całkowitą kwotą refundacji a całkowitą kwotą opłat na całkowity wolumen związany z danymi zobowiązaniami dotyczącymi wywozu;

                        e)

                        oszacowanie całkowitej straty lub dochodu uzyskanego poprzez pomnożenie nadwyżki określonej w lit. c) przez średnią stratę lub dochód określone w lit. d).

                  2.   Przed końcem roku gospodarczego 2005/2006 oraz bez uszczerbku dla art. 10 ust. 3, 4, 5 i 6, dla lat gospodarczych od 2001/2002 do 2005/2006 następujące jest rejestrowane kumulacyjnie:

                        a)

                        nadwyżka przeznaczona na wywóz ustalona na podstawie ostatecznej produkcji cukru A i B, izoglukozy A i B oraz syropu inulinowego A i B, jak również ostateczna ilość cukru, izoglukozy i syropu inulinowego zbywanego w celu spożycia we Wspólnocie;

                        b)

                        średnia strata lub dochód na tonę cukru wynikający z całości danych zobowiązań dotyczących wywozu, obliczony przy zastosowaniu metody opisanej w ust. 1 lit. d) akapit drugi powyżej;

                        c)

                        całkowita starta lub dochód uzyskane poprzez pomnożenie nadwyżki określonej w lit. a) przez średnią stratę lub dochód określony w lit. b);

                        d)

                        całkowita suma pobranych podstawowych opłat produkcyjnych i opłat B.

                  Oszacowanie całkowitej straty lub dochodu określonych w ust. 1 lit. e) jest dostosowywane w oparciu o różnicę między kwotami określonymi w lit. c) i d).
               [...]
               8.   Szczegółowe zasady stosowania niniejszego artykułu zostaną przyjęte zgodnie z procedurą określoną w art. 42 ust. 2 oraz obejmują w szczególności:

                        —

                        kwoty opłat, które mają być zebrane,

                  […]”.

               10

               W następstwie ogłoszenia wyroku z dnia 8 maja 2008 r. w sprawach połączonych C-5/06 i od C-23/06 do C-36/06 Zuckerfabrik Jülich i in., Zb.Orz. s. I-3231, oraz postanowienia z dnia 6 października 2008 r. w sprawach połączonych od C-175/07 do C-184/07 SAFBA Komisja Europejska przyjęła rozporządzenie nr 1193/2009, którym dokonała sprostowania rozporządzeń Komisji (WE) nr 1762/2003 z dnia 7 października 2003 r. ustalającego wysokość opłat produkcyjnych dla sektora cukru na rok gospodarczy 2002/2003 (Dz.U. L 254, s. 4), (WE) nr 1775/2004 z dnia 14 października 2004 r. ustalającego wysokość opłat produkcyjnych dla sektora cukru na rok gospodarczy 2003/2004 (Dz.U. L 316, s. 64) oraz (WE) nr 1686/2005 z dnia 14 października 2005 r. ustalającego kwoty opłat produkcyjnych oraz współczynnik dodatkowej opłaty w sektorze cukru na rok gospodarczy 2004/2005 (Dz.U. L 271, s. 12), których nieważność została stwierdzona przez Trybunał, podobnie jak rozporządzenia Komisji (WE) nr 164/2007 z dnia 19 lutego 2007 r. ustalającego wysokość opłat produkcyjnych dla sektora cukru na rok gospodarczy 2005/2006 (Dz.U. L 51, s. 17), opartego również na metodzie, której nieważność w stosunku do lat gospodarczych 2002/2003, 2003/2004 i 2004/2005 została stwierdzona przez Trybunał. W ten sposób Komisja na nowo określiła z mocą wsteczną wysokość opłat produkcyjnych dla sektora cukru dla lat gospodarczych od 2002/2003 do 2005/2006.

               11

               Motywy 5 i 6 rozporządzenia nr 1193/2009 brzmią następująco:

                        „(5)

                        W orzeczeniu z dnia 8 maja 2008 r. w połączonych sprawach C-5/06 oraz C-23/06 do C-36/06 Trybunał doszedł do wniosku, że analiza rozporządzenia Komisji (WE) nr 1837/2002 z dnia 15 października 2002 r. ustalającego wysokość opłat produkcyjnych oraz współczynnik dodatkowej opłaty w sektorze cukru na rok gospodarczy 2001/2002 [Dz.U. L 278, s. 13] nie wykazała istnienia żadnych czynników wpływających na jego ważność. Aby ustalić kwotę opłat produkcyjnych w wymienionym roku gospodarczym, Komisja mogła obliczyć średnią stratę na podstawie całkowitych ilości cukru wywiezionych w postaci produktów przetworzonych, niezależnie od tego, czy kwalifikowały się one do otrzymania refundacji.

                        (6)

                        Komisja powinna zatem ustalić kwoty opłat produkcyjnych oraz – jeśli to konieczne – współczynnika dodatkowej opłaty, stosując tę samą metodę obliczeniową, którą zastosowała w odniesieniu do roku gospodarczego 2001/2002”.

               12

               Artykuły 1–4 rozporządzenia nr 1193/2009 ustalają wysokość opłat produkcyjnych w sektorze cukru dla lat gospodarczych od 2002/2003 do 2005/2006.

               13

               Artykuł 3 rozporządzenia nr 1193/2009 przewiduje:
               „Artykuły 1 i 2 rozporządzenia (WE) nr 1686/2005 otrzymują brzmienie:
               »[...]
               Artykuł 2
               W odniesieniu do roku gospodarczego 2004/2005 współczynnik przewidziany w art. 16 ust. 2 rozporządzenia (WE) nr 1260/2001 ustala się na 0,25466 dla Republiki Czeskiej, Łotwy, Litwy, Węgier, Polski, Słowenii i Słowacji oraz na 0,14911 dla pozostałych państw członkowskich«”.

               14

               Artykuł 6 rozporządzenia nr 1193/2009 stanowi:
               „Niniejsze rozporządzenie wchodzi w życie następnego dnia po jego opublikowaniu w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej.
               Artykuł 1 stosuje się od dnia 8 października 2003 r.
               Artykuł 2 stosuje się od dnia 15 października 2004 r.
               Artykuł 3 stosuje się od dnia 18 października 2005 r.
               Artykuł 4 stosuje się od dnia 23 lutego 2007 r.”.

               15

               Sąd Unii Europejskiej wyrokiem z dnia 29 września 2011 r. w sprawie T-4/06 Polska przeciwko Komisji orzekł:
               „Stwierdza się nieważność art. 2 rozporządzenia [...] nr 1686/2005 [...], zmienionego przez art. 3 rozporządzenia [...] nr 1193/2009 [...]”.

         Postępowania przed sądem krajowymi i pytania prejudycjalne

         Sprawa C-113/10

               16

               Jülich jest przedsiębiorstwem produkującym cukier.

               17

               Decyzjami z dnia 21 października 2003 r., 26 października 2005 r. i 21 lutego 2007 r. Hauptzollamt Aachen (główny urząd celny w Akwizgranie) ustalił wobec spółki Jülich wysokość opłat odnoszących się do lat gospodarczych 2002/2003, 2004/2005 i 2005/2006. W odniesieniu do tych trzech lat gospodarczych Hauptzollamt Aachen oparł się na trzech rozporządzeniach Komisji, mianowicie na rozporządzeniu nr 1762/2003 dla roku gospodarczego 2002/2003, rozporządzeniu nr 1686/2005 dla roku gospodarczego 2004/2005 i rozporządzeniu nr 164/2007 dla roku gospodarczego 2005/2006.

               18

               Kwestionując wysokość opłat produkcyjnych ustalonych na te lata gospodarcze, Jülich wniosła odwołanie od decyzji z dnia 26 października 2005 r. i zażądała zmiany decyzji z dnia 21 października 2003 r. i 21 lutego 2007 r. Podniosła ona, że rozporządzenia nr 1762/2003, 1686/2005 i 164/2007 są nieważne, ponieważ Komisja błędnie ustaliła stawki opłaty.

               19

               Decyzjami z dnia 28 i 29 grudnia 2009 r. Hauptzollamt Aachen ustalił na podstawie rozporządzenia nr 1193/2009 wysokość opłat produkcyjnych należnych od Jülich za lata gospodarcze 2002/2003, 2004/2005 i 2005/2006.

               20

               Jülich wniosła skargę na te decyzje do Finanzgericht Düsseldorf, powołując się na nieważność rozporządzenia nr 1193/2009.

               21

               Ze względu na to, że regulując na nowo stawki opłaty, Komisja dokonała nowego obliczenia nie tylko całkowitej ilości zobowiązań wywozowych, lecz również całości kwot refundacji za lata gospodarcze, których dotyczy sprawa, uwzględniając przy tym fikcyjne refundacje dla wywozów bez refundacji, sąd odsyłający ma wątpliwości, czy takie nowe uregulowanie, które wykracza poza wymogi określone w ww. wyroku w sprawach połączonych Zuckerfabrik Jülich i in. i które miałoby mieć zastosowanie do zakończonych już lat gospodarczych, jest zgodne z przyjętą w prawie Unii zasadą niedziałania wstecz.

               22

               W tych okolicznościach postanowieniem z dnia 2 marca 2010 r. Finanzgericht Düsseldorf postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującym pytaniem prejudycjalnym:
               „Czy rozporządzenie […] nr 1193/2009 […] jest ważne?”.

         Sprawa C-147/10

               23

               British Sugar, produkująca wyroby w sektorze cukru, wniosła skargę o zwrot kwoty opłat produkcyjnych, wraz z odsetkami, zapłaconych Rural Payments Agency w zawyżonej wysokości za lata gospodarcze od 2002/2003 do 2005/2006.

               24

               Opierając się na swojej interpretacji ww. wyroku w sprawach połączonych Zuckerfabrik Jülich i in., British Sugar obliczyła, że nadpłata za lata gospodarcze od 2002/2003 do 2005/2006 wynosi w przybliżeniu 12531000 EUR, nie licząc odsetek.

               25

               Rural Payments Agency podnosi, że aktualnie rozporządzenie nr 1193/2009 ustanawia prawną formułę obliczenia nadpłaty należnej British Sugar i że wiąże ono zainteresowane strony i sąd odsyłający. Agencja ta podnosi, że zgodnie z tym rozporządzeniem kwota należna British Sugar wynosi 366590,79 GBP i że tylko tę kwotę należy jej wypłacić.

               26

               Zdaniem British Sugar rozporządzenie nr 1193/2009 jest nieważne w szczególności z tego powodu, że dotknięte jest tą samą zasadniczą wadą, która doprowadziła do stwierdzenia przez Trybunał nieważności rozporządzeń nr 1762/2003, 1775/2004 i 1686/2005. Przyjęta w nim metoda obliczeniowa, a w szczególności obliczenie „średniej straty na tonę”, o której mowa w art. 15 ust. 1 lit. d) rozporządzenia podstawowego, opiera się na stratach hipotetycznych związanych z refundacjami wywozowymi fikcyjnie dostępnymi, lecz faktycznie nigdy niewypłaconymi. Tym samym rozporządzenie nr 1193/2009 zawyża sztucznie całkowitą stratę, o której mowa w art. 15 ust. 1 lit. e) rozporządzenia podstawowego.

               27

               Ponadto Komisja nie była uprawniona do przyjęcia rozporządzenia nr 1193/2009 na podstawie rozporządzenia podstawowego w szczególności ze względu na fakt, że to ostatnie zostało uchylone i nie obowiązywało już, kiedy przyjęte zostało nowe rozporządzenie. W braku kompetencji na podstawie rozporządzenia podstawowego uprawnienie do ustalenia opłat produkcyjnych miała, zgodnie z art. 43 TFUE, Rada.

               28

               Poza tym rozporządzenie nr 1193/2009 jest nieważne również w zakresie, w jakim wymaga, by płatności, które nie są wyrażone w euro, były dokonywane zgodnie z kursem wymiany, który obowiązywał w chwili pierwotnego obliczenia zawyżonej opłaty, a nie w chwili zwrotu nadpłaty.

               29

               Rural Payments Agency podnosi, że ponieważ rozporządzenie nr 1193/2009 wydaje się opierać o uregulowanie przewidziane w rozporządzeniu nr 1837/2002, którego analiza nie wykazała niczego, co miałoby naruszać jego ważność, można uznać, iż ustalona w nim metoda została tym samym w sposób dorozumiany zatwierdzona przez Trybunał.

               30

               Co się tyczy właściwego kursu wymiany (EUR/GBP), należało przyjąć kurs, który obowiązywał w czasie, w którym ustalone zostały pierwotne opłaty z tytułu produkcji cukru.

               31

               W końcu zdaniem Rural Payments Agency spółce British Sugar nie przysługują odsetki z tytułu zwrotu należnej jej nadpłaty. Każdemu przyznanemu temu przedsiębiorstwu zwrotowi kwot zapłaconych w zawyżonej wysokości musiałby wówczas bowiem towarzyszyć odpowiedni zwrot za strony Komisji na rzecz Rural Payments Agency, zgodnie z systemem zasobów własnych Wspólnoty. Skoro w ustawodawstwie unijnym brak jest podstawy prawnej dotyczącej zasobów własnych, która umożliwiałaby państwom członkowskim odzyskanie od Komisji odsetek związanych z takim zwrotem, Rural Payments Agency uważa, że ta sama zasada ma zastosowanie do jakiegokolwiek zwrotu na rzecz British Sugar.

               32

               W tych okolicznościach High Court of Justice (England & Wales), Chancery Division, postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:

                        „1)

                        Czy rozporządzenie [nr 1193/2009] jest nieważne w świetle [ww. wyroku w sprawie Jülich i in. oraz ww. postanowienia w sprawie SAFBA]?

                        2)

                        Czy rozporządzenie [nr 1193/2009] jest nieważne z uwagi na podstawę prawną, na jakiej zostało przyjęte, a mianowicie rozporządzenie [podstawowe]?

                        3)

                        Czy kwestia znajdującego zastosowanie w ramach obliczania odszkodowania należnego tytułem nadpłacenia opłat produkcyjnych dla cukru w latach gospodarczych 2002/2003, 2003/3004, 2004/2005, 2005/2006, kursu walut i daty przeliczenia jest określana na podstawie prawa Unii? Jeśli tak, czy z art. 6 rozporządzenia [nr 1193/2009] wynika, że odszkodowanie powinno być wypłacone zgodnie z kursem wymiany, który obowiązywał w czasie, kiedy nadpłacona opłata była pierwotnie obliczana? Jeśli tak, czy art. 6 rozporządzenia [nr 1193/2009] jest ważny?

                        4)

                        W odniesieniu do odsetek:

                                 [a)]

                                 Czy prawo [Unii] wyłącza możliwość odzyskania przez osobę będącą w położeniu skarżącej odsetek od kwot nadpłaconych w wyniku zastosowania unieważnionego rozporządzenia od organu krajowego właściwego do pobierania opłat produkcyjnych, w sytuacji gdy możliwość odzyskania przez organ krajowy odsetek od kwot odpowiadających tym opłatom, należnych mu od Komisji, jest wyłączona?

                                 [b)]

                                 W przypadku odpowiedzi twierdzącej na pytanie [czwarte lit. a)]: czy prawodawstwo [Unii] dotyczące środków własnych (decyzja Rady 2000/597[…] i rozporządzenie wykonawcze do niej nr 1150/2000), prawidłowo interpretowane, wyłącza możliwość odzyskania przez organ krajowy odsetek od kwot należnych mu od Komisji w okolicznościach niniejszej sprawy?

                                 [c)]

                                 W przypadku odpowiedzi przeczącej na pytanie [czwarte lit. a)]: czy prawo [Unii] wyłącza możliwość, aby organ krajowy lub sąd krajowy skorzystał z przysługującego mu uznania dla nieprzyznania w takiej sytuacji odsetek przy rozstrzyganiu o zwrocie na rzecz osoby będącej w położeniu skarżącej?”.

         Sprawa C-234/10

               33

               Producent cukru Tereos, uznając, że wpłacił zawyżoną kwotę z tytułu opłat należnych na podstawie rozporządzenia nr 1686/2005 za rok gospodarczy 2004/2005, wystąpił w dniu 2 maja 2007 r. do receveur des douanes et droits indirects de Gennevilliers o częściowy zwrot tej kwoty. Z uwagi na to, że nie otrzymał odpowiedzi, wniósł skargę do tribunal de grande instance Nanterre (Francja), podnosząc nieważność rozporządzenia nr 1686/2005 oraz żądając zwrotu nadpłaty oszacowanej na 11600782 EUR.

               34

               Po przyjęciu rozporządzenia nr 1193/2009 Tereos wniósł do tego sądu między innymi o zwrócenie się przed rozstrzygnięciem sprawy do Trybunału w trybie prejudycjalnym z pytaniami dotyczącymi ważności tego rozporządzenia w świetle art. 15 rozporządzenia podstawowego oraz o zasądzenie na jego rzecz zwrotu kwoty 11600782 EUR wraz z ustawowymi odsetkami.

               35

               Zdaniem sądu odsyłającego w rozporządzeniu nr 1193/2009 Komisja nie dokonała ponownego obliczenia wysokości opłaty produkcyjnej w drodze ścisłego zastosowania metody obliczeniowej zaczerpniętej z art. 15 rozporządzenia podstawowego zgodnie z wykładnią dokonaną przez Trybunał w ww. wyroku w sprawach połączonych Zuckerfabrik Jülich i in., lecz zastosowała metodę użytą wcześniej dla roku gospodarczego 2001/2002, gdyż Trybunał wskazał, że analiza rozporządzenia nr 1837/2002 nie wykazała występowania czynników, które mogłyby naruszać jego ważność.

               36

               W konsekwencji tribunal de grande instance de Nanterre postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:

                        „1)

                        Czy wykładni art. 15 ust. 1 lit. d) rozporządzenia [podstawowego] należy dokonywać w ten sposób, że w celu obliczenia średniej straty należy, w odniesieniu do wszystkich wywożonych kategorii cukru, podzielić sumę rzeczywistych wydatków przez sumę wywiezionych ilości, niezależnie od tego, czy w odniesieniu do tych ilości rzeczywiście zostały wypłacone refundacje wywozowe?

                        2)

                        Czy rozporządzenie nr 1193/2009 jest nieważne w związku z art. 15 rozporządzenia [podstawowego] w zakresie, w jakim ustalona w nim została wysokość dotyczącej cukru opłaty produkcyjnej, obliczanej na podstawie średniej straty, w ramach obliczania której dokonuje się, w zakresie dotyczącym cukru wywiezionego w postaci produktów przetworzonych, przemnożenia jednostkowej kwoty związanej z tymi produktami refundacji wywozowej przez łączną wielkość wywozu, wliczając w to ilości wywiezione bez pobrania tej refundacji, a nie – podzielenia rzeczywiście poniesionych wydatków przez łączną sumę wywiezionych ilości, niezależnie od tego, czy wywozowi temu towarzyszyło pobranie refundacji?”.

         W przedmiocie połączenia spraw C-113/10, C-147/10 i C-234/10

               37

               Ze względu na to, że sprawy C-113/10, C-147/10 i C-234/10 są związane ze sobą swoim przedmiotem, postanowieniem prezesa czwartej izby Trybunału z dnia 15 kwietnia 2011 r. zostały one połączone dla celów procedury ustnej i wydania wyroku.

         W przedmiocie pytań prejudycjalnych

         W przedmiocie jedynego pytania w sprawie C-113/10, pytania pierwszego w sprawie C-147/10 i obu pytań w sprawie C-234/10

               38

               Poprzez te pytania, które należy rozpatrzyć łącznie, sądy odsyłające zwracają się zasadniczo o ustalenie, czy metoda obliczenia średniej straty na tonę cukru w odniesieniu do zobowiązań wywozowych, które należy zrealizować w bieżącym roku gospodarczym (zwanej dalej „średnią stratą”), przyjęta przez Komisję w rozporządzeniu nr 1193/2009, jest zgodna z rozporządzeniem podstawowym, tak jak jego wykładni dokonał Trybunał w ww. wyroku w sprawach połączonych Zuckerfabrik Jülich i in. oraz w ww. postanowieniu w sprawie SAFBA.

               39

               Zgodnie z art. 15 ust. 1 lit. d) rozporządzenia podstawowego średnia strata równa się różnicy między całkowitą kwotą refundacji a całkowitą kwotą opłat na całkowity wolumen związany z danymi zobowiązaniami dotyczącymi wywozu podczas bieżącego roku gospodarczego. Zgodnie z art. 15 ust. 1 lit. e) tego rozporządzenia oszacowanie całkowitej straty następuje poprzez pomnożenie nadwyżki przeznaczonej na wywóz przez średnią stratę.

               40

               Jest bezsporne, że metoda obliczenia średniej straty zastosowana w rozporządzeniu nr 1193/2009 różni się pod dwoma względami od metody zastosowanej w rozporządzeniach nr 1762/2003, 1775/2004, 1686/2005 i 164/2007.

               41

               Z jednej strony „całkowity wolumen związany z danymi zobowiązaniami dotyczącymi wywozu”, który zgodnie z art. 15 ust. 1 lit. d) rozporządzenia podstawowego stanowi mianownik stosunku pozwalającego na obliczenie średniej straty, obejmuje aktualnie wszystkie zobowiązania wywozowe, w tym te, które nie były przedmiotem refundacji wywozowej. Ta zmiana sposobu obliczania średniej straty jest – jak zresztą przyznają wszyscy zainteresowani, którzy przedłożyli uwagi – zgodna z art. 15 ust. 1 lit. d) wspomnianego rozporządzenia, tak jak jego wykładni dokonał Trybunał w szczególności w ww. wyroku w sprawach połączonych Zuckerfabrik Jülich i in.

               42

               Z drugiej strony „całkowita kwota refundacji” dla cukru zawartego w produktach przetworzonych, która zgodnie z art. 15 ust. 1 lit. d) rozporządzenia podstawowego stanowi część licznika stosunku pozwalającego na obliczenie średniej straty, jest wynikiem trzyetapowej operacji. Po pierwsze, całość zobowiązań wywozowych dla tej kategorii cukru jest dzielona przez dwanaście, przy czym każda z części tej całości przypada na jeden miesiąc roku gospodarczego. Po drugie, otrzymana w ten sposób liczba jest mnożona dla każdego miesiąca przez kwotę średniej refundacji płaconej za tego rodzaju wywóz w tym miesiącu. Po trzecie, wyniki każdej z tych sum miesięcznych są dodawane w celu uzyskania całkowitej kwoty refundacji na cały rok gospodarczy.

               43

               Komisja podkreśla, że ta metoda obliczenia średniej straty została już zastosowana w przeszłości, między innymi w rozporządzeniu nr 1837/2002. Otóż metoda ta została zatwierdzona przez Trybunał w ww. wyroku w sprawach połączonych Zuckerfabrik Jülich i in., w którym Trybunał orzekł, że analiza rozporządzenia nr 1837/2002 nie wykazała istnienia czynników, które mogłyby naruszać jego ważność.

               44

               Argumentacji tej nie można uwzględnić.

               45

               W ww. wyroku w sprawach połączonych Zuckerfabrik Jülich i in. Trybunał wypowiedział się bowiem w przedmiocie ważności rozporządzenia nr 1837/2002 jedynie w zakresie wymaganym dla udzielenia odpowiedzi na zadane mu pytania, uwzględniając przedstawione mu argumenty. Precyzyjniej mówiąc, z pkt 61 i 63 tego wyroku wynika, że Trybunał wypowiedział się co do metody zastosowanej przez Komisję w celu obliczenia całkowitego wolumenu zobowiązań wywozowych, a nie co do wszystkich elementów obliczania średniej straty. Jak zaznaczyła rzecznik generalna w pkt 83 opinii, Trybunał nie badał formuły stosowanej dla obliczenia całkowitej kwoty refundacji, która została ponownie zastosowana w ramach rozporządzenia nr 1193/2009. Należy zatem zbadać tę nową kwestię w celu orzeczenia w przedmiocie zgodności tego ostatniego rozporządzenia z art. 15 ust. 1 lit. d) rozporządzenia podstawowego.

               46

               W tym celu należy przypomnieć, że rozporządzenie podstawowe zmierza do ustanowienia systemu samofinansowania kosztów zbytu nadwyżek, który polega na zapewnieniu w sprawiedliwy, a zarazem skuteczny sposób finansowania tych kosztów w całości przez samych producentów (ww. wyrok w sprawach połączonych Zuckerfabrik Jülich i in., pkt 44). W konsekwencji przyjęta metoda obliczeniowa nie ma prowadzić w praktyce do ustalenia a priori całkowitej straty na kwotę wyższą od kwoty wydatków na refundacje w związku ze zbytem nadwyżek produkcji wspólnotowej (ww. wyrok w sprawach połączonych Zuckerfabrik Jülich i in., pkt 60).

               47

               Ponadto z art. 15 ust. 1 lit. e) rozporządzenia podstawowego wynika, że całkowita strata jest wynikiem uzyskanym poprzez pomnożenie nadwyżki przeznaczonej na wywóz przez średnią stratę. Każde zawyżone oszacowanie średniej straty prowadzi zatem w sposób nieunikniony do zawyżenia całkowitej straty.

               48

               Metoda obliczeniowa zastosowana przez Komisję w celu obliczenia wysokości opłat produkcyjnych w sektorze cukru, takich jak ustalone w rozporządzeniu nr 1193/2009, nie uwzględnia kwoty refundacji wywozowych wypłaconych w celu zapewnienia zbytu ilości cukru zawartych w produktach przetworzonych, które stanowiły przedmiot zobowiązań wywozowych. Polega ona na przydzieleniu wszystkim tym ilościom teoretycznej kwoty refundacji, opartej na średniej kwot ustalanych periodycznie przez Komisję, niezależnie od faktycznej wypłaty ewentualnej refundacji i jej rzeczywistej wysokości.

               49

               Ponieważ jednak – jak wynika z akt sprawy, a w szczególności z dokumentów roboczych Komitetu Zarządzającego ds. Wspólnej Organizacji Rynków Rolnych – istotna część cukru zawartego w produktach przetworzonych jest wywożona bez wypłaty przysługujących refundacji, ta metoda obliczeniowa prowadzi do sztucznego zwiększenia całkowitej kwoty refundacji. Liczba przyjęta przez Komisję jako całkowita kwota refundacji nie wykazuje więc już bezpośredniego związku z kosztami, które obciążają budżet Unii Europejskiej z tytułu zbytu nadwyżki cukru.

               50

               Należy przypomnieć, że całkowita kwota refundacji stanowi część licznika stosunku pozwalającego na obliczenie średniej straty. To zwiększenie licznika pociąga za sobą automatycznie przeszacowanie średniej straty, a w konsekwencji całkowitej straty, co narusza art. 15 ust. 1 rozporządzenia podstawowego.

               51

               Komisja podnosi również, że jest zmuszona do stosowania tej metody obliczeniowej, aby zachować perspektywiczny charakter systemu ustanowionego we wspomnianym rozporządzeniu.

               52

               Tego argumentu nie można jednak uwzględnić. Z powodów przedstawionych w pkt 49 niniejszego wyroku postępowania polegającego na pomnożeniu miesięcznej sumy zobowiązań wywozowych przez kwotę średniej refundacji płaconej w danym miesiącu nie można bowiem uznać za środek służący ustaleniu przewidywanej wysokości refundacji, które będą wypłacane za cukier zawarty w produktach przetworzonych.

               53

               Tym samym regulacja wprowadzona przez Komisję wykracza poza cel rozporządzenia podstawowego, a w szczególności poza przypomniany w pkt 46 niniejszego wyroku cel sprawiedliwego finansowania kosztów związanych ze zbytem nadwyżek produkcji wspólnotowej, gdyż w praktyce prowadzi do ustalenia z góry całkowitej straty w wysokości wyższej niż wydatki związane z refundacjami.

               54

               Wobec powyższego na jedyne pytanie w sprawie C-113/10, na pytanie pierwsze w sprawie C-147/10 oraz na oba pytania w sprawie C-234/10 należy odpowiedzieć, że rozporządzenie nr 1193/2009, w zakresie jego przepisów innych niż przepisy art. 3, które zostały już uchylone w wyniku stwierdzenia nieważności art. 2 rozporządzenia nr 1686/2005 ww. wyrokiem Sądu w sprawie Polska przeciwko Komisji, jest nieważne.

         W przedmiocie pytania drugiego w sprawie C-147/10

               55

               Z uwagi na odpowiedź udzieloną na jedyne pytanie w sprawie C-113/10, na pytanie pierwsze w sprawie C-147/10 oraz na oba pytania w sprawie C-234/10, pytanie drugie w sprawie C-147/10 nie wymaga odpowiedzi.

         W przedmiocie pytania trzeciego w sprawie C-147/10

               56

               W trzecim pytaniu w sprawie C-147/10 sąd odsyłający zwraca się zasadniczo o ustalenie, czy kurs wymiany mający zastosowanie do obliczenia odszkodowania należnego z tytułu nadpłaty opłat produkcyjnych w sektorze cukru powinien być określany na podstawie prawa Unii i czy art. 6 rozporządzenia nr 1193/2009 należy interpretować w ten sposób, że wymaga on zastosowania kursu wymiany obowiązującego w chwili, gdy została pierwotnie ustalona wysokość tych opłat.

               57

               W odniesieniu do art. 6 rozporządzenia nr 1193/2009, którego nieważność stwierdzono w pkt 54 niniejszego wyroku, należy w tym kontekście zaznaczyć w każdym razie, że artykuł ten ogranicza się do wskazania daty, w której rozporządzenie to wchodzi w życie, oraz dat, od których znajdują zastosowanie jego art. 1–4, nie można więc uznać, by określał on datę, którą należy wziąć pod uwagę do celów ustalenia kursu wymiany mającego zastosowanie do zwrotu nadpłaconych opłat produkcyjnych w sektorze cukru za lata gospodarcze 2002/2003, 2003/2004, 2004/2005 i 2005/2006.

               58

               Poza tym ze względu na to, że wspomniane opłaty na podstawie art. 8 ust. 1 decyzji 2000/597 i 2007/436 są pobierane przez państwa członkowskie zgodnie z krajowymi przepisami ustawowymi, wykonawczymi lub administracyjnymi, które w razie potrzeby są dostosowywane do wymagań prawa Unii, spory dotyczące zwrotu kwot pobranych na rachunek Unii należą do właściwości sądów krajowych i powinny być rozstrzygane przez nie na podstawie ich krajowego prawa procesowego i materialnego, o ile prawo Unii w danej dziedzinie nie stanowi inaczej (wyroki: z dnia 21 maja 1976 r. w sprawie 26/74 Roquette frères przeciwko Komisji, s. 677, pkt 11; z dnia 12 czerwca 1980 r. w sprawie 130/79 Express Dairy Foods, Rec. s. 1887, pkt 11).

               59

               Okazuje się, że żaden przepis unijny nie ustanawia reguł dotyczących kursu wymiany mającego zastosowanie do obliczenia zwrotu nienależnie pobranych opłat produkcyjnych w sektorze cukru.

               60

               W braku przepisów unijnych w danej dziedzinie do władz krajowych, a w szczególności do sądów krajowych w wypadku zwrotu opłat pobranych nienależnie na podstawie rozporządzeń unijnych uznanych za nieważne, należy uregulowanie wszelkich ubocznych kwestii związanych z tym zwrotem, takich jak wypłata odsetek zgodnie z ich przepisami krajowymi dotyczącymi stopy procentowej i daty, od której należy naliczyć odsetki (zob. podobnie ww. wyrok w sprawie Express Dairy Foods, pkt 14, 17).

               61

               Wobec braku uregulowania unijnego do państw członkowskich należy określenie w krajowym porządku prawnym przesłanek wypłaty takich odsetek, a w szczególności ich stopy i sposobu obliczania (odsetki proste lub składane). Przesłanki te muszą być zgodne z zasadami równoważności oraz skuteczności, a zatem nie mogą być mniej korzystne od przesłanek dotyczących podobnych żądań opartych na przepisach prawa krajowego i nie mogą być ukształtowane w sposób czyniący praktycznie niemożliwym wykonywanie praw przyznanych w porządku prawnym Unii (wyrok z dnia 19 lipca 2012 r. w sprawie C-591/10 Littlewoods Retail i in., pkt 27).

               62

               To samo dotyczy kursu wymiany mającego zastosowanie do zwrotu nadpłaconych opłat produkcyjnych w sektorze cukru, który powinien zatem co do zasady zostać określony w wewnętrznym porządku prawnym danego państwa członkowskiego.

               63

               Wobec powyższego na pytanie trzecie w sprawie C-147/10 należy odpowiedzieć, że w braku odnośnych przepisów unijnych do danego państwa członkowskiego należy określenie w prawie krajowym kursu wymiany mającego zastosowanie do zwrotu nadpłaconych opłat produkcyjnych w sektorze cukru.

         W przedmiocie pytania czwartego w sprawie C-147/10

               64

               W pytaniu czwartym w sprawie C-147/10 sąd odsyłający zwraca się zasadniczo o ustalenie, czy prawo Unii stoi na przeszkodzie przyznaniu odsetek od kwot nienależnie wpłaconych z tytułu opłat produkcyjnych w sektorze cukru ustalonych w nieważnym rozporządzeniu, w wypadku gdy dane państwo członkowskie nie może dochodzić odpowiednich odsetek z zasobów własnych Unii, a w wypadku odpowiedzi przeczącej – czy prawo to zezwala sądowi krajowemu lub innemu organowi władzy krajowej na nieprzyznanie odsetek w oparciu o swobodne uznanie przyznane mu w wewnętrznym porządku prawnym.

               65

               Jeżeli państwo członkowskie pobrało podatki z naruszeniem przepisów prawa Unii, podmiotom prawa przysługuje uprawnienie do zwrotu nie tylko nienależnie pobranego podatku, lecz także kwot zapłaconych na rzecz tego państwa lub zatrzymanych przez to państwo w bezpośrednim związku z tym podatkiem. Dotyczy to również strat spowodowanych utratą możliwości dysponowania środkami finansowymi w wyniku przedwczesnego pobrania podatku (zob. wyroki: z dnia 8 marca 2001 r. w sprawach połączonych C-397/98 i C-410/98 Metallgesellschaft i in., Rec. s. I-1727, pkt 87–89; z dnia 12 grudnia 2006 r. w sprawie C-446/04 Test Claimants in the FII Group Litigation, Zb.Orz. s. I-11753, pkt 205; a także ww. wyrok w sprawie Littlewoods Retail i in., pkt 25).

               66

               Z orzecznictwa tego wynika, że zasada ciążącego na państwach członkowskich obowiązku zwrotu wraz z odsetkami kwot podatków pobranych z naruszeniem prawa Unii wynika właśnie z prawa Unii (zob. ww. wyrok w sprawie Littlewoods Retail i in., pkt 26).

               67

               Tym samym niezależnie od kwestii, czy państwo członkowskie może dochodzić odsetek z zasobów własnych Unii, która to kwestia nie wymaga rozstrzygnięcia w ramach niniejszej sprawy, podmioty mające prawo do zwrotu kwot zapłaconych nienależnie z tytułu opłat produkcyjnych w sektorze cukru ustalonych w nieważnym rozporządzeniu mają również prawo do zapłaty związanych z tym odsetek.

               68

               Sąd krajowy nie może więc skorzystać ze swojego swobodnego uznania celem odmowy zapłaty odsetek od kwot pobranych przez państwo członkowskie na podstawie nieważnego rozporządzenia z tego powodu, że to państwo członkowskie nie może dochodzić odpowiednich odsetek z zasobów własnych Unii.

               69

               W konsekwencji na pytanie czwarte w sprawie C-147/10 należy odpowiedzieć, że na podstawie prawa Unii podmioty mające prawo do zwrotu kwot zapłaconych nienależnie z tytułu opłat produkcyjnych w sektorze cukru ustalonych w nieważnym rozporządzeniu mają również prawo do zapłaty związanych z tym odsetek. Sąd krajowy nie może w ramach swobodnego uznania odmówić zapłaty odsetek od kwot pobranych przez państwo członkowskie na podstawie nieważnego rozporządzenia z tego powodu, że owo państwo członkowskie nie może dochodzić odpowiednich odsetek z zasobów własnych Unii.

         W przedmiocie kosztów

               70

               Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed tym sądem, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż poniesione przez strony postępowania przed sądem krajowym, nie podlegają zwrotowi.

               Z powyższych względów Trybunał (czwarta izba) orzeka, co następuje:

                           1)

                           Rozporządzenie Komisji (WE) nr 1193/2009 z dnia 3 listopada 2009 r. dokonujące sprostowania rozporządzeń (WE) nr 1762/2003, (WE) nr 1775/2004, (WE) nr 1686/2005 i (WE) nr 164/2007 oraz ustalające wysokość opłat produkcyjnych dla sektora cukru na lata gospodarcze 2002/2003, 2003/2004, 2004/2005 i 2005/2006, w zakresie jego przepisów innych niż przepisy art. 3, które zostały już uchylone w wyniku stwierdzenia nieważności art. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1686/2005 z dnia 14 października 2005 r. ustalającego kwoty opłat produkcyjnych oraz współczynnik dodatkowej opłaty w sektorze cukru na rok gospodarczy 2004/2005 wyrokiem Sądu Unii Europejskiej z dnia 29 września 2011 r. w sprawie T-4/06 Polska przeciwko Komisji, jest nieważne.

                           2)

                           W braku odnośnych przepisów prawa Unii do danego państwa członkowskiego należy określenie w prawie krajowym kursu wymiany mającego zastosowanie do zwrotu nadpłaconych opłat produkcyjnych w sektorze cukru.

                           3)

                           Na podstawie prawa Unii podmioty mające prawo do zwrotu kwot zapłaconych nienależnie z tytułu opłat produkcyjnych w sektorze cukru ustalonych w nieważnym rozporządzeniu mają również prawo do zapłaty związanych z tym odsetek. Sąd krajowy nie może w ramach swobodnego uznania odmówić zapłaty odsetek od kwot pobranych przez państwo członkowskie na podstawie nieważnego rozporządzenia z tego powodu, że to państwo członkowskie nie może dochodzić odpowiednich odsetek z zasobów własnych Unii Europejskiej.

                     Podpisy

            (
            *1
         )	Języki postępowania: niemiecki, angielski i francuski.


title: Wyrok Trybunału (szósta izba) z dnia 15 lipca 2004 r. # Betriebsrat der Firma ADS Anker GmbH przeciwko ADS Anker GmbH. # Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Arbeitsgericht Bielefeld - Niemcy. # Polityka społeczna - Artykuły 4 i 11 dyrektywy 94/45/WE - Europejska rada zakładowa - Informowanie i konsultowanie z pracownikami w przedsiębiorstwach o zasięgu wspólnotowym - Obowiązek centralnego kierownictwa udzielenia określonych informacji przedstawicielom pracowników. # Sprawa C-349/01.

text:
      Sprawa C-349/01
      Betriebsrat der Firma ADS Anker GmbH
      przeciwko
      ADS Anker GmbH
      (wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Arbeitsgericht Bielefeld)
      Polityka społeczna – Artykuły 4 i 11 dyrektywy 94/45/WE – Europejska rada zakładowa – Informowanie i konsultowanie z pracownikami w przedsiębiorstwach o zasięgu wspólnotowym – Obowiązek centralnego kierownictwa udzielenia określonych informacji przedstawicielom pracowników
      Streszczenie wyroku
      Polityka społeczna – Informowanie i konsultowanie z pracownikami w przedsiębiorstwach o zasięgu wspólnotowym – Dyrektywa 94/45
            – Informacje niezbędne dla podjęcia negocjacji w celu ustanowienia europejskiej rady zakładowej – Wniosek skierowany do przedsiębiorstwa
            z grupy przedsiębiorstw, które nie posiada takich informacji – Obowiązek udzielenia powyższych informacji przez centralne
            kierownictwo grupy lub jednostkę uznawaną za centralne kierownictwo w rozumieniu art. 4 ust. 2 dyrektywy
      (dyrektywa Rady 94/45, art. 4 ust. 1 i ust. 2 akapit drugi oraz art. 11)
      Artykuł 4 ust. 1 i art. 11 dyrektywy Rady 94/45 w sprawie ustanowienia [e]uropejskiej [r]ady [z]akładowej lub trybu informowania
         i konsultowania [z] pracownik[ami] w przedsiębiorstwach lub w grupach przedsiębiorstw o zasięgu wspólnotowym należy interpretować
         w ten sposób, że Państwa Członkowskie są zobowiązane do nałożenia na przedsiębiorstwo z siedzibą na ich terytorium, które
         stanowi centralne kierownictwo grupy przedsiębiorstw o zasięgu wspólnotowym w rozumieniu art. 2 ust. 1 lit. e) i art. 3 ust.
         1 dyrektywy, lub na jednostkę uznawaną za centralne kierownictwo w rozumieniu art. 4 ust. 2 akapit drugi dyrektyw, obowiązku
         udzielenia innemu przedsiębiorstwu wchodzącemu w skład tej samej grupy, z siedzibą w innym Państwie Członkowskim, informacji,
         których od tego innego przedsiębiorstwa domagają się przedstawiciele jego pracowników, w sytuacji gdy to inne przedsiębiorstwo
         informacji tych nie posiada, a są one niezbędne do podjęcia negocjacji w celu ustanowienia europejskiej rady zakładowej.

      (por. pkt 67 i sentencja)

WYROK TRYBUNAŁU (szósta izba)
      z dnia 15 lipca 2004 r. (*)

      Polityka społeczna – Artykuły 4 i 11 dyrektywy 94/45/WE – Europejska rada zakładowa – Informowanie i konsultowanie z pracownikami w przedsiębiorstwach o zasięgu wspólnotowym – Obowiązek centralnego kierownictwa udzielenia określonych informacji przedstawicielom pracowników
      W sprawie C‑349/01
      mającej za przedmiot skierowany do Trybunału, na podstawie art. 234 WE, przez Arbeitsgericht Bielefeld (Niemcy) wniosek o wydanie,
         w ramach zawisłego przed tym sądem sporu między

      Betriebsrat der Firma ADS Anker GmbH
      a
      ADS Anker GmbH,
      orzeczenia w trybie prejudycjalnym w przedmiocie wykładni art. 4 i 11 dyrektywy Rady 94/45/WE z dnia 22 września 1994 r. w sprawie
         ustanowienia [e]uropejskiej [r]ady [z]akładowej lub trybu informowania i konsultowania [z] pracownik[ami] w przedsiębiorstwach
         lub w grupach przedsiębiorstw o zasięgu wspólnotowym (Dz.U. L 254, str. 64),

      TRYBUNAŁ (szósta izba),
      w składzie: V. Skouris, pełniący obowiązki prezesa szóstej izby, C. Gulmann, J.‑P. Puissochet, F. Macken (sprawozdawca) i N. Colneric,
         sędziowie,

      rzecznik generalny: A. Tizzano,
      sekretarz: H. A. Rühl, główny administrator,
      rozważywszy uwagi na piśmie przedstawione:
      –        w imieniu Betriebsrat der Firma ADS Anker GmbH przez I. Seefried, Rechtsanwältin,
      –        w imieniu ADS Anker GmbH przez U. Simdorna, Rechtsanwalt,
      –        w imieniu rządu niemieckiego przez W.‑D. Plessinga, działającego w charakterze pełnomocnika,
      –        w imieniu Komisji Wspólnot Europejskich przez J. Sacka oraz H. Kreppela, działających w charakterze pełnomocników,
      uwzględniając sprawozdanie na rozprawę,
      po wysłuchaniu uwag Betriebsrat der Firma ADS Anker GmbH, ADS Anker GmbH oraz Komisji na rozprawie w dniu 5 grudnia 2002 r.,
      po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 27 lutego 2003 r.,
      wydaje następujący
      Wyrok
      1        Postanowieniem z dnia 24 lipca 2001 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 17 września 2001 r., Arbeitsgericht Bielefeld przedłożył,
         na podstawie art. 234 WE, dwa pytania prejudycjalne dotyczące wykładni art. 4 i 11 dyrektywy Rady 94/45/WE z dnia 22 września
         1994 r. w sprawie ustanowienia [e]uropejskiej [r]ady [z]akładowej lub trybu informowania i konsultowania [z] pracownik[ami]
         w przedsiębiorstwach lub w grupach przedsiębiorstw o zasięgu wspólnotowym (Dz.U. L 254, str. 64, zwanej dalej „dyrektywą”).

      2        Pytania te powstały w ramach sporu zaistniałego między Betriebsrat der Firma ADS Anker GmbH (radą zakładową spółki ADS Anker
         GmbH, zwaną dalej „radą zakładową”) a spółką ADS Anker GmbH (zwaną dalej „ADS Anker”) z powodu nieuwzględnienia przez spółkę
         wniosku rady zakładowej o udzielenie pewnych informacji w celu utworzenia europejskiej rady zakładowej.

       Ramy prawne
       Uregulowania wspólnotowe
      3        Zgodnie z motywem jedenastym dyrektywy:

      „niezbędne jest przyjęcie odpowiednich przepisów celem zapewnienia właściwego informowania i konsultowania [z] pracownik[ami]
         zatrudniony[mi] w przedsiębiorstwach o zasięgu wspólnotowym [lub w grupach przedsiębiorstw o zasięgu wspólnotowym], w przypadku
         gdy decyzje ich dotyczące są podejmowane w innym Państwie Członkowskim niż to, w którym są zatrudnieni”.

      4        Z motywu dwunastego dyrektywy wynika, że „w celu zapewnienia właściwego informowania i konsultowania [z] pracownik[ami], zatrudniony[mi]
         w przedsiębiorstwach lub grupach przedsiębiorstw działających na terenie dwóch lub kilku Państw Członkowskich, konieczne jest
         powołanie [e]uropejskich [r]ad [z]akładowych lub ustanowienie innego trybu ponadnarodowego informowania i konsultowania [z]
         pracownik[ami]”.

      5        Motyw trzynasty dyrektywy brzmi następująco:

      „[…] konieczne jest sformułowanie definicji pojęcia przedsiębiorstwa sprawującego kontrolę, odnoszącego się wyłącznie do niniejszej
         dyrektywy i nieprzesądzającego o definicjach pojęć grupy i kontroli, które mogłyby być wykorzystane w tworzonych w przyszłości
         aktach prawnych”.

      6        Zgodnie z motywem czternastym dyrektywy:

      „mechanizmy informowania i konsultowania [z] pracownik[ami] tych przedsiębiorstw lub grup przedsiębiorstw muszą dotyczyć wszystkich
         znajdujących się w Państwach Członkowskich zakładów pracy lub, w zależności od przypadku, wszystkich przedsiębiorstw należących
         do grupy, niezależnie od tego, czy centralne kierownictwo przedsiębiorstwa sprawującego kontrolę nad grupą znajduje się na
         terytorium Państw Członkowskich, czy nie”.

      7        Artykuł 1 ust. 1 i 2 dyrektywy stanowi:

      „1.      Celem niniejszej dyrektywy jest wzmocnienie prawa do informowania i konsultowania [z] pracownik[ami] przedsiębiorstw lub grup
         przedsiębiorstw o zasięgu wspólnotowym.

      2.      W tym celu ustanawia się w każdym przedsiębiorstwie i grupie przedsiębiorstw o zasięgu wspólnotowym [e]uropejską [r]adę [z]akładową
         lub inny tryb informowania i konsultowania [z] pracownik[ami] na wniosek przedstawiony w trybie określonym w art. 5 ust. 1,
         w celu informowania i konsultowania [z] pracownik[ami] zgodnie z warunkami, trybem i skutkami określonymi w niniejszej dyrektywie”.

      8        Artykuł 2 ust. 1 lit. a)‑e) sformułowany jest w następujący sposób:

      „Do celów niniejszej dyrektywy:
      a)      »przedsiębiorstwo o zasięgu wspólnotowym« oznacza przedsiębiorstwo zatrudniające co najmniej 1000 pracowników w Państwach
         Członkowskich oraz co najmniej 150 pracowników w każdym z przynajmniej dwóch Państw Członkowskich;

      b)      »grupa przedsiębiorstw« oznacza przedsiębiorstwo sprawujące kontrolę oraz przedsiębiorstwa kontrolowane;
      c)      »grupa przedsiębiorstw o zasięgu wspólnotowym« oznacza grupę przedsiębiorstw, która spełnia następujące warunki:
      –        zatrudnia co najmniej 1000 pracowników w Państwach Członkowskich,
      –        obejmuje przynajmniej dwa przedsiębiorstwa wchodzące w skład grupy w różnych Państwach Członkowskich,
      oraz
      –        co najmniej jedno przedsiębiorstwo wchodzące w skład grupy zatrudnia co najmniej 150 pracowników w jednym Państwie Członkowskim
         oraz co najmniej jedno inne przedsiębiorstwo z grupy zatrudnia co najmniej 150 pracowników w innym Państwie Członkowskim;

      d)      »przedstawiciele pracowników« oznaczają przedstawicieli pracowników określonych przez ustawodawstwo i/lub praktykę krajową;
      e)      »centralne kierownictwo« oznacza centralne kierownictwo przedsiębiorstwa o zasięgu wspólnotowym lub przedsiębiorstwa sprawującego
         kontrolę w przypadku grupy przedsiębiorstw o zasięgu wspólnotowym”.

      9        Artykuł 3 ust. 1 i 2 dyrektywy brzmi następująco:

      „1.      Do celów niniejszej dyrektywy za »przedsiębiorstwo sprawujące kontrolę« uważa się przedsiębiorstwo, które może wywierać dominujący
         wpływ na inne przedsiębiorstwo (»przedsiębiorstwo kontrolowane«) na mocy, między innymi, tytułu własności, udziału finansowego
         lub obowiązujących w nim reguł.

      2.      Za zdolność wywierania dominującego wpływu, bez uszczerbku dla możliwości udowodnienia, iż jest inaczej, uważa się sytuacje,
         kiedy przedsiębiorstwo bezpośrednio lub pośrednio:

      a)      posiada większość subskrybowanego kapitału innego przedsiębiorstwa;
      lub
      b)      kontroluje większość głosów, związanych z udziałami w kapitale innego przedsiębiorstwa;
      lub
      c)      może mianować ponad połowę członków organu administracyjnego, kierowniczego lub nadzorczego innego przedsiębiorstwa”.
      10      Artykuł 3 ust. 6 dyrektywy stanowi, że „[u]stawodawstwem właściwym dla określenia, czy przedsiębiorstwo jest »przedsiębiorstwem
         sprawującym kontrolę«, jest ustawodawstwo Państwa Członkowskiego, któremu podlega dane przedsiębiorstwo”.

      11      Artykuł 4 ust. 1‑3 dyrektywy przewiduje, że:

      „1. Centralne kierownictwo jest odpowiedzialne za zapewnienie warunków i środków koniecznych do ustanowienia [e]uropejskiej
         [r]ady [z]akładowej lub trybu informowania i konsultowania [z] pracownik[ami], o których mowa w art. 1 ust. 2, w przedsiębiorstwie
         i w grupach przedsiębiorstw o zasięgu wspólnotowym.

      2. W przypadku gdy siedziba centralnego kierownictwa nie znajduje się w Państwie Członkowskim, obowiązek, o którym mowa w ust. 1,
         spoczywa na przedstawicielu centralnego kierownictwa w Państwie Członkowskim, którego w razie potrzeby należy powołać.

      W razie braku takiego przedstawiciela obowiązek, o którym mowa w ust. 1, spoczywa na kierownictwie zakładu pracy lub przedsiębiorstwa
         wchodzącego w skład grupy, które zatrudnia największą liczbę pracowników w danym Państwie Członkowskim.

      3. Do celów niniejszej dyrektywy za centralne kierownictwo uznaje się przedstawiciela lub przedstawicieli, a w razie ich braku
         kierownictwo, o którym mowa w akapicie drugim ust. 2”.

      12      Zgodnie z brzmieniem art. 5 ust. 1 i 2 dyrektywy:

      „1. Aby osiągnąć cel wyznaczony w art. 1 ust. 1, centralne kierownictwo podejmuje z własnej inicjatywy lub na pisemny wniosek
         przynajmniej 100 pracowników lub ich przedstawicieli z przynajmniej dwóch przedsiębiorstw lub zakładów pracy, zlokalizowanych
         w co najmniej dwóch różnych Państwach Członkowskich, negocjacje dotyczące utworzenia [e]uropejskiej [r]ady [z]akładowej lub
         ustanowienia trybu informowania i konsultowania [z] pracownik[ami].

      2. W tym celu tworzy się specjalny zespół negocjacyjny [..]”.
      13      Na podstawie art. 6 ust. 1 dyrektywy „[c]entralne kierownictwo oraz specjalny zespół negocjacyjny zobowiązani są do negocjacji
         w duchu współpracy, w celu zawarcia umowy w sprawie szczegółowych sposobów informowania i konsultowania [z] pracownik[ami],
         przewidzianej w art. 1 ust. 1”.

      14      Artykuł 11 ust. 1‑3 dyrektywy stanowi:

      „1. Każde Państwo Członkowskie zapewnia, aby kierownictwo zakładów pracy przedsiębiorstwa o zasięgu wspólnotowym i kierownictwo
         przedsiębiorstw wchodzących w skład grupy przedsiębiorstw o zasięgu wspólnotowym znajdujących się na jego terytorium oraz
         przedstawiciele ich pracowników lub, w zależności od przypadku, ich pracownicy, wypełniali przewidziane przez niniejszą dyrektywę
         obowiązki, niezależnie od tego, czy centralne kierownictwo znajduje się na terytorium Państwa Członkowskiego, czy poza nim.

      2. Państwa Członkowskie zobowiązane są zapewnić udostępnienie przez przedsiębiorstwa informacji o liczbie pracowników, o której
         mowa w art. 2 ust. 1 lit. a) i art. 2 ust. 1 lit. c) na wniosek stron, do których ma zastosowanie niniejsza dyrektywa.

      3. Państwa Członkowskie zapewniają odpowiednie środki w przypadku nieprzestrzegania niniejszej dyrektywy; w szczególności
         zapewniają ustanowienie właściwego administracyjnego lub sądowego trybu postępowania, tak aby umożliwić egzekwowanie obowiązków
         wynikających z niniejszej dyrektywy”.

      15      Artykuł 14 ust. 1 dyrektywy przewiduje, że Państwa Członkowskie w terminie do dnia 22 września 1996 r. wprowadzą w życie przepisy
         ustawowe, wykonawcze i administracyjne konieczne do wdrożenia niniejszej dyrektywy lub najpóźniej do tego dnia upewnią się,
         że partnerzy społeczni wprowadzą w drodze umowy wymagane postanowienia. Państwa Członkowskie są zobowiązane do podjęcia wszelkich
         koniecznych działań, umożliwiających im stałe zagwarantowanie osiągania celów przewidzianych w tej dyrektywie. Państwa Członkowskie
         niezwłocznie powiadamiają o tym Komisję.

       Uregulowania krajowe
      16      Gesetz über Europäische Betriebsräte (ustawa dotycząca europejskich rad zakładowych) z dnia 28 października 1996 r. (BGBl.
         1996 I, str. 1548, zwana dalej „EBRG”) ma na celu transpozycję dyrektywy do prawa niemieckiego.

      17      Zgodnie z § 2 ust. 1 EBRG ustawa ta znajduje zastosowanie do przedsiębiorstw, które prowadzą działalność na terenie Wspólnoty
         i mają siedzibę na terytorium Niemiec, jak również do grup przedsiębiorstw mających siedzibę na terenie Wspólnoty, o ile przedsiębiorstwo
         sprawujące kontrolę ma siedzibę na terytorium Niemiec.

      18      Zgodnie z § 2 ust. 2 EBRG:

      „W przypadku gdy centralne kierownictwo nie znajduje się w Państwie Członkowskim, lecz gdy istnieje kierownictwo lokalne oddelegowane
         dla przedsiębiorstw lub zakładów mających siedzibę w Państwach Członkowskich, niniejsza ustawa stosuje się od chwili, gdy
         to oddelegowane kierownictwo lokalne będzie miało siedzibę na terytorium Niemiec. W braku oddelegowanego kierownictwa lokalnego
         niniejsza ustawa stosuje się, w przypadku gdy centralne kierownictwo wyznaczy zakład lub przedsiębiorstwo jako swego przedstawiciela
         na terytorium Niemiec. Jeżeli przedstawiciel nie zostanie wyznaczony, niniejsza ustawa stosuje się, o ile zakład lub przedsiębiorstwo
         zlokalizowane na terytorium Niemiec zatrudnia największą liczbę pracowników w porównaniu z innymi zakładami przedsiębiorstwa
         lub innymi przedsiębiorstwami grupy zlokalizowanymi w innych Państwach Członkowskich. Wymienione organy uważane są za równoważne
         z centralnym kierownictwem”.

      19      Definicja pojęcia „grupa przedsiębiorstw o zasięgu wspólnotowym” zawarta w § 3 ust. 2 EBRG jest analogiczna do tej, jaka figuruje
         w art. 2 ust. 1 lit. c) dyrektywy.

      20      Przepis § 5 EBRG, przyjęty w celu przetransponowania art. 11 dyrektywy, stanowi:

      „1.      Kierownictwo centralne jest zobowiązane do udzielenia przedstawicielom pracowników na ich żądanie informacji dotyczących średniej
         liczby pracowników i ich podziału na poszczególne Państwa Członkowskie, przedsiębiorstwa i zakłady, jak również dotyczących
         struktury przedsiębiorstwa lub grupy przedsiębiorstw.

      2.      Rada zakładowa lub łączna rada zakładowa może korzystać z prawa przyznanego w ust. 1 również względem lokalnego kierownictwa
         zakładu lub przedsiębiorstwa; kierownictwo to jest obowiązane do uzyskania od kierownictwa centralnego informacji i dokumentów
         niezbędnych dla udzielenia żądanych informacji”.

      21      Definicja pojęcia „przedsiębiorstwo sprawujące kontrolę” zawarta w § 6 EBRG jest analogiczna do tej, jaka figuruje w art. 3
         dyrektywy.

       Postępowanie przed sądem krajowym i pytania prejudycjalne
      22      Z postanowienia odsyłającego wynika, że ADS Anker, przedsiębiorstwo mające siedzibę w Niemczech, należy do grupy przedsiębiorstw
         o zasięgu wspólnotowym w rozumieniu art. 2 ust. 1 lit. c) dyrektywy (zwanej dalej „grupą Anker”).

      23      Spółka Anker BV z siedzibą w Niderlandach posiada całość udziałów ADS Anker i pozostałych przedsiębiorstw wchodzących w skład
         grupy Anker, mających siedziby w Szwecji, Norwegii, Danii, Finlandii, Zjednoczonym Królestwie, Niderlandach, Austrii, Francji,
         Belgii i na Węgrzech. Siedziba spółki matki Anker BV, Anker Systems GmbH, mieści się w Szwajcarii, tj. poza terytorium Państw
         Członkowskich.

      24      Zgodnie z postanowieniem odsyłającym przedsiębiorstwem grupy Anker, które zatrudnia największą liczbę pracowników w Państwie
         Członkowskim w rozumieniu art. 4 ust. 2 akapit drugi dyrektywy, jest przedsiębiorstwo RIVA z siedzibą w Zjednoczonym Królestwie.
         Spółka ta zatrudnia około 1000 pracowników, a Anker BV nabyła ją pod koniec 1999 r.

      25      Według sądu krajowego centralnym kierownictwem grupy jest albo przedsiębiorstwo RIVA, które może być traktowane jako jednostka
         uznawana za centralne kierownictwo w rozumieniu art. 4 ust. 2 akapit drugi oraz ust. 3 dyrektywy, albo Anker BV, które stanowi
         centralne kierownictwo przedsiębiorstwa sprawującego kontrolę w rozumieniu art. 2 ust. 1 lit. e) i art. 3 ust. 1dyrektywy.

      26      W grupie Anker nie została utworzona europejska rada zakładowa ani nie wprowadzono trybu informowania i konsultowania z pracownikami.

      27      Rada zakładowa ADS Anker zwróciła się na podstawie § 5 ust. 2 EBRG do grupy Anker o przekazanie informacji, o których mowa
         w ust. 1 tego przepisu, jak również o podanie nazw organów reprezentujących pracowników oraz nazwisk ich przedstawicieli,
         którzy w imieniu pracowników przedsiębiorstw lub przedsiębiorstw od nich zależnych powinni uczestniczyć w tworzeniu europejskiej
         rady zakładowej.

      28      ADS Anker odpowiedziała, że uwzględnienie tego wniosku nie jest możliwe z uwagi na to, że zarówno bezpośrednia spółka matka
         – Anker BV, jak i spółka matka grupy – Anker Systems GmbH, odmówiły podania żądanych informacji. Dodała przy tym, że – jej
         zdaniem – EBRG nie przewiduje prawa do informacji skutecznego wobec pozostałych przedsiębiorstw grupy, mających siedziby w innych
         Państwach Członkowskich.

      29      Wobec odmowy udostępnienia informacji rada zakładowa wniosła sprawę do Arbeitsgericht Bielefeld.

      30      Sąd ten zauważa, że pracodawca nie powinien ograniczać się do pouczenia rady zakładowej, że może ona samodzielnie zdobyć potrzebne
         jej informacje, kierując zapytania do rejestrów handlowych lub korzystając z innych źródeł. To właśnie centralne kierownictwo
         jest odpowiedzialne za stworzenie warunków niezbędnych do ustanowienia europejskiej rady zakładowej lub trybu informowania
         i konsultowania z pracownikami.

      31      Sąd krajowy przytacza również argument ADS Anker, zgodnie z którym nie jest ona w stanie udzielić żądanych informacji, jako
         że zarówno spółka Anker BV, jak i spółka matka, Anker Systems GmbH, odmówiły dostarczenia danych, niezbędnych dla udzielenia
         informacji pracownikom.

      32      Zdaniem Arbeitsgericht Bielefeld, skoro EBRG jest ustawą krajową, jej zakres stosowania może obejmować jedynie terytorium
         Niemiec, a zatem nie nakłada ona na te przedsiębiorstwa wchodzące w skład grupy, które nie mają siedziby w Niemczech, obowiązku
         dostarczania określonych informacji przedsiębiorstwom z siedzibą na terytorium Niemiec.

      33      Niemniej jednak, według sądu krajowego, argument pracodawcy, iż nie jest on w stanie udzielić informacji żądanych przez pracowników,
         nie może zasługiwać na uwzględnienie wówczas, gdy pracodawca ten, na podstawie przepisów przyjętych przez pozostałe Państwa
         Członkowskie w celu przetransponowania dyrektywy, ma możliwość zobowiązania centralnego kierownictwa z siedzibą w innym Państwie
         Członkowskim do przekazania niezbędnych informacji przedsiębiorstwom grupy, których siedziba znajduje się na terytorium Niemiec.

      34      Sąd ten zauważa jednak, że dyrektywa nie zawiera przepisu, który wprost odnosiłby się do takiego horyzontalnego prawa do informacji,
         przysługującego przedsiębiorstwu grupy względem centralnego kierownictwa z siedzibą w innym Państwie Członkowskim.

      35      Uznając, że rozstrzygnięcie zawisłego przed nim sporu zależy od wykładni dyrektywy, Arbeitsgericht Bielefeld postanowił zawiesić
         postępowanie w sprawie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:

      „1)      Czy dyrektywa 94/95 […], a w szczególności art. 4 i 11, nakłada na przedsiębiorstwo z siedzibą w Zjednoczonym Królestwie,
         które jest uznawane za centralne kierownictwo w rozumieniu art. 4 ust. 2 akapit drugi i ust. 3 dyrektywy, lub na przedsiębiorstwo
         z siedzibą w Królestwie Niderlandów, które stanowi centralne kierownictwo przedsiębiorstwa sprawującego kontrolę w rozumieniu
         art. 2 ust. 1 lit. e) i art. 3 ust. 1 dyrektywy, obowiązek udzielenia innemu przedsiębiorstwu, które ma siedzibę w Republice
         Federalnej Niemiec i należy do tej samej grupy przedsiębiorstw, informacji dotyczących przedsiębiorstw wchodzących w skład
         grupy i zakładów, ich formy prawnej, sposobu reprezentacji, jak również średniej liczby pracowników i ich podziału na poszczególne
         Państwa Członkowskie i przedsiębiorstwa?

      2)      W przypadku odpowiedzi twierdzącej na pytanie pierwsze: czy obowiązek udzielenia informacji dotyczy również nazw organów reprezentujących
         pracowników oraz nazwisk ich przedstawicieli, którzy w imieniu pracowników przedsiębiorstw lub przedsiębiorstw od nich zależnych
         powinni uczestniczyć w tworzeniu europejskiej rady zakładowej?”.

       W przedmiocie pytań prejudycjalnych
       Uwagi przedstawione Trybunałowi
      36      Po pierwsze, co się tyczy kwestii, czy na mocy dyrektywy spoczywa na centralnym kierownictwie lub jednostce uznawanej za centralne
         kierownictwo obowiązek dostarczenia innemu przedsiębiorstwu grupy określonych informacji w celu ustanowienia europejskiej
         rady zakładowej, rada zakładowa, rząd niemiecki i Komisja przypominają, że na podstawie art. 4 dyrektywy centralne kierownictwo
         jest odpowiedzialne za zapewnienie warunków i środków koniecznych do ustanowienia europejskiej rady zakładowej w przedsiębiorstwie
         i w grupach przedsiębiorstw o zasięgu wspólnotowym. Ich zdaniem, dla pełnej skuteczności dyrektywy niezbędne jest, aby centralne
         kierownictwo przedsiębiorstwa lub grupy przedsiębiorstw było obowiązane do udzielenia przedstawicielom pracowników informacji
         pozwalających im na stwierdzenie, czy w danym przedsiębiorstwie lub grupie przedsiębiorstw powinna zostać ustanowiona europejska
         rada zakładowa, a jeśli tak, to czy może zostać utworzony specjalny zespół negocjacyjny.

      37      Według rady zakładowej fakt, że centralne kierownictwo zobowiązane jest do przekazania odpowiednich informacji na mocy § 5
         ust. 2 EBRG również wtedy, gdy nie podlega terytorialnemu zakresowi stosowania EBRG, lecz mieści się w innym Państwie Członkowskim,
         wynika nie tylko z dyrektywy, lecz również z celu, w jakim tworzona jest europejska rada zakładowa, którym to celem jest transgraniczne
         informowanie i konsultowanie z pracownikami. Gdyby stosowanie § 5 ust. 2 EBRG było ograniczone do terytorium niemieckiego,
         uzyskanie przez przedstawicieli pracowników informacji potrzebnych dla ustanowienia europejskich rad zakładowych byłoby do
         tego stopnia utrudnione, że z trudem byłoby możliwe osiągnięcie celu dyrektywy, a nadto wiązałoby się to z niepotrzebnymi
         kosztami, procedurami i stratą czasu.

      38      Komisja uważa, że w zakresie obowiązków nałożonych na centralne kierownictwo w art. 4 dyrektywy – niezależnie od tego, którego
         Państwa Członkowskiego by to dotyczyło – mało istotne jest, czy pracownicy wykonują swoje słuszne prawo do uzyskania informacji
         bezpośrednio w tym centralnym kierownictwie, czy też za pośrednictwem przedsiębiorstwa wchodzącego w skład grupy, jak ma to
         miejsce w Niemczech.

      39      ADS Anker twierdzi, że chociaż celem dyrektywy jest umożliwienie utworzenia europejskiej rady zakładowej, jej rezultatem nie
         może być zmuszenie spółki do wystąpienia na drogę sądową przeciwko spółce, która sprawuje nad nią kontrolę.

      40      Gdyby rada zakładowa kontrolowanego przedsiębiorstwa nie była w stanie uzyskać w tym przedsiębiorstwie informacji koniecznych
         do złożenia wniosku w trybie art. 5 ust. 1 dyrektywy z tego powodu, że przedsiębiorstwo to nie dysponuje takimi informacjami,
         należałoby uznać, że jej prawo do żądania informacji jest skuteczne względem spółki, która sprawuje kontrolę nad grupą, na
         podstawie przepisów wydanych w celu transpozycji dyrektywy do prawa krajowego.

      41      Po drugie, co się tyczy zakresu informacji, które centralne kierownictwo lub jednostka uważana za centralne kierownictwo są
         obowiązane udzielić, spełniając obowiązek informowania przewidziany w dyrektywie, zarówno rada zakładowa, jak i rząd niemiecki
         uważają, że zakres ten powinien być rozumiany szeroko w świetle znaczenia i celu dyrektywy.

      42      Według rady zakładowej prawo do informacji obejmuje informacje niezbędne dla dokonania oceny, czy w przedsiębiorstwie lub
         w grupie przedsiębiorstw należy utworzyć europejską radę zakładową. Przedstawiciele pracowników powinni również móc uzyskać
         informacje potrzebne do złożenia wniosku zgodnie z art. 5 dyrektywy w celu ustanowienia europejskiej rady zakładowej i utworzenia
         niezbędnego w tym celu specjalnego zespołu negocjacyjnego. Okoliczność, że w celu utworzenia specjalnego zespołu negocjacyjnego
         wniosek o ustanowienie europejskiej rady zakładowej powinien zostać złożony przez pracowników lub przedstawicieli pracowników
         pochodzących z co najmniej dwóch Państw Członkowskich, powoduje konieczność zdobycia wiedzy na temat innych organów reprezentujących
         pracowników oraz na temat ich członków.

      43      ADS Anker twierdzi natomiast, że wskazanie organów reprezentujących pracowników i ich przedstawicieli nie jest niezbędne do
         rozpoczęcia procesu negocjacji w celu powołania europejskiej rady zakładowej zgodnie z art. 5 ust. 1 dyrektywy.

      44      Nawiązując do wyroku z dnia 29 marca 2001 r. w sprawie C‑62/99 Bofrost*, Rec. str. I‑2579, Komisja utrzymuje, że skoro zdaniem
         sądu, do którego zwrócono się z wnioskiem o informację, nazwy organów reprezentujących pracowników i nazwiska ich przedstawicieli,
         którzy w imieniu pracowników przedsiębiorstw lub przedsiębiorstw od nich zależnych powinni uczestniczyć w tworzeniu europejskiej
         rady zakładowej, są informacjami niezbędnymi dla podjęcia negocjacji w celu ustanowienia takiej rady lub trybu ponadnarodowego
         informowania i konsultowania z pracownikami, zatem przedsiębiorstwo tej grupy powinno na żądanie wewnętrznych organów reprezentujących
         pracowników udostępnić im dane tego rodzaju, które samo ma lub jest w stanie uzyskać.

       Odpowiedź Trybunału
      45      Celem dyrektywy, zgodnie z jej motywem jedenastym, jak również art. 1 ust. 2, jest zapewnienie, aby pracownicy zatrudnieni
         w przedsiębiorstwach o zasięgu wspólnotowym lub grupach przedsiębiorstw o zasięgu wspólnotowym byli prawidłowo informowani
         i konsultowani w sytuacji, gdy decyzje, które ich dotyczą, są podejmowane w innym Państwie Członkowskim niż to, w którym pracują.

      46      Jak wynika z ogólnej logiki dyrektywy, przewiduje ona, że ponadnarodowe informowanie i konsultowanie z pracownikami jest w istocie
         zapewnione przez system negocjacji między centralnym kierownictwem a przedstawicielami pracowników (ww. wyrok w sprawie Bofrost*,
         pkt 29 oraz wyrok z dnia 13 stycznia 2004 r. w sprawie C‑440/00 Kühne & Nagel, dotychczas nieopublikowany w Zbiorze, pkt 40).

      47      W związku z tym europejska rada zakładowa lub tryb informowania i konsultowania z pracownikami jest ustanawiany w każdym przedsiębiorstwie
         o zasięgu wspólnotowym i w każdej grupie przedsiębiorstw o zasięgu wspólnotowym, o ile stosowny wniosek zostanie złożony zgodnie
         z procedurą przewidzianą w art. 5 ust. 1 dyrektywy.

      48      Na podstawie tego ostatniego przepisu, w przypadku grupy przedsiębiorstw o zasięgu wspólnotowym, centralne kierownictwo podejmuje
         z własnej inicjatywy lub na pisemny wniosek przynajmniej 100 pracowników lub ich przedstawicieli z przynajmniej dwóch przedsiębiorstw
         lub zakładów pracy, zlokalizowanych w co najmniej dwóch różnych Państwach Członkowskich, negocjacje dotyczące utworzenia europejskiej
         rady zakładowej.

      49      Artykuł 6 ust. 1 dyrektywy nakłada na specjalny zespół negocjacyjny, będący organem reprezentującym pracowników, utworzonym
         zgodnie z art. 5 ust. 2 tej dyrektywy, oraz na centralne kierownictwo obowiązek negocjacji w duchu współpracy, w celu zawarcia
         umowy w sprawie szczegółowych sposobów ustanowienia europejskiej rady zakładowej.

      50      Trybunał wskazał już, że dla zapewnienia pełnej skuteczności dyrektywy niezbędne jest zagwarantowanie zainteresowanym pracownikom
         dostępu do pewnych informacji pozwalających im na dokonanie oceny, czy mają prawo domagać się podjęcia negocjacji między centralnym
         kierownictwem a przedstawicielami pracowników, przy czym takie prawo do informacji stanowi wstępny warunek konieczny dla ustalenia,
         czy przedsiębiorstwo lub grupa przedsiębiorstw ma zasięg wspólnotowy, ustalenie takie zaś jest wstępnym warunkiem ustanowienia
         europejskiej rady zakładowej lub trybu ponadnarodowego informowania i konsultowania z pracownikami (ww. wyroki w sprawach
         Bofrost*, pkt 32 i 33 oraz Kühne & Nagel, pkt 46).

      51      Co się tyczy ustanowienia takiej rady, to do centralnego kierownictwa zgodnie z art. 4 ust. 1 dyrektywy należy zapewnienie
         warunków i środków koniecznych do jej ustanowienia. Obowiązek ten obejmuje również udzielenie informacji, które są niezbędne
         przedstawicielom pracowników dla podjęcia negocjacji w celu ustanowienia europejskiej rady zakładowej (zob. ww. wyrok w sprawie
         Kühne & Nagel, pkt 49 i 51).

      52      Centralne kierownictwo to kierownictwo przedsiębiorstwa sprawującego kontrolę, czyli tego, które może wywierać dominujący
         wpływ na wszystkie kontrolowane przedsiębiorstwa grupy w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 2 dyrektywy. Jest to przedsiębiorstwo,
         które z racji tego dominującego wpływu ma możliwość żądania od pozostałych przedsiębiorstw wchodzących w skład grupy informacji
         niezbędnych do podjęcia negocjacji i zobowiązania ich do udzielenia mu tych informacji, co umożliwia mu przekazanie ich przedstawicielom
         pracowników (zob. też podobnie ww. wyrok w sprawie Kühne & Nagel, pkt 52 i 54).

      53      Ponadto w celu zagwarantowania realizacji celu dotyczącego prawa pracowników do uzyskania tych informacji, dyrektywa przewiduje
         nawet w art. 4 ust. 2 odpowiednio akapity pierwszy i drugi, że w przypadku gdy siedziba centralnego kierownictwa nie znajduje
         się w Państwie Członkowskim, obowiązek, o którym mowa w ust. 1, spoczywa na przedstawicielu centralnego kierownictwa w Państwie
         Członkowskim, a w razie braku takiego przedstawiciela na kierownictwie zakładu pracy lub przedsiębiorstwa wchodzącego w skład
         grupy, które zatrudnia największą liczbę pracowników w danym Państwie Członkowskim, to jest na jednostce uznawanej za centralne
         kierownictwo.

      54      Pozostałe przedsiębiorstwa wchodzące w skład grupy obowiązane są, w celu zapewnienia pełnej skuteczności dyrektywy, do udzielenia
         pomocy jednostce uznawanej za centralne kierownictwo w wypełnieniu zasadniczego obowiązku, o którym mowa w art. 4 ust. 1 dyrektywy.
         Prawo do uzyskania informacji od takiej jednostki uznawanej za centralne kierownictwo rodzi po stronie kierownictw pozostałych
         przedsiębiorstw wchodzących w skład grupy obowiązek przekazania jej tego rodzaju informacji, które posiadają lub są w stanie
         uzyskać (ww. wyrok w sprawie Kühne & Nagel, pkt 59).

      55      W niniejszej sprawie zasadniczym pytaniem, które się nasuwa, jest kwestia, czy centralne kierownictwo lub jednostka uznawana
         za centralne kierownictwo jest na mocy dyrektywy zobowiązana również do udzielenia informacji niezbędnych do podjęcia negocjacji
         w celu ustanowienia europejskiej rady zakładowej kontrolowanemu przedsiębiorstwu wchodzącemu w skład grupy, jeśli wniosek
         o udzielenie informacji został skierowany przez przedstawicieli pracowników do tego kontrolowanego przedsiębiorstwa, oraz
         czy zgodnie z dyrektywą takie kontrolowane przedsiębiorstwo ma prawo żądać, aby te informacje zostały mu przekazane.

      56      Zarówno z celu, jak i z logiki dyrektywy wynika, że obowiązki, które na mocy art. 4 ust. 1 dyrektywy ciążą na centralnym kierownictwie
         lub jednostce uznawanej za centralne kierownictwo, należy rozumieć w ten sposób, że obejmują one zarówno obowiązek udzielenia
         informacji niezbędnych do podjęcia negocjacji w celu ustanowienia europejskiej rady zakładowej bezpośrednio przedstawicielom
         pracowników, jak i obowiązek udzielenia tych informacji przedstawicielom pracowników za pośrednictwem ich przedsiębiorstwa
         wchodzącego w skład grupy, do którego w pierwszej kolejności zwrócili się oni o te informacje.

      57      Wszelka inna wykładnia obowiązków ciążących na centralnym kierownictwie lub jednostce uznawanej za centralne kierownictwo
         na mocy art. 4 ust. 1 dyrektywy mogłaby osłabić jej pełną skuteczność, o której Trybunał wypowiadał się w ww. wyrokach w sprawach
         Bofrost* i Kühne & Nagel.

      58      Celem dyrektywy jest nałożenie na wszystkie przedsiębiorstwa wchodzące w skład grupy obowiązków, które mają ułatwić ustanowienie
         europejskich rad zakładowych (zob. podobnie ww. wyrok w sprawie Bofrost*, pkt 31 i 35). Jak już wcześniej Trybunał zauważył,
         dla osiągnięcia celu dyrektywy konieczne jest, aby nałożone przez nią obowiązki były wypełniane w taki sposób, by umożliwić
         zainteresowanym pracownikom lub ich przedstawicielom uzyskanie dostępu do informacji niezbędnych dla dokonania oceny, czy
         mają oni prawo domagać się podjęcia negocjacji, czy też prawo takie im nie przysługuje (ww. wyrok w sprawie Bofrost*, pkt 38).

      59      Zawężająca wykładnia obowiązku przewidzianego w art. 4 ust. 1 dyrektywy, polegająca na przyjęciu, że przepis ten znajduje
         zastosowanie wyłącznie w sytuacjach, gdy przedstawiciele pracowników zwracają się o udzielenie informacji bezpośrednio do
         centralnego kierownictwa lub jednostki uznawanej za centralne kierownictwo, bezzasadnie ograniczałaby zakres tego przepisu,
         a tym samym dyrektywy, a nawet mogłaby zniechęcić pracowników do skorzystania z praw, które dyrektywa im przyznaje.

      60      Artykuł 4 ust. 1 dyrektywy ustanawia zatem zarówno obowiązek bezpośredniego udzielenia przedstawicielom pracowników określonych
         informacji w celu ustanowienia europejskiej rady zakładowej, jak i udzielenia im tych informacji za pośrednictwem przedsiębiorstwa
         wchodzącego w skład grupy, do którego wpłynął tego rodzaju wniosek przedstawicieli pracowników.

      61      Ponadto na podstawie art. 14 ust. 1 dyrektywy Państwa Członkowskie są zobowiązane do podjęcia wszelkich koniecznych działań,
         umożliwiających im stałe zagwarantowanie osiągania celów przewidzianych w dyrektywie. Zgodnie z art. 11 ust. 3 dyrektywy zapewniają
         one odpowiednie środki w przypadku nieprzestrzegania niniejszej dyrektywy; w szczególności zapewniają ustanowienie właściwego
         administracyjnego lub sądowego trybu postępowania, tak aby umożliwić egzekwowanie wynikających z niej obowiązków. Aby cel
         dyrektywy mógł zostać osiągnięty, Państwa Członkowskie powinny podjąć wszelkie niezbędne środki dla zapewnienia całkowitego
         wykonania obowiązków wynikających z art. 4 ust. 1 i art. 11 tej dyrektywy (zob. podobnie ww. wyrok w sprawie Kühne & Nagel,
         pkt 61).

      62      Co się tyczy rodzaju informacji, których centralne kierownictwo lub jednostka uznawana za centralne kierownictwo powinna udzielić
         zgodnie z tym obowiązkiem informowania, należy przede wszystkim przypomnieć, że art. 11 ust. 2 dyrektywy mówi wprost, że Państwa
         Członkowskie zobowiązane są zapewnić udzielenie przez przedsiębiorstwa informacji o liczbie pracowników, o której mowa w art. 2
         ust. 1 lit. a) i c), na wniosek stron, do których ma zastosowanie niniejsza dyrektywa.

      63      Następnie na kierownictwach pozostałych przedsiębiorstw wchodzących w skład grupy i zlokalizowanych w Państwach Członkowskich
         ciąży obowiązek udzielenia jednostce uznawanej za centralne kierownictwo informacji niezbędnych do podjęcia negocjacji w celu
         ustanowienia europejskiej rady zakładowej, które posiadają lub są w stanie uzyskać (ww. wyrok w sprawie Kühne & Nagel, pkt 64
         i 69).

      64      Wreszcie jak wynika z pkt 58 niniejszego wyroku, dla osiągnięcia celu dyrektywy konieczne jest, aby nałożone nią obowiązki
         były wypełniane w taki sposób, który umożliwi zainteresowanym pracownikom lub ich przedstawicielom uzyskanie dostępu do informacji
         niezbędnych dla dokonania oceny, czy mają prawo domagać się podjęcia negocjacji, czy też prawo takie im nie przysługuje, jak
         również, w razie zaistnienia przesłanek, prawidłowe sformułowanie stosownego wniosku (ww. wyrok w sprawie Bofrost*, pkt 38).

      65      Z powyższego wynika, że dopuszczalne jest żądanie informacji dotyczących przedsiębiorstw wchodzących w skład grupy i zakładów,
         ich formy prawnej, ich sposobu reprezentacji, jak również przeciętnej liczby pracowników i ich podziału na poszczególne Państwa
         Członkowskie, o ile są one niezbędne do podjęcia negocjacji w celu ustanowienia europejskiej rady zakładowej, przewidzianych
         w art. 5 ust. 1 dyrektywy (zob. podobnie ww. wyrok w sprawie Kühne & Nagel, pkt 70). To samo dotyczy informacji dotyczących
         nazw organów reprezentujących pracowników oraz nazwisk ich przedstawicieli, którzy w imieniu pracowników przedsiębiorstw lub
         przedsiębiorstw od nich zależnych powinni uczestniczyć w tworzeniu europejskiej rady zakładowej.

      66      Do sądów krajowych należy ustalenie, na podstawie wszelkich dostępnych im dowodów, czy żądane informacje są niezbędne do podjęcia
         negocjacji przewidzianych w art. 5 ust. 1 dyrektywy.

      67      Mając na względzie całość powyższych rozważań, zasadne jest udzielenie na przedstawione pytania odpowiedzi, że art. 4 ust. 1
         i art. 11 dyrektywy należy interpretować w ten sposób, że Państwa Członkowskie są zobowiązane do nałożenia na przedsiębiorstwo
         z siedzibą na ich terytorium, które stanowi centralne kierownictwo grupy przedsiębiorstw o zasięgu wspólnotowym w rozumieniu
         art. 2 ust. 1 lit. e) i art. 3 ust. 1 dyrektywy lub na jednostkę uznawaną za centralne kierownictwo w rozumieniu art. 4 ust. 2
         akapit drugi dyrektywy, obowiązku udzielenia innemu przedsiębiorstwu wchodzącemu w skład tej samej grupy, z siedzibą w innym
         Państwie Członkowskim, informacji, których od tego innego przedsiębiorstwa domagają się przedstawiciele jego pracowników,
         w sytuacji gdy to inne przedsiębiorstwo informacji tych nie posiada, a są one niezbędne do podjęcia negocjacji w celu ustanowienia
         europejskiej rady zakładowej.

       W przedmiocie kosztów
      68      Koszty poniesione przez rząd niemiecki i Komisję w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi nie podlegają zwrotowi. Dla
         stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej
         przed tym sądem, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach.

      Z powyższych względów
      TRYBUNAŁ (szósta izba),
      w odpowiedzi na pytania przedłożone mu przez Arbeitsgericht Bielefeld postanowieniem z dnia 24 lipca 2001 r. orzeka, co następuje:
      1)      Artykuł 4 ust. 1 i art. 11 dyrektywy Rady 94/45/WE z dnia 22 września 1994 r. w sprawie ustanowienia [e]uropejskiej [r]ady
            [z]akładowej lub trybu informowania i konsultowania [z] pracownik[ami] w przedsiębiorstwach lub w grupach przedsiębiorstw
            o zasięgu wspólnotowym należy interpretować w ten sposób, że Państwa Członkowskie są zobowiązane do nałożenia na przedsiębiorstwo
            z siedzibą na ich terytorium, które stanowi centralne kierownictwo grupy przedsiębiorstw o zasięgu wspólnotowym w rozumieniu
            art. 2 ust. 1 lit. e) i art. 3 ust. 1 dyrektywy, lub na jednostkę uznawaną za centralne kierownictwo w rozumieniu art. 4 ust. 2
            akapit drugi dyrektyw, obowiązku udzielenia innemu przedsiębiorstwu wchodzącemu w skład tej samej grupy, z siedzibą w innym
            Państwie Członkowskim, informacji, których od tego innego przedsiębiorstwa domagają się przedstawiciele jego pracowników,
            w sytuacji gdy to inne przedsiębiorstwo informacji tych nie posiada, a są one niezbędne do podjęcia negocjacji w celu ustanowienia
            europejskiej rady zakładowej.

               Skouris

                Gulmann

                Puissochet

               Macken

                Colneric

         Wyrok ogłoszono na posiedzeniu jawnym w Luksemburgu w dniu 15 lipca 2004 r.

               Sekretarz

                      Prezes

               R. Grass

                      V. Skouris

         * Język postępowania: niemiecki.


Wyrok Sądu (trzecia izba) z dnia 16 grudnia 2015 r.#Królestwo Szwecji przeciwko Komisji Europejskiej.#Rozporządzenie (WE) nr 528/2012 – Produkty biobójcze – Skarga na bezczynność – Specyfikacja naukowych kryteriów określania właściwości zaburzających funkcjonowanie układu hormonalnego – Niewydanie przez Komisję aktów delegowanych – Obowiązek działania.#Sprawa T-521/14.