title: Wyrok Sądu do spraw Służby Publicznej (druga izba) z dnia 23 marca 2015 r.#Julia Borghans przeciwko Komisji Europejskiej.#Służba publiczna – Wynagrodzenie – Renta rodzinna – Artykuł 27 akapit pierwszy załącznika VIII do regulaminu pracowniczego – Rozwiedziony małżonek zmarłego urzędnika – Istnienie alimentów w dniu śmierci urzędnika – Artykuł 42 załącznika VIII do regulaminu pracowniczego – Termin do złożenia wniosku o obliczenie uprawnień emerytalnych.#Sprawa F-6/14.

text:
      WYROK SĄDU DO SPRAW SŁUŻBY PUBLICZNEJ UNII EUROPEJSKIEJ (druga izba)
      z dnia 23 marca 2015 r.(*)

      Służba publiczna – Wynagrodzenie – Renta rodzinna – Artykuł 27 akapit pierwszy załącznika VIII do regulaminu pracowniczego – Rozwiedziony małżonek zmarłego urzędnika – Istnienie alimentów w dniu śmierci urzędnika – Artykuł 42 załącznika VIII do regulaminu pracowniczego – Termin do złożenia wniosku o obliczenie uprawnień emerytalnych
      W sprawie F‑6/14
      mającej za przedmiot skargę wniesioną na podstawie art. 270 TFUE, znajdującego zastosowanie do traktatu EWEA na mocy jego
         art. 106a,

      Julia Borghans, rozwiedziona małżonka M. van Raana, zmarłego urzędnika Komisji Europejskiej, zamieszkała w Auderghem (Belgia), reprezentowana
         przez adwokatów F. Van der Schuerena oraz C. Lefèvre,

      strona skarżąca,
      przeciwko
      Komisji Europejskiej, reprezentowanej przez J. Curralla oraz A.C. Simon, działających w charakterze pełnomocników,

      strona pozwana,
      SĄD DO SPRAW SŁUŻBY PUBLICZNEJ (druga izba),
      w składzie: K. Bradley, prezes, H. Kreppel (sprawozdawca) i I. Rofes i Pujol, sędziowie,
      sekretarz: P. Cullen, administrator,
      uwzględniając pisemny etap postępowania i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 6 listopada 2014 r.,
      wydaje niniejszy
      Wyrok
      1        W skardze złożonej w sekretariacie Sądu w dniu 28 stycznia 2014 r. J. Borghans wnosi o stwierdzenie nieważności decyzji odmownej
         Komisji Europejskiej w sprawie przyznania jej renty rodzinnej.

       Ramy prawne
      2        Ramy prawne stanowią art. 27 i 42 załącznika VIII do Regulaminu pracowniczego urzędników Unii Europejskiej w brzmieniu sprzed
         wejścia w życie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE, Euratom) nr 1023/2013 z dnia 22 października 2013 r. zmieniającego
         regulamin pracowniczy urzędników Unii Europejskiej i warunki zatrudnienia innych pracowników Unii Europejskiej (zwanego dalej
         „regulaminem pracowniczym”), a także następujące postanowienia regulaminu pracowniczego i wspomnianego załącznika.

      3        Artykuł 79 regulaminu pracowniczego stanowi:

      „Żyjący małżonek po urzędniku lub byłym urzędniku jest uprawniony do renty wdowiej [rodzinnej] zgodnie z przepisami rozdziału 4
         załącznika VIII [do regulaminu pracowniczego], równej 60% emerytury za wysługę lat lub renty inwalidzkiej, która wypłacana
         była zmarłemu małżonkowi lub która byłaby mu wypłacana, gdyby niezależnie od czasu pełnienia służby lub wieku uzyskał uprawnienie
         do niej w chwili śmierci.

      Wysokość renty wdowiej [rodzinnej] przysługującej żyjącemu małżonkowi po urzędniku, który zmarł posiadając jeden ze statusów
         służbowych określonych w art. 35 [regulaminu pracowniczego], nie jest niższa od kwoty minimum socjalnego ani od 35% ostatniego
         wynagrodzenia podstawowego otrzymywanego przez urzędnika.

      […]”.
      4        Zgodnie z art. 80 regulaminu pracowniczego:

      „Jeżeli urzędnik lub osoba uprawniona do otrzymywania emerytury za wysługę lat lub renty inwalidzkiej umiera, nie pozostawiając
         małżonka uprawnionego do otrzymywania renty rodzinnej w momencie śmierci tej osoby, dzieciom będącym na utrzymaniu zmarłego
         w chwili śmierci w rozumieniu art. 2 załącznika VII [regulaminu pracowniczego] przysługuje renta sieroca zgodnie z art. 21
         załącznika VIII [do regulaminu pracowniczego].

      Uprawnienie to przysługuje także dzieciom spełniającym powyższe warunki w przypadku śmierci lub ponownego zawarcia małżeństwa
         przez owdowiałego małżonka otrzymującego rentę rodzinną.

      W przypadku gdy urzędnik lub osoba uprawniona do emerytury za wysługę lat lub renty inwalidzkiej umiera, lecz nie są spełnione
         warunki określone w akapicie pierwszym, dzieci pozostające na utrzymaniu w rozumieniu art. 2 załącznika VII [do regulaminu
         pracowniczego] są uprawnione do renty sierocej zgodnie z przepisami art. 21 załącznika VIII [do regulaminu pracowniczego];
         jednakże wysokość renty sierocej wynosi połowę kwoty wynikającej z przepisów tego artykułu.

      […]”.
      5        Artykuł 21 ust. 1 akapit pierwszy załącznika VIII do regulaminu pracowniczego stanowi:

      „Renta sieroca określona w art. 80 akapit[y] pierwszy, drugi i trzeci regulaminu pracowniczego dla pierwszej sieroty równa
         jest ośmiu dziesiątym kwoty renty wdowiej [rodzinnej], do której uprawniony byłby małżonek urzędnika lub byłego urzędnika,
         któremu przysługiwała emerytura za wysługę lat lub renta inwalidzka, bez uwzględniania obniżek określonych w art. 25 [niniejszego
         załącznika]”.

       Okoliczności faktyczne leżące u podstaw sporu
      6        W dniu 20 kwietnia 1991 r. skarżąca zawarła związek małżeński z M. van Raanem, ówczesnym urzędnikiem Komisji.

      7        W dniu 10 września 1993 r. ze związku tego urodziło się dziecko.

      8        Wyrokiem z dnia 15 czerwca 2004 r. tribunal de première instance de Bruxelles (sąd pierwszej instancji w Brukseli, Belgia)
         orzekł rozwód za obopólną zgodą R. van Raana i skarżącej. Ugoda rozwodowa zawarta w dniu 24 grudnia 2003 r. (zwaną dalej „ugodą
         rozwodową”), która została załączona do tego orzeczenia, przewidywała, że od dnia jej zawarcia do chwili śmierci M. van Raan
         będzie wypłacać skarżącej alimenty w ustalonej w tamtym okresie wysokości 3000 EUR miesięcznie.

      9        Orzeczeniem wydanym na wniosek M. van Raana w dniu 18 grudnia 2007 r. sędzia pokoju dla rejonu Overijse‑Zaventem (Belgia)
         zniósł z dniem 1 września 2006 r. jego obowiązek alimentacyjny wobec skarżącej.

      10      W dniu 12 lutego 2008 r. skarżąca odwołała się od wyroku sędziego pokoju dla rejonu Overijse‑Zaventem z dnia 18 grudnia 2007 r.

      11      M. van Raan zmarł w dniu 2 marca 2008 r.

      12      Bezsporne jest, że po śmierci M. van Raana Komisja nie wypłaciła skarżącej renty rodzinnej.

      13      Od lipca 2008 r. Komisja przyznała natomiast dziecku zmarłego M. van Raana i skarżącej rentę sierocą na podstawie art. 80
         regulaminu pracowniczego, której kwota zgodnie z art. 21 ust. 1 akapit pierwszy załącznika VIII do regulaminu pracowniczego
         została ustalona na osiem dziesiątych kwoty renty rodzinnej, którą skarżąca otrzymywałaby, gdyby była uprawniona do takiej
         renty (zwan dalej „rentą sierocą w podwyższonej wysokości”).

      14      W październiku 2011 r., po uzyskaniu pełnoletności, dziecko zmarłego M. van Raana i skarżącej przystąpiło jako spadkobierca
         do postępowania wniesionego do belgijskich sądów w celu zniesienia obowiązku alimentacyjnego wobec skarżącej, toczącego się
         wówczas przed tribunal de première instance de Bruxelles (sądem pierwszej instancji w Brukseli).

      15      Wyrokiem z dnia 25 marca 2013 r. tribunal de première instance de Bruxelles (sąd pierwszej instancji w Brukseli) uchylił orzeczenie
         sędziego pokoju dla rejonu Overijse‑Zaventem z dnia 18 grudnia 2007 r. oraz stwierdził bezzasadność pierwotnego wniosku zmarłego
         M. van Raana o zniesienie obowiązku alimentacyjnego przewidzianego w ugodzie rozwodowej na rzecz skarżącej, ze względu na
         to, że warunki, od których ugoda rozwodowa uzależniała zniesienie alimentów, nie zostały spełnione.

      16      Dziecko zmarłego M. van Raana i skarżącej, jako spadkobierca M. van Raana, uznało wyrok wydany przez tribunal de première
         instance de Bruxelles (sąd pierwszej instancji w Brukseli) w dniu 25 marca 2013 r.

      17      Pismem z dnia 29 kwietnia 2013 r. skarżąca zwróciła się do Komisji o wypłacenie jej renty rodzinnej począwszy od kwietnia
         2008 r., wyjaśniając, że ze względu na uchylenie przez wyrok z dnia 25 marca 2013 r. wydany przez tribunal de première instance
         de Bruxelles (sąd pierwszej instancji w Brukseli) orzeczenia sędziego pokoju dla rejonu Overijse‑Zaventem z dnia 18 grudnia
         2007 r. skarżąca spełnia kryteria wymagane w art. 27 załącznika VIII do regulaminu pracowniczego dla otrzymania takiej renty.

      18      Decyzją z dnia 3 czerwca 2013 r. (zwaną dalej „sporną decyzją”) Komisja oddaliła wniosek skarżącej na tej podstawie, że skarżąca
         utraciła swoje uprawnienia na mocy art. 42 załącznika VIII do regulaminu pracowniczego, ponieważ nie wystąpiła o obliczenie
         przysługujących jej uprawnień emerytalnych w ciągu roku od śmierci M. van Raana.

      19      W dniu 9 lipca 2013 r. skarżąca wniosła zażalenie na sporną decyzję na podstawie art. 90 ust. 2 regulaminu pracowniczego.

      20      Organ powołujący oddalił zażalenie skarżącej w drodze decyzji z dnia 29 października 2013 r. (zwanej dalej „decyzją o oddaleniu
         zażalenia”) z tych samych względów co te podane w spornej decyzji.

       Żądania stron
      21      Strona skarżąca wnosi do Sądu o:

      –        stwierdzenie nieważności decyzji o oddaleniu zażalenia;
      –        obciążenie Komisji kosztami postępowania.
      22      Komisja wnosi do Sądu o:

      –        oddalenie skargi;
      –        obciążenie skarżącej kosztami postępowania.
       Co do prawa
       Przedmiot skargi
      23      Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem żądanie stwierdzenia nieważności przedstawione formalnie w odniesieniu do decyzji o oddaleniu
         zażalenia skutkuje zaskarżeniem do Sądu aktu, na który zażalenie zostało złożone, jeżeli ta decyzja o oddaleniu zażalenia
         pozbawiona jest autonomicznej treści (zob. podobnie wyrok Vainker/Parlament, 293/87, EU:C:1989:8, pkt 8).

      24      Ponieważ w niniejszej sprawie decyzja oddalająca zażalenie wniesione od spornej decyzji była pozbawiona autonomicznej treści,
         skargę należy rozpatrywać jako skierowaną przeciwko samej spornej decyzji.

       W przedmiocie dopuszczalności
       Argumenty uczestników
      25      Komisja stwierdza niedopuszczalność żądania stwierdzenia nieważności spornej decyzji. Zdaniem Komisji decyzja ta ma bowiem
         charakter czysto potwierdzający w stosunku do wcześniejszej dorozumianej decyzji wydanej po śmierci M. van Raana w 2008 r.,
         w której administracja odmówiła przyznania skarżącej renty rodzinnej i która to decyzja nie została przez skarżącą zaskarżona
         w terminie przewidzianym w art. 90 ust. 2 regulaminu pracowniczego. Komisja dodaje, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem
         możliwość złożenia wniosku w rozumieniu art. 90 ust. 1 regulaminu pracowniczego – którą to możliwość skarżąca wykorzystała,
         ubiegając się w piśmie z dnia 29 kwietnia 2013 r. o przyznanie jej renty rodzinnej – nie daje urzędnikowi lub innej osobie
         uprawnionej prawa do odstąpienia od terminów do wniesienia zażalenia i skargi przewidzianych w art. 90 i 91 regulaminu pracowniczego,
         w drodze podważenia pośrednio, poprzez złożenie wniosku, poprzedniej decyzji, której nie zaskarżono w terminie, tak jak w niniejszej
         sprawie.

      26      Skarżąca wnosi o oddalenie zarzutu niedopuszczalności podniesionego przez Komisję.

       Ocena Sądu
      27      Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem skarga o stwierdzenie nieważności decyzji potwierdzającej jedynie wcześniejszą, niezaskarżoną
         w wymaganym terminie decyzję jest niedopuszczalna. Z decyzją stanowiącą jedynie potwierdzenie wcześniejszej decyzji mamy do
         czynienia wówczas, gdy nie zawiera ona w stosunku do wcześniejszego aktu żadnego nowego elementu, a jej wydanie nie było poprzedzone
         ponownym zbadaniem sytuacji adresata tego wcześniejszego aktu (wyrok A/Komisja, F‑12/09, EU:F:2011:136, pkt 119).

      28      W niniejszym przypadku należy na wstępie sprawdzić, czy – jak utrzymuje Komisja – w 2008 r. nastąpiło wydanie dorozumianej
         decyzji w celu odmówienia przyznania skarżącej renty rodzinnej na tej podstawie, że skarżąca nie spełnia wymogów przewidzianych
         w art. 27 akapit pierwszy załącznika VIII do regulaminu pracowniczego.

      29      W tym względzie art. 90 ust. 1 regulaminu pracowniczego stanowi, że każda osoba, wobec której zastosowanie znajduje wspomniany
         regulamin pracowniczy, może złożyć organowi powołującemu wniosek o wydanie decyzji w jej sprawie i że po upływie czterech
         miesięcy od daty złożenia wniosku brak odpowiedzi na ten wniosek oznacza dorozumianą decyzję odmowną. Z przepisu tego wynika,
         że w zasadzie dorozumiana decyzja odmowna w sprawie przysługującego urzędnikowi prawa może zapaść tylko pod takim warunkiem,
         że urzędnik złożył wcześniej do administracji wniosek o przyznanie mu takiego prawa.

      30      Tymczasem w swoich pismach Komisja wskazała, że skarżąca nie skierowała do niej żadnego wniosku o wypłatę renty rodzinnej.
         Z kolei skarżąca, choć rzeczywiście wspomniała w swoim zażaleniu na sporną decyzję o istnieniu takiego wniosku, a nawet o istnieniu
         decyzji odmawiającej jej w 2008 r. przyznania renty rodzinnej, to w swoich pismach i podczas rozprawy potwierdziła brak wniosku
         i decyzji w tym zakresie.

      31      Nie zostało zatem wykazane, że w drodze dorozumianej decyzji wynikającej z milczenia w kwestii wniosku skarżącej Komisja odmówiła
         przyznania jej renty rodzinnej.

      32      Ponadto nawet gdyby Komisja jednocześnie z przyznaniem renty sierocej w podwyższonej wysokości dziecku zmarłego M. van Raana
         i skarżącej odmówiła w 2008 r. w drodze dorozumianej decyzji przyznania skarżącej renty rodzinnej, spornej decyzji nie można
         postrzegać jako wyłącznie potwierdzającej tę dorozumianą decyzję.

      33      Ta dorozumiana decyzja mogła bowiem opierać się wyłącznie na okoliczności, że skarżąca nie spełnia wymogów określonych w art. 27
         akapit pierwszy załącznika VIII do regulaminu pracowniczego w celu otrzymania takiej renty rodzinnej. Tymczasem sporna decyzja
         została uzasadniona tym, że skarżąca nie zastosowała się do wymogów dotyczących terminów przewidzianych w art. 42 wspomnianego
         załącznika. W spornej decyzji Komisja dokonała w związku z tym ponownego zbadania sytuacji skarżącej w oparciu o nowe informacje
         mogące mieć wpływ na tę sytuację.

      34      Z powyższego wynika, iż podniesiony przez Komisję zarzut niedopuszczalności winien być oddalony.

       Co do istoty
       Argumenty stron
      35      Wobec zaskarżonej decyzji skarżąca podnosi zasadniczo jeden zarzut, dotyczący naruszenia art. 42 załącznika VIII do regulaminu
         pracowniczego.

      36      W ramach argumentów wyrażonych na poparcie swojego zarzutu skarżąca wyjaśnia, że nie można jej czynić zarzutu z tego, iż w ciągu
         roku od dnia śmierci M. van Raana nie złożyła ona wniosku o obliczenie wysokości przysługującej jej renty rodzinnej. W tym
         terminie bowiem, z uwagi na orzeczenie sędziego pokoju rejonu Overijse‑Zaventem z dnia 18 grudnia 2007 r., skarżąca nie otrzymywała
         już alimentów, a tym samym nie spełniała warunków przewidzianych w art. 27 załącznika VIII do regulaminu pracowniczego. Skarżąca
         dodaje, że zastosowała się następnie do przepisów art. 42 załącznika VIII do regulaminu pracowniczego i w ciągu roku od wydania
         orzeczenia przez tribunal de première instance de Bruxelles (sąd pierwszej instancji w Brukseli) z dnia 25 marca 2013 r. przywracającego
         alimenty złożyła wniosek o wypłatę renty rodzinnej.

      37      Komisja wnosi o oddalenie tego zarzutu.

      38      Komisja twierdzi, że w celu wystąpienia z wnioskiem o obliczenie kwoty przysługującej jej renty rodzinnej skarżąca była zobowiązana
         do zachowania terminu przewidzianego w art. 42 załącznika VIII do regulaminu pracowniczego. Zdaniem Komisji skarżąca powinna
         była w terminie jednego roku od śmierci M. van Raana poinformować administrację, że w ugodzie rozwodowej zostały przyznane
         jej alimenty oraz że wniosła odwołanie od orzeczenia z dnia 18 grudnia 2007 r., w którym sędzia pokoju rejonu Overijse‑Zaventem
         zniósł ten obowiązek alimentacyjny.

      39      Na rozprawie Komisja wyjaśniła, że gdyby skarżąca przekazała jej taką informację, mogłaby obwarować ostateczną wypłatę renty
         sierocej w podwyższonej wysokości dla dziecka zmarłego M. van Raana i skarżącej warunkiem, że orzeczenie sędziego pokoju rejonu
         Overijse‑Zaventem z dnia 18 grudnia 2007 r. nie zostanie uchylone przez tribunal de première instance de Bruxelles (sąd pierwszej
         instancji w Brukseli), a alimenty przywrócone z mocą wsteczną.

      40      Również na rozprawie, w odpowiedzi na pytania Sądu, Komisja podniosła, że w każdym razie skarżąca nigdy nie mogłaby wystąpić
         o przyznanie renty rodzinnej, ponieważ w dniu śmierci M. van Raana nie spełniała warunków wymaganych przez art. 27 załącznika VIII
         do regulaminu pracowniczego dających podstawę do żądania takiej renty, a mianowicie tego, żeby przysługiwało jej, na jej własny
         rachunek, w dniu śmierci byłego małżonka, urzędnika lub byłego urzędnika, świadczenie alimentacyjne od niego. Komisja dodaje,
         że nie ma znaczenia okoliczność, iż po śmierci M. van Raana tribunal de première instance de Bruxelles (sąd pierwszej instancji
         w Brukseli) uchylił orzeczenie sędziego pokoju rejonu Overijse‑Zaventem z dnia 18 grudnia 2007 r. i w konsekwencji przywrócił
         alimenty, które zostały określone w ugodzie rozwodowej. Zdaniem Komisji stwierdzenie przeciwne oznaczałoby uznanie, że w danym
         okresie zgodnie z prawem może mieć miejsce równoczesna wypłata renty rodzinnej i renty sierocej w podwyższonej wysokości,
         co narusza przepis art. 80 regulaminu pracowniczego.

       Ocena Sądu
      –       Uwagi wstępne
      41      Podczas gdy w spornej decyzji i w decyzji oddalającej zażalenie, w celu oddalenia wniosku skarżącej o obliczenie renty rodzinnej,
         Komisja oparła się na okoliczności, że skarżąca utraciła swoje prawa, ponieważ nie złożyła tego wniosku w przewidzianym w art. 42
         załącznika VIII do regulaminu pracowniczego terminie jednego roku, w odpowiedzi na skargę i na rozprawie Komisja stwierdziła,
         że skarżąca nigdy nie miała prawa do renty rodzinnej, ponieważ nie otrzymując alimentów w dniu śmierci swojego byłego małżonka,
         skarżąca nie spełniała warunków ubiegania się o tę rentę określonych w art. 27 akapit pierwszy załącznika VIII do regulaminu
         pracowniczego.

      42      W tym względzie zgodnie z utrwalonym orzecznictwem nie można zezwolić instytucji, chyba że w sytuacji uprawnień o ograniczonym
         zakresie uznania, na zastąpienie uzasadnienia innym uzasadnieniem (wyrok CP/Parlament, F‑8/13, EU:F:2014:44, pkt 67 i przytoczone
         tam orzecznictwo).

      43      Należy zatem sprawdzić, czy Komisja, która zasadniczo zamierzała zastąpić pierwotne uzasadnienie spornej decyzji dotyczące
         naruszenia przez skarżącą art. 42 załącznika VIII do regulaminu pracowniczego nowym uzasadnieniem, opartym na tym, że skarżąca
         nie jest objęta zakresem art. 27 akapit pierwszy wspomnianego załącznika, działała w ramach uprawnień o ograniczonym zakresie
         uznania.

      44      Jak przewiduje art. 27 akapit pierwszy załącznika VIII do regulaminu pracowniczego, „[r]ozwiedziony małżonek urzędnika lub
         byłego urzędnika jest uprawniony do otrzymania renty rodzinnej, jak określono w niniejszym rozdziale, pod warunkiem, że z chwilą
         śmierci byłego małżonka przysługiwało mu prawo do otrzymywania od niego środków utrzymania na mocy wyroku sądowego lub w wyniku
         ugody zawartej między nim a byłym małżonkiem”.

      45      W przypadku konieczności sprawdzenia, czy z chwilą śmierci byłego małżonka rozwiedzionemu małżonkowi urzędnika lub byłego
         urzędnika przysługuje prawo do otrzymywania środków utrzymania w rozumieniu art. 27 akapit pierwszy załącznika VIII do regulaminu
         pracowniczego, administracja nie dysponuje żadnym zakresem swobodnego uznania oceny i jest zobowiązana do przyznania świadczenia
         lub jego odmowy w zależności od tego, czy ta okoliczność faktyczna zostanie ustalona.

      46      Następnie, ponieważ administracja miała ograniczone uznanie przy przyznaniu lub odmowie przyznania renty rodzinnej przewidzianej
         w art. 27 akapit pierwszy załącznika VIII do regulaminu pracowniczego, w odpowiedzi na skargę i na rozprawie Komisja mogła
         zastąpić uzasadnienie nowym, opartym na okoliczności, że skarżąca nie jest objęta zakresem stosowania tego przepisu.

      47      W związku z tym w pierwszej kolejności Sąd powinien zbadać, czy w następstwie wyroku tribunal de première instance de Bruxelles
         (sądu pierwszej instancji w Brukseli) z dnia 25 marca 2013 r. skarżąca mogła zostać uznana za uprawnioną do renty rodzinnej.

      48      W przypadku odpowiedzi twierdzącej do Sądu będzie należało następnie zbadanie, czy do skarżącej miał zastosowanie termin przedawnienia
         przewidziany w art. 42 załącznika VIII do regulaminu pracowniczego.

      –       W przedmiocie tego, czy w następstwie wyroku tribunal de première instance de Bruxelles (sądu pierwszej instancji w Brukseli)
         z dnia 25 marca 2013 r. skarżącej przysługiwała renta rodzinna

      49      Jak opisano powyżej, z art. 27 akapit pierwszy załącznika VIII do regulaminu pracowniczego wynika, że przyznanie renty rodzinnej
         rozwiedzionemu małżonkowi w przypadku śmierci urzędnika lub byłego urzędnika zależy od wykazania, że „z chwilą śmierci byłego
         małżonka przysługiwało mu prawo do otrzymywania od niego środków utrzymania na mocy wyroku sądowego lub w wyniku ugody zawartej
         między nim a byłym małżonkiem”.

      50      W niniejszej sprawie z dokumentów zawartych w aktach sprawy wynika, że o ile ugoda rozwodowa przewidywała, iż M. van Raan
         będzie płacił skarżącej alimenty w wysokości 3000 EUR miesięcznie, o tyle ten obowiązek alimentacyjny został uchylony z dniem
         1 grudnia 2006 r. przez orzeczenie sędziego pokoju rejonu Overijse‑Zaventem, które to zgodnie z prawem belgijskim było tymczasowo
         wykonalne z mocy prawa.

      51      Tak więc w dniu 2 marca 2008 r., czyli w chwili śmierci M. van Raana, i pomimo tego, że skarżąca odwołała się od orzeczenia
         sędziego pokoju rejonu Overijse‑Zaventem z dnia 18 grudnia 2007 r., zgodnie z prawem belgijskim skarżąca nie mogła być uznana
         za uprawnioną do otrzymywania środków utrzymania od swojego byłego małżonka.

      52      Wprawdzie kiedy M. van Raan zmarł, orzeczenie sędziego pokoju rejonu Overijse‑Zaventem z dnia 18 grudnia 2007 r. nie miało
         powagi rzeczy osądzonej, ponieważ – jak stwierdzono powyżej – skarżąca wniosła od niego odwołanie, jednakże ze względu na
         objęcie tego orzeczenia tymczasową wykonalnością skarżąca nie posiadała żadnego tytułu pozwalającego jej na kontynuowanie
         dochodzenia alimentów.

      53      A zatem w dniu śmierci M. van Raana skarżąca nie spełniała warunków przewidzianych w art. 27 akapit pierwszy załącznika VIII
         do regulaminu pracowniczego dających podstawę do ubiegania się o rentę rodzinną.

      54      Ponadto sama Komisja przyznała w swoich pismach, że „[a]rt. 27 załącznika VIII do [r]egulaminu pracowniczego nie znajduje
         zastosowania […]” do sytuacji skarżącej w dniu śmierci M. van Raana.

      55      Bezsporne jest jednak to, że wyrokiem z dnia 25 marca 2013 r. tribunal de première instance de Bruxelles (sąd pierwszej instancji
         w Brukseli) uchylił orzeczenie sędziego pokoju rejonu Overijse‑Zaventem z dnia 18 grudnia 2007 r. oraz uznał za bezzasadne
         żądanie główne zmarłego M. van Raana zmierzające do zniesienia obowiązku alimentacyjnego przewidzianego przez ugodę rozwodową.

      56      Należy ustalić, czy – jak twierdzi skarżąca – uchylenie przez sąd apelacyjny orzeczenia wydanego w pierwszej instancji daje
         skarżącej prawo do otrzymania renty rodzinnej zgodnie z art. 27 akapit pierwszy załącznika VIII do regulaminu pracowniczego.

      57      W tym względzie Sąd przypomina, że przepisy prawa Unii, które tak jak art. 27 akapit pierwszy załącznika VIII do regulaminu
         pracowniczego nie odsyłają bezpośrednio do prawa państw członkowskich w celu określenia ich znaczenia i zakresu, powinny zasadniczo
         być interpretowane w sposób autonomiczny oraz poprzez odniesienie do kontekstu tego przepisu i realizowanego przez niego celu.
         Jednakże nawet w przypadku braku takiego bezpośredniego odesłania zastosowanie prawa Unii może wymagać odwołania się do prawa
         państw członkowskich wówczas, gdy sąd Unii nie może znaleźć w prawie Unii lub w jego ogólnych zasadach elementów umożliwiających
         mu sprecyzowanie treści i zakresu rozpatrywanego przepisu prawa Unii w drodze wykładni autonomicznej (wyrok Díaz García/Parlament,
         T‑43/90, EU:T:1992:120, pkt 36).

      58      W niniejszej sprawie, jak wyraźnie rozstrzygnął Sąd Pierwszej Instancji Wspólnot Europejskich w wyroku M/Trybunał Sprawiedliwości
         (T‑172/01, EU:T:2004:108), pojęcie „obowiązku alimentacyjnego […] ustalonego […] w ugodzie zawartej między byłymi małżonkami”
         w rozumieniu art. 27 akapit pierwszy załącznika VIII do regulaminu pracowniczego nie może być przedmiotem wykładni autonomicznej.
         Pojęcie obowiązku alimentacyjnego uzgodnionego między byłymi małżonkami ze względu na ich rozwód wchodzi natomiast w zakres
         konsekwencji majątkowych wynikających z orzeczenia rozwodowego wydanego na podstawie mających zastosowanie przepisów prawa
         cywilnego (wyrok M/Trybunał Sprawiedliwości, EU:T:2004:108, pkt 72).

      59      Dlatego też, aby ustalić, czy rozwiedziony małżonek urzędnika lub byłego urzędnika ma podstawy do „roszczenia prawa na własny
         rachunek, w dniu śmierci byłego małżonka, do alimentów od byłego małżonka, ustalonych w drodze ugody zawartej między nimi”,
         należy odnieść się do przepisów regulujących skutki rozwodu, czyli w niniejszym przypadku do belgijskiej ustawy, na podstawie
         której orzeczono rozwód.

      60      Skoro zaś uchylenie przez sąd apelacyjny orzeczenia sądowego wydanego w pierwszej instancji skutkuje w prawie belgijskim usunięciem
         tego orzeczenia z mocą wsteczną z obiegu prawnego, wyrok tribunal de première instance de Bruxelles (sądu pierwszej instancji
         w Brukseli) z dnia 25 marca 2013 r. uchylający orzeczenie sędziego pokoju rejonu Overijse‑Zaventem z dnia 18 grudnia 2007 r.
         spowodował usunięcie z mocą wsteczną tego orzeczenia o zniesieniu obowiązku alimentacyjnego i przywrócenie z mocą wsteczną
         prawa do alimentów przewidzianych przez ugodę rozwodową, ponieważ tym samym uznaje się, że obowiązek alimentacyjny nigdy nie
         został zniesiony.

      61      Tak więc począwszy od dnia 25 marca 2013 r., czyli od chwili wydania orzeczenia przez tribunal de première instance de Bruxelles
         (sąd pierwszej instancji w Brukseli), biorąc pod uwagę przywrócenie od dnia 1 września 2006 r. prawa skarżącej do otrzymywania
         alimentów przewidzianych przez ugodę rozwodową, zgodnie z prawem belgijskim w dniu śmierci M. van Raana skarżącą należy z konieczności
         traktować jako uprawnioną na własny rachunek do otrzymywania od niego alimentów.

      62      Wynika stąd, że wyrok tribunal de première instance de Bruxelles (sądu pierwszej instancji w Brukseli) z dnia 25 marca 2013 r.
         powoduje włączenie skarżącej do grona osób uprawnionych do renty rodzinnej zgodnie z art. 27 akapit pierwszy załącznika VIII
         do regulaminu pracowniczego.

      63      Na wniosek ten nie ma wpływu zgłoszone przez Komisję zastrzeżenie, że w celu ustalenia, czy rozwiedziony małżonek urzędnika
         lub byłego urzędnika może otrzymywać rentę rodzinną na podstawie art. 27 załącznika VIII do regulaminu pracowniczego, należałoby
         uwzględnić wyłącznie sytuację istniejącą w dniu śmierci urzędnika lub byłego urzędnika, nie biorąc pod uwagę ewentualnej zmiany
         tej sytuacji ze skutkiem wstecznym. Uwzględnienie takiego zastrzeżenia oznaczałoby bowiem naruszenie prawa belgijskiego, zgodnie
         z którym uchylenie przez sąd apelacyjny wydanego w pierwszej instancji orzeczenia o zniesieniu obowiązku alimentacyjnego skutkuje
         przywróceniem prawa do alimentów z mocą wsteczną.

      64      Nie można również uwzględnić argumentu Komisji, że uznanie prawa skarżącej do renty rodzinnej od momentu śmierci M. van Raana
         narusza art. 80 akapit trzeci regulaminu pracowniczego.

      65      W tym względzie należy przyznać, że przepis art. 80 akapit trzeci regulaminu pracowniczego sprzeciwia się uznaniu w tym samym
         okresie jednocześnie uprawnienia rozwiedzionego małżonka urzędnika lub byłego urzędnika do otrzymywania renty rodzinnej i prawa
         dziecka pozostającego na utrzymaniu tego urzędnika lub tego byłego urzędnika w chwili jego śmierci do otrzymywania renty sierocej
         w podwyższonej wysokości.

      66      W tym przypadku jednak, jednocześnie z przywróceniem od dnia 1 września 2006 r. alimentów należnych skarżącej na mocy ugody
         rozwodowej, a następnie doprowadzeniem do powstania uprawnienia skarżącej do otrzymywania renty rodzinnej z chwilą śmierci
         M. van Raana, wyrok tribunal de première instance de Bruxelles (sądu pierwszej instancji w Brukseli) z dnia 25 marca 2013 r.
         pozbawił z mocą wsteczną podstawy prawnej decyzję Komisji przyznającą od lipca 2008 r. rentę sierocą w podwyższonej wysokości
         dziecku zmarłego M. van Raana i skarżącej.

      67      Należy wreszcie przypomnieć, że celem realizowanym przez art. 27 załącznika VIII do regulaminu pracowniczego jest umożliwienie
         rozwiedzionemu małżonkowi urzędnika lub byłego urzędnika, któremu przysługiwały w chwili jego śmierci płacone przez niego
         alimenty, dalszego pobierania po śmierci tego urzędnika lub byłego urzędnika dochodów zapewniających mu środki do życia. Tymczasem
         nic nie uzasadnia tego, by rozwiedziony małżonek urzędnika lub byłego urzędnika był pozbawiony renty rodzinnej, a tym samym
         dochodów zapewniających mu środki do życia, wyłącznie z tego powodu, niezależnego od jego woli, że alimenty, jakie pobierał
         na podstawie prawa krajowego, zostały uchylone przed śmiercią urzędnika lub byłego urzędnika, a następnie przywrócone z mocą
         wsteczną, po jego śmierci.

      –       W przedmiocie tego, czy termin przedawnienia przewidziany w art. 42 załącznika VIII do regulaminu pracowniczego miał zastosowanie
         do skarżącej

      68      Zgodnie z art. 42 załącznika VIII do regulaminu pracowniczego „[w] przypadku śmierci urzędnika lub byłego urzędnika, któremu
         przysługiwała emerytura lub renta inwalidzka, gdy jego następcy prawni nie złożyli w ciągu roku od jego śmierci wniosku o przyznanie
         przysługujących im świadczeń, tracą oni swoje uprawnienia, chyba że wykażą, iż nie mogli złożyć wniosku w terminie z powodu
         siły wyższej”.

      69      Z tego samego art. 42 załącznika VIII do regulaminu pracowniczego wynika, że przewidziany w nim termin przedawnienia ma zastosowanie
         wyłącznie do tych następców prawnych urzędnika lub byłego urzędnika, którym w chwili śmierci przysługiwało prawo do emerytury
         lub renty.

      70      W rezultacie przypadek uprawnionych, którym, jak w niniejszym przypadku, nie przysługują w dniu śmierci urzędnika prawa do
         emerytury lub określonego świadczenia, ale którym prawa te są przyznawane po dacie tej śmierci z mocą wsteczną, w związku
         z wydaniem orzeczenia przez krajowy organ wymiaru sprawiedliwości, nie wchodzi w zakres stosowania art. 42 załącznika VIII
         do regulaminu pracowniczego.

      71      W niniejszym przypadku, jak wskazano powyżej, w chwili śmierci M. van Raana skarżącej nie przysługiwało prawo do renty rodzinnej,
         ponieważ obowiązek alimentacyjny przewidziany w ugodzie rozwodowej został wcześniej zniesiony orzeczeniem sędziego pokoju
         rejonu Overijse‑Zaventem z dnia 18 grudnia 2007 r. i jeszcze nie został przywrócony z mocą wsteczną przez sąd apelacyjny.

      72      W tych okolicznościach Komisja naruszyła prawo, opierając się w spornej decyzji na okoliczności, że skarżąca straciła swoje
         uprawnienia na mocy art. 42 załącznika VIII do regulaminu pracowniczego, ponieważ nie złożyła wniosku o przyznanie przysługującego
         jej świadczenia w ciągu roku od śmierci M. van Raana.

      73      Pozostaje pytanie, czy skarżąca była niemniej jednak zobowiązana do złożenia wniosku o obliczenie przysługującej jej renty
         rodzinnej w określonym terminie.

      74      W tym względzie, z uwagi na brak w regulaminie pracowniczym jakiegokolwiek przepisu ustalającego dla następców prawnych w przypadku
         śmierci urzędnika lub byłego urzędnika, którzy znajdują się w sytuacji opisanej w pkt 70 niniejszego wyroku, termin na złożenie
         wniosku o obliczenie przysługującej im emerytury lub renty, wypełnienie tej luki należy do Sądu (zob. analogicznie, w odniesieniu
         do terminu na wniesienie skargi w sporach pomiędzy Europejskim Bankiem Inwestycyjnym a jego pracownikami, wyrok Dunnett i in./EBI,
         T‑192/99, EU:T:2001:72, pkt 51).

      75      Zasady pewności prawa i ochrony uzasadnionych oczekiwań, które są ogólnymi zasadami prawa Unii, sprzeciwiają się bowiem temu,
         aby instytucje oraz osoby fizyczne działały bez jakiegokolwiek ograniczenia w czasie, co grozi w szczególności naruszeniem
         stabilności zaistniałych już sytuacji prawnych, oraz wymagają przestrzegania rozsądnego terminu (zob. analogicznie, w odniesieniu
         do terminu na złożenie wniosku o naprawienie szkody, postanowienie Marcuccio/Komisja, T‑157/09 P, EU:T:2010:403, pkt 42).

      76      Sąd uważa więc, że zasada pewności prawa wymaga, aby następcy prawni urzędnika lub byłego zmarłego urzędnika, którzy znajdują
         się w sytuacji opisanej w pkt 70 niniejszego wyroku, złożyli wniosek o obliczenie praw do emerytury lub świadczenia w rozsądnym
         terminie, który rozpoczyna bieg w dniu doręczenia orzeczenia sądu krajowego, na podstawie którego prawa do emerytury lub świadczenia
         zostały im przyznane z mocą wsteczną.

      77      W niniejszej sprawie, choć dokumenty zawarte w aktach sprawy nie pozwalają na dokładne określenie daty doręczenia skarżącej
         wyroku wydanego przez tribunal de première instance de Bruxelles (sąd pierwszej instancji w Brukseli) z dnia 25 marca 2013 r.,
         doręczenie to z pewnością nastąpiło najwcześniej w dniu 25 marca 2013 r.

      78      Tymczasem skarżąca żądała obliczenia przysługującej jej renty rodzinnej od dnia 29 kwietnia 2013 r., czyli w terminie, który
         należy uznać za rozsądny w świetle okoliczności niniejszej sprawy.

      79      Tym samym należy stwierdzić, że skarżąca nie straciła swoich uprawnień do renty rodzinnej, kiedy wnosiła o ich przyznanie.

      80      Komisja uważa jednak, że skarżąca powinna była przynajmniej w ciągu roku od śmierci M. van Raana poinformować ją o swojej
         sytuacji osobistej, a w szczególności wskazać, że na mocy ugody rozwodowej przysługiwały jej środki utrzymania od M. van Raana,
         że to zobowiązanie alimentacyjne zostało zniesione przez orzeczenie sędziego pokoju rejonu Overijse‑Zaventem z dnia 18 grudnia
         2007 r. oraz że wniesione przez skarżącą odwołanie od tego orzeczenia jest rozpatrywane przez tribunal de première instance
         de Bruxelles (sąd pierwszej instancji w Brukseli).

      81      Jednak ani z treści, ani z systematyki art. 42 załącznika VIII do regulaminu pracowniczego nie można wyciągać wniosku, że
         skarżąca była zobowiązana do przedłożenia Komisji tego rodzaju informacji, ponieważ przepis ten ogranicza się do ustalenia
         dla następców prawnych w przypadku śmierci urzędnika lub byłego urzędnika, którym rzeczywiście przysługują prawa do emerytury
         lub określonego świadczenia, terminu do złożenia wniosku o obliczenie przysługujących im świadczeń.

      82      Tak więc zaniechanie przez skarżącą dostarczenia Komisji informacji o swojej sytuacji osobistej, w szczególności o odwołaniu
         wniesionym od orzeczenia sędziego pokoju rejonu Overijse‑Zaventem z dnia 18 grudnia 2007 r., jest zupełnie nieistotne w odniesieniu
         do kwestii, czy skarżąca wystąpiła w odpowiednim czasie o obliczenie przysługującej jej renty rodzinnej.

      83      Z powyższego wynika, że należy stwierdzić nieważność spornej decyzji bez konieczności badania pozostałych argumentów podniesionych
         na poparcie jedynego zarzutu skargi.

       W przedmiocie kosztów
      84      Zgodnie z art. 101 regulaminu postępowania, z zastrzeżeniem odmiennych przepisów rozdziału ósmego tytułu drugiego wspomnianego
         regulaminu, strona przegrywająca sprawę pokrywa własne koszty oraz, na żądanie strony przeciwnej, zostaje obciążona kosztami
         przez nią poniesionymi. Na podstawie art. 102 § 1 tego regulaminu, jeżeli wymagają tego względy słuszności, Sąd może zdecydować,
         że strona przegrywająca sprawę pokrywa własne koszty i zostaje obciążona tylko częścią kosztów poniesionych przez stronę przeciwną,
         a nawet że nie zostaje nimi obciążona w ogóle.

      85      Z powyższego uzasadnienia wynika, że Komisja przegrała sprawę. Poza tym skarżąca wyraźnie zażądała obciążenia Komisji kosztami
         postępowania. Ponieważ okoliczności sprawy nie uzasadniają zastosowania przepisów art. 102 § 1 regulaminu postępowania, należy
         obciążyć Komisję jej własnymi kosztami oraz kosztami poniesionymi przez skarżącą.

      Z powyższych względów
      SĄD DO SPRAW SŁUŻBY PUBLICZNEJ (druga izba)
      orzeka, co następuje:
      1)      Stwierdza się nieważność decyzji odmownej Komisji Europejskiej z dnia 3 czerwca 2013 r. w sprawie przyznania J. Borghans renty
            rodzinnej.
      2)      Komisja Europejska pokrywa własne koszty i zostaje obciążona kosztami poniesionymi przez J. Borghans.

               Bradley

                Kreppel

                Rofes i Pujol

         Wyrok ogłoszono na posiedzeniu jawnym w Luksemburgu w dniu 23 marca 2015 r.

               Sekretarz

                      Prezes

               W. Hakenberg

                     K. Bradley

         * Język postępowania: francuski.


Wyrok Sądu (pierwsza izba) z dnia 3 maja 2017 r.#Gfi PSF Sàrl przeciwko Komisji Europejskiej.#Zamówienia publiczne na usługi – Postępowanie przetargowe – Opracowanie, utrzymanie, rozwój oraz usługi pomocy w zakresie witryn internetowych – Odrzucenie oferty jednego z oferentów – Otrzymanie otwartej oferty – Artykuł 111 ust. 4 lit. b) rozporządzenia finansowego.#Sprawa T-200/16.


title: Wyrok Trybunału (szósta izba) z dnia 21 września 2016 r.#Openbaar Ministerie przeciwko Etablissements Fr. Colruyt NV.#Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Hof van beroep te Brussel.#Odesłanie prejudycjalne – Dyrektywa 2011/64/UE – Artykuł 15 ust. 1 – Swoboda ustalania przez producentów i importerów maksymalnej ceny sprzedaży detalicznej wyrobów tytoniowych – Przepisy krajowe zakazujące sprzedawcom detalicznym sprzedaży tego rodzaju wyrobów po cenach niższych niż wskazane na znaku akcyzy – Swobodny przepływ towarów – Artykuł 34 TFUE – Sposoby prowadzenia sprzedaży – Artykuł 101 w związku z art. 4 ust. 3 TUE.#Sprawa C-221/15.

text:
         WYROK TRYBUNAŁU (szósta izba)
      z dnia 21 września 2016 r. (
            *1
         )
      „Odesłanie prejudycjalne — Dyrektywa 2011/64/UE — Artykuł 15 ust. 1 — Swoboda ustalania przez producentów i importerów maksymalnej ceny sprzedaży detalicznej wyrobów tytoniowych — Przepisy krajowe zakazujące sprzedawcom detalicznym sprzedaży tego rodzaju wyrobów po cenach niższych niż wskazane na znaku akcyzy — Swobodny przepływ towarów — Artykuł 34 TFUE — Sposoby prowadzenia sprzedaży — Artykuł 101 w związku z art. 4 ust. 3 TUE”
      W sprawie C‑221/15
      mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez hof van beroep te Brussel (sąd apelacyjny w Brukseli, Belgia) postanowieniem z dnia 5 maja 2015 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 13 maja 2015 r., w postępowaniu karnym przeciwko:

         Etablissements Fr. Colruyt NV,

      TRYBUNAŁ (szósta izba),
      w składzie: A. Arabadjiev (sprawozdawca), prezes izby, J.C. Bonichot i C.G. Fernlund, sędziowie,
      rzecznik generalny: N. Wahl,
      sekretarz: M. Ferreira, główny administrator,
      uwzględniając pisemny etap postępowania i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 17 lutego 2016 r.,
      rozważywszy uwagi przedstawione:

               —

               w imieniu Etablissements Fr. Colruyt NV przez R. Verstraetena i H. De Bauwa, advocaten,

               —

               w imieniu rządu belgijskiego początkowo przez N. Zimmera, J. Van Holm, M. Jacobs, a następnie przez J. Van Holm i M. Jacobs, działających w charakterze pełnomocników, wspieranych przez A. Fromont, advocaat,

               —

               w imieniu rządu francuskiego przez G. de Bergues’a, D. Colasa, J. Bousin i S. Ghiandoni, działających w charakterze pełnomocników,

               —

               w imieniu rządu portugalskiego przez L. Ineza Fernandesa, A. Brigasa Afonsa i M. Rebelo, działających w charakterze pełnomocników,

               —

               w imieniu Komisji Europejskiej przez E. Manhaeve’a, H. van Vlieta i F. Tomat, działających w charakterze pełnomocników,

         po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 21 kwietnia 2016 r.,
      wydaje następujący

         Wyrok

               1

               Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 15 ust. 1 dyrektywy Rady 2011/64/UE z dnia 21 czerwca 2011 r. w sprawie struktury oraz stawek akcyzy stosowanych do wyrobów tytoniowych (Dz.U. 2011, L 176, s. 24) w związku z art. 20 i 21 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (zwanej dalej „kartą”), art. 34 TFUE oraz art. 101 TFUE w związku z art. 4 ust. 3 TUE.

               2

               Wniosek ten został złożony w ramach postępowania karnego wszczętego wobec Établissements Fr. Colruyt NV (zwanej dalej „Colruytem”) w przedmiocie sprzedaży przez tę spółkę wyrobów tytoniowych po cenie jednostkowej niższej niż cena wskazana przez producenta lub importera na znaku akcyzy umieszczonym na tych wyrobach.

         Ramy prawne

         Prawo Unii

               3

               Motywy 2, 3, 9 i 10 dyrektywy 2011/64 stanowią:

                        „(2)

                        Unijne przepisy podatkowe dotyczące wyrobów tytoniowych wymagają zapewnienia prawidłowego funkcjonowania rynku wewnętrznego i równocześnie wysokiego poziomu ochrony zdrowia [powinny zapewniać prawidłowe funkcjonowanie rynku wewnętrznego i równocześnie wysoki poziom ochrony zdrowia] […].

                        (3)

                        Jednym z celów Traktatu o Unii Europejskiej jest ustanowienie unii gospodarczej, której cechy są podobne do tych występujących na rynku krajowym, w obrębie której istnieje zdrowa konkurencja. W odniesieniu do wyrobów tytoniowych osiągnięcie tego celu przewiduje, że stosowanie w państwach członkowskich podatków mających wpływ na spożycie wyrobów w tym sektorze nie zakłóca warunków konkurencji i nie hamuje swobodnego przepływu tych wyrobów w Unii.

                  […]

                        (9)

                        Jeśli chodzi o podatek akcyzowy, harmonizacja struktur musi w szczególności zapobiegać zakłócaniu konkurencji różnych kategorii wyrobów tytoniowych należących do tej samej grupy przez skutki nałożenia podatku i w konsekwencji doprowadzić do otwarcia rynków krajowych państw członkowskich.

                        (10)

                        Bezwzględna konieczność konkurencji zakłada istnienie systemu swobodnie kształtujących się cen dla wszystkich grup wyrobów tytoniowych”.

               4

               Artykuł 1 tej dyrektywy, który znajduje się w rozdziale 1, zatytułowanym „Przedmiot”, stanowi:
               „Niniejsza dyrektywa ustanawia zasady ogólne harmonizacji struktury i stawek podatku akcyzowego, który jest nakładany przez państwa członkowskie na wyroby tytoniowe”.

               5

               Artykuł 7 ust. 1 akapit pierwszy tej dyrektywy stanowi:
               „Papierosy wyprodukowane w Unii i te przywożone z państw trzecich podlegają proporcjonalnemu podatkowi akcyzowemu obliczonemu według maksymalnej detalicznej ceny sprzedaży, włączając opłaty celne, a także specyficznemu podatkowi akcyzowemu obliczonemu na sztukę wyrobu”.

               6

               Artykuł 15 ust. 1 tej dyrektywy ma następujące brzmienie:
               „Producenci lub, w stosownych przypadkach, ich przedstawiciele, lub uprawnieni pełnomocnicy w Unii oraz importerzy tytoniu z państw trzecich mają swobodę w ustalaniu maksymalnej detalicznej ceny sprzedaży dla każdego ze swoich wyrobów, dla każdego z państw członkowskich, w którym dane wyroby mają być dopuszczone do konsumpcji.
               Przepisy akapitu pierwszego nie mogą jednakże utrudniać wprowadzania w życie krajowych regulacji prawnych odnoszących się do kontroli poziomu cen lub przestrzegania nałożonych cen, pod warunkiem że są one zgodne z ustawodawstwem unijnym”.

         Prawo belgijskie

               7

               Artykuł 7 ust. 2 bis pkt 1 wet betreffende de bescherming van de gezondheid van de gebruikers op het stuk van de voedingsmiddelen en andere produkten (ustawy o ochronie zdrowia konsumentów w dziedzinie środków spożywczych i innych towarów, Belgisch Staatsblad z dnia 8 kwietnia 1977 r., s. 4501) z dnia 24 stycznia 1977 r., w brzmieniu obowiązującym w czasie wystąpienia okoliczności faktycznych sprawy w postępowaniu głównym (zwanej dalej „ustawą o ochronie zdrowia”), stanowi:
               „Reklama i sponsoring tytoniu, wyrobów na bazie tytoniu oraz produktów podobnych, zwanych dalej wyrobami tytoniowymi, są zabronione.
               Za reklamę i sponsoring uważa się każdą informację lub działanie, które w sposób bezpośredni lub pośredni mają na celu wspieranie sprzedaży, niezależnie od miejsca, wykorzystywanego środka komunikacji lub zastosowanych technik”.

         Postępowanie główne i pytania prejudycjalne

               8

               Colruyt prowadzi w Belgii sieć supermarketów pod tą samą nazwą.

               9

               W następstwie dochodzenia federale overheidsdienst van volksgezondheid (federalnej publicznej służby zdrowia publicznego, Belgia) openbaar ministerie (prokuratura, Belgia) stwierdziła, że Colruyt dopuszczał się w swoich supermarketach czynów stanowiących reklamę tytoniu, zakazanych na podstawie art. 7 ust. 2 bis pkt 1 ustawy o ochronie zdrowia. Colruyt sprzedawał mianowicie szereg wyrobów tytoniowych:

                        —

                        po cenie jednostkowej niższej niż cena wskazana przez producenta lub importera na znaku akcyzy umieszczonym na tych wyrobach;

                        —

                        z rabatem uzależnionym od ilości, o którym informowało żółto-czerwone tło na etykiecie na regale;

                        —

                        z tymczasowym ogólnym rabatem w wysokości 3% dla wszystkich klientów;

                        —

                        z ogólnym rabatem w wysokości 3% dla szczególnej kategorii osób, a mianowicie dla członków ruchów młodzieżowych w drodze kampkorting (dosłownie: „zniżki obozowej”).

               10

               W drodze wyroku correctionele rechtbank te Brussel (sądu karnego w Brukseli, Belgia) z dnia 10 maja 2013 r. za naruszenie tego przepisu Colruyt został skazany między innymi na grzywnę w kwocie 270000 EUR.

               11

               Colruyt wniósł od tego wyroku apelację do hof van beroep te Brussel (sądu apelacyjnego w Brukseli, Belgia), podnosząc w szczególności, że zakaz stosowania cen sprzedaży detalicznej niższych niż ceny, które producent lub importer wskazał na znaku akcyzy umieszczonym na wyrobach tytoniowych, jest niezgodny z art. 15 ust. 1 dyrektywy 2011/64, art. 34 TFUE i art. 101 TFUE w związku z art. 4 ust. 3 TUE.

               12

               W tych okolicznościach hof van beroep te Brussel (sąd apelacyjny w Brukseli) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:

                        „1)

                        Czy art. 15 ust. 1 dyrektywy 2011/64, samodzielnie lub w związku z art. 20 i 21 karty, stoi na przeszkodzie przepisowi krajowemu, który zobowiązuje podmioty detaliczne do przestrzegania cen minimalnych w ten sposób, że nakłada na te podmioty w odniesieniu do wyrobów tytoniowych zakaz stosowania ceny poniżej ceny wskazanej na znakach akcyzy przez producenta/importera?

                        2)

                        Czy art. 34 TFUE stoi na przeszkodzie przepisowi krajowemu, który zobowiązuje podmioty detaliczne do przestrzegania cen minimalnych w ten sposób, że nakłada na te podmioty w odniesieniu do wyrobów tytoniowych zakaz stosowania ceny poniżej ceny wskazanej na znakach akcyzy przez producenta/importera?

                        3)

                        Czy art. 4 ust. 3 [TUE] w związku z art. 101 TFUE stoi na przeszkodzie przepisowi krajowemu, który zobowiązuje podmioty detaliczne do przestrzegania cen minimalnych w ten sposób, że nakłada na te podmioty w odniesieniu do wyrobów tytoniowych zakaz stosowania ceny poniżej ceny wskazanej na znakach akcyzy przez producenta/importera?”.

         W przedmiocie dopuszczalności wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym

               13

               Rząd belgijski podnosi, że wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym jest niedopuszczalny, gdyż, po pierwsze, art. 7 ust. 2 bis pkt 1 ustawy o ochronie zdrowia nie ma związku z przedmiotem sporu w postępowaniu głównym, ponieważ ceny sprzedaży detalicznej wyrobów tytoniowych w Belgii są regulowane przez inne przepisy prawa belgijskiego. Po drugie, utrzymuje on, że wykładnia dyrektywy 2011/64 nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia sporu, ponieważ wspomniany art. 7 ust. 2 bis pkt 1 nie ma na celu transpozycji tej dyrektywy do prawa belgijskiego. Po trzecie, uważa, że postanowienie odsyłające nie spełnia wymogów określonych w art. 94 regulaminu postępowania przed Trybunałem, gdyż nie zawiera wystarczających informacji na temat stanu faktycznego i prawnego tego sporu ani przedstawienia dokładnych powodów, które skłoniły sąd odsyłający do zastanawiania się nad wykładnią przepisów prawa Unii. Rząd francuski również wyraża wątpliwości co do dopuszczalności tego wniosku.

               14

               W tym względzie należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału pytania dotyczące wykładni prawa Unii, z którymi zwrócił się do Trybunału sąd krajowy w ramach stanu prawnego i faktycznego, za którego ustalenie jest on odpowiedzialny, a prawidłowość tego ustalenia nie podlega ocenie Trybunału, korzystają z domniemania, iż mają znaczenie dla sprawy. Odmowa wydania przez Trybunał orzeczenia w trybie prejudycjalnym, o które wnioskował sąd krajowy, jest możliwa tylko wtedy, gdy jest oczywiste, że wykładnia prawa Unii, o którą się zwrócono, nie ma żadnego związku ze stanem faktycznym lub z przedmiotem sporu przed sądem krajowym, gdy problem jest natury hipotetycznej bądź gdy Trybunał nie posiada wystarczającej wiedzy na temat okoliczności faktycznych i prawnych, aby odpowiedzieć na postawione mu pytania w użyteczny sposób (wyrok z dnia 16 lipca 2015 r., Sommer Antriebs- und Funktechnik, C‑369/14, EU:C:2015:491, pkt 32 i przytoczone tam orzecznictwo).

               15

               Co do pierwszej podstawy niedopuszczalności wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, wystarczy przypomnieć, że w ramach postępowania ustanowionego w art. 267 TFUE do Trybunału nie należy ocena wykładni przepisów krajowych ani rozstrzyganie, czy wykładnia dokonana przez sąd krajowy jest prawidłowa (wyrok z dnia 7 października 2010 r., dos Santos Palhota i in., C‑515/08, EU:C:2010:589, pkt 18).

               16

               Jeśli chodzi o drugą podstawę niedopuszczalności podniesioną przez rząd belgijski, nie jest oczywiście widoczne, że rozpatrywana w postępowaniu głównym sytuacja jest wyłączona z zakresu zastosowania dyrektywy 2011/64, a przynajmniej że art. 7 ust. 2 bis pkt 1 ustawy o ochronie zdrowia nie jest w żadnym razie w stanie pozbawić skuteczności (effet utile) niektórych przepisów tej dyrektywy i że wykładnia dyrektywy, o którą się zwrócono, nie ma żadnego związku z rzeczywistym stanem faktycznym lub przedmiotem sporu rozpatrywanym w postępowaniu głównym. Ponadto zarzut ten wchodzi w zakres pierwszego pytania prejudycjalnego co do istoty.

               17

               W odniesieniu do trzeciej podstawy niedopuszczalności należy stwierdzić, że sąd odsyłający przedstawił w niniejszym przypadku ramy prawne i stan faktyczny, w które wpisuje się spór rozpatrywany w postępowaniu głównym, w sposób wystarczająco dokładny, by umożliwić Trybunałowi udzielenie użytecznej odpowiedzi na zadane mu pytania, a zainteresowanym, o których mowa w art. 23 statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej – przedstawienie uwag. Ponadto postanowienie odsyłające pozwala zrozumieć, że sąd odsyłający ma wątpliwości co do zgodności rozpatrywanych w postępowaniu głównym przepisów krajowych z przepisami prawa Unii, o których wykładnię się zwraca, i że w braku zgodności tych przepisów zarzuty wobec Colruyta zostaną uznane za bezzasadne.

               18

               Wobec powyższego należy uznać, że wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym jest dopuszczalny.

         W przedmiocie pytań prejudycjalnych

         W przedmiocie pytania pierwszego

               19

               W pytaniu pierwszym sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 15 ust. 1 dyrektywy 2011/64 w świetle art. 20 i 21 karty należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie istnieniu przepisów krajowych, takich jak te rozpatrywane w postępowaniu głównym, zakazujących sprzedawcom detalicznym sprzedawania wyrobów tytoniowych po cenie jednostkowej niższej niż cena wskazana przez producenta lub importera na znaku akcyzy umieszczonym na tych wyrobach.

               20

               Jak wynika z art. 1 dyrektywy 2011/64, akt ten ma na celu ustanowienie ogólnych zasad harmonizacji struktury i stawek podatku akcyzowego, który państwa członkowskie nakładają na wyroby tytoniowe. Omawiana dyrektywa wchodzi więc w zakres uregulowań podatkowych Unii mających zastosowanie do wyrobów tytoniowych, które to uregulowania, w myśl motywu 2 tej dyrektywy, mają na celu w szczególności zapewnienie prawidłowego funkcjonowania rynku wewnętrznego.

               21

               Ponadto z motywu 3 dyrektywy 2011/64 wynika, że aby osiągnąć ten cel, dyrektywa ma zapewnić, że stosowanie w państwach członkowskich podatków mających wpływ na spożycie wyrobów w sektorze wyrobów tytoniowych nie zakłóci warunków konkurencji i nie zahamuje swobodnego przepływu tych wyrobów w Unii. W szczególności motyw 9 omawianej dyrektywy stanowi, że harmonizacja struktur powinna zapobiegać zakłócaniu konkurencji różnych kategorii wyrobów tytoniowych należących do tej samej grupy przez skutki nałożenia podatku i w konsekwencji doprowadzić do otwarcia rynków krajowych państw członkowskich.

               22

               Z powyższego wynika, że dyrektywa 2011/64 ma na celu zapewnienie prawidłowego funkcjonowania rynku wewnętrznego w zakresie nakładania w państwach członkowskich akcyzy na wyroby tytoniowe.

               23

               Artykuł 15 ust. 1 akapit pierwszy tej dyrektywy należy interpretować w świetle tego celu. Stanowi on, że producenci lub, w stosownych przypadkach, ich przedstawiciele, lub uprawnieni pełnomocnicy w Unii oraz importerzy tytoniu z państw trzecich mają swobodę w ustalaniu maksymalnej detalicznej ceny sprzedaży dla każdego ze swoich wyrobów, dla każdego z państw członkowskich, w którym dane wyroby mają być dopuszczone do konsumpcji, co ma na celu zapewnienie, żeby mogła między nimi istnieć faktyczna konkurencja.

               24

               Trybunał orzekł, że przepis ten ma na celu, po pierwsze, zapewnienie, że ustalanie proporcjonalnej podstawy opodatkowania wyrobów tytoniowych, to znaczy maksymalnej ceny sprzedaży detalicznej tych wyrobów, podlegać będzie tym samym zasadom we wszystkich państwach członkowskich, a po drugie, ochronę swobody tych podmiotów, dzięki której faktycznie korzystają one z przewagi konkurencyjnej wynikającej z ewentualnych niższych kosztów wytworzenia (zob. analogicznie wyrok z dnia 4 marca 2010 r., Komisja/Francja, C‑197/08, EU:C:2010:111, pkt 36).

               25

               Ponadto przepis ten wpisuje się w mechanizm opodatkowania tytoniu, który oznacza, że cena określona przez producenta lub importera i zatwierdzona przez organ publiczny obowiązuje jako cena maksymalna i jako taka musi być przestrzegana na wszystkich szczeblach łańcucha dystrybucji, aż do sprzedaży konsumentowi, w celu uniknięcia tego, by poprzez przekroczenie tej ceny można było naruszyć integralność przychodów podatkowych (zob. podobnie wyrok z dnia 4 marca 2010 r., Komisja/Francja, C‑197/08, EU:C:2010:111, pkt 43).

               26

               Artykuł 15 ust. 1 akapit pierwszy dyrektywy 2011/64 ma więc na celu zapewnienie, że stosowanie norm dotyczących akcyzy na wyroby tytoniowe nie będzie działało na szkodę warunków konkurencji, które wymagają, jak wynika z motywu 10 tej dyrektywy, systemu swobodnego kształtowania cen przez producentów lub importerów dla wszystkich grup wyrobów tytoniowych.

               27

               Tym samym Trybunał orzekł w istocie, że art. 15 ust. 1 dyrektywy 2011/64 nie można interpretować w ten sposób, iż stoi on na przeszkodzie przepisom, które w odniesieniu do sprzedaży konsumentom wyrobów tytoniowych importowanych lub wyprodukowanych w kraju narzucają cenę sprzedaży, czyli cenę zapisaną na znaku akcyzy, pod warunkiem że cena ta zostanie swobodnie ustalona przez producenta lub importera (zob. analogicznie wyrok z dnia 16 listopada 1977 r., GB-Inno-BM, 13/77, EU:C:1977:185, pkt 63, 64).

               28

               W przypadku postępowania głównego przepis krajowy taki jak art. 7 ust. 2 bis pkt 1 ustawy o ochronie zdrowia, który zgodnie z informacjami przekazanymi przez sąd odsyłający zakazuje sprzedawcom detalicznym w szczególności sprzedaży wyrobów tytoniowych po cenie jednostkowej niższej niż cena wskazana przez producenta lub importera na znaku akcyzy umieszczonym na tych wyrobach, rzeczywiście, biorąc pod uwagę charakterystyczne cechy mechanizmu opodatkowania tytoniu, skutkuje narzuceniem tym podmiotom, w zakresie sprzedaży tego rodzaju wyrobów konsumentom, ceny wskazanej na znaku akcyzy. Jednak z akt przedłożonych Trybunałowi nie wynika, że przepis ten ma na celu uregulowanie ustalania ceny wskazanej przez producenta lub importera na omawianym znaku akcyzy ani zresztą że ten przepis dotyczy w jakiś inny sposób stosowania akcyzy na wyroby tytoniowe.

               29

               Zatem tego rodzaju przepis krajowy nie wchodzi w zakres przedmiotowy sytuacji, której dotyczy art. 15 ust. 1 dyrektywy 2011/64. Nie stoi on mu więc na przeszkodzie.

               30

               Wykładni tej nie podważa argument Colruyta, że nieuznawanie prawa sprzedawców detalicznych, na podstawie tegoż art. 15 ust. 1, do ustalania ceny sprzedaży wyrobów tytoniowych konsumentom stanowi nieuzasadnioną dyskryminację, niezgodną z art. 20 i 21 karty, między sprzedawcami detalicznymi będącymi również importerami a tymi, którzy importerami nie są. Te postanowienia karty w każdym razie nie skutkują bowiem rozszerzeniem zakresu stosowania dyrektywy 2011/64 na ustalanie ceny minimalnej stosowanej przez sprzedawców detalicznych, którego co do zasady nie dotyczy stosowanie akcyzy na wyroby tytoniowe.

               31

               Z całości powyższych wywodów wynika, że odpowiedź na pytanie pierwsze powinna brzmieć tak, iż art. 15 ust. 1 dyrektywy 2011/64 należy interpretować w ten sposób, że nie stoi on na przeszkodzie istnieniu uregulowań krajowych, takich jak te rozpatrywane w postępowaniu głównym, które zakazują sprzedawcom detalicznym sprzedaży wyrobów tytoniowych po cenie jednostkowej niższej niż cena wskazana przez producenta lub importera na znaku akcyzy umieszczonym na tych wyrobach, jeżeli cena ta została swobodnie ustalona przez producenta lub importera.

         W przedmiocie pytania drugiego

               32

               W pytaniu drugim sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 34 TFUE należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie istnieniu uregulowań krajowych, takich jak te rozpatrywane w postępowaniu głównym, które zakazują sprzedawcom detalicznym sprzedaży wyrobów tytoniowych po cenie jednostkowej niższej niż cena wskazana przez producenta lub importera na znaku akcyzy umieszczonym na tych wyrobach.

               33

               Artykuł 34 TFUE zakazuje istnienia między państwami członkowskimi ograniczeń ilościowych w przywozie oraz wszelkich środków o skutku im równoważnym. Z utrwalonego orzecznictwa wynika, że wszelkie uregulowania państw członkowskich mogące utrudniać, bezpośrednio lub pośrednio, rzeczywiście lub potencjalnie, handel wewnątrz Unii należy uznać za środki o skutku równoważnym z ograniczeniami ilościowymi w rozumieniu tego postanowienia (wyroki: z dnia 11 lipca 1974 r., Dassonville, 8/74, EU:C:1974:82, pkt 5; z dnia 23 grudnia 2015 r., Scotch Whisky Association i in., C‑333/14, EU:C:2015:845, pkt 31).

               34

               Tak więc środkami o skutku równoważnym z ograniczeniami ilościowymi są przeszkody w swobodnym przepływie towarów, wynikające, w braku harmonizacji ustawodawstw krajowych, z zastosowania do towarów pochodzących z innych państw członkowskich, w których są one zgodnie z prawem produkowane i wprowadzane do obrotu, przepisów określających wymogi, jakie towary te muszą spełniać, nawet jeśli uregulowania te są stosowane bez rozróżnienia do wszystkich towarów (zob. podobnie wyrok z dnia 20 lutego 1979 r., Rewe-Zentral, zwany wyrokiem Cassis de Dijon, 120/78, EU:C:1979:42, pkt 6, 14, 15).

               35

               Zastosowanie do towarów pochodzących z innych państw członkowskich krajowych przepisów, które ograniczają niektóre sposoby prowadzenia sprzedaży lub ich zakazują, o ile tylko stosowane są one do wszystkich zainteresowanych podmiotów gospodarczych prowadzących działalność na terytorium kraju i dotyczą w ten sam sposób, z prawnego i faktycznego punktu widzenia, obrotu towarami krajowymi i towarami pochodzącymi z innych państw członkowskich, nie jest w stanie utrudnić, bezpośrednio ani pośrednio, rzeczywiście ani potencjalnie, wymiany handlowej między państwami członkowskimi w rozumieniu orzecznictwa. Jeżeli przesłanki te są spełnione, zastosowanie uregulowań tego typu do sprzedaży produktów pochodzących z innego państwa członkowskiego, zgodnych z przepisami tego państwa, nie jest w stanie bowiem uniemożliwić ich dostępu do rynku lub ograniczyć tego dostępu w stopniu większym niż ma to miejsce w odniesieniu do produktów krajowych (wyrok z dnia 10 lutego 2009 r., Komisja/Włochy, C‑110/05, EU:C:2009:66, pkt 36).

               36

               W związku z powyższym za środki o skutku równoważnym z ograniczeniami ilościowymi w przywozie w rozumieniu art. 34 TFUE należy uznać przyjęte przez państwo członkowskie środki, które mają na celu mniej korzystne traktowanie towarów pochodzących z innych państw członkowskich, a także środki, o których mowa w pkt 34 niniejszego wyroku. Pojęcie to obejmuje także każdy inny przepis stanowiący przeszkodę w dostępie do rynku jednego z państw członkowskich towarów pochodzących z innych państw członkowskich (zob. podobnie wyrok z dnia 10 lutego 2009 r., Komisja/Włochy, C‑110/05, EU:C:2009:66, pkt 37).

               37

               W tym względzie, jeżeli uregulowania krajowe w sprawie cen wyrobów tytoniowych, takie jak te zawarte w art. 7 ust. 2 bis pkt 1 ustawy o ochronie zdrowia, nie dotyczą cech tych wyrobów, a jedynie tego, na jakie sposoby można prowadzić ich sprzedaż, należy uznać, że uregulowania te dotyczą sposobów prowadzenia sprzedaży (zob. analogicznie wyrok z dnia 30 kwietnia 2009 r., Fachverband der Buch- und Medienwirtschaft, C‑531/07, EU:C:2009:276, pkt 20).

               38

               W kwestii, czy takie uregulowania spełniają przesłanki określone w pkt 35 niniejszego wyroku, należy wskazać, po pierwsze, że przepis krajowy taki jak omawiany art. 7 ust. 2 bis pkt 1, zakazujący sprzedawcom detalicznym sprzedaży wyrobów tytoniowych po cenie jednostkowej niższej niż cena wskazana przez producenta lub importera na znaku akcyzy umieszczonym na tych wyrobach, ma zastosowanie do wszystkich zainteresowanych podmiotów gospodarczych prowadzących działalność na krajowym terytorium.

               39

               Po drugie, jako że przepis ten nie dotyczy ustalania przez importerów wyrobów pochodzących z innych państw członkowskich ceny wskazanej na znaku akcyzy i że importerzy ci mogą nadal swobodnie ustalać tę cenę, przepis ten nie może uniemożliwić dostępu do rynku belgijskiego wyrobów tytoniowych pochodzących z innego państwa członkowskiego lub utrudnić go bardziej niż czyni to w stosunku do krajowych wyrobów tytoniowych.

               40

               W rezultacie przepisy takie nie stanowią zakazanego w art. 34 TFUE środka o skutku równoważnym z ograniczeniami ilościowymi w przywozie.

               41

               W świetle powyższych wywodów odpowiedź na pytanie drugie powinna brzmieć tak, iż art. 34 TFUE należy interpretować w ten sposób, że nie stoi on na przeszkodzie istnieniu uregulowań krajowych, takich jak te rozpatrywane w postępowaniu głównym, które zakazują sprzedawcom detalicznym sprzedaży wyrobów tytoniowych po cenie jednostkowej niższej niż cena wskazana przez producenta lub importera na znaku akcyzy umieszczonym na tych wyrobach, jeżeli cena ta została swobodnie określona przez importera.

         W przedmiocie pytania trzeciego

               42

               W pytaniu trzecim sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 101 TFUE w związku z art. 4 ust. 3 TUE należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie istnieniu uregulowań krajowych, takich jak te rozpatrywane w postępowaniu głównym, które zakazują sprzedawcom detalicznym sprzedaży wyrobów tytoniowych po cenie jednostkowej niższej niż cena wskazana przez producenta lub importera na znaku akcyzy umieszczonym na tych wyrobach.

               43

               Z utrwalonego orzecznictwa Trybunału wynika, że wprawdzie art. 101 TFUE odnosi się wyłącznie do zachowań przedsiębiorstw i nie dotyczy przepisów ustawowych lub wykonawczych pochodzących od państw członkowskich, jednak ów artykuł w związku z art. 4 ust. 3 TUE, który ustanawia obowiązek współpracy między Unią a państwami członkowskimi, nakłada na państwa członkowskie obowiązek nieprzyjmowania oraz nieutrzymywania w mocy przepisów, również o charakterze ustawowym lub wykonawczym, które mogłyby pozbawiać skuteczności reguły konkurencji znajdujące zastosowanie do przedsiębiorstw (wyrok z dnia 4 września 2014 r., API i in., od C‑184/13 do C‑187/13, C‑194/13, C‑195/13 i C‑208/13, EU:C:2014:2147, pkt 28 i przytoczone tam orzecznictwo).

               44

               Naruszenie art. 101 TFUE w związku z art. 4 ust. 3 TUE ma miejsce wówczas, gdy państwo członkowskie czy to narzuca lub wspiera zawieranie porozumień sprzecznych z art. 101 TFUE lub wzmacnia skutki tych porozumień, czy to pozbawia swoje własne regulacje charakteru państwowego, przenosząc odpowiedzialność za podejmowanie decyzji ingerujących w sferę interesów ekonomicznych na podmioty prywatne (wyrok z dnia 4 września 2014 r., API i in., od C‑184/13 do C‑187/13, C‑194/13, C‑195/13 i C‑208/13, EU:C:2014:2147, pkt 29).

               45

               Jednak uregulowania niemające na celu nakazania zawierania porozumień między dostawcami a sprzedawcami detalicznymi lub innych zachowań, takich jak te przewidziane w art. 101 ust. 1 TFUE, tylko przeciwnie, powierzające organom publicznym odpowiedzialność za ustalanie cen sprzedaży konsumentom, nie naruszają tego przepisu w związku z art. 4 ust. 3 TUE (zob. podobnie wyrok z dnia 29 stycznia 1985 r., Cullet i Chambre syndicale des réparateurs automobiles et détaillants de produits pétroliers, 231/83, EU:C:1985:29, pkt 17, 18). Podobnie nie narzuca ani nie wspiera zawierania antykonkurencyjnych porozumień uregulowanie wprowadzające zakaz, który samodzielnie wywiera skutki (zob. podobnie wyrok z dnia 17 listopada 1991 r., Ohra Schadeverzekeringen, C‑245/91, EU:C:1993:887, pkt 11).

               46

               Jak już stwierdzono w pkt 28 niniejszego wyroku, przepis krajowy taki jak art. 7 ust. 2 bis pkt 1 ustawy o ochronie zdrowia skutkuje narzuceniem sprzedawcom detalicznym, w zakresie sprzedaży wyrobów tytoniowych konsumentom, ceny sprzedaży, czyli ceny wskazanej przez producenta lub importera na znaku akcyzy umieszczonym na tych wyrobach. Tego rodzaju uregulowanie nie narzuca ani nie wspiera zawierania porozumień między dostawcami a sprzedawcami detalicznymi, tylko jest samowystarczalne, ponieważ wywiera bezpośrednio skutek polegający na ustaleniu stosowanej przez sprzedawców detalicznych ceny. Ponadto z akt przedłożonych Trybunałowi nie wynika, że wydanie art. 7 ust. 2 bis pkt 1 ustawy o ochronie zdrowia poprzedzone było porozumieniem dotyczącym narzuconych cen sprzedaży w sektorze wyrobów tytoniowych.

               47

               Ponadto tenże art. 7 ust. 2 bis pkt 1 nie przenosi na prywatne podmioty gospodarcze odpowiedzialności za ustalanie cen stosowanych przez sprzedawców detalicznych lub podejmowanie innych decyzji ingerujących w sferę interesów ekonomicznych.

               48

               W tych okolicznościach uregulowania takie jak te rozpatrywane w postępowaniu głównym nie pozbawiają skuteczności (effet utile) art. 101 ust. 1 TFUE.

               49

               Z powyższych rozważań wynika, że odpowiedź na pytanie trzecie powinna brzmieć tak, iż art. 101 TFUE w związku z art. 4 ust. 3 TUE należy interpretować w ten sposób, że nie stoi on na przeszkodzie istnieniu uregulowań krajowych, takich jak te rozpatrywane w postępowaniu głównym, zakazujących sprzedawcom detalicznym sprzedaży wyrobów tytoniowych po cenie jednostkowej niższej niż cena, którą producent lub importer wskazał na znaku akcyzy umieszczonym na tych wyrobach.

         W przedmiocie kosztów

               50

               Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.

               Z powyższych względów Trybunał (szósta izba) orzeka, co następuje:

                           1)

                           Artykuł 15 ust. 1 dyrektywy Rady 2011/64/UE z dnia 21 czerwca 2011 r. w sprawie struktury oraz stawek akcyzy stosowanych do wyrobów tytoniowych należy interpretować w ten sposób, że nie stoi on na przeszkodzie istnieniu uregulowań krajowych, takich jak te rozpatrywane w postępowaniu głównym, które zakazują sprzedawcom detalicznym sprzedaży wyrobów tytoniowych po cenie jednostkowej niższej niż cena wskazana przez producenta lub importera na znaku akcyzy umieszczonym na tych wyrobach, jeżeli cena ta została swobodnie ustalona przez producenta lub importera.

                           2)

                           Artykuł 34 TFUE należy interpretować w ten sposób, że nie stoi on na przeszkodzie istnieniu uregulowań krajowych, takich jak te rozpatrywane w postępowaniu głównym, które zakazują sprzedawcom detalicznym sprzedaży wyrobów tytoniowych po cenie jednostkowej niższej niż cena wskazana przez producenta lub importera na znaku akcyzy umieszczonym na tych wyrobach, jeżeli cena ta została swobodnie określona przez importera.

                           3)

                           Artykuł 101 TFUE w związku z art. 4 ust. 3 TUE należy interpretować w ten sposób, że nie stoi on na przeszkodzie istnieniu uregulowań krajowych, takich jak te rozpatrywane w postępowaniu głównym, zakazujących sprzedawcom detalicznym sprzedaży wyrobów tytoniowych po cenie jednostkowej niższej niż cena, którą producent lub importer wskazał na znaku akcyzy umieszczonym na tych wyrobach.

                     Podpisy

            (
            *1
         )	Język postępowania: niderlandzki.


Wyrok Trybunału z dnia 5 grudnia 1973 r. # E. Kampffmeyer przeciwko Einfuhr- und Vorratsstelle für Getreide und Futtermittel. # Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Hessisches Finanzgericht - Niemcy. # Sprawa 124-73.


Wyrok Trybunału z dnia 23 stycznia 1980 r. # SpA Grosoli i inni przeciwko Ministère du commerce extérieur oraz innym # Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Tribunale amministrativo regionale del Lazio - Włochy. # Sprawa 35/79.


Wyrok Trybunału z dnia 2 lutego 1988 r. # Livestock Sales Transport Ltd i P. M. Johnson Esq. przeciwko Intervention Board for Agricultural Produce. # Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: High Court of Justice, Queen's Bench Division - Zjednoczone Królestwo. # Sprawa 162/86.


Wyrok Trybunału (piąta izba) z dnia 19 listopada 1998 r. # Republika Francuska przeciwko Komisji Wspólnot Europejskich. # Rozliczenie rachunków. # Sprawa C-235/97.


Wyrok Trybunału (piąta izba) z dnia 7 stycznia 2004 r. # Komisja Wspólnot Europejskich przeciwko Królestwu Hiszpanii. # Uchybienie zobowiązaniom Państwa Członkowskiego - Dyrektywa 90/388/EWG. # Sprawa C-500/01.