title: Wyrok Trybunału (pierwsza izba) z dnia 7 października 2004 r. # Panagiotis Markopoulos i in. przeciwko Ypourgos Anaptyxis i Soma Orkoton Elegkton. # Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Symvoulio tis Epikrateias - Grecja. # Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym - Ósma dyrektywa 84/253/EWG - Artykuły 11 i 15 - Dopuszczanie do wykonywania zawodu osób odpowiedzialnych za dokonywanie ustawowej kontroli dokumentów finansowych - Możliwość dopuszczenia do wykonywania zawodu osób, które nie złożyły z wynikiem pozytywnym egzaminu z kwalifikacji zawodowych - Przesłanki zatwierdzania obywateli innych Państw Członkowskich. # Sprawa C-255/01.

text:
      Sprawa C‑255/01
      Panagiotis Markopoulos i in.
      przeciwko
      Ypourgosowi Anaptyxisowi i Soma Orkoton Elegkton
      (wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Symvoulio tis Epikrateias)
      Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym – Ósma dyrektywa 84/253/EWG – Artykuły 11 i 15 – Dopuszczanie do wykonywania zawodu osób odpowiedzialnych za dokonywanie ustawowej kontroli dokumentów finansowych – Możliwość dopuszczenia do wykonywania zawodu osób, które nie złożyły z wynikiem pozytywnym egzaminu z kwalifikacji zawodowych
         – Przesłanki zatwierdzania obywateli innych Państw Członkowskich

      Streszczenie wyroku
      1.        Swobodny przepływ osób – Swoboda przedsiębiorczości – Spółki – Dyrektywa 84/253 – Dopuszczanie do wykonywania zawodu osób
            odpowiedzialnych za dokonywanie ustawowej kontroli dokumentów finansowych – Przepisy przejściowe – Dopuszczenie do wykonywania
            zawodu pewnych kategorii osób wykonujących dany zawód bez egzaminu z kwalifikacji zawodowych (art. 15) – Przesłanki – Termin
            do skorzystania z takiego uprawnienia do dopuszczenia do wykonywania zawodu
      (dyrektywa Rady 84/253, art. 15)
      2.        Swobodny przepływ osób – Swoboda przedsiębiorczości – Spółki – Dyrektywa 84/253 – Dopuszczanie do wykonywania zawodu osób
            odpowiedzialnych za dokonywanie ustawowej kontroli dokumentów finansowych – Dopuszczenie do wykonywania zawodu osób, które
            zdobyły wszystkie lub część swoich kwalifikacji w innym Państwie Członkowskim (art. 11) – Przesłanki
      (dyrektywa Rady 84/253, art. 11)
      1.        Artykuł 15 ósmej dyrektywy 84/253, wydanej na podstawie art. 54 ust. 3 lit. g) Traktatu EWG w sprawie zatwierdzania osób odpowiedzialnych
         za dokonywanie ustawowych kontroli dokumentów rachunkowych, pozwala wszystkim Państwom Członkowskim na dopuszczanie do wykonywania
         zawodu osób, które spełniają wymogi przewidziane w tym artykule, tj. tych, które posiadają kwalifikacje w zainteresowanym
         Państwie Członkowskim do dokonywania ustawowej kontroli dokumentów, o których mowa w art. 1 ust. 1, i które ją wykonywały
         do roku od chwili zastosowania krajowych przepisów przejściowych transponujących ósmą dyrektywę, bez potrzeby poddawania ich
         obowiązkowi uprzedniego złożenia z wynikiem pozytywnym egzaminu z zakresu kwalifikacji zawodowych oraz bez potrzeby badania,
         czy i w jakim zakresie przepisy krajowe obowiązujące przed przyjęciem ósmej dyrektywy przewidywały w stosunku do szczególnej
         kategorii osób wykonujących ten zawód obowiązek zdania egzaminu.

      Jednakże artykuł ten sprzeciwia się temu, aby Państwo Członkowskie korzystało z uprawnienia przewidzianego w tym artykule
         po upływie rocznego terminu, który zaczyna swój bieg począwszy od dnia wprowadzenia w życie przepisów krajowych wdrażających
         dyrektywę, a w każdym razie po dniu 1 stycznia 1990 r.

      (por. pkt 35, 37, 44 i 52–53 oraz pkt 1 sentencji)
      2.        Artykuł 11 ósmej dyrektywy 84/253, wydanej na podstawie art. 54 ust. 3 lit. g) Traktatu EWG w sprawie zatwierdzania osób odpowiedzialnych
         za dokonywanie ustawowych kontroli dokumentów rachunkowych, pozwala przyjmującemu Państwu Członkowskiemu na dopuszczenie osób
         już dopuszczonych w innym Państwie Członkowskim do wykonywania działalności polegającej na ustawowej kontroli dokumentów finansowych
         bez potrzeby poddania ich egzaminowi z zakresu kwalifikacji zawodowych, jeżeli właściwe władze tego przyjmującego Państwa
         Członkowskiego uznają ich kwalifikacje za równoważne z tymi, które zgodnie z tą dyrektywą wymagane są przez ustawodawstwo
         krajowe ich Państwa Członkowskiego.

      W przypadku braku przepisów szczególnych regulujących kwestie związane z weryfikacją równoważności kwalifikacji na właściwych
         władzach spoczywa obowiązek przeprowadzenia tej weryfikacji z poszanowaniem zobowiązań, jakie nakładają na Państwa Członkowskie
         przepisy Traktatu, a w szczególności przepisy dotyczące swobody przedsiębiorczości.

      (por. pkt 62 i 67 oraz pkt 2 sentencji)
WYROK TRYBUNAŁU (pierwsza izba)
      z dnia 7 października 2004 r. (*)

      Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym – Ósma dyrektywa 84/253/EWG – Artykuły 11 i 15 – Dopuszczanie do wykonywania zawodu osób odpowiedzialnych za dokonywanie ustawowej kontroli dokumentów finansowych – Możliwość dopuszczenia do wykonywania zawodu osób, które nie złożyły z wynikiem pozytywnym egzaminu z kwalifikacji zawodowych
         – Przesłanki zatwierdzania obywateli innych Państw Członkowskich

      W sprawie C‑255/01
      mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 234 WE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym,
      złożony przez Symvoulio tis Epikrateias (Grecja) postanowieniem z dnia 12 czerwca 2001 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu
         3 lipca 2001 r., w postępowaniu:

      Panagiotis Markopoulos i in.
      przeciwko
      Ypourgosowi Anaptyxisowi,
      Soma Orkoton Elegkton,
      przy udziale:
      Georgiosa Samothrakisa i in.
      TRYBUNAŁ (pierwsza izba),
      w składzie: P. Jann, prezes izby, R. Silva de Lapuerta, K. Lenaerts, S. von Bahr i K. Schiemann (sprawozdawca), sędziowie,
      rzecznik generalny: A. Tizzano,
      sekretarz: M.‑F. Contet, główny administrator,
      uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 11 lutego 2004 r.
      rozważywszy uwagi przedstawione:
      –      w imieniu P. Markopoulosa i innych przez N. Alivizatosa, E. Kiousopoulou, G. Dellisa i K. Giannakopoulosa, Dikigoroi,
      –      w imieniu Soma Orkoton Elegkton przez A. Kalogerasa, Dikigoros,
      –      w imieniu G. Samothrakisa i innych przez C. Politisa i N. Skandamisa, Dikigoroi,
      –      w imieniu Ch. Panagiotidisa przez M. Bachasa, Dikigoros,
      –      w imieniu rządu greckiego przez E.‑M. Mamounę i S. Spyropoulosa, działających w charakterze pełnomocników,
      –      w imieniu rządu hiszpańskiego przez S. Ortiza Vaamonde’a i M. Muñoza Péreza, działających w charakterze pełnomocników,
      –      w imieniu Komisji Wspólnot Europejskich przez M. Patakię i C. Schmidt, działające w charakterze pełnomocników,
      po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 1 kwietnia 2004 r.,
      wydaje następujący
      Wyrok
      1        Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 11 i 15 ósmej dyrektywy Rady 84/253/EWG z dnia
         10 kwietnia 1984 r. wydanej na podstawie art. 54 ust. 3 lit. g) Traktatu EWG w sprawie zatwierdzania osób odpowiedzialnych
         za dokonywanie ustawowych kontroli dokumentów rachunkowych (Dz.U. L 126, str. 20, zwanej dalej „ósmą dyrektywą”).

      2        Wniosek ten został przedstawiony w ramach sporu między P. Markopoulosem i innymi, z jednej strony, a Ypourgosem Anaptyxisem
         (ministrem ds. rozwoju) oraz Soma Orkoton Elegkton (izbą biegłych rewidentów, zwaną dalej „Izbą Biegłych Rewidentów”) z drugiej
         strony, do którego wstąpili w charakterze interwenientów G. Samothrakis i inni oraz P. Panagiotidis, w przedmiocie decyzji
         tej izby o wpisaniu do prowadzonego przez nich rejestru 60 kandydatów, w tym wymienionych interwenientów postępowania głównego,
         bez poddania ich egzaminowi sprawdzającemu kwalifikacje zawodowe, przewidzianemu w art. 4 ósmej dyrektywy.

      3        Sąd krajowy zadaje zasadniczo Trybunałowi pytanie dotyczące określenia zakresu uprawnienia przysługującego Państwu Członkowskiemu,
         przewidzianego przez art. 15 ósmej dyrektywy, do dopuszczania niektórych kategorii osób do dokonywania kontroli dokumentów
         finansowych bez potrzeby złożenia z wynikiem pozytywnym egzaminu w zakresie kwalifikacji zawodowych. Poza tym sąd krajowy
         zadaje pytanie, czy zwolnienie z egzaminu mogłoby być w każdym razie uzasadnione na podstawie art. 11 ósmej dyrektywy w przypadku
         osób, które już zostały dopuszczone do wykonywania zawodu w innym Państwie Członkowskim.

       Ramy prawne
       Uregulowania wspólnotowe
      4        Motywy pierwszy, drugi oraz trzeci ósmej dyrektywy stanowią:

      „[…] na mocy dyrektywy 78/660/EWG roczne sprawozdania finansowe niektórych rodzajów spółek muszą być kontrolowane przez jedną
         lub więcej osób uprawnionych do dokonywania takich kontroli […];

       […]      wyżej wymieniona dyrektywa została uzupełniona dyrektywą 83/349/EWG w sprawie skonsolidowanych sprawozdań finansowych;
      […] należy zharmonizować kwalifikacje osób uprawnionych do dokonywania ustawowych kontroli dokumentów rachunkowych [finansowych];
         należy zapewnić, aby były to osoby niezależne i o nieposzlakowanej opinii;

      […] wysoki poziom wiedzy teoretycznej wymaganej do ustawowego kontrolowania dokumentów rachunkowych oraz umiejętność wykorzystywania
         tej wiedzy w praktyce muszą być zapewnione poprzez egzaminowanie w zakresie kwalifikacji zawodowych”.

      5        Według szóstego motywu ósmej dyrektywy:

      „[…] Państwom Członkowskim powinno się […] zezwolić na przyjmowanie przepisów przejściowych na korzyść pracowników wykwalifikowanych
         [osób wykonujących dany zawód]”.

      6        Dziewiąty motyw dyrektywy stanowi:

      „[…] Państwo Członkowskie będzie mogło zatwierdzać [dopuszczać do wykonywania zawodu] osoby, które uzyskały kwalifikacje równoważne
         tym wymaganym na mocy niniejszej dyrektywy poza tym państwem”.

      7        Biorąc pod uwagę czwartą dyrektywę Rady 78/660/EWG z dnia 25 lipca 1978 r. wydaną na podstawie art. 54 ust. 3 lit. g) Traktatu
         w sprawie rocznych sprawozdań finansowych niektórych rodzajów spółek (Dz.U. L 222, str. 11) oraz siódmą dyrektywę Rady 83/349/EWG
         z dnia 13 czerwca 1983 r. wydaną na podstawie art. 54 ust. 3 lit. g) Traktatu w sprawie skonsolidowanych sprawozdań finansowych
         (Dz.U. L 193, str. 1), obie cytowane odpowiednio w pierwszym i drugim motywie ósmej dyrektywy, art. 1 ust. 1 tej ostatniej
         dyrektywy stanowi:

      „Środki koordynacji określone w niniejszej dyrektywie mają zastosowanie do przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych
         Państw Członkowskich dotyczących osób odpowiedzialnych za:

      a)       dokonywanie ustawowych kontroli rocznych sprawozdań finansowych spółek oraz sprawdzanie zgodności rocznych sprawozdań z rocznymi
         sprawozdaniami finansowymi w zakresie, w jakim takie kontrole i takie sprawdzenie są wymagane przez prawo wspólnotowe;

      b)      dokonywanie ustawowych kontroli skonsolidowanych sprawozdań finansowych organów przedsiębiorstw oraz sprawdzanie zgodności
         skonsolidowanych rocznych sprawozdań ze skonsolidowanymi sprawozdaniami finansowymi w zakresie, w jakim takie kontrole i takie
         sprawdzenie są wymagane przez prawo wspólnotowe”.

      8        Artykuł 2 ósmej dyrektywy zastrzega prawo wykonywania ustawowej kontroli dokumentów określonych w art. 1 ust. 1 tej dyrektywy
         dla osób, które zostały do tego dopuszczone. Na podstawie art. 4 tej dyrektywy takie dopuszczenie może na zasadach ogólnych
         zostać udzielone osobie fizycznej jedynie „po osiągnięciu wiedzy na poziomie wstępnego egzaminu uniwersyteckiego, ukończeniu
         kursu teoretycznego, przejściu praktycznego szkolenia i zdaniu egzaminu sprawdzającego kwalifikacje zawodowe na poziomie końcowego
         egzaminu uniwersyteckiego organizowanego lub uznawanego przez dane państwo”.

      9        Artykuł 11 ust. 1 ósmej dyrektywy stanowi jednak, że:

      „Władze Państwa Członkowskiego mogą zatwierdzać osoby, które zdobyły wszystkie lub część swoich kwalifikacji w innym państwie,
         pod warunkiem że osoby te spełniają następujące dwa warunki [wymogi]:

      a)      właściwe władze muszą uznać ich kwalifikacje za równoważne z tymi, które są wymagane na mocy prawa tego Państwa Członkowskiego
         zgodnie z niniejszą dyrektywą; oraz

      b)      osoby te muszą przedstawić dowód posiadania wiedzy prawniczej wymaganej w danym Państwie Członkowskim do celów ustawowego
         kontrolowania dokumentów określonych w art. 1 ust. 1. Władze tego Państwa Członkowskiego nie muszą jednak wymagać takiego
         dowodu, jeśli uznają wiedzę prawniczą uzyskaną w innym państwie za wystarczającą”.

      10      Artykuły 12–19 ósmej dyrektywy dotyczą przepisów przejściowych. Według art. 15 tej dyrektywy:

      „W ciągu jednego roku zastosowania [od wprowadzenia w życie] przepisów określonych w art. 30 ust. 2 pracownicy wykwalifikowani
         [osoby wykonujące dany zawód], którzy nie zostali zatwierdzeni [dopuszczeni do wykonywania zawodu] na mocy indywidualnych
         aktów właściwych władz, lecz mimo to posiadają w Państwie Członkowskim kwalifikacje w zakresie dokonywania ustawowych kontroli
         dokumentów określonych w art. 1 ust. 1 oraz faktycznie wykonywały w tym czasie te czynności, mogą zostać zatwierdzone [dopuszczone
         do wykonywania tego zawodu] przez to Państwo Członkowskie zgodnie z niniejszą dyrektywą”.

      11      Artykuł 19 ósmej dyrektywy stanowi:

      „Żaden z pracowników wykwalifikowanych [osób wykonujących dany zawód] określonych w art. 15 i 16 ani żadna z osób określonych
         w art. 18 nie może zostać zatwierdzony lub zatwierdzona na zasadzie odstępstwa od art. 4, o ile właściwe władze nie uznają,
         że osoby te spełniają warunki [wymogi] konieczne do dokonywania ustawowych kontroli dokumentów określonych w art. 1 ust. 1
         i posiadają kwalifikacje równoważne z kwalifikacjami osób zatwierdzonych [dopuszczonych] na mocy art. 4”.

      12      Według art. 30 ust. 1 i 2 ósmej dyrektywy:

      „1.      Państwa Członkowskie wprowadzą w życie przed dniem 1 stycznia 1988 r. przepisy ustawowe, wykonawcze i administracyjne niezbędne
         do wykonania niniejszej dyrektywy i niezwłocznie powiadamiają o tym Komisję.

      2.      Państwa Członkowskie mogą postanowić, że przepisy określone w ust. 1 nie mają zastosowania przed dniem 1 stycznia 1990 r.”.
       Uregulowania krajowe
      13      Jak wyjaśnia sąd krajowy, przed przyjęciem ósmej dyrektywy działalność związana z kontrolą niektórych kategorii dokumentów
         finansowych w Grecji zastrzeżona była dla biegłych księgowych. Ci ostatni musieli być wpisani do rejestru prowadzonego przez
         Soma Orkoton Logiston (zwaną dalej „Izbą Biegłych Księgowych”). Artykuł 10 ust. 6 greckiego dekretu z mocą ustawy nr 3329/55
         (FEK A’ 230) stanowił, że w celu sprawdzenia wiedzy kandydatów Komisja Nadzorcza Izby Biegłych Księgowych mogła poddać ich
         egzaminowi z zakresu tej wiedzy. Z tego punktu widzenia art. 2 greckiego królewskiego dekretu nr 737/61 (FEK A’ 186) upowszechniał
         obowiązek złożenia uprzedniego egzaminu w stosunku do wszystkich kandydatów.

      14      Na podstawie art. 2 dekretu z mocą ustawy nr 3329/55 przyznano tym biegłym księgowym „wyłączną” kompetencję, w której zakres
         wchodziła początkowo działalność kontrolna o charakterze urzędowym, która to kompetencja została stopniowo rozszerzona na
         kontrolę różnych przedsiębiorstw państwowych założonych w formie spółki akcyjnej oraz na kontrolę różnych kategorii spółek
         akcyjnych z kapitałem prywatnym. Owi biegli księgowi korzystali także na podstawie art. 3 dekretu z mocą ustawy nr 3329/55
         z „fakultatywnej” kompetencji, gdyż mogli być powołani do wykonywania działalności kontrolnej wszelkiego rodzaju spółek handlowych
         oraz różnych osób prawnych przewidzianych w kodeksie cywilnym.

      15      Poza tym istnieli także księgowi, nieobjęci obowiązkiem uprzedniego złożenia z wynikiem pozytywnym konkursu lub egzaminu,
         którzy mieli prawo wykonywania wyłącznie działalności niezastrzeżonej dla biegłych księgowych. Ta kategoria osób wykonujących
         dany zawód, czyli tzw. „zwyczajnych księgowych” – obejmowała nie tylko obywateli greckich prowadzących tę działalność, ale
         także osoby, które zostały dopuszczone do wykonywania tej działalności w innych państwach.

      16      Z postanowienia odsyłającego wynika, że system krajowy został kilka razy zmieniony w celu dokonania transpozycji ósmej dyrektywy
         do krajowego porządku prawnego.

      17      Po pierwsze, dekret z mocą ustawy nr 3329/55 został zmieniony przez grecki dekret prezydencki nr 15/89 w sprawie dostosowania
         ustawodawstwa dotyczącego biegłych księgowych do przepisów ósmej dyrektywy (FEK A’ 5/5.1.1989). Z tego punktu widzenia w celu
         dostosowania systemu krajowego do ósmej dyrektywy zmieniony art. 10 dekretu z mocą ustawy nr 3329/55 uściśla – przy utrzymaniu
         zasadniczo struktury instytucji Izby Biegłych Księgowych – kwestie związane z obowiązkiem uprzedniego złożenia egzaminu z wynikiem
         pozytywnym, niezbędnego do uzyskania wpisu do rejestru tej izby. Ponadto w zmienionym art. 10 ust. 9 dekretu z mocą ustawy
         nr 3329/55 przewidziano także możliwość powołania na biegłych księgowych osób, które zostały dopuszczone do wykonywania zawodu
         przez władze innego Państwa Członkowskiego, pod warunkiem że ich kwalifikacje zostały uznane za równoważne z tymi, które są
         wymagane od osób powołanych lub awansowanych na biegłych księgowych zgodnie z ust. 1 tego przepisu, i pod warunkiem że uprzednio
         złożyły egzamin z wynikiem pozytywnym.

      18      Jeśli chodzi o przepisy przejściowe, w art. 6 ust. 3 i 4 dekret prezydencki nr 15/89 ustanowił, do dnia 1 stycznia 1990 r.,
         możliwość powołania na biegłego księgowego bez potrzeby złożenia egzaminu, osób, które wykazały, że wykonują w Grecji ustawową
         kontrolę rocznych sprawozdań finansowych spółek lub skonsolidowanych sprawozdań finansowych grup przedsiębiorstw pod warunkiem
         posiadania przez nie dyplomu uniwersyteckiego i uznania ich kwalifikacji do przeprowadzania ustawowej kontroli dokumentów
         finansowych.

      19      Po drugie, na skutek zbiegu ustawy nr 1969/91 (FEK A’ 167/30.10.1991) i dekretu prezydenckiego nr 226/92 (FEK A’ 120/14.7.1992),
         Izba Biegłych Księgowych została zastąpiona przez Izbę Biegłych Rewidentów. Artykuł 10 prezydenckiego dekretu nr 226/92, który
         określa przesłanki wstępu do tej nowej izby, przewidział, że wstęp ten jest uzależniony od pozytywnego złożenia egzaminu z kwalifikacji
         zawodowych, który uregulowany jest szczegółowo w art. 11 dekretu prezydenckiego nr 226/92. Jednakże art. 24 ust. 4 tego dekretu
         stanowi, że biegli księgowi, którzy byli już członkami Izby Biegłych Księgowych, zostają z mocy prawa wpisani na listę biegłych
         rewidentów.

      20      Jeśli chodzi o przepisy przejściowe, to art. 24 ust. 2 dekretu prezydenckiego nr 226/92 stanowi:

      „2.      Do rejestru biegłych rewidentów wpisuje się również na wniosek złożony w terminie 6 miesięcy od daty publikacji niniejszego
         dekretu i po zdaniu z wynikiem pozytywnym egzaminu zgodnie z przepisami następnego ustępu:

      a)      osoby posiadające dyplom ukończenia studiów wyższych z dziedziny finansów, handlu lub przemysłu uzyskany w Grecji lub równoważny
         dyplom uzyskany za granicą, które posiadają obywatelstwo greckie lub pochodzenie greckie i zdobyły w Grecji piętnastoletnie
         doświadczenie w zakresie kontroli w dziedzinie handlu, księgowości lub prawa;

      b)      obywateli greckich i obywateli innych Państw Członkowskich Wspólnot Europejskich, którzy i) zostali dopuszczeni do wykonywania
         zawodu biegłego księgowego lub biegłego rewidenta w innym Państwie Członkowskim Wspólnot Europejskich i są uznani jako biegli
         księgowi lub biegli rewidenci w jednym z państw należących do Wspólnot Europejskich […] oraz ii) zdobyli dziesięcioletnie
         doświadczenie w dziedzinie kontroli, z czego co najmniej trzy lata w Grecji”.

      21      Po trzecie, obowiązek uprzedniego podejścia do egzaminu przewidzianego w art. 24 ust. 2 dekretu prezydenckiego nr 226/92 został
         zniesiony przez art. 2 ust. 7 dekretu prezydenckiego nr 121/93 (FEK A’ 53/12.4.1993), na mocy którego zainteresowani objęci
         dyspozycją art. 24 ust. 2 lit. a) i b) dekretu prezydenckiego nr 226/92 muszą złożyć dokumenty dotyczące kontroli finansowych,
         których dokonali w trakcie kariery zawodowej w celu umożliwienia ich weryfikacji i oceny przez właściwą komisję.

      22      Po czwarte, art. 18 ust. 3 greckiej ustawy nr 2231/94 (FEK A’ 139/31.8.1994) stanowi:

      „Osoby wpisane już do rejestru prowadzonego przez Izbę Biegłych Rewidentów, o którym mowa w art. 13 dekretu prezydenckiego
         nr 226/92, które nie były członkami Izby Biegłych Księgowych na dzień 30 kwietnia 1993 r., obowiązane są złożyć egzamin z kwalifikacji
         zawodowych przewidziany w art. 10 i 11 dekretu prezydenckiego nr 226/92, zanim zostaną powołane na określony szczebel zawodowy.
         Egzaminy te są organizowane przez Komisję Nadzorczą, która także powołuje komisje egzaminacyjne. Osoby, które nie uzyskały
         pozytywnego wyniku egzaminu lub które do niego nie przystąpiły, zostają wykreślone z rejestru”.

      23      Na koniec ten ostatni przepis, który przywrócił obowiązek złożenia egzaminu z kwalifikacji zawodowych przez te osoby, które
         chcą uzyskać dopuszczenie do wykonywania zawodu biegłego rewidenta na podstawie przepisów przejściowych zawartych w art. 24
         ust. 2 dekretu prezydenckiego nr 226/92, został uchylony przez art. 3 ust. 2 greckiej ustawy nr 2257/94 (FEK A’ 197/23.11.1994),
         który stanowi:

      „W art. 18 ustawy nr 2231/94 (FEK A’ 139) po ust. 3 dodaje się ust. 3a, 3b i 3c w brzmieniu: »3a. Za zwolnione z egzaminu
         przewidzianego w art. 18 ust. 3 ustawy nr 2231/94 i ważnie wpisane do rejestru Izby Biegłych Rewidentów, o którym mowa w art. 13
         dekretu prezydenckiego nr 226/92, uważa się osoby posiadające dyplom ukończenia studiów wyższych, przewidziany w art. 10 ust. 1
         dekretu prezydenckiego nr 226/92, które wykażą się osiemnastoletnim doświadczeniem w wykonywaniu działalności kontrolnej w Grecji,
         najpóźniej do dnia publikacji niniejszej ustawy, i przeprowadzaniem kontroli w Grecji na dzień 1 stycznia 1989 r. lub które
         zostały dopuszczone do wykonywania zawodu biegłego księgowego lub biegłego rewidenta w innym Państwie Członkowskim Unii Europejskiej
         lub w jednym z następujących państw: Stanach Zjednoczonych, Kanadzie, Australii, Nowej Zelandii lub Afryce Południowej oraz
         które zdobyły dziesięcioletnie doświadczenie w przeprowadzaniu kontroli, z czego co najmniej trzy lata w Grecji na dzień 1 stycznia
         1989 r. Kumulatywne spełnienie tych przesłanek jest weryfikowane przez Komisję Nadzorczą Izby Biegłych Rewidentów w terminie
         dwóch miesięcy. Biegli rewidenci, o których mowa w poprzednich zdaniach tego ustępu, których Komisja Nadzorcza Izby Biegłych
         Rewidentów uznała za nieposiadających wymaganych kwalifikacji, składają dokumenty potwierdzające ich kwalifikacje w celu ponownego
         ich zbadania przez specjalną komisję trójstronną powołaną w drodze decyzji ministra gospodarki narodowej i składającej się
         z jednego profesora wyższej szkoły audytu lub księgowości, przedstawiciela izby handlowej i członka komitetu naukowego Izby
         Biegłych Rewidentów. Osoby uznane przez komisję za posiadające wymagane kwalifikacje, z wyjątkiem lat uprzedniego doświadczenia
         zawodowego, zostają wpisane z zaszeregowaniem na szczeblu pomocniczego biegłego rewidenta i awansują na stopień biegłego rewidenta
         jedynie po zdobyciu doświadczenia zawodowego wymaganego w ust. 3a niniejszego artykułu […]«”.

       Postępowanie przed sądem krajowym i pytania prejudycjalne
      24      Powodowie złożyli do Symvoulio tis Epikrateias (greckiej rady stanu) wniosek o uchylenie decyzji Komisji Nadzorczej Izby Biegłych
         Rewidentów nr 75 z dnia 19 stycznia 1995 r., na mocy której powyższa rada przyjęła w szeregi izby 60 kandydatów, którzy nie
         wywodzili się z dawnej Izby Biegłych Księgowych, bez poddania ich egzaminowi z kwalifikacji zawodowych z tego względu, że
         spełniali wszystkie przesłanki, o których mowa w art. 18 ust. 3a ustawy nr 2231/94 w brzmieniu, jaki nadał mu dodany art. 3
         ust. 2 ustawy nr 2257/94 (zwany dalej „art. 18 ust. 3a ustawy nr 2231/94”).

      25      Wśród tych 60 kandydatów niektórzy, tak jak G. Samothrakis i in., posiadają dyplom ukończenia studiów wyższych z zakresu finansów
         i handlu, obywatelstwo greckie i zdobyli piętnastoletnie doświadczenie w sektorze gospodarczym, księgowości lub prawa, podczas
         gdy pozostali, tak jak Ch. Panagiotidis, są obywatelami greckimi lub obywatelami innych państw, którzy są dopuszczeni do wykonywania
         zawodu biegłego księgowego lub biegłego rewidenta w innym Państwie Członkowskim oraz wykonywali działalność z zakresu kontroli
         przez dziesięć lat.

      26      W związku z podniesieniem przez powodów kwestii zgodności zwolnienia z egzaminu sprawdzającego kwalifikacje zawodowe z ósmą
         dyrektywą, przyznanego na mocy art. 18 ust. 3a ustawy nr 2231/94, który posłużył jako podstawa prawna do wydania decyzji nr 75,
         oraz uznając istnienie wątpliwości co do wykładni art. 11 i 15 ósmej dyrektywy, Symvoulio tis Epikrateias zawiesił postępowanie
         w sprawie i skierował do Trybunału następujące dwa pytania prejudycjalne:

      „1)      Czy ustawodawca krajowy może na podstawie art. 15 ósmej dyrektywy […] skorzystać z uprawnienia przewidzianego w tym artykule
         i postanowić, że różne kategorie osób mogą zostać dopuszczone do przeprowadzania kontroli dokumentów finansowych, na zasadzie
         odstępstwa od ogólnych uregulowań, tzn. bez potrzeby uprzedniego złożenia egzaminu w zakresie kwalifikacji zawodowych, gdy
         zainteresowane Państwo Członkowskie ustanowiło już taki egzamin w swoim krajowym porządku prawnym przed przyjęciem tej dyrektywy?
         W każdym razie, czy ustawodawca krajowy może wielokrotnie korzystać z uprawnienia do wydawania przepisów przejściowych na
         podstawie cytowanego powyżej artykułu tej dyrektywy, w szczególności nawet po dniu 1 stycznia 1991 r. (przepisy art. 15 w związku
         z przepisami art. 30 ust. 2 dyrektywy)?

      2)      Czy art. 11 dyrektywy oznacza tylko tyle, że jeżeli osoba, która wnosi o dopuszczenie do przeprowadzania kontroli dokumentów
         finansowych w jednym Państwie Członkowskim Unii Europejskiej, nabyła pewne kwalifikacje wymagane w innym Państwie Członkowskim
         według obowiązującego przed harmonizacją stanu prawnego, to państwo, do którego skierowany jest wniosek o dopuszczenie do
         wykonywania zawodu, może uznać, że te kwalifikacje zostały nabyte w tymże państwie, bez potrzeby wprowadzania odstępstwa od
         ogólnej zasady, zgodnie z którą dopuszczenie przyznaje się tylko po złożeniu z wynikiem pozytywnym egzaminu sprawdzającego
         kwalifikacje zawodowe? Czy też oznacza on jednak, że umożliwia się osobie, która została dopuszczona do przeprowadzania kontroli
         dokumentów finansowych w jednym Państwie Członkowskim według obowiązującego przed harmonizacją stanu prawnego, na uzyskanie
         odpowiedniego dopuszczenia w innym Państwie Członkowskim, bez potrzeby składania egzaminu sprawdzającego kwalifikacje zawodowe,
         jedynie na podstawie weryfikacji równoważności jej kwalifikacji?”.

       W przedmiocie pytań prejudycjalnych
       W przedmiocie pierwszego pytania
      27      W pierwszym pytaniu, które dzieli się na dwie części, sąd krajowy zmierza do ustalenia, czy Państwo Członkowskie może powoływać
         się na uprawnienie przewidziane w art. 15 ósmej dyrektywy w celu przyjęcia przepisów przejściowych, na podstawie których niektóre
         kategorie podmiotów mogą zostać dopuszczone do przeprowadzania kontroli dokumentów finansowych bez potrzeby złożenia uprzednio
         z wynikiem pozytywnym egzaminu z zakresu kwalifikacji zawodowych przewidzianego przez ósmą dyrektywę, skoro Państwo Członkowskie
         już ustanowiło taki egzamin w swoim porządku prawnym przed przyjęciem tej dyrektywy. W przypadku udzielenia odpowiedzi twierdzącej
         na pierwszą część pytania sąd krajowy pragnie się w dalszej kolejności dowiedzieć, czy, mając na względzie art. 15 i 30 ust. 2
         ósmej dyrektywy czytane łącznie, zainteresowane Państwo Członkowskie może powoływać się kilkakrotnie na to uprawnienie po
         dniu 1 stycznia 1991 r.

       W przedmiocie pierwszej części pierwszego pytania
      28      Co się tyczy pierwszej części pytania, powodowie w postępowaniu głównym podnoszą, że uprawnienie przewidziane w art. 15 ósmej
         dyrektywy nie powinno pozwalać na wyłączenie stosowania obowiązujących przed przyjęciem tej dyrektywy przepisów krajowych
         czy też przepisów wspólnotowych ustanawiających ogólny system poświadczania kwalifikacji zawodowych w stosunku do księgowych.
         Ich zdaniem, powołanie się na to uprawnienie ma bowiem służyć ochronie już istniejącego w prawie wewnętrznym Państw Członkowskich
         dorobku prawnego. Stąd powyższe uprawnienie nie może być stosowane jako podstawa prawna do wydania nowych przepisów krajowych,
         odbiegających od zasad ogólnych ósmej dyrektywy oraz wcześniej istniejącego systemu krajowego.

      29      W konsekwencji, uwzględniając istnienie w prawie wewnętrznym przed przyjęciem ósmej dyrektywy obowiązku złożenia z wynikiem
         pozytywnym egzaminu z zakresu kwalifikacji zawodowych, ustawodawca grecki nie może się powoływać na art. 15 i 30 ósmej dyrektywy
         w celu zwolnienia niektórych osób wykonujących ten zawód z tego obowiązku.

      30      Tymczasem zarówno w opinii G. Samothrakisa i innych, jak i rządu greckiego oraz Komisji, uprawnienie przewidziane przez art. 15
         ósmej dyrektywy nie jest podporządkowane przepisom, które istniały w Państwach Członkowskich przed wejściem w życie ósmej
         dyrektywy. Taka interpretacja mogłaby doprowadzić do dyskryminacji w traktowaniu osób wykonujących ten zawód, które spełniają
         przesłanki przewidziane w art. 15 i 19 tej dyrektywy.

      31      Komisja zaznacza, że odnośnie do systemu greckiego, który obowiązywał przed przyjęciem ósmej dyrektywy, szczególna kategoria
         kontrolujących rachunki poddana była obowiązkowi egzaminacyjnemu, natomiast inni kontrolujący rachunki wykonywali czynności
         objęte zakresem obowiązywania ósmej dyrektywy bez potrzeby uprzedniego złożenia z wynikiem pozytywnym egzaminów czy też szczególnych
         konkursów zawodowych.

      32      Zważywszy na to, powodowie w postępowaniu głównym podnieśli podczas rozprawy, że w prawie greckim, przed przyjęciem ósmej
         dyrektywy, jedynie biegli księgowi mogli wykonywać niektóre czynności i dlatego interwenienci postępowania głównego nie korzystają
         z przepisów przejściowych wydanych na podstawie art. 15 tej dyrektywy.

      33      Należy przede wszystkim stwierdzić od razu, że adresatami art. 15 ósmej dyrektywy są wszystkie Państwa Członkowskie. Skorzystanie
         z uprawnienia zawartego w tym artykule jest ograniczone jedynie określonymi w nim przesłankami.

      34      Zgodnie z tymi przesłankami uprawnienie to odnosi się jedynie do podmiotów wykonujących dany zawód, którzy „w ciągu jednego
         roku zastosowania [od wprowadzenia w życie] przepisów określonych w art. 30 ust. 2, […] nie zostali zatwierdzeni [dopuszczeni
         do wykonywania zawodu] na mocy indywidualnych aktów właściwych władz, lecz mimo to posiadają w Państwie Członkowskim kwalifikacje
         w zakresie dokonywania ustawowych kontroli dokumentów określonych w art. 1 ust. 1 oraz faktycznie wykonywały w tym czasie
         te czynności”.

      35      W konsekwencji, jeżeli dana osoba spełnia owe przesłanki, może zostać dopuszczona do wykonywania zawodu przy skorzystaniu
         z uprawnienia, które zostało przewidziane w art. 15 ósmej dyrektywy, bez potrzeby badania, czy i w jakim zakresie przepisy
         krajowe obowiązujące przed przyjęciem ósmej dyrektywy przewidywały w stosunku do szczególnej kategorii osób wykonujących ten
         zawód obowiązek zdania egzaminu.

      36      Jednakże w celu odniesienia się do argumentu powodów w postępowaniu głównym, o którym mowa w pkt 28 niniejszego wyroku, należy
         zwrócić uwagę, że ponieważ to krajowe przepisy obowiązujące przed przyjęciem ósmej dyrektywy określały, czy dany podmiot mógł
         przeprowadzać ustawową kontrolę dokumentów, o których mowa w art. 1 ust. 1 tej dyrektywy, stosowanie wymogów przewidzianych
         w art. 15 tej dyrektywy miałoby taki skutek, że w przypadkach gdy wcześniej obowiązujące przepisy krajowe nakładały obowiązek
         zdania egzaminu z zakresu kwalifikacji zawodowych w celu wykonywania działalności, o której mowa w ósmej dyrektywie, osoby
         wykonujące ten zawód wymienione w art. 15 jako osoby, które potencjalnie mogą korzystać z przepisów przejściowych tego artykułu,
         powinny były i tak złożyć tenże egzamin z wynikiem pozytywnym.

      37      Zważywszy na to, należy wysnuć wniosek, że art. 15 ósmej dyrektywy zezwala wszystkim Państwom Członkowskim na dopuszczanie
         do wykonywania zawodu osób, które spełniają wymogi przewidziane w tym artykule, a mianowicie tych, które posiadają w zainteresowanym
         Państwie Członkowskim kwalifikacje do dokonywania ustawowej kontroli dokumentów, o których mowa w art. 1 ust. 1 tej dyrektywy,
         i które przeprowadzały takie kontrole do dnia określonego w art. 15, bez potrzeby poddawania ich obowiązkowi uprzedniego złożenia
         z wynikiem pozytywnym egzaminu z zakresu kwalifikacji zawodowych.

       W przedmiocie drugiej części pierwszego pytania
      38      W drugiej części pierwszego pytania, która jest również dwuczęściowa, sąd krajowy docieka, czy, w przypadku gdy zainteresowani
         spełniają dwa kryteria wymienione w art. 15 ósmej dyrektywy, Państwo Członkowskie może po dniu 1 stycznia 1991 r. tak powoływać
         się na uprawnienie przyznane mu w art. 15 ósmej dyrektywy, jak i korzystać z niego kilkakrotnie.

      39      Odnośnie do pierwszego członu drugiej części pytania zarówno powodowie w postępowaniu głównym, jak i rząd hiszpański – na
         wzór opinii większości składu orzekającego sądu krajowego – podnoszą, iż z art. 15 w związku z art. 30 ósmej dyrektywy wynika,
         że Państwo Członkowskie może dopuszczać do wykonywania zawodu osoby wykonujące już ten zawód na podstawie powyższego art. 15,
         nie później jednak niż do dnia 1 stycznia 1991 r.

      40      Zważywszy na to, powodowie w postępowaniu głównym zaznaczają, że w tej sprawie decyzja nr 75 została wydana w dniu 19 stycznia
         1995 r., czyli w dniu, w którym upłynął już termin przewidziany w art. 15 ósmej dyrektywy. Ze swej strony owa większość składu
         sądu krajowego opiera się na art. 18 ust. 3a ustawy nr 2231/94, dodanym w dniu 23 listopada 1994 r. przez ustawę nr 2257/94,
         czyli w dniu, który również odpowiada dacie późniejszej niż data 1 stycznia 1991 r.

      41      Zdaniem zarówno G. Samothrakisa i innych, jak i rządu greckiego, art. 15 ósmej dyrektywy przyznaje prawo osobom, o których
         mowa w tym artykule, do uzyskania dopuszczenia do wykonywania na zasadzie odstępstwa od ogólnych przepisów tej dyrektywy,
         które nie może zostać ograniczone ze względu na ewentualne opóźnienie zainteresowanego Państwa Członkowskiego w przyjęciu
         niezbędnych do uzyskania dopuszczenia przepisów krajowych.

      42      Ze swojej strony Komisja jest zdania, że zgodnie z brzmieniem art. 15 ósmej dyrektywy roczny termin ustanowiony do uzyskania
         dopuszczenia do wykonywania zawodu przewidziany w tym artykule zaczyna biec od chwili rzeczywistego wprowadzenia w życie środków
         transponujących tę dyrektywę, czyli transpozycji, która została według niej dokonana w formie dekretu prezydenckiego nr 226/92,
         zmienionego przez dekret prezydencki nr 121/93. Mając to na względzie, uściśla ona, że chociaż art. 18 ust. 3a ustawy nr 2231/94
         został opublikowany ponad rok po dniu, w którym rząd grecki rzeczywiście dokonał transpozycji ósmej dyrektywy, artykuł ten
         powinno się uważać za przyjęty w terminie, albowiem przyjmując ten przepis, ustawodawca ograniczył się do przywrócenia stosowania
         przepisów przejściowych, ustanowionych we właściwym terminie w drodze dekretu prezydenckiego nr 121/93, w celu ich stosowania
         w sposób retroaktywny.

      43      Należy zauważyć na wstępie, że art. 15 ósmej dyrektywy stanowi, że uprawnienie przewidziane w tym artykule może zostać wykorzystane
         „w ciągu jednego roku zastosowania [od wprowadzenia w życie] przepisów określonych w art. 30 ust. 2”. Zważywszy, że chociaż
         art. 30 ust. 1 tej samej dyrektywy stanowi, że Państwa Członkowskie „wprowadzą w życie przed dniem 1 stycznia 1988 r. przepisy
         ustawowe, wykonawcze i administracyjne niezbędne do wykonania niniejszej dyrektywy”, to zgodnie z ust. 2 tego samego artykułu
         „mogą [one] postanowić, że przepisy określone w ust. 1 nie mają zastosowania przed dniem 1 stycznia 1990 r.”.

      44      Ten ostatni przepis pozwala zatem Państwom Członkowskim na zróżnicowane stosowanie do dnia 1 stycznia 1990 r. przepisów niezbędnych
         do dokonania transpozycji ósmej dyrektywy. Na tej podstawie art. 15 tej samej dyrektywy skutkuje zezwoleniem Państwu Członkowskiemu
         na powołanie się na uprawnienie, które jest w nim przewidziane, w ciągu roku od chwili zastosowania krajowych przepisów przejściowych
         transponujących ósmą dyrektywę, najpóźniej jednak do dnia 1 stycznia 1990 r.

      45      Po pierwsze, należy zaznaczyć, że argument G. Samothrakisa i innych oraz rządu greckiego, zgodnie z którym art. 15 ósmej dyrektywy
         przyznaje prawo osobom wykonującym ten zawód, o których mowa w tym artykule, bez względu na ewentualne opóźnienie Państwa
         Członkowskiego w skorzystaniu z uprawnienia przewidzianego w tym artykule, nie znajduje oparcia. Jak stwierdził rzecznik generalny
         w pkt 55 opinii, ponieważ zgodnie z art. 15 ósmej dyrektywy Państwo Członkowskie „może” dopuścić do wykonywania zawodu kategorię
         osób, o których mowa w tym artykule, przyznaje on tylko Państwom Członkowskim możliwość wydania przepisów przejściowych, tzn.
         uprawnienie dyskrecjonalne, które, ze względu na swój charakter, nie może służyć jako podstawa prawna osobom, które mogą czerpać
         korzyści z ewentualnego skorzystania z tego uprawnienia.

      46      Po drugie, argument Komisji, zgodnie z którym roczny termin ustanowiony w art. 15 ósmej dyrektywy rozpoczyna swój bieg od
         dnia rzeczywistej transpozycji ósmej dyrektywy do prawa wewnętrznego, również nie może zostać przyjęty. Skutkiem przyjęcia
         tego argumentu byłoby zezwolenie Państwu Członkowskiemu na powołanie się na uprawnienie do wydania przepisów przejściowych,
         których nieuchronnym skutkiem jest zróżnicowanie pełnego przyjęcia dyrektywy, nawet w przypadku opóźnionej transpozycji tej
         dyrektywy.

      47      Zważywszy na to, a także na to, co zostało ustalone w pkt 44 niniejszego wyroku, należy uznać, iż z uprawnienia przewidzianego
         w art. 15 ósmej dyrektywy można skorzystać w ciągu roku od chwili zastosowania krajowych przepisów wdrażających ósmą dyrektywę,
         najpóźniej jednak do dnia 1 stycznia 1990 r. Należy zatem stwierdzić, że zastosowanie art. 15 w związku z art. 30 ósmej dyrektywy
         służy uzyskaniu równowagi pomiędzy, z jednej strony, ostatecznym celem dyrektywy, którym jest harmonizacja przepisów na poziomie
         Wspólnoty, a z drugiej strony, uzasadnioną ochroną osób, które już wykonywały działalność w dziedzinie, o której mowa, poprzez
         przyznanie Państwom Członkowskim rocznego okresu na wydanie przepisów przejściowych w stosunku do tych osób.

      48      Dokonana przez Komisję wykładnia prowadziłaby w konsekwencji do zakłócenia tej równowagi, gdyż pozwoliłaby Państwom Członkowskim
         na wydawanie przepisów przejściowych w terminie, który zacząłby biec od dnia rzeczywistej transpozycji spornej dyrektywy do
         prawa wewnętrznego, co mogłoby nastąpić po przepisanym terminie.

      49      Zatem należy dojść do wniosku, że art. 15 ósmej dyrektywy sprzeciwia się temu, aby Państwo Członkowskie korzystało z przewidzianego
         w tym artykule uprawnienia do dopuszczania do wykonywania zawodu osób wykonujących już ten zawód, bez poddawania ich obowiązkowi
         uprzedniego złożenia z wynikiem pozytywnym egzaminu z zakresu kwalifikacji zawodowych, na zasadzie odstępstwa od ogólnych
         przepisów tej dyrektywy, po upływie rocznego terminu, który zaczyna swój bieg począwszy od dnia wprowadzenia w życie przepisów
         krajowych wdrażających tę dyrektywę, a w każdym razie po dniu 1 stycznia 1990 r.

      50      Odnośnie do drugiego członu drugiej części pierwszego pytania, który dotyczy kwestii, czy z uprawnienia przewidzianego w art. 15
         ósmej dyrektywy można skorzystać kilkakrotnie, należy zwrócić uwagę na fakt, że pytanie to opiera się na twierdzeniu, że przyjęcie
         przepisu krajowego pozwalającego właściwym władzom na dopuszczenie w ramach tego przepisu do wykonywania zawodu osób już go
         wykonujących stanowi skorzystanie z tego uprawnienia.

      51      Ponieważ jednak zainteresowani mogli zostać dopuszczeni do wykonywania zawodu jedynie w drodze decyzji właściwych władz krajowych
         – co jest zresztą przewidziane w art. 19 ósmej dyrektywy – w tym stanie faktycznym tylko decyzja nr 75, która została wydana
         w dniu 19 stycznia 1995 r., tzn. po upływie w dniu 1 stycznia 1991 r. ostatecznego terminu, może być uznana za próbę skorzystania
         z tego uprawnienia. W związku z tym udzielenie odpowiedzi na drugi człon drugiej części pierwszego pytania staje się bezprzedmiotowe.

      52      W świetle wyżej przedstawionych rozważań należy odpowiedzieć na pierwsze pytanie w ten sposób, że art. 15 ósmej dyrektywy
         pozwala wszystkim Państwom Członkowskim na dopuszczenie do wykonywania zawodu osób, które spełniają wymogi przewidziane w tym
         artykule, tj. tych, które posiadają kwalifikacje w zainteresowanym Państwie Członkowskim do dokonywania ustawowej kontroli
         dokumentów, o których mowa w art. 1 ust. 1 i które ją wykonywały do dnia określonego w art. 15, bez potrzeby poddawania ich
         obowiązkowi uprzedniego złożenia z wynikiem pozytywnym egzaminu z zakresu kwalifikacji zawodowych.

      53      Jednakże tenże art. 15 sprzeciwia się temu, aby Państwo Członkowskie korzystało z uprawnienia, przewidzianego w tym artykule,
         po upływie rocznego terminu, który zaczyna swój bieg począwszy od dnia wprowadzenia w życie przepisów krajowych wdrażających
         tę dyrektywę, a w każdym razie po dniu 1 stycznia 1990 r.

       W przedmiocie drugiego pytania
      54      W drugim pytaniu sąd krajowy zwraca się zasadniczo o udzielenie odpowiedzi w kwestii, czy na mocy art. 11 ósmej dyrektywy
         podmioty dopuszczone w innym Państwie Członkowskim do dokonywania ustawowej kontroli dokumentów finansowych mogą zostać dopuszczone
         do wykonywania tej działalności w innym Państwie Członkowskim, bez obowiązku złożenia z wynikiem pozytywnym egzaminu sprawdzającego
         kwalifikacje zawodowe, o którym mowa w ósmej dyrektywie.

      55      Powodowie w postępowaniu głównym oraz rząd grecki utrzymują – podobnie zresztą do tego, co także uznał jednomyślnie sąd krajowy
         – że art. 11 ósmej dyrektywy przewiduje jedynie poddanie ocenie przyjmującego Państwa Członkowskiego kwalifikacji uzyskanych
         w innym Państwie Członkowskim w celu dopuszczenia do wykonywania zawodu na jego własnym terytorium i nie pozwala mu na owo
         dopuszczenie bez egzaminu, gdy zgodnie z innymi przepisami ósmej dyrektywy określającymi wymagane kwalifikacje pozytywne złożenie
         egzaminu stanowi konieczny warunek dopuszczenia do wykonywania zawodu.

      56      Zaznaczają oni ponadto, że art. 11 ósmej dyrektywy dotyczy jedynie możliwości uznania za równoważne kwalifikacji uzyskanych
         przez kandydata w innym Państwie Członkowskim, a nie uznania dopuszczenia do wykonywania zawodu uzyskanego w innym państwie.

      57      Komisja ze swojej strony uważa, że zarówno litera art. 11 ósmej dyrektywy, jak również jego ratio legis, jakim jest zmierzanie
         ku uznaniu za równoważne de facto kwalifikacji zdobytych w innym Państwie Członkowskim z tymi, które wymagane są w przyjmującym
         Państwie Członkowskim, przemawiają za wykładnią, według której właściwe władze przyjmującego Państwa Członkowskiego oceniają
         i orzekają o równoważności tych kwalifikacji z kwalifikacjami, które wymagane są w ich państwie bez obowiązku poddania podmiotów
         egzaminowi, o którym mowa w art. 4 tej dyrektywy.

      58      Należy od razu zauważyć, że art. 11 ósmej dyrektywy ma zasadniczo na celu ustalenie przez właściwe władze przyjmującego Państwa
         Członkowskiego równoważności „kwalifikacji” osób, które uzyskały część lub całość swych kwalifikacji w innym Państwie Członkowskim.

      59      Tymczasem pojęcie „kwalifikacje” nie zostało zdefiniowane w ósmej dyrektywie. W tym kontekście nie można uważać, że kwalifikacje
         w rozumieniu art. 11 tej dyrektywy odpowiadają każda odrębnym wymaganiom przepisanym w art. 4 tej dyrektywy, co obejmuje także
         zdanie egzaminu sprawdzającego kwalifikacje zawodowe. Jednakże użycie tego pojęcia pozwala właściwym władzom przyjmującego
         Państwa Członkowskiego całościowo ocenić umiejętności zainteresowanego, co wszakże nie nakłada na nie obowiązku wymagania
         od zainteresowanych złożenia egzaminu z wynikiem pozytywnym z kwalifikacji zawodowych w tym państwie lub wylegitymowania się
         zdaniem takiego egzaminu w przeszłości w innym Państwie Członkowskim.

      60      Należy ponadto zaznaczyć, że uznanie kwalifikacji za równoważne, o którym mowa w art. 11 ósmej dyrektywy, opiera się na faktycznej
         ocenie, a nie na formalnym stwierdzeniu równoważności danej kwalifikacji. W tym świetle należy zauważyć, że to dyrektywa Rady
         89/48/EWG z dnia 21 grudnia 1988 r. w sprawie ogólnego systemu uznawania dyplomów ukończenia studiów wyższych, przyznawanych
         po ukończeniu kształcenia i szkolenia zawodowego, trwających co najmniej trzy lata (Dz.U. 1989, L 19, str. 16) odnosi się
         do uznania dopuszczenia do wykonywania zawodu regulowanego w innym Państwie Członkowskim. Niemniej jednak, chociaż dyrektywa
         ta podlegała stosowaniu w chwili zdarzeń będących przedmiotem postępowania głównego, pytanie postawione przez sąd krajowy
         dotyczy wykładni ósmej dyrektywy, która została przyjęta przed dyrektywą nr 89/48. Ponadto, jak wskazał rzecznik generalny
         w pkt 74 opinii, dwunasty motyw ósmej dyrektywy wskazuje jasno, że ta dyrektywa nie dotyczy „uznawania zatwierdzeń [dopuszczenia
         do wykonywania zawodu] przyznanych obywatelom innego Państwa Członkowskiego” do celu dokonywania kontroli dokumentów finansowych,
         które – zgodnie z tym motywem – zostanie uregulowane w późniejszym terminie.

      61      Ponadto w celu udzielenia odpowiedzi na drugie pytanie należy zaznaczyć, że skorzystanie z uprawnienia przewidzianego w art. 11
         ósmej dyrektywy nie jest ograniczone tylko do oceny równoważności kwalifikacji zdobytych na podstawie przepisów obowiązujących
         przed przyjęciem ósmej dyrektywy i że ocena równoważności nie powinna zależeć od momentu zdobycia tych kwalifikacji, tzn.
         od tego, czy nastąpiło to przed czy po transpozycji ósmej dyrektywy.

      62      Odnośnie do samej istoty oceny, o której mowa w art. 11 ósmej dyrektywy, należy uznać, że w przypadku braku przepisów szczególnych
         regulujących kwestie związane z weryfikacją równoważności kwalifikacji, na właściwych władzach spoczywa obowiązek przeprowadzenia
         tej weryfikacji z poszanowaniem zobowiązań, jakie nakładają na Państwa Członkowskie przepisy Traktatu WE, a w szczególności
         przepisy dotyczące swobody przedsiębiorczości.

      63      Artykuł 52 Traktatu WE (obecnie, po zmianie, art. 43 WE) nakłada na Państwo Członkowskie, któremu przedstawiono wniosek o dopuszczenie
         do wykonywania zawodu, do którego dostęp jest, zgodnie z prawem krajowym, uzależniony od posiadania dyplomu lub kwalifikacji
         zawodowych, obowiązek uwzględnienia dyplomów, certyfikatów i innych świadectw, które zainteresowany zdobył w celu wykonywania
         tego samego zawodu w innym Państwie Członkowskim, poddając kwalifikacje potwierdzone tymi dyplomami porównaniu z wiedzą i z kwalifikacjami
         wymaganymi przez prawo krajowe (zob. wyroki z dnia 7 maja 1991 r. w sprawie C‑340/89 Vlassopoulou, Rec. str. I‑2357, pkt 16,
         z dnia 16 maja 2002 r. w sprawie C‑232/99 Komisja przeciwko Hiszpanii, Rec. str. I‑4235, pkt 21 oraz z dnia 13 listopada 2003 r.
         w sprawie C‑313/01 Morgenbesser, dotychczas nieopublikowany w Zbiorze, pkt 57).

      64      Jeżeli po przeprowadzeniu tej analizy porównawczej dochodzi się do wniosku, że wiedza i kwalifikacje potwierdzone zagranicznym
         dyplomem odpowiadają kwalifikacjom wymaganym przez przepisy krajowe, to Państwo Członkowskie ma obowiązek uznać, że dyplom
         ten spełnia wymogi ustanowione przez te przepisy (ww. wyrok w sprawie Vlassopoulou, pkt 19).

      65      Jeżeli jednak okaże się, że kwalifikacje te i wiedza nie odpowiadają w całości kwalifikacjom i wiedzy wymaganym przez przepisy
         krajowe, przyjmujące Państwo Członkowskie ma prawo wymagać od zainteresowanego, aby ten wykazał, że nabył brakującą wiedzę
         i kwalifikacje. W tym przypadku do właściwych władz krajowych należeć będzie ocena, czy zdobyta w przyjmującym Państwie Członkowskim
         w ramach studiów wyższych lub praktyki wiedza może zostać uznana dla ustalenia posiadania brakującej wiedzy (ww. wyrok w sprawie
         Vlassopoulou, pkt 20).

      66      Ponieważ zainteresowani zostali dopuszczeni do wykonywania zawodu w drodze decyzji nr 75 opartej na przepisach krajowych wdrażających
         art. 11 ósmej dyrektywy, do sądu krajowego należy ustalenie, czy mając na uwadze związek między art. 18 ust. 3a, ustawą nr 2231/94
         oraz decyzją nr 75, osoby te zostały dopuszczone do wykonywania zawodu zgodnie z wyżej wymienionymi zasadami.

      67      W świetle wyżej przedstawionych rozważań należy odpowiedzieć na drugie pytanie w ten sposób, że art. 11 ósmej dyrektywy pozwala
         przyjmującemu Państwu Członkowskiemu na dopuszczenie osób już dopuszczonych w innym Państwie Członkowskim do wykonywania działalności
         polegającej na ustawowej kontroli dokumentów finansowych, bez potrzeby poddania ich egzaminowi z zakresu kwalifikacji zawodowych,
         jeżeli właściwe władze tego przyjmującego Państwa Członkowskiego uznają ich kwalifikacje za równoważne z tymi, które zgodnie
         z tą dyrektywą wymagane są przez ustawodawstwo krajowe ich Państwa Członkowskiego.

       W przedmiocie kosztów
      68      Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej
         przed tym sądem, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi,
         inne niż poniesione przez strony postępowania przed sądem krajowym, nie podlegają zwrotowi.

      Z powyższych względów Trybunał (pierwsza izba) orzeka, co następuje:
      1)      Artykuł 15 ósmej dyrektywy Rady 84/253/EWG z dnia 10 kwietnia 1984 r., wydanej na podstawie art. 54 ust. 3 lit. g) Traktatu
            EWG w sprawie zatwierdzania osób odpowiedzialnych za dokonywanie ustawowych kontroli dokumentów rachunkowych pozwala wszystkim
            Państwom Członkowskim na dopuszczanie do wykonywania zawodu osób, które spełniają wymogi przewidziane w tym artykule, tj.
            tych, które posiadają kwalifikacje w zainteresowanym Państwie Członkowskim do dokonywania ustawowej kontroli dokumentów, o których
            mowa w art. 1 ust. 1, i które ją wykonywały do dnia określonego w art. 15, bez potrzeby poddawania ich obowiązkowi uprzedniego
            złożenia z wynikiem pozytywnym egzaminu z zakresu kwalifikacji zawodowych.
      Jednakże artykuł ten sprzeciwia się temu, aby Państwo Członkowskie korzystało z uprawnienia przewidzianego w tym artykule
            po upływie rocznego terminu, który zaczyna swój bieg począwszy od dnia wprowadzenia w życie przepisów krajowych wdrażających
            tę dyrektywę, a w każdym razie po dniu 1 stycznia 1990 r.
      2)      Artykuł 11 ósmej dyrektywy 84/253 pozwala przyjmującemu Państwu Członkowskiemu na dopuszczenie osób już dopuszczonych w innym
            Państwie Członkowskim do wykonywania działalności polegającej na ustawowej kontroli dokumentów finansowych bez potrzeby poddania
            ich egzaminowi z zakresu kwalifikacji zawodowych, jeżeli właściwe władze tego przyjmującego Państwa Członkowskiego uznają
            ich kwalifikacje za równoważne z tymi, które zgodnie z tą dyrektywą wymagane są przez ustawodawstwo krajowe ich Państwa Członkowskiego.
      Podpisy
      * Język postępowania: grecki.


Wyrok Trybunału (trzecia izba) z dnia 12 czerwca 1986 r. # Michele Bertini i Giuseppe Bisignani i inni przeciwko Regione Lazio i Unità sanitarie locali. # Wnioski o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Pretura di Roma - Włochy. # Sprawy połączone 98, 162 oraz 258/85.


title: Wyrok Trybunału (czwarta izba) z dnia 21 stycznia 2016 r.#Vorarlberger Gebietskrankenkasse i Alfred Knauer przeciwko Landeshauptmann von Vorarlberg.#Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Verwaltungsgerichtshof.#Odesłanie prejudycjalne – Rozporządzenie (WE) nr 883/2004 – Artykuł 5 – Pojęcie „świadczeń równoważnych” – Równe traktowanie świadczeń emerytalnych z dwóch państw członkowskich Europejskiego Obszaru Gospodarczego – Uregulowanie krajowe uwzględniające świadczenia emerytalne pobierane w innych państwach członkowskich dla celów obliczania wysokości składek na zabezpieczenia społeczne.#Sprawa C-453/14.

text:
         WYROK TRYBUNAŁU (czwarta izba)
      z dnia 21 stycznia 2016 r. (
            *1
         )
      „Odesłanie prejudycjalne — Rozporządzenie (WE) nr 883/2004 — Artykuł 5 — Pojęcie „świadczeń równoważnych” — Równe traktowanie świadczeń emerytalnych z dwóch państw członkowskich Europejskiego Obszaru Gospodarczego — Uregulowanie krajowe uwzględniające świadczenia emerytalne pobierane w innych państwach członkowskich dla celów obliczania wysokości składek na zabezpieczenia społeczne”
      W sprawie C‑453/14
      mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Verwaltungsgerichtshof (trybunał administracyjny, Austria) postanowieniem z dnia 10 września 2014 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 29 września 2014 r., w postępowaniu:

         Vorarlberger Gebietskrankenkasse,

         Alfred Knauer

      przeciwko

         Landeshauptmann von Vorarlberg,

      przy udziale:

         Rudolfa Mathisa,

      TRYBUNAŁ (czwarta izba),
      w składzie: L. Bay Larsen, prezes trzeciej izby, pełniący obowiązki prezesa czwartej izby, J. Malenovský, M. Safjan, A. Prechal (sprawozdawca) i K. Jürimäe, sędziowie,
      rzecznik generalny: Y. Bot,
      sekretarz: V. Giacobbo-Peyronnel, administrator,
      uwzględniając pisemny etap postępowania i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 16 lipca 2015 r.,
      rozważywszy uwagi przedstawione:

               —

               w imieniu Vorarlberger Gebietskrankenkasse przez J. Lerchera, Rechtsanwalt,

               —

               w imieniu A. Knauera przez J. Nagela oraz M. Bitriola, Rechtsanwälte,

               —

               w imieniu rządu austriackiego przez G. Hessego, działającego w charakterze pełnomocnika,

               —

               w imieniu rządu Zjednoczonego Królestwa przez V. Kaye, działającą w charakterze pełnomocnika, wspieraną przez T. de la Mare’a, QC,

               —

               w imieniu Komisji Europejskiej przez M. Kellerbauera oraz D. Martina, działających w charakterze pełnomocników,

               —

               w imieniu Urzędu Nadzoru EFTA przez M. Moustakali, X. Lewisa oraz M. Schneidera, działających w charakterze pełnomocników,

         po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 12 listopada 2015 r.,
      wydaje następujący

         Wyrok

               1

               Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 5 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.U. L 166, s. 1) oraz art. 45 TFUE.

               2

               Wniosek ten został złożony w ramach sporu pomiędzy Vorarlberger Gebietskrankenkasse (regionalną kasą chorych kraju związkowego Vorarlberg, zwaną dalej „kasą chorych”) i A. Knauerem z jednej strony a Landeshauptmann von Vorarlberg (premierem kraju związkowego Vorarlberg) z drugiej strony w przedmiocie obowiązku uiszczania przez A. Knauera składek na austriacki system ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu udzielanych mu co miesiąc świadczeń emerytalnych z zawodowego systemu emerytalnego Księstwa Liechtensteinu.

         Ramy prawne

         Prawo Unii

               3

               Zgodnie z motywem 9 rozporządzenia nr 883/2004:

               4

               Artykuł 3 wspomnianego rozporządzenia, zatytułowany „Zagadnienia objęte rozporządzeniem”, stanowi:
               „1.   Niniejsze rozporządzenie stosuje się do całego ustawodawstwa odnoszącego się do następujących działów zabezpieczenia społecznego:
               […]

                        d)

                        świadczeń z tytułu starości;

                  […]”.

               5

               Zgodnie z art. 5 wspomnianego rozporządzenia, zatytułowanym „Równe traktowanie świadczeń, dochodów, okoliczności lub zdarzeń”:
               „O ile niniejsze rozporządzenie nie stanowi inaczej oraz w świetle specjalnych wprowadzonych przepisów wykonawczych, zastosowanie mają następujące przepisy:

                        a)

                        w przypadkach, w których na podstawie ustawodawstwa właściwego państwa członkowskiego, otrzymywanie świadczeń z zabezpieczenia społecznego i inny dochód ma pewne skutki prawne, odpowiednie przepisy tego ustawodawstwa mają zastosowanie także do otrzymywanych świadczeń równoważnych nabytych na podstawie prawodawstwa innego państwa członkowskiego lub dochodów osiągniętych w innym państwie członkowskim;

                        b)

                        w przypadkach, w których na podstawie ustawodawstwa właściwego państwa członkowskiego zaistnieniu pewnych okoliczności lub zdarzeń przypisywane są określone skutki prawne, to państwo członkowskie uwzględnia podobne okoliczności lub zdarzenia zaistniałe w każdym państwie członkowskim, tak jak gdyby miały one miejsce na jego własnym terytorium”.

               6

               Artykuł 9 rozporządzenia nr 883/2004, zatytułowany „Oświadczenia państw członkowskich dotyczące zakresu niniejszego rozporządzenia”, przewiduje w ust. 1, że państwa członkowskie powiadamiają pisemnie Komisję Europejską między innymi o ustawodawstwie i systemach, o których mowa w art. 3 tego rozporządzenia.

               7

               Artykuł 30 wspomnianego rozporządzenia, zatytułowany „Składki obciążające emerytów lub rencistów”, stanowi:
               „1.   Instytucja państwa członkowskiego zobowiązana na mocy stosowanego przez nią ustawodawstwa do potrącania składek od emerytów lub rencistów, z tytułu świadczeń z tytułu choroby […], może żądać i uzyskiwać takie potrącenia, których wysokość ustalana jest zgodnie z wymienionym ustawodawstwem, o ile świadczenia udzielane […] obciążają instytucję wymienionego państwa członkowskiego.
               2.   Jeżeli […] uzyskanie świadczeń z tytułu choroby, świadczeń macierzyńskich lub równoważnych świadczeń dla ojca uwarunkowane jest wpłacaniem składek lub podobnych wpłat na podstawie ustawodawstwa państwa członkowskiego, w którym uprawniony ma miejsce zamieszkania, składki te nie są opłacane z tytułu takiego miejsca zamieszkania”.

               8

               Artykuł 53 rozporządzenia nr 883/2004, zatytułowany „Zasady przeciwdziałania kumulacji”, przewiduje w ust. 1:
               „Kumulacja świadczeń z tytułu inwalidztwa, świadczeń z tytułu starości i rent rodzinnych ustalanych lub udzielanych na podstawie okresów ubezpieczenia i/lub zamieszkania spełnionych przez te same osoby uważana jest za kumulację świadczeń tego samego rodzaju”.

               9

               Zgodnie z art. 30 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczącego wykonywania rozporządzenia nr 883/2004 (Dz.U. L 284, s. 1), zatytułowanym „Składki emerytów lub rencistów”:
               „Jeżeli dana osoba otrzymuje emeryturę lub rentę z więcej niż jednego państwa członkowskiego, kwota składek potrącanych od wszystkich wypłacanych emerytur lub rent w żadnym przypadku nie przewyższa kwoty, którą potrąca się od osoby otrzymującej emeryturę lub rentę w takiej samej wysokości z właściwego państwa członkowskiego”.

               10

               Rozporządzenia nr 883/2004 i nr 987/2009 mają zastosowanie do Liechtensteinu na mocy decyzji Wspólnego Komitetu [Europejskiego Obszaru Gospodarczego] nr 76/2011 z dnia 1 lipca 2011 r. w sprawie zmiany załącznika VI (Zabezpieczenia społeczne) oraz Protokołu 37 do Porozumienia EOG (Dz.U. L 262, s. 33).

         Prawo austriackie

               11

               Paragraf 73a ust. 1 Allgemeines Sozialversicherungsgesetz (ogólnej ustawy o zabezpieczeniu społecznym), w brzmieniu wynikającym z 2. Sozialversicherungs‑Änderungsgesetz 2010 (drugiej ustawy o zmianie ustawy o zabezpieczeniu społecznym z 2010 r., BGBl. I, 102/2010) (zwanej dalej „Allgemeines Sozialversicherungsgesetz”), stanowi:
               „Jeżeli pobierana jest zagraniczna emerytura, która objęta jest zakresem

                        —

                        [rozporządzenia nr 883/2004] […]

                  […],
               należy uiścić składkę na ubezpieczenie zdrowotne na podstawie § 73 ust. 1 i 1a także od emerytury zagranicznej, jeżeli uprawniony lub uprawniona do emerytury zagranicznej posiada roszczenia o świadczenia z ubezpieczenia zdrowotnego. Składka ta staje się wymagalna w momencie wypłaty emerytury zagranicznej”.

               12

               W odniesieniu do wprowadzonego Allgemeines Sozialversicherungsgesetz austriackiego systemu emerytalnego sąd odsyłający wyjaśnia, że ubezpieczenie emerytalne, które chroni ubezpieczonych w szczególności od rodzajów ryzyka związanych z wiekiem, ma na celu umożliwienie ubezpieczonemu utrzymania poziomu życia odpowiedniego do tego sprzed przejścia na emeryturę. By uzyskać prawo do świadczenia emerytalnego, ubezpieczony powinien nie tylko osiągnąć ustawowy wiek emerytalny, ale także być objęty ubezpieczeniem obowiązkowym przez określoną liczbę okresów. Obowiązkiem ubezpieczenia objęty jest zasadniczo każdy pracownik zatrudniony u pracodawcy w zakresie przekraczającym pomijalny próg wynagrodzenia. Osoby podlegające obowiązkowemu ubezpieczeniu emerytalnemu, które zamierzają otrzymywać emeryturę dodatkową w stosunku do tej, do której miałyby prawo na zwykłych zasadach, mają swobodę zawarcia ubezpieczenia uzupełniającego poprzez uiszczanie składek o ustalonym górnym pułapie rocznym. Ponieważ chodzi tu o repartycyjny system ubezpieczenia emerytalnego, uiszczane składki są przeznaczane bezpośrednio na finansowanie świadczeń. Za zarządzanie ubezpieczeniem emerytalnym odpowiedzialne są towarzystwa ubezpieczeniowe.

         Prawo Liechtensteinu

               13

               Z postanowienia odsyłającego wynika, że system zabezpieczenia emerytalnego w Liechtensteinie opiera się na trzech filarach, obejmujących ubezpieczenie na wypadek starości i rent rodzinnych (pierwszy filar), zawodowy system emerytalny (drugi filar) oraz ubezpieczenia uzupełniające zawarte prywatnie (trzeci filar).

               14

               Podczas gdy ubezpieczenie na wypadek starości i rent rodzinnych jest systemem finansowanym ze składek, zawodowy system emerytalny, regulowany Gesetz über die betriebliche Personalvorsorge (ustawą o zawodowych systemach zabezpieczających) z dnia 20 października 1987 r., jest systemem opartym na zasadzie kapitalizacji. Związany jest on z systemem ubezpieczenia na wypadek starości i rent rodzinnych oraz ze stosunkiem pracy. Przynależność do zawodowego systemu emerytalnego jest co do zasady obowiązkowa i powinna, wraz z ubezpieczeniem na wypadek starości i rent rodzinnych, umożliwić ubezpieczonemu utrzymanie poziomu życia odpowiedniego do tego sprzed przejścia na emeryturę. Realizacja zawodowego systemu emerytalnego jest co do zasady obowiązkiem podmiotu utworzonego lub wykorzystanego do tego celu przez pracodawcę, mianowicie instytucji zabezpieczenia społecznego. Instytucje te mogą ograniczyć się do przyznawania minimalnych świadczeń ustawowych lub zapewnić wypłatę pewnych świadczeń w większej wysokości od świadczeń minimalnych w tych samych ramach prawnych i organizacyjnych. Określenie i organizacja zawodowego systemu emerytalnego w znacznej mierze są niezależne od własnej inicjatywy lub woli kształtowania osób, których dotyczą rodzaje ryzyka związane z wiekiem.

               15

               Gesetz über die betriebliche Personalvorsorge została zgodnie z art. 9 ust. 1 rozporządzenia nr 883/2004 notyfikowana przez Księstwo Liechtensteinu jako akt objęty przedmiotowym zakresem stosowania tego rozporządzenia.

         Postępowanie główne i pytanie prejudycjalne

               16

               Z postanowienia odsyłającego wynika, że A. Knauer i R. Mathis mieszkają w Austrii i są objęci systemem ubezpieczenia zdrowotnego zgodnie z Allgemeines Sozialversicherungsgesetz jako osoby otrzymujące austriacką emeryturę. Ze względu na to, że kiedyś pracowali w Szwajcarii i w Liechtensteinie, otrzymują świadczenia emerytalne udzielane przez kasę emerytalną w ramach zawodowego systemu emerytalnego Liechtensteinu (zwaną dalej „kasą emerytalną Liechtensteinu”).

               17

               Kasa chorych zobowiązała A. Knauera i R. Mathisa do uiszczenia składek na ubezpieczenie zdrowotne od października 2011 r. z tytułu otrzymywanych co miesiąc świadczeń emerytalnych z kasy emerytalnej Liechtensteinu.

               18

               Dwiema decyzjami z dnia 10 grudnia 2013 r. Landeshauptmann von Vorarlberg obniżył wysokość składek wymaganych od A. Knauera i R. Mathisa na system ubezpieczenia zdrowotnego na tej podstawie, że tylko część zawodowego systemu emerytalnego, mianowicie część odpowiadająca minimalnym świadczeniom ustawowym, jest objęta zakresem stosowania rozporządzenia nr 883/2004, a zatem podlega obowiązkowi składkowemu przewidzianemu w § 73a Allgemeines Sozialversicherungsgesetz. Natomiast część uzupełniająca przewidziana Gesetz über die betriebliche Personalvorsorge, odpowiadająca świadczeniom w większej wysokości od świadczeń minimalnych, nie jest objęta wspomnianym zakresem stosowania. To samo ma się odnosić do części zawodowego systemu emerytalnego z Liechtensteinu odpowiadającej świadczeniom udzielanym z tytułu składek uiszczonych przed wejściem w życie Gesetz über die betriebliche Personalvorsorge, to jest przed dniem 1 stycznia 1989 r. Część ta powinna być traktowana w ten sam sposób co część uzupełniająca.

               19

               Kasa chorych wniosła środek odwoławczy do sądu odsyłającego od tych dwóch decyzji, a A. Knauer – w odniesieniu do decyzji go dotyczącej. Zdaniem kasy chorych należne składki powinny zostać wyliczone od całości świadczeń emerytalnych udzielanych A. Knauerowi i R. Mathisowi co miesiąc przez kasę emerytalną Liechtensteinu, podczas gdy według A. Knauera z tytułu tych świadczeń nie jest należna żadna składka.

               20

               W ocenie sądu odsyłającego porównanie ustawowych przesłanek przyznania świadczeń emerytalnych udzielanych na podstawie Allgemeines Sozialversicherungsgesetz i na podstawie Gesetz über die betriebliche Personalvorsorge zdaje się wskazywać, że chodzi tu o świadczenia równoważne w rozumieniu art. 5 lit. a) rozporządzenia nr 883/2004. Sąd ten uważa, że te ostatnie świadczenia są objęte zakresem stosowania tego rozporządzenia. Wspomniane świadczenia opierają się bowiem na przepisach prawa zainteresowanego państwa dotyczących działu lub systemu zabezpieczenia społecznego świadczeń z tytułu starości oraz, dodatkowo, Gesetz über die betriebliche Personalvorsorge została w całości notyfikowana przez Księstwo Liechtensteinu jako akt objęty przedmiotowym zakresem stosowania wspomnianego rozporządzenia.

               21

               Jednakże sąd odsyłający uważa, iż nie można wykluczyć, po pierwsze, że niezależnie od przynależności do kategorii skoordynowanych systemów emerytalnych, potwierdzonej przez wspomnianą notyfikację, zawodowy system emerytalny Liechtensteinu nie mógłby zostać uznany za równoważny w rozumieniu art. 5 tegoż rozporządzenia z tego powodu, że daje on ubezpieczonym możliwość autonomicznego organizowania ich programu emerytalnego, ani po drugie, że fakt włączenia ogółu świadczeń udzielanych ze wspomnianego systemu emerytalnego w podstawę składki na austriackie ubezpieczenie zdrowotne powinien być w prawie Unii uznany za bezprawny w zakresie, w jakim stanowi przeszkodę w wykonywaniu swobody przepływu stanowiącej zasadę wyrażoną w art. 45 TFUE.

               22

               W tych okolicznościach Verwaltungsgerichtshof (sąd administracyjny) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującym pytaniem prejudycjalnym:

         W przedmiocie pytania prejudycjalnego

               23

               Na wstępie należy zauważyć – w pierwszej kolejności – że jeżeli świadczenia emerytalne zostały wymienione w oświadczeniu w rozumieniu art. 9 rozporządzenia nr 883/2004, to są one objęte zakresem stosowania tego rozporządzenia (zob. podobnie wyroki: Mora Romero, C‑131/96, EU:C:1997:317, pkt 25; a także Pérez García i in., C‑225/10, EU:C:2011:678, pkt 36).

               24

               Jest bezsprzeczne, że zawodowy system emerytalny rozpatrywany w postępowaniu głównym został objęty w całości oświadczeniem złożonym na podstawie art. 9 rozporządzenia nr 883/2004 przez Księstwo Liechtensteinu, które należy traktować jako państwo członkowskie dla potrzeb stosowania tego rozporządzenia. Świadczenia emerytalne udzielane z tego systemu należy zatem uznać za objęte zakresem stosowania wspomnianego rozporządzenia.

               25

               W drugiej kolejności, nawet jeśli pytanie odnosi się w ogólności do art. 5 rozporządzenia nr 883/2004, dotyczy ono faktycznie wykładni pojęcia „świadczeń równoważnych” w rozumieniu art. 5 lit. a) tego rozporządzenia.

               26

               W tych okolicznościach pytanie zadane przez sąd odsyłający należy rozumieć jako pytanie, czy art. 5 lit. a) wspomnianego rozporządzenia należy interpretować w ten sposób, że w okolicznościach takich jak rozpatrywane w postępowaniu głównym świadczenia emerytalne udzielane z zawodowego systemu emerytalnego państwa członkowskiego i świadczenia emerytalne udzielane z ustawowego systemu emerytalnego innego państwa członkowskiego – gdy oba te systemy są objęte zakresem stosowania tegoż rozporządzenia – stanowią świadczenia równoważne w rozumieniu tego przepisu.

               27

               Według utrwalonego orzecznictwa Trybunału w celu ustalenia zakresu przepisu prawa Unii, w tym przypadku art. 5 lit. a) rozporządzenia nr 883/2004, należy mieć na uwadze jednocześnie jego treść, kontekst oraz cele (zob. w szczególności wyrok Angerer, C‑477/13, EU:C:2015:239, pkt 26 i przytoczone tam orzecznictwo).

               28

               Brzmienie tego przepisu nie zawiera wskazówek co do sposobu, w jaki należy interpretować sformułowanie „świadczenia równoważne”. Jednakże, jak podniósł rzecznik generalny w pkt 54 opinii i wbrew temu, co sugeruje Komisja, pojęcie „świadczeń równoważnych” w rozumieniu art. 5 lit. a) rozporządzenia nr 883/2004 niekoniecznie ma to samo znaczenie co pojęcie „świadczeń tego samego rodzaju” widniejące w art. 53 tego rozporządzenia. Gdyby bowiem prawodawca Unii chciał zastosować wynikające z orzecznictwa kryteria dotyczące wykładni tego pojęcia „świadczeń tego samego rodzaju” w kontekście stosowania zasad przeciwdziałania kumulacji, użyłby tej samej terminologii w ramach stosowania zasady równego traktowania.

               29

               Co się tyczy art. 5 lit. a) rozporządzenia nr 883/2004, jest pewne – jak podnosi rząd austriacki – że inne przepisy, na przykład art. 30 tego rozporządzenia i art. 30 rozporządzenia nr 987/2009, mogą w zamierzeniu regulować warunki, na jakich instytucja państwa członkowskiego może w okolicznościach takich jak rozpatrywane w postępowaniu głównym żądać składek i uzyskiwać ich potrącenie w celu pokrycia świadczeń z tytułu choroby. Sama ta okoliczność nie wyklucza jednak, że ów art. 5 lit. a) także mógłby w zamierzeniu regulować te warunki.

               30

               Co więcej, z art. 30 rozporządzenia nr 883/2004 i art. 30 rozporządzenia nr 987/2009 wynika, że artykuły te wprowadzają pewne szczegółowe ograniczenia w odniesieniu do możliwości żądania składek i uzyskiwania ich potrącenia przez państwa członkowskie w celu pokrycia w szczególności świadczeń z tytułu choroby. I tak, wspomniane artykuły nie mają na celu regulowania żądania składek i uzyskiwania ich potrącenia w taki sposób, że na mocy zdania wprowadzającego art. 5 rozporządzenia nr 883/2004 to żądanie i to pobieranie byłyby wyłączone z zakresu stosowania wspomnianego art. 5 lit. a).

               31

               Co się tyczy celu art. 5 lit. a) rozporządzenia nr 883/2004, z motywu 9 tego rozporządzenia wynika, że prawodawca Unii zmierzał do wprowadzenia do tekstu wspomnianego rozporządzenia wynikającą z orzecznictwa zasadę równego traktowania świadczeń, dochodu i okoliczności, tak aby zasada ta była rozwijana, przy jednoczesnym przestrzeganiu istoty i ducha orzeczeń sądowych Trybunału.

               32

               Należy zatem zauważyć najpierw, że dwóch świadczeń emerytalnych nie można uważać za równoważne w rozumieniu art. 5 lit. a) wspomnianego rozporządzenia jedynie na tej podstawie, że oba są objęte zakresem stosowania tegoż rozporządzenia. Oprócz bowiem okoliczności, że orzecznictwo Trybunału nie wspiera takiej wykładni, wykładnia ta mogłaby pozbawić znaczenia wymóg równoważności, przewidziany we wspomnianym przepisie i zamierzony przez prawodawcę Unii, gdyż przepis ten w każdym razie ma w zamierzeniu stosować się tylko do świadczeń objętych wspomnianym zakresem stosowania.

               33

               Następnie, co się tyczy bardziej szczegółowo świadczeń emerytalnych takich jak te rozpatrywane w postępowaniu głównym i przy uwzględnieniu orzecznictwa Trybunału, do którego odnosi się prawodawca Unii w motywie 9 rozporządzenia nr 883/2004, pojęcie „świadczeń równoważnych” w rozumieniu art. 5 lit. a) tego rozporządzenia należy interpretować jako odnoszące się w istocie do dwóch świadczeń emerytalnych, które są porównywalne (zob. podobnie wyrok Klöppel, C‑507/06, EU:C:2008:110, pkt 19).

               34

               Jeśli chodzi o porównywalny charakter takich świadczeń emerytalnych, należy uwzględnić cel realizowany przez te świadczenia i przez uregulowania, które je wprowadziły (zob. analogicznie wyrok O, C‑432/14, EU:C:2015:643, pkt 33).

               35

               W odniesieniu do sprawy głównej z samego brzmienia pytania wynika, że świadczenia emerytalne udzielane z zawodowego systemu emerytalnego Liechtensteinu i świadczenia emerytalne udzielane z austriackiego ustawowego systemu emerytalnego realizują ten sam cel zasadzający się na zapewnieniu beneficjentom utrzymania poziomu życia odpowiedniego do tego sprzed przejścia na emeryturę.

               36

               Wynika stąd, że świadczenia emerytalne takie jak te rozpatrywane w postępowaniu głównym należy uznać za porównywalne. W tym względzie, jak zauważył rzecznik generalny w pkt 60 opinii, okoliczność, że istnieją różnice dotyczące w szczególności sposobu, w jaki prawa do tych świadczeń zostały nabyte, lub możliwości korzystania przez ubezpieczonych z dobrowolnych świadczeń uzupełniających, nie może uzasadnić odmiennego wniosku.

               37

               Wreszcie nie wydaje się, by istniało obiektywne uzasadnienie, aby nie traktować w ten sam sposób, w okolicznościach takich jak te rozpatrywane w postępowaniu głównym, omawianych świadczeń emerytalnych. Takie uzasadnienie mogłoby w razie potrzeby istnieć, gdyby – jak słusznie zauważył Urząd Nadzoru EFTA – składki na pokrycie świadczeń z tytułu choroby były potrącane w Austrii od świadczeń emerytalnych udzielanych z zawodowego systemu emerytalnego Liechtensteinu, mimo że takie składki zostały już potrącone w Liechtensteinie. Z akt sprawy przedstawionych Trybunałowi nie wynika jednak, by tak było w przypadku sprawy głównej.

               38

               W rezultacie na zadane pytanie należy odpowiedzieć, iż art. 5 lit. a) rozporządzenia nr 883/2004 należy interpretować w ten sposób, że w okolicznościach takich jak te rozpatrywane w postępowaniu głównym świadczenia emerytalne udzielane z zawodowego systemu emerytalnego państwa członkowskiego i świadczenia emerytalne udzielane z ustawowego systemu emerytalnego innego państwa członkowskiego – gdy oba te systemy są objęte zakresem stosowania tegoż rozporządzenia – stanowią świadczenia równoważne w rozumieniu tego przepisu, jeśli te dwie kategorie świadczeń realizują ten sam cel zasadzający się na zapewnieniu beneficjentom utrzymania poziomu życia odpowiedniego do tego sprzed przejścia na emeryturę.

         W przedmiocie kosztów

               39

               Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.

               Z powyższych względów Trybunał (czwarta izba) orzeka, co następuje:

                     Artykuł 5 lit. a) rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego należy interpretować w ten sposób, że w okolicznościach takich jak te rozpatrywane w postępowaniu głównym świadczenia emerytalne udzielane z zawodowego systemu emerytalnego państwa członkowskiego i świadczenia emerytalne udzielane z ustawowego systemu emerytalnego innego państwa członkowskiego – gdy oba te systemy są objęte zakresem stosowania tegoż rozporządzenia – stanowią świadczenia równoważne w rozumieniu tego przepisu, jeśli te dwie kategorie świadczeń realizują ten sam cel zasadzający się na zapewnieniu beneficjentom utrzymania poziomu życia odpowiedniego do tego sprzed przejścia na emeryturę.

                     Podpisy

            (
            *1
         )   Język postępowania: niemiecki.