title: Wyrok Trybunału (trzecia izba) z dnia 24 maja 2012 r.#Formula One Licensing BV przeciwko Urzędowi Harmonizacji w ramach Rynku Wewnętrznego (znaki towarowe i wzory) (OHIM) i Global Sports Media Ltd.#Odwołanie – Wspólnotowy znak towarowy – Graficzny znak towarowy F1 LIVE – Sprzeciw właściciela słownych międzynarodowych i krajowych znaków towarowych F1 i graficznego wspólnotowego znaku towarowego F1 Formula 1 – Brak charakteru odróżniającego – Element opisowy – Uchylenie ochrony zastrzeżonej dla wcześniejszego krajowego znaku towarowego – Prawdopodobieństwo wprowadzenia w błąd.#Sprawa C‑196/11 P.

text:
         WYROK TRYBUNAŁU (trzecia izba)
      z dnia 24 maja 2012 r. (
            *1
         )
      „Odwołanie — Wspólnotowy znak towarowy — Graficzny znak towarowy F1-LIVE — Sprzeciw właściciela słownych międzynarodowych i krajowych znaków towarowych F1 i graficznego wspólnotowego znaku towarowego F1 Formula 1 — Brak charakteru odróżniającego — Element opisowy — Uchylenie ochrony zastrzeżonej dla wcześniejszego krajowego znaku towarowego — Prawdopodobieństwo wprowadzenia w błąd”
      W sprawie C-196/11 P
      mającej za przedmiot odwołanie w trybie art. 56 statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, wniesione w dniu 27 kwietnia 2011 r.,

         Formula One Licensing BV, z siedzibą w Rotterdamie (Niderlandy), reprezentowana przez K. Sandberg oraz B. Klingberg, Rechtsanwältinnen,
      wnosząca odwołanie,
      w której pozostałymi uczestnikami postępowania są:

         Urząd Harmonizacji w ramach Rynku Wewnętrznego (znaki towarowe i wzory) (OHIM), reprezentowany przez A. Folliarda-Monguirala, działającego w charakterze pełnomocnika,
      strona pozwana w pierwszej instancji,

         Global Sports Media Ltd z siedzibą w Hamilton (Bermudy), reprezentowana przez adwokata T. de Haana,
      interwenient w pierwszej instancji,
      TRYBUNAŁ (trzecia izba),
      w składzie: K. Lenaerts, prezes izby, J. Malenovský, E. Juhász (sprawozdawca), G. Arestis i T. von Danwitz, sędziowie,
      rzecznik generalny: P. Cruz Villalón,
      sekretarz: L. Hewlett, główny administrator,
      uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 14 grudnia 2011 r.,
      podjąwszy, po wysłuchaniu rzecznika generalnego, decyzję o rozstrzygnięciu sprawy bez opinii,
      wydaje następujący

         Wyrok

               1

               W swoim odwołaniu Formula One Licensing BV wnosi o uchylenie wyroku Sądu Unii Europejskiej wydanego w dniu 17 lutego 2011 r. w sprawie T-10/09 Formula One Licensing przeciwko OHIM - Global Sports Media (F1-Live), Zb. Orz. s. II-427 (zwanego dalej „zaskarżonym wyrokiem”), którym Sąd oddalił jej skargę mającą na celu stwierdzenie nieważności decyzji Pierwszej Izby Odwoławczej Urzędu Harmonizacji w ramach Rynku Wewnętrznego (znaki towarowe i wzory) (OHIM) z dnia 16 października 2008 r. (sprawa R 7/2008-1) dotyczącej postępowania w sprawie sprzeciwu między Racing-Live SAS a Formula One Licensing BV (zwanej dalej „sporną decyzją”).

         Ramy prawne

               2

               Rozporządzenie Rady (WE) nr 40/94 z dnia 20 grudnia 1993 r. w sprawie wspólnotowego znaku towarowego (Dz.U. 1994, L 11, s. 1), zmienione rozporządzeniem Rady (WE) nr 1992/2003 z dnia 27 października 2003 r. (Dz.U. L 296, s. 1) (zwane dalej „rozporządzeniem nr 40/94”), zostało uchylone i zastąpione rozporządzeniem Rady (WE) nr 207/2009 z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie wspólnotowego znaku towarowego (Dz.U. L 78, s. 1), które weszło w życie w dniu 13 kwietnia 2009 r. Jednak z uwagi na datę wystąpienia okoliczności leżących u podstaw sporu w sprawie tej zastosowanie będą miały przepisy rozporządzenia nr 40/94.

               3

               Motyw piąty rozporządzenia nr 40/94 stanowi, że:
               „[…] prawo wspólnotowe dotyczące znaków towarowych nie zastępuje ustawodawstw państw członkowskich w zakresie znaków towarowych; w istocie nie wydaje się uzasadnione, aby wymagać od przedsiębiorstw składania wniosków o rejestrację swoich znaków towarowych jako wspólnotowych znaków towarowych; krajowe znaki towarowe pozostają nadal niezbędne dla przedsiębiorstw, które nie chcą chronić swoich znaków towarowych na poziomie wspólnotowym”.

               4

               Zgodnie z art. 8 ust. 1 lit. b) rozporządzenia nr 40/94 w wyniku sprzeciwu właściciela wcześniejszego znaku towarowego zgłoszonego znaku towarowego nie rejestruje się, jeżeli z powodu identyczności lub podobieństwa towarów lub usług istnieje prawdopodobieństwo wprowadzenia w błąd odbiorców na terytorium, na którym wcześniejszy znak towarowy jest chroniony; prawdopodobieństwo wprowadzenia w błąd obejmuje również prawdopodobieństwo skojarzenia z wcześniejszym znakiem towarowym.

               5

               Artykuł 8 ust. 2 lit. a) rozporządzenia nr 40/94 przewiduje, że:
               „Do celów ust. 1 »wcześniejsze znaki towarowe« oznaczają:

                        a)

                        znaki towarowe następujących rodzajów, w odniesieniu do których data złożenia wniosku o rejestrację jest wcześniejsza od daty wniosku o rejestrację wspólnotowego znaku towarowego, biorąc pod uwagę, w odpowiednim przypadku, prawo pierwszeństwa w odniesieniu do tych znaków towarowych:

                                 (i)

                                 wspólnotowe znaki towarowe;

                                 (ii)

                                 znaki towarowe zarejestrowane w państwie członkowskim lub, w przypadku Belgii, Niderlandów lub Luksemburga, w Urzędzie Znaków Towarowych Beneluksu;

                                 (iii)

                                 znaki towarowe rejestrowane na mocy międzynarodowych uzgodnień obowiązujących w państwie członkowskim;

                                 (iv)

                                 znaki towarowe zarejestrowane na mocy międzynarodowych porozumień będących w mocy we Wspólnocie”.

               6

               Według art. 8. ust 5 rozporządzenia nr 40/94 w wyniku sprzeciwu właściciela wcześniejszego znaku towarowego zgłoszonego znaku towarowego nie rejestruje się, jeżeli jest on identyczny z wcześniejszym znakiem lub do niego podobny i jest zarejestrowany dla towarów lub usług, które nie są podobne do tych, dla których wcześniejszy znak jest zarejestrowany, jeżeli, w przypadku wcześniejszego wspólnotowego znaku towarowego, cieszy się on renomą w Unii Europejskiej i, w przypadku wcześniejszego krajowego znaku towarowego, cieszy się on renomą w danym państwie członkowskim i jeżeli używanie tego znaku towarowego bez uzasadnionej przyczyny powodowałoby czerpanie nienależnej korzyści z odróżniającego charakteru lub renomy wcześniejszego znaku towarowego bądź też działało na ich szkodę.

               7

               Na podstawie art. 3 ust. 1 lit. b) pierwszej dyrektywy Rady 89/104/EWG z dnia 21 grudnia 1988 r. mającej na celu zbliżenie ustawodawstw państw członkowskich odnoszących się do znaków towarowych (Dz.U. 1989, L 40, s. 1), jak również art. 3 ust. 1 lit. b) dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/95/WE z dnia 22 października 2008 r. mającej na celu zbliżenie ustawodawstw państw członkowskich odnoszących się do znaków towarowych (Dz.U. L 299, s. 25), która uchyliła i zastąpiła dyrektywę 89/104, nie są rejestrowane – a w przypadku gdy zostały już zarejestrowane, mogą zostać uznane za nieważne – znaki towarowe, które pozbawione są jakiegokolwiek odróżniającego charakteru.

         Okoliczności powstania sporu

               8

               W dniu 13 kwietnia 2004 r. Racing-Live SAS, zastąpiona następnie przez Global Sports Media Ltd (zwaną dalej „Global Sports Media”), to jest właściciela znaku, o którego rejestrację wnoszono, zgłosiła do rejestracji w OHIM wspólnotowy znak towarowy dla następującego znaku graficznego:

               9

               Towary i usługi objęte zgłoszeniem należą do klas 16, 38 i 41 w rozumieniu Porozumienia nicejskiego dotyczącego międzynarodowej klasyfikacji towarów i usług dla celów rejestracji znaków z dnia 15 czerwca 1957 r., ze zmianami (zwanego dalej „porozumieniem nicejskim”), i dla każdej z wymienionych klas odpowiadają następującemu opisowi:

                        —

                        klasa 16: „czasopisma, broszury, książki; wszystkie wymienione towary dotyczą formuły 1”;

                        —

                        klasa 38: „przesyłanie i rozpowszechnianie książek, czasopism i dzienników poprzez terminale komputerowe; wszystkie wymienione usługi dotyczą formuły 1”;

                        —

                        klasa 41: „publikacja elektroniczna książek, przeglądów i periodyków; informacja o rozrywce; organizowanie konkursów w Internecie; rezerwacja miejsc na spektakle; gry online; wszystkie wymienione usługi dotyczą formuły 1”.

               10

               Zgłoszenie wspólnotowego znaku towarowego zostało opublikowane w Biuletynie Wspólnotowych Znaków Towarowych nr 5/2005, zaś w dniu 2 maja 2005 r. Formula One Licensing BV (zwana dalej „Formula One Licensing”) zgłosiła sprzeciw wobec ww. rejestracji na podstawie art. 8 ust. 1 lit. c) oraz art. 5 rozporządzenia nr 40/94.

               11

               Sprzeciw został w szczególności oparty na cieszących się renomą następujących znakach towarowych:

                        —

                        słownym znaku towarowym F1, chronionym rejestracją międzynarodową nr 732 134 z dnia 20 grudnia 1999 r., odnoszącą skutki w Danii, Niemczech, w Hiszpanii, we Francji, Włoszech i na Węgrzech dla towarów i usług należących do klas 16, 38 i 41 w rozumieniu porozumienia nicejskiego, rejestracją niemiecką nr 30 007 412 z dnia 10 maja 2000 r. dla usług należących do klasy 41 w rozumieniu tego porozumienia i rejestracją brytyjską nr 2 277 746 D z dnia 13 sierpnia 2001 r. dla towarów i usług należących do klas 16 i 38 w rozumieniu tego porozumienia, oraz

                        —

                        przedstawionym poniżej graficznym znakiem towarowym F1 Formula 1, chronionym rejestracją wspólnotową nr 631 531 z dnia 19 maja 2003 r. dla towarów i usług należących do klas 16, 38 i 41 w rozumieniu porozumienia nicejskiego:

               12

               W dniu 17 października 2007 r. Wydział Sprzeciwów OHIM uwzględnił sprzeciw, uzasadniając to istnieniem wcześniejszej międzynarodowej rejestracji słownego znaku towarowego F1 nr 732 134. Wydział Sprzeciwów uznał, że istnieje podobieństwo lub identyczność towarów i usług oznaczonych kolidującymi ze sobą znakami towarowymi oraz przeciętny stopień podobieństwa kolidujących ze sobą oznaczeń, a więc również prawdopodobieństwo wprowadzenia w błąd w rozumieniu art. 8 ust. 1 lit. b) rozporządzenia nr 40/94.

               13

               W dniu 14 grudnia 2007 r. Racing-Live SAS wniosła odwołanie od tej decyzji. W dniu 16 października 2008 r. Pierwsza Izba Odwoławcza OHIM uwzględniła odwołanie i sporną decyzją uchyliła decyzję Wydziału Sprzeciwów, uznając zasadniczo, że w przypadku wcześniejszych znaków towarowych i zgłoszonego znaku towarowego nie występuje prawdopodobieństwo wprowadzenia w błąd, zaś powoływanie się na fakt, iż obydwa znaki zawierają element słowny „F1”, jest niewystarczające, ponieważ w zgłaszanym do rejestracji znaku towarowym postrzegany jest on jako element opisowy.

         Skarga do Sądu i zaskarżony wyrok

               14

               Pismem złożonym w sekretariacie Sądu w dniu 14 stycznia 2009 r. Formula One Licensing wniosła skargę o stwierdzenie nieważności spornej decyzji. Skarga, składająca się z dwóch zarzutów, została oddalona przez Sąd.

               15

               W drodze zarzutu pierwszego wnosząca odwołanie wskazała naruszenie art. 8 ust. 1 lit. b) rozporządzenia nr 40/94.

               16

               W odniesieniu do podobieństwa rozpatrywanych towarów i usług Sąd stwierdził w pkt 28 zaskarżonego wyroku, że „Izba Odwoławcza w pkt 25 i 26 [spornej] decyzji uznała, że działalność interwenienta w odniesieniu do sprzedaży druków i przesyłania przez Internet (czyli towarów i usług należących do klas 16 i 38) jest identyczna z działalnością skarżącej i że usługi publikowania online oraz rozrywki online w odniesieniu do formuły 1 (czyli usługi należące do klasy 41) i usługi oferowane przez skarżącą są bardzo podobne”.

               17

               W przedmiocie porównania kolidujących ze sobą oznaczeń i ich postrzegania przez właściwy krąg odbiorców Sąd, przyznając, że oznaczenie „F1” w międzynarodowym znaku towarowym oraz element „F1” w zgłoszonym znaku towarowym są jednakowe, w pierwszej kolejności zbadał rolę elementu „F1” w znaku towarowym, o którego rejestrację wnoszono, zaś w szczególności kwestię, czy jest to element „dominujący”.

               18

               Na podstawie zebranych do tej pory dowodów Sąd uznał w pkt 43 i 44 zaskarżonego wyroku, że pojęcie „formuła 1” jest używane w sposób rodzajowy dla oznaczenia sportu wyścigów samochodowych oraz że „skrót F1 jest tak samo rodzajowy jak wyrażenie formuła 1”.

               19

               W odniesieniu do przywołanego przez wnoszącą odwołanie argumentu dotyczącego istnienia wcześniejszego słownego znaku towarowego Sąd w pkt 46 zaskarżonego wyroku wskazał, że sama okoliczność, iż wcześniejszy słowny znak towarowy został zarejestrowany jako krajowy lub międzynarodowy znak towarowy, nie wyklucza, że jest on w znacznej mierze opisowy lub, innymi słowy, że posiada tylko nieznaczny samoistny charakter odróżniający w stosunku do towarów i usług, do których się odnosi. Jednakże w pkt 47 zaskarżonego wyroku Sąd przypomniał, że ważność międzynarodowego lub krajowego znaku towarowego – w niniejszym przypadku znaku towarowego skarżącej – nie może być podważona w ramach postępowania w sprawie rejestracji wspólnotowego znaku towarowego, ale jedynie w ramach wszczętego w danym państwie członkowskim postępowania o unieważnienie prawa do znaku.

               20

               W pkt 49 zaskarżonego wyroku Sąd doszedł do wniosku, że „[b]iorąc pod uwagę te rozważania i przedstawione dowody, należy stwierdzić, że właściwy krąg odbiorców nie postrzega elementu »f1« w zgłoszonym znaku towarowym jako elementu odróżniającego, ale jako element użyty w celach opisowych”. Podobnie w pkt 57 zaskarżonego wyroku Sąd orzekł, że konsumenci będą uważać „F1” w zwykłej typografii za skrót „formuły 1”, czyli za wskazówkę opisową, i uznał, że nie istnieje prawdopodobieństwo wprowadzenia w błąd w odniesieniu do kolidujących ze sobą znaków towarowych.

               21

               Następnie Sąd przystąpił do porównania zgłaszanego znaku towarowego z wcześniejszym wspólnotowym znakiem towarowym pod względem wizualnym, fonetycznym i konceptualnym. W pkt 61 zaskarżonego wyroku Sąd stwierdził, że „[w] niniejszym przypadku w ramach całościowej oceny prawdopodobieństwa wprowadzenia w błąd – która wykazała brak podobieństwa wizualnego i okoliczność, że podobieństwo pod względem fonetycznym i koncepcyjnym jest tylko ograniczone – wystarczy stwierdzić, że Izba Odwoławcza słusznie przyjęła, że w przypadku spornych znaków towarowych nie istnieje prawdopodobieństwo wprowadzenia w błąd, gdyż właściwy krąg odbiorców nie pomyli zgłoszonego znaku towarowego ze znakiem skarżącej. W tym względzie należy zauważyć, że znaczenie rodzajowe przypisywane przez odbiorców oznaczeniu F1 gwarantuje, że odbiorcy ci będą rozumieć, iż zgłoszony znak towarowy dotyczy formuły 1, ale ze względu na całkowicie odmienną kompozycję nie będą stwierdzać istnienia związku z działalnością skarżącej”.

               22

               W drodze zarzutu drugiego wnosząca odwołanie powołała się przed Sądem na naruszenie art. 8 ust. 5 rozporządzenia nr 40/94.

               23

               Przed oddaleniem tego zarzutu Sąd w pkt 67 zaskarżonego wyroku uznał:
               „Jak wynika z pkt 66 [spornej] decyzji, oznaczenie[m], w odniesieniu do którego skarżąca wykazała używanie i ewentualnie renomę, [jest] wyłącznie to, które było przedmiotem rejestracji wspólnotowej nr 631 531, czyli wersja logotypu. Z tego względu pierwsze pytanie, które powstaje, dotyczy tego, czy rozpatrywane graficzne znaki towarowe są identyczne lub podobne. Charakter odróżniający i renoma oznaczenia zasadzają się bowiem [na] pozornym spojeniu się litery »f« i cyfry »1« przedstawionych w bardzo kontrastowych kolorach. Sama obecność litery »f« i cyfry »1« w zgłoszonym znaku towarowym, która nie wykazuje żadnego charakteru odróżniającego, nie może wystarczyć do stwierdzenia istnienia związku między rozpatrywanymi znakami towarowymi. W rezultacie, bez względu na pewne podobieństwo pod względem fonetycznym i koncepcyjnym, wniosek Izby Odwoławczej, zgodnie z którym żaden element zgłoszonego znaku towarowego nie przypomina odbiorcom logotypu F1, należy potwierdzić, jako że kolidujące ze sobą znaki towarowe nie mogą zostać uznane za podobne”.

         Żądania stron

               24

               W swoim odwołaniu Formula One Licensing wnosi do Trybunału o uchylenie zaskarżonego wyroku, uwzględnienie podnoszonego przez nią żądania stwierdzenia nieważności spornej decyzji lub, tytułem żądania ewentualnego, o przekazanie sprawy do Sądu celem ponownego rozpatrzenia oraz o obciążenie OHIM i Global Sports Media kosztami postępowania, w tym kosztami postępowania poniesionymi w pierwszej instancji.

               25

               OHIM wnosi do Trybunału o oddalenie odwołania i obciążenie wnoszącej odwołanie kosztami postępowania.

               26

               Global Sports Media wnosi do Trybunału o oddalenie odwołania i obciążenie wnoszącej odwołanie kosztami postępowania.

         W przedmiocie odwołania

               27

               Na poparcie swojego odwołania Formula One Licensing podnosi trzy zarzuty.

               28

               Zarzut pierwszy, dotyczący naruszenia art. 8 ust. 1 lit. b) rozporządzenia nr 40/94 w odniesieniu do charakteru odróżniającego elementu „F1”, składa się z czterech części. Dotyczą one, odpowiednio, braku odniesienia do konkretnych towarów i usług, przeinaczenia stanu faktycznego w odniesieniu do elementu „F1” i wyrażenia „formuła 1”, braku stwierdzenia uzyskania charakteru odróżniającego wynikającego z używania znaku towarowego jako części innego zarejestrowanego wspólnotowego znaku towarowego oraz bezprawnego zniesienia ochrony przyznanej wcześniejszemu znakowi towarowemu.

               29

               Zarzuty drugi i trzeci dotyczą, po pierwsze, naruszenia art. 8 ust. 1 lit. b) rozporządzenia nr 40/94 wynikającego z błędnej oceny prawdopodobieństwa wprowadzenia w błąd i, po drugie, naruszenia art. 8 ust. 5 tego rozporządzenia.

               30

               W pierwszej kolejności należy rozpatrzyć czwartą część zarzutu pierwszego.

         Argumentacja stron

               31

               W czwartej części zarzutu pierwszego Formula One Licensing podnosi, że Sąd w pkt 44, 49, 51, 57, 61 i 67 zaskarżonego wyroku unieważnił de facto charakter odróżniający i ochronę przyznaną wcześniejszemu słownemu znakowi towarowemu F1, naruszając tym samym art. 8 ust. 1 lit. b) rozporządzenia nr 40/94.

               32

               Formula One Licensing stoi na stanowisku, że twierdzenie Sądu, iż oznaczenie „F1” jest postrzegane jako rodzajowe, narusza prawo w zakresie, w jakim prowadzi ono de facto do niedopuszczalnego unieważnienia zarejestrowanych znaków F1 w ich standardowej typografii. Wnosząca odwołanie przypomina, że Sąd w pkt 48 zaskarżonego wyroku przyznał, że OHIM był zobowiązany zbadać, w jaki sposób właściwy krąg odbiorców postrzega element „F1” w zgłoszonym znaku towarowym. Wnosząca odwołanie uważa jednak, że badanie takie doznaje pewnych ograniczeń i nie może skutkować całkowitym zakwestionowaniem charakteru odróżniającego wcześniejszych znaków towarowych, a więc również pozbawieniem ich ochrony.

               33

               Wnosząca odwołanie podnosi, że podważanie istnienia charakteru odróżniającego znaku towarowego powołanego w złożonym w niniejszej sprawie sprzeciwie w trakcie badania prowadzonego w ramach postępowania w sprawie rejestracji wspólnotowego znaku towarowego czy też kwestionowanie ważności tego znaku nie należy do kompetencji Sądu. W tym kontekście wnosząca odwołanie przywołuje wyrok Sądu z dnia 13 grudnia 2007 r. w sprawie T-134/06 Xentral przeciwko OHIM - Pages jaunes (PAGESJAUNES.COM), Zb. Orz. s. II-5213, pkt 36, w myśl którego ważność krajowego znaku towarowego nie może być podważona w ramach postępowania w sprawie rejestracji wspólnotowego znaku towarowego, ale jedynie w ramach wszczętego w danym państwie członkowskim postępowania o unieważnienie prawa do znaku.

               34

               W opinii Formula One Licensing Sąd naruszył zatem prawo, ponieważ zakwestionował charakter odróżniający wcześniejszych znaków towarowych w standardowej typografii.

               35

               OHIM podnosi, że wnosząca odwołanie, uzasadniając stwierdzenie, iż wcześniejszy słowny znak towarowy F1 został pozbawiony ochrony, odwołuje się do pkt 44, 49, 51, 57, 61 i 67 zaskarżonego wyroku, lecz że te punkty to jedynie oświadczenia dotyczące postrzegania elementu słownego „F1” w znaku, o którego rejestrację wnoszono. OHIM przypomina, że powtórzenie wcześniejszego oznaczenia w zakwestionowanym znaku towarowym nie może prowadzić do stwierdzenia prawdopodobieństwa wprowadzenia w błąd, jeśli w zakwestionowanym znaku towarowym używa się tego oznaczenia w celach czysto opisowych, i że w tym przypadku Sąd słusznie wskazał w pkt 51 zaskarżonego wyroku, iż oznaczenie „F1” nie zajmuje niezależnej pozycji nadającej charakter odróżniający w zgłoszonym do rejestracji znaku towarowym, ponieważ w tym przypadku nie pełni ono roli elementu odróżniającego.

               36

               Global Sports Media uważa, że czwarta część zarzutu pierwszego opiera się na błędnym rozumieniu zaskarżonego wyroku, ponieważ Sąd nie unieważnił słownego znaku towarowego F1, a jedynie stwierdził, że właściwy krąg odbiorców postrzega element „F1” jako pojęcie rodzajowe znaku towarowego F1-LIVE. Wnosząca odwołanie dodaje, że używanie pojęcia „F1” w celach opisowych jest dopuszczalne, ponieważ takie używanie tego elementu nie może zostać zaskarżone z punktu widzenia prawa znaków towarowych (wyroki: z dnia 7 stycznia 2004 r. w sprawie C-100/02 Gerolsteiner Brunnen, Rec. s. I-691, pkt 19; a także z dnia 25 stycznia 2007 r. w sprawie C-48/05 Adam Opel, Zb. Orz. s. I-1017, pkt 42, 43).

         Ocena Trybunału

               37

               W myśl motywu piątego rozporządzenia nr 40/94, jak również na podstawie motywu 6 rozporządzenia nr 207/2009 „prawo wspólnotowe dotyczące znaków towarowych nie zastępuje ustawodawstw państw członkowskich w zakresie znaków towarowych”.

               38

               W pkt 47 zaskarżonego wyroku Sąd przypomniał, że zgodnie z jego własnym orzecznictwem ważność międzynarodowego lub krajowego znaku towarowego, w niniejszym przypadku znaku towarowego skarżącej, nie może być podważona w ramach postępowania w sprawie rejestracji wspólnotowego znaku towarowego, ale jedynie w ramach wszczętego w danym państwie członkowskim postępowania o unieważnienie prawa do znaku [wyrok z dnia 12 listopada 2008 r. w sprawie T-7/04 Shaker przeciwko OHIM - Limiñana y Botella (Limoncello della Costiera Amalfitana shaker), Zb. Orz. s. II-3085, pkt 26]. Należy zauważyć, że orzecznictwo to zakłada, iż ustawodawca Unii wprowadził system opierający się na współistnieniu wspólnotowego znaku towarowego ze znakami krajowymi. Dlatego też Sąd powołał się w pkt 26 ww. wyroku w sprawie Shaker przeciwko OHIM na swój wyrok z dnia 23 października 2002 r. w sprawie T-6/01 Matratzen Concord przeciwko OHIM - Hukla Germany (MATRATZEN), Rec. s. II-4335, pkt 55.

               39

               Należy zgodzić się z przeprowadzonym przez Sąd rozumowaniem.

               40

               Z faktu współistnienia wspólnotowych i krajowych znaków towarowych, jak również z faktu, iż ani rejestracja tych drugich nie podlega właściwości OHIM, ani też ich kontrola prawna nie należy do właściwości Sądu, wynika, że w ramach postępowania w sprawie sprzeciwu wobec wniosku o rejestrację wspólnotowego znaku towarowego nie może zostać zakwestionowana ważność krajowych znaków towarowych.

               41

               W ramach postępowania w sprawie sprzeciwu nie jest więc możliwe stwierdzenie – w odniesieniu do oznaczenia identycznego z krajowym znakiem towarowym chronionym w państwie członkowskim – bezwzględnej podstawy odmowy rejestracji, takiej jak brak charakteru odróżniającego przewidziany w art. 7 ust. 1 lit. b) rozporządzenia nr 40/94, jak również w art. 3 ust. 1 lit. b) dyrektyw 89/104 i 2008/95. Należy więc uznać, że uznanie oznaczenia za opisowe lub rodzajowe jest równoznaczne z zaprzeczeniem charakteru odróżniającego tego oznaczenia.

               42

               W istocie, jak to wynika z pkt 48 zaskarżonego wyroku, w sytuacji gdy sprzeciw, opierający się na istnieniu wcześniejszego krajowego znaku towarowego, został skierowany przeciwko rejestracji wspólnotowego znaku towarowego, OHIM i w konsekwencji również Sąd zobowiązane są sprawdzić, w jaki sposób właściwy krąg odbiorców postrzega oznaczenie identyczne ze znakiem krajowym w znaku, o którego rejestrację wnoszono, a w odpowiednim przypadku – ocenić stopień charakteru odróżniającego tego znaku.

               43

               Jak słusznie podnosi strona wnosząca odwołanie, sprawdzenie takie ma jednak pewne ograniczenia.

               44

               Przywołane sprawdzenie nie może prowadzić do stwierdzenia braku charakteru odróżniającego oznaczenia identycznego z zarejestrowanym i chronionym znakiem krajowym, ponieważ nie byłoby to zgodne ani z zasadą współistnienia wspólnotowych znaków ze znakami krajowymi, ani też z art. 8 ust. 1 lit. b) rozporządzenia nr 40/94, interpretowanym w związku z ust. 2 lit. a) ppkt (ii) tego samego artykułu.

               45

               Podobne twierdzenie zagrażałoby krajowym znakom towarowym identycznym z oznaczeniem, które uznaje się za pozbawione charakteru odróżniającego, ponieważ rejestracja takiego wspólnotowego znaku towarowego stwarzałaby sytuację umożliwiającą pozbawienie ochrony tych znaków na poziomie krajowym. Takie twierdzenie stałoby tym samym w sprzeczności z systemem utworzonym przez rozporządzenie nr 40/94, które – w myśl motywu piątego tego rozporządzenia – opiera się na współistnieniu znaków wspólnotowych i krajowych, mając na względzie, że ważność międzynarodowego lub krajowego znaku towarowego może być podważona z powodu braku charakteru odróżniającego jedynie w ramach wszczętego w danym państwie członkowskim postępowania o unieważnienie prawa do znaku na mocy art. 3 ust. 1 lit. b) dyrektyw 89/104 i 2008/95.

               46

               Należy zauważyć, że art. 8 ust. 2 lit. a) ppkt (ii) rozporządzenia nr 40/94 wyraźnie przewiduje, w ramach postępowania w sprawie sprzeciwu, uwzględnienie jako wcześniejszych znaków towarowych tych znaków towarowych, które zostały zarejestrowane w innym państwie członkowskim.

               47

               Oznacza to, że aby nie naruszyć art. 8 ust. 1 lit. b) rozporządzenia nr 40/94, trzeba uznać, że krajowy znak towarowy, na który powołano się w sprzeciwie wobec rejestracji wspólnotowego znaku towarowego, posiada pewien stopień charakteru odróżniającego.

               48

               W niniejszej sprawie Sąd nie orzekł jednak w taki sposób.

               49

               Przede wszystkim w pkt 44 zaskarżonego wyroku Sąd stwierdził, że oznaczenie „F1” może być używane w kontekście opisowym i że jest ono, jako skrót, tak samo rodzajowe, jak wyrażenie „formuła 1”. W pkt 49 i 51 zaskarżonego wyroku uznał on, że element „f1” w zgłoszonym znaku towarowym jest postrzegany nie jako element odróżniający, ale jako element użyty w celach opisowych.

               50

               Sąd w pkt 57 i 61 zaskarżonego wyroku wskazał, że konsumenci będą uważać oznaczenie „F1” w zwykłej typografii za skrót „formuły 1”, czyli za wskazówkę opisową, oraz że właściwy krąg odbiorców przypisuje oznaczeniu „F1” znaczenie rodzajowe. Dodał on również w pkt 67 zaskarżonego wyroku, że obecność litery „f” i cyfry „1” w zgłoszonym znaku towarowym nie przedstawia żadnego charakteru odróżniającego.

               51

               Mimo iż stwierdzenia ujęte w pkt 44, 49, 51, 57, 61 i 67 zaskarżonego wyroku dotyczą oznaczenia we wcześniejszym znaku towarowym lub elementu „F1” w znaku, o którego rejestrację wnoszono, w obliczu dokonanej przez Sąd w pkt 54 zaskarżonego wyroku oceny, że wskazane oznaczenie i element są wspólne, Sąd orzekł, iż wskazane oznaczenie jest rodzajowe, opisowe i pozbawione w całości charakteru odróżniającego.

               52

               Tym samym Sąd zakwestionował ważność tych wcześniejszych znaków towarowych w ramach postępowania w sprawie rejestracji wspólnotowego znaku towarowego i naruszył tym samym art. 8 ust. 1 lit. b) rozporządzenia nr 40/94.

               53

               W tych okolicznościach Formula One Licensing ma podstawy, by twierdzić, że zaskarżony wyrok narusza prawo.

               54

               W konsekwencji, bez konieczności badania innych zarzutów przedstawionych przez wnoszącą odwołanie, należy uchylić zaskarżony wyrok.

               55

               Zgodnie z art. 61 akapit pierwszy statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, jeśli odwołanie jest zasadne, Trybunał może, jeżeli stan postępowania na to pozwala, wydać orzeczenie ostateczne w sprawie bądź skierować sprawę do ponownego rozpoznania przez Sąd.

               56

               W niniejszej sprawie nie są spełnione przesłanki umożliwiające Trybunałowi wydanie ostatecznego orzeczenia w sprawie.

               57

               Wydanie rozstrzygnięcia w sprawie wymaga zbadania, czy – bez stwierdzenia braku charakteru odróżniającego oznaczenie „F1” we wcześniejszych znakach towarowych – można odrzucić stosowanie art. 8 ust. 1 lit. b) rozporządzenia nr 40/94. Wymaga to zbadania okoliczności faktycznych, do czego Sąd jest lepiej umiejscowiony.

               58

               Niniejszą sprawę należy więc skierować do ponownego rozpoznania przez Sąd, stanowiąc jednocześnie, że rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów zostanie wydane w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie.

               Z powyższych względów Trybunał (trzecia izba) orzeka, co następuje:

                           1)

                           Wyrok Sądu Unii Europejskiej z dnia 17 lutego 2011 r. w sprawie T-10/09 Formula One Licensing przeciwko OHIM – Global Sports Media (F1-LIVE) zostaje uchylony.

                           2)

                           Sprawa zostaje przekazana Sądowi Unii Europejskiej do ponownego rozpoznania.

                           3)

                           Rozstrzygnięcie o kosztach nastąpi w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie.

                     Podpisy

            (
            *1
         )	Język postępowania: angielski.


Wyrok Trybunału z dnia 2 czerwca 1976 r. # Kurt Kampffmeyer Mühlenvereinigung KG i inni przeciwko Komisji i Radzie Wspólnot Europejskich. # Sprawy połączone 56 do 60-74.


title: Wyrok Trybunału (czwarta izba) z dnia 11 grudnia 2008 r.#Kanal 5 Ltd i TV 4 AB przeciwko Föreningen Svenska Tonsättares Internationella Musikbyrå (STIM) upa.#Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Marknadsdomstolen - Szwecja.#Prawo autorskie - Organizacja zarządzania prawami autorskimi dysponująca faktyczną pozycją monopolistyczną - Pobieranie wynagrodzenia za emisję telewizyjną utworów muzycznych - Metoda obliczania tego wynagrodzenia - Pozycja dominująca - Nadużycie.#Sprawa C-52/07.

text:
      Sprawa C‑52/07
      Kanal 5 Ltd i TV 4 AB
      przeciwko
      Föreningen Svenska Tonsättares Internationella Musikbyrå (STIM) upa
      (wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Marknadsdomstolen)
      Prawo autorskie – Organizacja zarządzania prawami autorskimi dysponująca faktyczną pozycją monopolistyczną – Pobieranie opłat za emisję telewizyjną utworów muzycznych – Metoda obliczania tych opłat – Pozycja dominująca – Nadużycie
      Streszczenie wyroku
      1.        Konkurencja – Pozycja dominująca – Organizacja zarządzania prawami autorskimi dysponująca faktyczną pozycją monopolistyczną
            – Pobieranie opłat odpowiadających części przychodów prywatnych stacji telewizyjnych i ogólnie proporcjonalnych do ilości
            utworów muzycznych emitowanych w telewizji w związku z brakiem innej metody pozwalającej na bardziej precyzyjny pomiar wykorzystania
            tych utworów i oglądalności
      (art. 82 WE)
      2.        Konkurencja – Pozycja dominująca – Organizacja zarządzania prawami autorskimi dysponująca faktyczną pozycją monopolistyczną
            – Pobieranie opłat obliczanych w odmienny sposób dla prywatnych spółek zajmujących się emisją telewizyjną i dla nadawców publicznych
      (art. 82 WE)
      1.        Artykuł 82 WE należy interpretować w ten sposób, że organizacja zbiorowego zarządzania prawami autorskimi zajmująca pozycję
         dominującą na znacznej części wspólnego rynku nie nadużywa tej pozycji, jeżeli stosuje wobec prywatnych stacji telewizyjnych
         – z tytułu wynagrodzenia należnego za emisję telewizyjną utworów muzycznych chronionych prawem autorskim – model ustalania
         opłat, zgodnie z którym wysokość tych opłat odpowiada części przychodów tych stacji, pod warunkiem że ta część jest ogólnie
         proporcjonalna do ilości utworów muzycznych chronionych prawem autorskim rzeczywiście lub potencjalnie emitowanych w telewizji,
         chyba że inna metoda pozwala na identyfikację i bardziej precyzyjny pomiar wykorzystania tych utworów, jak i oglądalności,
         nie prowadząc jednak do nieproporcjonalnego zwiększenia kosztów zarządzania umowami i nadzoru nad korzystaniem ze wspomnianych
         utworów.

      (por. pkt 41; pkt 1 sentencji)
      2.        Artykuł 82 WE należy interpretować w ten sposób, że organizacja zbiorowego zarządzania prawami autorskimi – obliczając opłatę
         pobieraną z tytułu wynagrodzenia należnego za emisję telewizyjną utworów muzycznych chronionych prawem autorskim w odmienny
         sposób w zależności od tego, czy chodzi o prywatne spółki zajmujące się emisją telewizyjną, czy też o nadawców publicznych
         – może nadużywać pozycji dominującej w rozumieniu tego artykułu, jeżeli stosuje wobec tych spółek nierówne warunki do świadczeń
         równoważnych i stwarza im przez to niekorzystne warunki konkurencji, chyba że taka praktyka może być obiektywnie uzasadniona.

      Jeśli chodzi o badanie ewentualnego istnienia takiej praktyki, sąd krajowy powinien w szczególności wziąć pod uwagę w danym
         przypadku okoliczność, że – w przeciwieństwie do prywatnych spółek zajmujących się emisją telewizyjną – nadawcy publiczni
         nie dysponują ani przychodami z nadawania reklam, ani przychodami związanymi z umowami abonamentowymi, a także fakt, iż opłata
         należna od nadawców publicznych może być pobierana bez uwzględnienia liczby rzeczywiście emitowanych w telewizji utworów muzycznych
         chronionych prawem autorskim. Ponadto należy też sprawdzić, czy prywatne spółki zajmujące się emisją telewizyjną są konkurentami
         nadawców publicznych na tym samym rynku.

      Jeśli chodzi o badanie ewentualnego istnienia obiektywnego uzasadnienia, takie uzasadnienie mogłoby wynikać w szczególności
         z misji i ze sposobu finansowania nadawców publicznych.

      (por. pkt 44–48; pkt 2 sentencji)
WYROK TRYBUNAŁU (czwarta izba)
      z dnia 11 grudnia 2008 r.(*)

      Prawo autorskie – Organizacja zarządzania prawami autorskimi dysponująca faktyczną pozycją monopolistyczną – Pobieranie opłat za emisję telewizyjną utworów muzycznych – Metoda obliczania tych opłat – Pozycja dominująca – Nadużycie
      W sprawie C‑52/07
      mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 234 WE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Marknadsdomstolen
         (Szwecja) postanowieniem z dnia 2 lutego 2007 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 6 lutego 2007 r., w postępowaniu:

      Kanal 5 Ltd,

      TV 4 AB
      przeciwko
      Föreningen Svenska Tonsättares Internationella Musikbyrå (STIM) upa,

      TRYBUNAŁ (czwarta izba),
      w składzie: K. Lenaerts, prezes izby, R. Silva de Lapuerta (sprawozdawca), E. Juhász, G. Arestis i J. Malenovský, sędziowie,
      rzecznik generalny: V. Trstenjak,
      sekretarz: C. Strömholm, administrator,
      uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 12 czerwca 2008 r.,
      rozważywszy uwagi przedstawione:
      –        w imieniu Kanal 5 Ltd oraz TV 4 AB przez C. Wettera i P. Karlssona, advokater, wspieranych przez M. Johanssona, jur. kand.,
      –        w imieniu Föreningen Svenska Tonsättares Internationella Musikbyrå (STIM) upa przez A. Calissendorffa, L. Johanssona, E. Arbrandt,
         a następnie przez K. Cederlund oraz M. Jonsona, advokater,

      –        w imieniu rządu polskiego przez E. Ośniecką-Tamecką, działającą w charakterze pełnomocnika,
      –        w imieniu rządu Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej przez T. Harris, działającą w charakterze pełnomocnika,
         wspieraną przez M. Gray, barrister,

      –        w imieniu Komisji Wspólnot Europejskich przez F. Arbaulta, działającego w charakterze pełnomocnika, wspieranego przez U. Öberga,
         adwokata,

      po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 11 września 2008 r.,
      wydaje następujący
      Wyrok
      1        Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 82 WE.

      2        Wniosek ten został złożony w ramach sporu między Kanal 5 Ltd (zwaną dalej „Kanal 5”) i TV 4 AB (zwaną dalej „TV 4”) a Föreningen
         Svenska Tonsättares Internationella Musikbyrå (STIM) upa (szwedzką organizacją zbiorowego zarządzania prawami autorskimi w dziedzinie
         muzyki, zwaną dalej „STIM”), dotyczącego modelu ustalania opłat za emisję telewizyjną utworów muzycznych chronionych prawem
         autorskim, stosowanego przez tę organizację.

       Ramy prawne
      3        W Szwecji prawo autorskie reguluje lag (1960:729) om upphovsrätt till litterära och konstnärliga verk (ustawa 1960:729 o prawach
         autorskich do utworów literackich i artystycznych).

      4        Zgodnie z § 42a i 42e tej ustawy spółki zajmujące się emisją telewizyjną korzystające z utworów chronionych prawem autorskim
         mogą zawierać z organizacją zbiorowego zarządzania prawami autorskimi porozumienia w sprawie udzielenia licencji, aby następnie
         otrzymać ogólne uprawnienie do emisji telewizyjnej tych utworów.

      5        Artykuł 23 konkurrenslagen (1993:20) (ustawy 1993:20 o ochronie konkurencji, zwanej dalej „KL”) stanowi:

      „Konkurrensverket [szwedzki organ ochrony konkurencji] może nakazać przedsiębiorstwu zaprzestanie naruszenia zakazu ustanowionego
         w art. 6 i 19 niniejszej ustawy lub w art. 81 WE i 82 WE.

      Jeżeli Konkurrensverket nie wyda takiego nakazu, każde przedsiębiorstwo poszkodowane przez to naruszenie może wystąpić do
         Marknadsdomstolen […]”.

       Postępowanie przed sądem krajowym i pytania prejudycjalne
      6        Kanal 5 i TV 4 są prywatnymi spółkami zajmującymi się emisją telewizyjną.

      7        STIM jest stowarzyszeniem dysponującym w Szwecji faktyczną pozycją monopolistyczną na rynku udostępniania utworów muzycznych
         chronionych prawem autorskim celem ich emisji w telewizji.

      8        Członkami STIM są autorzy i wydawcy utworów muzycznych.

      9        Zawierają oni z tym stowarzyszeniem umowę o przystąpieniu, na podstawie której przenoszą na STIM prawo do wynagrodzenia za
         publiczne wykonywanie swych utworów (opłaty za wykonywanie) oraz za ich nagrywanie i powielanie (opłaty za utrwalanie).

      10      Jeśli chodzi o pobieranie opłat za wykonywanie, STIM nakłada na Kanal 5 i TV 4 obowiązek uiszczenia opłaty odpowiadającej
         procentowej części ich przychodów osiągniętych z emisji programów skierowanych do ogółu odbiorców lub ewentualnie z reklam
         lub opłat abonamentowych.

      11      Te procentowo wyrażone wielkości zależą od liczby wyemitowanych w telewizji utworów muzycznych.

      12      Kanał telewizji publicznej Sveriges Television (zwany dalej „SVT”) płaci STIM zryczałtowaną opłatę, której wysokość podlega
         wcześniejszemu uzgodnieniu.

      13      W październiku 2004 r. Kanal 5 i TV 4 złożyły w Konkurrensverket, na podstawie art. 23 akapit pierwszy KL, wniosek o wydanie
         nakazu, wskazując, że ich zdaniem STIM nadużywa pozycji dominującej.

      14      Decyzją z dnia 28 kwietnia 2005 r. Konkurrensverket oddalił ten wniosek z uwagi na brak dostatecznych podstaw uzasadniających
         wszczęcie dochodzenia.

      15      Kanal 5 i TV 4 wniosły do sądu krajowego, na podstawie art. 23 akapit drugi KL, skargę przeciwko STIM.

      16      W tych oto okolicznościach Marknadsdomstolen postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami
         prejudycjalnymi:

      „1)      Czy art. 82 WE należy interpretować w ten sposób, iż stanowi nadużycie pozycji dominującej zachowanie polegające na tym, że
         organizacja zbiorowego zarządzania prawami autorskimi dysponująca w państwie członkowskim faktyczną pozycją monopolistyczną
         stosuje wobec komercyjnych stacji telewizyjnych lub narzuca im model ustalania opłat licencyjnych za udostępnianie utworów
         muzycznych w programach telewizyjnych skierowanych do ogółu odbiorców, polegający na obliczaniu takiej opłaty jako części
         przychodów tych stacji telewizyjnych z takich programów?

      2)      Czy art. 82 WE należy interpretować w ten sposób, iż stanowi nadużycie pozycji dominującej zachowanie polegające na tym, że
         organizacja zbiorowego zarządzania prawami autorskimi dysponująca w państwie członkowskim faktyczną pozycją monopolistyczną
         stosuje wobec komercyjnych stacji telewizyjnych lub narzuca im model ustalania opłat licencyjnych za udostępnianie utworów
         muzycznych w programach telewizyjnych skierowanych do ogółu odbiorców, polegający na obliczaniu takiej opłaty jako części
         przychodów tych stacji telewizyjnych z takich programów, w sytuacji gdy brak jest oczywistego związku między tymi przychodami
         i usługami świadczonymi przez tę organizację zbiorowego zarządzania prawami autorskimi, czyli zezwalaniem na nadawanie utworu
         muzycznego chronionego prawem autorskim, co ma często miejsce przykładowo w odniesieniu do programów informacyjnych i sportowych,
         oraz w sytuacji gdy poziom tych przychodów wzrasta w wyniku rozwoju ramówki, inwestycji technologicznych i wprowadzania rozwiązań
         dostosowanych do potrzeb poszczególnych klientów?

      3)      Czy na odpowiedź na pytanie pierwsze i pytanie drugie ma wpływ fakt, iż możliwa jest identyfikacja i pomiar zarówno nadawanych
         utworów muzycznych, jak i oglądalności?

      4)      Czy na odpowiedź na pytanie pierwsze i pytanie drugie ma wpływ fakt, iż model ustalania opłat licencyjnych (oparty na wysokości
         przychodów) nie jest w podobny sposób stosowany do nadawcy publicznego?”.

       W przedmiocie pytań prejudycjalnych
       W przedmiocie pytań od pierwszego do trzeciego
      17      W trzech pierwszych pytaniach, które należy przeanalizować łącznie, sąd krajowy dąży zasadniczo do ustalenia, po pierwsze,
         czy fakt, iż organizacja zbiorowego zarządzania prawami autorskimi, dysponująca w państwie członkowskim faktyczną pozycją
         monopolistyczną na rynku udostępniania utworów muzycznych chronionych prawem autorskim celem ich emisji w telewizji, stosuje
         z tytułu wynagrodzenia należnego za to świadczenie model ustalania opłat, zgodnie z którym wysokość tych opłat oblicza się
         na podstawie przychodów spółek emitujących w telewizji te utwory, jak również w zależności od liczby wyemitowanych w telewizji
         utworów muzycznych, stanowi nadużycie pozycji dominującej zakazane na mocy art. 82 WE, a po drugie, czy fakt, iż inna metoda
         pozwala na identyfikację i bardziej precyzyjny pomiar wykorzystania tych utworów muzycznych, jak i oglądalności, może mieć
         wpływ na tę kwalifikację.

      18      Zgodnie z art. 82 akapit pierwszy WE niezgodne ze wspólnym rynkiem i zakazane jest nadużywanie przez przedsiębiorstwo lub
         większą liczbę przedsiębiorstw pozycji dominującej na wspólnym rynku lub na znacznej jego części, w zakresie w jakim może
         ono wpływać na handel między państwami członkowskimi.

      19      Dla zbadania, czy przedsiębiorstwo zajmuje pozycję dominującą w rozumieniu art. 82 akapit pierwszy WE, podstawowe znaczenie
         ma określenie rynku właściwego oraz wytyczenie granic znacznej części wspólnego rynku, gdzie przedsiębiorstwo może ewentualnie
         stosować praktyki stanowiące nadużycie, utrudniając skuteczną konkurencję (zob. wyrok z dnia 26 listopada 1998 r. w sprawie
         C‑7/97 Bronner, Rec. s. I‑7791, pkt 32).

      20      Jeśli chodzi o rynek właściwy, którego dotyczy postępowanie przed sądem krajowym, sąd krajowy wskazuje, że chodzi tu o rynek
         udostępniania w Szwecji utworów muzycznych chronionych prawem autorskim celem ich emisji w telewizji.

      21      Sąd krajowy stwierdza też, że STIM dysponuje faktyczną pozycją monopolistyczną na wspomnianym rynku.

      22      Wynika stąd, że STIM zajmuje pozycję dominującą na rynku właściwym, którego dotyczy postępowanie przed sądem krajowym (zob.
         podobnie ww. wyrok w sprawie Bronner, pkt 35), i że ponieważ ta pozycja dominująca dotyczy terytorium państwa członkowskiego,
         może ona stanowić pozycję dominującą na znacznej części wspólnego rynku (zob. podobnie wyrok z dnia 25 czerwca 1998 r. w sprawie
         C‑203/96 Dusseldorp i in., Rec. s. I‑4075, pkt 60; ww. wyrok w sprawie Bronner, pkt 36; wyroki: z dnia 17 maja 2001 r. w sprawie
         C‑340/99 TNT Traco, Rec. s. I‑4109, pkt 43, i z dnia 22 maja 2003 r. w sprawie C‑462/99 Connect Austria, Rec. s. I‑5197, pkt 79).

      23      Wreszcie sąd krajowy wyjaśnia, że można mówić o wpływie na handel między państwami członkowskimi z uwagi na fakt, iż model
         ustalania opłat, którego dotyczy postępowanie przed sądem krajowym, odnosi się do wykorzystania utworów muzycznych, których
         twórcami są kompozytorzy szwedzcy oraz kompozytorzy z innych krajów, niektóre podmioty nabywające przestrzeń reklamową od
         Kanal 5 i TV 4 mają siedziby w innych państwach członkowskich niż Królestwo Szwecji, a stacja Kanal 5 nadaje z terytorium
         Zjednoczonego Królestwa.

      24      W tych okolicznościach należy sprawdzić, czy fakt, iż STIM stosuje wspomniany model wobec Kanal 5 i TV 4, stanowi nadużycie
         jej pozycji dominującej w rozumieniu art. 82 akapit pierwszy WE.

      25      Pojęcie nadużywania jest pojęciem obiektywnym, które odnosi się do zachowań przedsiębiorstwa zajmującego pozycję dominującą,
         mogących wpłynąć na strukturę rynku, na którym właśnie ze względu na obecność takiego przedsiębiorstwa konkurencja jest już
         osłabiona, oraz stwarzających przeszkodę w utrzymaniu istniejącego jeszcze poziomu konkurencji lub w jej rozwoju na rynku
         poprzez stosowanie środków odmiennych od tych, jakie stosuje się w warunkach normalnej konkurencji między towarami lub usługami
         na podstawie świadczeń podmiotów gospodarczych (wyroki: z dnia 13 lutego 1979 r. w sprawie 85/76 Hoffmann‑La Roche przeciwko
         Komisji, Rec. s. 461, pkt 91, i z dnia 3 lipca 1991 r. w sprawie C‑62/86 AKZO przeciwko Komisji, Rec. s. I‑3359, pkt 69).

      26      Choć oczywiście prawdą jest, że istnienie pozycji dominującej nie może pozbawić przedsiębiorstwa zajmującego tę pozycję prawa
         do zachowania własnych interesów handlowych, jeżeli są one zagrożone, oraz że należy mu przyznać w rozsądnym zakresie możliwość
         podjęcia działań, jakie uznaje za właściwe w celu ochrony wspomnianych interesów, to takie zachowania są niedopuszczalne,
         jeżeli ich celem jest właśnie wzmocnienie tej pozycji dominującej i jej nadużywanie (zob. wyroki Trybunału: z dnia 14 lutego
         1978 r. w sprawie 27/76 United Brands i United Brands Continentaal przeciwko Komisji, Rec. s. 207, pkt 189, i z dnia 16 września
         2008 r. w sprawach połączonych od C‑468/06 do C‑478/06 Sot. Lélos kai Sia i in., dotychczas nieopublikowany w Zbiorze, pkt 50).

      27      W związku z tym należy więc sprawdzić, czy podmiot zajmujący pozycję dominującą skorzystał z możliwości, które stąd wynikają,
         by osiągnąć korzyści z transakcji, których nie osiągnąłby w wypadku normalnej i dostatecznie skutecznej konkurencji (ww. wyrok
         w sprawie United Brands i United Brands Continentaal przeciwko Komisji, pkt 249).

      28      Zgodnie z orzecznictwem Trybunału takie nadużycie mogłoby polegać na stosowaniu wygórowanej ceny, która nie pozostaje w rozsądnym
         związku z wartością ekonomiczną wykonanego świadczenia (zob. wyrok z dnia 13 listopada 1975 r. w sprawie 26/75 General Motors
         Continental przeciwko Komisji, Rec. s. 1367, pkt 12, i ww. wyrok w sprawie United Brands i United Brands Continentaal przeciwko
         Komisji, pkt 250).

      29      W sprawie przed sądem krajowym należy więc sprawdzić, czy opłata żądana przez STIM pozostaje w rozsądnym związku z wartością
         ekonomiczną świadczenia wykonanego przez tę organizację, polegającego na udostępnianiu repertuaru utworów muzycznych chronionych
         prawem autorskim, którym ta organizacja zarządza, spółkom zajmującym się emisją telewizyjną, które zawarły z nią porozumienia
         w sprawie udzielenia licencji.

      30      Ponieważ omawiana opłata ma na celu wynagrodzenie twórców utworów muzycznych chronionych prawem autorskim z tytułu emisji
         telewizyjnej tych utworów, należy uwzględnić szczególny charakter tego prawa.

      31      W związku z tym stosowne jest znalezienie odpowiedniej równowagi między interesem twórców utworów muzycznych chronionych prawem
         autorskim w otrzymaniu wynagrodzenia za emisję telewizyjną tych utworów a interesem spółek zajmujących się emisją telewizyjną
         w tym, by mogły nadawać w telewizji wspomniane utwory na rozsądnych warunkach.

      32      Jeśli chodzi o opłatę pobieraną z tytułu wynagrodzenia przysługującego na mocy prawa autorskiegp za publiczne wykonywanie
         w dyskotece zarejestrowanych utworów muzycznych, której wysokość została obliczona na podstawie obrotu tej dyskoteki, Trybunał
         orzekł, że taka opłata powinna być uważana za normalne wykonywanie prawa autorskiego, a jej pobranie nie było samo w sobie
         zachowaniem stanowiącym nadużycie w rozumieniu art. 82 WE (zob. podobnie wyrok z dnia 9 kwietnia 1987 r. w sprawie 402/85
         Basset, Rec. s. 1747, pkt 15, 16, 18 i 21).

      33      Jeśli chodzi o mającą charakter nadużycia stawkę analogicznej opłaty, której wysokość odpowiadała też procentowej części obrotu
         osiągniętego przez dyskotekę, Trybunał orzekł, że ogólny charakter tej opłaty może być kwestionowany w świetle zakazu przewidzianego
         w art. 82 WE tylko w zakresie, w jakim inne metody mogłyby urzeczywistniać ten sam uzasadniony cel, którym jest ochrona interesów
         twórców, kompozytorów i wydawców muzycznych, nie prowadząc jednak do zwiększenia kosztów zarządzania umowami i nadzoru nad
         korzystaniem z chronionych utworów muzycznych (zob. wyrok z dnia 13 lipca 1989 r. w sprawie 395/87 Tournier, Rec. s. 2521,
         pkt 45).

      34      Podobnie stosowanie przez STIM modelu ustalania opłat, który jest przedmiotem postępowania przed sądem krajowym, nie stanowi
         samo w sobie nadużycia w rozumieniu art. 82 WE i zasadniczo powinno być uznawane za normalne wykonywanie prawa autorskiego.

      35      Nie można bowiem zaprzeczyć, że STIM, pobierając opłatę z tytułu wynagrodzenia należnego za emisję telewizyjną utworów muzycznych
         chronionych prawem autorskim, realizuje uzasadniony cel, jakim mianowicie jest ochrona praw i interesów swych członków względem
         użytkowników ich utworów muzycznych (zob. podobnie ww. wyrok w sprawie Tournier, pkt 31).

      36      Ponadto opłata ta, która stanowi świadczenie wzajemne należne za korzystanie z utworów muzycznych chronionych prawem autorskim
         celem nadawania ich w telewizji, powinna w szczególności być rozpatrywana w świetle wartości tego wykorzystania w obrocie
         gospodarczym.

      37      W tym względzie jeśli taka opłata jest obliczana na podstawie przychodów spółek zajmujących się emisją telewizyjną, pozostaje
         ona zasadniczo w rozsądnym związku z wartością ekonomiczną świadczenia wykonanego przez STIM.

      38      Ponadto podmiot prawa autorskiego i osoby uprawnione po nim mają uzasadniony interes w tym, by opłata należna z tytułu udzielenia
         licencji na wykonywanie utworu chronionego prawem autorskim była obliczana na podstawie rzeczywistej lub prawdopodobnej liczby
         wykonań (zob. podobnie wyrok z dnia 18 marca 1980 r. w sprawie 62/79 Coditel i in., Rec. s. 881, pkt 13, oraz ww. wyrok w sprawie
         Tournier, pkt 12).

      39      Model ustalania opłat stosowany przez STIM uwzględnia liczbę rzeczywiście emitowanych w telewizji utworów muzycznych chronionych
         prawem autorskim, ponieważ – jak wynika z postanowienia odsyłającego – wysokość tych opłat jest zależna nie tylko od przychodów
         spółek zajmujących się emisją telewizyjną, ale również od ilości nadawanej muzyki.

      40      Jednakże nie można wykluczyć, że w pewnych okolicznościach stosowanie takiego modelu ustalania opłat może mieć charakter nadużycia,
         w szczególności jeśli istnieje inna metoda pozwalająca na identyfikację i bardziej precyzyjny pomiar wykorzystania tych utworów,
         jak i oglądalności, i ta metoda może urzeczywistnić ten sam uzasadniony cel, jakim jest ochrona interesów twórców, kompozytorów
         i wydawców muzycznych, nie prowadząc jednak do nieproporcjonalnego zwiększenia kosztów zarządzania umowami i nadzoru nad korzystaniem
         z utworów muzycznych chronionych prawem autorskim.

      41      W konsekwencji na pytania od pierwszego do trzeciego należy odpowiedzieć, że art. 82 WE należy interpretować w ten sposób,
         iż organizacja zbiorowego zarządzania prawami autorskimi zajmująca pozycję dominującą na znacznej części wspólnego rynku nie
         nadużywa tej pozycji, jeżeli stosuje wobec prywatnych stacji telewizyjnych – z tytułu wynagrodzenia należnego za emisję telewizyjną
         utworów muzycznych chronionych prawem autorskim – model ustalania opłat, zgodnie z którym wysokość tych opłat odpowiada części
         przychodów tych stacji, pod warunkiem że ta część jest ogólnie proporcjonalna do liczby utworów muzycznych chronionych prawem
         autorskim rzeczywiście lub potencjalnie emitowanych w telewizji, chyba że inna metoda pozwala na identyfikację i bardziej
         precyzyjny pomiar wykorzystania tych utworów, jak i oglądalności, nie prowadząc jednak do nieproporcjonalnego zwiększenia
         kosztów zarządzania umowami i nadzoru nad korzystaniem ze wspomnianych utworów.

       W przedmiocie pytania czwartego
      42      W czwartym pytaniu sąd krajowy dąży zasadniczo do ustalenia, czy okoliczność, że organizacja zbiorowego zarządzania prawami
         autorskimi oblicza opłatę pobieraną z tytułu wynagrodzenia należnego za emisję telewizyjną utworów muzycznych chronionych
         prawem autorskim w odmienny sposób w zależności od tego, czy chodzi o prywatne spółki zajmujące się emisją telewizyjną, czy
         też o nadawców publicznych, stanowi nadużycie pozycji dominującej w rozumieniu art. 82 WE.

      43      Zgodnie z art. 82 akapit drugi lit. c) WE nadużywanie może polegać w szczególności na stosowaniu wobec partnerów handlowych
         nierównych warunków do świadczeń równoważnych i stwarzaniu im przez to niekorzystnych warunków konkurencji.

      44      Jeśli chodzi o ewentualne istnienie takiej praktyki w przypadku sporu przed sądem krajowym, sąd krajowy powinien w pierwszej
         kolejności rozważyć, czy obliczając w odmienny sposób opłatę pobieraną z tytułu wynagrodzenia za emisję telewizyjną utworów
         muzycznych chronionych prawem autorskim od Kanal 5 i TV 4, z jednej strony, i od SVT, z drugiej strony, STIM stosuje wobec
         nich nierówne warunki do świadczeń równoważnych, a następnie – czy z uwagi na tę okoliczność spółkom tym zajmującym się emisją
         telewizyjną stwarza się niekorzystne warunki konkurencji.

      45      W ramach tej analizy sąd krajowy powinien w szczególności wziąć pod uwagę okoliczność, że – w przeciwieństwie do Kanal 5 i TV 4
         – SVT nie dysponuje ani przychodami z nadawania reklam, ani przychodami z opłat abonamentowych, a także fakt, iż opłata należna
         od SVT jest pobierana bez uwzględnienia liczby rzeczywiście emitowanych w telewizji utworów muzycznych chronionych prawem
         autorskim.

      46      Ponadto sąd krajowy powinien też sprawdzić, czy Kanal 5 i TV 4 lub jedna z tych dwóch spółek są konkurentami SVT na tym samym
         rynku.

      47      Wreszcie w celu ustalenia, czy fakt, iż organizacja zbiorowego zarządzania prawami autorskimi oblicza opłatę pobieraną z tytułu
         wynagrodzenia należnego za emisję telewizyjną utworów muzycznych chronionych prawem autorskim w odmienny sposób w zależności
         od tego, czy chodzi o prywatne spółki zajmujące się emisją telewizyjną, czy też o nadawców publicznych, stanowi nadużycie
         w rozumieniu art. 82 WE, sąd krajowy powinien zbadać, czy taka praktyka może być obiektywnie uzasadniona (zob. podobnie: ww.
         wyrok w sprawie United Brands i United Brands Continentaal przeciwko Komisji, pkt 184; ww. wyrok w sprawie Tournier, pkt 38
         i 46; wyrok z dnia 15 marca 2007 r. w sprawie C‑95/04 P British Airways przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. I‑2331, pkt 69, i ww.
         wyrok w sprawach połączonych Sot. Lélos kai Sia i in., pkt 39). Takie uzasadnienie mogłoby wynikać w szczególności z misji
         i ze sposobu finansowania nadawców publicznych.

      48      W związku z tym na pytanie czwarte należy odpowiedzieć, że art. 82 WE należy interpretować w ten sposób, iż organizacja zbiorowego
         zarządzania prawami autorskimi – obliczając opłatę pobieraną z tytułu wynagrodzenia należnego za emisję telewizyjną utworów
         muzycznych chronionych prawem autorskim w odmienny sposób w zależności od tego, czy chodzi o prywatne spółki zajmujące się
         emisją telewizyjną, czy też o nadawców publicznych – może nadużywać pozycji dominującej w rozumieniu tego artykułu, jeżeli
         stosuje wobec tych spółek nierówne warunki do świadczeń równoważnych i stwarza im przez to niekorzystne warunki konkurencji,
         chyba że taka praktyka może być obiektywnie uzasadniona.

       W przedmiocie kosztów
      49      Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej
         przed tym sądem, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi,
         inne niż poniesione przez strony postępowania przed sądem krajowym, nie podlegają zwrotowi.

      Z powyższych względów Trybunał (czwarta izba) orzeka, co następuje:
      1)      Artykuł 82 WE należy interpretować w ten sposób, że organizacja zbiorowego zarządzania prawami autorskimi zajmująca pozycję
            dominującą na znacznej części wspólnego rynku nie nadużywa tej pozycji, jeżeli stosuje wobec prywatnych stacji telewizyjnych
            – z tytułu wynagrodzenia należnego za emisję telewizyjną utworów muzycznych chronionych prawem autorskim – model ustalania
            opłat, zgodnie z którym wysokość tych opłat odpowiada części przychodów tych stacji, pod warunkiem że ta część jest ogólnie
            proporcjonalna do liczby utworów muzycznych chronionych prawem autorskim rzeczywiście lub potencjalnie emitowanych w telewizji,
            chyba że inna metoda pozwala na identyfikację i bardziej precyzyjny pomiar wykorzystania tych utworów, jak i oglądalności,
            nie prowadząc jednak do nieproporcjonalnego zwiększenia kosztów zarządzania umowami i nadzoru nad korzystaniem ze wspomnianych
            utworów.
      2)      Artykuł 82 WE należy interpretować w ten sposób, że organizacja zbiorowego zarządzania prawami autorskimi – obliczając opłatę
            pobieraną z tytułu wynagrodzenia należnego za emisję telewizyjną utworów muzycznych chronionych prawem autorskim w odmienny
            sposób w zależności od tego, czy chodzi o prywatne spółki zajmujące się emisją telewizyjną, czy też o nadawców publicznych
            – może nadużywać pozycji dominującej w rozumieniu tego artykułu, jeżeli stosuje wobec tych spółek nierówne warunki do świadczeń
            równoważnych i stwarza im przez to niekorzystne warunki konkurencji, chyba że taka praktyka może być obiektywnie uzasadniona.
      Podpisy
      * Język postępowania: szwedzki.


Wyrok Trybunału (druga izba) z dnia 29 października 1998 r. # Postępowanie karne przeciwko Ibiyinka Awoyemi. # Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Hof van Cassatie - Belgia. # Sprawa C-230/97.