title: Wyrok Trybunału (druga izba) z dnia 15 września 2005 r. # Irlandia przeciwko Komisji Wspólnot Europejskich. # Skarga o stwierdzenie nieważności - Europejski Fundusz Społeczny - Obniżenie dofinansowania wspólnotowego - Oczywisty błąd w ocenie - Proporcjonalność - Pewność prawa - Uzasadnione oczekiwania. # Sprawa C-199/03.

text:
      Sprawa C‑199/03
      Irlandia
      przeciwko
      Komisji Wspólnot Europejskich
      Skarga o stwierdzenie nieważności – Europejski Fundusz Społeczny – Obniżenie dofinansowania wspólnotowego – Oczywisty błąd w ocenie – Proporcjonalność – Pewność prawa – Uzasadnione oczekiwania
      Opinia rzecznika generalnego A. Tizzana przedstawiona w dniu 24 lutego 2005 r.  I‑0000
      Wyrok Trybunału (druga izba) z dnia 15 września 2005 r. I‑0000
      Streszczenie wyroku
      1.     Spójność ekonomiczna i społeczna – Pomoc strukturalna – Pomoc wspólnotowa przyznawana na inicjatywy krajowe – Zasady – Decyzja
            o zawieszeniu, zmniejszeniu lub wstrzymaniu pierwotnie przyznanej pomocy ze względu na nieprawidłowości – Nieprawidłowości,
            które nie wywołują konkretnych skutków finansowych – Dopuszczalność
      (rozporządzenie Rady nr 4253/88, art. 24 ust. 2)
      2.     Postępowanie – Skarga wszczynająca postępowanie – Wymogi formalne – Określenie przedmiotu sporu – Zwięzłe przedstawienie powołanych
            zarzutów
      (regulamin Trybunału, art. 38 § 1 lit. c))
      3.     Spójność ekonomiczna i społeczna – Pomoc strukturalna – Pomoc wspólnotowa przyznawana na inicjatywy krajowe – Decyzja o zmniejszeniu
            pomocy ze względu na nieprawidłowości – Nieprawidłowości tolerowane w trakcie poprzedniego roku gospodarczego ze względów
            słuszności – Naruszenie zasad pewności prawa i ochrony uzasadnionych oczekiwań – Brak
      1.     Zgodnie z art. 24 ust. 2 rozporządzenia nr 4253/88 ustanawiającego przepisy wykonawcze do rozporządzenia nr 2052/88 w odniesieniu
         do koordynacji interwencji dokonywanych z poszczególnych funduszy strukturalnych między sobą oraz z interwencjami Europejskiego
         Banku Inwestycyjnego i innymi istniejącymi instrumentami finansowymi interwencji różnych funduszy strukturalnych między nimi
         oraz z operacjami Europejskiego Banku Inwestycyjnego i innymi istniejącymi instrumentami, zmienionego rozporządzeniem nr 2082/93,
         jeśli badanie potwierdzi istnienie nieprawidłowości lub istotnych zmian wpływających na charakter lub warunki wdrażania inicjatywy
         lub środka, które nie były przedmiotem skierowanego do Komisji wniosku o zatwierdzenie, Komisja może obniżyć, zawiesić lub
         wstrzymać dofinansowanie.

      W związku z tym nawet nieprawidłowości, które nie wywołują konkretnych skutków finansowych, mogą uzasadniać zastosowanie korekty
         finansowej przez Komisję, ponieważ mogą one poważnie wpłynąć na interesy finansowe Unii oraz na poszanowanie prawa wspólnotowego.

      (por. pkt 27, 31)
      2.     Z art. 38 § 1 lit. c) regulaminu Trybunału, jak i z odnoszącego się do niego orzecznictwa wynika, że każde pismo wszczynające
         postępowanie musi zawierać przedmiot sporu oraz zwięzłe przedstawienie zarzutów prawnych stanowiących podstawę skargi, zaś
         owo przedstawienie zarzutów musi być wystarczająco zrozumiałe i precyzyjne, aby pozwalało stronie pozwanej na przygotowanie
         linii swej obrony oraz Trybunałowi na dokonanie kontroli. Z powyższego wynika, że istotne okoliczności faktyczne, na których
         opiera się skarga, muszą wynikać w sposób spójny i zrozumiały z tekstu samej skargi.

      (por. pkt 50)
      3.     W przypadku decyzji Komisji dotyczącej zmniejszenia pomocy fakt, że nie dokonała ona koniecznej poprawki deklarowanych wydatków
         w trakcie poprzedniego roku obrachunkowego, ale tolerowała nieprawidłowości ze względów słuszności, nie powoduje, że zainteresowane
         państwo członkowskie nabywa prawo do wymagania takiej samej postawy w stosunku do nieprawidłowości, które zostałyby popełnione
         w roku następnym, w oparciu o zasadę pewności prawa lub poszanowania uzasadnionych oczekiwań.

      W tym zakresie zasada pewności prawa, która wymaga, aby zasady i przepisy prawa były stosowane w sposób zrozumiały i precyzyjny,
         i która ma na celu zagwarantowanie przewidywalności sytuacji i stosunków prawnych powstających na gruncie prawa wspólnotowego,
         również nie została naruszona przez taką decyzję, skoro przepisy obowiązujące w chwili zdarzeń dawały Komisji możliwość obniżenia
         dofinansowania w przypadku pojawienia się nieprawidłowości.

      (por. pkt 68, 69)
WYROK TRYBUNAŁU (druga izba)
      z dnia 15 września 2005 r. (*)

      Skarga o stwierdzenie nieważności – Europejski Fundusz Społeczny – Obniżenie dofinansowania wspólnotowego – Oczywisty błąd w ocenie – Proporcjonalność – Pewność prawa – Uzasadnione oczekiwania
      W sprawie C‑199/03
      mającej za przedmiot skargę o stwierdzenie nieważności na podstawie art. 230 WE, wniesioną w dniu 13 maja 2003 r.,
      Irlandia, reprezentowana przez D. O’Hagana, działającego w charakterze pełnomocnika, wspieranego przez P. Gallaghera, SC i P. McGarry'ego,
         BL, z adresem do doręczeń w Luksemburgu,

      strona skarżąca,
      przeciwko
      Komisji Wspólnot Europejskich, reprezentowanej przez L. Flynna, działającego w charakterze pełnomocnika, z adresem do doręczeń w Luksemburgu,

      strona pozwana,
      TRYBUNAŁ (druga izba),
      w składzie: C. W. A. Timmermans, prezes izby, R. Silva de Lapuerta (sprawozdawca), R. Schintgen, G. Arestis i J. Klučka, sędziowie,
      rzecznik generalny: A. Tizzano,
      sekretarz: L. Hewlett, główny administrator,
      uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 13 stycznia 2005 r.,
      po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 24 lutego 2005 r.,
      wydaje następujący
      Wyrok
      1       W niniejszej skardze Irlandia wnosi o stwierdzenie nieważności decyzji Komisji C (2003) 99 z dnia 27 lutego 2003 r. w sprawie
         obniżenia przyznanego mocą decyzji Komisji C (94) 1972 z dnia 29 lipca 1994 r., C (94) 2613 z dnia 15 listopada 1994 r. oraz
         C (94) 3226 z dnia 29 listopada 1994 r. dofinansowania z Europejskiego Funduszu Społecznego (zwanej dalej „zaskarżoną decyzją”).

       Ramy prawne
       Rozporządzenie (EWG) nr 2052/88
      2       Artykuł 4 ust. 1 rozporządzenia Rady (EWG) nr 2052/88 z dnia 24 czerwca 1988 r. dotyczącego zadań funduszy przeznaczonych
         na cele strukturalne, ich skuteczności oraz koordynacji dokonywanych z nich interwencji między sobą oraz z interwencjami Europejskiego
         Banku Inwestycyjnego i innymi istniejącymi instrumentami finansowymi (Dz.U. L 185, str. 9), zmienionego przez rozporządzenie
         Rady (EWG) nr 2081/93 z dnia 20 lipca 1993 r. (Dz.U. L 193, str. 5, zwanego dalej „rozporządzeniem nr 2051/88”) brzmi, jak
         następuje:

      „Inicjatywa wspólnotowa stanowi dopełnienie odnośnych inicjatyw krajowych bądź ich dofinansowanie. Jest ona ustalana w drodze
         ścisłego porozumienia między Komisją, zainteresowanym Państwem Członkowskim, właściwymi władzami i organami – w tym w ramach
         procedur przewidzianych przez przepisy wspólnotowe oraz istniejących praktyk właściwych dla poszczególnych Państw Członkowskich,
         partnerów gospodarczych i społecznych – wyznaczonymi przez Państwo Członkowskie na poziomie krajowym, regionalnym, lokalnym
         lub innym, gdzie wszystkie podmioty zmierzają do wspólnego celu. Rzeczone porozumienie jest zwane dalej »umową o współpracy«.
         Umowa o współpracy obejmuje przygotowanie, finansowanie oraz ocenę inicjatyw ex ante, ich monitoring i ich ocenę ex post.

      Umowa o współpracy będzie wykonywana przy pełnym poszanowaniu właściwości instytucjonalnych, prawnych i finansowych każdego
         z partnerów umowy” [tłumaczenie nieoficjalne].

      3       Artykuł 13 ust. 3 rozporządzenia stanowi, iż w przypadku środków stosowanych w obszarach, które mogłyby korzystać z interwencji
         w oparciu o cel nr 1, dofinansowanie wspólnotowe przyznawane z funduszy strukturalnych ogranicza się maksymalnie do 75 % całkowitych
         kosztów oraz co do zasady do co najmniej 50 % wydatków publicznych.

       Rozporządzenie (EWG) nr 4253/88
      4       Zgodnie z art. 9 ust. 1 rozporządzenia Rady (EWG) nr 4253/88 z dnia 19 grudnia 1988 r. ustanawiającego przepisy wykonawcze
         do rozporządzenia nr 2052/88 w odniesieniu do koordynacji interwencji dokonywanych z poszczególnych funduszy strukturalnych
         między sobą oraz z interwencjami Europejskiego Banku Inwestycyjnego i innymi istniejącymi instrumentami finansowymi interwencji
         różnych funduszy strukturalnych między nimi oraz z operacjami Europejskiego Banku Inwestycyjnego i innymi istniejącymi instrumentami
         finansowymi (Dz.U. L 374, str. 1), zmienionego rozporządzeniem Rady (EWG) nr 2082/93 z dnia 20 lipca 1993 r. (Dz.U. L 193,
         str. 20, zwanego dalej „rozporządzeniem nr 4253/88”), środki pochodzące z funduszy strukturalnych nie mogą zastąpić publicznych
         lub zrównanych z nimi wydatków strukturalnych dokonanych przez Państwo Członkowskie na całości terytorium kwalifikującego
         się do określonego celu.

      5       Zgodnie z art. 17 ust. 2 tego rozporządzenia dofinansowanie z funduszy jest obliczane albo w stosunku do całości kwalifikowalnych
         kosztów, albo w stosunku do całości kwalifikowalnych wydatków publicznych lub z nimi zrównanych (krajowych, regionalnych lub
         lokalnych i wspólnotowych) odnoszących się do poszczególnych inicjatyw (programów operacyjnych, systemów pomocy, ogólnych
         subwencji, projektów, pomocy technicznych bądź badań).

      6       Artykuł 23 tego rozporządzenia zatytułowany „Kontrola finansowa” stanowi:
      „1.      Dla zagwarantowania powodzenia podejmowanych inicjatyw publicznych lub prywatnych Państwa Członkowskie przyjmują na etapie
         wprowadzania w życie tych inicjatyw środki niezbędne do:

      –       regularnego badania, czy inicjatywy finansowane przez Wspólnotę zostały przeprowadzone prawidłowo,
      –       zapobiegania nieprawidłowości om i usuwania ich
      –       odzyskiwania funduszy utraconych wskutek nadużyć bądź zaniedbań. Państwo Członkowskie ponosi subsydiarnie odpowiedzialność
         za zwrot nienależnie wypłaconych kwot, chyba że ono samo, pośrednik lub promotor udowodnią, iż nie ponoszą odpowiedzialności
         za dane nadużycie bądź zaniedbanie. […]

      Państwa Członkowskie informują Komisję o przyjętych w tym celu środkach, w tym w szczególności przesyłają Komisji opis systemów
         kontroli i zarządzania wprowadzonych celem zagwarantowania skutecznego wdrażania inicjatyw. Regularnie informują one Komisję
         o stanie zaawansowania postępowań administracyjnych i sądowych.

      Państwa Członkowskie przechowują do dyspozycji Komisji wszelkie odnośne sprawozdania krajowe dotyczące kontroli środków przewidzianych
         w ramach danych programów lub inicjatyw.

      Od chwili wejścia w życie niniejszego rozporządzenia Komisja ustala szczegółowe przepisy proceduralne wdrażania tego przepisu
         zgodnie z procedurami przewidzianymi w tytule VIII i przesyła informację o nich do wiadomości Parlamentu Europejskiego.

      2.      Z zastrzeżeniem kontroli przeprowadzanych przez Państwa Członkowskie zgodnie z krajowymi przepisami ustawowymi, wykonawczymi
         i administracyjnymi oraz z zastrzeżeniem przepisu art. 206 Traktatu i wszelkich inspekcji prowadzonych w trybie art. 209 lit. c)
         Traktatu, urzędnicy bądź pracownicy Komisji mogą przeprowadzać na miejscu kontrole inicjatyw finansowanych z funduszy strukturalnych
         oraz systemów zarządzania i kontroli, w szczególności poprzez przeprowadzanie sondaży.

      Przed przeprowadzeniem kontroli na miejscu Komisja informuje o tym zainteresowane Państwo Członkowskie w sposób pozwalający
         na uzyskanie wszelkiej koniecznej pomocy. Przeprowadzanie przez Komisję ewentualnych kontroli na miejscu bez uprzedniego zawiadomienia
         jest uregulowane w porozumieniach zawartych zgodnie z przepisami rozporządzenia finansowego w ramach umowy o współpracy. Urzędnicy
         bądź pracownicy Państwa Członkowskiego mogą uczestniczyć w kontrolach.

      Komisja może zażądać od danego Państwa Członkowskiego przeprowadzenia kontroli na miejscu celem zweryfikowania prawidłowości
         wniosku o płatność. Urzędnicy bądź pracownicy Komisji mogą uczestniczyć w kontrolach, zaś mają obowiązek w nich uczestniczyć,
         jeśli żąda tego zainteresowane Państwo Członkowskie.

      Komisja czuwa nad tym, aby dokonywane przez nią kontrole były przeprowadzane w sposób skoordynowany, tak by uniknąć powtarzania
         kontroli w tym samym zakresie i w tym samym terminie. Zainteresowane Państwo Członkowskie i Komisja niezwłocznie przesyłają
         sobie nawzajem wszelkie odpowiednie informacje na temat wyników przeprowadzonych kontroli.

      3.      W okresie trzech lat po dokonaniu ostatniej płatności dotyczącej określonej inicjatywy podmiot i odpowiedzialne organy zachowują
         do dyspozycji Komisji wszelkie dokumenty uzupełniające dotyczące wydatków i kontroli obejmujących daną inicjatywę” [tłumaczenie
         nieoficjalne].

      7       Artykuł 24 rozporządzenia nr 4253/88 zatytułowany „Obniżenie, zawieszenie i anulowanie dofinansowania” stanowi:
      „1.      Jeśli realizacja określonej inicjatywy lub środka wydaje się nie uzasadniać ani części, ani całości przyznanego na nią dofinansowania,
         Komisja przeprowadza odpowiednie badanie sprawy w ramach umowy o współpracy, w szczególności domagając się od Państwa Członkowskiego
         lub od organów wyznaczonych przez niego do wdrażania inicjatywy przedstawienia uwag w określonym terminie.

      2.      W wyniku tego badania Komisja może obniżyć lub zawiesić dofinansowanie danej inicjatywy bądź danego środka, jeśli rzeczone
         badanie potwierdzi istnienie nieprawidłowości lub istotnych zmian wpływających na charakter lub warunki wdrażania inicjatywy
         lub środka, które nie były przedmiotem skierowanego do Komisji wniosku o zatwierdzenie.

      3.      Każda suma otrzymana nienależnie, którą należy odzyskać, jest zwracana Komisji […]” [tłumaczenie nieoficjalne].
       Okoliczności faktyczne leżące u podstaw sporu
      8       Mocą decyzji 94/626/WE z dnia 13 lipca 1994 r. w sprawie ustanowienia wspólnotowych ram wspierania wspólnotowych interwencji
         strukturalnych w Irlandii w obszarach objętych celem nr 1, czyli na całości terytorium Irlandii (Dz.U. L 250, str. 12) Komisja
         zatwierdziła rzeczone ramy za okres od dnia 1 stycznia 1994 r. do dnia 31 grudnia 1999 r.

      9       Na podstawie tej decyzji Komisja przyjęła następnie decyzje C (94) 1972 z dnia 29 lipca 1994 r., C (94) 2613 z dnia 15 listopada
         1994 r. oraz C (94) 3226 z dnia 29 listopada 1994 r., mocą których udzieliła dofinansowania z Europejskiego Funduszu Społecznego
         (zwanego dalej „EFS”) na kwotę 1 897 206 226 euro programom operacyjnym obejmującym odpowiednio turystykę, rozwój przemysłowy
         i rozwój zasobów ludzkich (zwanym dalej „programami operacyjnymi”).

      10     Organem zarządzającym wyznaczonym przez Irlandię dla potrzeb wdrażania owych programów operacyjnych był Department of Enterprise,
         Trade and Employment (wydział ds. przedsiębiorstwa, handlu i zatrudnienia, zwany dalej „DETE”).

      11     W dniach od 6 do 10 listopada oraz od 4 do 6 grudnia 2000 r. służby Komisji udały się do Dublina celem przeprowadzenia w trybie
         art. 23 ust. 2 rozporządzenia nr 4253/88 kontroli na miejscu i dochodzeń w zakresie interwencji współfinansowanych z EFS w latach
         1994-1998. Przedmiotowe interwencje zostały wdrożone przez National Training and Development Institute (krajowy instytut szkolenia
         i rozwoju, zwany dalej „NTDI”) oraz przez Central Remedial Clinic (centralną klinikę leczniczą), za którą jest odpowiedzialna
         National Rehabilitation Board (krajowa rada ds. rehabilitacji). Służby Komisji dokonały również kontroli dostarczonych przez
         DETE dokumentów dotyczących linii kontroli finansowej celem zbadania zgodności kwot wypłaconych przez Komisję z kwotami, jakich
         domagali się poszczególni uprawnieni końcowi uczestniczący w programach operacyjnych.

      12     W wyniku tych kontroli Komisja sporządziła sprawozdanie z kontroli finansowej, o którym powiadomiła władze irlandzkie w piśmie
         z dnia 13 lutego 2001 r., wzywając te ostatnie do przedstawienia uwag. Według rzeczonego sprawozdania wnioski o współfinansowanie
         złożone w ramach programów operacyjnych przedstawiały następujące nieprawidłowości:

      –       zamiast zadeklarowania całości krajowych środków finansowych przeznaczonych na sfinansowanie projektów NTDI zadeklarował krajowe
         źródła finansowania jedynie do wysokości 25 % całkowitej kwoty wydatków, tj. do minimalnej wysokości procentowej finansowania
         krajowego wymaganego dla skorzystania ze współfinansowania z EFS na rzecz celu nr 1;

      –       po zastosowaniu mechanizmu konwersji ustanowionego w art. 5 ust. 2 rozporządzenia Komisji (EWG) nr 1866/90 z dnia 2 lipca
         1990 r. w sprawie procedur dotyczących stosowania écu w ramach wykonywania budżetu funduszy strukturalnych (Dz.U. L 170, str. 36)
         DETE zmienił wysokość kwot uzyskanych po dokonaniu konwersji, przekazując część wydatków publicznych niewspółfinansowanych
         do puli wydatków współfinansowanych;

      –       powyższe nieprawidłowości doprowadziły do nadmiernego współfinansowania wspólnotowego i przełożyły się na zmianę linii kontroli
         finansowej inicjatyw współfinansowanych z EFS.

      13     Pismem z dnia 20 grudnia 2001 r. DETE zawiadomił Komisję o wynikach jego dochodzeń obejmujących owe nieprawidłowości i przesłał
         odpowiedź na wnioski sprawozdania z kontroli finansowej.

      14     Wobec faktu, iż, zdaniem Komisji, owe dochodzenia nie ujawniły żadnych nowych okoliczności, w piśmie z dnia 28 lutego 2002 r.
         Komisja wszczęła postępowanie przewidziane w art. 24 rozporządzenia nr 4253/88 i wezwała władze irlandzkie do przedstawienia
         ich uwag.

      15     W odpowiedzi z dnia 18 czerwca 2002 r., uzupełnionej pismem z dnia 25 lipca 2002 r., władze irlandzkie przyznały, iż wnioski
         o współfinansowanie złożone przez NTDI nie zostały sporządzone w sposób zgodny z dobrymi praktykami EFS. Stwierdziły w tym
         zakresie, iż po dokonaniu weryfikacji NTDI złożył skorygowane wnioski o współfinansowanie za lata 1997 i 1998, podczas gdy
         niemożliwe było dokonanie w takim samym stopniu korekty wniosków o współfinansowanie za lata 1994-1996, między innymi z powodu
         utraty danych związanej ze zmianą systemu informatycznego NTDI.

      16     Podobnie władze te przyznały, iż korekty dokonane przez DETE we wnioskach o współfinansowanie nie były właściwe. Wyjaśniają
         one jednak, że rzeczone korekty nie pociągnęły za sobą nienależnego ani nadmiernego finansowania wspólnotowego, albowiem zostały
         wprowadzone jedynie w przypadkach, gdy wydatki kwalifikowalne były wystarczająco wysokie oraz w tych, gdzie ze względu na
         brak znajomości mechanizmu konwersji wnioski o współfinansowanie zostały zaniżone.

      17     Wreszcie wykazanie istnienia wystarczających wydatków kwalifikowalnych, dokonanie sprostowań i ponownego przejrzenia wniosków
         o współfinansowanie skutecznie zaradziło, ich zdaniem, niezamierzonemu przerwaniu linii kontroli finansowych.

      18     Po przeanalizowaniu uwag władz irlandzkich mocą zaskarżonej decyzji Komisja obniżyła o 15 614 261 euro całkowitą kwotę dofinansowania
         wspólnotowego przyznanego początkowo na poczet programów operacyjnych.

       W przedmiocie skargi
      19     Na poparcie swej skargi Irlandia podnosi cztery zarzuty, które opiera odpowiednio na oczywistym błędzie w ocenie, na naruszeniu
         zasad prawa dotyczących stosowania Traktatu, na naruszeniu zasady proporcjonalności oraz naruszeniu zasad pewności prawa i poszanowania
         uzasadnionych oczekiwań.

       W przedmiocie pierwszego zarzutu opartego na oczywistym błędzie w ocenie
      20     W ramach pierwszego zarzutu Irlandia twierdzi, że odmawiając wzięcia pod uwagę sprostowań dokonanych w treści wniosków o współfinansowanie,
         które miały na celu wykazanie, iż stwierdzone nieprawidłowości nie doprowadziły do nienależnego czy też nadmiernego finansowania
         wspólnotowego, jak również obniżając dofinansowanie z EFS, Komisja popełniła oczywisty błąd w ocenie zarówno co do faktów,
         jak i co do prawa. Ujawnione bowiem przez Komisję nieprawidłowości stanowią, jej zdaniem, w rzeczywistości błędy proceduralne
         o charakterze czysto technicznym pozostające bez wpływu na budżet wspólnotowy, stąd odmowa Komisji dotycząca wzięcia pod uwagę
         skorygowanych wniosków o współfinansowanie jest bezzasadna. Ponadto fakt, iż tabele finansowe zostały ostatecznie zamknięte
         w dniu 31 grudnia 1999 r., tym bardziej nie uzasadnia takiej odmowy.

      21     Komisja podkreśla w pierwszym rzędzie, że Irlandia nie zaprzecza temu, iż wnioski o współfinansowanie zawierały nieprawidłowości.
      22     Następnie podkreśla ona, że korekty dokonane we wnioskach o współfinansowanie były niedopuszczalne, albowiem nie były uprzednio
         przedmiotem normalnego postępowania poświadczania oraz zostały dokonane po dniu ostatecznego zamknięcia tabeli finansowych.

      23     Ponadto Komisja uważa, że ponieważ rzeczone korekty były dokonane na podstawie ekstrapolacji i nie były poparte żadnymi dokumentami
         uzupełniającymi, korekty wprowadzone we wnioskach o dofinansowanie za lata 1994-1996 nie spełniały wymogów przewidzianych
         w art. 23 ust. 3 rozporządzenia nr 4253/88.

      24     Na koniec Komisja podnosi, że nieprawidłowości, które leżały u podstaw zaskarżonej decyzji dotyczą nie tyle kwestii kwalifikowalności
         wydatków, co źródła ich finansowania oraz że miały one nadto wpływ na tabele finansowe i programowanie środków finansowych.

      25     Według art. 274 WE Komisja wykonuje budżet na własną odpowiedzialność i w granicach przyznanych środków, zgodnie z zasadą
         należytego zarządzania finansami, zaś Państwa Członkowskie współpracują z Komisją w celu zapewnienia, aby środki były wykorzystywane
         zgodnie z zasadami należytego zarządzania finansami.

      26     W tej kwestii Trybunał orzekł już w przeszłości, że finansowanie z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej wydatków
         dokonanych przez organy krajowe odbywa się zgodnie z zasadą, iż jedynie wydatki dokonane w zgodzie z zasadami wspólnotowymi
         są pokrywane z budżetu wspólnotowego (wyrok z dnia 6 października 1993 r. w sprawie C‑55/91 Włochy przeciwko Komisji, Rec.
         str. I‑4813, pkt 67). Zasada ta znajduje również zastosowanie w przypadku przyznawania dofinansowania z EFS.

      27     W szczególności zgodnie z art. 24 ust. 2 rozporządzenia nr 4253/88, jeśli badanie potwierdzi istnienie nieprawidłowości lub
         istotnych zmian wpływających na charakter lub warunki wdrażania inicjatywy lub środka, które nie były przedmiotem skierowanego
         do Komisji wniosku o zatwierdzenie, Komisja może obniżyć, zawiesić lub wstrzymać dofinansowanie.

      28     W niniejszej sprawie bezspornym jest, że w uwagach przedstawionych w ramach postępowania badawczego przewidzianego w art. 24
         ust. 1 rozporządzenia nr 4253/88 oraz podczas postępowania przed Trybunałem Irlandia ani nie zaprzeczała istnieniu stwierdzonych
         przez Komisję nieprawidłowości, ani nie dostarczyła żadnych informacji, które podważałyby prawdziwość tych ustaleń.

      29     Ponadto nie można przyjąć twierdzeń Irlandii, według których owe nieprawidłowości mają charakter „techniczny” i nie wyrządzają
         szkody w budżecie wspólnotowym.

      30     Artykuł 24 rozporządzenia nr 4253/88 nie dokonuje bowiem żadnego rozróżnienia o charakterze ilościowym czy też jakościowym
         w kwestii nieprawidłowości, które mogą stanowić podstawę obniżenia dofinansowania.

      31     Ponadto – jak zauważa rzecznik generalny w pkt 36 opinii – nawet nieprawidłowości, które nie wywołują konkretnych skutków
         finansowych mogą poważnie wpłynąć na finansowe interesy Unii oraz na poszanowanie prawa wspólnotowego, a zatem mogą uzasadniać
         zastosowanie korekty finansowej przez Komisję.

      32     Z powyższego wynika, że Komisja miała podstawy do obniżenia dofinansowania wspólnotowego przyznanego początkowo na rzecz programów
         operacyjnych.

      33     Co się ponadto tyczy daty ostatecznego zamknięcia tabel finansowych, to zarówno ze wspólnotowych ram wspierania wspólnotowych
         interwencji strukturalnych w Irlandii w obszarach objętych celem nr 1, w okresie od 1 stycznia 1994 r. do 31 grudnia 1999 r.,
         jak i z decyzji C (94) 1972, C (94) 2613 i C (94) 3226 wynika, że po dniu 31 grudnia 1999 r. nie można było dokonywać żadnych
         zmian tabel finansowych ani innych zobowiązań finansowych.

      34     W konsekwencji, ponieważ skorygowane wnioski o współfinansowanie przedstawione przez Irlandię po tej dacie były równoznaczne
         z nowym programowaniem zobowiązań EFS na ten okres, Komisja miała podstawy do uznania tych wniosków za niedopuszczalne.

      35     Z powyższego wynika, że pierwszy zarzut podniesiony przez Irlandię jest bezzasadny i należy go oddalić.
       W przedmiocie drugiego zarzutu opartego na naruszeniu zasad prawa dotyczących stosowania Traktatu
      36     W ramach drugiego zarzutu Irlandia podnosi, iż zarówno nie przyjmując szczegółowych przepisów wykonawczych w dziedzinie kontroli
         finansowej przed 1997 r., jak i stosując retroaktywnie rozporządzenie Komisji (WE) nr 2064/97 z dnia 15 października 1997 r.
         ustanawiające szczegółowe przepisy wykonawcze do rozporządzenia Rady (EWG) nr 4253/88 odnośnie do kontroli przeprowadzanych
         przez Państwa Członkowskie w zakresie operacji współfinansowanych z funduszy strukturalnych (Dz.U. L 290, str. 1) do sytuacji
         powstałej w ramach współfinansowania z EFS przyznanego Irlandii na lata 1994-1997, Komisja naruszyła przepis art. 23 ust. 1
         rozporządzenia nr 4253/88.

      37     Irlandia podnosi następnie, że Komisja naruszyła przepis art. 24 rozporządzenia nr 4253/88. Zdaniem Irlandii, Komisja niewłaściwie
         zbadała bowiem sprawę, a ustalenia poczynione w trakcie tego badania nie stanowią poważnych nieprawidłowości, które uzasadniałyby
         obniżenie pomocy finansowej.

      38     Wreszcie według tego Państwa Członkowskiego Komisja naruszyła również zasady wynikające z umowy o współpracy, o której mowa
         w art. 4 ust. 1 rozporządzenia nr 2052/88.

      39     Komisja twierdzi, że opóźnienie w przyjęciu szczegółowych przepisów wykonawczych w dziedzinie kontroli finansowej pozostaje
         bez związku z zaskarżoną decyzją, a w każdym razie, że Irlandia powinna była wnieść w terminie dwóch miesięcy od ich przyjęcia
         skargę na bezczynność w trybie art. 232 WE bądź skargę o stwierdzenie nieważności w trybie art. 230 WE.

      40     Podnosi ona następnie, że rozporządzenie nr 2064/97 ogranicza się do sformalizowania wcześniejszej praktyki w dziedzinie kontroli
         finansowej i audytu oraz że nawet przed 1997 r. wszelkie przerwania linii kontroli finansowej pozostawały w sprzeczności z przepisami
         rozporządzeń nr 2052/88 i 4253/88.

      41     W kwestii naruszenia przepisu art. 24 rozporządzenia nr 4353/88 Irlandia ogranicza się, zdaniem Komisji, do powtórzenia argumentów
         podniesionych już wcześniej w ramach pierwszego zarzutu. W każdym razie Komisja zaprzecza, jakoby naruszyła ten przepis. Z jednej
         bowiem strony, przeprowadzone przez nią dochodzenie oraz rozmowy nawiązane z Irlandią były prawidłowe. Z drugiej strony, Komisja
         uważa, że stwierdzone nieprawidłowości były wyjątkowo poważne, a zatem uzasadniały jej decyzję o obniżeniu wspólnotowej pomocy
         finansowej udzielonej na rzecz programów operacyjnych.

      42     Komisja uważa wreszcie, że argument wywodzony z naruszenia przepisu art. 4 ust. 1 rozporządzenia nr 2052/88 jest niedopuszczalny,
         albowiem Irlandia ogranicza się do powołania na ten przepis bez wyjaśnienia, w jaki sposób Komisja miałaby naruszyć ów przepis.

      43     Argument Irlandii dotyczący naruszenia przez Komisję przepisu art. 23 ust. 1 rozporządzenia nr 4253/88 nie może zostać uwzględniony.
      44     W tej kwestii należy, po pierwsze, zauważyć, że wniesienie skargi w trybie art. 230 WE, której przedmiotem jest stwierdzenie
         nieważności decyzji o obniżeniu dofinansowania wspólnotowego, nie jest właściwym trybem proceduralnym do podnoszenia spóźnionego
         przyjęcia przewidzianych w art. 23 ust. 1 rozporządzenia nr 4253/88 szczegółowych przepisów wykonawczych w dziedzinie kontroli
         finansowej. W tym celu Irlandia miała możliwość zaskarżenia bezczynności Komisji właśnie w trybie skargi na bezczynność z art. 232 WE
         jeszcze przed przyjęciem rozporządzenia nr 2064/97, jak również podważenia ważności tego rozporządzenia w trybie skargi o stwierdzenie
         nieważności z art. 230 WE, dochowawszy w obydwu przypadkach dwumiesięcznego terminu liczonego od chwili przyjęcia aktu.

      45     Po drugie, w kwestii zarzucanego retroaktywnego stosowania rozporządzenia nr 2064/97 wystarczy stwierdzić, że zaskarżona decyzja
         nie powołuje się na żaden przepis tego rozporządzenia, lecz opiera się na przepisach obowiązujących w chwili zdarzeń, tj.
         w szczególności na przepisach art. 4 ust. 1 i art. 13 ust. 3 rozporządzenia nr 2052/88 oraz art. 9 ust. 1 i art. 17 ust. 2
         rozporządzenia nr 4253/88.

      46     Ponadto – jak zauważa rzecznik generalny w pkt 45 opinii – już przed przyjęciem rozporządzenia nr 2064/97 obowiązujące wtedy
         właściwe przepisy wymagały od Państw Członkowskich korzystających z dofinansowania wspólnotowego z funduszy strukturalnych,
         aby te dostarczyły wszelkich gwarancji, które pozwalałyby na zweryfikowanie idealnej zgodności wydatków rzeczywiście poczynionych
         w ramach współfinansowanych projektów z odnoszącymi się do nich wnioskami o dofinansowanie wspólnotowe. W tym zakresie przepisy
         te stanowiły same w sobie wystarczającą podstawę dla zastosowania sankcji z powodu nieprawidłowości popełnionych przez władze
         irlandzkie. W szczególności art. 23 rozporządzenia nr 4253/88, na podstawie którego zostało przyjęte rozporządzenie nr 2064/97,
         nakazywał Państwom Członkowskim przedsięwzięcie środków niezbędnych celem dokonywania regularnego badania, czy inicjatywy
         finansowane przez Wspólnotę zostały przeprowadzone prawidłowo, zapobiegania nieprawidłowościom i ich usuwania oraz odzyskiwania
         funduszy utraconych wskutek nadużyć bądź zaniedbań.

      47     Argument Irlandii dotyczący naruszenia przez Komisję przepisu art. 24 rozporządzenia nr 4253/88 również nie może zostać uwzględniony.
      48     Jak bowiem jasno wynika z akt sprawy, procedura przewidziana w tym przepisie została zastosowana. Po tym, jak jej służby przeprowadziły
         kontrole na miejscu w listopadzie i grudniu 2000 r., w sprawozdaniu z kontroli finansowej, przesłanym władzom irlandzkim w dniu
         13 lutego 2001 r. Komisja stwierdziła szereg ujawnionych podczas owych kontroli nieprawidłowości. Na podstawie tych ustaleń
         w piśmie z dnia 28 lutego 2002 r. poinformowała ona rzeczone władze o zamiarze obniżenia dofinansowania wspólnotowego z EFS
         w zakresie nieprawidłowych wniosków, wzywając je do przedstawienia uwag w terminie dwóch miesięcy zgodnie z art. 24 ust. 1
         rozporządzenia nr 4253/88.

      49     Ponadto, gdy chodzi o twierdzenie, iż poczynione przez Komisję ustalenia nie stanowią nieprawidłowości wystarczająco poważnych,
         aby uzasadniały obniżenie dofinansowania z EFS, należy stwierdzić, iż ów argument jest powtórzeniem pierwszego zarzutu już
         przeanalizowanego w ramach niniejszej sprawy.

      50     Co się wreszcie tyczy podnoszonego przez Irlandię naruszenia zasad wynikających z umowy o współpracy, należy przypomnieć,
         że zarówno z art. 38 § 1 lit. c) regulaminu Trybunału, jak i z odnoszącego się do niego orzecznictwa wynika, że każde pismo
         wszczynające skargę musi zawierać przedmiot sporu oraz zwięzłe przedstawienie zarzutów prawnych stanowiących podstawę skargi,
         zaś owo przedstawienie zarzutów musi być wystarczająco zrozumiałe i precyzyjne, aby pozwalało stronie pozwanej na przygotowanie
         linii swej obrony oraz Trybunałowi na dokonanie kontroli. Z powyższego wynika, że istotne okoliczności faktyczne, na których
         opiera się skarga, muszą wynikać w sposób spójny i zrozumiały z tekstu samej skargi (wyroki z dnia 9 stycznia 2003 r. w sprawie
         C‑178/00 Włochy przeciwko Komisji, Rec. str. I‑303, pkt 6 oraz z dnia 14 października 2004 r. w sprawie C‑55/03 Komisja przeciwko
         Hiszpanii, dotychczas nieopublikowany w Zbiorze, pkt 23).

      51     Z sytuacją tą nie mamy do czynienia w przypadku argumentu Irlandii dotyczącego naruszenia przez Komisję zasad wynikających
         z umowy o współpracy. W skardze swej owo Państwo Członkowskie ogranicza się bowiem do powołania się na naruszenie owych zasad,
         nie wskazując jednak żadnych okoliczności faktycznych ani prawnych uzasadniających ten zarzut.

      52     W konsekwencji w zakresie dotyczącym naruszenia zasad wynikających z umowy o współpracy drugi zarzut jest niedopuszczalny
         i powinien zostać odrzucony.

      53     Z powyższego wynika, że drugi zarzut podniesiony przez Irlandię jest w części niedopuszczalny, a w części bezzasadny.
       W przedmiocie trzeciego zarzutu opartego na naruszeniu zasady proporcjonalności
      54     W trzecim zarzucie Irlandia twierdzi, że decyzja o obniżeniu dofinansowania z EFS jest nieproporcjonalna. Jej zdaniem, istniały
         bowiem inne rozwiązania pozwalające Komisji na osiągnięcie zamierzonego celu. W szczególności mogła ona uwzględnić przedstawione
         przez władze irlandzkie wyjaśnienia i korekty.

      55     Pomocniczo Irlandia podnosi, że wysokość żądanej kwoty jest nieproporcjonalna.
      56     Komisja twierdzi, że mając na uwadze ujawnione w tej sprawie nieprawidłowości oraz zgodnie z zasadą należytego zarządzania
         finansami, jaka obowiązuje ją na mocy art. 274 WE, nie miała ona innego wyboru jak jedynie obniżenie dofinansowania wspólnotowego
         co najmniej do wysokości odpowiadającej owym nieprawidłowościom. W tych okolicznościach zaskarżona decyzja nie narusza więc
         zasady proporcjonalności.

      57     Należy przypomnieć, że w dziedzinie funduszy strukturalnych to art. 24 ust. 2 rozporządzenia nr 4253/88 stanowi podstawę prawną
         wszelkich wniosków Komisji o zwrot wydatków (wyrok z dnia 24 stycznia 2002 r. w sprawie C‑500/99 P Conserve Italia przeciwko
         Komisji, Rec. str. I‑867, pkt 88).

      58     W szczególności, w przypadku gdy z powodu istnienia nieprawidłowości dofinansowanie jest w części bezzasadne, przepis ten
         pozwala Komisji na obniżenie dofinansowania.

      59     W niniejszym stanie faktycznym bezsprzecznym jest fakt, że Komisja obniżyła dofinansowanie wspólnotowe z EFS do wysokości
         odpowiadającej stwierdzonym nieprawidłowościom, a to w jedynym celu wykluczenia ze współfinansowania wspólnotowego wydatków
         nielegalnych lub nieuzasadnionych.

      60     Z tego wynika, że tak przeprowadzone obniżenie jesz zgodne z zasadą proporcjonalności.
      61     Dlatego trzeci zarzut podniesiony przez Irlandię musi zostać oddalony.
       W przedmiocie czwartego zarzutu opartego na naruszeniu zasad poszanowania uzasadnionych oczekiwań i pewności prawa
      62     W czwartym zarzucie Irlandia twierdzi, że żądając od niej – w trakcie wymiany pism, która nastąpiła po przeprowadzeniu przez
         jej służby kontroli na miejscu – dokonania weryfikacji i korekty wniosków o współfinansowanie, Komisja wzbudziła w niej uzasadnione
         oczekiwanie, że owe skorygowane wnioski o współfinansowanie zostaną wzięte pod uwagę. To uzasadnione oczekiwanie było nadto
         wzmocnione przez to, że w swej uprzedniej praktyce Komisja zezwalała na ponowne rozpatrzenie takich wniosków, w przypadku
         gdy ujawnione zostały niezrozumiałe wydatki.

      63     Ponadto Irlandia uważa, że sprzeniewierzając się temu oczekiwaniu i opierając zaskarżoną decyzję na zasadach nieprecyzyjnych
         bądź nieprzewidzianych w przepisach obowiązujących w chwili zdarzeń, Komisja naruszyła zasadę pewności prawa.

      64     Komisja twierdzi, że mając na uwadze zarzucane nieprawidłowości, władze irlandzkie nie miały podstaw do żywienia uzasadnionych
         oczekiwań w kwestii przyznania im żądanego współfinansowania. Z jednej strony, uzasadnione oczekiwania, jakie korzystający
         z dofinansowania mógłby mieć co do jego wypłaty, wygasają z chwilą, gdy dopuszcza się on nieprawidłowości. Z drugiej strony,
         żadna okoliczność nie prowadzi do wniosku, jakoby władze irlandzkie otrzymały zapewnienie, że wnioski i współfinansowanie
         nie zawierały nieprawidłowości bądź że nieprawidłowości te nie będą stanowiły podstawy do obniżenia dofinansowania z EFS.

      65     Komisja uważa, że dochowana została zasada pewności prawa, albowiem zaskarżona decyzja jedynie egzekwuje stosowanie obowiązujących
         w chwili zdarzeń przepisów, zgodnie z którymi można domagać się zwrotu kwot nienależnie wypłaconych z EFS w przypadku ustalenia
         istnienia nieprawidłowości.

      66     W niniejszym stanie faktycznym z akt sprawy w żaden sposób nie wynika, jakoby Komisja udzieliła Irlandii określonych zapewnień,
         które mogły były wzbudzić w tym Państwie Członkowskim uzasadnione oczekiwania co do tego, iż weźmie ona pod uwagę skorygowane
         wnioski o współfinansowanie i nie dokona obniżenia dofinansowania w zakresie ustalonych nieprawidłowości.

      67     Z tego względu nie można uznać, iż przyjmując zaskarżoną decyzję, Komisja naruszyła zasadę poszanowania uzasadnionych oczekiwań.
      68     Ponadto zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, jeżeli Komisja nie dokonała koniecznej poprawki w trakcie poprzedniego roku obrachunkowego,
         ale tolerowała nieprawidłowości ze względów słuszności, zainteresowane Państwo Członkowskie nie nabywa żadnego prawa do wymagania
         takiej samej postawy w stosunku do nieprawidłowości, które zostałyby popełnione w roku następnym, w oparciu o zasadę pewności
         prawa lub poszanowania uzasadnionych oczekiwań (zob. ww. wyrok z dnia 6 października 1993 r. w sprawie Włochy przeciwko Komisji,
         pkt 67, ww. wyrok w sprawie Niemcy przeciwko Komisji, pkt 12 oraz wyrok z dnia 6 grudnia 2001 r. w sprawie C‑373/99 Grecja
         przeciwko Komisji, Rec. str. I‑9619, pkt 56).

      69     Nie można również uznać, że zasada pewności prawa, która wymaga, aby zasady i przepisy prawa były stosowane w sposób zrozumiały
         i precyzyjny, i która ma na celu zagwarantowanie przewidywalności sytuacji i stosunków prawnych powstających na gruncie prawa
         wspólnotowego (wyrok z dnia 15 lutego 1996 r. w sprawie C‑63/93 Duff i in., Rec. str. I‑569, pkt 20), została naruszona przez
         zaskarżoną decyzję, skoro przepisy obowiązujące w chwili zdarzeń dawały Komisji możliwość obniżenia dofinansowania w przypadku
         pojawienia się nieprawidłowości.

      70     W konsekwencji czwarty zarzut podniesiony przez Irlandię jest bezzasadny.
      71     Mając na względzie powyższe rozważania, należy oddalić skargę w całości.
       W przedmiocie kosztów
      72     Zgodnie z art. 69 § 2 regulaminu kosztami zostaje obciążona, na żądanie strony przeciwnej, strona przegrywająca sprawę. Ponieważ
         Komisja wniosła o obciążenie Irlandii kosztami postępowania, a Irlandia przegrała sprawę, należy obciążyć ją kosztami postępowania.

      Z powyższych względów Trybunał (druga izba) orzeka, co następuje:
      1)      Skarga zostaje oddalona.
      2)      Irlandia zostaje obciążona kosztami postępowania.
      Podpisy
      * Język postępowania: angielski.


title: Wyrok Trybunału (pierwsza izba) z dnia 16 lipca 2015 r.#Diageo Brands BV przeciwko Simiramida-04 EOOD.#Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Hoge Raad der Nederlanden.#Odesłanie prejudycjalne – Współpraca sądowa w sprawach cywilnych – Rozporządzenie (WE) nr 44/2001 – Uznawanie i wykonywanie orzeczeń – Podstawy odmowy – Naruszenie porządku publicznego państwa, w którym wystąpiono o uznanie – Wydane przez sąd innego państwa członkowskiego orzeczenie niezgodne z prawem Unii w dziedzinie znaków towarowych – Dyrektywa 2004/48/WE – Egzekwowanie praw własności intelektualnej – Koszty sądowe.#Sprawa C-681/13.

text:
               Strony
               Motywy wyroku
               Sentencja

            Strony
            W sprawie C‑681/13
            mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Hoge Raad der Nederlanden (Niderlandy) postanowieniem z dnia 20 grudnia 2013 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 23 grudnia 2013 r., w postępowaniu:
            Diageo Brands BV
            przeciwko
            Simiramida-04 EOOD ,
            TRYBUNAŁ (pierwsza izba),
            w składzie: A. Tizzano, prezes izby, S. Rodin, E. Levits, M. Berger (sprawozdawca) i F. Biltgen, sędziowie,
            rzecznik generalny: M. Szpunar,
            sekretarz: M. Ferreira, główny administrator,
            uwzględniając pisemny etap postępowania i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 9 grudnia 2014 r.,
            rozważywszy uwagi przedstawione:
            – w imieniu Diageo Brands BV przez F. Vermeulena, C. Gielena oraz A. Verschuur, advocaten,
            – w imieniu Simiramida-04 EOOD przez S. Todorową Żełjazkową, adwokat, oraz przez M. Gerritsena i A. Gieskego, advocaten,
            – w imieniu rządu niemieckiego przez T. Henzego oraz J. Kemper, działających w charakterze pełnomocników,
            – w imieniu rządu łotewskiego przez I. Kalniņša oraz I. Ņesterovą, działających w charakterze pełnomocników,
            – w imieniu Komisji Europejskiej przez A.M. Rouchaud‑Joët oraz G. Wilsa, działających w charakterze pełnomocników,
            po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 3 marca 2015 r.,
            wydaje następujący
            Wyrok

            Motywy wyroku
            1. Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 34 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE) nr 44/2001 z dnia 22 grudnia 2000 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych (Dz.U. 2001, L 12, s. 1 – wyd. spec. w jęz. polskim, rozdz. 19, t. 4, s. 42) i art. 14 dyrektywy 2004/48/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej (Dz.U. L 157, s. 45 – wyd. spec. w jęz. polskim, rozdz. 17, t. 2, s. 32).
            2. Wniosek ten został złożony w ramach sporu pomiędzy Diageo Brands BV (zwaną dalej „Diageo Brands” lub „spółką Diageo Brands”) a Simiramida-04 EOOD (zwaną dalej „Simiramidą”) w przedmiocie żądania przez drugą z tych spółek odszkodowania z tytułu szkody spowodowanej zajęciem na wniosek Diageo Brands przeznaczonych dla niej towarów.
            Ramy prawne
            Rozporządzenie nr 44/2001
            3. Zgodnie w brzmieniem motywu 16 rozporządzenia nr 44/2001 „[w]zajemne zaufanie w wymiar sprawiedliwości w ramach [Unii] usprawiedliwia uznawanie orzeczeń wydanych w państwie członkowskim z mocy prawa, bez jakiegokolwiek szczególnego postępowania, z wyjątkiem przypadku sporu co do uznania”.
            4. Rozdział III rozporządzenia nr 44/2001, zatytułowany „Uznawanie i wykonywanie”, jest podzielony na trzy sekcje. Sekcja 1, zatytułowana „Uznawanie”, zawiera w szczególności art. 33, 34 i 36 tego rozporządzenia.
            5. Artykuł 33 ust. 1 rozporządzenia nr 44/2001 ma następujące brzmienie:
            „Orzeczenia wydane w jednym państwie członkowskim są uznawane w innych państwach członkowskich bez potrzeby przeprowadzania specjalnego postępowania”.
            6. Zgodnie z art. 34 tego rozporządzenia:
            „Orzeczenia nie uznaje się, jeżeli:
            1) uznanie byłoby oczywiście sprzeczne z porządkiem publicznym państwa, w którym wystąpiono o uznanie;
            […]”.
            7. Artykuł 36 wzmiankowanego rozporządzenia przewiduje:
            „Orzeczenie zagraniczne nie może być w żadnym wypadku przedmiotem kontroli merytorycznej”.
            Dyrektywa 89/104/EWG
            8. Pierwsza dyrektywa Rady 89/104/EWG z dnia 21 grudnia 1988 r. mająca na celu zbliżenie ustawodawstw państw członkowskich odnoszących się do znaków towarowych (Dz.U. 1989, L 40, s. 1 – wyd. spec. w jęz. polskim, rozdz. 17, t. 1, s. 92), zmieniona Porozumieniem o Europejskim Obszarze Gospodarczym z dnia 2 maja 1992 r. (Dz.U. 1994, L 1, s. 3) (zwana dalej „dyrektywą 89/104”), została uchylona dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/95/WE z dnia 22 października 2008 r. mającą na celu zbliżenie ustawodawstw państw członkowskich odnoszących się do znaków towarowych (wersja skodyfikowana) (Dz.U. L 299, s. 25). Jednakże biorąc pod uwagę daty okoliczności stanu faktycznego, zastosowanie do postępowania głównego ma nadal pierwsza dyrektywa 89/104.
            9. Artykuł 5 tej dyrektywy przewidywał:
            „1. Rejestracja znaku towarowego pociąga za sobą przyznanie właścicielowi wyłącznych praw do tego znaku. Właściciel jest uprawniony do zakazania wszelkim osobom trzecim, które nie posiadają jego zgody, używania w obrocie handlowym:
            a) oznaczenia identycznego ze znakiem towarowym dla towarów lub usług identycznych z tymi, dla których znak towarowy jest zarejestrowany;
            […]
            3. Jeżeli spełnione są warunki określone w ust. 1 i 2, mogą być zabronione, między innymi, następujące działania:
            a) umieszczanie oznaczenia na towarach lub na ich opakowaniach;
            b) oferowanie towarów, wprowadzanie ich do obrotu lub ich magazynowanie w tym celu pod takim oznaczeniem lub oferowanie i świadczenie usług pod tym oznaczeniem;
            c) przywóz lub wywóz towarów pod takim oznaczeniem;
            […]”.
            10. Artykuł 7 dyrektywy 89/104, zatytułowany „Wyczerpanie praw przyznanych przez znak towarowy”, stanowił w ust. 1:
            „Znak towarowy nie uprawnia właściciela do zakazania używania tego znaku w odniesieniu do towarów, które zostały wprowadzone do obrotu na terytorium [Europejskiego Obszaru Gospodarczego] pod tym znakiem towarowym przez właściciela lub za jego zgodą”.
            Dyrektywa 2004/48
            11. Motyw 10 dyrektywy 2004/48 wskazuje, że „ogólnym celem tej dyrektywy jest zbliżenie systemów prawnych w celu zapewnienia wysokiego, równoważnego i jednakowego poziomu bezpieczeństwa [ochrony] na rynku wewnętrznym”.
            12. Motyw 22 tej samej dyrektywy precyzuje, że pośród środków, które powinny zapewnić państwa członkowskie, „[p]odstawowe znaczenie ma [niezbędne jest] też wprowadzenie środków tymczasowych zapewniających natychmiastowe zaniechanie naruszeń bez oczekiwania na decyzję o istocie sprawy […] oraz [zapewnienie] gwarancji niezbędnych do pokrycia kosztów i szkód, na które została narażona osoba oskarżona bez uzasadnienia [poniesionych przez stronę pozwaną bez uzasadnienia]”.
            13. Dyrektywa 2004/48 dotyczy, zgodnie z brzmieniem jej art. 1, „środków, procedur i środków naprawczych, niezbędnych do realizacji [egzekwowania] praw własności intelektualnej”, przy czym należy zaznaczyć, że zgodnie z tym samym przepisem wyrażenie „prawa własności intelektualnej” obejmuje „prawa własności przemysłowej”.
            14. Artykuł 2 ust. 1 tej dyrektywy stanowi, że środki, procedury i środki naprawcze, które ona przewiduje, stosuje się „do wszelkich naruszeń praw własności intelektualnej określonych w prawie wspólnotowym i/lub prawie wewnętrznym zainteresowanego państwa członkowskiego”.
            15. Zgodnie z art. 3 ust. 2 tej dyrektywy środki, procedury i środki naprawcze niezbędne do stosowania praw własności intelektualnej, które państwa członkowskie są zobowiązane przyjąć, powinny być „skuteczne, proporcjonalne i odstraszające, i stosowane w taki sposób, aby zapobiec tworzeniu ograniczeń handlu prowadzonego zgodnie z prawem i zapewnić zabezpieczenia przed ich nadużywaniem”.
            16. W tym kontekście art. 7 ust. 1 dyrektywy 2004/48 nakłada na państwa członkowskie obowiązek zapewnienia, żeby właściwe organy sądowe mogły, pod pewnymi warunkami, „nakazać [zarządzić] szybkie i skuteczne środki tymczasowe zapewniające zachowanie dowodów dotyczących zarzucanego naruszenia”. Ten sam przepis precyzuje, że środki te mogą obejmować „zajęcie fizyczne naruszających prawo towarów”. Zgodnie z art. 9 ust. 1 lit. b) tejże dyrektywy państwa członkowskie mają obowiązek zapewnienia, żeby organy sądowe mogły, na wniosek powoda, „zarządzić zajęcie lub przekazanie towarów podejrzewanych o naruszanie prawa własności intelektualnej”. Artykuł 7 ust. 4 i art. 9 ust. 7 tej samej dyrektywy przewidują, że „jeśli [następnie] stwierdzono brak naruszenia prawa własności intelektualnej lub groźby jego naruszenia”, to organy sądowe mają prawo „na żądanie pozwanego nakazać wnioskodawcy wypłacenie pozwanemu stosownego odszkodowania za wszelkie szkody spowodowane przez te środki”.
            17. W odniesieniu do kosztów sądowych art. 14 dyrektywy 2004/48 stanowi:
            „Państwa członkowskie zapewniają, że rozsądne i proporcjonalne koszty sądowe oraz inne wydatki poniesione przez stronę wygrywającą są pokrywane z reguły przez stronę przegrywającą, chyba że sprawiedliwość na to nie pozwala”.
            Postępowanie główne i pytania prejudycjalne
            18. Diageo Brands, z siedzibą w Amsterdamie (Niderlandy), jest właścicielem znaku towarowego „Johnny Walker”. Diageo Brands wprowadza whisky opatrzoną tym znakiem towarowym na rynek w Bułgarii za pośrednictwem lokalnego wyłącznego importera.
            19. Simiramida, z siedzibą w Warnie (Bułgaria), prowadzi handel napojami alkoholowymi.
            20. W dniu 31 grudnia 2007 r. do portu w Warnie dotarł z Gruzji przeznaczony dla Simiramidy kontener zawierający 12 096 butelek whisky marki „Johnny Walker”.
            21. Spółka Diageo Brands, uznawszy, że przywóz tej partii whisky do Bułgarii bez jej zgody stanowi naruszenie praw do znaku towarowego, którego jest ona właścicielem, wystąpiła do Sofijski gradski syd (sądu rejonowego w Sofii, Bułgaria) o zgodę na przeprowadzenie zajęcia przedmiotowej partii whisky, którą to zgodę uzyskała w postanowieniu z dnia 12 marca 2008 r.
            22. W dniu 9 maja 2008 r., po wniesieniu odwołania przez Simiramidę, Sofijski apełatiwen syd (sąd apelacyjny w Sofii) uchylił to postanowienie.
            23. Orzeczeniami z dnia 30 grudnia 2008 r. i 24 marca 2009 r. Wyrchowen kasacionen syd (bułgarski najwyższy sąd kasacyjny) odrzucił skargę kasacyjną wniesioną przez Diageo Brands ze względów formalnoprawnych.
            24. W dniu 9 kwietnia 2009 r. zajęcie partii whisky dokonane na wniosek Diageo Brands zostało uchylone.
            25. W dotyczącym istoty sprawy postępowaniu wszczętym przez Diageo Brands przeciwko Simiramidzie w przedmiocie naruszenia praw do znaku towarowego Sofijski gradski syd oddalił w dniu 11 stycznia 2010 r. żądania Diageo Brands. Sąd ten orzekł, że z rozstrzygającego zagadnienie prawne orzeczenia Wyrchowen kasacionen syd z dnia 15 czerwca 2009 r. wynika, iż przywóz do Bułgarii produktów, które zostały wprowadzone do obrotu za zgodą właściciela danego znaku towarowego poza Europejskim Obszarem Gospodarczym (EOG), nie stanowi w Bułgarii naruszenia praw do tego znaku. Sofijski gradski syd uznał się – na podstawie bułgarskiego prawa procesowego – za związany tym orzeczeniem rozstrzygającym zagadnienie prawne.
            26. Spółka Diageo Brands nie wniosła środka odwoławczego od wyroku Sofijski gradski syd z dnia 11 stycznia 2010 r., który to wyrok stał się prawomocny.
            27. W postępowaniu głównym Simiramida żąda przed sądami niderlandzkimi zasądzenia od Diageo Brands odszkodowania w wysokości ponad 10 mln EUR tytułem naprawienia szkody jakoby przez nią poniesionej w wyniku dokonanego na wniosek Diageo Brands zajęcia. Simiramida opiera swoje żądanie na stwierdzeniu bezprawności tego zajęcia w wyroku Sofijski gradski syd z dnia 11 stycznia 2010 r. Na swoją obronę spółka Diageo Brands podniosła, że wyrok tego sądu nie może zostać uznany w Niderlandach z powodu oczywistej sprzeczności z niderlandzkim porządkiem publicznym w rozumieniu art. 34 pkt 1 rozporządzenia nr 44/2001. Uważa ona, że Sofijski gradski syd dokonał oczywiście błędnego zastosowania prawa Unii, ponieważ oparł się na obarczonym błędem rozstrzygającym zagadnienie prawne orzeczeniu Wyrchowen kasacionen syd z dnia 15 czerwca 2009 r., z naruszeniem spoczywającego na tym sądzie obowiązku zwrócenia się z pytaniem prejudycjalnym.
            28. Orzeczeniem z dnia 2 marca 2011 r. Rechtbank Amsterdam (sąd pierwszej instancji w Amsterdamie) przychylił się do argumentacji Diageo Brands i oddalił żądanie Simiramidy.
            29. W wyniku odwołania Simiramidy orzeczeniem z dnia 5 czerwca 2012 r. Gerechtshof te Amsterdam (sąd apelacyjny w Amsterdamie) zmienił wyrok Rechtbank Amsterdam i orzekł, że orzeczenie Sofijski gradski syd z dnia 11 stycznia 2010 r. powinno zostać uznane w Niderlandach; nie wydał on jednakże rozstrzygnięcia w przedmiocie żądania odszkodowania.
            30. W tej sytuacji Hoge Raad der Nederlanden (sąd najwyższy Niderlandów), do którego spółka Diageo Brands wniosła skargę kasacyjną na orzeczenie Gerechtshof te Amsterdam, postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
            „1) Czy art. 34 pkt 1 rozporządzenia nr 44/2001 należy interpretować w ten sposób, że zakres zastosowania tej podstawy odmowy uznania orzeczenia obejmuje również przypadki, w których orzeczenie sądu państwa członkowskiego pochodzenia jest oczywiście sprzeczne z prawem Unii i sąd ten zdał sobie z tego sprawę?
            2 a) Czy art. 34 pkt 1 rozporządzenia nr 44/2001 należy interpretować w ten sposób, że skutecznemu powołaniu się na tę podstawę odmowy uznania orzeczenia stoi na przeszkodzie okoliczność, że strona postępowania, która powołała się na tę podstawę odmowy uznania orzeczenia, nie wyczerpała dostępnych środków odwoławczych w państwie członkowskim pochodzenia orzeczenia?
             b) Jeżeli na pytanie drugie lit. a) należy udzielić odpowiedzi twierdzącej, to czy sytuacja ulegnie zmianie, jeżeli wniesienie środka zaskarżenia w państwie pochodzenia orzeczenia było bezcelowe, ponieważ należy przyjąć, że nie doprowadziłoby to do wydania innego rozstrzygnięcia?
            3) Czy art. 14 dyrektywy 2004/48 należy interpretować w ten sposób, że zakres zastosowania tego przepisu obejmuje również koszty poniesione przez strony postępowania w związku z toczącym się w państwie członkowskim postępowaniem w przedmiocie żądania odszkodowawczego, jeżeli żądanie i obrona przed tym żądaniem dotyczą podnoszonej odpowiedzialności strony pozwanej z tytułu zajęcia oraz oświadczeń dokonanych w celu egzekwowania jej prawa do znaku towarowego w innym państwie członkowskim, a w kontekście tym powstaje kwestia uznania wyroku sądu tego drugiego państwa członkowskiego w pierwszym państwie członkowskim?”.
            W przedmiocie wniosku o otwarcie ustnego etapu postępowania na nowo
            31. W związku z tym, że ustny etap postępowania został zamknięty w dniu 3 marca 2015 r. po przedstawieniu opinii rzecznika generalnego, pismem z dnia 6 marca 2015 r., złożonym w sekretariacie Trybunału w dniu 20 marca 2015 r., spółka Diageo Brands złożyła wniosek o otwarcie ustnego etapu postępowania na nowo.
            32. W uzasadnieniu tego wniosku Diageo Brands podnosi w pierwszej kolejności, że w pkt 27 i nast. opinii rzecznik generalny podał w wątpliwość trafność założeń, na których Hoge Raad der Nederlanden oparł swoje postanowienie odsyłające, a mianowicie, po pierwsze, że z rozstrzygającego zagadnienie prawne orzeczenia Wyrchowen kasacionen syd z dnia 15 czerwca 2009 r., utrzymanego w mocy drugim orzeczeniem z dnia 26 kwietnia 2012 r., jak również z wyroku Sofijski gradski syd wynika oczywiste i świadome naruszenie podstawowej zasady prawa Unii i że, po drugie, wniesienie środka odwoławczego do Wyrchowen kasacionen syd było dla Diageo Brands bezcelowe. Zdaniem tej spółki w sytuacji, w której Trybunał uznałby, że trafność tych założeń może jeszcze stanowić przedmiot dyskusji pomiędzy stronami, dyskusja ta powinna spełniać wymogi podstawowej zasady kontradyktoryjności ustanowionej w art. 6 europejskiej Konwencji praw człowieka i podstawowych wolności, podpisanej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r., a także w art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej.
            33. W drugiej kolejności spółka Diageo Brands podnosi, że nie miała ona okazji przedstawienia uwag w przedmiocie niektórych dokumentów przedstawionych przez Komisję na rozprawie.
            34. W kwestii tej należy przypomnieć, że Trybunał może, zgodnie z art. 83 regulaminu postępowania przed Trybunałem, w każdej chwili, po zapoznaniu się ze stanowiskiem rzecznika generalnego, postanowić o otwarciu ustnego etapu postępowania na nowo, w szczególności jeśli uzna, że okoliczności zawisłej przed nim sprawy nie są wystarczająco wyjaśnione, lub jeśli po zamknięciu tego etapu strona przedstawiła nowy fakt mogący mieć decydujące znaczenie dla rozstrzygnięcia Trybunału, lub też jeśli sprawa ma zostać rozstrzygnięta na podstawie argumentu, który nie był przedmiotem dyskusji między stronami lub podmiotami określonymi w art. 23 statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (zob. wyrok Komisja/Parker Hannifin Manufacturing i Parker‑Hannifin, C‑434/13 P, EU:C:2014:2456, pkt 27 i przytoczone tam orzecznictwo).
            35. W niniejszej sprawie po wysłuchaniu rzecznika generalnego Trybunał uznaje, że posiada on wystarczającą wiedzę, by sprawy te rozstrzygnąć, oraz że podstawą rozstrzygnięcia nie będą argumenty, które nie byłyby przedmiotem dyskusji pomiędzy stronami. Założenia, na których oparł swoje rozumowanie sąd odsyłający i do których nawiązuje Diageo Brands, zostały bowiem przywołane i stanowiły przedmiot kontradyktoryjnej dyskusji w toku rozprawy.
            36. Jeżeli chodzi o dokumenty przedstawione przez Komisję na rozprawie, należy stwierdzić, że nie zostały one wpisane do rejestru i nie należą do akt sprawy.
            37. Ponadto należy przypomnieć, że zgodnie z art. 252 akapit drugi TFUE zadaniem rzecznika generalnego jest publiczne przedstawianie, przy zachowaniu całkowitej bezstronności i niezależności, uzasadnionych opinii w sprawach, które zgodnie ze statutem Trybunału wymagają jego zaangażowania. Trybunał nie jest jednak związany ani opinią rzecznika generalnego, ani jej uzasadnieniem (zob. wyrok Komisja/Parker Hannifin Manufacturing i Parker‑Hannifin, C‑434/13 P, EU:C:2014:2456, pkt 29 i przytoczone tam orzecznictwo).
            38. W związku z powyższym wniosek o otwarcie procedury ustnej na nowo należy oddalić.
            W przedmiocie pytań prejudycjalnych
            W przedmiocie pytań pierwszego i drugiego
            39. Poprzez swoje pytania, które należy rozpatrzyć łącznie, sąd odsyłający pyta w istocie, czy okoliczność, iż orzeczenie sądu państwa członkowskiego jest oczywiście sprzeczne z prawem Unii i zostało wydane z naruszeniem gwarancji proceduralnych, stanowi podstawę odmowy uznania na podstawie art. 34 ust. 1 rozporządzenia nr 44/2001. Sąd odsyłający dąży ponadto do ustalenia, czy w takim kontekście sąd państwa członkowskiego, w którym wystąpiono o uznanie, powinien brać pod uwagę okoliczność, że osoba, która sprzeciwia się uznaniu tego orzeczenia, nie wyczerpała środków odwoławczych przysługujących jej zgodnie z prawem państwa pochodzenia orzeczenia.
            Uwagi wstępne
            40. Tytułem wstępu należy przypomnieć, że zasada wzajemnego zaufania między państwami członkowskimi, która w prawie Unii ma fundamentalne znaczenie, wymaga, w szczególności w odniesieniu do przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości, by każde z tych państw uznawało – z zastrzeżeniem wyjątkowych okoliczności – iż wszystkie inne państwa członkowskie przestrzegają prawa Unii, a zwłaszcza praw podstawowych uznanych w tym prawie (zob. podobnie opinia Trybunału 2/13, EU:C:2014:2454, pkt 191 i przytoczone tam orzecznictwo). Jak wynika z motywu 16 rozporządzenia nr 44/2001, system uznawania i wykonalności orzeczeń, który rozporządzenie to przewiduje, opiera się właśnie na wzajemnym zaufaniu do wymiaru sprawiedliwości w Unii. Zaufanie takie wymaga, aby orzeczenia sądowe wydawane w jednym państwie członkowskim były uznawane w innym państwie członkowskim z mocy prawa (zob. wyrok flyLAL‑Lithuanian Airlines, C‑302/13, EU:C:2014:2319, pkt 45).
            41. W ramach tego systemu art. 34 rozporządzenia nr 44/2001, który określa podstawy, jakie mogą zostać powołane w ramach sprzeciwu wobec uznania orzeczenia, należy interpretować w sposób ścisły, jako że stanowi on przeszkodę w realizacji jednego z podstawowych celów wspomnianego rozporządzenia. Co się tyczy konkretnie klauzuli porządku publicznego, o której mowa w art. 34 pkt 1 tego rozporządzenia, powoływanie się na nią powinno mieć miejsce jedynie w wyjątkowych przypadkach (zob. wyrok Apostolides, C‑420/07, EU:C:2009:271, pkt 55 i przytoczone tam orzecznictwo).
            42. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału, o ile na mocy zastrzeżenia zawartego w art. 34 pkt 1 rozporządzenia nr 44/2001 państwa członkowskie mają, co do zasady, swobodę określania wymogów swojego porządku publicznego zgodnie z własnymi koncepcjami krajowymi, o tyle wyznaczenie granic tego pojęcia następuje w drodze wykładni tego rozporządzenia. W związku z tym, chociaż do Trybunału nie należy ustalanie, jakie elementy obejmuje porządek publiczny państwa członkowskiego, należy do niego jednak kontrolowanie, w jakich granicach sąd państwa członkowskiego może powoływać się na to pojęcie, gdy odmawia uznania orzeczenia wydanego przez sąd innego państwa członkowskiego (zob. wyrok flyLAL‑Lithuanian Airlines, C‑302/13, EU:C:2014:2319, pkt 47 i przytoczone tam orzecznictwo).
            43. W tym względzie należy podnieść, że poprzez wprowadzenie zakazu kontroli merytorycznej orzeczenia zagranicznego art. 36 rozporządzenia nr 44/2001 stoi na przeszkodzie temu, by sąd państwa, w którym wystąpiono o uznanie, odmówił uznania tego orzeczenia jedynie z powodu istnienia różnicy między normą prawną zastosowaną przez sąd państwa pochodzenia orzeczenia a normą, jaką zastosowałby sąd państwa, w którym wystąpiono o uznanie, gdyby to on orzekał w sprawie. Sądowi tego państwa nie wolno także badać prawidłowości oceny prawnej ani oceny stanu faktycznego dokonanej przez sąd państwa pochodzenia orzeczenia (zob. wyrok flyLAL‑Lithuanian Airlines, C‑302/13, EU:C:2014:2319, pkt 48 i przytoczone tam orzecznictwo).
            44. Powoływanie się na klauzulę porządku publicznego zawartą w art. 34 pkt 1 rozporządzenia nr 44/2001 jest dopuszczalne jedynie w przypadku, gdy uznanie orzeczenia wydanego w innym państwie członkowskim naruszałoby w sposób niedopuszczalny porządek prawny państwa członkowskiego, w którym wystąpiono o uznanie, ponieważ naruszałoby jedną z zasad podstawowych. Zakaz kontroli merytorycznej orzeczenia wydanego w innym państwie członkowskim będzie zatem przestrzegany, jeżeli naruszenie będzie stanowić oczywiste naruszenie normy prawnej uważanej za zasadniczą dla porządku prawnego państwa członkowskiego, w którym wystąpiono o uznanie, lub prawa uznanego za podstawowe w tym porządku prawnym (zob. wyrok flyLAL‑Lithuanian Airlines, C‑302/13, EU:C:2014:2319, pkt 49 i przytoczone tam orzecznictwo).
            45. To w świetle tych rozważań należy zbadać, czy elementy wskazane przez sąd odsyłający są tego rodzaju, że można ustalić, iż uznanie orzeczenia Sofijski gradski syd z dnia 11 stycznia 2010 r. stanowiłoby oczywiste naruszenie niderlandzkiego porządku prawnego w rozumieniu art. 34 ust. 1 rozporządzenia nr 44/2001.
            46. Elementy te dotyczą naruszenia, w tym orzeczeniu, normy prawa materialnego oraz naruszenia, w ramach procedury, która doprowadziła do wydania owego orzeczenia, gwarancji proceduralnych.
            W przedmiocie naruszenia normy prawa materialnego zawartej w art. 5 dyrektywy 89/104
            47. W sprawie stanowiącej przedmiot postępowania głównego sąd odsyłający opiera się na założeniu, że uznając w orzeczeniu z dnia 11 stycznia 2010 r., iż przywóz do Bułgarii produktów, które zostały wprowadzone do obrotu poza EOG za zgodą właściciela spornego znaku towarowego, nie stanowi naruszenia praw do tego znaku towarowego, Sofijski gradski syd zastosował w oczywiście błędny sposób art. 5 ust. 3 dyrektywy 89/104.
            48. W tym kontekście należy zauważyć, po pierwsze, że okoliczność, iż oczywisty błąd, który miałby popełnić sąd państwa pochodzenia orzeczenia, dotyczy, tak jak w postępowaniu głównym, normy prawa Unii, a nie normy prawa wewnętrznego, nie zmienia warunków powołania się na klauzulę porządku publicznego w rozumieniu art. 34 ust. 1 rozporządzenia nr 44/2001. Do sądu krajowego należy bowiem zapewnienie z taką samą skutecznością ochrony praw gwarantowanych w krajowym porządku prawnym i praw gwarantowanych w porządku prawnym Unii (zob. podobnie wyrok Renault, C‑38/98, EU:C:2000:225, pkt 32).
            49. Następnie należy przypomnieć, że państwo członkowskie, w którym wystąpiono o uznanie, nie może jednakże, nie powodując podważenia celu rozporządzenia nr 44/2001, odmówić uznania orzeczenia pochodzącego z innego państwa członkowskiego tylko dlatego, że uzna, iż w orzeczeniu tym prawo krajowe lub prawo Unii zostało niewłaściwie zastosowane. Należy raczej stwierdzić, że w takich przypadkach system środków odwoławczych istniejący w każdym państwie członkowskim, uzupełniony mechanizmem odesłania prejudycjalnego przewidzianego w art. 267 TFUE, stanowi dla jednostek wystarczające zabezpieczenie (zob. podobnie wyrok Apostolides, C‑420/07, EU:C:2009:271, pkt 60 i przytoczone orzecznictwo).
            50. I tak, na klauzulę porządku publicznego można powołać się tylko w zakresie, w jakim określone naruszenie prawa oznaczałoby, że uznanie orzeczenia w państwie członkowskim, w którym o nie wystąpiono, powodowałoby oczywiste naruszenie zasadniczej normy prawnej porządku prawnego Unii, a zatem porządku prawnego tego państwa członkowskiego.
            51. Jednakże – jak podniósł rzecznik generalny w pkt 52 opinii – przepis prawa materialnego, którego dotyczy spór w postępowaniu głównym, a mianowicie art. 5 ust. 3 dyrektywy 89/104, należy do dyrektywy wprowadzającej minimalną harmonizację oraz mającej na celu zbliżenie ustawodawstw państw członkowskich odnoszących się do znaków towarowych. O ile prawdą jest, że poszanowanie praw przyznanych przez art. 5 tej dyrektywy właścicielowi znaku towarowego, tak jak i prawidłowe stosowanie przepisów dotyczących wyczerpania tych praw, przewidzianych w art. 7 tejże dyrektywy, mają bezpośredni wpływ na funkcjonowanie rynku wewnętrznego, o tyle nie można z tego wyprowadzać wniosku, iż błąd we wdrażaniu tych przepisów naruszałby w sposób niedopuszczalny porządek prawny Unii, ponieważ naruszałby jedną z jego zasad podstawowych.
            52. Przeciwnie, należy stwierdzić, że sama tylko okoliczność, iż orzeczenie wydane przez Sofijski gradski syd w dniu 11 stycznia 2010 r. jest zdaniem sądu państwa członkowskiego, do którego wystąpiono o uznanie, obarczone błędem dotyczącym zastosowania do okoliczności tego przypadku przepisów regulujących prawa właściciela znaku towarowego, takich jak przewidziane w dyrektywie 89/104, nie może uzasadnić tego, że orzeczenie to nie zostanie uznane w państwie członkowskim, w którym o to wniesiono, ponieważ błąd ów nie stanowi naruszenia zasadniczej normy prawnej porządku prawnego Unii, a zatem porządku prawnego tego państwa członkowskiego.
            W przedmiocie naruszenia gwarancji proceduralnych
            53. W niniejszej sprawie sąd odsyłający podkreśla, że błąd popełniony jego zdaniem przez Sofijski gradski syd wynika z rozstrzygającego zagadnienie prawne orzeczenia Wyrchowen kasacionen syd z dnia 15 czerwca 2009 r., w którym to orzeczeniu ów sąd dokonał, w opinii sądu odsyłającego, oczywiście błędnej wykładni art. 5 ust. 3 dyrektywy 89/104, mającej jednakże charakter wiążący dla wszystkich sądów krajowych niższej instancji. Sąd odsyłający dodaje, że według wszelkiego prawdopodobieństwa Wyrchowen kasacionen syd nie mógł nie zdawać sobie sprawy z oczywistej błędności tej wykładni, ponieważ kilku członków tego sądu wyraziło wobec tejże wykładni votum separatum.
            54. W odniesieniu do tego zagadnienia należy zauważyć, że zgodnie z normami proceduralnymi obowiązującymi w Bułgarii sama okoliczność, iż kilku członków Wyrchowen kasacionen syd wyraziło w przywoływanym orzeczeniu rozstrzygającym zagadnienie prawne votum separatum wobec decyzji większości składu orzekającego, nie może być uważana za dowód świadomej woli tej większości sędziów zmierzającej do naruszenia prawa Unii, lecz należy postrzegać ją jako odzwierciedlenie dyskusji, do której zgodnie z prawem mogło doprowadzić badanie złożonej kwestii prawnej.
            55. Ponadto należy zauważyć, że w swoich uwagach pisemnych przedstawionych Trybunałowi Komisja wskazuje, iż w ramach postępowania w przedmiocie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego, które wszczęła wobec Republiki Bułgarii, zbadała zgodność z prawem Unii rozstrzygających zagadnienie prawne orzeczeń Wyrchowen kasacionen syd z dnia 15 czerwca 2009 r. i 26 kwietnia 2012 r. Komisja dodaje, że analiza dokonana w ramach tego badania doprowadziła do stwierdzenia przez nią, że te dwa orzeczenia są zgodne z prawem Unii, i do zakończenia postępowania o stwierdzenie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego.
            56. Owe rozbieżności interpretacyjne, w przedmiocie których Trybunał nie może wypowiedzieć się w ramach niniejszego postępowania, wskazują co najmniej na to, że Wyrchowen kasacionen syd nie można zarzucać popełnienia i narzucenia sądom niższych instancji oczywistego naruszenia przepisów prawa Unii.
            57. Jak wskazuje sąd odsyłający, spółka Diageo Brands podnosi ponadto naruszenie przez bułgarskie sądy zasady współpracy między sądami krajowymi a Trybunałem, która to zasada oznacza jej zdaniem obowiązek wystąpienia z pytaniem prejudycjalnym i stanowi szczególny wyraz zasady lojalnej współpracy pomiędzy państwami członkowskimi, wyrażonej w art. 4 ust. 3 TUE.
            58. W kwestii tej należy w pierwszej kolejności zauważyć, że Sofijski gradski syd, który wydał orzeczenie, o którego uznanie wystąpiono, jest sądem pierwszej instancji, którego wyroki podlegają zaskarżeniu na podstawie prawa wewnętrznego. W konsekwencji, zgodnie z art. 267 akapit drugi TFUE, sąd ten ma możliwość, ale nie obowiązek, wystąpienia z pytaniem prejudycjalnym do Trybunału.
            59. Następnie należy przypomnieć, że system ustanowiony na mocy art. 267 TFUE w celu zapewnienia spójności wykładni prawa Unii w państwach członkowskich ustanawia bezpośrednią współpracę między Trybunałem a sądami krajowymi w drodze postępowania wszczynanego bez inicjatywy stron. Odesłanie prejudycjalne opiera się bowiem na dialogu pomiędzy sądami, którego podjęcie zależy wyłącznie od dokonanej przez sąd krajowy oceny istotnego znaczenia i konieczności takiego odesłania (wyrok Kelly, C‑104/10, EU:C:2011:506, pkt 62, 63 i przytoczone tam orzecznictwo).
            60. Z tego wynika, że nawet przy założeniu, iż kwestia interpretacji art. 5 ust. 3 dyrektywy 89/104 została podniesiona przed Sofijski gradski syd, sąd ten nie miał obowiązku wystąpienia do Trybunału z dotyczącym tego przepisu pytaniem prejudycjalnym.
            61. W tym kontekście należy zauważyć, że zgodnie z informacjami przedstawionymi Trybunałowi orzeczenie Sofijski gradski syd z dnia 11 stycznia 2010 r. mogło było zostać zaskarżone.
            62. Jak wynika jednakże z postanowienia odsyłającego, spółka Diageo Brands nie wyczerpała przyznanych jej w prawie krajowym środków odwoławczych od tego orzeczenia. W uzasadnieniu tego zaniechania Diageo Brands podnosi, że wniesienie środka odwoławczego byłoby bezcelowe, ponieważ nie doprowadziłoby to do wydania przez sądy wyższej instancji innego rozstrzygnięcia. Sąd odsyłający uważa to twierdzenie za niepozbawione zasadności.
            63. W kwestii tej należy podnieść, co zostało przypomniane w pkt 40 niniejszego wyroku, że przewidziany przez rozporządzenie nr 44/2001 system uznawania i wykonywania orzeczeń opiera się na wzajemnym zaufaniu do wymiaru sprawiedliwości w Unii. Państwa członkowskie obdarzają tym zaufaniem wzajemnie swoje systemy prawne i swoje organy sądowe, co pozwala uznać, że w przypadku błędnego zastosowania prawa krajowego lub prawa Unii system środków odwoławczych istniejący w każdym państwie członkowskim, uzupełniony mechanizmem odesłania prejudycjalnego przewidzianego w art. 267 TFUE, stanowi dla jednostek wystarczające zabezpieczenie (zob. pkt 49 niniejszego wyroku).
            64. Z tego wynika, że rozporządzenie nr 44/2001 należy interpretować w ten sposób, że opiera się ono na podstawowym założen iu, iż co do zasady podmioty prawa są zobowiązane do wykorzystania wszystkich dostępnych środków odwoławczych przewidzianych w prawie państwa członkowskiego pochodzenia orzeczenia. Jak podniósł rzecznik generalny w pkt 64 opinii, jeśli oczywiście nie zaistnieją wyjątkowe okoliczności utrudniające lub uniemożliwiające skorzystanie ze środków odwoławczych w państwie członkowskim pochodzenia orzeczenia, podmioty prawa powinny wykorzystać w tym państwie członkowskim wszystkie dostępne środki odwoławcze, aby uniknąć naruszenia porządku publicznego na wcześniejszym stadium. Jest to tym istotniejsze w sytuacji, gdy zarzucane naruszenie porządku publicznego miałoby wynikać, tak jak w postępowaniu głównym, z podnoszonego naruszenia prawa Unii.
            65. Jeżeli chodzi o okoliczności przywołane przez spółkę Diageo Brands w postępowaniu głównym dla uzasadnienia zaniechania wniesienia środków odwoławczych, które jej przysługiwały, należy zauważyć, po pierwsze, że z akt sprawy wynika, iż nie można wykluczyć, że w orzeczeniu z dnia 11 stycznia 2010 r. Sofijski gradski syd dokonał błędnego zastosowania rozstrzygającego zagadnienie prawne orzeczenia Wyrchowen kasacionen syd z dnia 15 czerwca 2009 r. Gdyby jednak spółka Diageo Brands wniosła apelację od tego orzeczenia, błąd ten, zakładając, że został rzeczywiście popełniony, mógłby zostać skorygowany przez sąd apelacyjny. W każdym razie w przypadku wątpliwości co do zasadności wykładni dokonanej przez Wyrchowen kasacionen syd sąd apelacyjny miałby możliwość wystąpienia do Trybunału z pytaniem prejudycjalnym dotyczącym wykładni przepisu prawa Unii, którego dotyczyła owa interpretacja (zob. podobnie wyrok Ełczinow, C‑173/09, EU:C:2010:581, pkt 27).
            66. W drugiej kolejności, jeśli następnie wniesiona zostałaby skarga kasacyjna do Wyrchowen kasacionen syd, sąd ów, jako ten, którego wyroki nie podlegają zaskarżeniu przed sądami krajowymi w rozumieniu art. 267 akapit trzeci TFUE, byłby co do zasady zobowiązany do wystąpienia do Trybunału w momencie powstania wątpliwości co do wykładni dyrektywy 89/104 (zob. podobnie wyrok Köbler, C‑224/01, EU:C:2003:513, pkt 35). Nieuzasadnione zaniechanie wywiązania się z tego obowiązku przez tenże sąd prowadziłoby do powstania odpowiedzialności Republiki Bułgarii zgodnie z odpowiednimi zasadami określonymi w orzecznictwie Trybunału (wyrok Köbler, C‑224/01, EU:C:2003:513, pkt 50, 59).
            67. W tej sytuacji nie wydaje się, by sądy bułgarskie naruszyły w oczywisty sposób zasadę współpracy między sądami krajowymi a Trybunałem ani by spółka Diageo Brands była pozbawiona ochrony gwarantowanej przez system środków odwoławczych stosowany w tymże państwie członkowskim, uzupełniony mechanizmem odesłania prejudycjalnego przewidzianym w art. 267 TFUE.
            68. W świetle wszystkich powyższych rozważań na pytania pierwsze i drugie należy odpowiedzieć, że art. 34 pkt 1 rozporządzenia nr 44/2001 należy interpretować w ten sposób, że okoliczność, iż orzeczenie wydane w państwie członkowskim jest sprzeczne z prawem Unii, nie usprawiedliwia nieuznania tego orzeczenia w innym państwie członkowskim, z tego powodu, że narusza ono porządek publiczny tego drugiego państwa, gdy powoływane naruszenie prawa nie stanowi oczywistego naruszenia zasadniczej normy porządku prawnego Unii, a zatem porządku prawnego państwa członkowskiego, w którym wystąpiono o uznanie, lub prawa uznanego za podstawowe w tych porządkach prawnych. Błędne zastosowanie przepisu takiego jak art. 5 ust. 3 dyrektywy 89/104 nie stanowi takiego naruszenia.
            Dokonując oceny ewentualnego istnienia oczywistego naruszenia porządku publicznego państwa, w którym wystąpiono o uznanie, sąd tego państwa członkowskiego musi mieć na uwadze okoliczność – chyba że zaistnieją wyjątkowe okoliczności utrudniające lub uniemożliwiające skorzystanie ze środków odwoławczych w państwie członkowskim pochodzenia orzeczenia – że podmioty prawa są zobowiązane do wyczerpania wszystkich środków odwoławczych przysługujących im w tym państwie członkowskim, aby uniknąć takiego naruszenia na wcześniejszym etapie.
            W przedmiocie pytania trzeciego
            69. Poprzez to pytanie sąd odsyłający pyta w istocie, czy art. 14 dyrektywy 2004/48, zgodnie z którym strona przegrywająca z reguły pokrywa koszty poniesione przez stronę wygrywającą, należy interpretować w ten sposób, że zakres zastosowania tego przepisu obejmuje również koszty poniesione przez strony postępowania w związku z toczącym się w państwie członkowskim postępowaniem w przedmiocie żądania odszkodowawczego z tytułu szkody spowodowanej zajęciem w innym państwie członkowskim, które to postępowanie ma na celu zapobieżenie naruszeniu prawa własności intelektualnej, jeżeli w ramach tego postępowania w przedmiocie odszkodowania powstaje kwestia uznania wydanego w tym innym państwie wyroku stwierdzającego niezgodność z prawem tego zajęcia.
            70. Aby odpowiedzieć na to pytanie, należy ustalić, czy postępowanie główne jest objęte zakresem zastosowania dyrektywy 2004/48.
            71. Jak wskazuje motyw 10 dyrektywy 2004/48, ogólnym jej celem jest zbliżenie systemów prawnych państw członkowskich w zakresie środków egzekwowania praw własności intelektualnej w celu zapewnienia wysokiego, równoważnego i jednakowego poziomu ochrony własności intelektualnej na rynku wewnętrznym.
            72. W tym celu dyrektywa 2004/48, zgodnie z brzmieniem jej art. 1, dotyczy środków, procedur i środków naprawczych niezbędnych do egzekwowania praw własności intelektualnej. Artykuł 2 ust. 1 tej dyrektywy precyzuje, że środki, procedury i środki naprawcze stosuje się do wszelkich naruszeń praw własności intelektualnej określonych w prawie Unii lub prawie wewnętrznym zainteresowanego państwa członkowskiego.
            73. Trybunał orzekł już w przeszłości, że przepisy dyrektywy 2004/48 nie regulują wszystkich aspektów związanych z prawami własności intelektualnej, lecz odnoszą się jedynie do tych aspektów, które są nierozłącznie związane, po pierwsze, z ochroną [egzekwowaniem] praw własności intelektualnej, a po drugie, z naruszeniem tych praw, ponieważ ustanawiają skuteczne środki prawne służące zapobieganiu naruszeniom, ich zaniechaniu lub zadośćuczynieniu za każde naruszenie istniejącego prawa własności intelektualnej (zob. wyrok ACI Adam BV i in., C‑435/12, EU:C:2014:254, pkt 61 i przytoczone tam orzecznictwo).
            74. Ze środków, procedur i środków naprawczych przewidzianych przez dyrektywę 2004/48 wynika, że środki prawne służące zapewnieniu ochrony praw własności intelektualnej są uzupełniane bezpośrednio z nimi związanymi powództwami o odszkodowanie. I tak, podczas gdy art. 7 ust. 1 i art. 9 ust. 1 tej dyrektywy przewidują środki tymczasowe i zabezpieczające, których przeznaczeniem jest, w szczególności, zapobieganie możliwym dalszym naruszeniom prawa własności intelektualnej, które obejmują w szczególności zajęcie towarów, co do których istnieje podejrzenie, że naruszają prawa własności intelektualnej, art. 7 ust. 4 i art. 9 ust. 3 tej dyrektywy przewidują z kolei środki umożliwiające pozwanemu wytoczenie powództwa odszkodowawczego z tytułu szkody, gdyby później okazało się, że nie doszło do naruszenia prawa własności intelektualnej lub że nie istniała groźba jego naruszenia. Jak wynika z motywu 22 tej samej dyrektywy, owe środki służące uzyskaniu odszkodowania stanowią gwarancje uznane przez prawodawcę za niezbędne dla zrównoważenia szybkich i skutecznych środków tymczasowych, które prawodawca przewidział.
            75. W niniejszej sprawie postępowanie główne, mające za przedmiot naprawienie szkody spowodowanej przez zajęcie w pierwszej kolejności zarządzone przez organy sądowe jednego państwa członkowskiego w celu zapobieżenia dalszym naruszeniom prawa własności intelektualnej, następnie uchylone przez te same organy w oparciu o uzasadnienie, iż istnienie takiego naruszenia nie zostało ustalone, stanowi następstwo powództwa podmiotu prawa własności intelektualnej mającego na celu uzyskanie zasądzenia ze skutkiem natychmiastowym środka, który umożliwił mu, bez konieczności oczekiwania na wydanie decyzji co do istoty sprawy, zapobieżenie wszelkim ewentualnym naruszeniom przysługującego mu prawa. Takie powództwo odszkodowawcze odpowiada gwarancjom przewidzianym przez dyrektywę 2004/48 na rzecz pozwanego, równoważąc przyjęcie środków tymczasowych, które naruszyły jego interesy.
            76. Z tego wynika, że postępowanie takie jak to toczące się w postępowaniu głównym należy uznać za objęte zakresem zastosowania dyrektywy 2004/48.
            77. Co się tyczy art. 14 dyrektywy 2004/48, Trybunał orzekł już, że przepis ten ma na celu wzmocnienie poziomu ochrony własności intelektualnej poprzez zapobieżenie temu, by strona poszkodowana nie była odwodzona od wszczęcia postępowania sądowego mającego na celu ochronę jej praw (zob. wyrok Realchemie Nederland, C‑406/09, EU:C:2011:668, pkt 48).
            78. Mając na uwadze powyżej opisany cel oraz szerokie i ogólne sformułowanie art. 14 dyrektywy 2004/48, który odnosi się do „strony wygrywającej” oraz „strony przegrywającej”, i nie wprowadzając ograniczenia co do rodzaju postępowania, do którego zastosowanie znajduje ustanowiona przez ten przepis zasada, należy uznać, że przepis ten stosuje się do kosztów sądowych poniesionych w ramach wszelkich postępowań objętych zakresem zastosowania tej dyrektywy.
            79. W tym kontekście okoliczność, że w postępowaniu głównym ocena uzasadnionego bądź nieuzasadnionego charakteru spornego zajęcia prowadzi do powstania kwestii uznania, względnie odmowy uznania orzeczenia wydanego przez inne państwo członkowskie, jest bez znaczenia. Kwestia ta ma bowiem charakter akcesoryjny i nie prowadzi do zmiany przedmiotu postępowania.
            80. W świetle całokształtu powyższych rozważań na pytanie trzecie należy odpowiedzieć, iż art. 14 dyrektywy 2004/48 należy interpretować w ten sposób, że zakres zastosowania tego przepisu obejmuje koszty sądowe poniesione przez strony postępowania w związku z toczącym się w jednym państwie członkowskim postępowaniem w przedmiocie żądania odszkodowawczego z tytułu szkody spowodowanej zajęciem w innym państwie członkowskim, które to postępowanie ma na celu zapobieżenie naruszeniu prawa własności intelektualnej, jeżeli w ramach tego postępowania w przedmiocie odszkodowania powstaje kwestia uznania wydanego w tym innym państwie członkowskim wyroku stwierdzającego niezgodność z prawem tego zajęcia.
            W przedmiocie kosztów
            81. Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.

            Sentencja
            Z powyższych względów Trybunał (pierwsza izba) orzeka, co następuje:
            1) Artykuł art. 34 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE) nr 44/2001 z dnia 22 grudnia 2000 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych należy interpretować w ten sposób, że okoliczność, iż orzeczenie wydane w państwie członkowskim jest sprzeczne z prawem Unii, nie usprawiedliwia nieuznania tego orzeczenia w innym państwie członkowskim z tego powodu, że narusza ono porządek publiczny tego drugiego państwa, gdy powoływane naruszenie prawa nie stanowi oczywistego naruszenia zasadniczej normy porządku prawnego Unii, a zatem porządku prawnego państwa członkowskiego, w którym wystąpiono o uznanie, lub prawa uznanego za podstawowe w tych porządkach prawnych. Błędne zastosowanie przepisu takiego jak art. 5 ust. 3 dyrektywy 89/104 nie stanowi takiego naruszenia.
            Dokonując oceny ewentualnego istnienia oczywistego naruszenia porządku publicznego państwa, w którym wystąpiono o uznanie, sąd tego państwa członkowskiego musi mieć na uwadze okoliczność – chyba że zaistnieją wyjątkowe okoliczności utrudniające lub uniemożliwiające skorzystanie ze środków odwoławczych w państwie członkowskim pochodzenia orzeczenia – że podmioty prawa są zobowiązane do wyczerpania wszystkich środków odwoławczych przysługujących im w tym państwie członkowskim, aby uniknąć takiego naruszenia na wcześniejszym etapie.
            2) Artykuł 14 dyrektywy 2004/48/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej należy interpretować w ten sposób, że zakres zastosowania tego przepisu obejmuje koszty sądowe poniesione przez strony postępowania w związku z toczącym się w jednym państwie członkowskim postępowaniem w przedmiocie żądania odszkodowawczego z tytułu szkody spowodowanej zajęciem w innym państwie członkowskim, które to postępowanie ma na celu zapobieżenie naruszeniu prawa własności intelektualnej, jeżeli w ramach tego postępowania w przedmiocie odszkodowania powstaje kwestia uznania wydanego w tym innym państwie członkowskim wyroku stwierdzającego niezgodność z prawem tego zajęcia.