title: Wyrok Trybunału (wielka izba) z dnia 5 czerwca 2012 r.#Łukasz Marcin Bonda.#Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Sąd Najwyższy.#Wspólna polityka rolna – System płatności jednolitych – Rozporządzenie nr 1973/2004 – Artykuł 138 ust. 1 – Wykluczenie z pomocy w wypadku zgłoszenia nieprawdziwego areału – Charakter administracyjny lub karny tej sankcji – Zasada niekumulowania sankcji karnych – Zasada ne bis in idem.#Sprawa C‑489/10.

text:
               Strony
               Motywy wyroku
               Sentencja

            Strony
            W sprawie C-489/10
            mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Sąd Najwyższy (Polska) postanowieniem z dnia 27 września 2010 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 12 października 2010 r., w postępowaniu karnym przeciwko
            Łukaszowi Marcinowi Bondzie,
            TRYBUNAŁ (wielka izba),
            w składzie: V. Skouris, prezes, A. Tizzano, J.N. Cunha Rodrigues, K. Lenaerts, J.C. Bonichot i A. Prechal, prezesi izb, A. Rosas, R. Silva de Lapuerta, K. Schiemann, A. Borg Barthet (sprawozdawca), L. Bay Larsen, M. Berger i E. Jarašiūnas, sędziowie,
            rzecznik generalny: J. Kokott,
            sekretarz: K. Sztranc-Sławiczek, administrator,
            uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 4 października 2011 r.,
            rozważywszy uwagi przedstawione:
            – w imieniu Ł.M. Bondy przez J. Markowicza, adwokata,
            – w imieniu rządu polskiego przez M. Szpunara, D. Krawczyka i B. Majczynę, działających w charakterze pełnomocników,
            – w imieniu rządu austriackiego przez C. Pesendorfer, działającą w charakterze pełnomocnika,
            – w imieniu Komisji Europejskiej przez A. Bouqueta i A. Szmytkowską, działających w charakterze pełnomocników,
            po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 15 grudnia 2011 r.,
            wydaje następujący
            Wyrok

            Motywy wyroku
            1. Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 138 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1973/2004 z dnia 29 października 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1782/2003 w sprawie systemów wsparcia przewidzianych w tytułach IV i IVa tego rozporządzenia oraz wykorzystania gruntów zarezerwowanych do produkcji surowców (Dz.U. L 345, s. 1).
            2. Wniosek ten został złożony w ramach postępowania wszczętego przeciwko Łukaszowi Marcinowi Bondzie z powodu oszustwa popełnionego przezeń w jego oświadczeniu dotyczącym powierzchni gruntów rolnych kwalifikujących się do jednolitej płatności obszarowej.
            Ramy prawne
            Prawo międzynarodowe
            3. Zgodnie z art. 4 ust. 1 protokołu nr 7 do europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, podpisanego w Strasburgu dnia 22 listopada 1984 r. (zwanego dalej „protokołem nr 7”):
            „Nikt nie może być ponownie sądzony lub ukarany w postępowaniu przed sądem tego samego państwa za przestępstwo, za które został uprzednio skazany prawomocnym wyrokiem lub uniewinniony zgodnie z ustawą i zasadami postępowania karnego tego państwa”.
            Prawo Unii
            Rozporządzenie (WE, Euratom) nr 2988/95
            4. Motywy czwarty, piąty, dziewiąty, dziesiąty i dwunasty rozporządzenia Rady (WE, Euratom) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz.U. L 312, s. 1) mają brzmienie następujące:
            „skuteczność zwalczania oszustw wymierzonych w interesy finansowe Wspólnot wymaga ustalenia wspólnych zasad prawnych we wszystkich obszarach polityki Wspólnot;
            nieprawidłowe postępowanie oraz środki administracyjne i kary odnoszące się do tego postępowania są przewidziane w zasadach sektorowych, zgodnie z niniejszym rozporządzeniem;
            […]
            środki wspólnotowe i kary ustanowione zgodnie z celami wspólnej polityki rolnej stanowią integralną część programów pomocy; mają one własny cel, który nie wpływa na to, jak właściwe władze państw członkowskich oceniają postępowanie odpowiednich podmiotów gospodarczych z punktu widzenia prawa karnego; ich skuteczność musi być zapewniona przez nadanie natychmiastowej skuteczności zasadom Wspólnoty i zapewnienie nieograniczonego stosowania wszystkich środków wspólnotowych, jeżeli za pomocą środków zapobiegawczych nie udało się osiągnąć tego celu;
            nie tylko zgodnie z ogólną zasadą słuszności i zasadą proporcjonalności, ale również z uwzględnieniem zasady ne bis in idem, właściwe przepisy muszą zostać przyjęte z zachowaniem acquis communautaire oraz specyficznych przepisów Wspólnoty obowiązujących w chwili wejścia w życie niniejszego rozporządzenia, które pozwolą uniknąć sytuacji, w jakiej na tę samą osobę i za ten sam czyn nakłada się kary finansowe Wspólnoty i krajowe sankcje karne;
            […]
            niniejsze rozporządzenie obowiązuje bez uszczerbku dla prawa karnego państw członkowskich”.
            5. Artykuł 1 tego rozporządzenia stanowi:
            „1. W celu ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich niniejszym przyjmuje się ogólne zasady dotyczące jednolitych kontroli oraz środków administracyjnych i kar dotyczących nieprawidłowości w odniesieniu do prawa wspólnotowego.
            2. Nieprawidłowość oznacza jakiekolwiek naruszenie przepisów prawa wspólnotowego wynikające z działania lub [zaniechania] ze strony podmiotu gospodarczego, które spowodowało lub mogło spowodować szkodę w ogólnym budżecie Wspólnot lub w budżetach, które są zarządzane przez Wspólnoty, albo poprzez zmniejszenie lub utratę przychodów, które pochodzą ze środków własnych pobieranych bezpośrednio w imieniu Wspólnot, albo też w związku z nieuzasadnionym wydatkiem”.
            6. Zgodnie z art. 2 wspomnianego rozporządzenia:
            „1. Kontrole administracyjne, środki i kary wprowadza się w takim zakresie, w jakim jest to konieczne dla zapewnienia właściwego stosowania prawa wspólnotowego. Muszą one być skuteczne, proporcjonalne i odstraszające, w celu zapewnienia odpowiedniej ochrony interesów finansowych Wspólnot.
            2. Sankcji administracyjnej nie nakłada się, jeżeli nie zostało to przewidziane w akcie prawnym Wspólnoty obowiązującym przed datą dopuszczenia się nieprawidłowości. Jeśli po dokonaniu nieprawidłowości nastąpi zmiana przepisów nakładających kary administracyjne i zawartych w zasadach Wspólnoty, stosowane będą z mocą wsteczną mniej surowe przepisy.
            3. W postanowieniach prawa wspólnotowego zostaną określone charakter oraz zakres środków administracyjnych i sankcji, jakie są niezbędne dla prawidłowego stosowania danych zasad, z uwzględnieniem charakteru i wagi nieprawidłowości, przyznanej lub uzyskanej korzyści oraz stopnia odpowiedzialności.
            4. Z zastrzeżeniem stosowanego prawa wspólnotowego procedury dotyczące zastosowania wspólnotowych kontroli, środków i kar będą podlegały prawu państw członkowskich”.
            7. Artykuł 4 rozporządzenia nr 2988/95 stanowi:
            „1. Każda nieprawidłowość będzie pociągała za sobą z reguły cofnięcie bezprawnie uzyskanej korzyści:
            – poprzez zobowiązanie do zapłaty lub zwrotu kwot pieniężnych należnych lub bezprawnie uzyskanych,
            – poprzez całkowitą lub częściową utratę zabezpieczenia złożonego dla wniosku o przyznanie korzyści lub w momencie otrzymania zaliczki.
            2. Stosowanie środków wymienionych w ust. 1 ogranicza się do wycofania uzyskanej korzyści łącznie – jeśli to zostało przewidziane – z odsetkami, które mogą być ustalane w oparciu o stawkę ryczałtową.
            3. Działania skierowane na pozyskanie korzyści w sposób sprzeczny z odpowiednimi celami prawa wspólnotowego mającymi zastosowanie w danym przypadku poprzez sztuczne stworzenie warunków w celu uzyskania tej korzyści, prowadzą do nieprzyznania lub wycofania korzyści.
            4. Środków przewidzianych w niniejszym artykule nie uznaje się za kary”.
            8. Artykuł 5 wspomnianego rozporządzenia jest sformułowany następująco:
            „1. Nieprawidłowości dokonane celowo lub będące skutkiem zaniedbania mogą prowadzić do następujących kar administracyjnych:
            a) zapłaty kary pieniężnej;
            b) zapłaty kwoty większej od bezprawnie uzyskanej lub od zapłaty której uchyliła się dana osoba, gdzie sytuacja tego wymaga, łącznie z odsetkami; wysokość tej dodatkowej kwoty będzie ustalana zgodnie z oprocentowaniem do ustalenia w przepisach szczególnych i nie może przekraczać wysokości niezbędnej do stworzenia kary odstraszającej;
            c) całkowitego lub częściowego odebrania korzyści przyznanej zgodnie z zasadami wspólnotowymi, nawet jeżeli podmiot gospodarczy bezprawnie korzystał tylko z jej części;
            d) wyłączenia bądź wycofania korzyści za okres po dokonaniu nieprawidłowości;
            e) tymczasowego cofnięcia zezwolenia lub uznania, które jest niezbędne do udziału w programie pomocy Wspólnoty;
            f) utraty zabezpieczenia lub depozytu złożonego w celu spełnienia warunków przewidzianych w szczególnych przepisach lub dostarczenia kwoty zabezpieczenia niesłusznie zwróconej;
            g) innych kar wyłącznie ekonomicznych, o równoważnym charakterze i zakresie, przewidzianych w szczególnych przepisach sektorowych przyjętych przez Radę w świetle szczególnych wymagań odpowiednich sektorów i w zgodzie z uprawnieniami wykonawczymi przyznanymi Komisji przez Radę.
            2. Bez uszczerbku dla przepisów określonych w zasadach sektorowych istniejących w dniu wejścia w życie niniejszego rozporządzenia, inne nieprawidłowości mogą skutkować nałożeniem jedynie tych kar przewidzianych w ust. 1, które nie są równoważne z sankcją karną, pod warunkiem że tego rodzaju sankcje są niezbędne dla zapewnienia prawidłowego stosowania tych zasad”.
            9. Artykuł 6 rozporządzenia nr 2988/95 stanowi:
            „1. Bez uszczerbku dla administracyjnych środków i kar Wspólnoty przyjętych na podstawie zasad sektorowych istniejących w dniu wejścia w życie niniejszego rozporządzenia, nakładanie kar finansowych, takich jak grzywny, może zostać zawieszone decyzją właściwego organu władzy, jeżeli przeciw danej osobie wszczęte zostało postępowanie karne w związku z tym samym stanem faktycznym. Wstrzymanie postępowania administracyjnego spowoduje zawieszenie okresu przedawnienia przewidzianego w art. 3.
            2. Jeżeli postępowanie karne nie będzie kontynuowane, podejmie się zawieszone postępowanie administracyjne.
            3. Gdy postępowanie karne zostanie zakończone, to zawieszone postępowanie administracyjne podejmuje się, chyba że wykluczają to ogólne zasady prawa.
            4. Gdy postępowanie administracyjne zostanie podjęte, władze administracyjne dopilnują, by nałożona została kara przynajmniej równoważna z karą przewidzianą przez zasady wspólnotowe, przy czym […] mogą uwzględnić jakąkolwiek karę nałożoną [przez organy wymiaru sprawiedliwości] na tę samą osobę w odniesieniu do tego samego stanu faktycznego.
            5. Ustępy 1–4 nie mają zastosowania do kar finansowych, które stanowią integralną część systemów wsparcia finansowego i mogą być stosowane niezależnie od wszelkich sankcji karnych, jeżeli i o ile [w zakresie, w jakim] nie są równoważne z tymi karami”.
            Rozporządzenie (WE) nr 1782/2003
            10. Rozporządzenie Rady (WE) nr 1782/2003 z dnia 29 września 2003 r. ustanawiające wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiające określone systemy wsparcia dla rolników oraz zmieniające rozporządzenia (EWG) nr 2019/93, (WE) nr 1452/2001, (WE) nr 1453/2001, (WE) nr 1454/2001, (WE) nr 1868/94, (WE) nr 1251/1999, (WE) nr 1254/1999, (WE) nr 1673/2000, (EWG) nr 2358/71 i (WE) nr 2529/2001 (Dz.U. L 270, s. 1; sprostowanie Dz.U. 2004, L 94, s. 70), zmienione rozporządzeniem Komisji (WE) nr 118/2005 z dnia 26 stycznia 2005 r. (Dz.U. L 24, s. 15) (zwane dalej „rozporządzeniem nr 1782/2003”), mówi w motywie 21:
            „Systemy wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej przewidują bezpośrednie wsparcie dochodowe mające na celu, w szczególności, zapewnienie odpowiedniego standardu życia dla społeczności rolniczej. Cel ten jest ściśle związany z zachowaniem obszarów wiejskich. Aby przeciwdziałać niewłaściwemu rozdysponowaniu środków wspólnotowych, nie należy przekazywać płatności wspierających rolnikom, którzy sztucznie stworzyli warunki niezbędne do uzyskania takich płatności”.
            11. Zgodnie z art. 24 rozporządzenia nr 1782/2003:
            „1. Bez uszczerbku dla zmniejszeń i wykluczeń przewidzianych w art. 6 niniejszego rozporządzenia, w przypadku gdy stwierdzone zostanie, że rolnik nie stosuje się do warunków kwalifikujących istotnych dla przyznawania pomocy przewidzianych na mocy niniejszego rozporządzenia lub art. 2a rozporządzenia (WE) nr 1259/1999, wówczas płatność lub część płatności przyznanej lub która ma zostać przyznana, w odniesieniu do której warunki kwalifikujące zostały spełnione, podlega zmniejszeniom i wykluczeniom, które zostaną ustanowione zgodnie z procedurą, o której mowa w art. 144 ust. 2 niniejszego rozporządzenia.
            2. Wielkość procentowa zmniejszenia jest stopniowana w zależności od dotkliwości, zasięgu, trwałości i powtarzalności stwierdzonej niezgodności, a nawet może prowadzić do całkowitego wykluczenia z jednego lub kilku systemów pomocowych, które może obowiązywać przez jeden rok lub kilka lat kalendarzowych”.
            Rozporządzenie nr 1973/2004
            12. Motyw 69 rozporządzenia nr 1973/2004 ma brzmienie następujące:
            „Artykuł 143b rozporządzenia […] nr 1782/2003 umożliwia zastąpienie dopłat bezpośrednich jedną dopłatą (tzw. »jednolitą dopłatą [płatnością] obszarową«) w następujących krajach: Republika Czeska, Estonia, Cypr, Łotwa, Litwa, Węgry, Malta, Polska, Słowenia i Słowacja (nowe państwa członkowskie). Zdecydowały się na to następujące państwa: Republika Czeska, Estonia, Cypr, Łotwa, Litwa, Węgry, Polska i Słowacja. Należy zatem ustalić szczegółowe zasady zastosowania programu jednolitych dopłat obszarowych [systemu jednolitej płatności obszarowej]”.
            13. Artykuł 138 tego rozporządzenia stanowi:
            „1. Z wyjątkiem przypadków siły wyższej bądź okoliczności nadzwyczajnych zgodnie z definicją zawartą w art. 72 rozporządzenia (WE) nr 796/2004, jeżeli w wyniku kontroli administracyjnej bądź wizji lokalnej wykryte zostanie, iż ustalona różnica między zadeklarowanym a wyznaczonym obszarem w rozumieniu art. 2 punkt 22 rozporządzenia (WE) nr 796/2004 przekracza 3%, lecz nie więcej niż 30% wyznaczonego obszaru, to kwota, jaka ma być przyznana w ramach programu dopłat za jeden obszar, jest pomniejszana w przedmiotowym roku o dwukrotną wykrytą różnicę.
            Jeżeli ta różnica przekracza 30% wyznaczonego obszaru, za przedmiotowy rok nie przyznaje się żadnej pomocy.
            Jeżeli ta różnica przekracza 50%, rolnik jest wykluczany ponownie z przywileju uzyskania premii do kwoty, która odpowiada różnicy między areałem zadeklarowanym a wyznaczonym. Taka kwota jest odejmowana z wypłat pomocy, do której rolnik jest uprawniony na podstawie wniosków składanych przez niego w ciągu trzech lat kalendarzowych po upływie roku kalendarzowego, w którym wykryto tę różnicę.
            2. Jeżeli różnice między areałem zadeklarowanym a wyznaczonym wynikają z nieścisłości popełnionych umyślnie, to pomoc, do jakiej rolnik byłby uprawniony, nie jest przyznawana za przedmiotowy rok kalendarzowy.
            Ponadto, jeżeli taka różnica przekracza 20% wyznaczonego areału, to rolnik jest wykluczany ponownie z przywileju uzyskania premii do kwoty, która odpowiada różnicy między areałem zadeklarowanym a wyznaczonym. Taka kwota jest odejmowana z wypłat pomocy, do której rolnik jest uprawniony na podstawie wniosków składanych przez niego w trakcie trzech lat kalendarzowych po upływie roku kalendarzowego, w którym wykryto tę różnicę.
            3. Na potrzeby ustalenia areału wyznaczonego w rozumieniu art. 2 punkt 22 rozporządzenia (WE) nr 796/2004 zastosowanie ma art. 143b ust. 5 oraz art. 143b ust. 6 akapit pierwszy rozporządzenia […] nr 1782/2003 oraz art. 137 niniejszego rozporządzenia”.
            Uregulowania polskie
            14. Artykuł 297 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz.U. z 1997 r., nr 88, poz. 553, zwanej dalej „Kodeksem karnym”) przewiduje:
            „Kto, w celu uzyskania dla siebie lub kogo innego, od banku lub jednostki organizacyjnej prowadzącej podobną działalność gospodarczą na podstawie ustawy albo od organu lub instytucji dysponujących środkami publicznymi – kredytu, pożyczki pieniężnej, poręczenia, gwarancji, akredytywy, dotacji, subwencji, potwierdzenia przez bank zobowiązania wynikającego z poręczenia lub z gwarancji lub podobnego świadczenia pieniężnego na określony cel gospodarczy, elektronicznego instrumentu płatniczego lub zamówienia publicznego, przedkłada podrobiony, przerobiony, poświadczający nieprawdę albo nierzetelny dokument albo nierzetelne, pisemne oświadczenie dotyczące okoliczności o istotnym znaczeniu dla uzyskania wymienionego wsparcia finansowego, instrumentu płatniczego lub zamówienia, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5”.
            15. Zgodnie z art. 17 § 1 pkt 7 i 11 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz.U. z 1997 r., nr 89, poz. 555, zwanej dalej „Kodeksem postępowania karnego”):
            „Nie wszczyna się postępowania, a wszczęte umarza, gdy:
            […]
            postępowanie karne co do tego samego czynu tej samej osoby zostało prawomocnie zakończone albo wcześniej wszczęte toczy się,
            […]
            zachodzi inna okoliczność wyłączająca ściganie”.
            Postępowanie przed sądem krajowym i pytanie prejudycjalne
            16. W dniu 16 maja 2005 r. Łukasz Bonda złożył w Biurze Powiatowym Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (zwanym dalej „Biurem”) wniosek o przyznanie jednolitej płatności obszarowej na rok 2005.
            17. We wniosku tym złożył nieprawdziwe oświadczenie dotyczące ilości uprawianych gruntów rolnych i prowadzonych upraw na tych gruntach, zawyżając deklarację dotyczącą powierzchni użytkowanej rolniczo, w której podano 212,78 ha zamiast 113,49 ha.
            18. W dniu 25 czerwca 2006 r. kierownik Biura wydał na podstawie art. 138 ust. 1 rozporządzenia nr 1973/2004 decyzję, w której z jednej strony odmówił przyznania Ł. Bondzie jednolitej płatności obszarowej w 2005 r., z drugiej zaś nałożył na niego sankcję w postaci utraty uprawnień do jednolitej płatności obszarowej w wysokości kwoty odpowiadającej różnicy między powierzchnią rzeczywistą a zadeklarowaną w trzech kolejnych latach następujących po roku, w którym nastąpiło złożenie nieprawdziwego oświadczenia.
            19. Sąd Rejonowy w Goleniowie wyrokiem z dnia 14 lipca 2009 r. skazał Ł. Bondę za popełnienie przestępstwa oszustwa subwencyjnego przewidzianego w art. 297 § 1 Kodeksu karnego, polegającego na tym, że w celu uzyskania dotacji poświadczył nieprawdę co do okoliczności o istotnym znaczeniu dla uzyskania jednolitej płatności obszarowej. Z tego tytułu wymierzono mu karę pozbawienia wolności w wymiarze 8 miesięcy z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres 2 lat, a nadto karę grzywny w rozmiarze 80 stawek dziennych po 20 PLN każda.
            20. Łukasz Bonda wniósł odwołanie od tego wyroku do Sądu Okręgowego w Szczecinie, który uchylił wyrok Sądu Rejonowego w Goleniowie i stwierdził, że postępowanie karne jest niedopuszczalne z tego powodu, iż Ł. Bondzie wymierzono już sankcję o charakterze administracyjnym za ten sam czyn. W konsekwencji sąd ten, opierając się na art. 17 § 1 pkt 11 Kodeksu postępowania karnego, stwierdził niedopuszczalność postępowania i umorzył je wyrokiem z dnia 19 marca 2010 r.
            21. Wyrok ten zaskarżony został kasacją przez Prokuratora Generalnego, który podniósł rażące naruszenie przepisu postępowania zawartego we wspomnianym art. 17 § 1 pkt 11.
            22. Chociaż zdaniem Sądu Najwyższego nie ma wątpliwości, że okoliczności, które doprowadziły do podjęcia środka przewidzianego w art. 138 ust. 1 rozporządzenia nr 1973/2004 wobec Ł. Bondy, są tożsame z tymi, które są przedmiotem orzeczenia karnego, sąd ten uważa jednak, że w zakresie, w jakim orzeczenie o umorzeniu postępowania karnego wszczętego wobec Ł. Bondy opiera się na art. 17 § 1 pkt 11 Kodeksu postępowania karnego, jest ono błędne.
            23. Sąd Najwyższy uważa bowiem, że jedynie art. 17 § 1 pkt 7 Kodeksu postępowania karnego mógłby stanowić prawidłową podstawę prawną zakończenia tego postępowania. W konsekwencji w celu rozstrzygnięcia zawisłego przed nim sporu należy ustalić, czy postępowanie wszczęte przez Biuro można uznać za mające charakter postępowania karnego w rozumieniu tego przepisu. Sąd odsyłający wyjaśnia w tym kontekście, że choć literalna wykładnia tego przepisu prowadzi do negatywnej odpowiedzi na to pytanie, to jednak przepis ten musi być interpretowany w świetle art. 4 ust. 1 protokołu nr 7.
            24. W tych okolicznościach Sąd Najwyższy uważa, że konieczna jest ocena charakteru prawnego sankcji wymierzonej rolnikowi na podstawie art. 138 ust. 1 rozporządzenia nr 1973/2004.
            25. Uznając, że rozstrzygnięcie zawisłego przed nim sporu uzależnione jest od wykładni wspomnianego art. 138, Sąd Najwyższy postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującym pytaniem prejudycjalnym:
            „Jaki jest charakter prawny sankcji przewidzianej w art. 138 [rozporządzenia nr 1973/2004], polegającej na pozbawieniu rolnika dopłat bezpośrednich w kolejnych latach następujących po roku, w którym rolnik złożył nieprawdziwe oświadczenie co do wielkości areału stanowiącego podstawę [jednolitej płatności obszarowej]?”.
            W przedmiocie pytania prejudycjalnego
            26. W swym pytaniu sąd odsyłający zwraca się o ustalenie, czy art. 138 ust. 1 rozporządzenia nr 1973/2004 należy interpretować w ten sposób, że środki przewidziane w akapitach drugim i trzecim tego przepisu, polegające na wykluczeniu rolnika z pomocy w roku, w którym złożył nieprawdziwe oświadczenie co do wielkości kwalifikującego się areału, i na obniżeniu pomocy, do której byłby uprawniony w trzech kolejnych latach kalendarzowych, do kwoty, która odpowiada różnicy między areałem zadeklarowanym a wyznaczonym, stanowią sankcje o charakterze karnym.
            27. W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że Sąd Najwyższy zwraca się do Trybunału o wykładnię art. 138 ust. 1 rozporządzenia nr 1973/2004 z tego względu, że zasada ne bis in idem, ujęta w art. 17 ust. 1 pkt 7 Kodeksu postępowania karnego, może być zastosowana w zawisłym przed nim postępowaniu tylko wtedy, gdy środki przewidziane w tym art. 138 ust. 1 można uznać za sankcje o charakterze karnym.
            28. W tym względzie należy przypomnieć, że Trybunał orzekł już, że sankcje ustanowione w uregulowaniach wspólnej polityki rolnej, takie jak czasowe wykluczenie podmiotu gospodarczego z systemu pomocy, nie mają charakteru karnego (zob. wyroki: z dnia 18 listopada 1987 r. w sprawie 137/85 Maizena i in., Rec. s. 4587, pkt 13; z dnia 27 października 1992 r. w sprawie C-240/90 Niemcy przeciwko Komisji, Rec. s. I-5383, pkt 25; a także z dnia 11 lipca 2002 r. w sprawie C-210/00 Käserei Champignon Hofmeister, Rec. s. I-6453, pkt 43).
            29. Trybunał uznał bowiem, że takie wykluczenia służą zwalczaniu licznych nieprawidłowości popełnianych w ramach pomocy dla rolnictwa, które – powodując istotne obciążenie budżetu Unii – mogą zaszkodzić środkom podejmowanym przez instytucje unijne w dziedzinie rolnictwa w celu stabilizacji rynków, wsparcia poziomu życia rolników i zapewnienia zaopatrzenia konsumentów po odpowiednich cenach (zob. ww. wyrok w sprawie Käserei Champignon Hofmeister, pkt 38).
            30. W uzasadnieniu swej analizy Trybunał stwierdził również, że naruszone normy skierowane są wyłącznie do tych podmiotów gospodarczych, które dobrowolnie zdecydowały się na skorzystanie z systemu pomocy w dziedzinie rolnictwa (zob. ww. wyroki: w sprawie Maizena i in., pkt 13; w sprawie Niemcy przeciwko Komisji, pkt 26; a także w sprawie Käserei Champignon Hofmeister, pkt 41). Dodał, że w ramach unijnego systemu pomocy, w którym pomoc przyznaje się tylko wtedy, gdy jej beneficjent daje pełną gwarancję uczciwości i wiarygodności, sankcja wymierzana w wypadku nieprzestrzegania tych wymogów stanowi specyficzny instrument administracyjny, będący integralną częścią systemu pomocy i służący do zapewnienia prawidłowego zarządzania publicznymi środkami Unii (ww. wyrok w sprawie Käserei Champignon Hofmeister, pkt 41).
            31. Nic nie uzasadnia odmiennej odpowiedzi w odniesieniu do środków przewidzianych w art. 138 ust. 1 akapity drugi i trzeci rozporządzenia nr 1973/2004.
            32. Nie zakwestionowano bowiem, że jedynie wobec podmiotów, które wniosły o skorzystanie z systemu pomocy ustanowionego w rozporządzeniu nr 1973/2004, można zastosować środki przewidziane w art. 138 ust. 1 akapity drugi i trzeci tego rozporządzenia, jeżeli okaże się, że informacje przedstawione przez te podmioty na poparcie ich wniosków są błędne. Ponadto środki te również stanowią specyficzny instrument administracyjny, będący integralną częścią systemu pomocy i służący do zapewnienia prawidłowego zarządzania publicznymi środkami Unii.
            33. W tym kontekście należy dodać, że przede wszystkim z art. 1 rozporządzenia nr 2988/95, ustalającego wspólne zasady prawne we wszystkich obszarach polityki Wspólnot, wynika, iż jakiekolwiek naruszenie przepisów prawa Unii wynikające z działania lub zaniechania ze strony podmiotu gospodarczego, które spowodowało lub mogło spowodować szkodę w ogólnym budżecie Unii lub w budżetach, które są przez nią zarządzane, jest kwalifikowane jako „nieprawidłowość” i prowadzi do stosowania „środków i kar administracyjnych”.
            34. Następnie z art. 5 ust. 1 lit. c) i d) rozporządzenia nr 2988/95 wynika, że całkowite lub częściowe odebranie korzyści przyznanej zgodnie z zasadami wspólnotowymi, nawet jeżeli podmiot gospodarczy bezprawnie korzystał tylko z jej części, jak też wyłączenie bądź wycofanie korzyści za okres po dokonaniu nieprawidłowości stanowią kary administracyjne. Te dwie okoliczności są wymienione w art. 138 ust. 1 rozporządzenia nr 1973/2004.
            35. Wreszcie należy stwierdzić, że o ile art. 6 ust. 1–4 rozporządzenia nr 2988/95 zawiera zasady dotyczące uwzględniania krajowego postępowania karnego w postępowaniu administracyjnym opartym na prawie Unii, o tyle z motywu dziewiątego i art. 6 ust. 5 tego rozporządzenia wynika, że kary administracyjne ustanowione zgodnie z celami wspólnej polityki rolnej stanowią integralną część systemów pomocy; mają własny cel i mogą być stosowane niezależnie od ewentualnych sankcji karnych, jeżeli i w zakresie, w jakim nie są równoważne z tymi karami.
            36. Analiza orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka dotyczącego pojęcia sprawy karnej w rozumieniu art. 4 ust. 1 protokołu nr 7, który to przepis przywołuje sąd odsyłający, nie podważa w niniejszej sprawie administracyjnego charakteru środków przewidzianych art. 138 ust. 1 akapity drugi i trzeci rozporządzenia nr 1973/2004.
            37. Zgodnie z tym orzecznictwem istotne są w tym kontekście trzy kryteria. Pierwszym z nich jest kwalifikacja prawna naruszenia w prawie krajowym, drugim – sam charakter naruszenia, a trzecim – charakter i stopień rygoryzmu sankcji, która grozi zainteresowanemu (zob. w szczególności wyroki Europejskiego Trybunału Praw Człowieka: z dnia 8 czerwca 1976 r. w sprawie Engel i in. przeciwko Holandii, seria A nr 22, §§ 80–82; a także z dnia 10 lutego 2009 r. w sprawie Zolotoukhine przeciwko Rosji, skarga nr 14939/03, §§ 52, 53).
            38. Co się tyczy pierwszego kryterium, należy zaznaczyć, że środki przewidziane w art. 138 ust. 1 rozporządzenia nr 1973/2004 nie są uważane za środki o charakterze karnym w prawie Unii, które w tym wypadku należy zrównać z pojęciem „prawa krajowego” w rozumieniu orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka.
            39. Co się tyczy drugiego kryterium, należy zbadać, czy sankcja nałożona na podmiot ma w szczególności cel represyjny.
            40. W tej sprawie z analizy przeprowadzonej w pkt 28–32 niniejszego wyroku wynika, że środki przewidziane w art. 138 ust. 1 akapity drugi i trzeci rozporządzenia nr 1973/2004 mają być stosowane tylko do podmiotów gospodarczych, które korzystają z systemu pomocy ustanowionego w tym rozporządzeniu, oraz że cel tych środków nie jest represyjny, lecz polega co do istoty na ochronie zarządzania funduszami Unii poprzez czasowe wykluczenie beneficjenta, który złożył nieprawdzie oświadczenia w swoim wniosku o przyznanie pomocy.
            41. Jak podkreśliła rzecznik generalna w pkt 65 opinii, przeciw uznaniu represyjnego charakteru tych środków przemawia również fakt, że zmniejszenie kwoty pomocy, która może zostać wypłacona rolnikowi za lata następujące po roku, w którym nieprawidłowość została stwierdzona, jest uzależnione od złożenia wniosku na te lata. Jeżeli rolnik nie złoży wniosku w następnych latach, sankcja, na którą jest narażony na podstawie art. 138 ust. 1 rozporządzenia nr 1973/2004, jest bezskuteczna. Jest tak samo również wtedy, gdy rolnik ten nie spełnia już warunków przyznania pomocy. Wreszcie może zdarzyć się, że sankcja stanie się w części bezskuteczna, jeżeli kwota pomocy, o którą rolnik może ubiegać się w następnych latach, jest niższa od potrącenia, którego należy z tej kwoty dokonać w wykonaniu środka zmniejszenia pomocy otrzymanej nienależnie.
            42. Wynika stąd, że drugie kryterium wymienione w pkt 37 niniejszego wyroku nie wystarcza do uznania charakteru karnego środków przewidzianych w art. 138 ust. 1 rozporządzenia nr 1973/2004.
            43. Co się tyczy kryterium trzeciego, należy zaznaczyć poza tym, co zostało podkreślone w pkt 41 niniejszego wyroku, że jedynym skutkiem sankcji przewidzianych w art. 138 ust. 1 akapity drugi i trzeci rozporządzenia nr 1973/2004 jest pozbawienie zainteresowanego rolnika perspektywy uzyskania pomocy.
            44. Stąd nie można zrównać wspomnianych sankcji z sankcją o charakterze karnym na podstawie trzeciego z kryteriów wymienionych w pkt 37 niniejszego wyroku.
            45. Z całości powyższych rozważań wynika, że cechy sankcji przewidzianych w art. 138 ust. 1 rozporządzenia nr 1973/2004 nie pozwalają uznać, iż należy zakwalifikować je jako sankcje o charakterze karnym.
            46. W konsekwencji na zadane pytanie należy odpowiedzieć, że art. 138 ust. 1 rozporządzenia nr 1973/2004 należy interpretować w ten sposób, że środki przewidziane w akapicie drugim i trzecim tego przepisu, polegające na wykluczeniu rolnika z pomocy w roku, w którym złożył nieprawdziwe oświadczenie co do wielkości kwalifikującego się areału, i na obniżeniu pomocy, do której byłby uprawniony w trzech kolejnych latach kalendarzowych, do kwoty, która odpowiada różnicy między areałem zadeklarowanym a wyznaczonym, nie stanowią sankcji o charakterze karnym.
            W przedmiocie kosztów
            47. Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed tym sądem, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż poniesione przez strony postępowania przed sądem krajowym, nie podlegają zwrotowi.

            Sentencja
            Z powyższych względów Trybunał (wielka izba) orzeka, co następuje:
            Artykuł 138 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1973/2004 z dnia 29 października 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1782/2003 w sprawie systemów wsparcia przewidzianych w tytułach IV i IVa tego rozporządzenia oraz wykorzystania gruntów zarezerwowanych do produkcji surowców należy interpretować w ten sposób, że środki przewidziane w akapitach drugim i trzecim tego przepisu, polegające na wykluczeniu rolnika z pomocy w roku, w którym złożył nieprawdziwe oświadczenie co do wielkości kwalifikującego się areału, i na obniżeniu pomocy, do której byłby uprawniony w trzech kolejnych latach kalendarzowych, do kwoty, która odpowiada różnicy między areałem zadeklarowanym a wyznaczonym, nie stanowią sankcji o charakterze karnym.


title: Wyrok Trybunału (szósta izba) z dnia 12 stycznia 2006 r. # Komisja Wspólnot Europejskich przeciwko Rebublice Włoskiej. # Uchybienie zobowiązaniom Państwa Członkowskiego - Jakość otaczającego powietrza - Określenie wartości dopuszczalnych. # Sprawa C-139/04.

text:
      Wyrok Trybunału (szósta izba) z dnia 12 stycznia 2006 r. – Komisja przeciwko Włochom
      (sprawa C‑139/04)
      Uchybienie zobowiązaniom państwa członkowskiego – Jakość otaczającego powietrza – Określenie wartości dopuszczalnych
      Skarga o stwierdzenie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego – Badanie zasadności przez Trybunał – Sytuacja, jaką należy wziąć pod uwagę – Sytuacja w chwili upływu terminu wyznaczonego w uzasadnionej opinii (art. 226 WE) (por. pkt 13)
      Przedmiot:

         Uchybienie zobowiązaniom państwa członkowskiego – Naruszenie art. 11 dyrektywy Rady 1996/62/WE z dnia 27 września 1996 r.
                  w sprawie oceny i zarządzania jakością otaczającego powietrza (Dz.U. L 296, str. 55) w związku z art. 4 ust. 1 tej dyrektywy,
                  jak również dyrektywy Rady 1999/30/WE z dnia 22 kwietnia 1999 r. odnoszącą się do wartości dopuszczalnych dla dwutlenku siarki,
                  dwutlenku azotu i tlenków azotu oraz pyłu i ołowiu w otaczającym powietrzu (Dz.U. L 163, str. 41)

            Sentencja:

                  Nie przekazując Komisji Wspólnot Europejskich wszelkich wymaganych informacji za rok 2001 dotyczących substancji regulowanych
                     dyrektywą Rady 1999/30/WE z dnia 22 kwietnia 1999 r. odnoszącą się do wartości dopuszczalnych dla dwutlenku siarki, dwutlenku
                     azotu i tlenków azotu oraz pyłu i ołowiu w otaczającym powietrzu zgodnie z art. 11 ust. 1 lit. a), ppkt i) i ii) oraz lit. b)
                     dyrektywy Rady 96/62/WE z dnia 27 września 1996 r. w sprawie oceny i zarządzania jakością otaczającego powietrza, Republika
                     Włoska uchybiła zobowiązaniom, które na niej ciążą na mocy art. 11 dyrektywy 96/62 w związku z art. 4 ust. 1 tej dyrektywy,
                     jak również dyrektywy 1999/30 i art. 1 decyzji Komisji 2001/839/WE z dnia 8 listopada 2001 r. określającej kwestionariusz
                     służący rocznym deklaracjom dotyczącym oceny jakości otaczającego powietrza na podstawie dyrektyw 96/62 i 1999/30.

                  Republika Włoska zostaje obciążona kosztami postępowania.


Wyrok Trybunału (piąta izba) z dnia 11 czerwca 1986 r. # Ferriere San Carlo SpA przeciwko Komisji Wspólnot Europejskich. # Sprawa 235/82 rév.


title: Wyrok Trybunału (szósta izba) z dnia 11 listopada 2015 r.#Kathleen Greenfield przeciwko The Care Bureau Ltd.#Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Employment Tribunal Birmingham.#Odesłanie prejudycjalne – Polityka społeczna – Porozumienie ramowe w sprawie pracy w niepełnym wymiarze godzin – Organizacja czasu pracy – Dyrektywa 2003/88/WE – Prawo do corocznego płatnego urlopu – Obliczanie wymiaru urlopu w przypadku zwiększenia wymiaru czasu pracy – Wykładnia zasady pro rata temporis.#Sprawa C-219/14.

text:
         WYROK TRYBUNAŁU (szósta izba)
      z dnia 11 listopada 2015 r. (
            *
         )
      „Odesłanie prejudycjalne — Polityka społeczna — Porozumienie ramowe w sprawie pracy w niepełnym wymiarze godzin — Organizacja czasu pracy — Dyrektywa 2003/88/WE — Prawo do corocznego płatnego urlopu wypoczynkowego — Obliczanie wymiaru urlopu w przypadku zwiększenia wymiaru czasu pracy — Wykładnia zasady pro rata temporis”
      W sprawie C‑219/14
      mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Employment Tribunal Birmingham (Zjednoczone Królestwo) postanowieniem z dnia 23 kwietnia 2014 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 6 maja 2014 r., w postępowaniu:

         Kathleen Greenfield

      przeciwko

         The Care Bureau Ltd,

      TRYBUNAŁ (szósta izba),
      w składzie F. Biltgen (sprawozdawca), prezes dziesiątej izby, pełniący obowiązki prezesa szóstej izby, A. Borg Barthet i S. Rodin, sędziowie,
      rzecznik generalny: M. Szpunar,
      sekretarz: L. Hewlett, administrator,
      uwzględniając pisemny etap postępowania i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 17 września 2015 r.,
      rozważywszy uwagi przedstawione:

               —

               w imieniu The Care Bureau Ltd przez I. Pettifera, solicitor,

               —

               w imieniu rządu Zjednoczonego Królestwa przez L. Christiego, działającego w charakterze pełnomocnika, wspieranego przez G. Facennę, barrister,

               —

               w imieniu rządu hiszpańskiego przez A. Gavelę Llopis, działającą w charakterze pełnomocnika,

               —

               w imieniu rządu niderlandzkiego przez M. Bulterman i M. de Ree, działające w charakterze pełnomocników,

               —

               w imieniu rządu polskiego przez B. Majczynę, działającego w charakterze pełnomocnika,

               —

               w imieniu Komisji Europejskiej przez M. van Beeka i J. Enegrena, działających w charakterze pełnomocników,

         podjąwszy, po wysłuchaniu rzecznika generalnego, decyzję o rozstrzygnięciu sprawy bez opinii,
      wydaje następujący

         Wyrok

               1

               Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni klauzuli 4 pkt 2 Porozumienia ramowego w sprawie pracy w niepełnym wymiarze godzin, zawartego w dniu 6 czerwca 1997 r. (zwanego dalej „porozumieniem ramowym”), znajdującego się w załączniku do dyrektywy Rady 97/81/WE z dnia 15 grudnia 1997 r. dotyczącej Porozumienia ramowego dotyczącego pracy w niepełnym wymiarze godzin zawartego przez Europejską Unię Konfederacji Przemysłowych i Pracodawców (UNICE), Europejskie Centrum Przedsiębiorstw Publicznych (CEEP) oraz Europejską Konfederację Związków Zawodowych (ETUC) (Dz.U. 1998, L 14, s. 9 – wyd. spec. w jęz. polskim, rozdz. 5, t. 3, s. 267), zmienionej dyrektywą Rady 98/23/WE z dnia 7 kwietnia 1998 r. (Dz.U. L 131, s. 10 – wyd. spec. w jęz. polskim, rozdz. 5, t. 3, s. 278), oraz art. 7 dyrektywy 2003/88/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 4 listopada 2003 r. dotyczącej niektórych aspektów organizacji czasu pracy (Dz.U. L 299, s. 9 – wyd. spec. w jęz. polskim, rozdz. 5, t. 4, s. 381).

               2

               Wniosek ten został złożony w ramach sporu pomiędzy K. Greenfield a The Care Bureau Ltd (zwanym dalej „Care”) w przedmiocie obliczenia wysokości ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany coroczny płatny urlop wypoczynkowy, do którego K. Greenfield uważa się za uprawnioną w następstwie zakończenia jej umowy o pracę.

         Ramy prawne

         Prawo Unii

               3

               Klauzula 4 porozumienia ramowego, zatytułowana „Zasada niedyskryminacji”, stanowi:

                        „1.

                        W odniesieniu do warunków zatrudnienia pracownicy zatrudnieni w niepełnym wymiarze godzin [czasu pracy] nie mogą być traktowani w mniej korzystny sposób niż porównywalni pracownicy zatrudnieni w pełnym wymiarze godzin [czasu pracy] jedynie z tytułu [powodu] zatrudnienia w niepełnym wymiarze godzin [czasu pracy], o ile odmienne traktowanie nie znajduje uzasadnienia w przyczynach o charakterze obiektywnym.

                        2.

                        Gdzie to stosowne, stosuje się zasadę pro rata temporis.

                  […]”.

               4

               Klauzula 6 pkt 1 porozumienia ramowego przewiduje:

               5

               Zgodnie z motywem 5 dyrektywy 2003/88:

               6

               Artykuł 7 dyrektywy 2003/88, zatytułowany „Urlop roczny [Coroczny urlop wypoczynkowy]”, ma następującą treść:
               „1.   Państwa członkowskie przyjmują niezbędne środki w celu zapewnienia, by każdy pracownik był uprawniony do corocznego płatnego urlopu [wypoczynkowego] w wymiarze co najmniej czterech tygodni, zgodnie z warunkami uprawniającymi i przyznającymi mu taki urlop, przewidzianymi w ustawodawstwie krajowym i/lub w praktyce krajowej.
               2.   Minimalny okres corocznego płatnego urlopu [wypoczynkowego] nie może być zastąpiony wypłatą ekwiwalentu pieniężnego, z wyjątkiem przypadku gdy stosunek pracy ulega rozwiązaniu [zakończeniu]”.

               7

               Artykuł 15 tej dyrektywy, zatytułowany „Bardziej korzystne przepisy”, stanowi:
               „Niniejsza dyrektywa nie wpływa na prawo państwa członkowskiego do stosowania lub wprowadzenia bardziej korzystnych przepisów ustawowych, wykonawczych lub administracyjnych w odniesieniu do ochrony zdrowia i bezpieczeństwa pracowników lub na prawo do ułatwiania lub zezwalania na stosowanie układów zbiorowych lub porozumień zawartych między partnerami społecznymi, które są bardziej korzystne dla ochrony zdrowia i bezpieczeństwa pracowników”.

               8

               Artykuł 17 dyrektywy 2003/88 przewiduje, że państwa członkowskie mogą stosować odstępstwa od niektórych przepisów tej dyrektywy. Nie ma jednak możliwości zastosowania odstępstwa w przypadku art. 7 wspomnianej dyrektywy.

         Prawo Zjednoczonego Królestwa

               9

               Working Time Regulations 1998 (SI 1998/1833), zmienione rozporządzeniem Working Time (Amendment) Regulations 2007 (SI 2007/2079) (zwane dalej „rozporządzeniem w sprawie organizacji czasu pracy”), przewiduje w art. 13, dotyczącym prawa do corocznego urlopu wypoczynkowego:

                        „1)

                        Z zastrzeżeniem ust. 5, pracownikowi przysługuje prawo do corocznego płatnego urlopu w wymiarze co najmniej czterech tygodni w każdym roku referencyjnym.

                  […]

                        5)

                        Kiedy data rozpoczęcia świadczenia pracy przez pracownika jest datą późniejszą w stosunku do daty rozpoczęcia (zgodnie z właściwą umową) jego pierwszego roku referencyjnego, urlop, do którego pracownikowi temu przysługuje prawo w tym roku referencyjnym, stanowi część okresu, o którym mowa w [ust. 1], proporcjonalną do części tego roku referencyjnego, jaka pozostaje w dniu rozpoczęcia świadczenia pracy przez pracownika”.

               10

               Artykuł 13a Working Time Regulations przewiduje:
               „1)   Z zastrzeżeniem art. 26a ust. 3 i 5, pracownikowi przysługuje w każdy roku referencyjnym urlop w dodatkowym wymiarze określonym zgodnie z ust. 2.
               2)   Dodatkowy wymiar urlopu, o którym mowa w ust. 1, wynosi:

                        a)

                        w trakcie każdego roku referencyjnego rozpoczynającego się nie wcześniej aniżeli w dniu 1 października 2007, lecz przed dniem 1 kwietnia 2008 r.: 0,8 tygodnia;

                        b)

                        w trakcie roku referencyjnego rozpoczynającego się przed dniem 1 października 2007 r.: ułamek 0,8 tygodnia, proporcjonalny do okresu roku rozpoczynającego się w dniu 1 października 2007 r., a upływającego z końcem owego roku referencyjnego;

                        c)

                        w trakcie każdego roku referencyjnego rozpoczynającego się w dniu 1 kwietnia 2008 r.: 0,8 tygodnia;

                        d)

                        w trakcie każdego roku referencyjnego rozpoczynającego się po dniu 1 kwietnia 2008 r., lecz przed dniem 1 kwietnia 2009 r.: 0,8 tygodnia i dodatkowy ułamek 0,8 tygodnia, proporcjonalny do okresu roku rozpoczynającego się w dniu 1 kwietnia 2009 r., a upływającego z końcem owego roku referencyjnego;

                        e)

                        w trakcie każdego roku referencyjnego rozpoczynającego się nie wcześniej aniżeli w dniu 1 kwietnia 2009 r.: 1,6 tygodnia.

                  3)   Łączny wymiar uprawnień przewidzianych w ust. 2 i w art. 13 ust. 1 nie może przekraczać 28 dni.
               4)   Dla celów niniejszego artykułu rok referencyjny pracownika rozpoczyna się w tym samym momencie co rok referencyjny pracownika dla celów art. 13.
               5)   Kiedy data rozpoczęcia świadczenia pracy przez pracownika jest datą późniejszą w stosunku do daty rozpoczęcia jego pierwszego roku referencyjnego, dodatkowy urlop, do którego pracownikowi temu przysługuje prawo w tym roku referencyjnym, stanowi część okresu, o którym mowa w ust. 2, proporcjonalną do okresu tego roku referencyjnego, jaki pozostaje w dniu rozpoczęcia świadczenia pracy.
               […]”.

               11

               Zgodnie z brzmieniem art. 14 Working Time Regulations:
               „1)   Niniejszy artykuł stosuje się:

                        a)

                        jeśli umowa pracy z pracownikiem przestaje obowiązywać w trakcie roku referencyjnego pracownika i

                        b)

                        jeśli w chwili zakończenia okresu obowiązywania umowy o pracę stosunek wymiaru urlopu wykorzystanego przez pracownika do wymiaru urlopu, do którego był on uprawniony zgodnie z [art. 13 i 13a] w oparciu o rok referencyjny, jest różny od części roku referencyjnego, która już upłynęła.

                  2)   Jeśli część urlopu, z którego skorzystał pracownik, jest mniejsza niż część roku referencyjnego, jaka upłynęła, pracodawca może wypłacić pracownikowi ekwiwalent pieniężny za niewykorzystany płatny urlop zgodnie z ust. 3.
               3)   Należnym zgodnie z ust. 2 ekwiwalentem pieniężnym jest:

                        a)

                        kwota przewidziana dla celów stosowania niniejszego artykułu przez układ zbiorowy pracy albo,

                        b)

                        wobec braku mających zastosowanie postanowień układu zbiorowego pracy, suma równa kwocie, która powinna była być należna pracownikowi na podstawie art. 16 w odniesieniu do okresu urlopu obliczonego zgodnie z formułą (A × B) – C, gdzie A oznacza wymiar urlopu, do którego pracownik jest uprawniony na podstawie [art. 13 i 13a], B oznacza ułamek roku referencyjnego, który upłynął przed datą końcową obowiązywania umowy, a C oznacza wymiar urlopu wykorzystany przez pracownika pomiędzy początkiem roku referencyjnego a datą końcową obowiązywania umowy.

                  4)   Specyficzny układ zbiorowy może przewidywać, że gdy ułamek wymiaru urlopu wykorzystany przez pracownika przewyższa ułamek roku referencyjnego, który upłynął, pracownik rekompensuje to pracodawcy za pomocą ekwiwalentu pieniężnego, świadczenia dodatkowej pracy bądź w inny sposób”.

         Postępowanie główne i pytania prejudycjalne

               12

               Kathleen Greenfield została zatrudniona przez Care począwszy od dnia 15 czerwca 2009 r. Pracowała ona w oparciu o umowę o pracę, w której wymiar czasu pracy oraz dni świadczenia pracy były różne w każdym tygodniu. Wysokość wynagrodzenia tygodniowego ulegała zmianom w zależności od liczby przepracowanych dni i godzin.

               13

               Zgodnie z prawem Zjednoczonego Królestwa i ze wspomnianą umową o pracę miała ona prawo do 5,6 tygodnia urlopu wypoczynkowego rocznie. Rok referencyjny stanowiący punkt odniesienia dla obliczania wymiaru corocznego urlopu rozpoczął się z dniem 15 czerwca.

               14

               Kathleen Greenfield odeszła z pracy w Care w dniu 28 maja 2013 r. Bezsporne jest, że w ostatnim roku referencyjnym skorzystała z łącznie siedmiu dni corocznego płatnego urlopu wypoczynkowego. Przepracowała łącznie 1729,5 godziny i skorzystała z płatnego urlopu wypoczynkowego w łącznym wymiarze 62,84 godziny.

               15

               Kathleen Greenfield skorzystała ze wskazanych siedmiu dni corocznego płatnego urlopu wypoczynkowego w lipcu 2012 r. W okresie 12 tygodni bezpośrednio poprzedzających ten urlop pracowała w rytmie jednego dnia tygodniowo.

               16

               Począwszy od sierpnia 2012 r. K. Greenfield zaczęła pracować w rytmie 12 dni pracujących i dwóch dni wolnych, wykorzystywanych w co drugi weekend. Rytm ten odpowiadał średniej wynoszącej 41,4 godziny pracy tygodniowo. Zgodnie z umową zawartą z Care wszystkie godziny pracy K. Greenfield, łącznie z nadgodzinami, miały być uwzględniane na potrzeby obliczenia wymiaru prawa do corocznego płatnego urlopu wypoczynkowego zainteresowanej.

               17

               W listopadzie 2012 r. K. Greenfield wystąpiła z wnioskiem o tydzień płatnego urlopu wypoczynkowego. Care poinformowała ją, że w związku z urlopem, który K. Greenfield wykorzystała w okresie między czerwcem i lipcem 2012 r., wyczerpała ona przysługujące jej prawo do corocznego płatnego urlopu wypoczynkowego. Care wyjaśniła, że wymiar płatnego urlopu wypoczynkowego jest obliczany w momencie wykorzystania urlopu na podstawie rytmu pracy obowiązującego w ciągu ostatnich 12 tygodniach pracy poprzedzających skorzystanie z urlopu. Jako że K. Greenfield wykorzystała urlop w momencie, gdy jej rytm pracy wynosił jeden dzień tygodniowo, Care uznała, że K. Greenfield wykorzystała w związku z tym ekwiwalent siedmiu tygodni płatnego urlopu wypoczynkowego i wyczerpała tym samym przysługujące jej prawo do corocznego płatnego urlopu wypoczynkowego.

               18

               Kathleen Greenfield, uznawszy, że przysługuje jej prawo do ekwiwalentu za niewykorzystany płatny urlop wypoczynkowy, pozwała pracodawcę przed Employment Tribunal Birmingham (sąd pracy w Birmingham), który uwzględnił jej żądanie.

               19

               Pismem z dnia 29 sierpnia 2013 r. Care wystąpiła do Employment Tribunal Birmingham z wnioskiem o przedstawienie przez sąd pisemnego uzasadnienia. Pismem z dnia 8 października 2013 r. Employment Tribunal Birmingham przedstawił propozycję ponownego rozpatrzenia sprawy, uznając, że sytuacja prawna jest dostatecznie niejasna, by wystąpić do Trybunału z wnioskiem o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym. Po przedstawieniu przez strony uwag na piśmie Employment Tribunal Birmingham uznał jednak, że nie zachodziła potrzeba wystąpienia z takim wnioskiem, i przedstawił pisemne uzasadnienie swojego orzeczenia.

               20

               W apelacji z dnia 19 grudnia 2013 r. Care wniosła środek odwoławczy od tego wyroku do Employment Appeal Tribunal (apelacyjnego sądu pracy w Birmingham), który postanowił zawiesić postępowanie w oczekiwaniu na decyzję Employment Tribunal Birmingham.

               21

               W międzyczasie pismem z dnia 12 grudnia 2013 r. Care wniosła bowiem do Employment Tribunal Birmingham o ponowne rozpatrzenie sprawy. Employment Tribunal Birmingham uwzględnił ten wniosek na rozprawie w dniu 24 lutego 2014 r. i uchylił swój wcześniejszy wyrok z jednej strony w związku z matematycznym błędem, a z drugiej strony w celu wystąpienia z wnioskiem o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym do Trybunału.

               22

               Kathleen Greenfield podnosi przed Employment Tribunal Birmingham, że prawo krajowe – w związku z prawem Unii – ustanawia obowiązek ponownego obliczenia i dostosowania nabytego i wykorzystanego wymiaru urlopu z mocą wsteczną w następstwie zwiększenia wymiaru czasu pracy, na przykład przy przejściu z niepełnego wymiaru czasu pracy na wymiar pełny, w celu zapewnienia jego proporcjonalności względem nowego wymiaru czasu pracy, a nie względem liczby godzin pracy przepracowanych w chwili skorzystania z urlopu.

               23

               Care twierdzi, że prawo Unii nie przewiduje takiej możliwości dokonania nowego obliczenia i że w związku z tym państwa członkowskie nie są zobowiązane do wprowadzenia mechanizmu dostosowania wymiaru urlopu do prawa krajowego.

               24

               Employment Tribunal Birmingham, powziąwszy wątpliwości dotyczące wykładni prawa Unii, jakiej należy dokonać w zawisłej przed nim sprawie, postanowił zawiesić postępowanie i przedstawić następujące pytania prejudycjalne:

                        „1)

                        Czy zasadę pro rata temporis, ustanowioną w klauzuli 4 pkt 2 porozumienia ramowego [dotyczącego pracy w niepełnym wymiarze godzin], należy interpretować w ten sposób, że wymaga ona, aby przepis prawa krajowego (taki jak art. 13, 13a i 14 Working Time Regulations [rozporządzenia w sprawie organizacji czasu pracy]) skutkował tym, iż w sytuacji zwiększenia wymiaru czasu pracy pracownika wymiar już nabytego prawa do urlopu musi zostać proporcjonalnie dostosowany do nowego wymiaru czasu pracy, tak że pracownik, który zwiększył swój wymiar czasu pracy, byłby uprawniony do skorzystania z nabytego prawa do urlopu, którego wymiar zostaje ponownie obliczony stosownie do większego wymiaru czasu pracy?

                        2)

                        Czy klauzulę 4 pkt 2 porozumienia ramowego lub art. 7 dyrektywy 2003/88 pracy należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie temu, aby przepis prawa krajowego (taki jak art. 13, 13a i 14 Working Time Regulations) skutkował tym, iż w sytuacji zwiększenia wymiaru czasu pracy pracownika wymiar już nabytego prawa do urlopu musi zostać proporcjonalnie dostosowany do nowego wymiaru czasu pracy, tak że pracownik, który zwiększył swój wymiar czasu pracy, byłby uprawniony do skorzystania z nabytego prawa do urlopu, którego wymiar zostaje ponownie obliczony stosownie do nowego wymiaru czasu pracy?

                        3)

                        W przypadku udzielenia na pytania pierwsze lub drugie odpowiedzi twierdzącej: czy ponowne obliczenie wymiaru urlopu dotyczy tylko tej części roku stanowiącego punkt odniesienia dla obliczenia wymiaru corocznego urlopu, w którym pracownik pracował w większym wymiarze czasu pracy, czy też jakiegoś innego okresu?

                        4)

                        Czy przy obliczaniu wymiaru urlopu wykorzystanego przez pracownika klauzulę 4 pkt 2 porozumienia ramowego lub art. 7 dyrektywy 2003/88 należy interpretować w ten sposób, że wymagają one, aby przepis prawa krajowego (taki jak art. 13, 13a i 14 Working Time Regulations) skutkował przyjęciem innej metody w kontekście obliczania ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany coroczny płatny urlop wypoczynkowy w przypadku zakończenia stosunku pracy i w kontekście obliczania salda corocznego urlopu wypoczynkowego w przypadku pozostania przez pracownika w stosunku zatrudnienia [pracy]?

                        5)

                        W przypadku udzielenia na pytanie czwarte odpowiedzi twierdzącej: jaką różnicę w metodzie należy przyjąć?”.

         W przedmiocie pytań prejudycjalnych

         W przedmiocie pytań od pierwszego do trzeciego

               25

               Poprzez swoje pytania od pierwszego do trzeciego, które należy zbadać łącznie, sąd odsyłający pragnie w istocie ustalić, czy klauzula 4 pkt 2 porozumienia ramowego i art. 7 dyrektywy 2003/88 należy interpretować w ten sposób, że w przypadku zwiększenia wymiaru czasu pracy pracownika państwa członkowskie są zobowiązane przewidzieć ponowne obliczenie wymiaru już nabytego i ewentualnie już wykorzystanego prawa do corocznego płatnego urlopu wypoczynkowego, w odpowiednim wypadku z mocą wsteczną, stosownie do nowego wymiaru czasu pracy owego pracownika – względnie że zakazuje im się wprowadzenia takiego uregulowania – a w przypadku gdyby należało dokonać ponownego obliczenia, czy dotyczy ono jedynie okresu, w którym wymiar czasu pracy pracownika został zwiększony, czy też całego okresu referencyjnego.

               26

               W tym względzie należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału prawo każdego pracownika do corocznego płatnego urlopu wypoczynkowego musi zostać uznane za zasadę prawa socjalnego Unii o szczególnej wadze, od której to zasady nie może być odstępstw i której wprowadzenie w życie przez właściwe władze krajowe może zostać dokonane tylko w wyraźnie wytyczonych granicach (zob. w szczególności wyroki: BECTU, C‑173/99, EU:C:2001:356, pkt 43; Zentralbetriebsrat der Landeskrankenhäuser Tirols, C‑486/08, EU:C:2010:215, pkt 28).

               27

               Podobnie Trybunał wielokrotnie orzekał, że prawo każdego pracownika do corocznego płatnego urlopu wypoczynkowego – jako zasada prawa socjalnego Unii – zostało wprost zapisane w art. 31 ust. 2 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej, która na podstawie art. 6 ust. 1 TUE posiada tę samą moc prawną co traktaty (zob. w szczególności wyrok Heimann i Toltschin, C‑229/11 i C‑230/11, EU:C:2012:693, pkt 22 i przytoczone tam orzecznictwo).

               28

               Z powyższego orzecznictwa wynika ponadto, że prawa do corocznego płatnego urlopu wypoczynkowego nie można interpretować w sposób zawężający (zob. w szczególności wyroki: Zentralbetriebsrat der Landeskrankenhäuser Tirols, C‑486/08, EU:C:2010:215, pkt 29; a także Heimann i Toltschin, C‑229/11 i C‑230/11, EU:C:2012:693, pkt 23 i przytoczone tam orzecznictwo).

               29

               Bezsporne jest poza tym, że celem corocznego płatnego urlopu wypoczynkowego jest umożliwienie pracownikowi odpoczynku od zadań wyznaczonych mu w umowie o pracę (wyrok KHS, C‑214/10, EU:C:2011:761, pkt 31). W związku z tym prawo do corocznego płatnego urlopu wypoczynkowego powstaje, a jego wymiar powinien być obliczany w odniesieniu do rytmu pracy przewidzianego w umowie o pracę.

               30

               Jeżeli chodzi, po pierwsze, o podstawową jednostkę czasu, w oparciu o którą takie obliczenie ma zostać dokonane, należy stwierdzić, że jednostką przyjętą przez dyrektywę 2003/88 w kontekście maksymalnego limitu tygodniowego czasu pracy jest „godzina”.

               31

               Ponadto, co wynika z motywu 5 dyrektywy 2003/88, prawodawca Unii Europejskiej uważa, że używana w owej dyrektywie koncepcja odpoczynku, a w szczególności corocznego odpoczynku, musi być wyrażona w dniach, godzinach lub ich częściach.

               32

               Wynika z tego, że obliczenia minimalnego wymiaru corocznego płatnego urlopu wypoczynkowego w rozumieniu dyrektywy 2003/88 należy dokonywać w oparciu o dni, godziny, części dni lub części godzin pracy wykonanej i przewidzianej w umowie o pracę.

               33

               Jeżeli chodzi, po drugie, o okres pracy, w oparciu o który powstaje prawo do corocznego płatnego urlopu wypoczynkowego, i o ewentualne konsekwencje, jakie modyfikacja rytmu pracy dotycząca liczby przepracowanych godzin może – bądź musi – mieć z jednej strony dla wymiaru już nabytego wymiaru urlopu, a z drugiej strony dla wykonywania tych praw w czasie, należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem wykorzystanie corocznego urlopu wypoczynkowego w okresie późniejszym niż okres, w którym prawo to powstało, nie ma żadnego związku z wymiarem czasu pracy przepracowanym przez pracownika w tym późniejszym okresie (wyrok Zentralbetriebsrat der Landeskrankenhäuser Tirols, C‑486/08, EU:C:2010:215, pkt 32).

               34

               Trybunał orzekł już również, że zmiana, a w szczególności zmniejszenie wymiaru czasu pracy przy przejściu z zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy na zatrudnienie w niepełnym wymiarze czasu pracy, nie może spowodować zmniejszenia wymiaru prawa do corocznego urlopu, które pracownik nabył w trakcie okresu pracy w pełnym wymiarze czasu pracy (wyrok Zentralbetriebsrat der Landeskrankenhäuser Tirols, C‑486/08, EU:C:2010:215, pkt 32; postanowienie Brandes, C‑415/12, EU:C:2013:398, pkt 30).

               35

               Wynika z tego, że jeżeli chodzi o nabycie prawa do corocznego płatnego urlopu wypoczynkowego, należy rozróżnić okresy, w których pracownik pracował w innym rytmie pracy, ponieważ liczba jednostek corocznego urlopu wypoczynkowego nabyta w odniesieniu do liczby przepracowanych jednostek pracy musi być obliczana dla każdego z tych okresów osobno.

               36

               Wniosku tego nie podważa zastosowanie zasady pro rata temporis przewidzianej w klauzuli 4 pkt 2 porozumienia ramowego.

               37

               O ile prawdą jest bowiem, co orzekł już Trybunał, że stosowanie tej zasady jest właściwe w kontekście przyznania corocznego urlopu za okres zatrudnienia w niepełnym wymiarze czasu pracy, ponieważ dla takiego okresu zmniejszenie wymiaru prawa do corocznego urlopu wypoczynkowego w stosunku do urlopu przyznanego za okres zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy jest uzasadnione obiektywnymi powodami, o tyle jednak zasada ta nie może być stosowana ex post w kontekście prawa do corocznego urlopu wypoczynkowego nabytego w okresie pracy w pełnym wymiarze czasu pracy.

               38

               Jeśli jednak postanowienia klauzuli 4 pkt 2 porozumienia ramowego oraz art. 7 dyrektywy 2003/88 nie wymagają zatem, by państwa członkowskie dokonywały ponownego obliczenia wymiaru już nabytego prawa do corocznego urlopu, gdy pracownik zwiększy swój wymiar czasu pracy, to nie stoją one również na przeszkodzie przyjęciu przez państwa członkowskie przepisów korzystniejszych dla pracownika i przystąpieniu do takiego ponownego obliczenia.

               39

               Jak wynika bowiem z klauzuli 6 pkt 1 porozumienia ramowego oraz art. 15 dyrektywy 2003/88, owe dwa akty, które ustanawiają jedynie minimalną ochronę niektórych praw pracowników, nie uszczuplają kompetencji państw członkowskich oraz partnerów społecznych w zakresie stosowania lub wprowadzania przepisów korzystniejszych dla pracowników i przewidzenia ponownego obliczenia wymiaru corocznego płatnego urlopu wypoczynkowego.

               40

               Należy dodać, że rozróżnienie, jakiego należy dokonać pomiędzy różnymi rytmami pracy na potrzeby nabycia prawa do corocznego płatnego urlopu wypoczynkowego, nie ma jednakże wpływu na wykonywanie praw nabytych. Jak wynika z orzecznictwa, urlop nabyty w roku referencyjnym może zostać wykorzystany w roku późniejszym i uzyskany czas wypoczynku nie traci swego pozytywnego oddziaływania na bezpieczeństwo i zdrowie pracownika, gdy zostaje wykorzystany nie w okresie, w którym został nabyty i w którym pracownik pracował w pełnym wymiarze czasu pracy, lecz w późniejszym okresie, w którym pracownik pracował w niepełnym wymiarze czasu pracy (zob. w szczególności wyroki: Federatie Nederlandse Vakbeweging, C‑124/05, EU:C:2006:244, pkt 30; KHS, C‑214/10, EU:C:2011:761, pkt 32).

               41

               Ten sam wniosek narzuca się a fortiori, gdy urlop został wykorzystany nie w okresie, w którym został uzyskany i w którym pracownik pracował w niepełnym wymiarze czasu pracy, lecz w okresie późniejszym, w którym pracownik pracował w pełnym wymiarze czasu pracy.

               42

               Po trzecie, jeżeli chodzi o okres, do którego miałoby się odnosić ponowne obliczenie wymiaru corocznego płatnego urlopu wypoczynkowego, gdy – tak jak w postępowaniu głównym – pracownik, który nabył prawo do corocznego płatnego urlopu wypoczynkowego w okresie pracy w niepełnym wymiarze czasu pracy, zwiększa wymiar czasu pracy i pracuje w pełnym wymiarze czasu pracy, należy wskazać, że jak wynika z pkt 35 niniejszego wyroku, liczbę jednostek corocznego odpoczynku nabytych w stosunku do liczby jednostek wykonanej pracy należy obliczyć dla każdego okresu osobno.

               43

               W sytuacji takiej jak ta zaistniała w postępowaniu głównym prawo Unii wymaga zatem, by dokonano ponownego obliczenia wymiaru corocznego płatnego urlopu wypoczynkowego jedynie w odniesieniu do okresu pracy, w którym pracownik zwiększył liczbę świadczonych godzin pracy. Jednostki corocznego płatnego urlopu wypoczynkowego wykorzystane w okresie pracy w niepełnym wymiarze czasu pracy, które wykraczały poza nabyty w tymże okresie wymiar corocznego płatnego urlopu wypoczynkowego, należy odliczyć od wymiaru uprawnień nowo nabytych w okresie pracy, w którym pracownik zwiększył swój wymiar czasu pracy.

               44

               W świetle całokształtu powyższych rozważań na pytania od pierwszego do trzeciego należy odpowiedzieć, że klauzulę 4 pkt 2 porozumienia ramowego i art. 7 dyrektywy 2003/88 należy interpretować w ten sposób, że w przypadku zwiększenia wymiaru czasu pracy pracownika państwa członkowskie nie są zobowiązane przewidzieć, iż wymiar już nabytego i ewentualnie już wykorzystanego prawa do corocznego płatnego urlopu wypoczynkowego zostaje ponownie obliczony z mocą wsteczną stosownie do nowego rytmu pracy owego pracownika. Należy jednakże dokonać nowego obliczenia dla okresu, w którym pracownik zwiększył swój wymiar czasu pracy.

         W przedmiocie pytań czwartego i piątego

               45

               Za pomocą pytań czwartego i piątego sąd odsyłający pyta w istocie, czy klauzulę 4 pkt 2 porozumienia ramowego i art. 7 dyrektywy 2003/88 należy interpretować w ten sposób, że obliczenie wymiaru corocznego płatnego urlopu wypoczynkowego jest dokonywane w oparciu o inne zasady w zależności od tego, czy chodzi o obliczenie ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany coroczny płatny urlop wypoczynkowy w przypadku zakończenia stosunku pracy, czy o obliczenie salda corocznego płatnego urlopu wypoczynkowego w przypadku pozostania przez pracownika w stosunku pracy.

               46

               W celu udzielenia odpowiedzi na to pytanie należy w pierwszej kolejności zauważyć, że – jak wynika z odpowiedzi udzielonej na pytania od pierwszego do trzeciego i w odróżnieniu od tego, co wydaje się sugerować sąd odsyłający – okoliczność, iż obliczenie wymiaru corocznego płatnego urlopu wypoczynkowego ma nastąpić w trakcie stosunku pracy albo po jego zakończeniu, jest pozbawiona wszelkiego wpływu na sposób dokonywania rzeczonego obliczenia.

               47

               W następnej kolejności należy sprecyzować, że obliczenie wymiaru corocznego płatnego urlopu wypoczynkowego jest operacją odrębną względem obliczenia wysokości ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany coroczny płatny urlop wypoczynkowy, do którego pracownik był uprawniony, ponieważ w celu ustalenia wymiaru tego ostatniego należy w pierwszej kolejności obliczyć wymiar tegoż prawa do urlopu.

               48

               W końcu należy przypomnieć, że żaden przepis dyrektywy 2003/88 nie określa wyraźnie sposobu, w jaki należy obliczać wysokość ekwiwalentu pieniężnego zastępującego minimalny okres, względnie minimalne okresy, corocznego płatnego urlopu wypoczynkowego w przypadku zakończenia stosunku pracy (wyrok Schultz‑Hoff i in., C‑350/06 i C‑520/06, EU:C:2009:18, pkt 57).

               49

               W kwestii tej należy stwierdzić, że porozumienie ramowe również nie zawiera wskazówek dotyczących zasad obliczania wysokości tegoż ekwiwalentu.

               50

               Jednakże zgodnie z orzecznictwem Trybunału sformułowanie „coroczny płatny urlop” występujące w art. 7 ust. 1 dyrektywy 2003/88 oznacza, że wynagrodzenie musi być wypłacane w trakcie corocznego urlopu w rozumieniu dyrektywy oraz że, innymi słowy, pracownik musi otrzymywać swoje zwykłe wynagrodzenie za ten okres odpoczynku (wyrok Schultz‑Hoff i in., C‑350/06 i C‑520/06, EU:C:2009:18, pkt 58).

               51

               Trybunał orzekł ponadto, że w odniesieniu do pracownika, który z przyczyn niezależnych od swojej woli nie był w stanie skorzystać z prawa do corocznego płatnego urlopu wypoczynkowego przed zakończeniem stosunku pracy, przysługujący mu ekwiwalent pieniężny powinien zostać obliczony w taki sposób, aby pracownik ten znalazł się w sytuacji porównywalnej z sytuacją, w jakiej znajdowałby się, gdyby skorzystał z tego prawa podczas trwania stosunku pracy. Wynika z tego, że zwykłe wynagrodzenie pracownika – czyli to, które musi być wypłacane w trakcie okresu odpoczynku odpowiadającego corocznemu płatnemu urlopowi – jest również decydujące dla obliczania wysokości ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany coroczny urlop w razie ustania zakończenia stosunku pracy (wyrok Schultz‑Hoff i in., C‑350/06 i C‑520/06, EU:C:2009:18, pkt 61).

               52

               W związku z tym obliczenia wysokości ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany coroczny płatny urlop wypoczynkowy należy dokonać w oparciu o te same zasady co w przypadku obliczania zwykłego wynagrodzenia za pracę, przy czym moment, w którym następuje owo obliczenie, jest co do zasady pozbawiony znaczenia.

               53

               Nie jest jednak wykluczone, że moment, w którym ma nastąpić owo obliczenie, może mieć wpływ na metody tegoż obliczenia.

               54

               Jak wynika bowiem z orzecznictwa Trybunału, gdy wynagrodzenie pracownika składa się z kilku składników, ustalenie wysokości zwykłego wynagrodzenia wymaga szczególnej analizy. W takiej sytuacji do sądu krajowego należy dokonanie oceny, w świetle zasad wpływających z orzecznictwa, czy – na podstawie średniej za okres uznany za reprezentatywny – metody obliczania wysokości zwykłego wynagrodzenia i ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany coroczny płatny urlop wypoczynkowy pozwalają osiągnąć cel, do którego dąży art. 7 dyrektywy 2003/88 (zob. podobnie wyrok Lock, C‑539/12, EU:C:2014:351, pkt 34).

               55

               Nawet jeśli z akt sprawy, którymi dysponuje Trybunał, wynika, że wynagrodzenie H. Greenfield składało się z kilku składników, to szczególna analiza, analogiczna do tej opisanej w powyższym punkcie niniejszego wyroku, okazałaby się jednak konieczna, szczególnie jeśli kwota wynagrodzenia należnego w okresie corocznego urlopu oraz kwota ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop miałyby być inne w następstwie zmiany wysokości wynagrodzenia H. Greenfield w czasie i w odniesieniu do jednostki czasu pracy.

               56

               W postępowaniu głównym do sądu krajowego należy zatem zbadanie, czy wynagrodzenie H. Greenfield składało się z większej liczby składników lub czy jego wysokość uległa w okresie ostatniego roku pracy zainteresowanej zmianie w odniesieniu do jednostki czasu pracy, do której wynagrodzenie to się odnosiło, a to w celu ustalenia, czy przewidziana przez prawo krajowe metoda obliczania wysokości ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany coroczny płatny urlop wypoczynkowa jest zgodna z zasadami i kryteriami ustanowionymi przez Trybunał w orzecznictwie i z celem, do którego osiągnięcia dąży art. 7 dyrektywy 2003/88.

               57

               W świetle powyższych rozważań na pytania czwarte i piąte należy odpowiedzieć, iż klauzulę 4 pkt 2 porozumienia ramowego i art. 7 dyrektywy 2003/88 należy interpretować w ten sposób, że obliczenia wymiaru corocznego płatnego urlopu wypoczynkowego należy dokonywać w oparciu o takie same zasady niezależnie od tego, czy chodzi o obliczenie wysokości ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany coroczny płatny urlop wypoczynkowy w przypadku zakończenia stosunku pracy, czy o obliczanie salda corocznego płatnego urlopu wypoczynkowego w przypadku pozostania przez pracownika w stosunku pracy.

         W przedmiocie kosztów

               58

               Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.

               Z powyższych względów Trybunał (szósta izba) orzeka, co następuje:

                           1)

                           Klauzulę 4 pkt 2 Porozumienia ramowego w sprawie pracy w niepełnym wymiarze godzin, zawartego w dniu 6 czerwca 1997 r., znajdującego się w załączniku do dyrektywy Rady 97/81/WE z dnia 15 grudnia 1997 r. dotyczącej Porozumienia ramowego dotyczącego pracy w niepełnym wymiarze godzin zawartego przez Europejską Unię Konfederacji Przemysłowych i Pracodawców (UNICE), Europejskie Centrum Przedsiębiorstw Publicznych (CEEP) oraz Europejską Konfederację Związków Zawodowych (ETUC), zmienionej dyrektywą Rady 98/23/WE z dnia 7 kwietnia 1998 r., oraz art. 7 dyrektywy 2003/88/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 4 listopada 2003 r. dotyczącej niektórych aspektów organizacji czasu pracy należy interpretować w ten sposób, że w przypadku zwiększenia wymiaru czasu pracy pracownika państwa członkowskie nie są zobowiązane przewidzieć, iż wymiar już nabytego i ewentualnie już wykorzystanego prawa do corocznego płatnego urlopu wypoczynkowego zostaje ponownie obliczony z mocą wsteczną stosownie do nowego rytmu pracy owego pracownika. Należy jednakże dokonać nowego obliczenia dla okresu, w którym pracownik zwiększył swój wymiar czasu pracy.

                           2)

                           Klauzulę 4 pkt 2 rzeczonego porozumienia ramowego i art. 7 dyrektywy 2003/88 należy interpretować w ten sposób, że obliczenia wymiaru corocznego płatnego urlopu wypoczynkowego należy dokonywać w oparciu o takie same zasady niezależnie od tego, czy chodzi o obliczenie wysokości ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany coroczny płatny urlop wypoczynkowy w przypadku zakończenia stosunku pracy, czy o obliczanie salda corocznego płatnego urlopu wypoczynkowego w przypadku pozostania przez pracownika w stosunku pracy.

                     Podpisy

            (
            *
         )   Język postępowania: angielski.


title: Wyrok Sądu (piąta izba) z dnia 8 lipca 2010 r. # Nadine Trautwein Rolf Trautwein GbR, Research and Development przeciwko Urzędowi Harmonizacji w ramach Rynku Wewnętrznego (znaki towarowe i wzory) (OHIM). # Wspólnotowy znak towarowy - Zgłoszenie graficznego wspólnotowego znaku towarowego przedstawiającego psa - Bezwzględna podstawa odmowy rejestracji - Charakter opisowy - Artykuł 7 ust. 1 lit. c) rozporządzenia (WE) nr 40/94 [obecnie art. 7 ust. 1 lit. c) rozporządzenia (WE) nr 207/2009]. # Sprawa T-385/08.

text:
      Wyrok Sądu (piąta izba) z dnia 8 lipca 2010 r. – Trautwein przeciwko OHIM (Wizerunek psa)
      (sprawa T‑385/08)
      Wspólnotowy znak towarowy – Zgłoszenie graficznego wspólnotowego znaku towarowego przedstawiającego psa – Bezwzględna podstawa odmowy rejestracji – Charakter opisowy – Artykuł 7 ust. 1 lit. c) rozporządzenia (WE) nr 40/94 [obecnie art. 7 ust. 1 lit. c) rozporządzenia (WE) nr 207/2009]
      Wspólnotowy znak towarowy – Definicja i uzyskanie wspólnotowego znaku towarowego – Bezwzględne podstawy odmowy rejestracji – Znaki towarowe składające się wyłącznie z oznaczeń lub wskazówek mogących służyć do oznaczania cech towaru (rozporządzenie
         Rady nr 40/94, art. 7 ust. 1 lit. c)) (por. pkt 23, 27-30)

      Przedmiot

               Skarga na decyzję Pierwszej Izby Odwoławczej OHIM dnia 30 czerwca 2008 r. (sprawa R 1734/2007-1) dotyczącą rejestracji oznaczenia
                  graficznego przedstawiającego psa jako wspólnotowego znaku towarowego.

            Informacje dotyczące sprawy

               Zgłaszający wspólnotowy znak towarowy:

               Nadine Trautwein Rolf Trautwein GbR, Research and Development

               Zgłoszony wspólnotowy znak towarowy:

               Wizerunek psa dla towarów należących do klas 18, 25 i 31 - zgłoszenie nr 4829321

               Decyzja eksperta:

               Odmowa rejestracji

               Decyzja Izby Odwoławczej:

               Uchylenie zaskarżonej decyzji dla „odzieży, obuwia, nakryć głowy; pasków” z klasy 25

      Sentencja

                  1)

                  	Skarga zostaje oddalona.

                  2)

                  	Nadine Trautwein Rolf Trautwein GbR, Research and Development zostaje obciążona kosztami postępowania.


Wyrok Sądu (druga izba) z dnia 26 lutego 2016 r.#Mederer GmbH przeciwko Urzędowi Harmonizacji w ramach Rynku Wewnętrznego (znaki towarowe i wzory) (OHIM).#Wspólnotowy znak towarowy – Postępowanie w sprawie sprzeciwu – Rejestracja międzynarodowa wskazująca Wspólnotę Europejską – Graficzny znak towarowy Gummi Bear-Rings – Wcześniejszy graficzny krajowy znak towarowy GUMMY – Względna podstawa odmowy rejestracji – Prawdopodobieństwo wprowadzenia w błąd – Artykuł 8 ust. 1 lit. b) rozporządzenia (WE) nr 207/2009.#Sprawa T-210/14.


Wyrok Trybunału z dnia 3 października 1978 r. # Amministrazione delle finanze dello Stato italiano przeciwko Rasham. # Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym Corte suprema di Cassazione - Włochy. # Sprawa 27/78.