title: Wyrok Trybunału (druga izba) z dnia 13 listopada 2014 r.#Mario Vital Pérez przeciwko Ayuntamiento de Oviedo.#Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Juzgado de lo Contencioso-Administrativo nº 4 de Oviedo.#Odesłanie prejudycjalne – Polityka społeczna – Równość traktowania w zakresie zatrudnienia i pracy – Karta praw podstawowych Unii Europejskiej – Artykuł 21 – Dyrektywa 2000/78/WE – Artykuł 2 ust. 2, art. 4 ust. 1 oraz art. 6 ust. 1 – Dyskryminacja ze względu na wiek – Przepis krajowy – Warunek zatrudnienia funkcjonariuszy policji lokalnej – Ustalenie górnej granicy wieku na 30 lat – Uzasadnienia.#Sprawa C-416/13.

text:
         WYROK TRYBUNAŁU (druga izba)
      z dnia 13 listopada 2014 r. (
            *1
         )
      „Odesłanie prejudycjalne — Polityka społeczna — Równe traktowanie w zakresie zatrudnienia i pracy — Karta praw podstawowych Unii Europejskiej — Artykuł 21 — Dyrektywa 2000/78/WE — Artykuł 2 ust. 2, art. 4 ust. 1 oraz art. 6 ust. 1 — Dyskryminacja ze względu na wiek — Przepis krajowy — Warunek zatrudnienia funkcjonariuszy policji lokalnej — Ustalenie górnej granicy wieku na 30 lat — Uzasadnienia”
      W sprawie C‑416/13
      mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Juzgado de lo Contencioso‑Administrativo no 4 de Oviedo (Hiszpania) postanowieniem z dnia 16 lipca 2013 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 23 lipca 2013 r., w postępowaniu:

         Mario Vital Pérez

      przeciwko

         Ayuntamiento de Oviedo,

      TRYBUNAŁ (druga izba),
      w składzie: R. Silva de Lapuerta, prezes izby, K. Lenaerts, wiceprezes, pełniący obowiązki sędziego drugiej izby, J.C. Bonichot, A. Arabadjiev i J.L. da Cruz Vilaça (sprawozdawca), sędziowie,
      rzecznik generalny: P. Mengozzi,
      sekretarz: A. Calot Escobar,
      uwzględniając pisemny etap postępowania,
      rozważywszy uwagi przedstawione:

               —

               w imieniu M. Vitala Péreza przez M. Novala Pata oraz I. Fernándeza‑Jardóna Fernándeza, abogados,

               —

               w imieniu rządu hiszpańskiego przez M.J. Garcíę‑Valdecasas Dorrego oraz L. Banciellę Rodrígueza‑Miñona, działających w charakterze pełnomocników,

               —

               w imieniu rządu niemieckiego przez T. Henzego oraz J. Möllera, działających w charakterze pełnomocników,

               —

               w imieniu rządu francuskiego przez D. Colasa oraz R. Coesme’a, działających w charakterze pełnomocników,

               —

               w imieniu rządu włoskiego przez G. Palmieri, działającą w charakterze pełnomocnika, wspieraną przez S. Varonego, avvocato dello Stato,

               —

               w imieniu Komisji Europejskiej przez L. Lozano Palacios oraz D. Martina, działających w charakterze pełnomocników,

         po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 17 lipca 2014 r.,
      wydaje następujący

         Wyrok

               1

               Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 2 ust. 2, art. 4 ust. 1 oraz art. 6 ust. 1 lit. c) dyrektywy Rady 2000/78/WE z dnia 27 listopada 2000 r. ustanawiającej ogólne warunki ramowe równego traktowania w zakresie zatrudnienia i pracy (Dz.U. L 303, s. 16), a także art. 21 ust. 1 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (zwanej dalej „kartą”).

               2

               Wniosek ten został przedstawiony w ramach sporu między M. Vitalem Pérezem a Ayuntamiento de Oviedo (gminą Oviedo, zwaną dalej „Ayuntamiento”) dotyczącego zatwierdzenia przez Ayuntamiento ogłoszenia o konkursie, zgodnie z którym kandydaci na stanowiska funkcjonariuszy policji lokalnej nie mogą przekraczać wieku 30 lat.

         Ramy prawne

         Prawo Unii

               3

               Motywy 18, 23 i 25 dyrektywy 2000/78 brzmią następująco:

                        „(18)

                        Niniejsza dyrektywa nie wymaga, w szczególności od sił zbrojnych, policji, służb więziennych lub ratowniczych, przyjmowania do pracy lub dalszego zatrudniania osób nieposiadających wymaganych zdolności umożliwiających wykonywanie zadań, które mogą im zostać powierzone z uwzględnieniem wynikającego z prawa celu utrzymania zdolności operacyjnej tych służb.

                  […]

                        (23)

                        W bardzo niewielu okolicznościach różnice w traktowaniu mogą być uzasadnione, w przypadku gdy charakterystyka [cecha] związana z religią lub przekonaniami, niepełnosprawnością, wiekiem bądź orientacją seksualną jest istotnym i determinującym wymogiem zawodowym, pod warunkiem że cel jest zgodny z prawem, a wymóg zachowuje proporcje […].

                  […]

                        (25)

                        Zakaz dyskryminacji ze względu na wiek jest podstawowym elementem na drodze do osiągnięcia celów określonych w wytycznych dotyczących zatrudnienia i popierania zróżnicowania zatrudnienia. Jednakże w niektórych okolicznościach różnice w traktowaniu ze względu na wiek mogą być uzasadnione i wymagają wprowadzenia szczególnych przepisów, które mogą się różnić w zależności od sytuacji państw członkowskich. Należy więc odróżnić odmienne traktowanie, które jest uzasadnione, w szczególności wynikającymi z prawa celami polityki zatrudnienia, rynku pracy i kształcenia zawodowego, od dyskryminacji, która musi być zakazana”.

               4

               W myśl art. 1 dyrektywy 2000/78 jej celem jest wyznaczenie ogólnych ram dla walki z dyskryminacją ze względu na religię lub przekonania, niepełnosprawność, wiek lub orientację seksualną w odniesieniu do zatrudnienia i pracy, w celu realizacji w państwach członkowskich zasady równego traktowania.

               5

               Artykuł 2 dyrektywy stanowi:
               „1.   Do celów niniejszej dyrektywy »zasada równego traktowania« oznacza brak jakichkolwiek form bezpośredniej lub pośredniej dyskryminacji z przyczyn określonych w art. 1.
               2.   Do celów ust. 1:

                        a)

                        dyskryminacja bezpośrednia występuje w przypadku, gdy osobę traktuje się mniej przychylnie, niż traktuje się, traktowano lub traktowano by inną osobę w porównywalnej sytuacji, z jakiejkolwiek przyczyny wymienionej w art. 1;

                  […]”.

               6

               Artykuł 3 ust. 1 lit. a) dyrektywy 2000/78 wyjaśnia:
               „1.   W granicach kompetencji Wspólnoty niniejszą dyrektywę stosuje się do wszystkich osób, zarówno sektora publicznego, jak i prywatnego, włącznie z instytucjami publicznymi, w odniesieniu do:

                        a)

                        warunków dostępu do zatrudnienia lub pracy na własny rachunek, w tym również kryteriów selekcji i warunków rekrutacji, niezależnie od dziedziny działalności i na wszystkich szczeblach hierarchii zawodowej, również w odniesieniu do awansu zawodowego”.

               7

               Artykuł 4 ust. 1 tej dyrektywy brzmi następująco:
               „Niezależnie od przepisów art. 2 ust. 1 i 2 państwa członkowskie mogą uznać, że odmienne traktowanie ze względu na cechy związane z jedną z przyczyn wymienionych w art. 1 nie stanowi dyskryminacji, w przypadku gdy ze względu na rodzaj działalności zawodowej lub warunki jej wykonywania dane cechy są istotnym i determinującym wymogiem zawodowym, pod warunkiem że cel jest zgodny z prawem, a wymóg jest proporcjonalny”.

               8

               Artykuł 6 dyrektywy 2000/78 stanowi:
               „1.   Niezależnie od przepisów art. 2 ust. 2 państwa członkowskie mogą uznać, że odmienne traktowanie ze względu na wiek nie stanowi dyskryminacji, jeżeli w ramach prawa krajowego zostanie to obiektywnie i racjonalnie uzasadnione zgodnym z przepisami celem, w szczególności celami polityki zatrudnienia, rynku pracy i kształcenia zawodowego, i jeżeli środki mające służyć realizacji tego celu są właściwe i konieczne.
               Takie odmienne traktowanie może polegać między innymi na:
               […]

                        c)

                        określeniu górnej granicy wieku przy rekrutacji, z uwzględnieniem wykształcenia wymaganego na danym stanowisku lub potrzeby racjonalnego okresu zatrudnienia przed przejściem na emeryturę.

                  […]”.

         Prawo hiszpańskie

               9

               Każda z 17 hiszpańskich wspólnot autonomicznych przyjęła przepisy rangi ustawowej bądź wykonawczej dotyczące statusu policji lokalnej, które różnią się między sobą w zakresie górnej granicy wieku przy rekrutacji do tej formacji. Podczas gdy w niektórych z tych aktów ustalono tę granicę na 30 lub więcej lat, w innych nie ustalono żadnej granicy.

               10

               Zgodnie z art. 18 ust. 6 Ley 2/2007 de Coordinación de las Policías Locales de la Comunidad Autonóma del Principado de Asturias (ustawy 2/2007 o koordynacji policji lokalnej autonomicznej wspólnoty prowincji Asturii) z dnia 23 marca 2007 r. (BOE nr 169 z dnia 16 lipca 2007 r.) do zadań funkcjonariuszy policji lokalnej należą:
               „Udzielanie pomocy obywatelom, ochrona osób i mienia, zatrzymywanie sprawców przestępstw oraz dozór nad nimi, patrolowanie prewencyjne, kontrola ruchu drogowego oraz inne podobne zadania powierzone przez właściwe organy nadrzędne”.

               11

               Artykuł 32 lit. b) tej ustawy ustanawia jako generalny warunek dostępu do pracy w korpusie policji lokalnej wymóg:
               „[…]

                        b)

                        ukończenia co najmniej 18 lat, jednak nie więcej niż 30 lat”.

               12

               Ustawa 2/2007 została uchwalona w ramach kompetencji, które konstytucja Królestwa Hiszpanii powierzyła wspólnotom autonomicznym, na mocy Ley Orgánica 2/1986 de Fuerzas y Cuerpos de Seguridad (ustawy organicznej 2/1986 o siłach i korpusie bezpieczeństwa) z dnia 13 marca 1986 r. (BOE nr 63 z dnia 14 marca 1986 r.).

               13

               Artykuł 11 ust. 1 ustawy organicznej 2/1986 nakłada na siły i na korpus bezpieczeństwa państwa następujące zadania:
               „Siły i korpus bezpieczeństwa państwa stoją na straży swobodnego korzystania z praw i wolności, a także zapewniają bezpieczeństwo obywatelom w ramach wykonywania następujących zadań:

                        a)

                        stanie na straży porządku prawnego poprzez wykonywanie poleceń władz wydawanych w ramach ich poszczególnych kompetencji;

                        b)

                        świadczenie pomocy osobom i ich ochrona, a także ochrona zagrożonego mienia;

                        c)

                        sprawowanie dozoru nad urządzeniami i budynkami publicznymi oraz ich ochrona;

                        d)

                        zapewnianie ochrony i bezpieczeństwa ważnym osobistościom;

                        e)

                        utrzymywanie porządku i bezpieczeństwa publicznego oraz w stosownym wypadku ich przywracanie;

                        f)

                        zapobieganie popełnianiu przestępstw;

                        g)

                        prowadzenie postępowań w celu wykrycia i zatrzymania sprawców przestępstw, zatrzymywanie rzeczy służących do popełnienia przestępstwa, przedmiotów pochodzących z przestępstwa oraz dowodów przestępstw i udostępnianie ich właściwym sądom, a także sporządzanie opinii technicznych i innych opinii;

                        h)

                        gromadzenie, przyjmowanie i sprawdzanie informacji istotnych dla porządku i bezpieczeństwa publicznego, a także badanie, opracowywanie i wdrażanie metod i technik zapobiegających popełnianiu przestępstw;

                        i)

                        współpraca ze służbami ochrony cywilnej w razie wypadków, katastrof lub klęsk publicznych na warunkach określonych w przepisach o ochronie cywilnej”.

               14

               Artykuł 53 ust. 1 ustawy organicznej 2/1986, określający zadania korpusu policji lokalnej, brzmi następująco:
               „Korpusy policji lokalnej wykonują następujące zadania:

                        a)

                        ochrona władz samorządowych oraz zapewnianie dozoru nad lokalami i urządzeniami samorządowymi;

                        b)

                        regulacja ruchu i kierowanie ruchem w centrum miasta oraz stosowanie oznakowania zgodnie z przepisami o ruchu drogowym;

                        c)

                        sporządzanie protokołów wypadków w ruchu drogowym mających miejsce w centrum miasta;

                        d)

                        wykonywanie zadań policji administracyjnej w odniesieniu do postanowień, ogłoszeń i innych aktów przyjętych przez gminy w zakresie ich kompetencji;

                        e)

                        uczestnictwo w zadaniach policji kryminalnej […];

                        f)

                        udzielanie pomocy w sytuacji wystąpienia wypadków, katastrof lub klęsk publicznych poprzez uczestnictwo, na warunkach określonych przez ustawę, w wykonywaniu planów ochrony cywilnej;

                        g)

                        prowadzenie śledztw oraz podejmowanie wszelkich środków w celu zapobiegania popełnianiu przestępstw […];

                        h)

                        dozór nad miejscami publicznymi oraz w razie potrzeby współpraca z siłami i korpusem bezpieczeństwa państwa oraz z policją wspólnot autonomicznych w celu zapewnienia ochrony demonstracji oraz utrzymania porządku podczas dużych zgromadzeń;

                        i)

                        współdziałanie w razie potrzeby w rozwiązywaniu konfliktów prywatnych”.

         Postępowanie główne i pytanie prejudycjalne

               15

               W dniu 8 kwietnia 2013 r. M. Vital Pérez zaskarżył do sądu odsyłającego decyzję Ayuntamiento z dnia 7 marca 2013 r. zatwierdzającą szczegółowe warunki ogłoszenia o konkursie mającego na celu obsadzenie 15 stanowisk funkcjonariuszy policji lokalnej.

               16

               Mario Vital Pérez podważa legalność pkt 3.2 owego ogłoszenia o konkursie, zgodnie z którym kandydaci na te stanowiska nie mogą mieć więcej niż 30 lat. W ocenie skarżącego w postępowaniu głównym wymóg ten narusza jego podstawowe prawo do dostępu, na warunkach równości, do funkcji i stanowisk publicznych, które zostało zagwarantowane w konstytucji hiszpańskiej i w dyrektywie 2000/78.

               17

               Mario Vital Pérez domaga się stwierdzenia nieważności wspomnianego pkt 3.2, który jego zdaniem zawiera bezpodstawny i niczym nieuzasadniony wymóg, jako że posiadanie sprawności fizycznej odpowiedniej do wykonywanych zadań zostało zagwarantowane przez ustanowienie w ogłoszeniu wymogu przejścia stosownych testów sprawnościowych. Skarżący wskazuje bowiem, że zgodnie z pkt 3.5 ogłoszenia kandydaci muszą „posiadać sprawność fizyczną i psychiczną pozwalającą im na prawidłowe wykonywanie zadań związanych z zatrudnieniem oraz na przejście testów sprawnościowych” określonych w ogłoszeniu o konkursie, którego dotyczy postępowanie główne.

               18

               Mario Vital Pérez zwraca uwagę, że poszczególne dekrety lub ustawy wspólnot autonomicznych nie ustanawiają górnej granicy wieku (Andaluzja, Aragonia, Baleary, Wyspy Kanaryjskie, Kastylia‑La Mancha, Katalonia czy Estremadura) albo ustalają ją na 35 lat (Kraj Basków) bądź na 36 lat (Galicja i Walencja).

               19

               Zdaniem Ayuntamiento ogłoszenie o konkursie spełnia wymogi ustawy 2/2007. Ponadto środek ten jest uzasadniony na gruncie art. 6 dyrektywy 2000/78, a w każdym razie w wyroku Wolf (C‑229/08, EU:C:2010:3) Trybunał pozytywnie wypowiedział się w przedmiocie takiego warunku, jaki został ustanowiony w tym ogłoszeniu.

               20

               Zaznaczając, że w wyrokach z dnia 21 marca i 17 października 2011 r. Tribunal Supremo (sąd najwyższy) stwierdził nieważność uregulowania, w którym w ramach ogólnego konkursu dla kandydatów na stopień inspektora w korpusach policji państwowej ustanowiono górną granicę wieku wynoszącą 30 lat, sąd odsyłający stoi na stanowisku, że wymóg wieku rozpatrywany w postępowaniu głównym może naruszać zasadę proporcjonalności. Sąd ten zwraca bowiem uwagę, że istnieją mniej restrykcyjne środki niż ustanowienie górnej granicy wieku, które pozwalają na realizację zakładanego celu w postaci zapewnienia, że funkcjonariusze będą odznaczać się szczególną sprawnością fizyczną wymaganą do prawidłowego wykonywania ich obowiązków. Tymczasem przejście wymagających testów sprawnościowych stanowi jeden ze szczególnych wymogów, jakie postawiono w ogłoszeniu o konkursie.

               21

               Sąd ten uważa również, że stopnia sprawności fizycznej, jakiej wymaga się od przyszłych funkcjonariuszy policji lokalnej, nie należy porównywać ze „szczególnie wysoką sprawnością fizyczną”, jakiej wymaga się od strażaków, z uwagi na odmienną naturę ich obowiązków, co sprawia, że wyrok Wolf (EU:C:2010:3) nie może znaleźć zastosowania w niniejszym przypadku.

               22

               W tych okolicznościach Juzgado de lo Contencioso‑Administrativo no 4 de Oviedo postanowił zawiesić postępowanie i skierować do Trybunału następujące pytanie prejudycjalne:
               „Czy art. 2 ust. 2, art. 4 ust. 1 i art. 6 ust. 1 lit. c) [dyrektywy 2000/78] oraz art. 21 ust. 1 [karty], w takim zakresie, w jakim zakazują wszelkiej dyskryminacji ze względu na wiek, stoją na przeszkodzie gminnemu ogłoszeniu o konkursie, które – bezpośrednio wykonując regionalną ustawę państwa członkowskiego – ustala przy rekrutacji na stanowisko funkcjonariusza lokalnej policji górną granicę wieku wynoszącą 30 lat?”.

         W przedmiocie pytania prejudycjalnego

         Uwagi wstępne

               23

               W ramach niniejszego wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym sąd odsyłający zwraca się do Trybunału o dokonanie wykładni zarówno art. 21 karty, jak też przepisów dyrektywy 2000/78.

               24

               Należy przypomnieć, że Trybunał potwierdził istnienie zasady niedyskryminacji ze względu na wiek, którą należy uważać za ogólną zasadę prawa Unii i która w dziedzinie zatrudnienia i pracy znajduje konkretyzację w dyrektywie 2000/78 (wyroki: Kücükdeveci, C‑555/07, EU:C:2010:21, pkt 21; a także Prigge i in., C‑447/09, EU:C:2011:573, pkt 38).

               25

               Wynika stąd, że ilekroć Trybunał rozpoznaje pytanie prejudycjalne dotyczące wykładni generalnej zasady zakazu dyskryminacji ze względu na wiek, zagwarantowanej w art. 21 karty, a także przepisów dyrektywy 2000/78 w kontekście sporu między jednostką a organem administracji publicznej, bada on to pytanie tylko w świetle tej dyrektywy (zob. podobnie wyrok Tyrolean Airways Tiroler Luftfahrt, C‑132/11, EU:C:2012:329, pkt 21–23).

         W przedmiocie pytania prejudycjalnego

               26

               W swoim pytaniu sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy wykładni art. 2 ust. 2, art. 4 ust. 1 oraz art. 6 ust. 1 lit. c) dyrektywy 2000/78 należy dokonywać w ten sposób, że przepisy te stoją na przeszkodzie uregulowaniu krajowemu, takiemu jak rozpatrywane w postępowaniu głównym, które ustala przy rekrutacji na stanowisko funkcjonariusza policji lokalnej górną granicę wieku wynoszącą 30 lat.

               27

               Aby odpowiedzieć na to pytanie, należy ustalić, czy uregulowanie krajowe rozpatrywane w postępowaniu głównym mieści się w zakresie stosowania dyrektywy 2000/78, a jeśli tak, to czy przewidziane w nim odmienne traktowanie ze względu na wiek może w odpowiednim wypadku być uzasadnione w świetle tej dyrektywy.

               28

               Na wstępie należy zauważyć, że zarówno z tytułu i z preambuły, jak i z treści i celu dyrektywy 2000/78 wynika, że dyrektywa ta zmierza do ustanowienia ogólnych warunków ramowych celem zapewnienia każdej osobie równego traktowania „w zakresie zatrudnienia i pracy”, oferując jej skuteczną ochronę przed dyskryminacją ze względu na jedną z przyczyn określonych w art. 1, wśród których znajduje się wiek (wyroki: Hütter, C‑88/08, EU:C:2009:381, pkt 33; a także Georgiew, C‑250/09 i C‑268/09, EU:C:2010:699, pkt 26).

               29

               Co bardziej konkretnie tyczy się stosowania tej dyrektywy w kontekście sprawy zawisłej w postępowaniu głównym, należy stwierdzić, że z art. 3 ust. 1 lit. a) tej dyrektywy wynika, że ma ona zastosowanie do wszystkich osób, zarówno sektora publicznego, jak i prywatnego, włącznie z instytucjami publicznymi, w szczególności w odniesieniu do warunków dostępu do zatrudnienia lub pracy na własny rachunek, w tym również kryteriów selekcji i warunków rekrutacji, niezależnie od dziedziny działalności i na wszystkich szczeblach hierarchii zawodowej.

               30

               Stanowiąc, że osoby, które przekroczyły 30 rok życia, nie mogą być przyjęte do korpusu policji lokalnej, art. 32 lit. b) ustawy nr 2/2007 określa warunki rekrutacji tych pracowników. Tym samym należy uznać, że uregulowanie tego rodzaju ustanawia warunki dostępu do zatrudnienia w sektorze publicznym w rozumieniu art. 3 ust. 1 lit. a) dyrektywy 2000/78.

               31

               Wynika stąd, że dyrektywa ta znajduje zastosowanie do sytuacji takiej jak zaistniała w sporze zawisłym w postępowaniu głównym.

               32

               Co się tyczy kwestii, czy sporne uregulowanie krajowe dyskryminuje ze względu na wiek, należy przypomnieć, że zgodnie z art. 2 ust. 1 dyrektywy 2000/78 „»zasada równego traktowania« oznacza brak jakichkolwiek form bezpośredniej lub pośredniej dyskryminacji z przyczyn określonych w [jej] art. 1”. Artykuł 2 ust. 2 lit. a) omawianej dyrektywy uściśla, że do celów ust. 1 dyskryminacja bezpośrednia występuje, w przypadku gdy osobę traktuje się mniej przychylnie niż traktuje się inną osobę w porównywalnej sytuacji, z jakiejkolwiek przyczyny wymienionej w art. 1 tej dyrektywy.

               33

               W niniejszym przypadku konsekwencją art. 32 lit. b) ustawy 2/2007 jest to, że pewne osoby traktowane są mniej przychylnie niż inne osoby znajdujące się w porównywalnej sytuacji wyłącznie z powodu przekroczenia przez nie wieku 30 lat. Nie ma zatem wątpliwości, że tego rodzaju uregulowanie przewiduje odmienne traktowanie ze względu na wiek w rozumieniu art. 1 w związku z art. 2 ust. 2 lit. a) dyrektywy 2000/78.

               34

               W dalszej kolejności należy ustalić, czy owo odmienne traktowanie może być uzasadnione w świetle art. 4 ust. 1 i art. 6 ust. 1 dyrektywy 2000/78.

               35

               Co się tyczy w pierwszej kolejności art. 4 ust. 1 dyrektywy 2000/78, należy zauważyć, że w myśl tego przepisu „odmienne traktowanie ze względu na cechy związane z jedną z przyczyn wymienionych w art. 1 [tej dyrektywy] nie stanowi dyskryminacji w przypadku, gdy ze względu na rodzaj działalności zawodowej lub warunki jej wykonywania dane cechy są istotnym i determinującym wymogiem zawodowym, pod warunkiem że cel jest zgodny z prawem, a wymóg jest proporcjonalny”.

               36

               W tym względzie Trybunał orzekł już, że z art. 4 ust. 1 dyrektywy 2000/78 wynika, iż to nie przyczyna, z której wynika odmienne traktowanie, ale cecha związana z tą przyczyną powinna stanowić istotny i determinujący wymóg zawodowy (zob. wyroki: Wolf, EU:C:2010:3, pkt 35; a także Prigge i in., EU:C:2011:573, pkt 66).

               37

               Tymczasem zgodnie z utrwalonym orzecznictwem konieczność posiadania szczególnych zdolności fizycznych jest cechą związaną z wiekiem (wyroki: Wolf, EU:C:2010:3, pkt 41; a także Prigge i in., EU:C:2011:573, pkt 67).

               38

               W niniejszym przypadku z art. 18 ust. 6 ustawy 2/2007 wynika, że zadania funkcjonariuszy policji lokalnej obejmują w szczególności udzielanie pomocy obywatelom, ochronę osób i mienia, zatrzymywanie sprawców przestępstwa oraz dozór nad nimi, patrolowanie prewencyjne oraz kontrolę ruchu drogowego.

               39

               Chociaż prawdą jest, że niektóre z tych zadań, takie jak udzielanie pomocy obywatelom lub kontrola ruchu drogowego, z pewnością nie wymagają szczególnej sprawności fizycznej, to nie ulega wątpliwości, iż zadania związane z ochroną osób i mienia, zatrzymywaniem sprawców przestępstw i dozoru nad nimi oraz patrolowaniem prewencyjnym mogą wiązać się z użyciem siły fizycznej.

               40

               Charakter tych ostatnich zadań wymaga posiadania szczególnej sprawności fizycznej, ponieważ niedostatki fizyczne w tym zawodzie mogą mieć poważne konsekwencje nie tylko dla samych funkcjonariuszy policji, lecz także dla osób trzecich oraz dla konieczności zapewnienia porządku publicznego (zob. podobnie wyrok Prigge i in., EU:C:2011:573, pkt 67).

               41

               Wynika stąd, że fakt posiadania szczególnej sprawności fizycznej można uważać za „istotny i determinujący wymóg zawodowy” – w rozumieniu art. 4 ust. 1 dyrektywy 2000/78 – dla wykonywania zawodu funkcjonariusza policji lokalnej.

               42

               Co się tyczy celu, którego realizacji służy uregulowanie rozpatrywane w postępowaniu głównym, rząd hiszpański argumentuje, że ustalenie w ustawie 2/2007 górnej granicy wieku wynoszącej 30 lat przy rekrutacji do korpusu policji lokalnej służy zapewnieniu zdolności operacyjnej i dobrego funkcjonowania służb policyjnych poprzez zagwarantowanie, że nowo przyjęci funkcjonariusze będą zdolni do wykonywania najbardziej wymagających z fizycznego punktu widzenia zadań przez relatywnie długi okres ich kariery zawodowej.

               43

               W tym względzie należy przypomnieć motyw 18 dyrektywy 2000/78, który stanowi, że dyrektywa nie wymaga, w szczególności od sił zbrojnych, policji, służb więziennych lub ratowniczych, przyjmowania do pracy lub dalszego zatrudniania osób nieposiadających wymaganych zdolności umożliwiających wykonywanie zadań, które mogą im zostać powierzone z uwzględnieniem wynikającego z prawa celu utrzymania zdolności operacyjnej tych służb.

               44

               Zatem wydaje się, że zapewnienie zdolności operacyjnej i dobrego funkcjonowania służb policyjnych stanowi zgodny z prawem cel w rozumieniu art. 4 ust. 1 dyrektywy 2000/78 (zob. podobnie wyrok Wolf, EU:C:2010:3, pkt 39).

               45

               Należy jednakże ustalić, czy ustalając taką granicę wiekową, uregulowanie krajowe rozpatrywane w postępowaniu głównym jest proporcjonalne, a więc właściwe dla zagwarantowania realizacji tego celu, i nie wykracza poza to, co niezbędne do jego osiągnięcia.

               46

               W tej kwestii warto odnieść się do motywu 23 dyrektywy, który precyzuje, iż w przypadku gdy cecha związana w szczególności z wiekiem stanowi istotny i determinujący wymóg zawodowy, odmienne traktowanie może być uzasadnione jedynie „w bardzo niewielu okolicznościach”.

               47

               Ponadto art. 4 ust. 1 dyrektywy 2000/78, jako że pozwala na odstępstwo od zakazu dyskryminacji, podlega wykładni ścisłej (wyrok Prigge i in., EU:C:2011:573, pkt 72).

               48

               W tym względzie należy zbadać, czy w świetle ustaleń poczynionych w pkt 39–41 niniejszego wyroku szczególne zdolności fizyczne wymagane do wykonywania zadań funkcjonariusza policji lokalnej są nierozerwalnie związane z określonym wiekiem i nie występują u osób, które przekroczyły określoną granicę wieku.

               49

               W ramach tej analizy należy wziąć pod uwagę następujące elementy.

               50

               Po pierwsze, z postanowienia odsyłającego wynika, że ustawodawstwa wspólnot autonomicznych dotyczące funkcjonariuszy policji lokalnej wyraźnie różnią się od siebie pod względem ustalenia górnej granicy wieku wymaganej dla wykonywania tego zawodu. Bowiem podczas gdy w niektórych z tych aktów ustalono tę granicę na 30 lub więcej lat (35, 36 bądź 40 lat), inne wspólnoty autonomiczne nie ustaliły żadnej granicy.

               51

               Po drugie, w odpowiedzi na pisemne pytanie Trybunału rząd hiszpański potwierdził, że wymóg odnoszący się do górnej granicy wieku wynoszącej 30 lat w celu podjęcia pracy w charakterze funkcjonariusza policji krajowej – której zadania określone w art. 11 ustawy 2/1986 są porównywalne do zadań powierzonych policji lokalnej – został zniesiony.

               52

               Po trzecie, wypada zauważyć, że w wyroku Wolf (EU:C:2010:3, pkt 44) Trybunał uznał, iż proporcjonalność środka, który ustala przy rekrutacji do zawodu strażaka w technicznej służbie pożarniczej górną granicę wieku wynoszącą 30 lat, zależy od tego, czy ograniczenie to służy osiągnięciu realizowanego celu i czy nie wykracza poza to, co niezbędne do jego osiągnięcia.

               53

               Jednakże Trybunał doszedł do takiego wniosku dopiero po stwierdzeniu, mającym oparcie w przedstawionych mu danych naukowych, że niektóre zadania zlecane członkom technicznych służb pożarniczych średniego szczebla, takie jak gaszenie pożarów, wymagają „szczególnie wysokiej” sprawności fizycznej i tylko niewielu funkcjonariuszy, którzy przekroczyli 45 lat, jest wystarczająco sprawnych fizycznie, aby podejmować takie działania. Zdaniem Trybunału zatrudnienie w wieku starszym skutkowałoby tym, że zbyt wielu funkcjonariuszy nie można by było przydzielić do najbardziej wymagających zadań pod względem sprawności fizycznej. Podobnie nabór ten nie pozwoliłby, żeby funkcjonariusze zatrudnieni w ten sposób zostali przydzieleni na wystarczająco długi czas do wykonywania omawianych zadań. Wreszcie rozsądna organizacja zawodowej służby pożarniczej na średnim szczeblu technicznym wymaga koordynacji pomiędzy stanowiskami wymagającymi pod względem sprawności fizycznej, których nie mogą pełnić najstarsi funkcjonariusze, a stanowiskami mniej wymagającymi pod względem tej sprawności, które mogą oni piastować (wyrok Wolf, EU:C:2010:3, pkt 41, 43).

               54

               Tymczasem zgodnie z ustaleniami sądu odsyłającego, z uwagi na zadania powierzone funkcjonariuszom policji lokalnej, takie jak wymienione w pkt 38 niniejszego wyroku, sprawność fizyczna, jaką powinni posiadać tacy funkcjonariusze, aby z powodzeniem mogli wykonywać niektóre z tych zadań, nie zawsze jest porównywalna ze „szczególnie wysoką” sprawnością fizyczną, jakiej normalnie wymaga się od strażaków, w szczególności uczestniczących w gaszeniu pożarów.

               55

               W tym względzie warto podkreślić, że jak już wskazano w pkt 17 niniejszego wyroku, pkt 3.5 ogłoszenia o konkursie dotyczącego rekrutacji na stanowiska funkcjonariuszy policji lokalnej w Ayuntamiento służy pozyskaniu kandydatów, którzy posiadają „sprawność fizyczną i psychiczną pozwalającą im na prawidłowe wykonywanie zadań związanych z zatrudnieniem oraz na przejście testów sprawnościowych” określonych w tym ogłoszeniu. Chodzi tu o wymagające testy sprawnościowe w celu wyłonienia najlepszych kandydatów, które zdaniem sądu odsyłającego pozwalają na realizację zakładanego celu w postaci zapewnienia, że funkcjonariusze policji lokalnej będą odznaczać się szczególną sprawnością fizyczną wymaganą do prawidłowego wykonywania ich obowiązków, w sposób mniej restrykcyjny niż ustalenie górnej granicy wieku.

               56

               Ponadto nic w materiałach przekazanych Trybunałowi ani w przedstawionych w uwagach na piśmie nie pozwala na stwierdzenie, że cel w postaci zapewnienia zdolności operacyjnej i dobrego funkcjonowania korpusu funkcjonariuszy policji lokalnej wymaga zachowania w jego ramach pewnej określonej struktury wiekowej, która z kolei wymagałaby rekrutowania wyłącznie funkcjonariuszy mających mniej niż 30 lat.

               57

               Z powyższych rozważań wynika, że ustalając taką górną granicę wieku, ustawa 2/2007 wprowadziła wymóg, który jest nieproporcjonalny.

               58

               W rezultacie wykładni art. 4 ust. 1 dyrektywy 2000/78 należy dokonywać w ten sposób, że przepis ten stoi na przeszkodzie uregulowaniu krajowemu, takiemu jak rozpatrywane w postępowaniu głównym, które ustala przy rekrutacji na stanowisko funkcjonariusza lokalnej policji górną granicę wieku wynoszącą 30 lat.

               59

               Co się tyczy w drugiej kolejności art. 6 ust. 1 dyrektywy 2000/78, należy zwrócić uwagę, że na gruncie tego przepisu odmienne traktowanie ze względu na wiek nie stanowi dyskryminacji, jeżeli w ramach prawa krajowego zostanie to obiektywnie i racjonalnie uzasadnione zgodnym z przepisami celem, w szczególności celami polityki zatrudnienia, rynku pracy i kształcenia zawodowego, i jeżeli środki mające służyć realizacji tego celu są właściwe i konieczne. Akapit drugi lit. c) tego ustępu, który sąd odsyłający wyraźnie powołuje w swoim pytaniu prejudycjalnym, stanowi, że takie odmienne traktowanie może polegać między innymi na „określeniu górnej granicy wieku przy rekrutacji, z uwzględnieniem wykształcenia wymaganego na danym stanowisku lub potrzeby racjonalnego okresu zatrudnienia przed przejściem na emeryturę”.

               60

               Należy wobec tego zbadać, czy ustalenie w art. 32 lit. b) ustawy 2/2007 przy rekrutacji na stanowisko funkcjonariusza policji lokalnej wymogu górnej granicy wieku wynoszącej 30 lat jest uzasadnione zgodnym z przepisami celem, w rozumieniu art. 6 ust. 1 dyrektywy 2000/78, oraz czy środki mające służyć realizacji tego celu są właściwe i konieczne.

               61

               W sprawie zawisłej w postępowaniu głównym ustawa 2/2007 w żaden sposób nie odnosi się do celów, których realizację ma zapewniać jej art. 32 lit. b).

               62

               Jednakże w myśl orzecznictwa Trybunału z art. 6 ust. 1 dyrektywy 2000/78 nie można wnioskować, że brak doprecyzowania w uregulowaniu krajowym, o którym mowa w postępowaniu głównym, odnoszącego się do realizowanego celu, skutkuje automatycznym przekreśleniem możliwości, aby uregulowanie to mogło być uzasadnione na gruncie tego przepisu. Wobec braku takiego doprecyzowania ważne jest jednakże, by inne elementy wynikające z ogólnego kontekstu danego uregulowania pozwoliły na określenie celu leżącego u jego podstaw dla dokonania kontroli sądowej jego zgodności z przepisami prawa, a także właściwego i koniecznego charakteru środków zastosowanych do realizacji tego celu (wyroki: Palacios de la Villa, C‑411/05, EU:C:2007:604, pkt 56, 57; a także Komisja/Węgry, C‑286/12, EU:C:2012:687, pkt 58).

               63

               W tym względzie należy przede wszystkim zauważyć, że chociaż zdaniem rządu hiszpańskiego celem omawianego środka jest zapewnienie zrównoważonej struktury wiekowej, to z informacji, którymi dysponuje Trybunał, nie wynika, aby środek ten miał na celu wspieranie rekrutacji nowych osób. Nie służy on zatem wspieraniu polityki zatrudnienia w rozumieniu art. 6 ust. 1 dyrektywy 2000/78.

               64

               Z informacji sądu odsyłającego, który jako jedyny jest władny do dokonywania wykładni stosownego ustawodawstwa krajowego pod kątem ewentualnego zastosowania art. 6 ust. 1 dyrektywy 2000/78 w zawisłej przed nim sprawie, wynika jednakże, że wymóg odnoszący się do wieku przewidziany w ustawie 2/2007 motywowany jest koniecznością uwzględnienia wykształcenia wymaganego na danym stanowisku lub potrzebą racjonalnego okresu zatrudnienia przed przejściem na emeryturę lub przeniesieniem na inne stanowisko.

               65

               Ponieważ cele te widnieją w art. 6 ust. 1 akapit drugi lit. c) dyrektywy 2000/78, mogą one „obiektywnie i racjonalnie” uzasadniać „w ramach prawa krajowego” – w myśl tego art. 6 ust. 1 – odmienne traktowanie ze względu na wiek.

               66

               Tym samym należy jeszcze sprawdzić, czy środki mające służyć realizacji tego celu są właściwe i konieczne.

               67

               Warto w tym względzie przypomnieć, że państwa członkowskie dysponują szerokim zakresem uznania w kwestii wyboru środków właściwych do osiągnięcia przyjętych przez nie celów w dziedzinie polityki społecznej i zatrudnienia. Jednakże owo uznanie nie może prowadzić na naruszenia istoty zasady zakazu dyskryminacji ze względu na wiek (wyroki: Age Concern England, C‑388/07, EU:C:2009:128, pkt 51; a także Ingeniørforeningen i Danmark, C‑499/08, EU:C:2010:600, pkt 33).

               68

               Co się tyczy w pierwszej kolejności celu odnoszącego się do wykształcenia wymaganego na stanowisku funkcjonariusza policji lokalnej, z pkt 7 ogłoszenia o konkursie zatwierdzonego przez Ayuntamiento wynika, że przed wstąpieniem do służby kandydaci, będący laureatami tego konkursu, zobowiązani są do odbycia okresu „kształcenia selektywnego”, którego czas trwania ustala regionalna szkoła policji lokalnych lub Ayuntamiento.

               69

               Artykuł 36 ustawy 2/2007, jedyny przepis tej ustawy odnoszący się do kształcenia funkcjonariuszy policji lokalnej, ogranicza się do stwierdzenia, że „kształcenie […], rozwój i specjalizację” członków korpusu policji lokalnej zapewnia szkoła bezpieczeństwa publicznego prowincji Asturii, nie precyzując jednakże, jaka jest natura tego kształcenia.

               70

               Tymczasem żadna z informacji przekazanych Trybunałowi nie pozwala uznać, że górna granica wieku przy rekrutacji jest właściwa i konieczna do realizacji celu zapewnienia wykształcenia tych funkcjonariuszy.

               71

               Co się tyczy w drugiej kolejności celu w postaci zapewnienia racjonalnego okresu zatrudnienia przed przejściem na emeryturę, należy przede wszystkim zauważyć, że zgodnie z informacjami przedstawionymi przez sąd odsyłający wiek przejścia na emeryturę funkcjonariuszy policji lokalnej wynosi 65 lat. Chociaż sąd odsyłający wspomina również o możliwości przeniesienia na inne stanowisko w wieku 58 lat, to dotyczy to funkcjonariuszy policji lokalnej oraz odbywa się na ich wniosek i w żaden sposób nie wpływa na wiek przejścia na emeryturę.

               72

               Wynika stąd, że uregulowanie krajowe, takie jak rozpatrywane w postępowaniu głównym, które ustala przy rekrutacji na stanowisko funkcjonariusza policji lokalnej górną granicę wieku wynoszącą 30 lat, nie może być uznane za konieczne do zapewnienia tym funkcjonariuszom racjonalnego okresu zatrudnienia przed przejściem na emeryturę w rozumieniu art. 6 ust. 1 lit. c) dyrektywy 2000/78. Okoliczność, że „normalny” wiek przejścia na emeryturę w ramach ogólnego systemu zabezpieczenia społecznego jest ustalony na 67 lat, jest w tym względzie bez znaczenia.

               73

               Tym samym odmienne traktowanie wynikające z art. 32 lit. b) ustawy 2/2007 nie może być uzasadnione na podstawie art. 6 ust. 1 lit. c) dyrektywy 2000/78.

               74

               W tych okolicznościach na zadane pytanie należy odpowiedzieć, że wykładni art. 2 ust. 2, art. 4 ust. 1 oraz art. 6 ust. 1 lit. c) dyrektywy 2000/78 należy dokonywać w ten sposób, że przepisy te stoją na przeszkodzie uregulowaniu krajowemu, takiemu jak rozpatrywane w postępowaniu głównym, które ustala przy rekrutacji na stanowisko funkcjonariusza lokalnej policji górną granicę wieku wynoszącą 30 lat.

         W przedmiocie kosztów

               75

               Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.

               Z powyższych względów Trybunał (druga izba) orzeka, co następuje:

                     Wykładni art. 2 ust. 2, art. 4 ust. 1 oraz art. 6 ust. 1 lit. c) dyrektywy Rady 2000/78/WE z dnia 27 listopada 2000 r. ustanawiającej ogólne warunki ramowe równego traktowania w zakresie zatrudnienia i pracy należy dokonywać w ten sposób, że przepisy te stoją na przeszkodzie uregulowaniu krajowemu, takiemu jak rozpatrywane w postępowaniu głównym, które ustala przy rekrutacji na stanowisko funkcjonariusza lokalnej policji górną granicę wieku wynoszącą 30 lat.

                     Podpisy

            (
            *1
         )	Język postępowania: hiszpański.


title: Wyrok Trybunału (pierwsza izba) z dnia 14 października 2004 r.#Saatgut-Treuhandverwaltungsgesellschaft mbH przeciwko Brangewitz GmbH.#Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Landgericht Düsseldorf - Niemcy.#Odmiany roślin - System ochrony - Artykuł 14 ust. 3 rozporządzenia (WE) nr 2100/94 i art. 9 rozporządzenia (WE) nr 1768/95 - Używanie przez rolników materiału ze zbioru - Świadczący usługi przygotowawcze - Obowiązek przekazania informacji posiadaczowi wspólnotowego prawa do ochrony.#Sprawa C-336/02.

text:
      Sprawa C‑336/02
      Saatgut‑Treuhandverwaltungsgesellschaft mbH
      przeciwko
      Brangewitz GmbH
      (wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Landgericht Düsseldorf)
      Odmiany roślin – System ochrony – Artykuł 14 ust. 3 rozporządzenia (WE) nr 2100/94 i art. 9 rozporządzenia (WE) nr 1768/95 – Używanie przez rolników materiału ze zbioru – Świadczący usługi przygotowawcze – Obowiązek przekazania informacji posiadaczowi wspólnotowego prawa do ochrony
      Streszczenie wyroku
      Rolnictwo – Jednolite ustawodawstwo – Ochrona odmian roślin – Artykuł 14 ust. 3 rozporządzenia (WE) nr 2100/94 i art. 9 rozporządzenia
            (WE) nr 1768/95 – Uprawnienie posiadacza wspólnotowego prawa do ochrony odmiany roślin do żądania informacji w przypadku istnienia
            przesłanek świadczenia przez podmiot usług przygotowawczych do uprawy chronionego produktu
      (rozporządzenie Rady nr 2100/94, art. 14 ust. 2 i 3; rozporządzenie Komisji nr 1768/95, art. 9)
      Przepisy art. 14 ust. 3 tiret szóste rozporządzenia nr 2100/94 w sprawie wspólnotowego systemu ochrony odmian roślin w związku
         z art. 9 rozporządzenia nr 1768/95 ustanawiającego przepisy wykonawcze w zakresie odstępstwa rolnego przewidzianego w art. 14
         ust. 3 rozporządzenia nr 2100/94 uprawniają posiadacza wspólnotowego prawa do ochrony odmiany roślin do żądania od podmiotu
         świadczącego usługi przygotowawcze określonych informacji, które ten uzyskał w ramach normalnego wykonywania swych zadań,
         bez dodatkowych opłat ani kosztów, w sytuacji, gdy posiadacz nie dysponuje przesłankami wskazującymi, że ten ostatni przygotowywał
         lub zamierza przygotowywać do uprawy materiał ze zbioru uzyskany przez rolników z uprawy materiału rozmnożeniowego odmiany
         należącej do posiadacza i objętej wspólnotowym prawem do ochrony odmian roślin, ale nie będącej mieszańcem lub odmianą syntetyczną,
         i należącej do jednego z gatunków roślin uprawnych wymienionych w art. 14 ust. 2 rozporządzenia nr 2100/94.

      W takim przypadku podmiot ten jest zobowiązany przekazać posiadaczowi wspólnotowego prawa istotne informacje dotyczące nie
         tylko rolników, co do których istnieją takie przesłanki, ale także informacje dotyczące innych rolników, na których rzecz
         świadczył lub zamierza świadczyć takie usługi, jeżeli odmiana ta została mu zgłoszona albo jeżeli uzyskał on informacje o niej
         z innych źródeł.

      (por. pkt 54, 66 oraz pkt 1–2 sentencji)
WYROK TRYBUNAŁU (pierwsza izba)
      z dnia 14 października 2004 r. (*)

      Odmiany roślin – System ochrony – Artykuł 14 ust. 3 rozporządzenia (WE) nr 2100/94 i art. 9 rozporządzenia (WE) nr 1768/95 – Używanie przez rolników materiału ze zbioru – Świadczący usługi przygotowawcze – Obowiązek przekazania informacji posiadaczowi wspólnotowego prawa do ochrony
      W sprawie C‑336/02
      mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 234 WE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym,
      złożony przez Landgericht Düsseldorf (Niemcy) postanowieniem z dnia 8 sierpnia 2002 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu
         23 września 2002 r., w postępowaniu:

      Saatgut‑Treuhandverwaltungsgesellschaft mbH
      przeciwko
      Brangewitz GmbH
      TRYBUNAŁ (pierwsza izba),
      w składzie: P. Jann, prezes izby, A. Rosas, R. Silva de Lapuerta, K. Lenaerts i S. von Bahr (sprawozdawca), sędziowie,
      rzecznik generalny: D. Ruiz‑Jarabo Colomer,
      sekretarz: M. Múgica Arzamendi, główny administrator,
      uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 8 stycznia 2004 r.,
      rozważywszy uwagi przedstawione:
      –        w imieniu Saatgut‑Treuhandverwaltungsgesellschaft mbH przez K. von Gierke, Rechtsanwalt,
      –        w imieniu Brangewitz GmbH przez M. Mierscha, Rechtsanwalt, wspieranego przez R. Wilhemsa, Patentanwalt i M. Timmermanna, Rechtsanwalt,
      –        w imieniu rządu niemieckiego przez W.‑D. Plessinga i A. Tiemann, działających w charakterze pełnomocników,
      –        w imieniu rządu niderlandzkiego przez S. Terstal, działającą w charakterze pełnomocnika,
      –        w imieniu Komisji Wspólnot Europejskich przez G. Brauna, działającego w charakterze pełnomocnika, wspieranego przez R. Bierwagena,
         Rechtsanwalt,

      po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 17 lutego 2004 r.,
      wydaje następujący
      Wyrok
      1        Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 14 ust. 3 tiret szóste rozporządzenia Rady (WE)
         nr 2100/94 z dnia 27 lipca 1994 r. w sprawie wspólnotowego systemu ochrony odmian roślin (Dz.U. L 227, str. 1) i art. 9 rozporządzenia
         Komisji (WE) nr 1768/95 z dnia 24 lipca 1995 r. ustanawiającego przepisy wykonawcze w zakresie odstępstwa rolnego przewidzianego
         w art. 14 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE) nr 2100/94 (Dz.U. L 173, str. 14).

      2        Wniosek ten został złożony w ramach sporu pomiędzy Saatgut‑Treuhandverwaltungsgesellschaft mbH (zwaną dalej „STV”) a Brangewitz
         GmbH (zwaną dalej „Brangewitz”) w przedmiocie informacji o działaniach dokonanych na materiałach ze zbioru odmian roślin chronionych
         na podstawie rozporządzenia nr 2100/94 lub na podstawie przepisów krajowych, jakie ta ostatnia, świadcząc usługi przygotowawcze,
         jest zobowiązana przekazać na żądanie STV.

       Ramy prawne
       Uregulowania wspólnotowe
      3        Jak wynika z art. 1 rozporządzenia nr 2100/94, ustanawia ono wspólnotowy system ochrony odmian roślin, jako jedyną i wyłączną
         formę wspólnotowego prawa własności przemysłowej do odmian roślin.

      4        Zgodnie z art. 11 ust. 1 wymienionego wyżej rozporządzenia osoba określona jako „hodowca”, „która wyhodowała lub odkryła i rozwinęła
         odmianę lub jej następca prawny”, uprawniona jest do wspólnotowej ochrony odmian roślin.

      5        Artykuł 13 ust. 1 i 2 rozporządzenia nr 2100/94 stanowi:

      „1.      Wspólnotowe prawo do ochrony odmian roślin wywiera taki skutek, iż posiadaczowi lub posiadaczom wspólnotowego prawa do ochrony
         odmian roślin, zwanym dalej »posiadaczami«, przysługuje prawo do wykonywania działań wymienionych w ust. 2.

      2.      Bez uszczerbku dla przepisów art. 15 i 16 następujące działania w odniesieniu do składników odmiany lub materiału ze zbioru
         odmiany chronionej, zwanych dalej »materiałem«, wymagają upoważnienia posiadacza:

      a)      wytwarzanie lub rozmnażanie (reprodukcja);
      b)      przygotowanie do rozmnażania;
      c)      oferowanie do sprzedaży;
      d)      sprzedaż lub inne wprowadzenie do obrotu;
      e)      eksport ze Wspólnoty;
      f)      import do Wspólnoty;
      g)      przechowywanie do każdego z celów wymienionych w lit. a)–f).
      Posiadacz może udzielić swojego upoważnienia na określonych warunkach i z ograniczeniami”.
      6        Jednakże art. 14 ust. 1 rozporządzenia nr 2100/94 przewiduje, że:

      „Nie naruszając przepisów art. 13 ust. 2 i w celu ochrony produkcji rolnej rolnicy są upoważnieni do używania do rozmnażania
         w uprawie polowej materiału ze zbioru uzyskanego w ich własnym gospodarstwie z uprawy materiału rozmnożeniowego odmiany chronionej
         wspólnotowym prawem do ochrony odmian roślin, ale nie będącej mieszańcem lub odmianą syntetyczną”.

      7        Artykuł 14 ust. 2 rozporządzenia uściśla, że upoważnienie to, zwane potocznie „przywilejem rolników”, stosuje się wyłącznie
         do gatunków roślin uprawnych w nim wymienionych. Gatunki te są podzielone na cztery grupy, to jest: rośliny pastewne, zboża,
         ziemniaki oraz rośliny oleiste i włókniste.

      8        Zgodnie z art. 14 ust. 3 rozporządzenia nr 2100/94 „[w]arunki mające na celu uregulowanie odstępstwa przewidzianego w ust. 1
         i ochronę uzasadnionych interesów określonych hodowców i rolników zostaną ustanowione przed wejściem w życie niniejszego rozporządzenia
         w drodze przepisów wykonawczych wydanych na podstawie art. 114 i w oparciu o” określone kryteria. Wśród kryteriów tych znajdują
         się: brak ograniczeń ilościowych w odniesieniu do gospodarstwa rolnego, prawo do przygotowania materiału ze zbioru do uprawy
         przez samego rolnika lub w ramach świadczonych mu usług, zobowiązanie rolników, z wyjątkiem prowadzących małe gospodarstwa,
         do zapłaty posiadaczowi godziwego wynagrodzenia, którego wysokość powinna być w rozsądnym stopniu niższa od wysokości wynagrodzenia
         pobieranego w przypadku umowy licencyjnej na produkcję materiału rozmnożeniowego tej samej odmiany na tym samym obszarze oraz
         wyłączna odpowiedzialność posiadaczy za monitorowanie stosowania art. 14.

      9        Artykuł 14 ust. 3 tiret szóste rozporządzenia nr 2100/94 zalicza do wyżej wymienionych kryteriów obowiązek informacji ze strony
         rolników i podmiotów świadczących usługi przygotowawcze; jego brzmienie jest następujące:

      „[R]olnicy, a także świadczący usługi przygotowawcze, przekazują posiadaczom na ich żądanie istotne informacje; także organy
         urzędowe biorące udział w monitorowaniu produkcji rolnej mogą przekazywać istotne informacje, o ile zbiera się je w ramach
         normalnej działalności i nie jest to związane z dodatkowym obciążeniem lub kosztami. Niniejsze przepisy, w odniesieniu do
         danych osobowych, nie naruszają ustawodawstwa Wspólnoty i ustawodawstwa krajowego w odniesieniu do ochrony osób fizycznych
         przy przetwarzaniu i swobodnym przepływie danych osobowych”.

      10      Z siedemnastego i osiemnastego motywu rozporządzenia nr 2100/94 wynika, że „wykonanie wspólnotowego prawa do ochrony odmian
         roślin powinno zostać poddane pewnym ograniczeniom ustanowionym w przepisach przyjętych w interesie publicznym”, że „obejmuje
         to ochronę produkcji rolnej” i że „w tym celu, pod pewnymi warunkami, rolnicy powinni zostać upoważnieni do używania materiału
         ze zbioru plonów do rozmnażania”.

      11      Rozporządzenie nr 1768/95, zgodnie z jego art. 1, ustanawia przepisy wykonawcze w sprawie warunków korzystania z odstępstwa
         przewidzianego w art. 14 ust. 1 rozporządzenia nr 2100/94.

      12      Artykuł 2 tego rozporządzenia stanowi:

      „1.      Warunki określone w art. 1 realizowane są przez posiadacza odmiany reprezentującego hodowcę oraz przez rolnika w sposób umożliwiający
         ochronę uzasadnionych interesów prawnych obu stron.

      2.      Uważa się, że uzasadnione interesy prawne stron nie są chronione, jeżeli dochodzi do sytuacji, w której są one poddane niekorzystnemu
         oddziaływaniu, bez uwzględnienia potrzeby utrzymania rozsądnej równowagi między nimi wszystkimi lub potrzeby zachowania zasady
         proporcjonalności między celem danego warunku a rzeczywistym skutkiem jego realizacji”.

      13      Artykuł 9 ust. 1 i 2 rozporządzenia nr 1768/95 stanowi:

      „1.      Dane szczegółowe dotyczące istotnych informacji, które mają być dostarczane przez przetwórcę posiadaczowi odmiany, stosownie
         do art. 14 ust. 3 tiret szóste rozporządzenia podstawowego, mogą stanowić przedmiot umowy między posiadaczem odmiany a zainteresowanym
         przetwórcą.

      2.      W przypadku gdy umowa taka nie została zawarta lub nie ma zastosowania, bez uszczerbku dla wymogów legislacji wspólnotowej
         lub ustawodawstwa Państw Członkowskich, przetwórca jest zobowiązany, na wniosek posiadacza odmiany, do złożenia posiadaczowi
         odmiany oświadczenia dotyczącego istotnych informacji. Poniższe kwestie uznawane są za istotne:

      a)      nazwisko przetwórcy, adres zamieszkania oraz zarejestrowane w celu prowadzenia działalności nazwa i adres przedsiębiorstwa,
      b)      fakt wykonania przez przetwórcę usługi przetwarzania materiału rozmnożeniowego ze zbioru należącego do jednej lub więcej odmian
         należących do posiadacza, w przypadku gdy odmiana lub odmiany zostały zgłoszone przetwórcy albo gdy przetwórca uzyskał informacje
         o nich z innych źródeł;

      c)      jeżeli przetwórca wykonał taką usługę, ilość materiału ze zbioru, zaliczanego do odmiany lub odmian należących do posiadacza,
         która została przetworzona na materiał rozmnożeniowy przez przetwórcę, oraz całkowita ilość otrzymana w wyniku przetworzenia;

      d)      daty i miejsca przetwórstwa określonego w lit. c); i
      e)      nazwisko i adres osoby lub osób, dla których wykonał usługę przetwarzania określoną w lit. c) oraz referencyjne ilości”.
       Uregulowania krajowe
      14      Artykuł 10a ust. 6 Sortenschutzgesetz 1985 (ustawy z 1985 r. o ochronie odmian roślin) (w brzmieniu z dnia 25 lipca 1997 r.,
         BGBl. 1997 I, str. 3165), który ustanawia obowiązek podania informacji dotyczącej odmian roślin chronionych na mocy prawa
         niemieckiego, stanowi:

      „Rolnicy korzystający z możliwości uprawy materiału ze zbioru, a także podmioty świadczące na ich zlecenie usługi przygotowawcze
         zobowiązani są informować posiadaczy prawa do ochrony odmian roślin o rozległości uprawy”.

       Postępowanie przed sądem krajowym i pytania prejudycjalne
      15      Sąd krajowy podaje, że STV jest organizacją posiadaczy odmian roślin.

      16      STV zażądała od Brangewitz informacji za okres od sezonu 1997/1998 do 1999/2000, dotyczących świadczonych przez nią usług
         przygotowania do uprawy materiału ze zbiorów około 500 odmian roślin, z których część chroniona jest na mocy przepisów rozporządzenia
         nr 2100/94, a reszta przez prawo krajowe.

      17      Nie otrzymawszy żądanych informacji, STV pozwała Brangewitz do Landgericht Düsseldorf.

      18      Jak wynika z postanowienia sądu krajowego, STV przedstawiła na poparcie pozwu liczne oświadczenia o uprawie materiału ze zbiorów
         złożone przez klientów Brangewitz, a także „rachunki” i „wykazy dostaw” wystawione przez tę ostatnią. W rachunkach tych opłaty
         za czyszczenie, sortowanie i dezynfekcję naliczone zostały odpowiednio do ilości każdego rodzaju wymienionych zbóż. Rachunki
         zawierają też w części dane dotyczące przygotowywanych do uprawy odmian roślin.

      19      Zgodnie z informacją sądu krajowego STV twierdzi, że z tych oświadczeń o uprawie, rachunków i wykazów dostaw wynika, iż Brangewitz
         przygotowywała przeznaczone do uprawy ziarna, stanowiące materiał ze zbioru co najmniej 71 odmian roślin, w odniesieniu do
         których prawo do ochrony przysługuje posiadaczom tych odmian lub posiadaczom licencji wyłącznej reprezentowanym przez STV
         w zakresie dochodzenia ich praw w tej sprawie. W związku z tym Brangewitz winna przekazać informacje dotyczące przygotowywania
         do uprawy ziaren stanowiących materiał ze zbiorów.

      20      Brangewitz utrzymuje, że STV nie korzysta z generalnego prawa do informacji.

      21      Sąd krajowy zauważa, że argumentacja STV wskazuje, iż w okresie od sezonu 1997/1998 do 1999/2000 Brangewitz świadczyła usługi
         przygotowania co najmniej 71 chronionych odmian roślin. Argumentacja ta nie wykazuje jednak, że Brangewitz przygotowywała
         wszystkie odmiany roślin, co do których powódka żądała informacji.

      22      Tym niemniej, zgodnie z informacją sądu krajowego, STV twierdzi, że zgodnie z przepisami art. 14 ust. 3 tiret szóste rozporządzenia
         nr 2100/94 w związku z art. 9 rozporządzenia nr 1768/95 nie musi ona wykazywać faktu przygotowywania przez Brangewitz wszystkich
         odmian roślin, co do których żąda informacji.

      23      W tej kwestii sąd krajowy, odwołując się przy tym do opinii rzecznika generalnego Ruiza‑Jaraba Colomera przy wyroku z dnia
         10 kwietnia 2003 r. w sprawie C‑305/00 Schulin, Rec. str. I‑3525, stawia, po pierwsze, pytanie, czy nie należy uznać podmiotów
         świadczących usługi przygotowawcze za zobowiązane do przekazywania informacji wyłącznie wtedy, gdy istnieją przesłanki wskazujące
         na przygotowywanie przez nie chronionych odmian roślin, których żądane informacje mają dotyczyć.

      24      Po drugie, jeżeli wyłącznie podmioty świadczące usługi przygotowawcze, sortujące materiał rozmnożeniowy chronionej odmiany
         roślin są zobowiązane do informowania posiadacza o przygotowywaniu materiału ze zbioru do uprawy, sąd krajowy stawia pytanie,
         czy obowiązek informacyjny obejmuje wszystkich rolników, na których rzecz podmiot ten świadczył usługi przygotowania ziarna
         tej odmiany, czy też wyłącznie rolników znanych posiadaczowi i co do których wykazał on, że zlecali usługi przygotowywania
         chronionych odmian roślin.

      25      W opisanych powyżej okolicznościach Landgericht Düsseldorf postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z wnioskiem
         o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym w następującej kwestii:

      „1)      Czy przepisy [art. 14 ust. 3 tiret szóste rozporządzenia nr 2100/94 i art. 9 rozporządzenia nr 1768/95] należy interpretować
         w ten sposób, że posiadacz odmiany rośliny chronionej na mocy rozporządzenia nr 2100/94 może żądać informacji od podmiotu
         świadczącego […] usługi przygotowawcze niezależnie od tego, czy istnieją przesłanki wskazujące, iż […] podmiot ten przygotowywał
         tę chronioną odmianę?

      2)      W przypadku gdy istnieją przesłanki wskazujące na fakty, o których mowa w pytaniu 1: Czy podmiot świadczący […] usługi przygotowawcze
         ma obowiązek, na podstawie przepisów art. 14 ust. 3 tiret szóste rozporządzenia nr 2100/94 w związku z art. 9 rozporządzenia
         nr 1768/95, przekazać informacje dotyczące wszystkich rolników, na których rzecz świadczy […] usługi przygotowawcze, czy wyłącznie
         dotyczące rolników, co do których posiadacz odmiany dysponuje przesłankami wskazującymi, że podmiot ten świadczył na ich rzecz
         usługi przygotowywania chronionych odmian roślin, o których mowa?”.

       W przedmiocie pierwszego pytania
      26      W pierwszym pytaniu sąd krajowy zapytuje w istocie, czy przepisy art. 14 ust. 3 tiret szóste rozporządzenia nr 2100/94 w związku
         z art. 9 rozporządzenia nr 1768/95 należy interpretować w ten sposób, że pozwalają one posiadaczowi wspólnotowego prawa do
         ochrony odmiany roślin żądać od podmiotu świadczącego usługi przygotowawcze przekazania informacji, o których mowa w tych
         przepisach, w sytuacji, gdy posiadacz nie dysponuje przesłankami wskazującymi, że podmiot ten przygotowywał lub zamierza przygotowywać
         materiał ze zbiorów uzyskany przez rolników z uprawy materiału rozmnożeniowego odmiany innej niż mieszańce lub odmiany syntetyczne,
         należącej do posiadacza i objętej wspólnotowym prawem do ochrony, która należy do gatunków roślin wymienionych w art. 14 ust. 2
         rozporządzenia nr 2100/94.

       Uwagi przedstawione Trybunałowi
      27      STV i rząd niemiecki podnoszą, że posiadacze korzystają, w stosunku do podmiotów świadczących usługi przygotowawcze, z poszerzonego
         prawa do informacji w odniesieniu do ich odmian roślin. Na poparcie tego twierdzenia przytaczają brzmienie i logikę przepisów
         art. 14 ust. 3 tiret szóste rozporządzenia nr 2100/94 i art. 9 rozporządzenia nr 1768/94, ich przedmiot i cel, a także zasadę
         proporcjonalności.

      28      Zdaniem STV i rządu niemieckiego, z litery i logiki rozporządzeń nr 2100/94 i 1768/95 wynika, że podmiot świadczący usługi
         przygotowawcze zobowiązany jest przekazać informacje o przygotowywaniu do uprawy ziarna stanowiącego materiał ze zbioru w każdym
         wypadku, gdy posiadacz tego żąda.

      29      STV interpretuje przedmiotowe przepisy w ten sposób, że obowiązek przekazania informacji ciążący na podmiotach świadczących
         usługi przygotowawcze ma za przedmiot i cel kontrolę informacji przekazywanych przez rolników. Gdyby prawo do uzyskania przez
         posiadacza informacji od podmiotu świadczącego usługi przygotowawcze ograniczone było do rolników, którzy nabyli materiał
         rozmnożeniowy, nie byłoby możliwości kontroli rolników, którzy nie podali informacji, czy prowadzili uprawę materiału ze zbioru
         lub czy korzystali z usług przygotowania ziarna pochodzącego ze zbioru, a jeśli tak, to u którego przedsiębiorcy.

      30      W odniesieniu do celu obu rozporządzeń rząd niemiecki podnosi, że prawo do informacji przysługujące posiadaczowi w stosunku
         do podmiotu świadczącego usługi przygotowawcze nie jest prawem akcesoryjnym wobec prawa do wynagrodzenia, lecz jedynym, pierwotnym
         stosunkiem prawnym między tymi osobami. Gdyby prawo do informacji przysługujące posiadaczowi zależało od udowodnienia konkretnych
         operacji przygotowania do uprawy należących do niego chronionych odmian roślin, miałoby ono za jedyny cel potwierdzenie znanych
         już wiadomości i nie miałoby charakteru prawa do uzyskania informacji od podmiotu świadczącego usługi przygotowawcze.

      31      W odniesieniu do zasady proporcjonalności STV zwraca uwagę, że dzięki możliwości przygotowywania bez upoważnienia ziarna pochodzącego
         ze zbioru uzyskanego z uprawy chronionych odmian roślin, którą daje rozporządzenie nr 2100/94, usługi przygotowawcze stanowią
         dochodową działalność, dającą znaczny zysk. Żądanie informacji nie powoduje szczególnych kosztów ani dysproporcjonalnych obciążeń
         dla usługodawców. Posiadacze natomiast znajdują się w znacznie gorszej sytuacji, gdyż nie otrzymując wynagrodzenia z tytułu
         licencji i uprawy materiału ze zbioru, nie mogliby prowadzić działalności.

      32      Brangewitz uważa za przesadne branie pod uwagę samego charakteru podmiotu świadczącego usługi przygotowawcze. Uważa, że usługodawca
         jest zobowiązany do przekazania informacji tylko w wypadku, gdy posiadacz wykaże fakt przygotowywania przez tego usługodawcę
         należącej do niego odmiany chronionej. Inaczej podmioty świadczące usługi przygotowawcze mogłyby otrzymywać nieskończenie
         wiele żądań przekazania informacji od różnych posiadaczy.

      33      Rząd niderlandzki uważa, że u podstaw rozporządzenia nr 2100/94 leży generalna zasada równowagi między słusznym interesem
         rolników i podmiotów świadczących usługi przygotowawcze, z jednej strony, a interesami posiadaczy, z drugiej. Jego zdaniem,
         płynie stąd wniosek, że posiadacz powinien móc otrzymać od rolnika lub podmiotu świadczącego usługi przygotowawcze informacje
         wtedy, gdy istnieją przesłanki pozwalające mu przypuszczać, że materiał rozmnożeniowy odmiany chronionej był używany lub przygotowywany
         do uprawy.

      34      Komisja podnosi, że podmioty świadczące usługi przygotowawcze nie wchodzą w relację z posiadaczem ani jako kupujący ziarno,
         ani jako zobowiązani z tytułu wynagrodzenia. Prowadzą oni działalność jako świadczący usługi w rozumieniu przedmiotowych rozporządzeń
         wyłącznie w stosunku do rolników. W związku z tym grupa podmiotów świadczących usługi przygotowawcze wymienionych w art. 14
         ust. 3 tiret szóste rozporządzenia nr 2100/94 nie powinna być szersza niż grupa rolników wymienionych w tym samym przepisie,
         na rzecz których świadczą oni usługi.

      35      Zdaniem Komisji, z art. 14 ust. 3 tiret szóste rozporządzenia nr 2100/94 i art. 9, w szczególności ust. 2 lit. b), rozporządzenia
         nr 1768/95 wynika, że obowiązek przekazywania informacji spoczywa wyłącznie na podmiotach świadczących usługi przygotowawcze,
         które przygotowywały chronione odmiany roślin, i o tym wiedzą lub mogą wiedzieć. Osoba zainteresowana otrzymaniem informacji
         powinna zatem wykazać istnienie rzeczywistych przesłanek wskazujących, że usługodawca przygotowywał do uprawy ziarno odmiany
         chronionej.

       Ocena Trybunału
      36      Należy na wstępie przypomnieć, że zgodnie z art. 13 ust. 2 rozporządzenia nr 2100/94 wytwarzanie lub rozmnażanie (reprodukcja)
         i przygotowywanie do rozmnażania składników odmiany lub materiału ze zbioru odmiany chronionej wymaga upoważnienia posiadacza
         wspólnotowego prawa do ochrony.

      37      Przepisy art. 14 rozporządzenia, przyjęte, jak wynika z jego siedemnastego i osiemnastego motywu, w interesie publicznym polegającym
         na ochronie produkcji rolnej, stanowią wyjątek od tej zasady (zob. ww. wyrok w sprawie Schulin, pkt 47).

      38      Artykuł 14 ust. 1 upoważnia rolników do używania do rozmnażania w uprawie polowej materiału ze zbioru uzyskanego w ich własnym
         gospodarstwie z uprawy materiału rozmnożeniowego odmiany chronionej wspólnotowym prawem do ochrony odmian roślin, ale nie
         będącej mieszańcem lub odmianą syntetyczną, i należącej do jednego z gatunków roślin uprawnych wymienionych w ust. 2 tego
         artykułu (zwanej dalej „odmianą objętą przywilejem”).

      39      Artykuł 14 ust. 3 rozporządzenia nr 2100/94 uściśla, że warunki mające na celu uregulowanie odstępstwa przewidzianego w ust. 1
         i ochronę uzasadnionych interesów określonych hodowców i rolników zostaną ustanowione w drodze przepisów wykonawczych wydanych
         w oparciu o określone kryteria. Artykuł 14 ust. 3 tiret czwarte wymienia wśród tych kryteriów takie, że z wyjątkiem rolników
         prowadzących małe gospodarstwa „inni rolnicy obowiązani są do zapłaty godziwego wynagrodzenia posiadaczowi”, a w tiret szóstym
         stanowi, że „rolnicy, a także świadczący usługi przygotowawcze, przekazują posiadaczom na ich żądanie istotne informacje”.

      40      Wbrew twierdzeniu STV z systematyki art. 14 rozporządzenia nr 2100/94, zatytułowanego „Odstępstwo od wspólnotowego prawa do
         ochrony odmian roślin”, a także z brzmienia art. 14 ust. 3 nie wynika, by przepis ten dotyczył wszystkich podmiotów świadczących
         usługi przygotowawcze.

      41      Artykuł 14 ust. 3 rozporządzenia nr 2100/94, w którym przewidziano wyraźnie określenie w przepisach wykonawczych warunków
         stosowania odstępstwa ustanowionego w ust. 1, winien być bowiem interpretowany w świetle tegoż ust. 1, a więc nie może on
         dotyczyć wypadków, w których odstępstwo to nie ma zastosowania (zob. ww. wyrok w sprawie Schulin, pkt 52).

      42      Z art. 14 ust. 2 rozporządzenia nr 2100/94 wynika zatem, po pierwsze, że odstępstwo to stosuje się wyłącznie do gatunków roślin
         uprawnych w nim wymienionych. Co za tym idzie, zgodnie ze stwierdzeniem rzecznika generalnego zawartym w pkt 29 jego opinii,
         tylko podmioty świadczące usługi przygotowania materiału ze zbioru uzyskanego z uprawy roślin wymienionych w art. 14 ust. 2
         są objęte odstępstwem, ponieważ tylko do tych gatunków ma ono zastosowanie.

      43      Należy, po drugie, przypomnieć, że zgodnie z art. 14 ust. 1 rozporządzenia nr 2100/94 uprawnienie rolników do uprawy bez uprzedniego
         upoważnienia posiadacza materiału ze zbioru uzyskanego z uprawy materiału rozmnożeniowego odmiany objętej przywilejem ma za
         przeciwwagę zobowiązanie rolników do przekazywania, na żądanie posiadacza, istotnych informacji oraz, z wyjątkiem rolników
         prowadzących małe gospodarstwa, do zapłaty godziwego wynagrodzenia. W ten sposób chronione są uzasadnione interesy rolników
         i posiadaczy w ich bezpośrednich stosunkach.

      44      W odniesieniu natomiast do podmiotów świadczących usługi przygotowawcze art. 14 ust. 3 tiret drugie rozporządzenia nr 2100/94
         stanowi, że materiał ze zbioru może zostać przygotowany do uprawy „przez samego rolnika lub w ramach świadczonych mu usług”.
         Zatem to rolnicy decydują, czy zwrócić się do podmiotu świadczącego usługi przygotowawcze, czy przygotować samodzielnie materiał
         ze zbioru. Uprawnienie podmiotu świadczącego usługi przygotowawcze do prowadzenia takiej działalności jest więc prawem pochodnym
         od uprawnienia, jakie przysługuje rolnikowi na mocy art. 14 ust. 1, do uprawy materiału ze zbioru uzyskanego z uprawy odmiany
         objętej wspólnotowym prawem do ochrony bez uprzedniego upoważnienia posiadacza tego prawa.

      45      W związku z powyższym zobowiązanie podmiotu świadczącego usługi przygotowawcze do przekazywania posiadaczowi informacji również
         zależne jest od tego, czy rolnik korzysta z odstępstwa ustanowionego w art. 14 ust. 1 rozporządzenia nr 2100/94 i od jego
         decyzji, by skorzystać z usług przygotowania materiału ze zbioru.

      46      W rezultacie uprawnienie posiadacza do żądania istotnych informacji od podmiotu świadczącego usługi przygotowawcze uzależnione
         jest zasadniczo od tego, czy podmiot ten świadczy usługi przygotowania materiału ze zbioru na rzecz rolnika, który korzysta
         lub będzie korzystał z odstępstwa ustanowionego w art. 14 ust. 1 rozporządzenia nr 2100/94, czyli innymi słowy od tego, czy
         podmiot ten przygotowuje do uprawy materiał ze zbioru uzyskany przez rolnika z uprawy materiału rozmnożeniowego odmiany objętej
         przywilejem.

      47      Należy w tym względzie uznać za pozbawione znaczenia, czy, jak utrzymują STV i rząd niemiecki, podmioty świadczące usługi
         przygotowawcze, we własnym interesie gospodarczym, przygotowują do uprawy ziarno stanowiące materiał ze zbioru wszystkich
         odmian dostarczonych przez rolników, w tym prawdopodobnie ziarno odmian objętych wspólnotowym prawem do ochrony odmian roślin,
         w przeciwieństwie do rolników dokonujących w sposób świadomy wyboru odmian i świadomie używających, lub nie, materiału ze
         zbioru, w zależności od umiejscowienia ich pól, warunków klimatycznych i możliwości zbytu.

      48      W odniesieniu do interpretacji art. 9 ust. 2 rozporządzenia nr 1768/95 wystarczy stwierdzić, że ponieważ rozporządzenie to
         ustanawia przepisy wykonawcze określające warunki pozwalające na stosowanie odstępstwa, o którym mowa w art. 14 ust. 1 rozporządzenia
         nr 2100/94, jego przepisy w żadnym wypadku nie mogą nakładać na podmioty świadczące usługi przygotowawcze dalej idących zobowiązań,
         niż wynika to z rozporządzenia nr 2100/94 (zob. w odniesieniu do rolników ww. wyrok w sprawie Schulin, pkt 60).

      49      Ponadto art. 9 ust. 1 rozporządzenia nr 1768/95 stanowi, że szczegóły informacji przekazywanych posiadaczowi odmiany przez
         podmiot świadczący usługi przygotowawcze mogą zostać ustalone w umowie między „posiadaczem odmiany a zainteresowanym przetwórcą
         [świadczącym usługi przygotowawcze]”. Stąd art. 9 ust. 2 zdanie pierwsze, mówiący, że gdy brak takiej umowy lub gdy nie ma
         ona zastosowania, „przetwórca [świadczący usługi przygotowawcze]” jest zobowiązany do złożenia „posiadaczowi odmiany”, na
         jego wniosek, oświadczenia dotyczącego istotnych informacji, należy uznać za dotyczący wyłącznie, tak jak ust. 1, zainteresowanego
         posiadacza i zainteresowanego podmiotu świadczącego usługi przygotowawcze (zob. w odniesieniu do rolników ww. wyrok w sprawie
         Schulin, pkt 61).

      50      Artykuł 9 ust. 2 lit. b) rozporządzenia nr 1768/95, który stanowi, że podmiot świadczący usługi przygotowawcze zobowiązany
         jest powiadomić na żądanie posiadacza odmiany o przygotowywaniu do uprawy materiału ze zbioru jednej lub kilku odmian należących
         do posiadacza „w przypadku gdy odmiana lub odmiany zostały zgłoszone przetwórcy [świadczącemu usługi przygotowawcze], albo
         gdy przetwórca [świadczący usługi przygotowawcze] uzyskał informacje o nich z innych źródeł”, opiera się na tej samej zasadzie.
         Przepis ten ze swej natury może dotyczyć wyłącznie podmiotów świadczących usługi przygotowania do uprawy materiału ze zbioru
         uzyskanego z uprawy odmiany należącej do posiadacza i objętej wspólnotowym prawem do ochrony.

      51      Z powyższego wynika, że art. 14 ust. 3 rozporządzenia nr 2100/94 i art. 9 ust. 2 rozporządzenia nr 1768/95 nie można interpretować
         w ten sposób, że uprawniają one posiadaczy odmian roślin do żądania wszelkich istotnych informacji od wszystkich podmiotów
         świadczących usługi przygotowawcze.

      52      Jednakże z art. 14 ust. 3 rozporządzenia nr 2100/94, szczególnie z tiret drugiego i szóstego wynika, że ciążące na podmiotach
         świadczących usługi przygotowawcze zobowiązanie do przekazywania posiadaczom informacji ma na celu umożliwienie tym ostatnim
         kontrolowania, czy rolnicy korzystają z odstępstwa ustanowionego w ust. 1 w odniesieniu do należących do nich chronionych
         odmian roślin, a jeżeli tak, to w jakich ilościach, przede wszystkim celem właściwego wyliczenia należnego wynagrodzenia.
         Z przepisów tych wynika także, że obowiązek ten oparty jest na fakcie współdziałania podmiotu świadczącego usługi przygotowawcze
         z rolnikiem w sytuacji, gdy rolnik ten korzysta z uprawnienia przysługującego mu na mocy art. 14 ust. 1 rozporządzenia nr 2100/94.

      53      Stąd, biorąc pod uwagę, po pierwsze, utrudnienia w dochodzeniu przez posiadaczy prawa do informacji od rolników, ze względu
         na niemożność określenia przy badaniu rośliny, czy uzyskano ją z materiału ze zbioru czy z zakupionego ziarna, a po drugie,
         wynikającą z art. 14 ust. 3 rozporządzenia nr 2100/94 i art. 2 rozporządzenia nr 1768/95 konieczność zabezpieczenia uzasadnionego
         interesu hodowców i rolników (zob. ww. wyrok w sprawie Schulin, pkt 63), posiadacz musi mieć możliwość żądania od podmiotu
         świadczącego usługi przygotowawcze informacji dotyczących należącej do niego odmiany objętej przywilejem, jeżeli dysponuje
         przesłankami wskazującymi, że ten ostatni przygotowuje lub zamierza przygotowywać do uprawy materiał ze zbioru uzyskany z uprawy
         materiału rozmnożeniowego tej odmiany. Należy przy tym dodać, że uprawnienie posiadaczy odmiany nie zależy od tego, czy odmiany
         zostały zgłoszone podmiotowi świadczącemu usługi przygotowawcze albo czy uzyskał on informacje o nich z innych źródeł.

      54      Wobec powyższego należy na pierwsze pytanie odpowiedzieć, iż przepisów art. 14 ust. 3 tiret szóste rozporządzenia nr 2100/94
         w związku z art. 9 rozporządzenia nr 1768/95 nie można interpretować w ten sposób, że uprawniają one posiadacza wspólnotowego
         prawa do ochrony odmian roślin do żądania od podmiotu świadczącego usługi przygotowawcze informacji, o których mowa w tych
         przepisach w sytuacji, gdy posiadacz nie dysponuje przesłankami wskazującymi, że ten ostatni przygotowywał lub zamierza przygotowywać
         do uprawy materiał ze zbioru uzyskany przez rolników z uprawy materiału rozmnożeniowego odmiany objętej przywilejem.

       W przedmiocie drugiego pytania
      55      W drugim pytaniu sąd krajowy zapytuje w istocie, czy w sytuacji, gdy posiadacz dysponuje przesłankami wskazującymi, że podmiot
         świadczący usługi przygotowawcze przygotowywał lub zamierza przygotowywać do uprawy materiał ze zbioru uzyskany przez rolników
         z uprawy materiału rozmnożeniowego odmiany objętej przywilejem, przepisy art. 14 ust. 3 tiret szóste rozporządzenia nr 2100/94
         w związku z art. 9 rozporządzenia nr 1768/95 należy interpretować w ten sposób, że nakładają one na podmiot świadczący usługi
         przygotowawcze obowiązek przekazania posiadaczowi odmiany informacji dotyczących wszystkich rolników, na których rzecz świadczył
         on usługi przygotowawcze w odniesieniu do takiej odmiany, czy tylko informacje dotyczące rolników, do których odnoszą się
         przesłanki wskazujące na przygotowywanie przez niego do uprawy materiału ze zbioru odmiany chronionej należącej do posiadacza.

       Uwagi przedstawione Trybunałowi
      56      Brangewitz twierdzi, że ponieważ posiadacz odmiany ma wystarczające możliwości dochodzenia swoich praw wobec rolników używających
         należących do niego odmian chronionych, żądanie informacji od podmiotu świadczącego usługi przygotowawcze służyć może jedynie
         kontroli prawdziwości i kompletności danych dotyczących rolnika.

      57      Gdyby posiadacze odmian mieli pełne prawo wypytywać podmioty świadczące usługi przygotowawcze, mogliby uzyskiwać informacje
         dotyczące rolników, których ci ostatni nie mają obowiązku udzielać nawet na żądanie i których zgodnie z art. 8 ust. 5 i 6
         rozporządzenia nr 1768/95 nie wolno przekazywać bez upoważnienia udzielonego przez rolnika.

      58      STV, rząd niemiecki i Komisja są zdania, że podmiot świadczący usługi przygotowywania do uprawy ziarna odmiany chronionej
         zobowiązany jest przekazać posiadaczowi tej odmiany informacje dotyczące wszystkich rolników, którzy zlecili mu przygotowanie
         ziarna tej odmiany, a nie tylko informacje dotyczące rolników, o których posiadacz powziął już wiadomość.

      59      Rząd niderlandzki twierdzi, że obowiązek przekazania informacji ciążący na podmiotach świadczących usługi przygotowawcze dotyczyć
         powinien wszystkich rolników, co do których posiadacz dysponuje przesłankami wskazującymi, że zlecili oni przygotowanie do
         uprawy ziarna tej odmiany podmiotowi świadczącemu usługi przygotowawcze.

       Ocena Trybunału
      60      Należy przypomnieć, że, jak stwierdzono w pkt 46 niniejszego wyroku, uprawnienie posiadacza do żądania istotnych informacji
         od podmiotu świadczącego usługi przygotowawcze uzależnione jest zasadniczo od tego, czy podmiot ten przygotowuje do uprawy
         materiał ze zbioru uzyskany przez rolnika z uprawy materiału rozmnożeniowego odmiany objętej przywilejem.

      61      Skoro zatem, jak to Trybunał stwierdził w pkt 53 niniejszego wyroku, posiadacz ma prawo żądania od podmiotu świadczącego usługi
         przygotowawcze informacji dotyczących należącej do niego odmiany objętej przywilejem, jeżeli dysponuje przesłankami wskazującymi,
         że ten ostatni przygotowuje lub zamierza przygotowywać do uprawy materiał ze zbioru uzyskany z uprawy materiału rozmnożeniowego
         tej odmiany, wynikać z tego musi obowiązek podmiotu świadczącego usługi przygotowawcze przekazania mu istotnych informacji
         dotyczących wszystkich rolników, dla których przygotowywał do uprawy przedmiotową odmianę.

      62      Jak to słusznie podniosła Komisja, obowiązek przekazania informacji, który ciąży na podmiocie świadczącym usługi przygotowawcze,
         jakkolwiek uzależniony od faktu korzystania przez rolnika z odstępstwa ustanowionego w art. 14 ust. 1 rozporządzenia nr 2100/94
         i od jego decyzji o skorzystaniu z usług przygotowawczych, związany jest z przygotowywaną przez niego odmianą roślin, a nie
         z korzystającym z jego usług rolnikiem.

      63      Interpretację tę wspiera art. 9 ust. 2 rozporządzenia nr 1768/95, zgodnie z którym podmiot świadczący usługi przygotowawcze
         jest zobowiązany, na wniosek posiadacza odmiany, do złożenia mu oświadczenia dotyczącego istotnych informacji, wśród których
         widnieje fakt wykonania przez ten podmiot usługi przygotowania do uprawy materiału rozmnożeniowego ze zbioru należącego do
         jednej lub więcej odmian należących do posiadacza, ilość materiału ze zbioru, zaliczanego do odmiany lub odmian należących
         do posiadacza, który został przygotowany do uprawy, data i miejsce wykonania usługi, a także nazwisko i adres osoby lub osób,
         na których rzecz wykonał usługę przygotowawczą. Informacje takie konieczne są w istocie, w przypadku gdy posiadacz dysponuje
         jedynie przesłankami wskazującymi, że podmiot świadczący usługi przygotowawcze przygotowuje lub zamierza przygotowywać do
         uprawy materiał ze zbioru uzyskany przez rolników z uprawy materiału rozmnożeniowego odmiany należącej do posiadacza (zob.
         podobnie, w zakresie obowiązku informacyjnego rolników, ww. wyrok w sprawie Schulin, pkt 64).

      64      Rozporządzenie nr 2100/94 nie nakłada jednak na podmiot świadczący usługi przygotowawcze obowiązku zasięgania informacji o odmianie,
         do jakiej należy ziarno, które przygotowuje do uprawy. Stąd w odniesieniu do rolników, co do których posiadacz nie dysponuje
         przesłankami wskazującymi, że podmiot ten na ich rzecz przygotowywał lub zamierza przygotowywać do uprawy przedmiotową odmianę,
         ciążący na nim obowiązek przekazania posiadaczowi istotnych informacji znajduje zastosowanie tylko w wypadku, gdy odmiana
         lub odmiany zostały mu zgłoszone, albo gdy uzyskał on informacje o nich z innych źródeł zgodnie z art. 9 ust. 2 lit. b rozporządzenia
         nr 1768/95.

      65      Zatem w sytuacji, gdy posiadacz dysponuje przesłankami wskazującymi, że podmiot świadczący usługi przygotowawcze przygotowywał
         lub zamierza przygotowywać do uprawy materiał ze zbioru uzyskany przez rolnika z uprawy materiału rozmnożeniowego odmiany
         należącej do posiadacza, podmiot ten jest zobowiązany przekazać istotne informacje dotyczące nie tylko rolników, co do których
         istnieją takie przesłanki, ale także informacje dotyczące innych rolników, na których rzecz świadczył lub zamierza świadczyć
         takie usługi, jeżeli odmiana ta została mu zgłoszona albo jeżeli uzyskał on informacje o niej z innych źródeł.

      66      Należy zatem odpowiedzieć na drugie pytanie, iż przepisy art. 14 ust. 3 tiret szóste rozporządzenia nr 2100/94 w związku z art. 9
         rozporządzenia nr 1768/95 należy interpretować w ten sposób, że w sytuacji gdy posiadacz dysponuje przesłankami wskazującymi,
         że podmiot świadczący usługi przygotowawcze przygotowywał lub zamierza przygotowywać do uprawy materiał ze zbioru uzyskany
         przez rolnika z uprawy materiału rozmnożeniowego odmiany należącej do posiadacza, podmiot ten jest zobowiązany przekazać istotne
         informacje dotyczące nie tylko rolników, co do których istnieją takie przesłanki, ale także informacje dotyczące innych rolników,
         na których rzecz świadczył lub zamierza świadczyć takie usługi, jeżeli odmiana ta została mu zgłoszona albo jeżeli uzyskał
         on informacje o niej z innych źródeł.

       W przedmiocie kosztów
      67      Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej
         przed tym sądem, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione celem przedstawienia Trybunałowi uwag,
         z wyjątkiem kosztów poniesionych przez wyżej wymienione strony, nie podlegają zwrotowi.

      Z powyższych względów Trybunał (pierwsza izba) orzeka, co następuje:
      1)      Przepisów art. 14 ust. 3 tiret szóste rozporządzenia Rady (WE) nr 2100/94 z dnia 27 lipca 1994 r. w sprawie wspólnotowego
            systemu ochrony odmian roślin w związku z art. 9 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1768/95 z dnia 24 lipca 1995 r. ustanawiającego
            przepisy wykonawcze w zakresie odstępstwa rolnego przewidzianego w art. 14 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE) nr 2100/94 nie
            można interpretować w ten sposób, że uprawniają one posiadacza wspólnotowego prawa do ochrony odmiany roślin do żądania od
            podmiotu świadczącego usługi przygotowawcze informacji, o których mowa w tych przepisach, w sytuacji, gdy posiadacz nie dysponuje
            przesłankami wskazującymi, że ten ostatni przygotowywał lub zamierza przygotowywać do uprawy materiał ze zbioru uzyskany przez
            rolników z uprawy materiału rozmnożeniowego odmiany należącej do posiadacza i objętej wspólnotowym prawem do ochrony odmian
            roślin, ale nie będącej mieszańcem lub odmianą syntetyczną, i należącej do jednego z gatunków roślin uprawnych wymienionych
            w art. 14 ust. 2 rozporządzenia nr 2100/94.
      2)      Przepisy art. 14 ust. 3 tiret szóste rozporządzenia nr 2100/94 w związku z art. 9 rozporządzenia nr 1768/95 należy interpretować
            w ten sposób, że w sytuacji, gdy posiadacz dysponuje przesłankami wskazującymi, iż podmiot świadczący usługi przygotowawcze
            przygotowywał lub zamierza przygotowywać do uprawy materiał ze zbioru uzyskany przez rolników z uprawy materiału rozmnożeniowego
            odmiany należącej do posiadacza i objętej wspólnotowym prawem do ochrony odmian roślin, ale nie będącej mieszańcem lub odmianą
            syntetyczną, i należącej do jednego z gatunków roślin uprawnych wymienionych w art. 14 ust. 2 rozporządzenia nr 2100/94, podmiot
            ten jest zobowiązany przekazać istotne informacje dotyczące nie tylko rolników, co do których istnieją takie przesłanki, ale
            także informacje dotyczące innych rolników, na których rzecz świadczył lub zamierza świadczyć takie usługi, jeżeli odmiana
            ta została mu zgłoszona albo jeżeli uzyskał on informacje o niej z innych źródeł.
      Podpisy
      * Język postępowania: niemiecki.


Wyrok Sądu (szósta izba) z dnia 12 kwietnia 2013 r. # Société des auteurs, compositeurs et éditeurs de musique (SACEM) przeciwko Komisji Europejskiej. # Konkurencja - Porozumienia, decyzje i uzgodnione praktyki - Prawa autorskie dotyczące publicznego wykonania utworów muzycznych w drodze przekazu internetowego, satelitarnego i retransmisji drogą kablową - Decyzja stwierdzająca naruszenie art. 81 WE - Podział rynku geograficznego - Porozumienia dwustronne między krajowymi organizacjami zbiorowego zarządzania - Uzgodniona praktyka polegająca na wyłączeniu możliwości przyznawania licencji wieloterytorialnych i wielorepertuarowych - Dowód - Domniemanie niewinności. # Sprawa T-422/08.


Wyrok Trybunału (czwarta izba) z dnia 25 września 1985 r. # Procureur de la République przeciwko Jean-Pierre Gontier. # Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Tribunal de grande instance d'Orléans - Francja. # Sprawa 201/84.


Wyrok Trybunału (szósta izba) z dnia 25 czerwca 1997 r. # Carlos Mora Romero przeciwko Landesversicherungsanstalt Rheinprovinz. # Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Bundessozialgericht - Niemcy. # Sprawa C-131/96.


Wyrok Trybunału (szósta izba) z dnia 19 listopada 1998 r. # Haydar Akman przeciwko Oberkreisdirektor des Rheinisch-Bergischen-Kreises. # Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Verwaltungsgericht Köln - Niemcy. # Swobodny przepływ pracowników. # Sprawa C-210/97.