Wyrok Trybunału z dnia 4 października 2001 r. # Merz & Krell GmbH & Co.. # Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Bundespatentgericht - Niemcy. # Zbliżenie ustawodawstw - Artykuł 3. # Sprawa C-517/99.


Wyrok Trybunału z dnia 10 stycznia 1980 r. # Komisja Wspólnot Europejskich przeciwko Rebublice Włoskiej. # Uchybienie zobowiązaniom Państwa Członkowskiego # Sprawa 267/78.


title: Wyrok Trybunału z dnia 13 lipca 1966 r. # Établissements Consten S.à.R.L. i Grundig-Verkaufs-GmbH przeciwko Komisji Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej. # Sprawy połączone 56 i 58-64.

text:
WYROK TRYBUNAŁUz dnia 13 lipca 1966 r.(*)W połączonych sprawach 56/64 i 58/64Établissements Consten S.A.R.L.,z siedzibą w Courbevoie (Seine),strona skarżąca w sprawie 56/64,reprezentowana przez J. Lassiera, adwokata przy sądzie apelacyjnym w Paryżu,z adresem do doręczeń w Luksemburgu, na nazwisko J. Weltera, adwokata, 6, rue Willy‑Goergen,iGrundig‑Verkaufs‑GmbH,spółka z ograniczoną odpowiedzialnością prawa niemieckiego,z siedzibą w Fürth (Bawaria),strona skarżąca w sprawie 58/64,reprezentowana przez dyrektora M. Grundiga,wspieranego przez H. Hellmanna i K. Pfeiffera, adwokatów w Kolonii,z adresem do doręczeń w Luksemburgu, na nazwisko A. Neyensa, adwokata, 9, rue des Glacis,popierane przezrząd Republiki Włoskiej,reprezentowany
 przez A. Marescę, ministra pełnomocnego i zastępcę dyrektora
departamentu międzynarodowych postępowań sądowych ministerstwa spraw
zagranicznych, działającego w charakterze pełnomocnika,wspieranego przez P. Peronaciego, zastępcę avvocato dello Stato,z adresem do doręczeń w Luksemburgu, w ambasadzie Włoch, 5, rue Marie‑Adélaide,interwenient w obu sprawach,rząd Republiki Federalnej Niemiec,reprezentowany przez U. Everlinga, Ministerialrat, i H. Petersa, Regierungsrat,z adresem do doręczeń w Luksemburgu, w sekretariacie ambasady Republiki Federalnej Niemiec, 3, boulevard Royal,interwenient w sprawie 58/64,przeciwkoKomisji Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej,strona pozwana,reprezentowanej
 przez doradców prawnych, G. Le Talleca (sprawa 56/64) i J.
Thiesinga (sprawa 58/64), działających w charakterze pełnomocników,z
 adresem do doręczeń w Luksemburgu, w sekretariacie służby
prawnej wspólnotowych organów wykonawczych, 2, place de Metz,popieranej przezprzedsiębiorstwo Willy Leissner, spółka akcyjna,z siedzibą w Strasburgu,reprezentowane przez C. Lappa, adwokata w Strasburgu,z adresem do doręczeń w Luksemburgu, na nazwisko H. Glaesener, notariusza, 20, rue Glesener,przedsiębiorstwo UNEF, spółka z ograniczoną odpowiedzialnością prawa francuskiego,z siedzibą w Paryżu,reprezentowane
 przez R. Collina, adwokata przy sądzie apelacyjnym w Paryżu,
i P. A. Francka, adwokata przy sądzie apelacyjnym w Brukseli,z adresem do doręczeń w Luksemburgu, na nazwisko E. Arendta, adwokata, 6, rue Willy‑Goergen,interwenienci,mającej
 za przedmiot stwierdzenie nieważności decyzji Komisji z dnia
23 września 1964 r. w sprawie postępowania w trybie
art. 85 traktatu (IV/A‑00004‑03344 „Grundig‑Consten”),TRYBUNAŁ,w składzie:Ch. L. Hammes, prezes,L. Delvaux i W. Strauss, prezesi izb,A. M. Donner, A. Trabucchi (sprawozdawca), R. Lecourt i R. Monaco, sędziowie,rzecznik generalny: K. Roemer,sekretarz: A. Van Houtte,wydaje następującyWyrok[…]Motywy W przedmiocie zarzutu dotyczącego nazwy zaskarżonego aktuZważywszy,
 że skarżąca Consten podnosi zarzut naruszenia istotnych wymogów
proceduralnych ze względu na ogłoszenie aktu w Dzienniku Urzędowym
pod nazwą dyrektywy, podczas gdy tego rodzaju akt nie może być
skierowany do jednostek;zważywszy, że
chodzi o akt skierowany do przedsiębiorstw wymienionych
z nazwy, w związku z czym tylko tekst doręczony adresatom
 jest autentyczny;że tekst ten zawiera sformułowanie „Komisja wydaje niniejszą decyzję”;że wobec tego powyższy zarzut jest bezzasadny; W przedmiocie zarzutów dotyczących naruszenia prawa do obronyZważywszy,
 że skarżąca Consten zarzuca Komisji naruszenie prawa do obrony
z tego względu, że ta ostatnia nie podała do jej wiadomości
wszystkich akt sprawy;że skarżąca Grundig
podnosi ten sam zarzut, w szczególności w odniesieniu do dwóch
 notatek pochodzących od podmiotów francuskich i niemieckich, które
 Komisja uwzględniła, wydając decyzję;zważywszy,
 że postępowanie przed Komisją w sprawie zastosowania art. 85
traktatu jest postępowaniem administracyjnym wymagającym, by
zainteresowani mieli uprzednio możliwość przedstawić swoje stanowisko
w przedmiocie zarzutów, jakie Komisja uznaje za celowe im postawić;że w tym celu muszą być poinformowani o okolicznościach faktycznych, na których zarzuty te są oparte;że nie ma jednak konieczności podawania im do wiadomości całości akt sprawy;że
 w niniejszej sprawie, jak się okazuje, pismo Komisji z dnia
20 grudnia 1963 r. zawiera podsumowanie wszystkich
okoliczności faktycznych niezbędnych w celu ustalenia postawionych
zarzutów;że skarżącym prawidłowo doręczono to pismo i umożliwiono przedstawienie uwag na piśmie oraz ustnie;że zaskarżona decyzja nie zawiera innych zarzutów, poza tymi, które były przedmiotem powyższego postępowania;zważywszy,
 że skarżąca Consten utrzymuje, iż zaskarżona decyzja narusza prawo do
obrony również z tego względu, iż nie zawiera odniesienia do
poszczególnych wniosków, jakie skarżąca ta zgłaszała przed Komisją,
w szczególności wniosku o uzupełnienie dochodzenia;zważywszy,
 że w tego rodzaju postępowaniu pozasądowym organ administracji nie
 jest zobowiązany uzasadniać oddalenia wniosków stron;że
 w związku z tym nie można stwierdzić, by w toku
postępowania przed Komisją prawo do obrony stron zostało naruszone,że zarzut ten jest więc bezzasadny; W przedmiocie zarzutu dotyczącego stwierdzenia naruszenia w rozstrzygnięciu decyzjiZważywszy,
 że rząd niemiecki podnosi zarzut naruszenia istotnych wymogów
proceduralnych z tego względu, iż stwierdzenie naruszenia powinno
mieć miejsce wyłącznie w motywach, a nie
w rozstrzygnięciu decyzji;zważywszy, że stwierdzenie to jest podstawą zobowiązania stron do zakończenia naruszenia;że
 jego wpływ na sytuację prawną zainteresowanych przedsiębiorstw nie jest
 uzależniony od miejsca, w jakim znajduje się w decyzji;że w związku z tym brak jest interesu prawnego w podnoszeniu tego zarzutu, należy go więc oddalić; W przedmiocie zarzutów dotyczących stosowania art. 85 ust. 1 do umów o wyłącznośćZważywszy,
 że zdaniem skarżących zakaz ustanowiony w art. 85 ust. 1
 znajduje zastosowanie wyłącznie do tzw. porozumień horyzontalnych;że
 rząd włoski utrzymuje ponadto, iż umowy o wyłączność nie stanowią
„porozumień między przedsiębiorstwami” w rozumieniu tego
postanowienia, gdyż ich strony nie stoją na równorzędnych pozycjach;że w odniesieniu do tych umów swobodę konkurencji chronić można tylko na podstawie art. 86 traktatu;zważywszy,
 że ani sformułowanie art. 85, ani art. 86 nie pozwala
stwierdzić takiej specjalizacji obu artykułów w zależności od
miejsca umowy w kolejnych stadiach procesu gospodarczego;że
 art. 85 odnosi się w sposób generalny do wszelkich porozumień
 naruszających konkurencję na wspólnym rynku, nie dokonuje więc
rozróżnienia pomiędzy tymi porozumieniami w zależności od tego, czy
 zostały zawarte między przedsiębiorstwami konkurencyjnymi na tym samym
stadium procesu gospodarczego, czy między przedsiębiorstwami nie
konkurującymi ze sobą na różnych stadiach tego procesu;że co do zasady nie można wprowadzać rozróżnienia w miejscach, gdzie nie wprowadza go traktat;zważywszy,
 że nie można poza tym wykluczyć ewentualnego zastosowania art. 85
do umowy o wyłączną dystrybucję z tego względu, iż producent
i dystrybutor nie konkurują ze sobą i nie stoją na
równorzędnych pozycjach;że zakłócenie
konkurencji w rozumieniu art. 85 ust. 1 może mieć miejsce
 nie tylko w przypadku porozumień ograniczających ją między
stronami, ale także w przypadku porozumień, które uniemożliwiają
lub ograniczają konkurencję między jedną ze stron a osobami
trzecimi;że z tego punktu widzenia
obojętne jest, czy strony porozumienia zajmują równorzędne pozycje ze
względu na ich sytuację i funkcję gospodarczą;że
 jest tak, tym bardziej iż w drodze takiego porozumienia strony
mogłyby, poprzez uniemożliwienie lub ograniczenie konkurencji osób
trzecich w odniesieniu do określonych towarów, dążyć do uzyskania
ze szkodą dla konsumentów lub użytkowników nienależnej korzyści,
sprzecznej z ogólnymi celami art. 85;że
 jest zatem możliwe, iż porozumienie między przedsiębiorstwami
działającymi w różnych stadiach procesu gospodarczego, nie
prowadzące do nadużycia pozycji dominującej, może zakłócać wymianę
handlową między państwami członkowskimi i mieć jednocześnie za cel
lub skutek uniemożliwienie, ograniczenie lub zakłócenie konkurencji,
naruszając w związku z tym zakaz ustanowiony
w art. 85 ust. 1;zważywszy
ponadto, że bezcelowe byłoby porównywanie podlegającej art. 85
sytuacji producenta związanego umową na wyłączność z dystrybutorem
jego produktów z sytuacją producenta, który włączył
w jakikolwiek sposób, np. w formie przedstawicielstwa
handlowego, dystrybucję własnych produktów do swojego przedsiębiorstwa
i który nie podlega art. 85;że są to sytuacje odmienne pod względem prawnym;że
 poza tym płynące z nich korzyści są odmienne, gdyż efektywność
tych dwóch rodzajów obiegu gospodarczego, zintegrowanego
i niezintegrowanego, nie musi być taka sama;że
 z faktu, iż sformułowanie art. 85 powoduje zastosowanie
zakazu, po spełnieniu pozostałych niezbędnych warunków, do porozumienia
zawartego między większą liczbą przedsiębiorstw, a wyklucza
zastosowanie go w sytuacji jednego przedsiębiorstwa mającego
własną, zintegrowaną sieć dystrybucji, nie wynika, by należało
zalegalizować, tylko ze względu na, niepełną zresztą, analogię
gospodarczą i wbrew temu postanowieniu, sytuację umowną wynikającą
z porozumienia między przedsiębiorstwem produkcyjnym
a przedsiębiorstwem handlowym;że
ponadto celem art. 85 traktatu jest poszanowanie wewnętrznej
organizacji przedsiębiorstwa, którą sankcjonuje się ewentualnie, na mocy
 art. 86, dopiero gdy doprowadzi do nadużycia pozycji dominującej,
nie może on jednak być równie wstrzemięźliwy, jeżeli przeszkody dla
konkurencji wynikają z porozumienia między dwoma osobnymi
przedsiębiorstwami, czego z reguły wystarczy zakazać;zważywszy
 wreszcie, że porozumienie między producentem a dystrybutorem
mające na celu odtworzenie granic krajowych w wymianie handlowej
między państwami członkowskimi mogłoby zagrozić realizacji najbardziej
podstawowych celów Wspólnoty;że traktat,
którego preambuła i tekst stawiają za cel zniesienie barier między
państwami i który w licznych postanowieniach jest bardzo
rygorystyczny, jeśli chodzi o ich powrót, nie może zezwalać
przedsiębiorstwom na odtwarzanie takich barier;że
 art. 85 ust. 1 służy temu celowi, nawet gdy chodzi
o porozumienia pomiędzy przedsiębiorstwami znajdującymi się na
różnych stadiach procesu gospodarczego;że w związku z tym powyższe zarzuty są bezzasadne; W przedmiocie zarzutu opartego na rozporządzeniu Rady nr 19/65Zważywszy,
 że skarżąca Grundig podnosi kwestię, czy zakaz ustanowiony
w art. 85 ust. 1 znajdował zastosowanie do spornej umowy
przed wydaniem rozporządzenia Rady nr 19/65 w sprawie
stosowania art. 85 ust. 3 do pewnych kategorii porozumień;zważywszy, że zarzut ten został przez skarżącą podniesiony po raz pierwszy w replice;że okoliczność, iż rozporządzenie to zostało wydane po wniesieniu skargi, nie uzasadnia zwłoki;że
 zarzut ten polega w istocie na twierdzeniu, iż przed wydaniem tego
 rozporządzenia Komisja nie powinna była stosować art. 85
ust. 1, gdyż nie mogła jeszcze dokonywać wyłączeń poszczególnych
kategorii porozumień;że sytuacja ta miała
już miejsce przed wydaniem rozporządzenia nr 19/65, w związku
z czym nie stanowi ono nowej okoliczności faktycznej
w rozumieniu art. 42 regulaminu, mogącej uzasadnić
podniesienie tego zarzutu ze zwłoką;że zarzut ten jest więc niedopuszczalny; W przedmiocie zarzutów dotyczących pojęcia „porozumień mogących wpływać na handel między państwami członkowskimi”Zważywszy,
 że skarżące i rząd niemiecki utrzymują, iż Komisja, opierając się
na błędnej wykładni pojęcia porozumień mogących wpływać na handel między
 państwami członkowskimi, nie wykazała, iż gdyby nie zarzucane
porozumienie, handel ten byłby lepiej rozwinięty;zważywszy,
 że pozwana odpowiada, iż dla spełnienia tej przesłanki
z art. 85 ust. 1 wystarczy, by ze względu na porozumienie
 wymiana handlowa między państwami członkowskimi rozwijała się
w warunkach odmiennych, niż gdyby nie występowało ograniczenie
wynikające z porozumienia oraz by porozumienie to wywierało
jakikolwiek wpływ na warunki rynkowe;że
jest tak jej zdaniem w tym przypadku, szczególnie ze względu na
ograniczenia, jakie wynikają ze spornego porozumienia na wspólnym rynku
w zakresie przywozu i wywozu produktów marki Grundig do i
z Francji;zważywszy, że wspomniana
przesłanka ma na celu określenie zakresu obowiązywania w dziedzinie
 porozumień prawa wspólnotowego w stosunku do zakresu obowiązywania
 w tej dziedzinie prawa krajowego;że
zakłócenie konkurencji wynikające z porozumienia podlega bowiem
zakazom ustanowionym w prawie wspólnotowym w art. 85, pod
 warunkiem że porozumienie wywiera wpływ na wymianę handlową między
państwami członkowskimi, w przeciwnym zaś przypadku pozostaje poza
ich zakresem;że należy w tej kwestii
ustalić przede wszystkim, czy porozumienie może, bezpośrednio lub
pośrednio, w chwili obecnej lub w przyszłości, zagrozić
swobodzie wymiany handlowej między państwami członkowskimi
w sposób, który mógłby zaszkodzić realizacji celu w postaci
utworzenia jednolitego rynku obejmującego państwa członkowskie;stąd
 okoliczność, iż porozumienie sprzyja zwiększeniu, nawet znacznemu,
wielkości wymiany handlowej między państwami nie wyklucza, że może ono
„wpływać” na tę wymianę w powyżej wskazanym sensie;że
 w niniejszym przypadku umowa między spółkami Grundig
i Consten, uniemożliwiając, po pierwsze, przedsiębiorstwom innym
niż Consten przywóz do Francji produktów marki Grundig, a po drugie
 uniemożliwiając spółce Consten ponowny wywóz tych produktów do innych
państw wspólnego rynku, bezsprzecznie wpływa na wymianę handlową między
państwami członkowskimi;że powyższe
ograniczenia swobody wymiany handlowej, a także ograniczenia
wynikające z zarejestrowania przez spółkę Consten we Francji znaku
towarowego GINT, którym Grundig opatruje wszystkie swoje produkty, są
wystarczające, by spełnić rozpatrywaną przesłankę;że w związku z tym zarzuty podniesione w tej kwestii należy odrzucić; W przedmiocie zarzutów dotyczących kryterium zakłócenia konkurencjiZważywszy,
 że skarżące i rząd niemiecki utrzymują, iż decyzja oparta jest na
błędnym rozumieniu pojęcia konkurencji oraz systemu zakazów
ustanowionego w art. 85 ust. 1, ponieważ Komisja
ograniczyła analizę do produktów marki Grundig;iż pojęcie to oznacza w szczególności konkurencję między podobnymi produktami różnych marek;iż
 Komisja powinna była ich zdaniem, przed uznaniem, że art. 85
ust. 1 znajduje zastosowanie w sprawie, opierając się na
zasadzie racjonalności („rule of reason”), dokonać oceny gospodarczych
skutków spornej umowy dla konkurencji między poszczególnymi markami;iż
 w odniesieniu do pionowych porozumień o wyłącznym
przedstawicielstwie zastosowanie powinno mieć ich zdaniem domniemanie
zgodności z zasadami konkurencji, a w niniejszym
przypadku nic nie pozwala na obalenie takiego domniemania;iż wręcz przeciwnie, sporna umowa przyczynia się do wzmożenia konkurencji między podobnymi produktami różnych marek;zważywszy, że zasada wolnej konkurencji dotyczy jej różnych stadiów i aspektów;że
 wprawdzie zwykle lepiej widoczna jest konkurencja między producentami
niż między dystrybutorami produktów tej samej marki, nie wynika stąd
jednak, by porozumienie mające na celu ograniczenie tej ostatniej nie
miało podlegać zakazowi z art. 84 ust. 1 z tego
tylko powodu, że mogłoby wzmocnić tę pierwszą;zważywszy
 ponadto, że ocena rzeczywistych skutków porozumienia jest do celów
stosowania art. 85 ust. 1 zbędna, jeżeli okaże się, że ma ono
na celu ograniczenie, uniemożliwienie lub zakłócenie konkurencji;stąd
 brak w zaskarżonej decyzji oceny wpływu porozumienia na
konkurencję między podobnymi produktami różnych marek nie może stanowić
sam z siebie wady decyzji;zważywszy,
że pozostaje zatem ustalić, czy w zaskarżonej decyzji zasadnie
zastosowano do spornego porozumienia, ze względu na ograniczenie
konkurencji powstałe wyłącznie w dystrybucji produktów spółki
Grundig, art. 85 ust. 1;że
stwierdzone w zaskarżonej decyzji naruszenie polega na całkowitej
ochronie terytorialnej spółki Consten, ustanowionej w rozpatrywanej
 umowie zgodnie z prawem francuskim;że
 skarżące zamierzały wyeliminować wszelką konkurencję w obrocie
hurtowym produktami marki Grundig na obszarze objętym umową, przede
wszystkim na dwa sposoby;po pierwsze,
spółka Grundig zobowiązała się nie zaopatrywać, nawet pośrednio,
podmiotów trzecich w produkty przeznaczone do sprzedaży na obszarze
 objętym umową;ograniczenie wynikające
z tego zobowiązania jest widoczne w sposób oczywisty
w świetle zakazu wywozu obowiązującego nie tylko spółkę Consten,
ale także pozostałych wyłącznych dystrybutorów spółki Grundig,
a także hurtowników niemieckich;po
drugie, rejestracja we Francji na rzecz spółki Consten znaku towarowego
GINT, którym spółka Grundig opatruje wszystkie swoje produkty, ma na
celu uzupełnienie ochrony przed przywóz równoległym produktów marki
Grundig do Francji, wynikającej ze spornego porozumienia, ochroną
wynikającą z prawa własności przemysłowej;że
 w ten sposób każdy podmiot trzeci importujący do Francji produkty
spółki Grundig z innego państwa członkowskiego narażałby się na
poważne ryzyko;zważywszy, że pozwana zasadnie wzięła pod uwagę całość systemu stworzonego przez spółkę Grundig;że
 określenie skutków umowy wymaga bowiem umieszczenia jej
w kontekście gospodarczym i prawnym, jaki strony zamierzały
stworzyć, zawierając tę umowę, i nie można tego uznać za ingerencję
 w czynności lub sytuacje prawne nie będące przedmiotem
postępowania przed Komisją;że stwierdzona
powyżej sytuacja prowadzi do izolacji rynku francuskiego i pozwala
stosować ceny rozpatrywanych produktów nie podlegające rzeczywistej
konkurencji;co więcej, w miarę jak
producentom udaje się wyróżnić swoje znaki handlowe w oczach
konsumentów, skuteczność konkurencji między producentami spada;że
 z racji znacznego wpływu, jaki na ostateczną cenę detaliczną mają
koszty dystrybucji, istotne jest stymulowanie także konkurencji między
sprzedawcami;że sprzedawcę skłania do wysiłku konkurencja między dystrybutorami produktów tej samej marki;zatem
 porozumienie mające na celu izolację francuskiego rynku produktów marki
 Grundig i sztuczne utrzymywanie, w przypadków produktów
bardzo znanej marki, osobnych rynków krajowych na terytorium Wspólnoty
zakłóca konkurencję na wspólnym rynku;stąd
w zaskarżonej decyzji zasadnie uznano to porozumienie za naruszenie
 art. 85 ust. 1, a wobec powyższych ograniczeń żadne
dalsze oceny, zarówno danych ekonomicznych (różnice cen między Francją
a Niemcami, reprezentatywność rozpatrywanych rodzajów sprzętu,
wysokość kosztów spółki Consten), jak prawidłowości przyjętych przez
Komisje kryteriów porównania sytuacji na rynku francuskim
i niemieckim, a także ewentualnych korzystnych z innych
względów skutków porozumienia, nie mogą w każdym razie prowadzić
w ramach art. 85 ust. 1 do odmiennego rozstrzygnięcia; W przedmiocie zarzutów dotyczących zakresu zakazuZważywszy,
 że skarżąca Grundig oraz rząd niemiecki zarzucają Komisji, iż
w rozstrzygnięciu zaskarżonej decyzji nie wyłączyła z zakresu
obowiązywania zakazu postanowień umowy, w odniesieniu do których
nie stwierdzono, by wywoływały jakiekolwiek skutki ograniczające
konkurencję, a tym samym nie określiła zakresu naruszenia;zważywszy,
 że, jak wynika z motywów oraz z art. 3 zaskarżonej
decyzji, stwierdzone w jej art. 1 naruszenie nie polega na
zobowiązaniu spółki Grundig do zaopatrywania bezpośrednio we Francji
wyłącznie spółki Consten;że naruszenie to
wynika z postanowień, które mają na celu, poza udzieleniem tej
wyłączności, dodatkowo utrudnić na podstawie prawa krajowego równoległy
przywóz do Francji produktów marki Grundig, poprzez ustanowienie
całkowitej ochrony terytorialnej wyłącznego dystrybutora;zważywszy,
 że nieważność z mocy prawa na podstawie art. 85 ust. 2
dotyczy wyłącznie elementów porozumienia objętych zakazem lub całego
porozumienia, jeżeli elementy te okazują się nieodłączne od samego
porozumienia;że Komisja miała więc
obowiązek stwierdzić w rozstrzygnięciu zaskarżonej decyzji, iż
naruszenie wynikało wyłącznie z elementów porozumienia objętych
zakazem, albo wskazać w motywach powody, dla których w jej
ocenie elementy te są nieodłączne od całości porozumienia;że
 jednakże z art. 1 zaskarżonej decyzji wynika, iż naruszenie
stwierdzono w odniesieniu do całości porozumienia, natomiast
Komisja nie umotywowała w wystarczającym z prawnego punktu
widzenia stopniu konieczności stwierdzenia nieważności całości
porozumienia, choć nie wykazano, iż wszystkie jego postanowienia
stanowiły naruszenie art. 85 ust. 1;że,
 wręcz przeciwnie, sytuacja, którą uznano za niezgodną
z art. 85 ust. 1 nie jest wynikiem działania wszystkich
postanowień porozumienia łącznie i jego generalnych skutków, lecz
określonych postanowień umowy z dnia 1 kwietnia 1957 r.,
dotyczących całkowitej ochrony terytorialnej, oraz dodatkowej umowy
dotyczącej znaku towarowego GINT;że należy
zatem stwierdzić nieważność art. 1 zaskarżonej decyzji
w zakresie, w jakim rozciąga on bez uzasadnienia nieważność
wynikającą z art. 85 ust. 1 na wszystkie postanowienia
porozumienia; Co do zarzutów dotyczących stwierdzenia naruszenia wynikającego z umowy w sprawie znaku handlowego GINTZważywszy,
 że skarżące zarzucają Komisji naruszenie art. 36, 222 i 234
traktatu EWG oraz przekroczenie kompetencji, poprzez stwierdzenie, że
umowa w sprawie rejestracji we Francji znaku towarowego GINT służy
zapewnieniu całkowitej ochrony terytorialnej spółki Consten
i uniemożliwienie w ten sposób tej spółce, w art. 3
rozstrzygnięcia zaskarżonej decyzji, dochodzenia praw, jakie przysługują
 jej na podstawie krajowego prawa własności przemysłowej, w celu
zapobiegania przywozowi równoległemu;zważywszy,
 że skarżące utrzymują w szczególności, iż zarzucany im skutek
w zakresie konkurencji nie wynika z umowy, lecz
z pierwotnej rejestracji znaku towarowego zgodnie
z ustawodawstwem francuskim, na podstawie czego powstaje prawo
uprawnionego do znaku, które daje mu całkowitą ochronę terytorialną
z mocy prawa krajowego;zważywszy, że
przyznanie spółce Consten na mocy umowy i na zasadach wyłączności
we Francji prawa do znaku towarowego GINT, używanego w ten sam
sposób w innych krajach, ma na celu umożliwienie kontroli
i zapobiegania przywozowi równoległemu;stąd
 umowa, w której spółka Grundig, uprawniona z tego znaku na
mocy rejestracji międzynarodowej, upoważniła spółkę Consten do
zarejestrowania go we własnym imieniu we Francji, ma na celu
ograniczenie konkurencji;że spółka Consten,
 wskutek rejestracji znaku towarowego GINT, jest zgodnie z prawem
francuskim pierwotnym uprawnionym z tego znaku, jednakże dokonała
tej rejestracji na podstawie umowy ze spółką Grundig;że w związku z tym umowa ta może podlegać zakazowi ustanowionemu w art. 85 ust. 1;że
 zakaz ten byłby bezskuteczny, gdyby spółka Consten mogła nadal
posługiwać się znakiem towarowym w takim samym celu, jakiemu
służyło porozumienie uznane za niezgodne z prawem;że
 przytoczone przez skarżące art. 36, 222 i 234 traktatu nie
stoją na przeszkodzie temu, by prawo wspólnotowe wywierało wpływ na
wykonywanie krajowych praw własności przemysłowej;że
 art. 36, stanowiący ograniczenie zakresu obowiązywania postanowień
 dotyczących liberalizacji wymiany handlowej zawartych w tytule
I rozdział 2 traktatu, nie może ograniczać zakresu stosowania
art. 85;że art. 222 stwierdza
jedynie, iż „traktat nie przesądza w niczym zasad prawa własności
w państwach członkowskich”;że zawarty
w art. 3 rozstrzygnięcia zaskarżonej decyzji zakaz stosowania
krajowych praw ze znaku towarowego w celu utrudnienia przywozu
równoległego, nie dotyczący udzielenia tych praw, ogranicza ich
wykonywanie w zakresie niezbędnym z punktu widzenia zakazu
wynikającego z art. 85 ust.1;że
uprawnienie Komisji do nałożenia takiego zakazu, ustanowione
w art. 3 rozporządzenia Rady nr 17/62, jest zgodne ze
wspólnotowym systemem ochrony konkurencji, który opiera się na normach
o skutku bezpośrednim, wiążących dla jednostek;że
 system ten, z racji wspomnianych wyżej cech oraz zadań, jakie
pełni, nie dopuszcza korzystania z praw wynikających
z któregokolwiek z krajowych praw znaków towarowych
w sposób sprzeczny z ich przeznaczeniem, to jest w celu
pozbawienia skuteczności wspólnotowego prawa antykartelowego;że art. 234, mający na celu poszanowanie praw państw trzecich, nie znajduje w niniejszym przypadku zastosowania;że w związku z tym powyższe zarzuty są bezzasadne; W przedmiocie zarzutów dotyczących zaniechania zapoznania się ze stanowiskiem zainteresowanych podmiotów trzecichZważywszy,
 że skarżące i rząd niemiecki twierdzą, że art. 3
rozstrzygnięcia zaskarżonej decyzji dotyczy w istocie całej
dystrybucji produktów marki Grundig na wspólnym rynku;że
 w związku z tym Komisja przekroczyła przysługujące jej
kompetencje i naruszyła prawo każdego zainteresowanego do
przedstawienia stanowiska;zważywszy, że
nałożony na spółkę Grundig w ww. art. 3 nakaz umożliwienia jej
 dystrybutorom wyłącznym wywozu do Francji stanowi konsekwencję zakazu
całkowitej ochrony terytorialnej spółki Consten;że
 nakaz ten nie wykracza zatem poza ramy postępowania, które doprowadziło
 do zastosowania art. 85 ust. 1 do porozumienia między
spółkami Grundig i Consten;że poza tym
 zaskarżona decyzja nie narusza bezpośrednio ważności porozumień
zawartych przez spółkę Grundig z innymi hurtownikami
i dystrybutorami niż spółka Consten;że ogranicza jedynie swobodę działania spółki Grundig w zakresie przywozu równoległego jej produktów do Francji;że
 wprawdzie Komisja powinna obejmować w ramach możliwości
dochodzeniem podmioty, których dotyczyć mogą jej decyzje, jednakże
wyłączny interes w uniemożliwieniu stwierdzenia niezgodności
z prawem porozumienia, którego podmioty te nie były stronami,
w celu zachowania korzyści, jakie „de facto” dawała im wynikająca
z niego sytuacja, nie może stanowić wystarczającej podstawy do
przyznania innym dystrybutorom spółki Grundig prawa do wezwania
z urzędu przez Komisję do udziału w postępowaniu dotyczącym
stosunków między spółkami Consten i Grundig;że w związku z tym zarzut ten jest bezzasadny; W przedmiocie zarzutów dotyczących zastosowania art. 85 ust. 3 Co do przesłanek stosowaniaZważywszy,
 że skarżące, popierane w licznych kwestiach przez rząd niemiecki,
zarzucają między innymi, że w niniejszym przypadku zostały
spełnione wszystkie przesłanki zastosowania odstępstwa, którego
istnienie pomija zaskarżona decyzja;zważywszy,
 że zdaniem pozwanej obowiązek udowodnienia, iż spełnione zostały
przesłanki zastosowania odstępstwa spoczywa na zainteresowanych
przedsiębiorstwach;zważywszy, że
przedsiębiorstwa mają prawo do należytego rozpatrzenia przez Komisję
wniosków o zastosowanie art. 85 ust. 3;że
 Komisja nie może poprzestać w tym celu na żądaniu od
przedsiębiorstw dowodów na spełnienie przesłanek zastosowania
odstępstwa, lecz winna, zgodnie z zasadą dobrej administracji,
współdziałać za pomocą dostępnych jej środków w ustaleniu istotnych
 okoliczności faktycznych;że ponadto
wykonywanie przez Komisję jej uprawnień wymaga w sposób nieuchronny
 dokonywania skomplikowanych ocen o charakterze ekonomicznym;że
 w trakcie sądowej kontroli tych ocen należy brać pod uwagę ich
charakter, ograniczając kontrolę do prawidłowości ustalenia stanu
faktycznego oraz wniosków prawnych, jakie Komisja z tego stanu
wyciąga;że kontrola ta dotyczy
w pierwszej kolejności uzasadnienia decyzji, które winno wskazywać
okoliczności faktyczne, i rozumowania, na których oceny te są
oparte;zważywszy, że zgodnie
z zaskarżoną decyzją głównym powodem odmowy zastosowania odstępstwa
 jest niespełnienie przesłanki ustanowionej w art. 85
ust. 3 lit. a);zważywszy, że rząd
 niemiecki twierdzi, iż zaskarżona decyzja nie odpowiada na pytanie, czy
 w braku całkowitej ochrony terytorialnej możliwe będzie zachowanie
 elementów, których skutki Komisja uznała za korzystne,
w szczególności systemu wcześniejszych zamówień oraz obsługi
gwarancyjnej i pogwarancyjnej;zważywszy,
 że w zaskarżonej decyzji przyjmuje się jedynie na zasadzie
hipotezy, że przedmiotowa umowa o wyłączność służy polepszeniu
produkcji i dystrybucji;że następnie
w zaskarżonej decyzji analizuje się kwestię, „czy polepszenia
dystrybucji produktów za pomocą umowy o dystrybucję wyłączną nie
można osiągnąć po dopuszczeniu przywozu równoległego”;że
 po analizie argumentów dotyczących systemu wcześniejszych zamówień,
analizy rynku oraz obsługi gwarancyjnej i pogwarancyjnej stwierdza
się w decyzji, że „nie przedstawiono ani nie zasugerowano żadnych
innych racji przemawiających za koniecznością utrzymania całkowitej
ochrony terytorialnej”;zważywszy, że
polepszenie produkcji lub dystrybucji rozpatrywanych produktów, wymagane
 w celu zastosowania odstępstwa, należy oceniać
z uwzględnieniem ducha art. 85;że,
 po pierwsze, polepszenia tego nie można utożsamiać z dowolną,
z reguły bezsprzeczną, korzyścią w działalności produkcyjnej
lub handlowej, jaką partnerzy handlowi osiągają dzięki porozumieniu,
gdyż przy takim rozumieniu polepszenia do jego osiągnięcia zawsze
niezbędne okażą się wszystkie składniki porozumienia;że
 taka subiektywna metoda, uzależniająca rozumienie pojęcia polepszenia
od szczególnych cech przedmiotowego stosunku umownego, nie odpowiada
celom art. 85;że, po drugie, sam
traktat przewiduje, że ograniczenie konkurencji musi być „niezbędne” do
osiągnięcia polepszenia, wskazuje więc wyraźnie na istotny charakter,
jaki polepszenie to musi przedstawiać;że
polepszenie to powinno w szczególności przynosić istotne obiektywne
 korzyści, mogące zrekompensować niedogodności, jakie niesie
w zakresie konkurencji;zważywszy, że
argument rządu niemieckiego oparty na twierdzeniu, że należy pozostawić
w mocy wszystkie składniki porozumienia działające na korzyść
polepszenia, rozumianego tak, jak chcą tego strony tego porozumienia,
zakłada, iż wszystkie te składniki są nie tylko korzystne, ale
i niezbędne dla rozważanego polepszenia produkcji
i dystrybucji;że zmierza on więc nie
tylko do osłabienia wymogu niezbędnego charakteru ograniczeń
konkurencji, ale myli ponadto szczególne interesy stron porozumienia
z obiektywnym polepszeniem, o którym mowa w traktacie;zważywszy,
 że Komisja powinna była natomiast, dokonując oceny wagi poszczególnych
elementów względem siebie, zarówno ocenić ich skuteczność z punktu
widzenia obiektywnie możliwego do stwierdzenia polepszenia produkcji
i dystrybucji produktów, jak stwierdzić, czy wynikające z nich
 korzyści są wystarczające, by uznać, iż odpowiadających im ograniczenia
 konkurencji są niezbędne;że teza
o konieczności utrzymania w mocy wszelkich ustaleń partnerów
handlowych, jeżeli tylko mogą one działać na korzyść tego polepszenia,
jest z powyższym niezgodna;że zarzut rządu federalnego, oparty na błędnych przesłankach, nie może zatem podważyć oceny Komisji;zważywszy,
 że skarżące utrzymują, iż wskutek dopuszczenia przywozu równoległego
wyłączny przedstawiciel nie byłby w stanie dokonywać wcześniejszych
 zamówień,zważywszy, że pewien stopień niepewności jest normalnym elementem wszelkich prognoz dotyczących przyszłych możliwości zbytu;że prognoza taka musi się bowiem opierać na serii zmiennych i niepewnych danych;że
 dopuszczenie przywozu równoległego może wprawdzie utrudnić działanie
dystrybutorowi, który zamawia z wyprzedzeniem ilość towaru, jaką
przewiduje sprzedać;że trudności te są
jednak zwykłym składnikiem wszelkiej działalności gospodarczej
i nie mogą uzasadniać szczególnej ochrony;zważywszy,
 że skarżące zarzucają Komisji, iż nie zbadała, na podstawie konkretnych
 danych, czy w braku całkowitej ochrony terytorialnej możliwe jest
zapewnienie obsługi gwarancyjnej i pogwarancyjnej;że
 podkreślają one w szczególności wagę, jaką dla reputacji marki
Grundig ma właściwe wykonywanie tej obsługi w przypadku wszelkich
urządzeń tej marki wprowadzonych do obrotu;że
 liberalizacja przywozu równoległego zmusiłaby ich zdaniem spółkę
Consten do odmowy obsługi urządzeń importowanych przez konkurentów,
którzy z kolei nie zapewniliby sami tej obsługi w zadowalający
 sposób;że, jak twierdzą, odmowa taka byłaby niekorzystna również dla użytkowników;zważywszy,
 że w decyzji stwierdza się, iż klient może domagać się bezpłatnej
obsługi gwarancyjnej jedynie od dostawcy i na uzgodnionych
z nim warunkach;że skarżące nie kwestionują w istotny sposób tego stwierdzenia;że
 obawy o szkody dla reputacji produktów marki Grundig wynikające
z niewystarczającej obsługi okazują się w istniejącym stanie
rzeczy nieuzasadnione;że spółka UNEF
bowiem, główny konkurent spółki Consten, która rozpoczęła sprzedaż
produktów marki Grundig we Francji wcześniej niż Consten i musiała
liczyć się z poważnym ryzykiem, wykonuje jednak bezpłatną obsługę
gwarancyjną oraz płatną obsługę pogwarancyjną na warunkach, które
generalnie nie wydają się szkodzić reputacji marki Grundig;że
 nic zresztą nie stoi na przeszkodzie, by skarżące poinformowały
użytkowników za pomocą odpowiedniej reklamy o charakterze usług
i ewentualnych innych korzyściach oferowanych przez oficjalną sieć
dystrybucji produktów marki Grundig;że
nieprawdą jest więc, iż z akcji reklamowej prowadzonej przez spółkę
 Consten korzystać będą w takim samym stopniu importerzy
równolegli;że w związku z tym zarzuty skarżących są bezzasadne;zważywszy,
 że skarżące zarzucają Komisji, iż nie zbadała też, czy całkowita
ochrona jest niezbędna w celu amortyzacji kosztów wprowadzenia na
rynek francuski produktów marki Grundig, ponoszonych przez spółkę
Consten;zważywszy, że pozwana odpowiada, iż
 przed wydaniem zaskarżonej decyzji nie dotarły do niej informacje
o żadnych niezamortyzowanych kosztach wprowadzenia na rynek;zważywszy, że powyższe twierdzenie pozwanej nie spotkało się ze sprzeciwem;że od Komisji nie można wymagać dochodzenia z urzędu takich okoliczności;że
 ponadto twierdzenie skarżących oznacza w istocie, iż bez
całkowitej ochrony terytorialnej dystrybutor nie przyjąłby uzgodnionych
warunków;że okoliczność ta nie ma jednak
żadnego związku z polepszeniem dystrybucji, o którym mowa
w art. 85 ust. 3;że zarzut ten jest zatem nie do przyjęcia;zważywszy,
 że skarżąca Grundig utrzymuje ponadto, iż w braku całkowitej
ochrony terytorialnej wyłączny dystrybutor nie chciałby ponosić kosztów
niezbędnych do prowadzenia analizy rynku, gdyż z rezultatów jego
działalności korzystać mogliby importerzy równolegli;zważywszy,
 że pozwana odpowiada, że z analizy rynku, mającej na celu
w szczególności umożliwienie unowocześniania produktów
przeznaczonych na rynek francuski w sposób pożądany przez
użytkowników francuskich, korzystać może wyłącznie spółka Consten;zważywszy,
 że w istocie tylko ta spółka, jako wyłączny dystrybutor, czego nie
 kwestionuje zaskarżona decyzja, otrzymywałaby urządzenia dostosowane
specjalnie do rynku francuskiego,że zarzut ten jest zatem bezzasadny;zważywszy,
 że zarzuty podniesione przeciwko tej części decyzji, która dotyczy
spełnienia w niniejszym przypadku przesłanki zawartej
w art. 85 ust. 3 lit. a), każdy z osobna
i łącznie, okazują się bezzasadne;że
ze względu na kumulatywny charakter przesłanek, których spełnienie jest
niezbędne w celu zastosowania odstępstwa przewidzianego
w art. 85 ust. 3 nie ma zatem potrzeby rozpatrywać
zarzutów dotyczących pozostałych przesłanek; Co do braku odstępstwa warunkowegoZważywszy,
 że skarżąca Grundig, uznawszy, iż odmowa zastosowania odstępstwa
spowodowana została całkowitą ochroną terytorialną spółki Consten,
utrzymuje, iż zgodnie z art. 7 akapit pierwszy rozporządzenia
Rady nr 17/62 Komisja winna była dopuścić przynajmniej umowę
o wyłączne przedstawicielstwo pod warunkiem umożliwienia przywozu
równoległego;że wobec braku takiego
odstępstwa warunkowego rozstrzygnięcie zaskarżonej decyzji wykracza poza
 jej motywy oraz przedmiot, jakim jest zakaz całkowitej ochrony
terytorialnej;zważywszy, że ze względu na stwierdzenie częściowej nieważności zaskarżonej decyzji analiza tego zarzutu jest bezprzedmiotowa; W przedmiocie kosztówZważywszy,
 że zgodnie z art. 69 § 3 regulaminu Trybunał może
dokonać rozdziału kosztów w całości lub w części, w razie
 uwzględnienia żądania lub żądań każdej ze stron;że ma to miejsce w niniejszym przypadku;że
 należy zatem dokonać podziału kosztów poniesionych przez skarżące oraz
interweniujące rządy Republiki Włoskiej i Republiki Federalnej
Niemiec z jednej strony, a pozwaną oraz interweniujące spółki
Leissner i UNEF z drugiej;uwzględniając akta sprawy;po zapoznaniu się ze sprawozdaniem sędziego sprawozdawcy;po zapoznaniu się ze stanowiskiem stron;po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego;uwzględniając
 Traktat ustanawiający Europejską Wspólnotę Gospodarczą,
w szczególności art. 3, 36, 85, 86, 222 i 234;uwzględniając rozporządzenia Rady nr 17/62 i 19/65;uwzględniając Protokół w sprawie statutu Trybunału Sprawiedliwości Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej;uwzględniając regulamin Trybunału Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich;TRYBUNAŁ,odrzucając wszelkie żądania dalej idące lub przeciwne, orzeka, co następuje:1)      Stwierdza
 się nieważność decyzji Komisji Wspólnot Europejskich z dnia
23 września 1964 r. w sprawie postępowania w trybie
art. 85 traktatu (IV/A‑00004‑03344 „Grundig‑Consten”), ogłoszonej
w Dzienniku Urzędowym Wspólnot Europejskich z dnia
20 października 1964 r. (str. 2545/64), w zakresie,
w jakim uznaje ona w art. 1 za naruszenie art. 85
umowę z dnia 1 kwietnia 1957 r. w całości,
w tym postanowienia tej umowy nie stanowiące naruszenia;2)      W pozostałym zakresie skargi w sprawach 56/64 i 58/64 zostają oddalone jako bezzasadne;3)      Skarżące, pozwana oraz interwenienci pokryją własne koszty.Sporządzono i orzeczono w Luksemburgu w dniu 13 lipca 1966 r.HammesDelvauxStraußDonnerTrabucchi      LecourtMonacoOdczytano na posiedzeniu jawnym w Luksemburgu w dniu 13 lipca 1966 r.Sekretarz       PrezesA. Van Houtte       Ch. L. Hammes* Język postępowania: niemiecki i francuski.


Wyrok Trybunału (pierwsza izba) z dnia 2 października 2003 r. # Postępowanie karne przeciwko Marco Grilli. # Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Bayerisches Oberstes Landesgericht - Niemcy. # Swobodny przepływ towarów - środki o skutku równoważnym. # Sprawa C-12/02.


Wyrok Trybunału z dnia 7 listopada 1973 r. # Bestuur der Sociale Verzekeringsbank przeciwko B. Smieja. # Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym Centrale Raad van Beroep - Niderlandy. # Sprawa 51-73.


Wyrok Sądu (szósta izba) z dnia 25 listopada 2015 r.#Masafi Co. LLC przeciwko Urzędowi Harmonizacji w ramach Rynku Wewnętrznego (znaki towarowe i wzory) (OHIM).#Wspólnotowy znak towarowy – Postępowanie w sprawie sprzeciwu – Zgłoszenie graficznego wspólnotowego znaku towarowego JUICE masafi – Wcześniejszy słowny krajowy znak towarowy masafi – Względna podstawa odmowy rejestracji – Prawdopodobieństwo wprowadzenia w błąd – Artykuł 8 ust. 1 lit. b) rozporządzenia (WE) nr 207/2009.#Sprawa T-248/14.


Wyrok Trybunału (druga izba) z dnia 23 stycznia 1997 r. # Myrianne Coen przeciwko państwu belgijskiemu. # Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Conseil d'Etat - Belgia. # Sprawa C-246/95.


title: Wyrok Trybunału (siódma izba) z dnia 2 marca 2017 r.#Zentrale zur Bekämpfung unlauteren Wettbewerbs Frankfurt am Main eV przeciwko comtech GmbH.#Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Landgericht Stuttgart.#Odesłanie prejudycjalne – Ochrona konsumentów – Dyrektywa 2011/83/UE – Artykuł 21 – Porozumiewanie się z wykorzystaniem telefonu – Wykorzystanie przez przedsiębiorcę linii telefonicznej w celu umożliwienia konsumentom kontaktowania się z nim w sprawie zawartej umowy – Zakaz stosowania taryfy wyższej niż taryfa podstawowa – Pojęcie „taryfy podstawowej”.#Sprawa C-568/15.

text:
         WYROK TRYBUNAŁU (siódma izba)
      z dnia 2 marca 2017 r. (
            1
         )*
      „Odesłanie prejudycjalne — Ochrona konsumentów — Dyrektywa 2011/83/UE — Artykuł 21 — Porozumiewanie się z wykorzystaniem telefonu — Wykorzystanie przez przedsiębiorcę linii telefonicznej w celu umożliwienia konsumentom kontaktowania się w sprawie zawartej umowy — Zakaz stosowania taryfy wyższej niż taryfa podstawowa — Pojęcie „taryfy podstawowej””
      W sprawie C‑568/15
      mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Landgericht Stuttgart (sąd okręgowy w Stuttgarcie, Niemcy) postanowieniem z dnia 15 października 2015 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 5 listopada 2015 r., w postępowaniu:

         Zentrale zur Bekämpfung unlauteren Wettbewerbs Frankfurt am Main eV

      przeciwko

         comtech GmbH,

      TRYBUNAŁ (siódma izba),
      w składzie: A. Prechal (sprawozdawca), prezes izby, C. Toader i E. Jarašiūnas, sędziowie,
      rzecznik generalny: M. Szpunar,
      sekretarz: A. Calot Escobar,
      uwzględniając pisemny etap postępowania,
      rozważywszy uwagi przedstawione:

               —

               w imieniu Zentrale zur Bekämpfung unlauteren Wettbewerbs Frankfurt am Main eV przez M. Rossa oraz M. Hammera, Rechtsanwälte,

               —

               w imieniu rządu estońskiego przez K. Kraavi‑Käerdi, działającą w charakterze pełnomocnika,

               —

               w imieniu rządu litewskiego przez D. Kriaučiūnasa oraz K. Mickutė, działających w charakterze pełnomocników,

               —

               w imieniu rządu niderlandzkiego przez J. Langera oraz M. Bulterman, działających w charakterze pełnomocników,

               —

               w imieniu rządu fińskiego przez S. Hartikainena, działającego w charakterze pełnomocnika,

               —

               w imieniu Komisji Europejskiej przez D. Roussanova oraz S. Grünheid, działających w charakterze pełnomocników,

         po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 10 listopada 2016 r.,
      wydaje następujący

         Wyrok

               1

               Rozpatrywany wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 21 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/83/UE z dnia 25 października 2011 r. w sprawie praw konsumentów, zmieniającej dyrektywę Rady 93/13/EWG i dyrektywę 1999/44/WE Parlamentu Europejskiego i Rady oraz uchylającą dyrektywę Rady 85/577/EWG i dyrektywę 97/7/WE Parlamentu Europejskiego i Rady (Dz.U. 2011, L 304, s. 64).

               2

               Wniosek ten został przedstawiony w ramach sporu Zentrale zur Bekämpfung unlauteren Wettbewerbs Frankfurt am Main eV, stowarzyszenia zajmującego się zwalczaniem nieuczciwych praktyk handlowych, z niemiecką spółką comtech GmbH, prowadzącą działalność polegającą na sprzedaży artykułów elektronicznych i elektrycznych, którego przedmiotem jest taryfa opłat za rozmowy telefoniczne stosowana przez wskazaną spółkę w ramach obsługi posprzedażowej.

         Ramy prawne

         Prawo Unii

               3

               Artykuł 1 dyrektywy 2011/83 określa jej przedmiot w następujący sposób:
               „Niniejsza dyrektywa, poprzez osiągnięcie wysokiego poziomu ochrony konsumentów, ma przyczyniać się do właściwego funkcjonowania rynku wewnętrznego w drodze zbliżenia niektórych aspektów przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych państw członkowskich, dotyczących umów zawieranych między konsumentami a przedsiębiorcami”.

               4

               Artykuł 6 tej dyrektywy, zatytułowany „Wymogi informacyjne dotyczące umów zawieranych na odległość i umów zawieranych poza lokalem przedsiębiorstwa”, stanowi w ust. 1:
               „Zanim konsument zostanie związany umową zawieraną na odległość lub umową zawieraną poza lokalem przedsiębiorstwa, lub jakąkolwiek ofertą w tym zakresie, przedsiębiorca w jasny i zrozumiały sposób udziela konsumentowi następujących informacji:
               […]

                        f)

                        koszt korzystania ze środka porozumiewania się na odległość w celu zawarcia umowy, w przypadku gdy koszt ten obliczany jest w sposób inny niż na podstawie taryfy podstawowej;

                  […]”.

               5

               Zgodnie z brzmieniem art. 13 ust. 1 akapit pierwszy wskazanej dyrektywy:
               „Przedsiębiorca zwraca wszystkie płatności otrzymane od konsumenta, w tym – w przypadku gdy ma to zastosowanie – koszty dostarczenia, bez zbędnej zwłoki, a w każdym razie nie później niż w terminie 14 dni od dnia, w którym został poinformowany o decyzji konsumenta o odstąpieniu od umowy zgodnie z art. 11”.

               6

               Artykuł 19 dyrektywy 2011/83 przewiduje:
               „Państwa członkowskie zakazują przedsiębiorcom pobierania od konsumentów, w związku ze stosowaniem określonych sposobów płatności, opłat, które są wyższe od kosztów poniesionych przez przedsiębiorców w związku z korzystaniem z tych sposobów”.

               7

               Artykuł 21 tej dyrektywy, zatytułowany „Porozumiewanie się z wykorzystaniem telefonu”, jest sformułowany w sposób następujący:
               „Państwa członkowskie zapewniają, aby w przypadku gdy przedsiębiorca posiada linię telefoniczną przeznaczoną do telefonicznego kontaktowania się z nim w sprawie zawartej umowy, konsument – kontaktując się z przedsiębiorcą – nie był zobowiązany do płacenia taryfy wyższej niż taryfa podstawowa.
               Akapit pierwszy pozostaje bez uszczerbku dla prawa dostawców usług telekomunikacyjnych do pobierania opłat za te połączenia”.

         Prawo niemieckie

               8

               Paragraf 312a Bürgerliches Gesetzbuch (niemieckiego kodeksu cywilnego), zatytułowany „Ogólne obowiązki i zasady mające zastosowanie w przypadku umów konsumenckich; ograniczenia dotyczące postanowień w sprawie opłat”, stanowi:
               „[…]

                        (5)

                        Postanowienie, w wyniku którego konsument zobowiązany jest do uiszczenia opłaty za to, że kontaktuje się on z przedsiębiorcą w związku z pytaniami lub wyjaśnieniami dotyczącymi zawartej między nimi umowy za pomocą udostępnianego przez przedsiębiorcę w takich celach numeru, jest nieważne, jeśli należna za to połączenie opłata przekracza tę należną za zwykłe korzystanie z usługi telekomunikacyjnej. Jeżeli na mocy zdania poprzedzającego postanowienie jest nieważne, konsument nie jest zobowiązany do uiszczenia opłaty za to połączenie również wobec operatora telekomunikacyjnego. Operator ten jest uprawniony do domagania się od przedsiębiorcy, który zawarł to nieważne porozumienie z konsumentem, uiszczenia opłaty za zwykłe korzystanie z usługi telekomunikacyjnej.

                  […]”.

         Postępowanie główne i pytania prejudycjalne

               9

               Na swej stronie internetowej comtech podaje numer telefonu umożliwiający połączenie z linią obsługi serwisowej, przy czym numer ten przeznaczony jest w szczególności dla klientów, którzy zawarli już umowę sprzedaży i którzy pragną uzyskać dodatkowe informacje lub złożyć reklamację. Numer ten rozpoczyna się prefiksem 0180, który jest w Niemczech powszechnie stosowany do linii obsługi serwisowej objętych taryfą krajową. Koszt połączeń z tym numerem, zwanym „niegeograficznym”, jest wyższy niż koszt połączenia standardowego z numerem linii stacjonarnej, zwanym „geograficznym”, lub z numerem sieci ruchomej. Z postanowienia odsyłającego wynika, że koszt połączeń z numerem telefonicznym comtechu rozpoczynającym się prefiksem 0180 wynosi 0,14 EUR za minutę w wypadku połączeń nawiązywanych z sieci stacjonarnej i 0,42 EUR za minutę w wypadku połączeń z sieci ruchomej.

               10

               W ocenie Zentrale zur Bekämpfung unlauteren Wettbewerbs Frankfurt am Main udostępnianie linii obsługi serwisowej na podstawie taryfy wyższej niż taryfa za połączenia zwykłe stanowi nieuczciwą praktykę handlową, naruszającą § 312a ust. 5 kodeksu cywilnego. Z tego względu stowarzyszenie to wezwało spółkę comtech do zaprzestania spornej praktyki i wytoczyło przeciwko niej powództwo przed Landgericht Stuttgart (sądem okręgowym w Stuttgarcie, Niemcy).

               11

               Spółka comtech podniosła przed tym sądem, że § 312a ust. 5 kodeksu cywilnego, interpretowany w związku z art. 21 dyrektywy 2011/83, przewiduje, że dany przedsiębiorca nie powinien czerpać zysków z prowadzenia telefonicznej linii obsługi serwisowej. Przepisy te nie stoją zatem na przeszkodzie temu, aby taryfa za połączenia z linią obsługi serwisowej była wyższa niż taryfa za połączenia zwane „zwykłymi”, tak aby przedsiębiorca był w stanie pokryć koszty, jakie ponosi w związku z udostępnianiem takiej linii, nie czerpiąc jednak stąd zysków.

               12

               Sąd odsyłający wskazał, że w celu rozstrzygnięcia sporu konieczne jest dokonanie wykładni pojęcia „opłaty należnej za zwykłe korzystanie z usługi telekomunikacyjnej”, użytego w § 312a ust. 5 kodeksu cywilnego. Ponieważ taryfy za połączenia z liniami obsługi serwisowej takimi jak ta, o której mowa w postępowaniu głównym, nie były przedmiotem harmonizacji na poziomie europejskim, na podstawie art. 21 dyrektywy 2011/83, należy także dokonać wykładni tego ostatniego artykułu. Tymczasem w ocenie tego sądu artykuł ten stanowi, że za połączenia telefoniczne nawiązywane po zawarciu umowy konsument nie powinien płacić stawki przewyższającej taryfę podstawową.

               13

               Sąd ten twierdzi, że niemiecki ustawodawca dążył do wyeliminowania sytuacji, w których przedsiębiorca czerpie zyski z udostępniania niegeograficznej linii obsługi serwisowej. Taka wykładnia art. 21 dyrektywy 2011/83, a więc i § 312a ust. 5 kodeksu cywilnego, nie sprzeciwia się temu, aby za połączenie z linią niegeograficzną konsument płacił więcej niż za połączenie zwykłe, pod warunkiem że dodatkowe wpływy nie przewyższają kosztu udostępniania takiej linii.

               14

               Sąd odsyłający stawia sobie jednak pytanie, czy dla zapewnienia wyższego poziomu ochrony konsumentów nie należy przyjąć węższej wykładni pojęcia „taryfy podstawowej” niż ta, którą przedstawiono w punkcie poprzednim. W takim wypadku okoliczność, że nie został osiągnięty zysk, nie byłaby wystarczająca, gdyż połączenia z linią taką jak ta, o której mowa w niniejszej sprawie, i tak mogą być droższe niż połączenia z liniami zwykłymi. Treść omawianego art. 21 oraz cel tego przepisu przemawiają za przyjęciem takiej wykładni.

               15

               W tych okolicznościach Landgericht Stuttgart (sąd okręgowy w Stuttgarcie) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:

                        „1)

                        Czy art. 21 ust. 1 dyrektywy [2011/83] należy interpretować w ten sposób, że w przypadku gdy konsument kontaktuje się z przedsiębiorcą, który uruchomił linię telefoniczną po to, by konsument mógł kontaktować się z nim telefonicznie w związku z zawartą umową, konsument ten nie może ponosić kosztów wyższych niż te, które ponosiłby przy połączeniu ze zwykłym (geograficznym) numerem w sieci stacjonarnej lub numerem w sieci ruchomej?

                        2)

                        Czy art. 21 ust. 1 dyrektywy [2011/83] stoi na przeszkodzie przepisowi prawa krajowego, zgodnie z którym w przypadkach, w których przedsiębiorca zorganizował pod specjalnym numerem (prefiks 0180) obsługę serwisową w celu umożliwienia konsumentowi telefonicznego kontaktowania się z nim w związku z zawartą umową, konsument ma ponosić te koszty, które nalicza mu operator telekomunikacyjny za korzystanie z usług telekomunikacyjnych, i to również wtedy, gdy przekraczają one koszty, które ponosiłby przy połączeniu ze zwykłym (geograficznym) numerem w sieci stacjonarnej lub numerem w sieci ruchomej?
                        Czy w każdym wypadku art. 21 ust. 1 dyrektywy [2011/83] nie stoi na przeszkodzie takiemu przepisowi prawa krajowego w przypadkach, gdy ten operator telekomunikacyjny nie odprowadza na rzecz tego przedsiębiorcy części z naliczanej konsumentowi za kontaktowanie się z numerem specjalnym opłaty?”.

         W przedmiocie pytań prejudycjalnych

               16

               Poprzez swe pytania, które należy przeanalizować łącznie, sąd odsyłający dąży zasadniczo do ustalenia, czy pojęcie „taryfy podstawowej”, którym posłużono się w art. 21 dyrektywy 2011/83, należy interpretować w ten sposób, że koszt dotyczącego zawartej umowy połączenia telefonicznego z eksploatowaną przez przedsiębiorcę linią obsługi serwisowej nie może przekraczać kosztu połączenia ze zwykłą linią geograficzną w sieci stacjonarnej lub w sieci ruchomej, i czy ma w tym względzie znaczenie to, czy ów przedsiębiorca czerpie zyski z eksploatacji takiej linii obsługi serwisowej.

               17

               Zgodnie z art. 21 akapit pierwszy dyrektywy 2011/83 państwa członkowskie zapewniają, aby w przypadku gdy przedsiębiorca posiada linię telefoniczną przeznaczoną do telefonicznego kontaktowania się z nim w sprawie zawartej umowy, konsument nie był zobowiązany do płacenia taryfy wyższej niż taryfa podstawowa stosowana w odniesieniu do połączeń z taką linią.

               18

               Jednakże pojęcie „taryfy podstawowej”, którym posłużono się w tym artykule, nie zostało zdefiniowane w dyrektywie 2011/83.

               19

               W tych okolicznościach ustalenie znaczenia i zakresu tego pojęcia powinno być dokonywane zgodnie z jego zwyczajowym znaczeniem w języku potocznym, przy jednoczesnym uwzględnieniu kontekstu, w którym pojęcie to zostało użyte, i celów uregulowania, którego jest ono częścią (zob. podobnie wyrok z dnia 5 października 2016 r., TMD, C‑412/15, EU:C:2016:738, pkt 26 i przytoczone tam orzecznictwo).

               20

               Jeśli chodzi o zwyczajowe znaczenie, pojęcie „taryfy podstawowej” odnosi się do taryfy przewidzianej dla połączeń standardowych. Należy zbadać, czy kontekst i cel art. 21 dyrektywy 2011/83 pozwalają stwierdzić, że pojęcie to zostało w tym przepisie użyte w jego zwyczajowym znaczeniu.

               21

               W odniesieniu do kontekstu, w który wpisuje się ten artykuł, należy zaznaczyć, że pojęcie „taryfy podstawowej” pojawia się także w art. 6 ust. 1 lit. f) wskazanej dyrektywy. Przepis ten przewiduje, że w wypadku gdy koszt korzystania ze środka porozumiewania się na odległość w celu zawarcia umowy jest obliczany w inny sposób niż na podstawie taryfy podstawowej, przedsiębiorca ma obowiązek poinformowania o tym konsumenta.

               22

               W braku przeciwnych wskazówek z przepisu tego wynika, że taryfa podstawowa, o której w nim mowa, odpowiada standardowemu kosztowi zwykłego połączenia, jakiego konsument może się spodziewać, i nie wymaga, aby przedsiębiorca informował konsumenta o takim koszcie.

               23

               Chociaż art. 6 dyrektywy 2011/83 odnosi się do etapu poprzedzającego zawarcie umowy, to jednak przedstawiona wykładnia pojęcia „taryfy podstawowej” zawiera wskazówki co do tego, jak interpretować to samo, użyte w art. 21 dyrektywy, pojęcie w odniesieniu do etapu następującego po zawarciu umowy. Istotne jest bowiem to, aby w celu dochodzenia swych praw konsument mógł skorzystać z udostępnionej mu przez przedsiębiorcę linii telefonicznej, ponosząc przy tym zwykłe koszty, a fortiori po zawarciu umowy.

               24

               Ponadto z szeregu artykułów dyrektywy 2011/83 wynika, że w sytuacji gdy konsument wykonuje prawa przysługujące mu na podstawie tej dyrektywy, co do zasady to nie on powinien ponosić koszty inne niż koszty zwyczajowe, wobec czego ewentualne dodatkowe koszty powinny obciążać przedsiębiorcę.

               25

               I tak, art. 19 tej dyrektywy stanowi, w odniesieniu do korzystania z określonych sposobów płatności, że „[p]aństwa członkowskie zakazują przedsiębiorcom pobierania od konsumentów […] opłat, które są wyższe od kosztów poniesionych przez przedsiębiorców w związku z korzystaniem z tych sposobów”.

               26

               Artykuł 13 ust. 1 rzeczonej dyrektywy przewiduje z kolei, że w przypadku gdy konsument postanowi skorzystać z prawa do odstąpienia od umowy, przedsiębiorca zwraca mu wszystkie dokonane przezeń płatności, w tym koszty dostawy. Trybunał orzekł już, w odniesieniu do prawa do odstąpienia od umowy, przewidzianego w poprzedzającej dyrektywę 2011/83 dyrektywie 97/7/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 20 maja 1997 r. w sprawie ochrony konsumentów w przypadku umów zawieranych na odległość (Dz.U. 1997, L 144, s. 19), że sprzedawca nie może co do zasady żądać od konsumenta odszkodowania za używanie rzeczy zakupionej w drodze umowy zawartej na odległość, w przypadku gdy ten ostatni skorzystał ze swego prawa do odstąpienia w terminie (zob. podobnie wyrok z dnia 3 września 2009 r., Messner, C‑489/07, EU:C:2009:502, pkt 29). Ponadto przedsiębiorca nie może obciążyć konsumenta kosztami wysyłki towarów w przypadku wykonania przez tego ostatniego przysługującego mu prawa odstąpienia od umowy (zob. podobnie wyrok z dnia 15 kwietnia 2010 r., Heinrich Heine, C‑511/08, EU:C:2010:189, pkt 59).

               27

               Z kontekstu, w który wpisuje się art. 21 dyrektywy 2011/83, wynika zatem, że pojęcie „taryfy podstawowej” odnosi się do zwykłej taryfy za połączenie telefoniczne, bez dodatkowych kosztów po stronie konsumenta.

               28

               Jak stwierdził rzecznik generalny w pkt 32 opinii, wykładnia ta odzwierciedla również przewidziany w motywach 3–5 i 7 dyrektywy 2011/83, a także w jej art. 1 cel tego aktu prawnego, jakim jest osiągnięcie wysokiego poziomu ochrony konsumentów. Ponadto ochrona konsumentów w ramach polityki Unii Europejskiej została przewidziana w art. 169 TFUE i w art. 38 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej.

               29

               Przyjęcie wykładni pojęcia „taryfy podstawowej”, zgodnie z którą przedsiębiorcy byliby uprawnieni do stosowania taryf wyższych niż standardowa taryfa za połączenia z linią geograficzną w sieci stacjonarnej lub w sieci ruchomej, mogłoby bowiem zniechęcić konsumentów do korzystania z linii obsługi serwisowej w celu uzyskania informacji dotyczących zawartej umowy lub w celu dochodzenia swych praw, w szczególności w dziedzinie gwarancji lub odstąpienia od umowy.

               30

               Okoliczność, że w myśl art. 21 akapit drugi dyrektywy 2011/83 dostawcy usług telefonicznych mogą pobierać opłaty za połączenia od konsumentów, pozostaje bez wpływu na powyższe rozważania, pod warunkiem że pobierane kwoty nie przewyższają kosztów, jakimi konsumenci zwykle są obciążani w wypadku standardowych połączeń.

               31

               Wynika stąd, że przedsiębiorca może obciążyć konsumenta jedynie kosztami, które nie przekraczają kosztu standardowego połączenia telefonicznego. Dopóki warunek ten jest spełniony, dopóty okoliczność, czy przedsiębiorca osiąga zyski z udostępniania niegeograficznej linii obsługi, jest więc pozbawiona znaczenia.

               32

               W świetle wszystkich powyższych rozważań na przedstawione pytania należy odpowiedzieć, że pojęcie „taryfy podstawowej”, którym posłużono się w art. 21 dyrektywy 2011/83, należy interpretować w ten sposób, że koszt dotyczącego zawartej umowy połączenia telefonicznego z eksploatowaną przez przedsiębiorcę linią obsługi serwisowej nie może przekraczać kosztu połączenia ze zwykłą linią geograficzną w sieci stacjonarnej lub w sieci ruchomej. Dopóki warunek ten jest spełniony, dopóty kwestia, czy ów przedsiębiorca czerpie zyski z eksploatacji takiej linii obsługi serwisowej, jest pozbawiona znaczenia.

         W przedmiocie kosztów

               33

               Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.

               Z powyższych względów Trybunał (siódma izba) orzeka, co następuje:

                     Pojęcie „taryfy podstawowej”, którym posłużono się w art. 21 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/83/UE z dnia 25 października 2011 r. w sprawie praw konsumentów, zmieniającej dyrektywę Rady 93/13/EWG i dyrektywę 1999/44/WE Parlamentu Europejskiego i Rady oraz uchylającej dyrektywę Rady 85/577/EWG i dyrektywę 97/7/WE Parlamentu Europejskiego i Rady, należy interpretować w ten sposób, że koszt dotyczącego zawartej umowy połączenia telefonicznego z eksploatowaną przez przedsiębiorcę linią obsługi serwisowej nie może przekraczać kosztu połączenia ze zwykłą linią geograficzną w sieci stacjonarnej lub w sieci ruchomej. Dopóki warunek ten jest spełniony, dopóty kwestia, czy ów przedsiębiorca czerpie zyski z eksploatacji takiej linii obsługi serwisowej, jest pozbawiona znaczenia.

                     Podpisy

            (
            1
         )	Język postępowania: niemiecki.


Wyrok Trybunału (szósta izba) z dnia 29 maja 1997 r. # Komisja Wspólnot Europejskich przeciwko Królestwu Belgii. # Uchybienie zobowiązaniom Państwa Członkowskiego - Dyrektywa 94/15/WE. # Sprawa C-357/96.


Wyrok Trybunału z dnia 17 grudnia 1998 r. # Baustahlgewebe GmbH przeciwko Komisji Wspólnot Europejskich. # Odwołanie - Dopuszczalność - Grzywny. # Sprawa C-185/95 P.


title: Wyrok Trybunału (druga izba) z dnia 23 marca 2006 r.#Enirisorse SpA przeciwko Sotacarbo SpA.#Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Tribunale di Cagliari - Włochy.#Pomoc państwa - Artykuły 87 WE i 88 WE - Pojęcie pomocy - Udział przedsiębiorstwa publicznego w kapitale przedsiębiorstwa prywatnego - Prawo do wystąpienia ze spółki z zastrzeżeniem uprzedniego zrzeczenia się wszelkich praw do majątku spółki.#Sprawa C-237/04.

text:
      Sprawa C‑237/04
      Enirisorse SpA
      przeciwko
      Sotacarbo SpA
      (wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Tribunale di Cagliari)
      Pomoc państwa − Artykuły 87 WE i 88 WE − Pojęcie pomocy – Udział przedsiębiorstwa publicznego w kapitale przedsiębiorstwa prywatnego – Prawo do wystąpienia ze spółki z zastrzeżeniem uprzedniego zrzeczenia się wszelkich praw do majątku spółki
      Opinia rzecznika generalnego M. Poiaresa Madura przedstawiona w dniu 12 stycznia 2006 r.
      Wyrok Trybunału (druga izba) z dnia 23 marca 2006 r.
      Streszczenie wyroku
      1.     Pytania prejudycjalne – Dopuszczalność – Konieczność dostarczenia Trybunałowi wystarczających wyjaśnień w zakresie stanu faktycznego
            i prawnego
      (art. 234 WE; statut Trybunału Sprawiedliwości, art. 23)
      2.     Pytania prejudycjalne – Właściwość Trybunału – Granice
      (art. 88 WE i 234 WE)
      3.     Konkurencja – Reguły wspólnotowe – Przedsiębiorstwo – Pojęcie
      4.     Pomoc przyznawana przez państwa – Pojęcie
      (art. 87 ust. 1 WE)
      5.     Pomoc przyznawana przez państwa – Pojęcie
      (art. 87 ust. 1 WE)
      1.     Konieczność dokonania takiej wykładni prawa wspólnotowego, która będzie użyteczna dla sądu krajowego, nakłada na ten sąd obowiązek
         zakreślenia ram faktycznych i prawnych, w które wpisują się zadane przez niego pytania, lub przynajmniej wyjaśnienia założeń
         faktycznych, na których pytania te są oparte. Informacje zawarte w postanowieniach odsyłających powinny więc nie tylko pozwolić
         Trybunałowi na udzielenie użytecznych odpowiedzi, lecz również umożliwić rządom państw członkowskich oraz innym zainteresowanym
         stronom przedstawienie uwag zgodnie z art. 23 statutu Trybunału Sprawiedliwości. Obowiązkiem Trybunału jest czuwanie, aby
         ta możliwość była zachowana, mając na uwadze, że na mocy wymienionego postanowienia zainteresowanym stronom doręczane są jedynie
         postanowienia odsyłające. Niezbędne jest ponadto udzielenie przez sąd krajowy przynajmniej minimum wyjaśnień dotyczących podstaw
         wyboru przepisów wspólnotowych, o których wykładnię wnioskuje, oraz ustalonego przezeń związku między tymi przepisami i przepisami
         krajowymi znajdującymi zastosowanie w sprawie.

      (por. pkt 17, 18, 21)
      2.     Ocena zgodności środków pomocy lub systemu pomocy ze wspólnym rynkiem należy do wyłącznych kompetencji Komisji, działającej
         pod kontrolą sądu wspólnotowego. W konsekwencji sąd krajowy w ramach odesłania prejudycjalnego na podstawie art. 234 WE nie
         może stawiać Trybunałowi pytań dotyczących zgodności pomocy państwa lub systemu pomocy ze wspólnym rynkiem. Wprawdzie w ramach
         postępowania na podstawie art. 234 WE Trybunał nie ma obowiązku rozstrzygania w przedmiocie zgodności przepisów prawa krajowego
         z prawem wspólnotowym ani interpretowania krajowych przepisów ustawowych i wykonawczych, jednakże jest właściwy do przedstawienia
         sądowi krajowemu wszystkich aspektów tej interpretacji wchodzących w zakres prawa wspólnotowego, umożliwiających mu ocenę
         tej zgodności w celu wydania orzeczenia w zawisłej przed nim sprawie.

      (por. pkt 23, 24)
      3.     Pojęcie „przedsiębiorstwa” w prawie konkurencji obejmuje każdą jednostkę wykonującą działalność gospodarczą, niezależnie od
         jej formy prawnej i sposobu finansowania. Działalność gospodarczą stanowi każda działalność polegająca na oferowaniu towarów
         lub usług na danym rynku. W tym kontekście, po pierwsze, sposób finansowania jest nieistotny, a po drugie, fakt powierzenia
         danej jednostce pewnych zadań leżących w interesie ogólnym nie stoi w sprzeczności z uznaniem spornej działalności za działalność
         gospodarczą.

      (por. pkt 28, 29, 33, 34)
      4.     Uznanie danego środka za pomoc wymaga spełnienia wszystkich przesłanek wymienionych w art. 87 ust. 1 WE. W konsekwencji, po
         pierwsze, musi mieć miejsce interwencja państwa lub przy użyciu zasobów państwowych. Po drugie, interwencja ta musi być w stanie
         wpłynąć na wymianę handlową między państwami członkowskimi. Po trzecie, musi przyznawać beneficjentowi korzyść. Po czwarte,
         musi ona zakłócać lub grozić zakłóceniem konkurencji.

      Pojęcie pomocy obejmuje nie tylko świadczenia pozytywne, ale również różne postacie środków interwencyjnych, które zmniejszają
         koszty obciążające zwykle budżet przedsiębiorstwa i które, nie będąc przez to subwencjami w ścisłym znaczeniu tego słowa,
         mają taki sam charakter i identyczne skutki.

      (por. pkt 38, 39, 42)
      5.     Uregulowania krajowego, które przyznaje wspólnikom spółki kontrolowanej przez państwo uprawnienie odbiegające od prawa powszechnego
         do wystąpienia z tej spółki pod warunkiem zrzeczenia się wszelkich praw do jej majątku, nie można uznać za pomoc państwa w rozumieniu
         art. 87 WE.

      (por. pkt 51)
WYROK TRYBUNAŁU (druga izba)
      z dnia 23 marca 2006 r.(*)

      Pomoc państwa − Artykuły 87 WE i 88 WE − Pojęcie pomocy – Udział przedsiębiorstwa publicznego w kapitale przedsiębiorstwa prywatnego – Prawo do wystąpienia ze spółki z zastrzeżeniem uprzedniego zrzeczenia się wszelkich praw do majątku spółki
      W sprawie C‑237/04
      mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 234 WE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Tribunale
         di Cagliari (Włochy) postanowieniem z dnia 14 maja 2004 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 7 czerwca 2004 r., w postępowaniu:

      Enirisorse SpA
      przeciwko
      Sotacarbo SpA,

      TRYBUNAŁ (druga izba),
      w składzie: C. W. A. Timmermans, prezes izby, R. Schintgen (sprawozdawca), R. Silva de Lapuerta, P. Kūris i G. Arestis, sędziowie,
      rzecznik generalny: M. Poiares Maduro,
      sekretarz: K. Sztranc, administrator,
      uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 27 października 2005 r.,
      rozważywszy uwagi przedstawione:
      –       w imieniu Enirisorse SpA przez G. Dorego i C. Dorego, avvocati,
      –       w imieniu Sotacarbo SpA przez F. Angioniego, D. Scana, G. M. Robertiego i I. Perego, avvocati,
      –       w imieniu rządu włoskiego przez I. M. Braguglię, działającego w charakterze pełnomocnika oraz wspieranego przez P. Gentilego,
         avvocato dello Stato,

      –       w imieniu Komisji Wspólnot Europejskich przez V. Di Bucciego i E. Righini, działających w charakterze pełnomocników,
      po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 12 stycznia 2006 r.,
      wydaje następujący
      Wyrok
      1       Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 43 WE, art. 44 WE, art. 48 WE, art. 49 WE i nast.
         dotyczących swobody przedsiębiorczości i swobody świadczenia usług oraz art. 87 WE.

      2       Wniosek ten został przedstawiony w ramach postępowania w sporze między Enirisorse SpA (zwaną dalej „Enirisorse”) i Sotacarbo
         SpA (zwaną dalej „Sotacarbo”) w przedmiocie odmowy Sotacarbo dokonania zwrotu na rzecz Enirisorse, wycofującej swój kapitał
         z Sotacarbo, równowartości akcji tej spółki będących w posiadaniu Enirisorse.

       Krajowe ramy prawne
      3       Artykuł 2437 włoskiego kodeksu cywilnego stanowi:
      „Wspólnicy sprzeciwiający się podjęciu uchwały w sprawie zmiany przedmiotu działalności lub typu spółki, lub też przeniesienia
         siedziby spółki za granicę są uprawnieni do wystąpienia ze spółki i żądania wykupienia ich akcji po średnim kursie z ostatnich
         sześciu miesięcy w przypadku, gdy akcje są notowane na giełdzie, a w przeciwnym razie w stosunku do majątku spółki, który
         wynika z bilansu ostatniego roku obrachunkowego.

      Oświadczenie o wystąpieniu ze spółki jest składane listem poleconym najpóźniej w terminie trzech dni od dnia zamknięcia obrad
         przez wspólników, którzy wzięli udział w zgromadzeniu, a przez wspólników nieobecnych najpóźniej w terminie piętnastu dni
         od dnia wpisania uchwały do rejestru przedsiębiorców.

      Klauzula wyłączająca prawo do wystąpienia ze spółki bądź utrudniająca jego wykonanie jest nieważna”.
      4       Zgodnie z art. 5 ustawy nr 351 z dnia 27 czerwca 1985 r. (GURI nr 166 z dnia 16 lipca 1985 r., str. 5019, zwanej dalej „ustawą
         nr 351/1985”):

      „1. ENI, ENEL i ENEA są uprawnione do utworzenia spółki akcyjnej, której przedmiotem działalności jest rozwój innowacyjnych
         i zaawansowanych technologii wykorzystania węgla (wzbogacanie, techniki spalania, skraplanie, sublimacja, chemia organiczna
         etc.) poprzez:

               a) utworzenie w Sardynii centrum badawczego, o którym mowa w art. 1 lit. m) ustawy nr 110 z dnia 9 marca 1985 r.;
               b) zaprojektowanie oraz wybudowanie urządzeń umożliwiających stosowanie innowacji technologicznych w wykorzystaniu węgla;
               c) wybudowanie urządzeń przemysłowych wykorzystujących węgiel w celach innych niż spalanie.
      2. Koszty utworzenia spółki akcyjnej, o której mowa w niniejszym artykule, obciążają środki przewidziane w art. 6 niniejszej
         ustawy.

      […]
      4. Podmioty wymienione w ust. 1 niniejszego artykułu są uprawnione do dokonania koniecznych inwestycji pochodzących ze środków
         własnych bądź środków, jakie zostaną im przyznane na podstawie przepisów prawa oraz mających na celu przeprowadzenie fazy
         przemysłowej projektu rozwoju zaawansowanych technologii wykorzystania węgla.

      […]”.
      5       Artykuł 6 ustawy nr 351/1985 przewiduje, że „koszty wynikające ze stosowania niniejszej ustawy, w wysokości 80 mld ITL na
         rok 1985, 90 mld ITL na rok 1986 i 100 mld ITL na rok 1987, zostaną pokryte poprzez odpowiednie obniżenie środków budżetowych
         przewidzianych na poczet trzyletniego budżetu na lata 1985–1987 w rozdziale 9001 wstępnego projektu ministerstwa skarbu na
         rok finansowy 1985, przy wykorzystaniu w tym celu rezerwy »Interwencje na rzecz regionu Sardynia w sektorze energii pochodzenia
         nieorganicznego w miejsce sektora ogólnego planu metanizacji«”.

      6       Artykuł 7 ust. 4 i ust. 5 ustawy nr 140 z dnia 11 maja 1999 r. (GURI nr 117 z dnia 21 maja 1999 r., str. 4, zwanej dalej „ustawą
         nr 140/1999”) stanowi:

      „4. ENI i ENEL są uprawnione – po uiszczeniu niewniesionych dotychczas wkładów – do wystąpienia ze spółki akcyjnej, o której
         mowa w art. 5 ust. 1 ustawy nr 351 z dnia 27 czerwca 1985 r., utworzonej w celu rozwijania innowacyjnych i zaawansowanych
         technologii wykorzystywania węgla wydobywanego w zagłębiu węglowym Sulcis.

      5. Spółka wymieniona w ust. 4 jest zobowiązana do przedstawienia w terminie dziewięćdziesięciu dni od wejścia w życie niniejszej
         ustawy nowego programu działań w celu dalszego prowadzenia swojej działalności”.

      7       Artykuł 33 ustawy nr 273 z 12 grudnia 2002 r. (dodatek zwyczajny do GURI nr 293 z dnia 14 grudnia 2002 r., zwanej dalej „ustawą
         nr 273/2002”) ma następujące brzmienie:

      „W celu zapewnienia Sotacarbo środków finansowych koniecznych do wprowadzenia w życie programu działań określonego w art. 7
         ust. 5 ustawy nr 140 z dnia 11 maja 1999 r. akcjonariusze spółki mają obowiązek uiszczenia niewniesionych dotychczas wkładów
         w terminie sześćdziesięciu dni od wejścia w życie niniejszej ustawy oraz są uprawnieni do wystąpienia ze spółki pod warunkiem
         zrzeczenia się wszelkich praw do majątku spółki i wniesienia zaległych wkładów. Oświadczenia o wystąpieniu ze spółki, które
         zostały już przekazane Sotacarbo SpA zgodnie z art. 7 ust. 4 wyżej wymienionej ustawy nr 140 z dnia 11 maja 1999 r., mogą
         zostać odwołane w terminie trzydziestu dni od wejścia w życie niniejszej ustawy. Po upływie tego terminu wystąpienie ze spółki
         uważa się za ostateczne oraz przyjmuje się, że występujący wspólnik przyjął bez zastrzeżeń przedstawione powyżej warunki”.

       Postępowanie przed sądem krajowym i pytania prejudycjalne
      8       Spółka, o której mowa w art. 5 ustawy nr 351/1985, została utworzona pod nazwą Sotacarbo. Trzema akcjonariuszami były odpowiednio
         przedsiębiorstwa publiczne (Ente nazionale idrocarburi, zwane dalej „ENI” oraz Ente nazionale per l’energia elettrica, zwane
         dalej „ENEL”) oraz instytucja publiczna (Comitato nazionale per la ricerca e lo sviluppo dell’energia nucleare e delle energie
         alternative, zwana dalej „ENEA”). Z art. 6 tej ustawy wynika, że utworzenie Sotacarbo zostało sfinansowane przez państwo.

      9       W 1987 r. ENI przelało na rzecz Sotacarbo kwotę w wysokości 12 708 900 033 ITL tytułem wkładu na poczet kapitału w celu utworzenia
         centrum badań nad węglem w Sardynii.

      10     W 1992 r. ENI i ENEL zostały sprywatyzowane i przekształcone w spółki akcyjne. ENI, nie będąc już zainteresowane zachowaniem
         swojego udziału w Sotacarbo, przeniosło ten udział na swoją spółkę zależną Enirisorse. Na podstawie art. 7 ust. 4 ustawy nr 140/1999
         Enirisorse skorzystała z przysługującego jej prawa do wystąpienia z Sotacarbo i dokonała zapłaty kwoty odpowiadającej części
         dotychczas niewniesionego wkładu. Jednocześnie zażądała ona od Sotacarbo wykupienia jej akcji po cenie odpowiadającej jej
         udziałowi w majątku tej spółki.

      11     Sotacarbo nie spełniła wspomnianego żądania i w dniu 12 marca 2001 r. zawiadomiła Enirisorse, że w czasie nadzwyczajnego zgromadzenia
         w dniu 12 lutego 2001 r. podjęto uchwałę o umorzeniu akcji Enirisorse bez zapłaty wynagrodzenia.

      12     Enirisorse wystąpiła do Tribunale di Cagliari z powództwem o zapłatę wynagrodzenia za sporne akcje. Na poparcie swojego powództwa
         Enirisorse podniosła, że art. 7 ust. 4 ustawy nr 140/1999 przyznał jej prawo do wystąpienia z Sotacarbo, która na podstawie
         art. 2437 kodeksu cywilnego była zobowiązana do zapłaty wynagrodzenia za sporne akcje.

      13     Wejście w życie ustawy nr 273/2002, uchwalonej po wniesieniu powództwa przez Enirisorse, a w szczególności zaś art. 33 tej
         ustawy, skłoniło Enirisorse do zwrócenia się do Tribunale di Cagliari o postawienie Trybunałowi między innymi pytania, czy
         środek tego rodzaju, jak ten przewidziany w art. 33 wspomnianej ustawy, stanowi pomoc państwa w rozumieniu art. 87 WE.

      14     Uważając po pierwsze, że art. 33 ustawy nr 273/2002 przyznaje Sotacarbo pomoc, którą należy ocenić z punktu widzenia postanowień
         traktatu WE dotyczących pomocy państwa, a po drugie mając wątpliwości co do zgodności tego artykułu z zasadą równego traktowania
         „w warunkach gospodarki rynkowej”, Tribunale di Cagliari postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi
         pytaniami prejudycjalnymi:

      „1)      Czy przepis art. 33 ustawy nr [273/2002] ustanawia niezgodną z art. 87 WE pomoc państwa na rzecz Sotacarbo SpA, która została
         ponadto przyznana bezprawnie, ponieważ nie została zgłoszona zgodnie z art. 88 ust. 3 WE?

      2)      Czy przywołany powyżej przepis jest sprzeczny z art. 43 WE, art. 44 WE, art. 48 WE, art. 49 WE i nast. dotyczącymi swobody
         przedsiębiorczości i swobody świadczenia usług?”.

       W przedmiocie dopuszczalności pytań prejudycjalnych
       Uwagi przedłożone Trybunałowi
      15     Na wstępie Sotacarbo podnosi, że uwzględniając kryteria przyjęte przez Trybunał w odniesieniu do dopuszczalności pytań prejudycjalnych,
         w niniejszym przypadku należy stwierdzić niedopuszczalność pytań przedłożonych przez sąd krajowy. W pierwszej kolejności bowiem,
         zdaniem Sotacarbo, postanowienie odsyłające nie zawiera opisu szczególnej natury prawnej spółki Sotacarbo, powierzonego jej
         zadania leżącego w interesie ogólnym ani szczególnych przepisów prawa, jakim spółka ta podlega. Następnie sąd krajowy miał
         w niewystarczającym stopniu przedstawić krajowe ramy prawne, w jakie wpisuje się art. 33 ustawy nr 273/2002. Wreszcie, zdaniem
         Sotacarbo, postanowienie odsyłające nie wyjaśnia związku istniejącego między artykułami traktatu będącymi przedmiotem pytania
         pierwszego a artykułami traktatu, których dotyczy pytanie drugie. Ponadto w opinii Sotacarbo pytanie drugie jest nieistotne
         dla rozstrzygnięcia sporu przed sądem krajowym.

      16     Rząd włoski oraz Komisja Wspólnot Europejskich ze swej strony przypominają, że – jak wynika z wyroku z dnia 17 czerwca 1999 r.
         w sprawie C‑295/97 Piaggio, Rec. str. I‑3735, pkt 29–33 – w ramach odesłania prejudycjalnego do zadań Trybunału nie należy
         rozstrzygnięcie kwestii zgodności ewentualnej pomocy państwa ze wspólnym rynkiem. Rząd włoski i Komisja dodają, że Trybunał
         może zatem jedynie ocenić, czy sporny przepis krajowy wchodzi w zakres pojęcia „pomocy państwa”. W tych okolicznościach rząd
         włoski uważa, że część pierwszego pytania prejudycjalnego mająca na celu ustalenie, czy środek będący przedmiotem postępowania
         przed sądem krajowym stanowi pomoc państwa niezgodną ze wspólnym rynkiem, jest niedopuszczalna. Komisja natomiast proponuje
         ponowne sformułowanie wspomnianego pytania pierwszego w celu umożliwienia Trybunałowi udzielenia sądowi krajowemu użytecznej
         odpowiedzi. W odniesieniu do drugiego pytania prejudycjalnego rząd włoski oraz Komisja oceniają, że w związku z niewskazaniem
         przez sąd krajowy konkretnych powodów postawienia tego pytania jest ono niedopuszczalne.

       Odpowiedź Trybunału
      17     W pierwszej kolejności należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem konieczność dokonania takiej wykładni prawa
         wspólnotowego, która będzie użyteczna dla sądu krajowego, nakłada na ten sąd obowiązek zakreślenia ram faktycznych i prawnych,
         w które wpisują się zadane przez niego pytania, lub przynajmniej wyjaśnienia założeń faktycznych, na których pytania te są
         oparte (zob. w szczególności wyroki z dnia 21 września 1999 r. w sprawach połączonych od C‑115/97 do C‑117/97 Brentjens’,
         Rec. str. I‑6025, pkt 38, z dnia 11 września 2003 r. w sprawie C‑207/01 Altair Chimica, Rec. str. I‑8875, pkt 24 oraz z dnia
         9 września 2004 r. w sprawie C‑72/03 Carbonati Apuani, Rec. str. I‑8027, pkt 10).

      18     Informacje zawarte w postanowieniach odsyłających powinny więc nie tylko pozwolić Trybunałowi na udzielenie użytecznych odpowiedzi,
         lecz również umożliwić rządom państw członkowskich oraz innym zainteresowanym stronom przedstawienie uwag zgodnie z art. 23
         Statutu Trybunału Sprawiedliwości. Obowiązkiem Trybunału jest czuwanie, aby ta możliwość była zachowana, mając na uwadze,
         że na mocy wymienionego postanowienia zainteresowanym stronom doręczane są jedynie postanowienia odsyłające (zob. w szczególności
         postanowienia z dnia 30 kwietnia 1998 r. w sprawach połączonych C‑128/97 i C‑137/97 Testa i Modesti, Rec. str. I‑2181, pkt 6,
         z dnia 11 maja 1999 r. w sprawie C‑325/98 Anssens, Rec. str. I‑2969, pkt 8 oraz ww. wyrok w sprawie Altair Chimica, pkt 25).

      19     W niniejszym przypadku postanowienie odsyłające przedstawia w sposób zwięzły, lecz dokładny właściwe krajowe ramy prawne oraz
         źródło i charakter sporu. Wynika z tego, że sąd krajowy w wystarczającym stopniu określił zarówno ramy faktyczne, jak i prawne,
         w których sformułował swój wniosek o dokonanie wykładni prawa wspólnotowego, oraz że przedstawił Trybunałowi wszystkie informacje
         konieczne do umożliwienia mu udzielenia użytecznej odpowiedzi na wspomniane pytanie.

      20     W konsekwencji należy odrzucić argument Sotacarbo mający na celu stwierdzenie przez Trybunał niedopuszczalności wniosku o wydanie
         orzeczenia w trybie prejudycjalnym w całości.

      21     Następnie w szczególności w odniesieniu do drugiego pytania prejudycjalnego należy przypomnieć, że Trybunał orzekł, iż niezbędne
         jest udzielenie przez sąd krajowy przynajmniej minimum wyjaśnień dotyczących podstaw wyboru przepisów wspólnotowych, o których
         wykładnię wnioskuje, oraz ustalonego przezeń związku między tymi przepisami i przepisami krajowymi znajdującymi zastosowanie
         w sprawie (postanowienie z dnia 28 czerwca 2000 r. w sprawie C‑116/00 Laguillaumie, Rec. str. I‑4979, pkt 16 oraz ww. wyrok
         w sprawie Carbonati Apuani, pkt 11).

      22     Należy więc stwierdzić, że w niniejszym przypadku sąd krajowy nie przedstawił żadnego objaśnienia co do podstaw wyboru przepisów
         wspólnotowych, których dotyczy pytanie drugie. Pytanie drugie należy zatem odrzucić jako niedopuszczalne.

      23     Wreszcie w odniesieniu do pierwszego pytania prejudycjalnego z utrwalonego orzecznictwa wynika, że ocena zgodności środków
         pomocy lub systemu pomocy ze wspólnym rynkiem należy do wyłącznych kompetencji Komisji, działającej pod kontrolą sądu wspólnotowego
         (wyroki z dnia 21 listopada 1991 r. w sprawie C‑354/90 Féderation nationale du commerce extérieur des produits alimentaires
         i Syndicat national des négociants et transformateurs de saumon, Rec. str. I‑5505, pkt 14, z dnia 11 lipca 1996 r. w sprawie
         C‑39/94 SFEI i in., Rec. str. I‑3547, pkt 42 i ww. wyrok w sprawie Piaggio, pkt 31). W konsekwencji sąd krajowy w ramach odesłania
         prejudycjalnego na podstawie art. 234 WE nie może stawiać Trybunałowi pytań dotyczących zgodności pomocy państwa lub systemu
         pomocy ze wspólnym rynkiem (postanowienie z dnia 24 lipca 2003 r. w sprawie C‑297/01 Sicilcassa i in., Rec. str. I‑7849, pkt 47).

      24     Jednakże Trybunał orzekał również wielokrotnie, że wprawdzie w ramach postępowania na podstawie art. 234 WE nie ma on obowiązku
         rozstrzygania w przedmiocie zgodności przepisów prawa krajowego z prawem wspólnotowym ani interpretowania krajowych przepisów
         ustawowych i wykonawczych, jednakże jest właściwy do przedstawienia sądowi krajowemu wszystkich aspektów tej interpretacji
         wchodzących w zakres prawa wspólnotowego, umożliwiających mu ocenę tej zgodności w celu wydania orzeczenia w zawisłej przed
         nim sprawie (zob. w szczególności wyroki z dnia 15 grudnia 1993 r. w sprawie C‑292/92 Hünermund i in., Rec. str. I‑6787, pkt 8,
         z dnia 3 maja 2001 r. w sprawie C‑28/99 Verdonck i in., Rec. str. I‑3399, pkt 28, z dnia 12 lipca 2001 r. w sprawie C‑399/98
         Ordine degli Architetti i in., Rec. str. I‑5409, pkt 48 i z dnia 27 listopada 2001 r. w sprawach połączonych C‑285/99 i C‑286/99
         Lombardini i Mantovani, Rec. str. I‑9233, pkt 27).

      25     W tych okolicznościach należy stwierdzić, że pierwsze pytanie prejudycjalne jest dopuszczalne jedynie w zakresie, w jakim
         sąd krajowy zmierza do ustalenia, czy środek krajowy tego rodzaju jak ten będący przedmiotem postępowania przed tym sądem,
         przyznający wspólnikom spółki kontrolowanej przez państwo odbiegające od prawa powszechnego uprawnienie do wystąpienia z tej
         spółki pod warunkiem zrzeczenia się wszelkich praw do jej majątku, należy uznać za pomoc państwa w rozumieniu art. 87 ust. 1 WE.

       W przedmiocie pytania pierwszego
      26     Należy wpierw przypomnieć, że ponownie sformułowane w ten sposób pytanie dotyczy wyłącznie interpretacji art. 87 ust. 1 WE.
         Należy więc zbadać, czy zostały spełnione przesłanki stosowania tego postanowienia.

      27     W pierwszej kolejności należy ustalić, czy Sotacarbo jest przedsiębiorstwem w rozumieniu tego postanowienia.
      28     W tym względzie należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem pojęcie „przedsiębiorstwa” w prawie konkurencji
         obejmuje każdą jednostkę wykonującą działalność gospodarczą, niezależnie od jej formy prawnej i sposobu finansowania (zob.
         w szczególności wyroki z dnia 23 kwietnia 1991 r. w sprawie C‑41/90 Höfner i Elser, Rec. str. I‑1979, pkt 21, z dnia 21 września
         1999 r. w sprawie C‑67/96 Albany, Rec. str. I‑5751, pkt 77, z dnia 12 września 2000 r. w sprawach połączonych od C‑180/98
         do C‑184/98 Pavlov i in., Rec. str. I‑6451, pkt 74 i z dnia 10 stycznia 2005 r. w sprawie C‑222/04 Cassa di Risparmio di Firenze
         i in., Zb.Orz. str. I‑289, pkt 107).

      29     Działalność gospodarczą stanowi każda działalność polegająca na oferowaniu towarów lub usług na danym rynku (wyroki z dnia
         16 czerwca 1987 r. w sprawie 118/85 Komisja przeciwko Włochom, Rec. str. 2599, pkt 7, z dnia 18 czerwca 1998 r. w sprawie
         C‑35/96 Komisja przeciwko Włochom, Rec. str. I‑3851, pkt 36, ww. wyrok w sprawie Pavlov i in., pkt 75 i ww. wyrok w sprawie
         Cassa di Risparmio di Firenze i in., pkt 108).

      30     W niniejszym przypadku, chociaż ostateczna ocena w tym względzie należy do sądu krajowego, należy stwierdzić, że wiele dokumentów
         zawartych w aktach sprawy udostępnionych Trybunałowi wskazuje na to, że działalność Sotacarbo może mieć charakter gospodarczy.

      31     Jak bowiem podkreślił rzecznik generalny w pkt 25 opinii, do zadań Sotacarbo należy w szczególności rozwój nowych technologii
         wykorzystania węgla, świadczenie wyspecjalizowanych usług pomocniczych dla administracji, instytucji publicznych i spółek
         zainteresowanych rozwojem tych technologii. Ogólnie rzecz biorąc, działalność gospodarcza przedsiębiorstwa polega właśnie
         na tego rodzaju aktywności. Ponadto bezsporne jest, że Sotacarbo prowadzi działalność w celu zarobkowym.

      32     W przeciwieństwie do twierdzeń rządu włoskiego oceny tej nie podważa fakt, że Sotacarbo została utworzona przez przedsiębiorstwa
         publiczne i była finansowana z zasobów pochodzących od państwa włoskiego w celu prowadzenia pewnych działań badawczych.

      33     W istocie z utrwalonego orzecznictwa wynika, po pierwsze, że sposób finansowania jest nieistotny dla określenia, czy dana
         jednostka wykonuje działalność gospodarczą (zob. pkt 28 niniejszego wyroku).

      34     Po drugie, Trybunał orzekł już, że fakt powierzenia danej jednostce pewnych zadań leżących w interesie ogólnym nie stoi w sprzeczności
         z uznaniem spornej działalności za działalność gospodarczą (zob. podobnie wyrok z dnia 25 października 2001 r. w sprawie C‑475/99
         Ambulanz Glöckner, Rec. str. I‑8089, pkt 21).

      35     Z powyższego wynika, że w przeciwieństwie do tego, co utrzymuje Sotacarbo, fakt utworzenia Sotacarbo w celu prowadzenia pewnych
         działań badawczych nie jest w tym względzie rozstrzygający.

      36     W tych okolicznościach nie można więc wykluczyć, że Sotacarbo wykonuje działalność gospodarczą, a zatem może być zaliczona
         do przedsiębiorstw w rozumieniu art. 87 ust. 1 WE.

      37     W drugiej kolejności należy rozważyć poszczególne elementy pojęcia pomocy państwa, zawartego we wspomnianym postanowieniu.

      38     W istocie Trybunał wielokrotnie orzekł, że uznanie danego środka za pomoc wymaga spełnienia wszystkich przesłanek wymienionych
         w art. 87 ust. 1 WE (zob. wyroki z dnia 21 marca 1990 r. w sprawie C‑142/87 Belgia przeciwko Komisji, tzw. wyrok „Tubemeuse”,
         Rec. str. I‑959, pkt 25, z dnia 14 września 1994 r. w sprawach połączonych od C‑278/92 do C‑280/92 Hiszpania przeciwko Komisji,
         Rec. str. I‑4103, pkt 20, z dnia 16 maja 2002 r. w sprawie C‑482/99 Francja przeciwko Komisji, Rec. str. I‑4397, pkt 68 i z dnia
         24 lipca 2003 r. w sprawie C‑280/00 Altmark Trans i Regierungspräsidium Magdeburg, Rec. str. I‑7747, pkt 74).

      39     W konsekwencji, po pierwsze, musi mieć miejsce interwencja państwa lub przy użyciu zasobów państwowych. Po drugie, interwencja
         ta musi być w stanie wpłynąć na wymianę handlową między państwami członkowskimi. Po trzecie, musi przyznawać beneficjentowi
         korzyść. Po czwarte, musi ona zakłócać lub grozić zakłóceniem konkurencji (ww. wyrok w sprawie Altmark Trans i Regierungspräsidium
         Magdeburg, pkt 75 i wyrok z dnia 3 marca 2005 r. w sprawie C‑172/03 Heiser, Rec. str. I‑1627, pkt 27).

      40     W niniejszym przypadku, biorąc pod uwagę, że uwagi przedstawione przez strony dotyczą przede wszystkim przesłanki trzeciej,
         należy zbadać ją w pierwszej kolejności.

      41     Podczas gdy powód w postępowaniu przed sądem krajowym utrzymuje, że art. 33 ustawy nr 273/2002 przyznaje Sotacarbo korzyść
         w rozumieniu art. 87 ust. 1 WE, Sotacarbo, wspierana przez Komisję, uważa, że nie jest tak w tym przypadku.

      42     W tym względzie należy przypomnieć, że z utrwalonego orzecznictwa wynika, iż pojęcie pomocy obejmuje nie tylko świadczenia
         pozytywne, ale również różne postacie środków interwencyjnych, które zmniejszają koszty obciążające zwykle budżet przedsiębiorstwa
         i które, nie będąc przez to subwencjami w ścisłym znaczeniu tego słowa, mają taki sam charakter i identyczne skutki (zob.
         w szczególności wyrok z dnia 8 listopada 2001 r. w sprawie C‑143/99 Adria‑Wien Pipeline i Wietersdorfer & Peggauer Zementwerke,
         Rec. str. I‑8365, pkt 38 i ww. wyrok w sprawie Heiser, pkt 36).

      43     W niniejszym przypadku należy stwierdzić, że ustawy nr 140/1999 i nr 273/2002, które – jak przypomina rzecznik generalny w
         pkt 32 opinii – nie mogą być rozważane odrębnie, wprowadzają system odbiegający od przepisów prawa powszechnego regulujących
         prawo akcjonariuszy do wystąpienia ze spółki akcyjnej, wynikające w szczególności z art. 2437 kodeksu cywilnego. W rzeczywistości
         ostatni z wymienionych przepisów przyznaje prawo do wystąpienia ze spółki wyłącznie akcjonariuszom sprzeciwiającym się podjęciu
         uchwały w sprawie zmiany przedmiotu działalności lub typu spółki albo też przeniesienia siedziby spółki za granicę.

      44     W ten sposób ustawa nr 140/1999 przyznaje akcjonariuszom Sotacarbo nadzwyczajne uprawnienie do wystąpienia ze spółki w drodze
         uiszczenia niewniesionych dotychczas wkładów, z którego nie mogliby skorzystać, gdyby ustawa ta nie została uchwalona, ponieważ
         przesłanki stosowania art. 2437 kodeksu cywilnego nie zostały spełnione w sprawie toczącej się przed sądem krajowym.

      45     Ponadto art. 33 ustawy nr 273/2002 wyłącza zapłatę wynagrodzenia akcjonariuszom jedynie dlatego, że korzystają oni z tego
         uprawnienia, które odbiega od przepisów prawa powszechnego.

      46     Wspomnianego uprawnienia nie można więc uważać za odniesioną przez Sotacarbo korzyść w rozumieniu art. 87 ust. 1 WE.
      47     Jak słusznie bowiem podnosi Komisja, uregulowanie krajowe będące przedmiotem sporu w postępowaniu przed sądem krajowym nie
         przyznaje korzyści ani akcjonariuszom, którzy mogą wyjątkowo wystąpić z Sotacarbo bez otrzymania wynagrodzenia za swoje akcje,
         ani samej Sotacarbo, ponieważ akcjonariusze są uprawnieni, ale nie zobowiązani do wystąpienia ze spółki mimo niespełnienia
         przesłanek przewidzianych w tym względzie w prawie powszechnym.

      48     Wynika z tego, że ustawa nr 273/2002 ogranicza się do zapobieżenia temu, aby budżet Sotacarbo został obciążony kosztami, które
         nie wystąpiłyby w zwyczajnej sytuacji. W konsekwencji wspomniana ustawa ogranicza się do uregulowania nadzwyczajnego uprawnienia
         do wystąpienia ze spółki, przyznanego akcjonariuszom spółki przez ustawę nr 140/1999, bez stawiania sobie za cel zmniejszenia
         obciążenia, które spółka ta musiałaby w zwykłych okolicznościach ponieść.

      49     W tym względzie należy dodać, że gdyby art. 33 ustawy nr 273/2002 wyłączył prawo do wynagrodzenia również w przypadku wystąpienia
         ze spółki w warunkach art. 2437 kodeksu cywilnego, wspomniany przepis mógłby stanowić korzyść w rozumieniu art. 87 ust. 1 WE.
         Z akt sprawy przedłożonych Trybunałowi nie wynika, aby tak było w niniejszym przypadku.

      50     Biorąc pod uwagę, że przesłanki wymienione w art. 87 ust. 1 WE są kumulatywne (zob. pkt 38 niniejszego wyroku), nie ma już
         potrzeby badania, czy w niniejszym przypadku występują pozostałe elementy pojęcia pomocy państwa.

      51     Na pytanie pierwsze należy więc odpowiedzieć, że uregulowania krajowego tego rodzaju jak uregulowanie będące przedmiotem postępowania
         przed sądem krajowym, które przyznaje wspólnikom spółki kontrolowanej przez państwo uprawnienie odbiegające od prawa powszechnego
         do wystąpienia z tej spółki pod warunkiem zrzeczenia się wszelkich praw do jej majątku, nie można uznać za pomoc państwa w rozumieniu
         art. 87 WE.

       W przedmiocie kosztów
      52     Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej
         przed tym sądem, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi,
         inne niż poniesione przez strony postępowania przed sądem krajowym, nie podlegają zwrotowi.

      Z powyższych względów Trybunał (druga izba) orzeka, co następuje:
      1)      Uregulowania krajowego tego rodzaju jak uregulowanie będące przedmiotem postępowania przed sądem krajowym, które przyznaje
            wspólnikom spółki kontrolowanej przez państwo uprawnienie odbiegające od prawa powszechnego do wystąpienia z tej spółki pod
            warunkiem zrzeczenia się wszelkich praw do jej majątku, nie można uznać za pomoc państwa w rozumieniu art. 87 WE.
      Podpisy
      * Język postępowania: włoski.


Wyrok Sądu pierwszej instancji (trzecia izba w składzie powiększonym) z dnia 14 maja 1998 r. # Mo Och Domsjö AB przeciwko Komisji Wspólnot Europejskich. # Konkurencja - Grzywna - Uzasadnienie # Sprawa T-352/94.


Wyrok Sądu pierwszej instancji (trzecia izba) z dnia 23 kwietnia 1996 r. # Giuseppe Mancini przeciwko Komisji Wspólnot Europejskich. # Urzędnicy - Dopuszczalność - Termin na złożenie zażalenia. # Sprawa T-113/95.