title: Wyrok Trybunału (druga izba) z dnia 14 lipca 2005 r.#Komisja Wspólnot Europejskich przeciwko Republice Federalnej Niemiec.#Uchybienie zobowiązaniom Państwa Członkowskiego - Rokowania, zawarcie, ratyfikacja i wprowadzenie w życie umów dwustronnych przez Państwo Członkowskie - Transport rzeczy lub osób żeglugą śródlądową - Kompetencje zewnętrzne Wspólnoty - Artykuł 10 WE - Rozporządzenia (EWG) nr 3921/91 i (WE) nr 1356/96.#Sprawa C-433/03.

text:
      Sprawa C‑433/03
      Komisja Wspólnot Europejskich
      przeciwko
      Republice Federalnej Niemiec
      Uchybienie zobowiązaniom państwa członkowskiego – Rokowania, zawarcie, ratyfikacja i wprowadzenie w życie umów dwustronnych przez państwo członkowskie – Transport rzeczy lub osób żeglugą śródlądową – Kompetencje zewnętrzne Wspólnoty – Artykuł 10 WE – Rozporządzenia (EWG) nr 3921/91 i (WE) nr 1356/96
      Opinia rzecznika generalnego A. Tizzana przedstawiona w dniu 10 marca 2005 r.  I‑0000
      Wyrok Trybunału (druga izba) z dnia 14 lipca 2005 r.  I‑0000
      Streszczenie wyroku
      1.     Skarga o stwierdzenie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego – Przedmiot sporu – Określenie w trakcie postępowania
            poprzedzającego wniesienie skargi – Późniejsza zmiana o charakterze ograniczającym – Dopuszczalność
      (art. 226 WE)
      2.     Skarga o stwierdzenie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego – Badanie zasadności przez Trybunał – Sytuacja, jaką
            należy wziąć pod uwagę – Sytuacja w chwili upływu terminu wyznaczonego w uzasadnionej opinii
      (art. 226 WE)
      3.     Umowy międzynarodowe – Kompetencja Wspólnoty – Powstanie wyłącznej kompetencji zewnętrznej Wspólnoty z uwagi na wykonywanie
            jej kompetencji wewnętrznej – Przesłanki – Transport żeglugą śródlądową – Rozporządzenie nr 3921/91 – Niewystarczający charakter
            uregulowań wspólnotowych, aby nastąpiło przeniesienie wyłącznej kompetencji zewnętrznej na Wspólnotę
      (art. 71 ust. 1 WE i art. 80 ust. 1 WE; rozporządzenie Rady nr 3921/91)
      4.     Postępowanie – Skarga wszczynająca postępowanie – Przedmiot sporu – Oznaczenie – Zmiana w toku postępowania – Zakaz
      5.     Państwa członkowskie – Zobowiązania – Obowiązek współpracy – Decyzja upoważniająca Komisję do prowadzenia w imieniu Wspólnoty
            rokowań dotyczących umowy wielostronnej – Obowiązki państw członkowskich – Obowiązek działania i powstrzymywania się od działania
            – Zakres
      (art. 10 WE)
      1.     O ile jednak przedmiot skargi na podstawie art. 226 WE jest oznaczony przez przewidziane w tym przepisie postępowanie poprzedzające
         wniesienie skargi i w związku z tym uzasadniona opinia Komisji oraz skarga powinny być oparte na tych samych zarzutach, o tyle
         nie jest wymagane, aby pisma były w każdym przypadku sformułowane w sposób identyczny, jeśli przedmiot sporu nie został rozszerzony
         lub zmodyfikowany, lecz przeciwnie – został zawężony.

      (por. pkt 28)
      2.     Uchybienie powinno być oceniane według stanu faktycznego w państwie członkowskim w momencie upływu terminu określonego w uzasadnionej
         opinii, a zmiany, które nastąpiły w okresie późniejszym, nie mogą być uwzględniane przez Trybunał.

      (por. pkt 32)
      3.     Wspólnota nabywa wyłączną kompetencję zewnętrzną z uwagi na wykonywanie jej kompetencji wewnętrznej wówczas, gdy zobowiązania
         międzynarodowe wchodzą w zakres stosowania wspólnych reguł, a w każdym razie należą do dziedziny objętej już w dużej części
         takimi regułami, nawet gdy brak jest niezgodności pomiędzy tymi regułami a owymi zobowiązaniami międzynarodowymi.

      W związku z tym, jeżeli Wspólnota ujęła w swych wewnętrznych aktach prawnych przepisy dotyczące postępowania z obywatelami
         z państw trzecich lub jeżeli przyznała swym instytucjom w sposób wyraźny kompetencję do prowadzenia rokowań z państwami trzecimi,
         nabywa ona wyłączną kompetencję zewnętrzną w zakresie określonym w tych aktach prawnych.

      Dzieje się tak również wówczas, nawet w braku przepisów wyraźnie przyznających swym instytucjom uprawnienia do prowadzenia
         rokowań z państwami trzecimi, gdy Wspólnota dokonała pełnej harmonizacji w określonej dziedzinie, bowiem przyjęte w ten sposób
         wspólne reguły mogłyby zostać naruszone, gdyby państwa członkowskie zachowały uprawnienie do prowadzenia rokowań z państwami
         trzecimi.

      Jeśli chodzi o określenie warunków dopuszczenia przewoźników spoza Wspólnoty do krajowego transportu żeglugą śródlądową, to
         Wspólnota nie nabyła wyłącznej kompetencji zewnętrznej. Rozporządzenie nr 3921/91 ustanawiające warunki, zgodnie z którymi
         przewoźnicy niemający stałej siedziby w państwie członkowskim mogą dokonywać transportu rzeczy lub osób żeglugą śródlądową
         w państwie członkowskim, nie reguluje bowiem sytuacji prawnej tych przewoźników, ponieważ dotyczy wyłącznie przewoźników,
         którzy mają siedzibę w państwie członkowskim oraz dlatego, że harmonizacja dokonana na jego mocy nie ma w związku z tym charakteru
         pełnego.

      (por. pkt 44–48, 50, 52, 53)
      4.     Strona nie może modyfikować przedmiotu sporu w toku postępowania, wobec czego zasadność skargi podlega rozpatrzeniu przy uwzględnieniu
         jedynie wniosków zawartych w skardze wszczynającej postępowanie przed Trybunałem.

      (por. pkt 61)
      5.     Obowiązek lojalnej współpracy nałożony na mocy art. 10 WE ma zastosowanie ogólne i nie jest warunkowany ani wyłącznym charakterem
         odpowiedniej kompetencji wspólnotowej, ani ewentualnym prawem państw członkowskich do zaciągania zobowiązań względem państw
         trzecich.

      W szczególności państwa członkowskie są zobowiązane do dochowania szczególnych obowiązków działania i powstrzymywania się
         od działania w sytuacji, w której Komisja przedstawiła Radzie wniosek, który nawet jeśli nie został przez Radę przyjęty, stanowi
         punkt wyjścia dla uzgodnionego działania wspólnotowego.

      W związku z tym wydanie przez Radę decyzji upoważniającej Komisję do prowadzenia w imieniu Wspólnoty rokowań dotyczących umowy
         wielostronnej, które stanowi początek uzgodnionego działania wspólnotowego na płaszczyźnie międzynarodowej, powoduje powstanie,
         jeżeli nawet nie obowiązku powstrzymania się państw członkowskich od działania, to przynajmniej obowiązku ich ścisłej współpracy
         z instytucjami wspólnotowymi w sposób ułatwiający wykonanie zadań Wspólnoty i zapewniający jedność i spójność działań oraz
         międzynarodowej reprezentacji Wspólnoty.

      (por. pkt 64–66)
WYROK TRYBUNAŁU (druga izba)
      z dnia 14 lipca 2005 r.(*)

      Uchybienie zobowiązaniom państwa członkowskiego – Rokowania, zawarcie, ratyfikacja i wprowadzenie w życie umów dwustronnych przez państwo członkowskie – Transport rzeczy lub osób żeglugą śródlądową – Kompetencje zewnętrzne Wspólnoty – Artykuł 10 WE – Rozporządzenia (EWG) nr 3921/91 i (WE) nr 1356/96
      W sprawie C‑433/03
      mającej za przedmiot skargę o stwierdzenie, na podstawie art. 226 WE, uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego, wniesioną
         w dniu 10 października 2003 r.,

      Komisja Wspólnot Europejskich, reprezentowana przez C. Schmidt oraz przez W. Wilsa i A. Manville’a, działających w charakterze pełnomocników, z adresem
         do doręczeń w Luksemburgu,

      strona skarżąca,
      przeciwko
      Republice Federalnej Niemiec, reprezentowanej przez W. ‑D. Plessinga, działającego w charakterze pełnomocnika, wspieranego przez G. Schohego, Rechtsanwalt,

      strona pozwana,
      TRYBUNAŁ (druga izba),
      w składzie: C. W. A. Timmermans, prezes izby R. Silva de Lapuerta (sprawozdawca), C. Gulmann, J. Makarczyk i P. Kūris, sędziowie
      rzecznik generalny: A. Tizzano,
      sekretarz: R. Grass,
      po zapoznaniu się generalnego opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 10 marca 2005 r.,
      wydaje następujący
      Wyrok
      1       Komisja Wspólnot Europejskich żąda w skardze, aby Trybunał stwierdził, że:
      a)      przeprowadzając samodzielne rokowania, zawierając, ratyfikując i wprowadzając w życie:
      –       umowę międzynarodową pomiędzy rządem Republiki Federalnej Niemiec a rządem Rumunii o żegludze śródlądowej, podpisaną w Bonn
         dnia 22 października 1991 r. (BGBl. 1993 II, str. 770, zwaną dalej „umową z Rumunią”),

      –       umowę międzynarodową pomiędzy rządem Republiki Federalnej Niemiec a rządem Rzeczypospolitej Polski o żegludze śródlądowej,
         podpisaną w Warszawie dnia 8 listopada 1991 r. (BGBl. 1993 II, str. 779, zwaną dalej „umową z Polską”),

      –       umowę międzynarodową pomiędzy rządem Republiki Federalnej Niemiec a rządem Ukrainy o żegludze śródlądowej, podpisaną w Bonn
         dnia 14 lipca 1992 r. (BGBl. 1994 II, str. 258, zwaną dalej „umową z Ukrainą”), oraz

      b)      odmawiając uchylenia umów międzynarodowych zawartych z Rumunią, Polską i Ukrainą oraz:
      –       umowy międzynarodowej pomiędzy rządem Republiki Federalnej Niemiec a rządem Socjalistycznej Republiki Czechosłowacji o żegludze
         śródlądowej, podpisanej w Pradze dnia 26 stycznia 1988 r. (BGBl. 1989 II, str. 1035, zwanej dalej „umową z Czechosłowacją”),

      –       umowy międzynarodowej pomiędzy rządem Republiki Federalnej Niemiec a rządem Republiki Węgierskiej o żegludze śródlądowej,
         podpisanej w Budapeszcie dnia 15 stycznia 1988 r. (BGBl. 1989 II, str. 1026, zwanej dalej „umową z Węgrami”),

      Republika Federalna Niemiec uchybiła zobowiązaniom, które ciążą na niej na mocy art. 10 WE, jak również na mocy rozporządzenia
         Rady (EWG) nr 3921/91 z dnia 16 grudnia 1991 r. ustanawiającego warunki, zgodnie z którymi przewoźnicy niemający stałej siedziby
         w państwie członkowskim mogą dokonywać transportu rzeczy lub osób żeglugą śródlądową w państwie członkowskim (Dz.U. L 373,
         str. 1) – w zakresie dotyczącym umów wskazanych w lit. a), i na mocy rozporządzenia Rady (WE) nr 1356/96 z dnia 8 lipca 1996 r.
         w sprawie wspólnych zasad mających zastosowanie do transportu towarów lub pasażerów w żegludze śródlądowej między państwami
         członkowskimi w celu wprowadzenia swobody świadczenia takich usług transportowych (Dz.U. L 175, str. 7) – w zakresie dotyczącym
         umów wskazanych w lit. b).

       Ramy prawne
       Uregulowania wspólnotowe
       Postanowienia traktatu WE
      2       Artykuł 10 WE ma następujące brzmienie:
      „Państwa członkowskie podejmują wszelkie właściwe środki ogólne lub szczególne w celu zapewnienia wykonania zobowiązań wynikających
         z niniejszego traktatu lub z działań instytucji Wspólnoty. Ułatwiają one Wspólnocie wypełnianie jej zadań.

      Powstrzymują się one od podejmowania wszelkich środków, które mogłyby zagrozić urzeczywistnieniu celów niniejszego traktatu.”
      3       W zakresie dotyczącym transportu, art. 70 WE przewiduje, że cele traktatu są realizowane przez państwa członkowskie w ramach
         wspólnej polityki.

      4       Artykuł 71 ust. 1 WE stanowi:
      „W celu wykonania artykułu 70 i z uwzględnieniem specyficznych aspektów transportu Rada, stanowiąc zgodnie z procedurą określoną
         w artykule 251 i po konsultacji z Komitetem Ekonomiczno-Społecznym i Komitetem Regionów, ustanawia:

      a)      wspólne reguły mające zastosowanie do transportu międzynarodowego wykonywanego z lub na terytorium państwa członkowskiego
         lub tranzytu przez terytorium jednej lub większej liczby państw członkowskich;

      b)      warunki dostępu przewoźników niemających stałej siedziby w państwie członkowskim do transportu krajowego w państwie członkowskim;
      c)      środki pozwalające polepszyć bezpieczeństwo transportu;
      d)      wszelkie inne potrzebne przepisy.”
      5       Na podstawie powyższego przepisu, Rada ustanowiła rozporządzenia 3921/91 i 1356/96.
       Rozporządzenie nr 3921/91
      6       Zgodnie z trzecim motywem rozporządzenia nr 3921/91, przewoźnicy niemający stałej siedziby w państwie członkowskim powinni
         być dopuszczeni do prowadzenia krajowej działalności polegającej na transporcie rzeczy lub osób żeglugą śródlądową na tych
         samych warunkach jak te, które są nałożone przez państwo członkowskie na własnych przewoźników.

      7       Aby urzeczywistnić ten cel, art. 1 akapit pierwszy tego rozporządzenia stanowi, iż od dnia l stycznia 1993 r. jakikolwiek
         przewoźnik rzeczy lub osób wodną drogą śródlądową może wykonywać krajowy transport rzeczy lub osób wodną drogą śródlądową
         na rzecz osób trzecich, w państwie członkowskim, w którym nie posiada siedziby, czyli praktykę zwaną „kabotażem”, pod warunkiem
         iż posiada siedzibę w państwie członkowskim zgodnie z jego prawodawstwem oraz, jeśli jest to właściwe, jest w tym państwie
         upoważniony do prowadzenia międzynarodowego transportu rzeczy lub osób wodną drogą śródlądową. Artykuł 1 akapit drugi stanowi,
         że jeżeli przewoźnik spełnia takie warunki, może tymczasowo prowadzić kabotaż w zainteresowanym państwie członkowskim bez
         konieczności ustanawiania tam siedziby statutowej lub innego przedstawicielstwa.

      8       Ponadto art. 2 ust. 1 tego rozporządzenia stanowi, że przewoźnik może być dopuszczony do wykonywania kabotażu, gdy wykorzystuje
         jedynie statki, których właścicielem lub właścicielami są osoby fizyczne zamieszkałe w państwie członkowskim, i które są obywatelami
         państw członkowskich lub osoby prawne, które posiadają zarejestrowaną siedzibę w państwie członkowskim, i w których większościowy
         udział należy do obywateli państw członkowskich.

      9       Wreszcie zgodnie z art. 6 rozporządzenia nr 3921/91, przepisy tego rozporządzenia nie naruszają praw wynikających z rewidowanej
         Konwencji dotyczącej żeglugi na Renie, podpisanej w Mannheim dnia 17 października 1868 r. (zwanej dalej „Konwencją z Mannheim”).

       Rozporządzenie nr 1356/96
      10     Jak wynika z tytułu i z drugiego motywu rozporządzenia nr 1356/96, ma ono na celu wprowadzenie swobody świadczenia usług w dziedzinie
         transportu rzeczy lub osób żeglugą śródlądową między państwami członkowskimi przez wyeliminowanie wszelkich ograniczeń nałożonych
         na świadczącego usługi ze względu na jego narodowość lub fakt, że jego działalność jest zarejestrowana w innym państwie członkowskim
         niż państwo członkowskie, na którego terytorium mają być świadczone usługi.

      11     Artykuły 1 i 2 tego rozporządzenia przewidują, że każdy przewoźnik rzeczy lub osób w żegludze śródlądowej może prowadzić działalność
         transportową między państwami członkowskimi oraz w tranzycie przez nie bez dyskryminacji ze względu na jego narodowość lub
         miejsce prowadzenia działalności. Wskazany art. 2 określa również warunki dopuszczenia do prowadzenia tej działalności.

      12     Zgodnie z art. 3 tego rozporządzenia, jego przepisy nie naruszają „praw operatorów z państw trzecich w ramach zweryfikowanej
         konwencji o żegludze na Renie (konwencja z Mannheim), konwencji o żegludze na Dunaju (konwencja belgradzka) lub praw wynikających
         z międzynarodowych zobowiązań Wspólnoty Europejskiej”.

       Umowy dwustronne zawarte przez Republikę Federalna Niemiec
      13     Umowy wskazane w pkt 1 niniejszego wyroku (łącznie zwane dalej „umowami dwustronnymi”) zawierają przepisy dotyczące wspólnego
         użytkowania śródlądowych dróg wodnych przez statki należące do stron umowy w celu transportu osób i rzeczy.

      14     Przepisy te przewidują w szczególności, że transport osób lub rzeczy na statkach należących do jednej ze stron umowy między
         portami drugiej strony umowy (kabotaż) oraz transport osób lub rzeczy na statkach należących do jednej ze stron umowy między
         portami drugiej strony a portami państwa trzeciego (związek z państwem trzecim) podlega wymogowi szczególnego zezwolenia ze
         strony właściwych władz stron umowy, których to dotyczy.

      15     Umowy zawarte z Węgrami i z Czechosłowacją zostały ratyfikowane na mocy dwóch ustaw z dnia 14 grudnia 1989 r. i weszły w życie
         odpowiednio 31 stycznia i 4 maja 1990 r. Umowy zawarte z Rumunią i z Polską zostały ratyfikowane na mocy dwóch ustaw z dnia
         19 kwietnia 1993 r. i weszły w życie odpowiednio 9 lipca i 1 listopada 1993 r. Umowa zawarta z Ukrainą została ratyfikowana
         na mocy ustawy z dnia 2 lutego 1994 r. i weszła w życie 1 lipca 1994 r.

       Okoliczności powstania sporu i postępowanie poprzedzające wniesienie skargi
      16     W dniu 28 czerwca 1991 r. Komisja przedstawiła Radzie zalecenie dotyczące wydania decyzji w przedmiocie wszczęcia rokowań
         w sprawie zawarcia umowy wielostronnej pomiędzy Wspólnotą a państwami trzecimi w dziedzinie transportu osób i rzeczy żeglugą
         śródlądową.

      17     Na mocy decyzji z dnia 7 grudnia 1992 r. Rada „upoważniła Komisję do prowadzenia rokowań w zakresie umowy wielostronnej dotyczącej
         zasad znajdujących zastosowanie w transporcie rzecznym pasażerów i rzeczy pomiędzy Europejską Wspólnotą Gospodarczą z jednej
         strony, a Polską i państwami będącymi stronami konwencji o żegludze na Dunaju (Węgry, Czechosłowacja, Rumunia, Bułgaria, dawny
         ZSRR, dawna Jugosławia i Austria) z drugiej strony” (zwana dalej „decyzją Rady z dnia 7 grudnia 1992 r.”).

      18     Po wydaniu przez Radę powyższej decyzji Komisja, pismem z dnia 20 kwietnia 1993 r., zażądała od kilku państw członkowskich,
         w tym od Republiki Federalnej Niemiec, „zaniechania jakichkolwiek inicjatyw mogących naruszyć prawidłowy przebieg rokowań
         wszczętych na szczeblu wspólnotowym, i w szczególności odstąpienia od ratyfikacji umów, które zostały już parafowane lub podpisane,
         jak również od wszczynania nowych rokowań z państwami Europy Środkowo‑Wschodniej w sprawie żeglugi śródlądowej”

      19     W dniu 8 kwietnia 1994 r. Rada zadecydowała, iż należy przyznać pierwszeństwo rokowaniom z Republiką Czeską, Republiką Węgierską,
         Rzeczpospolitą Polską i Republiką Słowacji.

      20     Negocjacje wielostronne prowadzone przez Komisję zakończyły się dnia 5 sierpnia 1996 r. parafowaniem projektu umowy wielostronnej,
         na podstawie której w dniu 13 grudnia 1996 r. Komisja przedstawiła Radzie wniosek o wydanie decyzji w przedmiocie zawarcia
         umowy określającej warunki transportu rzeczy i osób żeglugą śródlądową pomiędzy Wspólnotą Europejską z jednej strony a Republiką
         Czeską, Rzeczpospolitą Polską i Republiką Słowacką z drugiej strony.

      21     Jednakże Wspólnota nie zawarła do tej pory żadnej umowy wielostronnej ze wskazanymi państwami.
      22     Poprzez wezwanie do usunięcia uchybienia z dnia 10 kwietnia 1995 r. i dodatkowe wezwanie z dnia 24 listopada 1998 r., Komisja
         wszczęła procedurę w przedmiocie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego, przewidzianą w art. 226 WE i zażądała od
         Republiki Federalnej Niemiec uchylenia umów dwustronnych.

      23     Wobec tego, że w odpowiedziach z dnia 23 czerwca 1995 r. i z dnia 26 lutego 1999 r. rząd niemiecki zaprzeczył, że zawarcie
         umów dwustronnych stanowiło naruszenie prawa wspólnotowego, w dniu 28 lutego 2000 r. Komisja wydała uzasadnioną opinię, w której
         nakazała Republice Federalnej Niemiec podjęcie wszelkich środków niezbędnych w celu zastosowania się do opinii w terminie
         dwóch miesięcy od jej doręczenia.

      24     Oceniając stan rzeczy jako niezadowalający, Komisja postanowiła wnieść niniejszą skargę.
       W przedmiocie dopuszczalności skargi
      25     Rząd niemiecki podnosi w pierwszej kolejności, że skarga jest niedopuszczalna w zakresie dotyczącym umowy z Węgrami i z Czechosłowacją.
         Umowy te nie zostały bowiem zbadane w uzasadnionej opinii.

      26     Wystarczy tutaj stwierdzić, że w zakresie dotyczącym zarzutu niezgodności umów dwustronnych z rozporządzeniem nr 1356/96,
         uzasadniona opinia jednoznacznie i kilkakrotnie odnosiła się do umów z Węgrami i Czechosłowacją i że w pkt 2 swej odpowiedzi
         na uzasadnioną opinię, Republika Federalna Niemiec wyraźnie ustosunkowała się co do tej kwestii.

      27     Rząd niemiecki kwestionuje ponadto dopuszczalność skargi w zakresie, w którym Komisja powołuje się na wyroki z dnia 5 listopada
         2002 r. w tak zwanej sprawie „Otwarte niebo”, Komisja przeciwko Zjednoczonemu Królestwu (C‑466/98, Rec. str. I‑9427); Komisja
         przeciwko Danii (C‑467/98, Rec. str. I‑9519); Komisja przeciwko Szwecji (C‑468/98, Rec. str. I‑9575); Komisja przeciwko Finlandii
         (C‑469/98, Rec. str. I‑9627); Komisja przeciwko Belgii (C‑471/98, Rec. str. I‑9681); Komisja przeciwko Luksemburgowi (C‑472/98,
         Rec. str. I‑9741); Komisja przeciwko Austrii (C‑475/98, Rec. str. I‑9797) i Komisja przeciwko Niemcom (C‑476/98, Rec. str. I‑9855),
         ze względu na okoliczność, że wyroki te zostały wydane po zakończeniu postępowania poprzedzającego wniesienie skargi. Zdaniem
         rządu niemieckiego, przed wniesieniem skargi o uchybienie zobowiązaniom państwa członkowskiego, Komisja powinna była skierować
         do Republiki Federalnej Niemiec nową uzasadnioną opinię i powołać w niej nowe orzecznictwo.

      28     O ile jednak przedmiot skargi na podstawie art. 226 WE jest oznaczony przez przewidziane w tym przepisie postępowanie poprzedzające
         wniesienie skargi i w związku z tym uzasadniona opinia Komisji oraz skarga powinny być oparte na tych samych zarzutach, o
         tyle nie jest wymagane, aby pisma te były w każdym przypadku sformułowane w sposób identyczny, jeśli przedmiot sporu nie został
         rozszerzony lub zmodyfikowany, lecz przeciwnie – został zawężony (zob. w szczególności wyroki z dnia 16 września 1997 r. w sprawie
         C‑279/94 Komisja przeciwko Włochom, Rec. str. I‑4743, pkt 24 i 25; z dnia 25 kwietnia 2002 r. w sprawie C‑52/00 Komisja przeciwko
         Francji, Rec. str. I‑3827, pkt 44 i z dnia 11 lipca 2002 r. w sprawie C‑139/00 Komisja przeciwko Hiszpanii, Rec. str. I‑6407,
         pkt 18 i 19).

      29     Poprzez powołanie w skardze ww. wyroków w sprawie „Otwarte niebo”, Komisja chciała jedynie wskazać na najnowsze orzecznictwo
         dotyczące reguł w zakresie wyłącznej kompetencji zewnętrznej Wspólnoty i nie rozszerzyła, nie zmodyfikowała, ani nawet nie
         zawęziła przedmiotu sporu, który został określony w uzasadnionej opinii z dnia 28 lutego 2000 r.

      30     Wobec powyższego, skarga jest dopuszczalna.
       W przedmiocie skargi
      31     Rząd niemiecki żąda, po pierwsze, aby Trybunał stwierdził, że skarga stała się bezprzedmiotowa w zakresie dotyczącym umów
         z Czechosłowacją, Węgrami i Polską ze względu na przystąpienie w dniu 1 maja 2004 r. Republiki Czeskiej, Republiki Węgierskiej,
         Rzeczpospolitej Polski i Republiki Słowackiej do Unii Europejskiej.

      32     W tym zakresie wystarczy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, uchybienie powinno być oceniane według stanu
         faktycznego w państwie członkowskim w momencie upływu terminu określonego w uzasadnionej opinii, a zmiany, które nastąpiły
         w okresie późniejszym, nie mogą być uwzględniane przez Trybunał (zob. w szczególności, wyrok z dnia 11 października 2001 r.
         w sprawie C‑110/00 Komisja przeciwko Austrii, Rec. str. I‑7545, pkt 13 i z dnia 19 lutego 2004 r. w sprawie C‑310/03 Komisja
         przeciwko Luksemburgowi, Rec. str. I‑1969, pkt 7).

      33     W niniejszej sprawie termin określony w uzasadnionej opinii upłynął w dniu 28 kwietnia 2000 r., w związku z czym przystąpienie
         do Unii Europejskiej Republiki Czeskiej, Republiki Węgierskiej, Rzeczpospolitej Polski i Republiki Słowacji jest bez znaczenia
         dla niniejszego sporu.

      34     Na uzasadnienie swej skargi Komisja podnosi trzy zarzuty. Po pierwsze, Komisja zarzuca, że Republika Federalna Niemiec naruszyła
         wyłączną kompetencję zewnętrzną Wspólnoty w rozumieniu wyroku z dnia 31 marca 1971 r. w sprawie Komisja przeciwko Radzie,
         zwanego „AETR” (22/70, Rec. str. 263). Po drugie, zarzuca naruszenie art. 10 WE. Po trzecie, Komisja podnosi, że umowy dwustronne
         są niezgodne z rozporządzeniem nr 1356/96.

       W przedmiocie zarzutu pierwszego, dotyczącego naruszenia wyłącznej kompetencji zewnętrznej Wspólnoty
       Argumentacja stron
      35     W zarzucie pierwszym Komisja podnosi, że prowadząc rokowania, zawierając, ratyfikując i wprowadzając w życie umowy z Polską,
         Rumunią i Ukrainą, Republika Federalna Niemiec naruszyła wyłączną kompetencję zewnętrzną Wspólnoty w rozumieniu ww. wyroku
         w sprawie „AETR”. Umowy te naruszyły bowiem wspólne reguły ustanowione przez Wspólnotę na mocy rozporządzenia nr 3921/91.

      36     W szczególności Komisja jest zdania, że umożliwiając, za specjalnym zezwoleniem, przewoźnikom ze wskazanych państw trzecich
         wykonywanie kabotażu na obszarze Niemiec, sporne umowy dwustronne naruszają wspólne reguły zawarte w rozporządzeniu nr 3921/91.
         Regulacje te w pełni harmonizują bowiem od 1 stycznia 1993 r. warunki dopuszczenia do wykonywania kabotażu na obszarze państw
         członkowskich Wspólnoty.

      37     Komisja wskazuje, że rozporządzenie nr 3921/91 nie dotyczy jedynie przewoźników wspólnotowych, lecz również przewoźników z państw
         trzecich, ponieważ art. 6 tego rozporządzenia uznaje prawa przewoźników zgodnie z Konwencją z Mannheim.

      38     Rząd niemiecki podnosi, że postanowienia umów z Polską Rumunią i Ukrainą nie wchodzą w zakres stosowania rozporządzenia nr 3921/91
         i nie regulują dziedziny, która byłaby już w dużej części objęta tym rozporządzeniem, w związku z czym umowy te nie naruszają
         wspólnych reguł przyjętych przez Wspólnotę w tymże rozporządzeniu.

      39     Rząd niemiecki uważa bowiem, że rozporządzenie nr 3921/91 ma charakter całkowicie wewnętrzny. Jego zdaniem reguluje ono jedynie
         kabotaż na śródlądowych drogach wodnych w państwie członkowskim przez przewoźników mających siedzibę w innych państwach członkowskich
         i nie zawiera jakiegokolwiek przepisu dotyczącego warunków, na jakich przewoźnicy z państw trzecich byliby uprawnieni do świadczenia
         usług kabotażu na śródlądowych drogach wodnych Wspólnoty.

      40     W tym zakresie rząd niemiecki podnosi, że odniesienie do konwencji z Mannheim, zawarte w art. 6 rozporządzenia nr 3921/91,
         nie może być interpretowane jako przepis dotyczący traktowania obywateli państw trzecich. Przepis ten dotyczy jedynie Szwajcarii
         i potwierdza zaledwie prawa tego państwa wynikające ze wskazanej konwencji.

       Ocena Trybunału
      41     Należy stwierdzić, że o ile traktat nie przyznaje Wspólnocie w sposób wyraźny kompetencji zewnętrznej w zakresie transportu
         żeglugą śródlądową, o tyle jednak art. 71 ust. 1 WE i art. 80 ust. 1 WE przewidują uprawnienie Wspólnoty do działania w tej
         dziedzinie.

      42     W punktach 16–18 i 22 cytowanego powyżej wyroku w sprawie AETR, Trybunał orzekł, że kompetencja Wspólnoty do zawierania umów
         międzynarodowych wynika nie tylko z wyraźnego przyznania w traktacie, lecz można ją również wywieść z innych przepisów traktatu
         i aktów ustanowionych na podstawie tych przepisów przez instytucje Wspólnoty. W szczególności gdy Wspólnota przyjęła w jakiejkolwiek
         formie przepisy ustanawiające wspólne reguły w celu realizacji wspólnej polityki przewidzianej w traktacie, państwa członkowskie
         nie są uprawnione do zaciągania indywidualnie lub nawet wspólnie zobowiązań, które naruszałyby te reguły. W przypadku ustanowienia
         wspólnych reguł jedynie Wspólnota może podejmować i wykonywać zobowiązania umowne dotyczące państw trzecich ze skutkiem w całym
         zakresie stosowania wspólnotowego porządku prawnego. O ile reguły wspólnotowe zostały przyjęte w celu realizacji celów traktatu,
         państwa członkowskie nie mogą, poza działaniem w ramach wspólnych instytucji, podejmować zobowiązań mogących naruszyć wskazane
         reguły lub mogących zmienić ich zakres.

      43     Gdyby państwa członkowskie mogły dowolnie zaciągać zobowiązania międzynarodowe naruszające wspólne reguły, zagrażałoby to
         realizacji celów tych reguł, jak również realizacji zadań Wspólnoty i wypełnianiu celów traktatu (wyrok z dnia 2 czerwca 2005 r.
         w sprawie C‑266/03 Komisja przeciwko Luksemburgowi, dotychczas niepublikowany w Zbiorze, pkt 41).

      44     Sytuacje, w których możliwe jest naruszenie zakresu wspólnych reguł lub ich zmiana przez zobowiązania międzynarodowe podjęte
         przez państwa członkowskie, a zatem okoliczności, w których Wspólnota nabywa wyłączną kompetencję zewnętrzną z uwagi na wykonywanie
         jej kompetencji wewnętrznej, zostały wskazane przez Trybunał w ww. wyrokach w sprawie „Otwarte niebo”.

      45     Dzieje się tak wówczas, gdy zobowiązania międzynarodowe wchodzą w zakres stosowania wspólnych reguł, a w każdym razie należą
         do dziedziny objętej już w dużej części takimi regułami, nawet gdy brak jest niezgodności pomiędzy tymi regułami a owymi zobowiązaniami
         międzynarodowymi (ww. wyrok w sprawie Komisja przeciwko Niemcom, pkt 108).

      46     W związku z tym, jeżeli Wspólnota ujęła w swych wewnętrznych aktach prawnych przepisy dotyczące postępowania z obywatelami
         z państw trzecich lub jeżeli przyznała swym instytucjom w sposób wyraźny kompetencję do prowadzenia rokowań z państwami trzecimi,
         nabywa ona wyłączną kompetencję zewnętrzną w zakresie określonym w tych aktach prawnych (ww. wyrok w sprawie Komisja przeciwko
         Niemcom, pkt 109).

      47     Dzieje się tak również wówczas, nawet w braku przepisów wyraźnie przyznających swym instytucjom uprawnienia do prowadzenia
         rokowań z państwami trzecimi, gdy Wspólnota dokonała pełnej harmonizacji w określonej dziedzinie. Przyjęte w ten sposób wspólne
         reguły mogłyby bowiem zostać naruszone w rozumieniu ww. wyroku w sprawie AETR, gdyby państwa członkowskie zachowały uprawnienie
         do prowadzenia rokowań z państwami trzecimi (ww. wyrok w sprawie Komisja przeciwko Niemcom, pkt 110).

      48     Jak wynika z tytułu rozporządzenia nr 3921/91 i z jego art. 1 oraz 2, ustanawia ono warunki dopuszczenia do wykonywania krajowego
         transportu towarów lub osób żeglugą śródlądową w państwie członkowskim jedynie w zakresie dotyczącym przewoźników wspólnotowych.
         Przepisy te dotyczą jedynie przewoźników towarów lub osób żeglugą śródlądową, którzy mają siedzibę w państwie członkowskim
         i wykorzystują statki, których właścicielem lub właścicielami są osoby fizyczne zamieszkałe w państwie członkowskim będące
         obywatelami państw członkowskich lub osoby prawne mające zarejestrowaną siedzibę w państwie członkowskim, w których większościowy
         udział należy do obywateli państw członkowskich (ww. wyrok z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie Komisja przeciwko Luksemburgowi,
         pkt 46).

      49     Odniesienie do praw wynikających z Konwencji z Mannheim, zawarte w art. 6 rozporządzenia nr 3921/91, nie prowadzi do odmiennego
         wniosku, ponieważ przepisem tym Wspólnota jedynie przyjmuje do wiadomości prawa wynikające z tej konwencji dla Szwajcarii
         (ww. wyrok z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie Komisja przeciwko Luksemburgowi, pkt 47).

      50     Z powyższego wynika, że rozporządzenie nr 3921/91 nie reguluje warunków dopuszczenia przewoźników spoza Wspólnoty do krajowego
         transportu rzeczy lub osób żeglugą śródlądową w państwie członkowskim (ww. wyrok z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie Komisja
         przeciwko Luksemburgowi, pkt 48).

      51     Umowy z Polską, Rumunią, Ukrainą nie należą do dziedziny objętej rozporządzeniem nr 3921/91, wobec czego nie można uznać,
         że naruszają one to rozporządzenie ze względów wskazanych przez Komisję.

      52     Ponadto sama okoliczność, że rozporządzenie nr 3921/91 nie reguluje sytuacji prawnej przewoźników mających siedzibę w państwie
         trzecim, prowadzących działalność wewnątrz Wspólnoty, wskazuje na to, że harmonizacja dokonana na mocy tego rozporządzenia
         nie ma charakteru pełnego.

      53     Wobec powyższego nie jest uzasadnione twierdzenie Komisji, jakoby w dziedzinie, której dotyczą umowy z Polską, Rumunią i Ukrainą,
         Wspólnota nabyła wyłączną kompetencję zewnętrzną w rozumieniu cytowanego powyżej wyroku w sprawie AETR.

      54     W tych okolicznościach należy oddalić zarzut pierwszy.
       W przedmiocie zarzutu drugiego, dotyczącego naruszenia art. 10 WE
       Argumentacja stron
      55     W zarzucie drugim Komisja podnosi, że ratyfikując i wprowadzając w życie umowy z Polską, Rumunią i Ukrainą, po wydaniu przez
         Radę w dniu 7 grudnia 1992 r. decyzji o upoważnieniu Komisji do prowadzenia w imieniu Wspólnoty rokowań w przedmiocie umowy
         międzynarodowej i po wezwaniu rządu niemieckiego przez Komisję w piśmie z dnia 20 kwietnia 1993 r. do odstąpienia od ratyfikacji
         tych umów, Republika Federalna Niemiec zagroziła realizacji tej decyzji i uchybiła zobowiązaniom, które na niej ciążą na mocy
         art. 10 WE. Oddziaływanie indywidualnej inicjatywy państwa członkowskiego nieuchronnie skomplikowało bowiem rokowania w przedmiocie
         umowy międzynarodowej, prowadzone przez Komisję w imieniu Wspólnoty, jak również późniejsze zawarcie tej umowy przez Radę.

      56     Komisja dodała w replice, że utrzymanie w mocy, obwieszczeniem z dnia 24 marca 1993 r., opublikowanym 22 kwietnia 1993 r.
         w Bundesgesetzblatt (BGBl. 1993 II, str. 762), umowy z Czechosłowacją również stanowi naruszenie art. 10 WE.

      57     Rząd niemiecki podnosi, że państwa członkowskie nie mogą być zmuszane, na podstawie zasady lojalnej współpracy, do uchylania
         umów dwustronnych zawartych uprzednio z państwami trzecimi z tego powodu, że Komisja wszczęła rokowania w dziedzinie objętej
         przez te umowy. Wobec faktu, że rezultat takich rokowań i zawarcie umowy wielostronnej w imieniu Wspólnoty jest ze swej natury
         niepewne, uchylenie takie powodowałoby powstanie próżni prawnej, która istniałaby aż do wejścia w życie ewentualnej umowy
         wielostronnej.

      58     W każdym razie rząd niemiecki uważa, że dochował wymogów art. 10 WE, ponieważ po konsultacji z Komisją w trakcie rokowań dotyczących
         umów dwustronnych, zobowiązał się do uchylenia tych umów w chwili zawarcia umowy wspólnotowej i zmniejszył okres wypowiedzenia
         tych umów do sześciu miesięcy.

      59     Ponadto należy wskazać, że umowy dwustronne zostały podpisane przed wydaniem decyzji Rady z dnia 7 grudnia 1992 r.
       Ocena Trybunału
      60     Jeśli chodzi w pierwszej kolejności o dopuszczalność zarzutu dotyczącego utrzymania w mocy umowy z Czechosłowacją, należy
         stwierdzić, że zarzut ten został podniesiony przez Komisję w replice i w związku z tym nie może on być rozpatrzony przez Trybunał.
         Komisja nie podniosła bowiem takiego zarzutu w piśmie wszczynającym postępowanie przed Trybunałem (zob. podobnie wyrok z dnia
         14 lipca 1988 r. w sprawie 298/86 Komisja przeciwko Belgii, Rec. str. 4343, pkt 8).

      61     Zgodnie z trwałym orzecznictwem strona nie może modyfikować przedmiotu sporu w toku postępowania, wobec czego zasadność skargi
         podlega rozpatrzeniu przy uwzględnieniu jedynie wniosków zawartych w skardze wszczynającej postępowanie przed Trybunałem (zob.
         w szczególności wyroki z dnia 25 września 1979 r. w sprawie 232/78 Komisja przeciwko Francji, Rec. str. 2729, pkt 3 i z dnia
         6 kwietnia 2000 r. w sprawie C‑256/98 Komisja przeciwko Francji, Rec. str. I‑2487, pkt 31).

      62     W związku z powyższym należy odrzucić jako niedopuszczalny zarzut Komisji w zakresie dotyczącym utrzymania w mocy umowy z Czechosłowacją.
      63     Jeśli chodzi, po drugie, o zasadność niniejszego zarzutu, należy przypomnieć, że art. 10 WE zobowiązuje państwa członkowskie
         do ułatwienia Wspólnocie wypełnienia jej zadań i do powstrzymania się od podejmowania wszelkich środków, które mogłyby zagrozić
         urzeczywistnieniu celów traktatu.

      64     Należy również wskazać, że ów obowiązek lojalnej współpracy ma zastosowanie ogólne i nie jest warunkowany ani wyłącznym charakterem
         odpowiedniej kompetencji wspólnotowej, ani ewentualnym prawem państw członkowskich do zaciągania zobowiązań względem państw
         trzecich (ww. wyrok z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie Komisja przeciwko Luksemburgowi, pkt 58).

      65     W tej kwestii Trybunał orzekł już, iż państwa członkowskie są zobowiązane do dochowania szczególnych obowiązków działania
         i powstrzymywania się od działania w sytuacji, w której Komisja przedstawiła Radzie wniosek, który nawet jeśli nie został
         przez Radę przyjęty, stanowi punkt wyjścia dla uzgodnionego działania wspólnotowego (wyroki z dnia 5 maja 1981 r. w sprawie
         804/79 Komisja przeciwko Zjednoczonemu Królestwu, Rec. str. 1045, pkt 28 i ww. wyrok z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie Komisja
         przeciwko Luksemburgowi, pkt 59).

      66     Wydanie decyzji upoważniającej Komisję do prowadzenia w imieniu Wspólnoty rokowań dotyczących umowy wielostronnej stanowi
         początek uzgodnionego działania wspólnotowego na płaszczyźnie międzynarodowej i powoduje powstanie, jeżeli nawet nie obowiązku
         powstrzymania się państw członkowskich od działania, to przynajmniej obowiązku ich ścisłej współpracy z instytucjami wspólnotowymi
         w sposób ułatwiający wykonanie zadań Wspólnoty i zapewniający jedność i spójność działań oraz międzynarodowej reprezentacji
         Wspólnoty (ww. wyrok z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie Komisja przeciwko Luksemburgowi, pkt 60).

      67     W niniejszej sprawie, jak wskazał rzecznik generalny w pkt 92 opinii, wydanie przez Radę decyzji z dnia 7 grudnia 1992 r.
         spowodowało istotną zmianę ram prawnych, w które wpisywały się umowy z Polską, Rumunią i Ukrainą oraz wywołało konieczność
         współpracy i ściślejszych uzgodnień z Komisją przed ratyfikacją i wprowadzeniem w życie tych umów.

      68     Jak podkreślił rzecznik generalny w pkt 90 i 91 opinii, o ile miały miejsce konsultacje pomiędzy rządem niemieckim a Komisją
         w czasie rokowań i podpisywania umów z Polską, Rumunią i Ukrainą, a więc przed przyjęciem decyzji Rady z dnia 7 grudnia 1992 r.,
         o tyle bezsporne jest, że po tej dacie Republika Federalna Niemiec ratyfikowała i wprowadziła w życie wskazane umowy, nie
         współpracując i nie uzgadniając tego z Komisją.

      69     Działając w ten sposób państwo członkowskie zagroziło realizacji decyzji Rady z dnia 7 grudnia 1992 r. i w związku z tym ‑
         wypełnieniu zadań Wspólnoty, jak również realizacji celów traktatu.

      70     Zasięgnięcie opinii Komisji było tym bardziej konieczne, że Rada i Komisja ustaliły, iż w zakresie procedury rokowań umowy
         międzynarodowej w imieniu Wspólnoty, będą stosować zasady postępowania zawarte w gentleman’s agreement załączonym do upoważnienia
         do prowadzenia rokowań z dnia 7 grudnia 1992 r., w którym przewidziano współdziałanie pomiędzy Komisją a państwami członkowskimi.
         W tym zakresie tytuł II pkt 3 lit. d) tego gentleman’s agreement stanowi, że „w trakcie rokowań Komisja wypowiada się w imieniu
         Wspólnoty i przedstawiciele państw członkowskich mogą działać jedynie na wniosek Komisji”, i że „przedstawiciele państw członkowskich
         powstrzymują się od wszelkich działań mogących naruszyć prawidłowe wykonanie zadań Komisji.”

      71     O ile prawdą jest, jak podkreśla rząd niemiecki, że umowy dwustronne zostały podpisane przed przyjęciem przez Radę decyzji
         z dnia 7 grudnia 1992 r., o tyle nie zmienia to faktu, że umowy z Polską, Rumunią i Ukrainą zostały ratyfikowane i wprowadzone
         w życie po tej dacie.

      72     Wreszcie okoliczność, że rząd niemiecki zobowiązał się do uchylenia umów dwustronnych w chwili zawarcia umowy wielostronnej
         w imieniu Wspólnoty, nie dowodzi, że dochowany został obowiązek lojalnej współpracy przewidziany w art. 10 WE. Wobec tego,
         że uchylenie tych umów miałoby miejsce po przeprowadzeniu negocjacji i zawarciu umowy wielostronnej, nie przyniosłoby ono
         żadnych korzyści, ponieważ nie ułatwiłoby w żaden sposób negocjacji wielostronnych prowadzonych przez Komisję.

      73     Wobec powyższego, ratyfikując i wprowadzając w życie umowy z Polską, Rumunią i Ukrainą bez współpracy lub uzgodnienia z Komisją,
         Republika Federalna Niemiec uchybiła zobowiązaniom, które ciążą na niej na mocy art. 10 WE.

      74     Z powyższego wynika, że zarzut drugi, sformułowany jak w punkcie poprzednim, jest uzasadniony.
       W przedmiocie zarzutu trzeciego, dotyczącego niezgodności spornych umów dwustronnych z rozporządzeniem nr 1356/96
       Argumentacja stron
      75     W zarzucie trzecim Komisja podnosi, że utrzymywanie w mocy, po przyjęciu rozporządzenia nr 1356/96, spornych umów dwustronnych,
         przewidujących dla statków zarejestrowanych w danych państwach trzecich możliwość wykonywania usług transportu żeglugą śródlądową
         między Republiką Federalną Niemiec a innymi państwami członkowskimi Wspólnoty za specjalnym zezwoleniem właściwego organu
         władzy, jest niezgodne z art. 1 i 2 wskazanego rozporządzenia, jak również z jego ogólnymi celami.

      76     Umożliwiając bowiem jednostronne przyznawanie przez Republikę Federalną Niemiec praw dostępu lub przynajmniej zastrzegając
         na rzecz tego państwa członkowskiego prawo do jednostronnego przyznawania praw dostępu do śródlądowych dróg wodnych we Wspólnocie
         na rzecz przewoźników, którzy nie spełniają przesłanek przewidzianych w rozporządzeniu nr 1356/96, umowy dwustronne zmieniają
         w sposób jednostronny i poza kontrolą Wspólnoty charakter i zakres reguł dotyczących swobodnego świadczenia we Wspólnocie
         usług żeglugi śródlądowej, w treści określonej przez prawo wspólnotowe. Zdaniem Komisji bezsporne jest, że czescy, węgierscy,
         polscy, rumuńscy, słowaccy i ukraińscy przewoźnicy i przedsiębiorstwa żeglugi, mogący uzyskać, na podstawie tych umów, zezwolenie
         na wykonywanie usług transportowych między Republiką Federalną Niemiec a innymi państwami członkowskimi Wspólnoty, nie spełniają
         żadnej z tych przesłanek.

      77     Rząd niemiecki podnosi, że umowy dwustronne nie mieszczą się w zakresie stosowania rozporządzenia nr 3921/91 i nie regulują
         dziedziny, która była już w dużej części objęta tym rozporządzeniem.

      78     Zdaniem rządu niemieckiego jedynym celem rozporządzenia nr 1356/96 jest utworzenie rynku wewnętrznego poprzez określenie wspólnych
         reguł znajdujących zastosowanie do transportu rzeczy lub osób żeglugą śródlądową pomiędzy państwami członkowskimi i rozporządzenie
         to nie zawiera żadnych przepisów regulujących dostęp przedsiębiorstw z państw trzecich do usług transportu rzeczy lub osób
         żeglugą śródlądową na terytorium Wspólnoty.

       Ocena Trybunału
      79     Należy przypomnieć, że podstawowym celem rozporządzenia nr 1356/96 jest wprowadzenie swobody świadczenia usług w dziedzinie
         transportu rzeczy lub osób żeglugą śródlądową między państwami członkowskimi przez wyeliminowanie wszelkich ograniczeń lub
         dyskryminacji wobec świadczącego usługi ze względu na jego przynależność państwową lub miejsce prowadzenia działalności.

      80     Zgodnie z art. 2 rozporządzenia nr 1356/96, reżim prawny swobodnego świadczenia usług transportu rzeczy i osób żeglugą śródlądową
         obejmuje każdego przewoźnika który:

      –       jest zarejestrowany w państwie członkowskim zgodnie z prawem tego państwa członkowskiego;
      –       przysługuje mu w tym państwie członkowskim prawo prowadzenia międzynarodowego transportu towarów lub pasażerów w żegludze
         śródlądowej;

      –       w takiej działalności transportowej wykorzystuje on statki żeglugi śródlądowej zarejestrowane w państwie członkowskim lub,
         w przypadku braku rejestracji, legitymujące się certyfikatem członkostwa we flocie państwa członkowskiego, oraz

      –       spełnia on warunki ustanowione w art. 2 rozporządzenia nr 3921/91, tzn. wykorzystuje statki, których właścicielem lub właścicielami
         są osoby fizyczne zamieszkałe w państwie członkowskim i które są obywatelami państw członkowskich lub osoby prawne, które
         posiadają zarejestrowaną siedzibę w państwie członkowskim, i w których większościowy udział należy do obywateli państw członkowskich.

      81     O ile rozporządzenie nr 1356/96 ustanawia reżim swobodnego świadczenia usług transportu żeglugą śródlądową między państwami
         członkowskimi Wspólnoty na korzyść przewoźników mających siedzibę w tych państwach, o tyle należy stwierdzić, że tak wprowadzony
         na mocy tego rozporządzenia system nie skutkuje ani nie ma na celu utrudniania przewoźnikom mającym siedzibę w państwach trzecich
         lub statkom zarejestrowanym w tych państwach trzecich wykonywania takich usług między państwami członkowskimi Wspólnoty (zob.
         ww. wyrok z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie Komisja przeciwko Luksemburgowi, pkt 73).

      82     Ponadto umowy dwustronne nie ustanawiają na korzyść przewoźników czeskich, węgierskich, polskich, słowackich, rumuńskich i ukraińskich,
         systemu swobodnego świadczenia usług transportu rzeczy i osób żeglugą śródlądową między państwami członkowskimi Wspólnoty,
         lecz ograniczają się do ustanowienia dla statków zarejestrowanych w danych państwach trzecich, za zezwoleniem właściwych władz
         stron tych umów, możliwości wykonywania takich usług między Republiką Federalną Niemiec a innymi państwami członkowskimi Wspólnoty.

      83     Z powyższego wynika, że wbrew twierdzeniom Komisji, przepisy umów dwustronnych nie zmieniły charakteru, ani zakresu przepisów
         rozporządzenia nr 1356/96.

      84     W tych okolicznościach należy oddalić zarzut trzeci.
      85     Mając na uwadze powyższe, należy, po pierwsze, stwierdzić, że ratyfikując i wprowadzając w życie umowy dwustronne bez współpracy
         lub uzgodnienia z Komisją, Republika Federalna Niemiec uchybiła zobowiązaniom, które ciążą na niej na mocy art. 10 WE, i po
         drugie, oddalić skargę w pozostałym zakresie.

       W przedmiocie kosztów
      86     Zgodnie z art. 69 § 3 akapit pierwszy regulaminu, w razie częściowego tylko uwzględnienia żądań, Trybunał może postanowić,
         że koszty zostaną podzielone albo, że każda ze stron poniesie swoje własne koszty. Wobec faktu, że skarga Komisji została
         uwzględniona jedynie w części, należy orzec, że każda ze stron poniesie własne koszty.

      Z powyższych względów Trybunał (druga izba) orzeka, co następuje:
      1)      Ratyfikując i wprowadzając w życie:
      –       umowę międzynarodową pomiędzy rządem Republiki Federalnej Niemiec a rządem Rumunii o żegludze śródlądowej, podpisaną w Bonn
            dnia 22 października 1991 r.,
      –       umowę międzynarodową pomiędzy rządem Republiki Federalnej Niemiec a rządem Rzeczypospolitej Polski o żegludze śródlądowej,
            podpisaną w Warszawie dnia 8 listopada 1991 r.,
      –       umowę międzynarodową pomiędzy rządem Republiki Federalnej Niemiec a rządem Ukrainy o żegludze śródlądowej, podpisaną w Bonn
            dnia 14 lipca 1992 r.
      bez współpracy lub uzgodnienia z Komisją Wspólnot Europejskich, Republika Federalna Niemiec uchybiła zobowiązaniom, które
            ciążą na niej na mocy art. 10 WE.
      2)      W pozostałym zakresie skarga zostaje oddalona.
      3)      Komisja Wspólnot Europejskich i Republika Federalna Niemiec ponoszą własne koszty.
      Podpisy
      * Język postępowania: niemiecki.


Wyrok Trybunału z dnia 3 października 2000 r. # Angelo Ferlini przeciwko Centre hospitalier de Luxembourg. # Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Tribunal d'arrondissement de Luxembourg - Wielkie Księstwo Luksemburga. # Rozporządzenie (EWG) nr 1612/68. # Sprawa C-411/98.


Wyrok Trybunału (szósta izba) z dnia 29 kwietnia 2004 r. # Harald Weigel i Ingrid Weigel przeciwko Finanzlandesdirektion für Vorarlberg. # Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Verwaltungsgerichtshof - Austria. # Swobodny przepływ pracowników - Szósta dyrektywa VAT. # Sprawa C-387/01.


Wyrok Trybunału (trzecia izba) z dnia 8 października 1986 r. # S. R. Industries przeciwko Administration des douanes. # Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Tribunal d'instance de Béthune - Francja. # Pochodzenie towarów. # Sprawa 385/85.


title: Wyrok Trybunału (trzecia izba) z dnia 26 maja 2005 r. # Finanzamt Arnsberg przeciwko Stadt Sundern. # Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Bundesfinanzhof - Niemcy. # Szósta dyrektywa VAT - Artykuł 25 - Wspólny system ryczałtu stosowany do producentów rolnych - Dzierżawa terenów łowieckich w ramach komunalnego gospodarstwa leśnego - Pojęcie "usługi rolnicze". # Sprawa C-43/04.

text:
      Sprawa C‑43/04
      Finanzamt Arnsberg
      przeciwko
      Stadt Sundern
      (wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Bundesfinanzhof)
      Szósta dyrektywa VAT – Artykuł 25 – Wspólny system ryczałtu stosowany do producentów rolnych – Dzierżawa terenów łowieckich w ramach komunalnego gospodarstwa leśnego – Pojęcie „usługi rolnicze”
      Wyrok Trybunału (trzecia izba) z dnia 26 maja 2005 r.  I‑0000
      Streszczenie wyroku
      Postanowienia podatkowe – Harmonizacja ustawodawstw – Podatki obrotowe – Wspólny system podatku od wartości dodanej – System
            ryczałtu dla producentów rolnych – Zakres stosowania – Czynności niebędące dostawą produktów rolnych ani świadczeniem usług
            rolniczych – Wyłączenie – Świadczenie usług rolniczych – Pojęcie – Dzierżawa terenów łowieckich – Wyłączenie
      (dyrektywa Rady 77/388, art. 25)
      Artykuł 25 szóstej dyrektywy 77/388, który przyznaje państwom członkowskim prawo zastosowania systemu ryczałtowego w odniesieniu
         do producentów rolnych w sytuacjach, w których zastosowanie ogólnego systemu opodatkowania podatkiem od wartości dodanej lub
         ewentualnie systemu uproszczonego przewidzianego w art. 24 spowodowałoby trudności, należy interpretować w ten sposób, że
         ten ostatni system ma zastosowanie wyłącznie do dostawy produktów rolnych i świadczenia usług rolniczych w rozumieniu art. 25
         ust. 2 i że inne czynności wykonywane przez rolników ryczałtowych podlegają zasadom ogólnym tej dyrektywy.

      W tym zakresie art. 25 ust. 2 tiret piąte dyrektywy 77/388 w związku z załącznikiem B do tej dyrektywy należy interpretować
         w ten sposób, że oddanie w dzierżawę terenów łowieckich przez rolnika ryczałtowego nie stanowi świadczenia usług rolniczych
         w rozumieniu tej dyrektywy. Przede wszystkim dzierżawa terenów łowieckich nie jest w sposób wyraźny wymieniona w tych przepisach
         i nie spełnia ustanowionych przez nie przesłanek. Następnie wspólny system ryczałtowy stanowi wyjątek od zasad ogólnych szóstej
         dyrektywy i w związku z tym może być stosowany tylko w takim zakresie, jaki jest niezbędny do osiągnięcia jego celu. Wreszcie
         wykładnia pojęcia „usług rolniczych” w ten sposób, że obejmuje ono dzierżawę tego rodzaju jak dzierżawa terenów łowieckich,
         która nie służy żadnym celom rolniczym i która nie dotyczy środków trwałych zwykle używanych w gospodarstwach rolnych, leśnych
         lub połowowych, nie odpowiada ani charakterowi, ani celowi tego systemu.

      (por. pkt 21, 26, 27, 29, 31 oraz pkt 1, 2 sentencji)
WYROK TRYBUNAŁU (trzecia izba)
      z dnia 26 maja 2005 r.(*)

      Szósta dyrektywa VAT – Artykuł 25 – Wspólny system ryczałtu dla producentów rolnych – Dzierżawa terenów łowieckich w ramach komunalnego gospodarstwa leśnego – Pojęcie „usług rolniczych”
      W sprawie C‑43/04
      mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 234 WE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Bundesfinanzhof
         (Niemcy) postanowieniem z dnia 27 listopada 2003 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 4 lutego 2004 r., w postępowaniu:

      Finanzamt Arnsberg
      przeciwko
      Stadt Sundern,
      TRYBUNAŁ (trzecia izba),
      w składzie: A. Rosas (sprawozdawca), prezes izby, A. Borg Barthet, A. La Pergola, J. Malenovský i A.Ó Caoimh, sędziowie,
      rzecznik generalny: P. Léger,
      sekretarz: R. Grass,
      uwzględniając procedurę pisemną,
      rozważywszy uwagi przedstawione:
      –       w imieniu rządu niemieckiego przez C.‑D. Quassowskiego i A. Tiemann, działających w charakterze pełnomocników,
      –       w imieniu rządu greckiego przez E. Svolopoulou i K. Marinou, działające w charakterze pełnomocników,
      –       w imieniu Komisji Wspólnot Europejskich przez D. Triantafyllou i K. Grossa, działających w charakterze pełnomocników,
      podjąwszy, po wysłuchaniu rzecznika generalnego, decyzję o rozstrzygnięciu sprawy bez opinii,
      wydaje następujący
      Wyrok
      1       Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 25 szóstej dyrektywy Rady 77/388/EWG z dnia 17 maja
         1977 r. w sprawie harmonizacji ustawodawstw państw członkowskich w odniesieniu do podatków obrotowych – wspólny system podatku
         od wartości dodanej: ujednolicona podstawa wymiaru podatku (Dz.U. L 145, str. 1, zwanej dalej „szóstą dyrektywą”).

      2       Wniosek ten został złożony w ramach sporu między Stadt Sundern (gminą Sundern) a Finanzamt Arnsberg (zwanym dalej „Finanzamt”)
         w przedmiocie stosowania wspólnego systemu ryczałtu rolnego, przewidzianego przez wspomniany przepis, do dzierżawy terenów
         łowieckich w ramach komunalnego gospodarstwa leśnego.

       Ramy prawne
       Uregulowania wspólnotowe
      3       Artykuł 25 szóstej dyrektywy, zatytułowany „Wspólny system ryczałtu dla producentów rolnych”, stanowi:
      „1.      W sytuacjach, w których zastosowanie ogólnego systemu opodatkowania podatkiem od wartości dodanej lub systemu uproszczonego
         przewidzianego w art. 24 spowodowałoby trudności, państwa członkowskie mogą zastosować w odniesieniu do producentów rolnych
         system ryczałtowy zmierzający do wyrównania podatku od wartości dodanej, pobranego od kupna towarów i usług przez rolników
         ryczałtowych zgodnie z niniejszym artykułem.

      2.      Do celów niniejszego artykułu stosuje się następujące definicje:
      –       »producent rolny«: podatnik prowadzący swoją działalność w jednym ze zdefiniowanych przedsiębiorstw określonych poniżej;
      –       »gospodarstwo rolne, leśne lub połowowe«: gospodarstwo, uznane za takie w każdym państwie członkowskim, w ramach działalności
         produkcyjnej wymienionej w załączniku A;

      –       »rolnik ryczałtowy«: producent rolny, który podlega systemowi ryczałtowemu określonemu w ust. 3 i w następnych;
      –       »produkty rolne«: towary produkowane przez gospodarstwa rolne, leśne lub połowowe w poszczególnych państwach członkowskich,
         w wyniku działalności wymienionej w załączniku A;

      –       »usługi rolnicze«: usługi wymienione w załączniku B, świadczone przez producenta rolnego, z wykorzystaniem jego siły roboczej
         i/lub za pomocą sprzętu, w który wyposażone jest jego gospodarstwo rolne, leśne i połowowe;

      […]
      5.      Ryczałtowe stawki przewidziane w ust. 3 mają zastosowanie do ceny, z pominięciem podatku […]. Rekompensata [ta] wyklucza wszelkie
         inne formy odliczenia.

      […]
      9.      Każde państwo członkowskie może wyłączyć z systemu ryczałtowego określone kategorie producentów rolnych oraz tych producentów
         rolnych, w przypadku których zastosowanie ogólnego systemu opodatkowania podatkiem od wartości dodanej lub systemu uproszczonego,
         przewidzianego w art. 24 ust. 1 nie spowodowałoby żadnych trudności administracyjnych.

      […]”.
      4       Załącznik B do tej dyrektywy, zatytułowany „Wykaz usług rolniczych”, stanowi:
      „Świadczenie usług rolniczych, które zwykle przyczyniają się do produkcji rolnej, są uznawane za usługi rolnicze i obejmują
         w szczególności [Za usługi rolnicze uznaje się usługi zwykle świadczone na rzecz produkcji rolnej, a w szczególności]:

      –       […]
      –       wynajem [dzierżawę] do celów rolniczych sprzętu [środków trwałych] zwykle używanego [używanych] w gospodarstwach rolniczych
         [rolnych], leśnych i połowowych,

      –       […]”.
       Uregulowania krajowe
      5       Paragraf 2 Umsatzsteuergesetz (ustawy o podatku obrotowym, zwanej dalej „UStG”) w brzmieniu obowiązującym w okresie, kiedy
         miały miejsce okoliczności faktyczne sporu przed sądem krajowym, stanowi:

      „1.      Przedsiębiorcą jest osoba wykonująca w sposób samodzielny działalność przemysłową, handlową lub zawodową. Przedsiębiorstwo
         obejmuje całość działalności przemysłowej, handlowej lub zawodowej przedsiębiorcy. […]

      […]
      3.      Osoby prawne prawa publicznego wykonują działalność przemysłową, handlową lub zawodową wyłącznie w ramach swoich zakładów
         o charakterze przemysłowym lub handlowym (§ 1 ust. 1 pkt 6 i § 4 Körperschaftsteuergesetz) i swoich gospodarstw rolnych lub
         leśnych”.

      6       Paragraf 24 UStG stanowi:
      „1.      W odniesieniu do czynności gospodarstwa rolnego i leśnego podatek ustala się, z zastrzeżeniem zdania drugiego, trzeciego i czwartego,
         w sposób następujący:

      1)      dla dostaw produktów gospodarstwa leśnego, z wyjątkiem wyrobów tartacznych, w wysokości 5%,
      […]
      3)      dla pozostałych czynności w rozumieniu § 1 ust. 1 pkt 1 w wysokości 9% podstawy wymiaru. […] Kwoty zaliczek na podatek ustala
         się odpowiednio dla czynności wymienionych w pkt 1 zdanie pierwsze w wysokości 5%, a dla pozostałych czynności w rozumieniu
         zdania pierwszego w wysokości 9% podstawy wymiaru dla tych czynności. Nie stosuje się innych odliczeń zapłaconego podatku.
         […]

      2.      Za gospodarstwa rolne i leśne uważa się:
      1)      rolnictwo, leśnictwo, uprawę winorośli, ogrodnictwo, sadownictwo i warzywnictwo, szkółkarstwo, wszelkie gospodarstwa pozyskujące
         rośliny i części roślin w drodze naturalnej, rybołówstwo śródlądowe, stawiarstwo, hodowlę ryb dla rybołówstwa śródlądowego
         i stawiarstwa, pszczelarstwo, wędrowny wypas owiec oraz nasiennictwo;

      2)      […]
      Do gospodarstwa rolnego i leśnego należą również przedsiębiorstwa pomocnicze służące gospodarstwom rolnym i leśnym. […]
      3.      Jeżeli przedsiębiorca obok czynności wymienionych w ust. 1 wykonuje również inne czynności, gospodarstwo rolne i leśne należy
         traktować w strukturze przedsiębiorstwa jako gospodarstwo prowadzone odrębnie.

      […]”.
       Postępowanie przed sądem krajowym i pytania prejudycjalne
      7       W latach 1994–1999 Stadt Sundern uzyskiwała dochody ze sprzedaży drewna i eksploatacji lasów oraz z dzierżawy własnych terenów
         łowieckich. Ponieważ traktowała ona te dzierżawy jako czynności w rozumieniu „systemu ryczałtowego” przewidzianego w § 24
         UStG, nie składała z tego tytułu deklaracji na podatek obrotowy.

      8       W następstwie kontroli na miejscu Finanzamt uznał, że dzierżawa tych terenów łowieckich nie zalicza się do czynności rolniczych
         i leśnych w rozumieniu tego przepisu, lecz podlega opodatkowaniu na zasadach ogólnych według zwykłej stawki podatkowej. Zażądał
         zatem od Stadt Sundern zapłaty podatku od wartości dodanej (zwanego dalej „podatkiem VAT”) od dochodów pobranych z tytułu
         tych dzierżaw.

      9       Stadt Sundern wniosła skargę do Finanzgericht przeciwko tym decyzjom podatkowym. Finanzgericht przychylił się do skargi, uznając,
         że dzierżawa terenów łowieckich nie odbywa się ani w ramach gospodarstwa rolnego i leśnego, ani w ramach gospodarstwa o charakterze
         przemysłowym lub handlowym w rozumieniu § 2 ust. 3 UStG. Nie wykracza ona bowiem poza zwykły zarząd majątkiem.

      10     Finanzamt wniósł rewizję do Bundesfinanzhof. Podniósł on, że owe tereny zostały oddane w dzierżawę zgodnie z § 2 ust. 3 UStG
         w ramach gospodarstwa leśnego Stadt Sundern, ale dzierżawa ta nie stanowi czynności rolniczej w rozumieniu § 24 UStG. W konsekwencji
         Finanzamt uznał, że dzierżawa ta powinna podlegać ogólnym zasadom opodatkowania.

      11     Bundesfinanzhof zadaje sobie pytanie, czy jego orzecznictwo, zgodnie z którym dzierżawa terenów łowieckich nie podlega systemowi
         ryczałtu dla producentów rolnych, lecz ogólnym zasadom opodatkowania, jest zgodne z art. 25 szóstej dyrektywy, w sytuacji
         gdy tereny objęte prawem łowieckim stanowią część gospodarstwa rolnego lub leśnego. W tych okolicznościach sąd ten postanowił
         zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami:

      „1)      Czy państwa członkowskie, które dokonały transpozycji do prawa krajowego wspólnego systemu ryczałtu dla producentów rolnych
         przewidzianego w art. 25 [szóstej] dyrektywy […], w wyniku tego mogą lub powinny całkowicie zwolnić rolników ryczałtowych
         z podatku obrotowego?

      2)      W przypadku odpowiedzi twierdzącej na pytanie pierwsze: czy odnosi się to wyłącznie do dostaw produktów rolnych i świadczenia
         usług rolniczych, czy również do innych czynności rolnika ryczałtowego, czy też inne czynności podlegają zasadom ogólnym [szóstej]
         dyrektywy […]?

      Jakie są tego skutki w zakresie wydzierżawienia terenu łowieckiego przez rolnika ryczałtowego?”.
       Uwagi wstępne
      12     Na wstępie należy stwierdzić, że z postanowienia odsyłającego nie wynika jasno, jakie jest dokładne znaczenie pytania pierwszego
         i jego związek z pytaniem drugim.

      13     Niemniej pytanie pierwsze można zrozumieć jako zmierzające do ustalenia, czy państwo członkowskie, które zgodnie z art. 25
         szóstej dyrektywy skorzystało z możliwości zastosowania wspólnego systemu ryczałtu do producentów rolnych, ma obowiązek poddania
         tych rolników temu systemowi, jeżeli wykonują czynności podlegające temu systemowi, czy też jest to raczej ich uprawnienie.

      14     Pytanie drugie składa się zasadniczo z dwóch części. Z jednej strony sąd odsyłający zmierza do ustalenia, czy czynności wykonywane
         przez rolnika ryczałtowego, inne niż dostawa produktów rolnych i świadczenie usług rolniczych, podlegają wspólnemu systemowi
         ryczałtu. Z drugiej strony sąd docieka, czy dzierżawa terenów łowieckich stanowi świadczenie usług rolniczych w rozumieniu
         art. 25 szóstej dyrektywy.

      15     Pytanie pierwsze, rozumiane w sposób przedstawiony w pkt 13 niniejszego wyroku, wymaga odpowiedzi jedynie w przypadku udzielenia
         odpowiedzi twierdzącej na drugą część pytania drugiego.

      16     W tych warunkach należy odwrócić kolejność pytań i poddać analizie najpierw obie części pytania drugiego, a następnie ewentualnie
         pytanie pierwsze.

       W przedmiocie pierwszej części pytania drugiego
      17     W pierwszej części pytania drugiego sąd odsyłający zmierza do ustalenia, czy art. 25 szóstej dyrektywy należy interpretować
         w ten sposób, że wspólny system ryczałtu dla producentów rolnych ma zastosowanie wyłącznie do dostawy produktów rolnych i świadczenia
         usług rolniczych zdefiniowanych w ust. 2 tego artykułu oraz czy inne czynności wykonywane przez rolnika ryczałtowego podlegają
         ogólnym zasadom podatku VAT.

      18     Rządy niemiecki i grecki oraz Komisja Wspólnot Europejskich proponują udzielić odpowiedzi twierdzącej na to pytanie.
      19     Należy zaznaczyć, że Trybunał miał już okazję wypowiedzieć się w kwestii stosunku między wspólnym systemem ryczałtu dla producentów
         rolnych a ogólnymi zasadami podatku VAT w wyroku z dnia 15 lipca 2004 r. w sprawie C‑321/02 Harbs, Zb.Orz. str. I‑7101.

      20     Z wyroku tego wynika, że inne czynności niż dostawa produktów rolnych i świadczenie usług rolniczych w rozumieniu art. 25
         ust. 2 szóstej dyrektywy, wykonywane przez rolnika ryczałtowego w ramach gospodarstwa rolnego, nadal podlegają zasadom ogólnym
         szóstej dyrektywy (zob. podobnie ww. wyrok w sprawie Harbs, pkt 31 i 36).

      21     W konsekwencji na pierwszą część pytania drugiego należy odpowiedzieć, że art. 25 szóstej dyrektywy należy interpretować w ten
         sposób, iż wspólny system ryczałtu dla producentów rolnych stosuje się wyłącznie do dostawy produktów rolnych i świadczenia
         usług rolniczych w rozumieniu ust. 2 tego artykułu oraz że inne czynności wykonywane przez rolników ryczałtowych podlegają
         ogólnym zasadom tej dyrektywy.

       W przedmiocie drugiej części pytania drugiego
      22     W drugiej części pytania drugiego sąd odsyłający zmierza w istocie do ustalenia, czy oddanie w dzierżawę terenów łowieckich
         przez rolnika ryczałtowego stanowi świadczenie usług rolniczych w rozumieniu art. 25 ust. 2 tiret piąte szóstej dyrektywy
         w związku z załącznikiem B do tej dyrektywy, zawierającym wykaz usług rolniczych.

      23     Rząd niemiecki i Komisja uważają, że na to pytanie należy odpowiedzieć przecząco, ponieważ dzierżawa terenów łowieckich nie
         figuruje w załączniku B do szóstej dyrektywy. Podkreślają oni w tym miejscu, że art. 25 tej dyrektywy należy interpretować
         w sposób ścisły, jako że ma on charakter odstępstwa.

      24     Należy przypomnieć, że w celu określenia znaczenia przepisu prawa wspólnotowego należy wziąć pod uwagę zarówno jego brzmienie,
         jak też kontekst i cele (wyrok z dnia 15 października 1992 r. w sprawie C‑162/91 Tenuta il Bosco, Rec. str. I‑5279, pkt 11
         i ww. wyrok w sprawie Harbs, pkt 28). Ponadto z wymogów zarówno jednolitego stosowania prawa wspólnotowego, jak i zasady równości
         wynika, że treści przepisu prawa wspólnotowego, który nie zawiera wyraźnego odesłania do prawa państwa członkowskiego dla
         określenia jego znaczenia i zakresu, należy zwykle nadać w całej Wspólnocie wykładnię autonomiczną i jednolitą, którą należy
         ustalić, uwzględniając kontekst przepisu i cel danego aktu (zob. w szczególności wyroki: z dnia 18 stycznia 1984 r. w sprawie
         327/82 Ekro, Rec. str. 107, pkt 11, oraz z dnia 17 marca 2005 r. w sprawie C‑170/03 Feron, Zb.Orz. str. I‑2299, pkt 26).

      25     Należy stwierdzić, że wykładnia proponowana przez rząd niemiecki i Komisję jest poparta brzmieniem przepisów, o których mowa,
         kontekstem, w którym się znajdują, oraz celem wspólnego systemu ryczałtu.

      26     Należy zaznaczyć po pierwsze, że zgodnie z art. 25 ust. 2 tiret piąte szóstej dyrektywy i z załącznikiem B do tej dyrektywy
         za usługi rolnicze uważa się usługi zwykle świadczone na rzecz produkcji rolnej, w szczególności „dzierżawę do celów rolniczych
         środków trwałych zwykle używanych w gospodarstwach rolnych”. Dzierżawa terenów łowieckich nie jest w sposób wyraźny wymieniona
         w tych przepisach i nie spełnia poza tym ustanowionych przez nie przesłanek.

      27     Odnośnie do kontekstu, w jakim znajdują się te przepisy, należy stwierdzić, że dotyczą one systemu szczególnego, stanowiącego
         wyjątek od zasad ogólnych szóstej dyrektywy. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem każde odstępstwo albo wyjątek od zasady ogólnej
         należy interpretować w sposób ścisły (zob. w szczególności wyroki: z dnia 12 grudnia 1995 r. w sprawie C‑399/93 Oude Luttikhuis
         i in., Rec. str. I‑4515, pkt 23 i z dnia 12 grudnia 2002 r. w sprawie C‑5/01 Belgia przeciwko Komisji, Rec. str. I‑11991,
         pkt 56). Podobnie jak inne systemy szczególne przewidziane przez szóstą dyrektywę, system ten może być zatem stosowany tylko
         w takim zakresie, jaki jest niezbędny do osiągnięcia jego celu (zob. ww. wyrok w sprawie Harbs, pkt 27).

      28     Wreszcie odnosząc się do badania celów, którym służy wspólny system ryczałtu, należy przypomnieć, że odpowiada on konieczności
         uproszczenia. Jak wynika z pkt 29 ww. wyroku w sprawie Harbs, ma on rekompensować ciężar podatku pobranego przy kupnie towarów
         i usług przez rolników ryczałtowych poprzez wypłatę zryczałtowanej rekompensaty na rzecz producentów rolnych wykonujących
         działalność w ramach prowadzenia gospodarstwa rolnego, leśnego lub połowowego, jeśli dostarczają oni produkty rolne lub świadczą
         usługi rolnicze.

      29     Stosowanie wspólnego systemu ryczałtu nie opiera się na jednym kryterium odnoszącym się do formalnej przynależności do kategorii
         producentów rolnych, lecz zależy również od rodzaju czynności gospodarczych realizowanych przez tego producenta (zob. podobnie
         ww. wyrok w sprawie Harbs, pkt 31). Wykładnia pojęcia „usług rolniczych”, zawartego w art. 25 ust. 2 tiret piąte szóstej dyrektywy,
         w ten sposób, że obejmuje ono dzierżawę tego rodzaju jak dzierżawa terenów łowieckich, która nie służy żadnym celom rolniczym
         i która nie dotyczy środków trwałych zwykle używanych w gospodarstwach rolnych, leśnych lub połowowych, nie odpowiada ani
         charakterowi, ani celowi tego systemu.

      30     Jeżeli więc w sytuacji takiej jak w postępowaniu przed sądem krajowym producent rolny oddaje w dzierżawę tereny łowieckie,
         nie można postrzegać tego jako świadczenia usług rolniczych w rozumieniu art. 25 ust. 2 tiret piąte szóstej dyrektywy w związku
         z załącznikiem B do tej dyrektywy.

      31     Wobec powyższego na drugą część pytania drugiego należy udzielić odpowiedzi, iż art. 25 ust. 2 tiret piąte szóstej dyrektywy
         w związku z załącznikiem B do tej dyrektywy należy interpretować w ten sposób, że oddanie w dzierżawę terenów łowieckich przez
         rolnika ryczałtowego nie stanowi świadczenia usług rolniczych w rozumieniu tej dyrektywy.

      32     Uwzględniając odpowiedź na drugą część pytania drugiego i ze względów przedstawionych w pkt 12–16 niniejszego wyroku udzielenie
         odpowiedzi na pytanie pierwsze stało się zbędne.

       W przedmiocie kosztów
      33     Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej
         przed tym sądem, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi,
         inne niż poniesione przez strony postępowania przed sądem krajowym, nie podlegają zwrotowi.

      Z powyższych względów Trybunał (trzecia izba) orzeka, co następuje:
      1)      Artykuł 25 szóstej dyrektywy Rady 77/388/EWG z dnia 17 maja 1977 r. w sprawie harmonizacji ustawodawstw państw członkowskich
            w odniesieniu do podatków obrotowych – wspólny system podatku od wartości dodanej: ujednolicona podstawa wymiaru podatku należy
            interpretować w ten sposób, że wspólny system ryczałtu dla producentów rolnych ma zastosowanie wyłącznie do dostawy produktów
            rolnych i świadczenia usług rolniczych w rozumieniu ust. 2 tego artykułu i że inne czynności wykonywane przez rolników ryczałtowych
            podlegają zasadom ogólnym tej dyrektywy.
      2)      Artykuł 25 ust. 2 tiret piąte dyrektywy 77/388 w związku z załącznikiem B do tej dyrektywy należy interpretować w ten sposób,
            że oddanie w dzierżawę terenów łowieckich przez rolnika ryczałtowego nie stanowi świadczenia usług rolniczych w rozumieniu
            tej dyrektywy.
      Podpisy
      * Język postępowania: niemiecki.