title: Wyrok Trybunału (siódma izba) z dnia 24 maja 2012 r.#Peter Hehenberger przeciwko Republik Österreich.#Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Landesgericht für Zivilrechtssachen Wien.#Rolnictwo – Europejski Fundusz Orientacji i Gwarancji Rolnej – Rozporządzenia (WE) nr 1257/1999 i nr 817/2004 – Wspólnotowe wsparcie rolnośrodowiskowych metod produkcji – Kontrole – Beneficjent pomocy rolnej – Uniemożliwianie przeprowadzenia kontroli na miejscu – Uregulowania krajowe, na mocy których żądano zwrotu całego wsparcia wypłaconego w okresie kilku lat – Zgodność.#Sprawa C‑188/11.

text:
         WYROK TRYBUNAŁU (siódma izba)
      z dnia 24 maja 2012 r. (
            *1
         )
      „Rolnictwo — Europejski Fundusz Orientacji i Gwarancji Rolnej — Rozporządzenia (WE) nr 1257/1999 i nr 817/2004 — Wspólnotowe wsparcie rolnośrodowiskowych metod produkcji — Kontrole — Beneficjent pomocy rolnej — Uniemożliwianie przeprowadzenia kontroli na miejscu — Uregulowania krajowe, na mocy których żądano zwrotu całego wsparcia wypłaconego w okresie kilku lat — Zgodność”
      W sprawie C-188/11
      mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Landesgericht für Zivilrechtssachen Wien (Austria) postanowieniem z dnia 12 kwietnia 2011 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 20 kwietnia 2011 r., w postępowaniu:

         Peter Hehenberger

      przeciwko

         Republik Österreich,

      TRYBUNAŁ (siódma izba),
      w składzie: J. Malenovský (prezes izby), E. Juhász i G. Arestis (sprawozdawca), sędziowie,
      rzecznik generalny: J. Mazák,
      sekretarz: A. Calot Escobar,
      uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 8 marca 2012 r.,
      rozważywszy uwagi przedstawione:

               —

               w imieniu P. Hehenbergera przez K.F. Lughofera, Rechtsanwalt,

               —

               w imieniu rządu austriackiego przez A. Poscha, S. Schmida, G. Holleya oraz D. Müller, działających w charakterze pełnomocników,

               —

               w imieniu rządu greckiego przez I.K. Chalkiasa oraz A.E. Vasilopoulou, działających w charakterze pełnomocników,

               —

               w imieniu Komisji Europejskiej przez G. von Rintelena oraz B. Schimę, działających w charakterze pełnomocników,

         podjąwszy, po wysłuchaniu rzecznika generalnego, decyzję o rozstrzygnięciu sprawy bez opinii,
      wydaje następujący

         Wyrok

               1

               Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 z dnia 17 maja 1999 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) oraz zmieniającego i uchylającego niektóre rozporządzenia (Dz.U. L 160, s. 80) w związku z rozporządzeniem Komisji (WE) nr 817/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. ustanawiającym szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia nr 1257/1999 (Dz.U. L 153, s. 30).

               2

               Wniosek ten został złożony w ramach sporu pomiędzy rolnikiem P. Hehenbergerem a Republik Österreich w przedmiocie zwrotu wsparcia rolnośrodowiskowego przyznanego mu przez władze austriackie w okresie kilku lat na podstawie rozporządzenia nr 1257/1999.

         Ramy prawne

         Prawo Unii

               3

               W rozdziale VI, zatytułowanym „Agrośrodowisko”, art. 22 rozporządzenia nr 1257/1999 przewiduje:
               „Wsparcie metod produkcji rolniczej zaprojektowanych w celu ochrony środowiska i utrzymania terenów wiejskich (agrośrodowisko) przyczynia się do osiągania celów polityki Wspólnoty w odniesieniu do rolnictwa i środowiska.
               Wsparcie takie promuje:

                        —

                        sposoby użytkowania [uprawy] użytków rolnych zgodnych z zasadami ochrony i poprawy jakości środowiska, krajobrazu i jego elementów, zasobów naturalnych, gleby i różnorodności genetycznej,

                        —

                        przyjazną dla środowiska ekstensyfikację rolnictwa i nisko intensywne systemy wypasania,

                        —

                        zachowanie środowisk rolnych o wysokiej wartości przyrodniczej, które są zagrożone,

                        —

                        utrzymanie krajobrazu i cech historycznych użytków rolnych,

                        —

                        stosowanie planowania środowiskowego w praktyce rolniczej”.

               4

               Artykuł 23 tego rozporządzenia stanowi:
               „1.   Wsparcie jest przyznawane rolnikom, którzy zobowiążą się do stosowania praktyk agrośrodowiskowych przez okres co najmniej pięciu lat. W miarę potrzeby, dla szczególnych rodzajów zobowiązań, określany jest dłuższy okres, uwzględniający ich skutki środowiskowe.
               2.   Zobowiązania agrośrodowiskowe [rolnośrodowiskowe] obejmują więcej niż tylko stosowanie zwyczajnej dobrej praktyki rolniczej.
               Zobowiązania agrośrodowiskowe zapewniają usługi, których nie wspierają inne środki, takie jak wsparcie rynkowe lub dodatki wyrównawcze”.

               5

               Zgodnie z art. 24 tego rozporządzenia:
               „1.   Wsparcie w zakresie zobowiązań agrośrodowiskowych przydziela się corocznie i obliczane jest na podstawie:

                        —

                        utraconych dochodów,

                        —

                        dodatkowych kosztów wynikających z tego zobowiązania oraz

                        —

                        potrzeby zapewnienia zachęty finansowej.

                  Koszt znacznych niedochodowych prac niezbędnych dla wypełnienia zobowiązań może być także uwzględniony przy obliczaniu poziomu corocznego wsparcia.
               2.   Maksymalne kwoty wsparcia Wspólnoty na rok zawarte są w załączniku. Kwoty te wyliczane są w oparciu o powierzchnię gospodarstwa, do której stosuje się zobowiązanie agrośrodowiskowe”.

               6

               Artykuł 67 rozporządzenia nr 817/2004, znajdujący się w rozdziale II sekcji 6, zatytułowanej „Wnioski, kontrole i kary”, stanowi:
               „1.   Wstępne wnioski o udział w systemie i kolejne wnioski o płatności są sprawdzane w sposób zapewniający rzeczywistą weryfikację i zgodność z warunkami przyznawania pomocy.
               Państwa członkowskie określają odpowiednie metody i sposoby kontroli każdego środka wsparcia, a także osoby podlegające kontrolom.
               We właściwych przypadkach państwa członkowskie wykorzystują zintegrowany system zarządzania ustanowiony rozporządzeniem (WE) nr 1782/2003.
               2.   Kontrole przeprowadzane są poprzez kontrole administracyjne i kontrole na miejscu”.

               7

               Artykuł 69 rozporządzenia nr 817/2004 przewiduje:
               „Kontrole na miejscu dokonywane są zgodnie z tytułem III rozporządzenia (WE) nr 2419/2001. Obejmują one co najmniej 5% beneficjentów rocznie w odniesieniu do wszystkich typów środków rozwoju obszarów wiejskich określonych w dokumentach programowania. […]
               Kontrole na miejscu są rozkładane na cały rok zgodnie z analizą ryzyka przedstawioną dla każdego środka rozwoju obszarów wiejskich. W przypadku środków wsparcia inwestycji na mocy rozdział[ów] I, VII, VIII i IX tytułu II rozporządzenia (WE) nr 1257/1999 państwa członkowskie mogą postanowić, że kontrole na miejscu dotyczą tylko tych projektów, które są na etapie zakończenia.
               Wszystkie zobowiązania i obowiązki beneficjenta, które mogą być sprawdzone podczas wizytacji, są przedmiotem kontroli”.

               8

               Zgodnie z art. 71 ust. 2 rozporządzenia nr 817/2004:
               „W przypadku zaistnienia nienależnych płatności indywidualny beneficjent środka rozwoju obszarów wiejskich jest zobowiązany do zwrotu kwoty zgodnie z art. 49 rozporządzenia (WE) nr 2419/2001”.

               9

               Artykuł 73 rozporządzenia nr 817/2004 ma następujące brzmienie:
               „Państwa członkowskie ustanawiają system kar nakładanych w przypadkach naruszenia przepisów niniejszego rozporządzenia, a także podejmują wszelkie środki niezbędne dla ich wykonania. Przewidziane kary muszą być skuteczne, proporcjonalne i odstraszające”.

               10

               W tytule III, „Kontrole”, art. 17 rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001 z dnia 11 grudnia 2001 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli niektórych wspólnotowych systemów pomocy ustanowionych rozporządzeniem Rady (EWG) nr 3508/92 (Dz.U. L 327, s. 11) stanowi:
               „1.   Kontrola na miejscu jest niezapowiedziana. Jednakże pod warunkiem, że cel kontroli nie jest zagrożony, dopuszcza się wcześniejsze powiadomienie ograniczone do absolutnie niezbędnego minimum. Powiadomienie takie, poza odpowiednio uzasadnionymi przypadkami, nie przekracza 48 godzin.
               2.   Tam gdzie jest to uzasadnione, kontrola na miejscu, przewidziana w niniejszym rozporządzeniu, jak również wszelkie inne kontrole przewidziane w regułach [uregulowaniach] wspólnotowych, przeprowadzane są w tym samym czasie.
               3.   Jeżeli rolnik lub jego przedstawiciel uniemożliwi przeprowadzenie kontroli na miejscu, stosowny wniosek lub wnioski o pomoc są odrzucane”.

               11

               Wyżej wymienione rozporządzenie nr 2419/2001 zostało uchylone rozporządzeniem Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającym szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 z dnia 29 września 2003 r. ustanawiającym wspólne zasady dla systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników (Dz.U. L 141, s. 18). Zgodnie z rozporządzeniem nr 796/2004 ma ono zastosowanie do wniosków o przyznanie pomocy dotyczących lat gospodarczych lub okresów premiowych rozpoczynających się od dnia 1 stycznia 2005 r., a odniesienia do rozporządzenia nr 2419/2001 interpretuje się jako odniesienia do rozporządzenia nr 796/2004.

               12

               Zgodnie z art. 23 ust. 2 rozporządzenia nr 796/2004, który zastąpił art. 17 ust. 3 rozporządzenia nr 2419/2001:
               „Wnioski o przyznanie pomocy, których kontrola dotyczy, są odrzucane, jeżeli rolnik lub jego przedstawiciel uniemożliwia przeprowadzenie kontroli na miejscu”.

         Uregulowania krajowe

               13

               Zgodnie z rozporządzeniem nr 1257/1999 właściwy austriacki minister wydał szczególną dyrektywę dotyczącą austriackiego programu wsparcia ekstensywnego, zgodnego z wymogami ochrony środowiska naturalnego oraz rolnictwa służącego utrzymaniu obszarów terenów wiejskich (ÖPUL 2000) (zwaną dalej „ÖPUL 2000”). ÖPUL 2000 zawiera szereg środków rolnośrodowiskowych w rozumieniu tego rozporządzenia, które beneficjent może wybrać w pierwszym wniosku o pomoc i których wdrożenie na terytorium austriackim umożliwia mu uzyskanie pomocy obszarowej współfinansowanej przez Unię Europejską.

               14

               ÖPUL 2000, która zawiera szereg załączników, składa się z części ogólnej, dotyczącej w szczególności przesłanek przyznania wsparcia wspólnych dla różnych części programu, rozliczenia wsparcia, systemu kontroli i zwrotu wsparcia w przypadku niespełnienia przesłanek jego przyznania, oraz z jednej części poświęconej szczegółowym warunkom przyznania wsparcia. ÖPUL 2000 nie ma w prawie austriackim znaczenia norm abstrakcyjnych i generalnych, lecz jej postanowienia są uwzględniane przy zawieraniu umowy jako klauzule umowne.

               15

               W szczególności pkt 1.4.4 ÖPUL 2000, oparty na art. 23 rozporządzenia nr 1257/1999, przewiduje, że osoba ubiegająca się o wsparcie zobowiązuje się w pierwszym wniosku w odniesieniu do środka, o który się ubiega, do użytkowania tudzież utrzymania gruntów objętych pomocą przez okres pięciu lat zgodnie z warunkami wymaganymi dla przyznania wsparcia oraz do spełnienia w tym okresie wszystkich szczególnych warunków przyznania wsparcia.

               16

               Punkt 1.9 ÖPUL 2000 ustanawia system kontroli, który upoważnia organy kontrolne do wstępu na wszystkie użytkowane obszary i nakłada na osobę ubiegającą się o wsparcie obowiązek umożliwienia przeprowadzenia przewidzianych działań kontrolnych.

               17

               Zgodnie z pkt 1.10 ÖPUL 2000 osoba ubiegająca się o wparcie jest zobowiązana do zwrotu przyznanego wsparcia lub, w zależności od przypadku, traci prawo do płatności przyznanego, ale niewypłaconego wsparcia, jeżeli ustanowione zobowiązania nie zostały wypełnione, jeżeli warunki określone w ÖPUL 2000 lub w oświadczeniu o podjęciu zobowiązania nie zostały spełnione lub jeżeli organy kontroli nie zostały upoważnione przez osobę ubiegającą się o wsparcie do uzyskania dostępu do wszystkich użytkowanych obszarów. Punkt ten przewiduje również obowiązek zwrotu wsparcia uzyskanego w okresie ważności zobowiązania w przypadku nieprzestrzegania pięcioletnich zobowiązań.

         Postępowanie przed sądem krajowym i pytanie prejudycjalne

               18

               Wnioskiem z dnia 11 września 2000 r. P. Hehenberger zwrócił się po raz pierwszy do austriackiej agencji płatniczej działającej w imieniu i na rzecz Republik Österreich o przyznanie wsparcia rolnośrodowiskowego na podstawie ÖPUL 2000.

               19

               W ramach tego wniosku P. Hehenberger podpisał oświadczenie o podjęciu zobowiązania do wdrażania zgodnie z pkt 1.4.4 ÖPUL 2000 przez okres pięciu lat od dnia 1 stycznia 2001 r. niektórych środków rolnośrodowiskowych w rozumieniu ÖPUL 2000. Podpisując to oświadczenie, które zawierało wyraźne odesłanie do ÖPUL 2000, P. Hehenberger zobowiązał się również do przestrzegania wymogów ÖPUL 2000, która w ten sposób stała się nieodłączną częścią każdej umowy o udzielenie wsparcia zawartej z tą agencją. Następnie to pięcioletnie zobowiązanie zostało przedłużone o jeden rok do dnia 31 grudnia 2006 r.

               20

               Opierając się na tym zobowiązaniu i na wnioskach o płatność wsparcia składanych corocznie przez P. Hehenbergera, austriacka agencja płatnicza wypłaciła rozpatrywane wsparcie rolnośrodowiskowe za lata 2001–2005. Co się tyczy wsparcia za rok 2005, coroczny wniosek złożono w dniu 22 kwietnia 2005 r.

               21

               W dniu 12 września 2005 r. właściwe organy kontroli powzięły zamiar przeprowadzenia pomiarów obszarów objętych kontrolą na miejscu, zgodnie z pkt 1.9 ÖPUL 2000. Niemniej P. Hehenberger odmówił dostępu do tych obszarów, uniemożliwiając tym samym przeprowadzenie kontroli.

               22

               Pismem z dnia 9 października 2006 r. austriacka agencja płatnicza poinformowała P. Hehenbergera, że wsparcie rolnośrodowiskowe na podstawie ÖPUL 2000 za rok 2006 r. nie zostanie mu wypłacone, gdyż przyznanie wsparcia na dodatkowy rok wymaga wypełnienia pięcioletniego zobowiązania ÖPUL 2000.

               23

               Pismem z dnia 27 lutego 2007 r. austriacka agencja płatnicza zarzuciła P. Hehenbergerowi, że uniemożliwił on przeprowadzenie kontroli na miejscu w dniu 12 września 2005 r. W rezultacie organ ten, zgodnie z pkt 1.10 ÖPUL 2000, zażądał od P. Hehenbergera zwrotu całego wsparcia wypłaconego mu na podstawie ÖPUL 2000 za lata 2001–2005, odpowiadające okresowi ważności zobowiązania, które P. Hehenberger wcześniej podjął.

               24

               W związku z powyższym P. Hehenberger zakwestionował ten zwrot, wnosząc skargę do Landesgericht für Zivilrechtssachen Wien. Podnosi on w istocie, że sankcja polegająca na obowiązku zwrotu wszystkich kwot wsparcia przyznanego przez okres kilku już lat jest nieproporcjonalna. Republik Österreich wniosła o oddalenie tej skargi.

               25

               Zdaniem sądu krajowego bezsporne jest, że P. Hehenberger odmówił udzielenia dostępu do obszarów będących przedmiotem sporu, uniemożliwiając tym samym przeprowadzenie kontroli na miejscu. W związku z tym sąd krajowy uważa, że owa skarga winna zostać oddalona w świetle ÖPUL 2000 i umów o udzielenie wsparcia zawartych na podstawie tej dyrektywy przez strony postępowania przed sądem krajowym, o ile Republik Österreich mogła domagać się tego zwrotu w okolicznościach takich jak w sprawie zawisłej przed sądem krajowym.

               26

               Sąd krajowy ma jednak wątpliwości dotyczące wykładni rozporządzenia nr 1257/1999 w związku z rozporządzeniem nr 817/2004. Sąd ten w szczególności dąży do ustalenia, czy ta tak surowa sankcja przewidziana w pkt 1.10 ÖPUL 2000 jest zgodna z celami rozporządzenia nr 1257/1999, które ma służyć zasadniczo utrzymaniu użytkowanych gruntów, konserwacji obszarów wiejskich i właściwemu ich zagospodarowaniu.

               27

               W tych okolicznościach Landesgericht für Zivilrechtssachen Wien postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującym pytaniem prejudycjalnym:
               „Czy rozporządzenie […] nr 1257/1999 […] w związku z rozporządzeniem […] nr 817/2004 [...] sprzeciwia się obowiązywaniu przepisów ustanowionych przez podmiot udzielający wsparcia, zgodnie z którymi w przypadku uniemożliwienia przeprowadzenia kontroli na miejscu (pomiaru obszarów) całość wsparcia wypłaconego już w okresie ważności zobowiązań w kontekście środków rolnośrodowiskowych winna być przez beneficjenta pomocy zwrócona, także gdy takie wsparcie było przyznawane i wypłacane w okresie kilku lat?”.

         W przedmiocie pytania prejudycjalnego

               28

               W swoim pytaniu prejudycjalnym sąd krajowy zasadniczo zmierza do ustalenia, czy rozporządzenie nr 1257/1999 w związku z rozporządzeniem nr 817/2004 sprzeciwia się obowiązywaniu uregulowania krajowego, zgodnie z którym, w przypadku gdy przeprowadzenie kontroli na miejscu obszarów, których kontrola dotyczy, zostało uniemożliwione przez rolnika będącego beneficjentem pomocy, całość wsparcia wypłaconego już temu rolnikowi w ramach środków rolnośrodowiskowych w okresie ważności zobowiązań winna być zwrócona, także gdy takie wsparcie było wypłacane w okresie kilku lat.

               29

               Należy przede wszystkim zaznaczyć, że ani rozporządzenie nr 1257/1999, ani rozporządzenie nr 817/2004 nie ustanawiają wyraźnie przepisu, który sprzeciwia się takiemu uregulowaniu krajowemu.

               30

               W art. 22–24 rozporządzenia nr 1257/1999 określono ogólne przesłanki przyznawania wsparcia na rzecz przewidzianych metod produkcji rolnej, w szczególności w celu zachowania obszarów wiejskich. Z przepisów tych wynika, że cechą charakterystyczną środków rolnośrodowiskowych jest pięcioletnie zobowiązanie do stosowania praktyk rolnych respektujących środowisko, które podejmują zainteresowani rolnicy. Ekwiwalentem zobowiązań rolnośrodowiskowych na okres co najmniej pięciu lat jest wsparcie przyznawane corocznie przez państwa, stosownie do odnotowanego spadku dochodów lub wynikających stąd dodatkowych kosztów (zob. wyrok z dnia 4 czerwca 2009 r. w sprawie C-241/07 JK Otsa Talu, Zb.Orz. s. I-4323, pkt 36).

               31

               Co się tyczy systemu kontroli tego wieloletniego wsparcia owych rolnośrodowiskowych metod produkcji, art. 67 rozporządzenia nr 817/2004 stanowi, że zarówno wstępne wnioski o udział w systemie, jak i kolejne wnioski o płatności powinny być sprawdzane w sposób zapewniający rzeczywistą weryfikację i zgodność z warunkami przyznawania wsparcia. Ponadto art. 69 tego rozporządzenia precyzuje, że wszystkie zobowiązania i obowiązki beneficjenta, które mogą być sprawdzone podczas wizytacji, są przedmiotem kontroli na miejscu.

               32

               W tym art. 69 zaznaczono ponadto, że rzeczone kontrole na miejscu dokonywane są zgodnie z tytułem III rozporządzenia nr 2419/2001. W ramach tego tytułu, o intytulacji „Kontrole”, art. 17 ust. 3 tego rozporządzenia, zastąpiony przez art. 23 ust. 2 rozporządzenia nr 796/2004, którego treść normatywna odpowiada zasadniczo treści wspomnianego art. 17 ust. 3, precyzyjnie określa konsekwencje prawne związane z faktem tworzenia przeszkód dla przeprowadzenia kontroli na miejscu. Przepisy te przewidują zatem wyraźnie, że wnioski o przyznanie pomocy, których kontrola dotyczy, są odrzucane, jeżeli rolnik lub jego przedstawiciel uniemożliwia przeprowadzenie kontroli na miejscu.

               33

               W tym względzie należy zaznaczyć, że o dokonanie wykładni art. 23 ust. 2 rozporządzenia nr 796/2004 zwrócono się do Trybunału w wyroku z dnia 16 czerwca 2001 r. w sprawie C-536/09 Omejc, Zb.Orz. s. I-5367. W pkt 27 tego wyroku Trybunał podkreślił znaczenie kontroli i orzekł, że fakt tworzenia przeszkód dla ich przeprowadzenia może prowadzić wyłącznie do poważnych konsekwencji prawnych, takich jak odrzucenie wniosków o przyznanie pomocy, których kontrola dotyczy.

               34

               Odrzucenie to stanowi konsekwencję prawną polegającą na braku możliwości rzeczywistej weryfikacji zgodności z warunkami przyznawania pomocy, jak wymaga tego art. 67 rozporządzenia nr 817/2004. W odniesieniu do pomocy rolnośrodowiskowej charakteryzującej się wieloletnim zobowiązaniem owe warunki przyznania wsparcia są wymagane nie tylko na rok, w którym przeprowadzono kontrolę na miejscu, lecz również przez cały okres zobowiązania, na jaki przyznano tę pomoc, wobec czego, jak wymaga tego art. 69 tego rozporządzenia, przedmiotem związanych z tą pomocą kontroli na miejscu są wszystkie zobowiązania. Zachowanie rolnika uniemożliwiające przeprowadzenie takich kontroli stoi zatem na przeszkodzie weryfikacji, czy takie warunki były spełnione przez cały okres zobowiązania.

               35

               Z powyższego wynika, że w odniesieniu do środków rolnośrodowiskowych obejmujących kilka lat – jeżeli beneficjent wsparcia rolnośrodowiskowego uniemożliwił przeprowadzenie kontroli na miejscu, efektem czego niemożliwe jest dokonanie weryfikacji, czy warunki przyznania tej pomocy były spełnione przez cały okres zobowiązania – wnioski o przyznanie pomocy rolnośrodowiskowej, których kontrola dotyczy, należy odrzucić, zgodnie z art. 17 ust. 3 rozporządzenia nr 2419/2001 i z art. 23 ust. 2 rozporządzenia nr 796/2004. Wnioski o przyznanie pomocy, których kontrola dotyczy w rozumieniu tych przepisów, obejmują zatem wszystkie wnioski w odniesieniu do tych warunków przyznania wsparcia, które muszą być spełnione w trakcie całego okresu trwania przedsięwzięcia rolnośrodowiskowego, na jaki ten beneficjent się zobowiązał, i których dotyczy kontrola na miejscu.

               36

               Jak zatem wynika z art. 71 ust. 2 rozporządzenia nr 817/2004, wspomniany beneficjent jest zobowiązany do zwrotu całości już wypłaconego wsparcia rolnośrodowiskowego związanego z odrzuconymi wnioskami.

               37

               Ponadto należy sprecyzować, że gdy prawodawca Unii ustanawia warunki przyznania pomocy, wykluczenie spowodowane niespełnieniem jednej z tych przesłanek nie stanowi sankcji, lecz jest zwykłą konsekwencją nieprzestrzegania wymogów przewidzianych prawem (zob. podobnie wyroki: z dnia 11 listopada 2004 r. w sprawie C-171/03 Toeters i Verberk, Zb.Orz. s. I-10945, pkt 47; a także z dnia 24 maja 2007 r. w sprawie C-45/05 Maatschap Schonewille-Prins, Zb.Orz. s. I-3997, pkt 47). Odrzucenie wniosku o przyznanie pomocy z powodu niemożliwości dokonania weryfikacji warunków przyznania pomocy w następstwie zachowania rolnika, które było przeszkodą w przeprowadzeniu kontroli na miejscu, nie może być uznane za sankcję, a wskutek tego nie może podlegać stosowaniu art. 73 rozporządzenia nr 817/2004.

               38

               W świetle ogółu powyższych rozważań na przedstawione pytanie należy odpowiedzieć, że rozporządzenie nr 1257/1999 w związku z rozporządzeniem nr 817/2004 nie sprzeciwia się obowiązywaniu uregulowania krajowego, zgodnie z którym, w przypadku gdy przeprowadzenie kontroli na miejscu danych obszarów zostało uniemożliwione przez rolnika będącego beneficjentem pomocy, całość wsparcia wypłaconego już temu rolnikowi w ramach środków rolnośrodowiskowych w okresie ważności zobowiązań winna być zwrócona, także gdy takie wsparcie było wypłacane w okresie kilku lat.

         W przedmiocie kosztów

               39

               Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed tym sądem, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż poniesione przez strony postępowania przed sądem krajowym, nie podlegają zwrotowi.

               Z powyższych względów Trybunał (siódma izba) orzeka, co następuje:

                     Rozporządzenie Rady (WE) nr 1257/1999 z dnia 17 maja 1999 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) oraz zmieniające i uchylające niektóre rozporządzenia w związku z rozporządzeniem Komisji (WE) nr 817/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. ustanawiającym szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia nr 1257/1999 nie sprzeciwia się obowiązywaniu uregulowania krajowego, zgodnie z którym, w przypadku gdy przeprowadzenie kontroli na miejscu danych obszarów zostało uniemożliwione przez rolnika będącego beneficjentem pomocy, całość wsparcia wypłaconego już temu rolnikowi w ramach środków rolnośrodowiskowych w okresie ważności zobowiązań winna być zwrócona, także gdy takie wsparcie było wypłacane w okresie kilku lat.

                     Podpisy

            (
            *1
         )	Język postępowania: niemiecki.


Wyrok Trybunału z dnia 14 grudnia 2000 r. # Emsland-Stärke GmbH przeciwko Hauptzollamt Hamburg-Jonas. # Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Bundesfinanzhof - Niemcy. # Rolnictwo - Refundacje wywozowe. # Sprawa C-110/99.


Wyrok Trybunału (piąta izba) z dnia 27 lutego 1997 r. # Antonius van den Boogaard przeciwko Paula Laumen. # Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Arrondissementsrechtbank Amsterdam - Niderlandy. # Konwencja brukselska. # Sprawa C-220/95.


Wyrok Trybunału (szósta izba) z dnia 18 czerwca 2002 r. # Królestwo Hiszpanii przeciwko Komisji Wspólnot Europejskich. # Pomoc państwa. # Sprawa C-398/00.


Wyrok Trybunału (trzecia izba) z dnia 11 lipca 2013 r.#Team Relocations NV i in. przeciwko Komisji Europejskiej.#Odwołanie – Konkurencja – Porozumienia, decyzje i uzgodnione praktyki – Artykuł 81 WE i art. 53 porozumienia EOG – Rynek usług w zakresie przeprowadzek międzynarodowych w Belgii – Pośrednie i bezpośrednie ustalanie cen, podział rynku oraz manipulowanie postępowaniami przetargowymi – Jednolite i ciągłe naruszenie – Możliwość przypisania – Wytyczne w sprawie metody ustalania grzywien (2006) – Wartość sprzedaży – Pojęcie – Część – Dodatkowa kwota grzywny – Okoliczności łagodzące – Obowiązek uzasadnienia – Możliwość przypisania zachowania noszącego znamiona naruszenia spółce dominującej – Rozporządzenie (WE) nr 1/2003 – Artykuł 23 ust. 2 – Górna granica wynosząca 10% obrotu – Proporcjonalność.#Sprawa C-444/11 P.


title: Wyrok Trybunału (trzecia izba) z dnia 30 maja 2013 r.#Worten – Equipamentos para o Lar SA przeciwko Autoridade para as Condições de Trabalho (ACT).#Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Tribunal do Trabalho de Viseu.#Przetwarzanie danych osobowych – Dyrektywa 95/46/WE – Artykuł 2 – Pojęcie „danych osobowych” – Artykuły 6 i 7 – Zasady dotyczące charakteru danych i legalności przetwarzania danych – Artykuł 17 – Bezpieczeństwo przetwarzania danych – Czas pracy pracowników – Ewidencja czasu pracy – Dostęp organu krajowego właściwego w sprawach nadzoru nad warunkami pracy – Spoczywający na pracodawcy obowiązek udostępnienia ewidencji czasu pracy w sposób umożliwiający natychmiastowy wgląd do tej ewidencji.#Sprawa C-342/12.

text:
         WYROK TRYBUNAŁU (trzecia izba)
      z dnia 30 maja 2013 r. (
            *1
         )
      „Przetwarzanie danych osobowych — Dyrektywa 95/46/WE — Artykuł 2 — Pojęcie danych osobowych — Artykuły 6 i 7 — Zasady dotyczące charakteru danych i legalności przetwarzania danych — Artykuł 17 — Bezpieczeństwo przetwarzania danych — Czas pracy pracowników — Ewidencja czasu pracy — Dostęp organu krajowego właściwego w sprawach nadzoru nad warunkami pracy — Spoczywający na pracodawcy obowiązek udostępnienia ewidencji czasu pracy w sposób umożliwiający natychmiastowy wgląd do tej ewidencji”
      W sprawie C-342/12
      mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez tribunal do trabalho de Viseu (Portugalia) postanowieniem z dnia 13 lipca 2012 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 18 lipca 2012 r., w postępowaniu:

         Worten – Equipamentos para o Lar SA

      przeciwko

         Autoridade para as Condições de Trabalho (ACT),

      TRYBUNAŁ (trzecia izba),
      w składzie: M. Ilešič, prezes izby, E. Jarašiūnas, A. Ó Caoimh (sprawozdawca), C. Toader i C.G. Fernlund, sędziowie,
      rzecznik generalny: J. Kokott,
      sekretarz: A. Calot Escobar,
      uwzględniając pisemny etap postępowania,
      rozważywszy uwagi przedstawione:

               —

               w imieniu Worten – Equipamentos para o Lar SA przez D. Abrunhosę e Sousę oraz J. Cruza Ribeira, advogados,

               —

               w imieniu rządu portugalskiego przez L. Ineza Fernandesa oraz C. Vieirę Guerrę, działających w charakterze pełnomocników,

               —

               w imieniu rządu czeskiego przez M. Smolka, działającego w charakterze pełnomocnika,

               —

               w imieniu rządu włoskiego przez G. Palmieri, działającą w charakterze pełnomocnika, wspieraną przez M. Russo, avvocato dello Stato,

               —

               w imieniu rządu węgierskiego przez M. Fehéra oraz przez K. Szíjjártó i Á. Szilágyi, działających w charakterze pełnomocników,

               —

               w imieniu Komisji Europejskiej przez P. Costę de Oliveirę oraz B. Martenczuka, działających w charakterze pełnomocników,

         podjąwszy, po wysłuchaniu rzecznika generalnego, decyzję o rozstrzygnięciu sprawy bez opinii,
      wydaje następujący

         Wyrok

               1

               Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 2 i art. 17 ust. 1 dyrektywy 95/46/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 24 października 1995 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w zakresie przetwarzania danych osobowych i swobodnego przepływu tych danych (Dz.U. L 281, s. 31).

               2

               Wniosek ten został przedstawiony w ramach sporu między Worten – Equipamentos para o Lar SA (zwaną dalej „Wortenem”), spółką z siedzibą w Viseu (Portugalia) a Autoridade para as Condições de Trabalho (organem nadzorującym warunki pracy, zwanym dalej „ACT”) w przedmiocie żądanego przez ten organ dostępu do ewidencji czasu pracy tej spółki.

         Ramy prawne

         Prawo Unii

      Dyrektywa 95/46

               3

               Zgodnie z art. 2 dyrektywy 95/46, zatytułowanym „Definicje”:
               „Do celów niniejszej dyrektywy:

                        a)

                        »dane osobowe« oznaczają wszelkie informacje dotyczące zidentyfikowanej lub możliwej do zidentyfikowania osoby fizycznej (»osoby, której dotyczą dane«), przy czym osoba możliwa do zidentyfikowania to taka osoba, która może zostać zidentyfikowana bezpośrednio lub pośrednio, w szczególności na podstawie numeru identyfikacyjnego lub co najmniej jednej cechy szczególnej związanej z jej tożsamością fizyczną, fizjologiczną, psychiczną, ekonomiczną, kulturową czy społeczną;

                        b)

                        »przetwarzanie danych osobowych« (przetwarzanie) oznacza każdą operację lub zestaw operacji dokonywanych na danych osobowych w sposób zautomatyzowany lub inny, takich jak gromadzenie, rejestracja, porządkowanie, przechowywanie, adaptacja lub modyfikacja, odzyskiwanie, konsultowanie, wykorzystywanie, ujawnianie poprzez przekazanie, rozpowszechnianie lub udostępnianie w inny sposób, układanie lub kompilowanie, blokowanie, usuwanie lub niszczenie;

                  [...]”.

               4

               Artykuł 3 tej dyrektywy, zatytułowany „Zakres obowiązywania”, sformułowany jest w sposób następujący:
               „1.   Niniejsza dyrektywa stosuje się do przetwarzania danych osobowych w całości lub w części w sposób zautomatyzowany oraz innego przetwarzania danych osobowych, stanowiących część zbioru danych lub mających stanowić część zbioru danych.
               2.   Niniejsza dyrektywa nie ma zastosowania do przetwarzania danych osobowych:

                        —

                        w ramach działalności wykraczającej poza zakres prawa Wspólnoty, jak np. dane, o których stanowi tytuł V i VI Traktatu o Unii Europejskiej, a w żadnym razie do działalności na rzecz bezpieczeństwa publicznego, obronności, bezpieczeństwa państwa (łącznie z dobrą kondycją gospodarczą państwa, gdy działalność ta dotyczy spraw związanych z bezpieczeństwem państwa) oraz działalności państwa w obszarach prawa karnego,

                        —

                        przez osobę fizyczną w trakcie czynności o czysto osobistym lub domowym charakterze”.

               5

               Artykuł 6 rzeczonej dyrektywy mówi o zasadach dotyczących jakości danych i stanowi:
               „1.   Państwa członkowskie zapewniają, aby dane osobowe były:
               [...]

                        b)

                        gromadzone do określonych, jednoznacznych i legalnych celów oraz nie były poddawane dalszemu przetwarzaniu w sposób niezgodny z tym celem. Dalsze przetwarzanie danych w celach historycznych, statystycznych lub naukowych nie jest uważane za niezgodne z przepisami pod warunkiem ustanowienia przez państwa członkowskie odpowiednich środków zabezpieczających;

                        c)

                        prawidłowe, stosowne oraz nienadmierne ilościowo w stosunku do celów, dla których zostały zgromadzone i/lub dalej przetworzone;

                  [...]
               2.   Na administratorze danych spoczywa obowiązek zapewnienia przestrzegania przepisów ust. 1”.

               6

               Artykuł 7 tej dyrektywy, obejmujący zasady dotyczące legalności przetwarzania danych, stanowi:
               „Państwa członkowskie zapewniają, że dane osobowe mogą być przetwarzane tylko wówczas, gdy:
               [...]

                        c)

                        przetwarzanie danych jest konieczne dla wykonania zobowiązania prawnego, któremu administrator danych podlega;
                        lub

                  [...]

                        e)

                        przetwarzanie danych jest konieczne dla realizacji zadania wykonywanego w interesie publicznym lub dla wykonywania władzy publicznej przekazanej administratorowi danych lub osobie trzeciej, przed którą ujawnia się dane,

                  [...]”.

               7

               Artykuł 17 dyrektywy 95/46, zatytułowany „Bezpieczeństwo przetwarzania danych”, ma następujące brzmienie:
               „1.   Państwa członkowskie zapewniają, aby administrator danych wprowadził odpowiednie środki techniczne i organizacyjne w celu ochrony danych osobowych przed przypadkowym lub nielegalnym zniszczeniem lub przypadkową utratą, zmianą, niedozwolonym ujawnieniem lub dostępem, szczególnie wówczas gdy przetwarzanie danych obejmuje transmisję danych w sieci, jak również przed wszelkimi innymi nielegalnymi formami przetwarzania.
               Uwzględniając stan wiedzy w tej dziedzinie oraz koszt realizacji, przyjęte zostaną takie środki, które zapewnią poziom bezpieczeństwa odpowiedni do zagrożeń wynikających z przetwarzania danych oraz charakteru danych objętych ochroną.
               [...]”.

         Dyrektywa 2003/88/WE

               8

               Artykuł 1 dyrektywy 2003/88/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 4 listopada 2003 r. dotyczącej niektórych aspektów organizacji czasu pracy (Dz.U. L 299, s. 9), zatytułowany „Cel i zakres”, stanowi:
               „1.   Niniejsza dyrektywa ustala minimalne wymagania w zakresie bezpieczeństwa i ochrony zdrowia w odniesieniu do organizacji czasu pracy.
               2.   Niniejszą dyrektywę stosuje się do:

                        a)

                        minimalnych okresów dobowego odpoczynku, odpoczynku tygodniowego oraz corocznego urlopu wypoczynkowego, przerw oraz maksymalnego tygodniowego wymiaru czasu pracy [...].

                  [...]”.

               9

               Artykuł 6 tej dyrektywy, noszący tytuł „Maksymalny tygodniowy wymiar czasu pracy”, przewiduje:
               „Państwa członkowskie przyjmują niezbędne środki w celu zapewnienia, że zgodnie z potrzebą zapewnienia ochrony bezpieczeństwa i zdrowia pracowników:
               [...]

                        b)

                        przeciętny wymiar czasu pracy w okresie siedmiodniowym, łącznie z pracą w godzinach nadliczbowych, nie przekracza 48 godzin”.

               10

               Zgodnie z art. 22 ust. 1 akapit pierwszy rzeczonej dyrektywy:
               „Państwo członkowskie ma prawo wyboru niestosowania art. 6, przy poszanowaniu zasad ogólnych ochrony bezpieczeństwa i zdrowia pracowników […] [pod warunkiem zapewnienia w drodze przyjęcia niezbędnych w tym celu środków, że]:

                        a)

                        żaden pracodawca nie wymaga od pracownika pracy w wymiarze przekraczającym 48 godzin w okresie siedmiodniowym [...], chyba że wcześniej otrzymał on umowę pracownika o wykonywaniu takiej pracy;

                  [...]

                        c)

                        pracodawca przechowuje uaktualnioną dokumentację o wszystkich pracownikach, którzy wykonują taką pracę;

                        d)

                        dokumentacja jest do dyspozycji właściwych władz, które mogą, z powodów związanych z bezpieczeństwem i/lub zdrowiem pracowników, zakazać albo ograniczyć możliwość wydłużenia maksymalnego tygodniowego wymiaru czasu pracy;

                  [...]”.

         Uregulowania portugalskie

               11

               Artykuł 202 codigo do trabalho (kodeksu pracy), zatwierdzonego ustawą nr 7/2009 z dnia 12 lutego 2009 r., zatytułowany „Rejestr czasu pracy”, stanowi:

                        „1.

                        Pracodawca powinien prowadzić ewidencję czasu pracy, w tym pracowników, którzy nie są objęci harmonogramem pracy, w dostępnym lokalu i sposób, który umożliwiałby wgląd do niej w sposób natychmiastowy.

                        2.

                        Ewidencja powinna zawierać wskazanie godzin rozpoczęcia i zakończenia pracy, jak również okresy przerw i spoczynku, które nie są wliczane do czasu pracy, tak aby umożliwić obliczenie liczby godzin pracy świadczonej przez pracownika dziennie lub tygodniowo [...]

                  [...]

                        5.

                        Naruszenie przepisów niniejszego artykułu stanowi poważne wykroczenie”.

               12

               Ustawa nr 107/2009 z dnia 14 września 2009 r. zawiera m.in. następujący przepis:
               „Artykuł 10 –
               procedury kontrolne
               1.   Inspektor pracy przy wykonywaniu swych zadań, z zastrzeżeniem przepisów szczególnych, przeprowadza następujące czynności:

                        a)

                        żąda okazania – ze skutkiem natychmiastowym lub w celu późniejszego przedłożenia zdecentralizowanym służbom inspekcji pracy przy ministerstwie pracy, przeprowadza analizę i sporządza odpisy dokumentów i innych ewidencji przydatnych dla określenia stosunków i warunków pracy;

                  [...]
               2.   Inspektor zabezpieczenia społecznego, przy wykonywaniu swych zadań, z zastrzeżeniem przepisów szczególnych, przeprowadza następujące czynności:

                        a)

                        żąda okazania i sporządza odpisy, ze skutkiem natychmiastowym, w celu analizowania, przeglądania i dołączania do protokołów: ksiąg, dokumentów, ewidencji, archiwów i innych mających znaczenie elementów należących do kontrolowanych podmiotów, które są przydatne dla zweryfikowania okoliczności będących przedmiotem kontroli;

                  [...]”.

         Postępowanie przed sądem krajowym i pytania prejudycjalne

               13

               W dniu 9 marca 2010 r. ACT przeprowadził kontrolę zakładu Wortenu położonego w Viseu, w wyniku której sporządził protokół stwierdzający, że:

                        —

                        spółka zatrudniała w tym zakładzie czterech pracowników w systemie zmianowym;

                        —

                        ewidencja czasu pracy, w której powinny być rejestrowane dzienne okresy czasu pracy, dzienne i tygodniowe przerwy w pracy, jak również obliczenie dziennego i tygodniowego czasu pracy pracowników, nie była dostępna do natychmiastowego wglądu;

                        —

                        pracownicy rejestrowali ich czas pracy poprzez przesunięcie karty magnetycznej przez czytnik znajdujący się w pomieszczeniach sklepu położonego obok tego zakładu;

                        —

                        wgląd do tej ewidencji nie tylko nie był dostępny dla żadnego pracownika w zakładzie, w którym świadczył pracę, ale ponadto był zastrzeżony dla osoby, która miała do niego dostęp informatyczny, to jest dla regionalnego zarządcy Wortenu, który był nieobecny w zakładzie, a informacje figurujące w ewidencji mogła w takiej sytuacji przedstawić wyłącznie centralna komórka Wortenu ds. zasobów ludzkich.

               14

               W dniu 15 marca 2010 r. na wezwanie do udzielenia informacji ewidencja czasu pracy zawierająca elementy prawnie wymagalne została przekazana do ACT.

               15

               W decyzji z dnia 14 marca 2012 r. ACT uznał, że Worten dopuścił się poważnego wykroczenia z zakresu prawa pracy, gdyż naruszył przepisy dotyczące ewidencji czasu pracy zawarte w art. 202 ust. 1 kodeksu pracy poprzez brak umożliwienia ACT natychmiastowego wglądu – na terenie zakładu, którego kontrola dotyczyła – do ewidencji czasu pracy pracowników przydzielonych do tego zakładu. Powaga wykroczenia wiązała się z faktem, że ewidencja czasu pracy pozwala na bezpośrednie i szybkie ustalenie, czy działalność zakładu jest prowadzona zgodnie z z przepisami regulującymi czas pracy. W konsekwencji ACT nałożył na Worten grzywnę w wysokości 2000 EUR.

               16

               Worten wniósł skargę o stwierdzenie nieważności tej decyzji do tribunal do trabalho de Viseu (sądu pracy w Viseu).

               17

               W tych okolicznościach tribunal do trabalho de Viseu postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:

                        „1)

                        Czy art. 2 dyrektywy 95/46 [...] powinien być interpretowany w ten sposób, że [ewidencja] czasu pracy, to znaczy rejestr wskazujący w odniesieniu do każdego pracownika godziny rozpoczęcia i zakończenia pracy, jak również przerwy lub okresy spoczynku, które nie są wliczane do czasu pracy, jest objęty pojęciem danych osobowych?

                        2)

                        W przypadku odpowiedzi twierdzącej, czy państwo portugalskie jest zobowiązane na podstawie art. 17 ust. 1 dyrektywy 95/46 do ustanowienia środków technicznych i organizacyjnych w celu ochrony danych osobowych przed przypadkowym lub nielegalnym zniszczeniem lub przypadkową utratą, zmianą, niedozwolonym ujawnieniem lub dostępem, szczególnie wówczas, gdy przetwarzanie danych obejmuje transmisję danych w sieci?

                        3)

                        Ponownie, w przypadku odpowiedzi twierdzącej na poprzedzające pytanie, czy wówczas gdy państwo członkowskie nie przyjmie żadnego środka w celu wykonania art. 17 ust. 1 dyrektywy 95/46 i jeżeli pracodawca odpowiedzialny za przetwarzanie tych danych przyjmie system ograniczonego dostępu do tych danych, który nie pozwala na automatyczny dostęp do tych danych dla organu krajowego uprawnionego do kontroli warunków pracy, zasada pierwszeństwa prawa Unii Europejskiej powinna być interpretowana w ten sposób, że państwo członkowskie nie może ukarać owego pracodawcy za takie zachowanie?”.

         W przedmiocie pytań prejudycjalnych

         W przedmiocie pytania pierwszego

               18

               Poprzez pytanie pierwsze sąd odsyłający zmierza do ustalenia, czy art. 2 lit. a) dyrektywy 95/46 należy interpretować w ten sposób, że ewidencja czasu pracy, taka jak ta, której dotyczy postępowanie główne, zawierająca w odniesieniu do każdego pracownika wskazanie godzin rozpoczęcia i zakończenia pracy, jak również odnośnych przerw lub odpoczynków, wchodzi w zakres pojęcia „danych osobowych” w rozumieniu tego przepisu.

               19

               W tej kwestii wystarczy stwierdzić, że – jak podnieśli wszyscy zainteresowani, którzy złożyli uwagi na piśmie – dane zawarte w ewidencji czasu pracy, takiej jak ta, której dotyczy postępowanie główne, obejmujące, w odniesieniu do każdego pracownika, dzienne okresy pracy i okresy odpoczynku, są danymi osobowymi w rozumieniu art. 2 lit. a) dyrektywy 95/46, ponieważ mamy tutaj do czynienia z „informacjami dotyczącymi zidentyfikowanej lub możliwej do zidentyfikowania osoby fizycznej” (zob. podobnie wyroki: z dnia 20 maja 2003 r. w sprawach połączonych C-465/00, C-138/01 i C-139/01 Österreichischer Rundfunk i in., Rec. s. I-4989, pkt 64; z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie C-524/06 Huber, Zb.Orz. s. I-9705, pkt 43; a także z dnia 7 maja 2009 r. w sprawie C-553/07 Rijkeboer, Zb.Orz. s. I-3889, pkt 42).

               20

               Gromadzenie, rejestracja, porządkowanie, przechowywanie, konsultowanie, wykorzystywanie takich danych przez pracodawcę lub ich przekazywanie przez niego organom krajowym właściwym w sprawach nadzoru nad warunkami pracy jest zatem „przetwarzaniem danych osobowych” w rozumieniu art. 2 lit. b) dyrektywy 95/46 (zob. podobnie w szczególności ww. wyroki: w sprawach połączonych Österreichischer Rundfunk, pkt 64; w sprawie Huber, pkt 43).

               21

               Ponadto należy wskazać, że skoro poza sporem jest, iż w sprawie głównej przetwarzanie danych osobowych jest zautomatyzowane i nie ma zastosowania żaden z wyjątków z art. 3 ust. 2 dyrektywy 95/46, przetwarzanie to wchodzi w zakres zastosowania rzeczonej dyrektywy.

               22

               Na pytanie pierwsze należy zatem udzielić następującej odpowiedzi: art. 2 lit. a) dyrektywy 95/46 należy interpretować w ten sposób, że ewidencja czasu pracy, taka jak ta, której dotyczy postępowanie główne, zawierająca w odniesieniu do każdego pracownika wskazanie godzin rozpoczęcia i zakończenia pracy, jak również odnośnych przerw lub odpoczynków, wchodzi w zakres pojęcia „danych osobowych” w rozumieniu tego przepisu.

         W przedmiocie pytań drugiego i trzeciego

               23

               Poprzez pytania drugie i trzecie, które należy zbadać łącznie, sąd odsyłający zmierza zasadniczo do ustalenia, czy art. 17 ust. 1 dyrektywy 95/46 należy interpretować w ten sposób, że każde państwo członkowskie jest zobowiązane do ustanowienia środków technicznych i organizacyjnych właściwych w celu ochrony danych osobowych przed przypadkowym lub nielegalnym zniszczeniem, przypadkową utratą, zmianą, niedozwolonym ujawnieniem lub dostępem, a jeżeli tak, to czy państwo członkowskie, które nie ustanowiło takich środków, może ukarać pracodawcę, który – będąc odpowiedzialnym za przetwarzanie tych danych – przyjął system ograniczonego dostępu do tych danych, niepozwalający krajowemu organowi właściwemu w sprawach nadzoru nad warunkami pracy na natychmiastowy dostęp do tych danych.

               24

               Należy przypomnieć, że zgodnie z art. 17 ust. 1 dyrektywy 95/46, dotyczącym bezpieczeństwa przetwarzania danych, państwa członkowskie powinny zapewnić, by administrator danych wprowadził odpowiednie środki techniczne i organizacyjne, które – z uwzględnieniem stanu wiedzy w tej dziedzinie oraz kosztu realizacji – zapewnią poziom bezpieczeństwa odpowiedni do zagrożeń wynikających z przetwarzania danych oraz charakteru danych objętych ochroną (zob. podobnie ww. wyrok w sprawie Rijkeboer, pkt 62).

               25

               Wynika stąd, że wbrew temu, co wynikałoby z założenia, na którym opierają się pytania drugie i trzecie, rzeczony art. 17 ust. 1 nie nakłada na państwa członkowskie – chyba że mają one status administratora danych – obowiązku wprowadzania takich środków technicznych i organizacyjnych, który to obowiązek ciąży wyłącznie na administratorze danych, czyli w niniejszej sprawie na pracodawcy. Przepis ten nakłada natomiast na państwa członkowskie obowiązek wprowadzenia do ich prawa krajowego uregulowań ustanawiających taki obowiązek.

               26

               Ponadto z postanowienia odsyłającego w żaden sposób nie wynika, by dane, których dotyczy postępowanie główne, uległy przypadkowemu lub nielegalnemu zniszczeniu, przypadkowej utracie, zostały w sposób niedozwolony zmienione, ujawnione lub udostępnione, czy też w jakkolwiek inny sposób zostały nielegalnie przetworzone w rozumieniu art. 17 ust. 1 dyrektywy 95/46. Przeciwnie, z informacji znajdujących się w udostępnionych Trybunałowi aktach sprawy wynika w sposób bezsporny, że w tej sprawie dostęp do przedmiotowych danych ze strony krajowych organów właściwych w sprawach nadzoru nad warunkami pracy jest dozwolony prawem krajowym.

               27

               W swoich uwagach na piśmie Worten podniósł jednak, że obowiązek udostępnienia ewidencji czasu pracy w celu umożliwienia natychmiastowego do niej wglądu, przewidzianego w art. 202 ust. 1 kodeksu pracy, jest w praktyce niezgodny z obowiązkiem wprowadzenia właściwego systemu ochrony danych osobowych zawartych w tym rejestrze. Taki obowiązek sprowadza się bowiem jego zdaniem do pozwolenia na to, by każdy pracownik zainteresowanego przedsiębiorstwa korzystał z dostępu do takich danych, wbrew ustanowionemu w art. 17 ust. 1 dyrektywy 95/46 obowiązkowi zapewnienia bezpieczeństwa danych. Taki uogólniony dostęp pozbawiłby więc ten przepis wszelkiego effet utile.

               28

               Taka argumentacja nie przekonuje. Wbrew bowiem temu, co wynikałoby z założenia, na którym jest oparta, ciążący na pracodawcy jako administratorze danych osobowych obowiązek natychmiastowego udzielenia dostępu krajowemu organowi właściwemu w sprawach nadzoru nad warunkami pracy w żaden sposób nie oznacza, że wyłącznie z tego powodu dane osobowe zawarte w ewidencji czasu pracy powinny koniecznie stać się dostępne dla osób do tego nieupoważnionych. Jak słusznie podkreślił rząd portugalski, obowiązkiem każdego administratora danych osobowych jest, na podstawie art. 17 ust. 1 dyrektywy 95/46, wprowadzenie środków technicznych i organizacyjnych odpowiednich dla uzyskania pewności, że jedynie osoby należycie upoważnione do dostępu do odnośnych danych osobowych będą miały prawo ustosunkować się do wniosku o udzielenie dostępu pochodzącego od osoby trzeciej.

               29

               W tych okolicznościach nie wydaje się, by wykładnia art. 17 ust. 1 dyrektywy 95/46 miała znaczenie dla rozstrzygnięcia sporu w postępowaniu głównym.

               30

               Jednak w ramach ustanowionej w art. 267 TFUE procedury współpracy między sądami krajowymi a Trybunałem, do tego ostatniego należy udzielenie sądowi krajowemu użytecznej odpowiedzi, która umożliwi mu rozstrzygnięcie zawisłego przed nim sporu. W tym aspekcie do Trybunału należy – gdy zajdzie taka potrzeba – przeformułowanie przedstawionych mu pytań. Zadaniem Trybunału jest bowiem dokonanie wykładni wszelkich przepisów prawa Unii, których potrzebują sądy krajowe w celu rozstrzygnięcia zawisłych przed nimi sporów, nawet jeżeli przepisy te nie są wyraźnie wskazane w pytaniach skierowanych do niego przez te sądy (zob. w szczególności wyroki: z dnia 8 marca 2007 r. w sprawie C-45/06 Campina, Zb.Orz. s. I-2089, pkt 30, 31; z dnia 14 października 2010 r. w sprawie C-243/09 Fuß, Zb.Orz. s. I-9849, pkt 39).

               31

               W konsekwencji, nawet jeśli formalnie sąd odsyłający ograniczył swoje pytanie do wykładni jedynie art. 17 ust. 1 dyrektywy 95/46, to okoliczność ta nie stoi na przeszkodzie, by Trybunał udzielił mu wykładni prawa Unii we wszystkich aspektach, które mogą być użyteczne dla rozstrzygnięcia zawisłej przed nim sprawy, bez względu na to, czy sąd ten odniósł się do nich w treści swego pytania, czy też nie. W tym względzie do Trybunału należy wyprowadzenie z całości informacji przedstawionych przez sąd krajowy, a w szczególności z uzasadnienia postanowienia odsyłającego, elementów prawa wspólnotowego, które wymagają wykładni w świetle przedmiotu sporu (zob. ww. wyrok w sprawie Fuß, pkt 40).

               32

               W niniejszej sprawie z akt udostępnionych Trybunałowi wynika, że sąd odsyłający zmierza zasadniczo do ustalenia, czy przepisy dyrektywy 95/46 należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie uregulowaniu krajowemu, takiemu jak to, którego dotyczy postępowanie główne, które nakłada na pracodawcę obowiązek udostępnienia krajowemu organowi właściwemu w sprawach nadzoru nad warunkami pracy ewidencji czasu pracy w sposób umożliwiający natychmiastowy wgląd do tej ewidencji. Jak wynika z pkt 15 niniejszego wyroku to bowiem naruszenie tego obowiązku, wprowadzonego w art. 202 ust. 1 kodeksu pracy, stało się powodem nałożenia na Worten kary pieniężnej.

               33

               W tej kwestii należy przypomnieć, że zgodnie z przepisami rozdziału II dyrektywy 95/46, zatytułowanego „Ogólne zasady legalności przetwarzania danych osobowych”, z zastrzeżeniem dozwolonych na mocy jej art. 13 odstępstw, każda operacja przetwarzania danych osobowych musi być zgodna z jednej strony z wyrażonymi w art. 6 tej dyrektywy zasadami odnoszącymi się do charakteru danych, a z drugiej strony – z jednym z kryteriów legalności przetwarzania danych, wymienionych w art. 7 tej dyrektywy (ww. wyroki: w sprawach połączonych Österreichischer Rundfunk i in., pkt 65; w sprawie Huber, pkt 48; a także wyrok z dnia 24 listopada 2011 r. w sprawach połączonych C-468/10 i C-469/10 ASNEF i FECEMD, Zb.Orz. s. I-12181, pkt 26).

               34

               W szczególności, zgodnie z art. 6 ust. 1 lit. b) i c) dyrektywy 95/46, dane powinny być „gromadzone do określonych, jednoznacznych i legalnych celów” oraz „prawidłowe, stosowne oraz nienadmierne ilościowo” w stosunku do tych celów. Ponadto zgodnie z art. 7 lit. c) i e) rzeczonej dyrektywy przetwarzanie danych osobowych jest legalne, jeżeli „jest konieczne dla wykonania zobowiązania prawnego, któremu administrator danych podlega”, lub jeżeli „jest konieczne dla realizacji zadania wykonywanego w interesie publicznym lub dla wykonywania władzy publicznej przekazanej administratorowi danych lub osobie trzeciej, przed którą ujawnia się dane” (ww. wyrok w sprawach połączonych Österreichischer Rundfunk i in., pkt 66).

               35

               Wydaje się, że taka jest sytuacja w sprawie głównej, gdyż okazuje się – co sąd odsyłający powinien sprawdzić – że z jednej strony dane osobowe zawarte w ewidencji czasu pracy są gromadzone w celu zapewnienia przestrzegania przepisów dotyczących warunków pracy, a z drugiej strony, że przetwarzanie tych danych osobowych jest konieczne dla zapewnienia przestrzegania obowiązku ustawowego, któremu podlega pracodawca, jak również dla wykonywania zadań kontrolnych powierzonych krajowemu organowi właściwemu w sprawach nadzoru nad warunkami pracy.

               36

               Jeżeli chodzi o szczegółowe zasady organizacji dostępu tego organu do danych osobowych dla potrzeb wykonywania jego zadań z zakresu nadzoru nad warunkami pracy, to jedynie przyznanie dostępu organom właściwym w tej dziedzinie może zostać uznane za konieczne w rozumieniu art. 7 lit. e) dyrektywy 95/46 (zob. podobnie ww. wyrok w sprawie Huber, pkt 61).

               37

               Co się tyczy ciążącego na pracodawcy obowiązku udzielenia temu krajowemu organowi natychmiastowego dostępu do ewidencji czasu pracy, to z orzecznictwa Trybunału wynika, że taki obowiązek może okazać się konieczny w rozumieniu tego przepisu, jeżeli przyczynia się do skuteczniejszego stosowania przepisów z zakresu warunków pracy (zob. analogicznie ww. wyrok w sprawie Huber, pkt 62).

               38

               W tej kwestii należy przypomnieć, że dyrektywa 2003/88 ma na celu ustanowienie minimalnych wymogów mających poprawić warunki życia i pracy pracowników poprzez zbliżanie przepisów krajowych dotyczących w szczególności czasu pracy pracowników, umożliwiając im korzystanie z odpowiednich minimalnych okresów odpoczynku, w szczególności dobowego i tygodniowego, jak również odpowiednich przerw w pracy oraz wprowadzając maksymalne limity średniego tygodniowego wymiaru czasu pracy (zob. w szczególności podobnie wyrok z dnia 5 października 2004 r. w sprawach połączonych od C-397/01 do C-403/01 Pfeiffer i in., Zb.Orz. s. I-8835, pkt 76; z dnia 25 listopada 2010 r. w sprawie C-429/09 Fuß, Zb.Orz. s. I-12167, pkt 43).

               39

               Widziany z tej perspektywy art. 6 lit. b) dyrektywy 2003/88 zobowiązuje państwa członkowskie do przyjęcia „niezbędnych środków” w celu zapewnienia, że – zgodnie z potrzebą zapewnienia ochrony bezpieczeństwa i zdrowia pracowników – przeciętny wymiar czasu pracy w okresie siedmiodniowym, łącznie z pracą w godzinach nadliczbowych, nie przekraczał 48 godzin (zob. podobnie ww. wyrok w sprawach połączonych Pfeiffer i in., pkt 100; a także ww. wyrok z dnia 14 października 2010 r. w sprawie Fuß, pkt 33).

               40

               Ponadto art. 22 ust. 1 akapit pierwszy dyrektywy 2003/88 przewiduje, że państwa członkowskie mogą nie stosować art. 6 tej dyrektywy, między innymi pod warunkiem zapewnienia – w drodze przyjęcia niezbędnych w tym celu środków – że pracodawca będzie przechowywał uaktualnioną dokumentację o wszystkich zainteresowanych pracownikach [art. 22 ust. 1 akapit pierwszy lit. c) rzeczonej dyrektywy] oraz że dokumentacja ta będzie do dyspozycji właściwych władz, które mogą, z powodów związanych z bezpieczeństwem lub zdrowiem pracowników, zakazać albo ograniczyć możliwość wydłużenia maksymalnego tygodniowego wymiaru czasu pracy [art. 22 ust. 1 akapit pierwszy lit. d) rzeczonej dyrektywy].

               41

               Zdaniem Komisji, nawet jeżeli dyrektywa 2003/88 nie nakłada wyraźnie na państwa członkowskie obowiązku wprowadzenia przepisów takich jak te, których dotyczy postępowanie główne, to jednak kontrola przestrzegania obowiązków nałożonych tą dyrektywą może obejmować, jako „środki konieczne” do kontroli realizacji jej celów, wprowadzenie środków nadzoru. I tak obowiązek umożliwienia przez pracodawcę natychmiastowego wglądu do ewidencji czasu pracy może wyeliminować wszelką możliwość zmiany danych w okresie między kontrolą na miejscu przeprowadzaną przez właściwe organy krajowe a rzeczywistą kontrolą tych danych przez rzeczone organy.

               42

               Worten natomiast twierdzi, że obowiązek ten jest nadmierny, jeżeli wziąć pod uwagę ingerencję w prywatne życie pracowników, jaka z nim się wiąże. Z jednej strony bowiem ewidencja czasu pracy ma na celu udostępnienie pracownikom narzędzia dowodowego w celu weryfikacji czasu rzeczywiście przepracowanego. Wiarygodność tego rejestru nie była kwestionowana w postępowaniu głównym. Z drugiej strony, zdaniem Wortenu, ewidencja ta pozwala na ocenę przeciętnego czasu rzeczywiście przepracowanego w celu w szczególności skontrolowania odstępstw od harmonogramów czasu pracy. Natychmiastowa dostępność tych rejestrów nie przynosi w tym aspekcie żadnej wartości dodanej. Zresztą informacje zawarte w tym rejestrze mogą zostać przekazane później.

               43

               W niniejszej sprawie do sądu odsyłającego należy ustalenie, czy ciążący na pracodawcy obowiązek udzielenia dostępu krajowemu organowi właściwemu w sprawach nadzoru nad warunkami pracy dostępu do ewidencji czasu pracy w taki sposób, by umożliwić temu organowi natychmiastowy wgląd do tej ewidencji, może zostać uznany za konieczny dla potrzeb wykonywania przez ten organ jego zadań nadzorczych i wpływający na skuteczniejsze stosowanie przepisów dotyczących warunków pracy, w szczególności z zakresu czasu pracy.

               44

               W tej kwestii należy jednak uściślić, że w sytuacji, gdyby taki obowiązek został uznany za konieczny dla potrzeb osiągnięcia tego celu, kary nakładane w celu zapewnienia rzeczywistego stosowania wymogów wprowadzonych dyrektywą 2003/88 powinny w każdym razie również być zgodne z zasadą proporcjonalności. Czy ma to miejsce w sprawie głównej, powinien również ustalić sąd odsyłający (zob. analogicznie wyrok z dnia 6 listopada 2003 r. w sprawie C-101/01 Lindqvist, Rec. s. I-12971, pkt 88).

               45

               W tych okolicznościach na pytania drugie i trzecie należy udzielić następującej odpowiedzi: art. 6 ust. 1 lit. b) i c) oraz art. 7 lit. c) i e) dyrektywy 95/46 należy interpretować w ten sposób, że nie stoją one na przeszkodzie uregulowaniu krajowemu takiemu jak to, którego dotyczy postępowanie główne, które nakłada na pracodawcę obowiązek udostępnienia krajowemu organowi właściwemu w sprawach nadzoru nad warunkami pracy ewidencji czasu pracy w sposób umożliwiający natychmiastowy wgląd do tej ewidencji, o ile obowiązek ten jest konieczny dla potrzeb sprawowania przez ten organ nadzoru nad stosowaniem przepisów dotyczących warunków pracy, w szczególności z zakresu czasu pracy.

         W przedmiocie kosztów

               46

               Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.

               Z powyższych względów Trybunał (trzecia izba) orzeka, co następuje:

                           1)

                           Artykuł 2 lit. a) dyrektywy 95/46/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 24 października 1995 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w zakresie przetwarzania danych osobowych i swobodnego przepływu tych danych należy interpretować w ten sposób, że ewidencja czasu pracy, taka jak ta, której dotyczy postępowanie główne, zawierająca w odniesieniu do każdego pracownika wskazanie godzin rozpoczęcia i zakończenia pracy, jak również odnośnych przerw lub odpoczynków, wchodzi w zakres pojęcia „danych osobowych” w rozumieniu tego przepisu.

                           2)

                           Artykuł 6 ust. 1 lit. b) i c) oraz art. 7 lit. c) i e) dyrektywy 95/46 należy interpretować w ten sposób, że nie stoją one na przeszkodzie uregulowaniu krajowemu, takiemu jak to, którego dotyczy postępowanie główne, które nakłada na pracodawcę obowiązek udostępnienia krajowemu organowi właściwemu w sprawach nadzoru nad warunkami pracy ewidencji czasu pracy w sposób umożliwiający natychmiastowy wgląd do tej ewidencji, o ile obowiązek ten jest konieczny dla potrzeb sprawowania przez ten organ nadzoru nad stosowaniem przepisów dotyczących warunków pracy, w szczególności z zakresu czasu pracy.

                     Podpisy

            (
            *1
         )	Język postępowania: portugalski.


Wyrok Trybunału z dnia 30 października 1974 r. # Officier van Justitie przeciwko J.W.J. van Haaster. # Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Arrondissementsrechtbank Haarlem - Niderlandy. # Sprawa 190-73.


title: Wyrok Trybunału (pierwsza izba) z dnia 19 grudnia 2012 r.#3D I Srl przeciwko Agenzia delle Entrate – Ufficio di Cremona.#Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Commissione tributaria regionale di Milano (Włochy).#Podatki – Dyrektywa 90/434/EWG – Wspólny system opodatkowania mający zastosowanie w przypadku łączenia, podziałów, wnoszenia aktywów i wymiany udziałów, dotyczących spółek różnych państw członkowskich – Artykuły 2, 4 i 9 – Wniesienie aktywów – Opodatkowanie zysków kapitałowych zrealizowanych przez spółkę przekazującą w związku z wniesieniem aktywów – Odroczenie opodatkowania – Warunek nakazujący ujęcie w bilansie spółki przekazującej funduszu rezerwowego na odroczony podatek w wysokości zrealizowanego zysku kapitałowego.#Sprawa C‑207/11.

text:
         WYROK TRYBUNAŁU (pierwsza izba)
      z dnia 19 grudnia 2012 r. (
            *1
         )
      „Podatki — Dyrektywa 90/434/EWG — Wspólny system opodatkowania mający zastosowanie w przypadku łączenia, podziałów, wnoszenia aktywów i wymiany udziałów, dotyczących spółek różnych państw członkowskich — Artykuły 2, 4 i 9 — Wniesienie aktywów — Opodatkowanie zysków kapitałowych zrealizowanych przez spółkę przekazującą w związku z wniesieniem aktywów — Odroczenie opodatkowania — Warunek nakazujący ujęcie w bilansie spółki przekazującej funduszu rezerwowego na odroczony podatek w wysokości zrealizowanego zysku kapitałowego”
      W sprawie C-207/11
      mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Commissione tributaria regionale di Milano (Włochy) postanowieniem z dnia 7 kwietnia 2011 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 2 maja 2011 r., w postępowaniu:

         3D I Srl

      przeciwko

         Agenzia delle Entrate – Ufficio di Cremona,

      TRYBUNAŁ (pierwsza izba),
      w składzie: A. Tizzano, prezes izby, M. Ilešič (sprawozdawca), E. Levits, J.J. Kasel i M. Safjan, sędziowie,
      rzecznik generalny: N. Jääskinen,
      sekretarz: A. Impellizzeri, administrator,
      uwzględniając pisemny etap postępowania i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 10 maja 2012 r.,
      rozważywszy uwagi przedstawione:

               —

               w imieniu 3D I Srl przez A. Fantozziego, R. Esposita oraz G. Mamelego, avvocati,

               —

               w imieniu rządu włoskiego przez G. Palmieri, działającą w charakterze pełnomocnika, wspieraną przez P. Gentilego, avvocato dello Stato,

               —

               w imieniu Komisji Europejskiej przez P. Rossiego oraz W. Roelsa, działających w charakterze pełnomocników,

         po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 10 lipca 2012 r.,
      wydaje następujący

         Wyrok

               1

               Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 2 i 4 oraz art. 8 ust. 1 i 2 dyrektywy Rady 90/434/EWG z dnia 23 lipca 1990 r. w sprawie wspólnego systemu opodatkowania mającego zastosowanie w przypadku łączenia, podziałów, wnoszenia aktywów i wymiany udziałów, dotyczących spółek różnych państw członkowskich (Dz.U. L 225, s. 1).

               2

               Wniosek ten został złożony w ramach sporu pomiędzy 3D I Srl (zwaną dalej „3D I”), dawniej 3D FIN Srl, a Agenzia delle Entrate – Ufficio di Cremona (zwaną dalej „Agenzia delle Entrate”), w przedmiocie odmowy przez tę ostatnią zwrotu podatku zastępczego („imposta sostitutiva”) zapłaconego przez ową spółkę z tytułu czynności wewnątrzwspólnotowego wniesienia wkładu stanowiącego jeden z oddziałów jej przedsiębiorstwa.

         Ramy prawne

         Uregulowania Unii

               3

               Motywy od pierwszego do szóstego dyrektywy 90/434 stanowią:
               „łączenie, podziały, wnoszenie aktywów, wymiana udziałów dotyczące spółek różnych państw członkowskich […] nie powinny być hamowane przez ograniczenia, niekorzystne warunki lub zniekształcenia wynikające w szczególności z przepisów podatkowych państw członkowskich; w tym celu niezbędne jest wprowadzenie w odniesieniu do takich operacji reguł podatkowych, które są neutralne z punktu widzenia konkurencji, aby umożliwić przedsiębiorstwom dostosowanie się do wymagań wspólnego rynku, zwiększyć ich produktywność i poprawić ich siłę konkurencyjną na poziomie międzynarodowym;
               przepisy podatkowe są niekorzystne w odniesieniu do takich operacji, w porównaniu do operacji, które dotyczą spółek tego samego państwa członkowskiego; istotne jest usunięcie takich niekorzystnych warunków;
               nie jest możliwe osiągnięcie tego celu poprzez rozszerzenie na poziom wspólnotowy systemów obecnie obowiązujących w państwach członkowskich, ponieważ różnice między tymi systemami powodowałyby zniekształcenia; jedynie wspólny system podatkowy jest w stanie zapewnić zadowalające rozwiązanie w tym zakresie;
               wspólny system podatkowy powinien zapobiegać nakładaniu podatku w związku z łączeniem, podziałami, wnoszeniem aktywów lub wymianą udziałów, chroniąc jednocześnie interesy finansowe państwa spółki przekazującej lub nabywanej;
               w przypadku łączenia, podziałów lub wnoszenia aktywów wynikiem takich czynności jest zwykle przekształcenie spółki przekazującej w zakład stały spółki przejmującej aktywa albo przypisanie tych aktywów do zakładu stałego spółki przejmującej;
               system odroczenia opodatkowania zysków kapitałowych odnoszący[ch] się do przekazywanych aktywów, do chwili ich rzeczywistej sprzedaży [realizacji], stosowany do takich aktywów, które są przekazywane [przypisane] do zakładu stałego, umożliwi zwolnienie z opodatkowania odpowiednich zysków kapitałowych i równocześnie zapewni ich ostateczne opodatkowanie przez państwo spółki przekazującej w dniu ich sprzedaży [realizacji]”.

               4

               Artykuł 2 owej dyrektywy stanowiący część tytułu I poświęconego „[p]rzepisom ogólnym” przewiduje:
               „Do celów niniejszej dyrektywy:
               […]

                        c)

                        »przekazanie aktywów« [»wniesienie aktywów«] oznacza operację, przez którą spółka przekazuje, bez przechodzenia w stan likwidacji, jeden lub więcej swoich oddziałów innej spółce, w zamian za przekazanie papierów wartościowych reprezentujących kapitał spółki przejmującej przekaz;

                        d)

                        »wymiana udziałów« oznacza operację, przez którą spółka nabywa udziały w kapitale innej spółki, uzyskując w ten sposób większość praw głosu w tej spółce w zamian za wyemitowanie na rzecz akcjonariuszy tej ostatniej spółki w zamian za ich papiery wartościowe, papierów wartościowych swojej spółki, jak również, jeżeli ma to zastosowanie, wypłatę gotówkową nieprzekraczającą 10% wartości nominalnej lub, w braku wartości nominalnej, księgowej wartości nominalnej tych papierów wartościowych;

                        e)

                        »spółka przekazująca« oznacza spółkę przekazującą […] wszystkie, jeden lub więcej, swoje oddziały;

                        f)

                        »spółka przejmująca« oznacza spółkę przejmującą […] wszystkie, jeden lub więcej, swoje oddziały [oddziały spółki przekazującej];

                  […]”.

               5

               Tytuł II dyrektywy 90/434 w art. 4–8 zawiera „[r]eguły mające zastosowanie do łączenia, podziałów i wymiany udziałów”. Artykuł 4 owej dyrektywy stanowi:
               „1.   Łączenie lub podział nie stanowi podstawy opodatkowania zysków kapitałowych obliczonych poprzez odniesienie do różnicy między wartością rzeczywistą przekazanych aktywów i pasywów a ich wartością do celów podatkowych.
               Następujące wyrażenia mają przypisane im znaczenia:

                        —

                        wartość do celów podatkowych: wartość, na której podstawie wszelkie zyski lub straty zostałyby obliczone do celów podatku od dochodów, zysków lub zysków kapitałowych spółki przekazującej, jeżeli [gdyby] takie aktywa lub pasywa zostały sprzedane w chwili łączenia lub podziału, ale niezależnie od niego,

                        —

                        przekazane aktywa i pasywa: te aktywa i pasywa spółki przekazującej, które w wyniku łączenia lub podziału są faktycznie połączone ze stałym zakładem spółki przejmującej w państwie członkowskim spółki przekazującej i odgrywają rolę w osiąganiu zysków lub strat uwzględnianych do celów podatkowych.

                  2.   Państwa członkowskie uzależniają stosowanie ust. 1 od dokonania przez spółkę przejmującą obliczeń dotyczących nowych odpisów amortyzacyjnych lub zysków i strat w odniesieniu do aktywów i pasywów przekazanych zgodnie z regułami, które stosowane byłyby do spółki lub spółek przekazujących, jeżeli ani łączenie, ani podział nie zostałyby dokonane.
               3.   W przypadku gdy zgodnie z ustawodawstwem państwa członkowskiego spółki przekazującej spółka przejmująca ma prawo do uwzględnienia nowych odpisów amortyzacyjnych lub zysków, lub strat w odniesieniu do przekazanych aktywów i pasywów obliczonych na podstawie odmiennej niż określona w ust. 2, ust. 1 nie ma zastosowania do aktywów i pasywów, w odniesieniu do których korzysta się z tej możliwości”.

               6

               Artykuł 8 ust. 1 i 2 rzeczonej dyrektywy stanowi:
               „1.   W czasie łączenia, podziału lub wymiany udziałów przydział papierów wartościowych reprezentujących kapitał spółki przejmującej akcjonariuszowi spółki przekazującej lub nabywanej w zamian za papiery wartościowe reprezentujące kapitał tej ostatniej spółki, nie stanowi podstawy, jako takiej, opodatkowania dochodu, zysków lub zysków kapitałowych tego akcjonariusza.
               2.   Państwa członkowskie uzależniają stosowanie ust. 1 od tego, czy akcjonariusze nie przypisują przejętym papierom wartościowym wartości do celów podatkowych wyższej niż ta, którą wymienione papiery wartościowe miały bezpośrednio przed łączeniem, podziałem lub wymianą.
               Zastosowanie ust. 1 nie stanowi przeszkody dla państw członkowskich w opodatkowaniu zysków powstających z kolejnego przekazania papierów wartościowych, przejętych w taki sam sposób, jak zyski powstające z przekazania papierów wartościowych istniejących przed nabyciem.
               W niniejszym ustępie wyrażenie »wartość do celów podatkowych« oznacza kwotę, na której podstawie byłyby obliczane zyski lub straty do celów podatku od dochodu, zysków lub zysków kapitałowych akcjonariusza spółki”.

               7

               Tytuł III dyrektywy 90/434 jest poświęcony „[r]egułom mającym zastosowanie do przekazywania aktywów”. Na podstawie art. 9 owej dyrektywy, jedynego artykułu we wskazanym tytule, przepisy art. 4–6 rzeczonej dyrektywy stosuje się do przekazywania aktywów.

         Uregulowania włoskie

               8

               We Włoszech dyrektywa 90/434 została wdrożona dekretem ustawodawczym nr 544 z dnia 30 grudnia 1992 r. w sprawie środków wdrożenia dyrektyw wspólnotowych dotyczących traktowania łączeń, podziałów, wniesienia aktywów i wymiany udziałów pod względem podatkowym (GURI nr 9, z dnia 13 stycznia 1993 r., s. 8, zwanym dalej „dekretem ustawodawczym nr 544/1992”).

               9

               Artykuł 1 dekretu ustawodawczego nr 544/1992 stanowił:
               „Przepisy niniejszego dekretu mają zastosowanie do:
               […]

                        c)

                        wniesienia przedsiębiorstwa lub zespołu przedsiębiorstw pojedynczego oddziału przedsiębiorstwa, przez jeden lub więcej podmiotów określonych w lit. a) [tj. spółki akcyjne, spółki komandytowo-akcyjne, spółki z ograniczoną odpowiedzialnością lub spółdzielnie, przedsiębiorstwa państwowe i prywatne, których wyłącznym lub głównym celem jest wykonywanie działalności gospodarczej, mające siedzibę na terytorium kraju oraz jakikolwiek podobny podmiot mający siedzibę w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej], mających siedzibę w różnych państwach Unii, pod warunkiem że jeden z nich ma siedzibę na terytorium kraju”.

               10

               Artykuł 2 ust. 2 dekretu ustawodawczego nr 544/1992 stanowił:
               „Wniesienie aktywów, o którym mowa w lit. c), nie stanowi realizacji zysków lub strat kapitałowych; jednakże ostatnia wartość określona dla celów podatkowych w stosunku do wniesionego przedsiębiorstwa lub jego oddziału stanowi wartość otrzymanego kapitału udziałowego dla celów podatkowych. Różnica pomiędzy wartością otrzymanych udziałów a ostatnią wartością wniesionych aktywów określoną w celu opodatkowania dochodu nie stanowi części dochodu podlegającego opodatkowaniu przekazującego przedsiębiorstwa lub spółki, dopóki nie zostanie ona zrealizowana lub podzielona między wspólników. Jeżeli uzyskane udziały zostały umieszczone w bilansie z wartością wyższą niż wartość księgowa przekazanego przedsiębiorstwa, różnica ta powinna zostać ujęta w stosownej pozycji i stanowi część dochodu podlegającego opodatkowaniu w przypadku podziału […]”.

               11

               Ponadto w chwili wniesienia aktywów będącego przedmiotem postępowania głównego pozostawał w mocy dekret ustawodawczy nr 358 z dnia 8 października 1997 r. w sprawie przepisów o reorganizacji podatków od dochodów mających zastosowanie do czynności zbycia i wniesienia spółek, łączenia, podziału i wymiany udziałów (GURI nr 249, z dnia 24 października 1997 r., s. 4, zwany dalej „dekretem ustawodawczym nr 358/1997”).

               12

               Artykuł 1 ust. 1 i 2 dekretu ustawodawczego nr 358/1997 przewidywał:
               „1.   W przypadku zysków kapitałowych powstających w wyniku zbycia przedsiębiorstwa prowadzonego przez okres co najmniej trzech lat i ustalonych w oparciu o kryteria określone w art. 54 wersji ujednoliconej ustawy o podatku dochodowym […] można stosować podatek według stawki 19% zastępczo w stosunku do podatku dochodowego […].
               2.   Dla zastosowania podatku zastępczego zamiar skorzystania z takiej możliwości powinien zostać wskazany w deklaracji dotyczącej dochodu za okres podatkowy, w ciągu którego zostały zrealizowane zyski kapitałowe […]”.

               13

               Przepisy art. 4 ust. 1 i 2 dekretu ustawodawczego nr 358/1997 stanowiły:
               „1.   Wniesienie przedsiębiorstwa posiadanego przez okres co najmniej trzech lat, prowadzonego przez podmioty, o których mowa w art. 87 ust. 1 lit. a) i b) wersji ujednoliconej ustawy o podatku dochodowym, […] nie stanowi realizacji zysków lub strat kapitałowych. Jednakże spółka przekazująca za wartość otrzymanych udziałów powinna przyjąć ostatnią wartość przekazanego przedsiębiorstwa określoną dla celów podatkowych, a spółka przejmująca wstępuje w miejsce spółki przekazującej w odniesieniu do aktywów i pasywów rzeczonego przedsiębiorstwa; w tym celu w odpowiedniej tabeli zbiorczej dołączanej do deklaracji podatku dochodowego umieszcza dane wykazane w bilansie oraz wartości do celów podatkowych.
               2.   W miejsce stosowania ust. 1 określone w nim podmioty w ramach czynności wniesienia aktywów mogą wybrać stosowanie wersji ujednoliconej ustawy o podatku dochodowym […] i art. 1 niniejszego dekretu. Z możliwości tej można skorzystać także w odniesieniu do aportów, o których mowa w art. 1 [dekretu ustawodawczego nr 544/1992]”.

               14

               Dekrety ustawodawcze nr 544/1992 i 358/1997 zostały zastąpione z dniem 1 stycznia 2004 r. podczas reformy krajowego systemu podatkowego. W jej ramach system neutralności podatkowej czynności transgranicznego wniesienia aktywów stał się identyczny z systemem przewidzianym dla krajowych czynności wniesienia aktywów i zaniechano warunku zobowiązującego do posiadania przedsiębiorstwa przez okres przynajmniej trzech lat, przewidzianego w art. 4 ust. 1 dekretu ustawodawczego nr 358/1997. Uchylono zatem możliwość wyboru zastosowania podatku zastępczego o stawce 19%.

         Postępowanie główne i pytanie prejudycjalne

               15

               3D I jest spółką kapitałową z siedzibą w Cremie (Włochy). W dniu 12 października 2000 r. wniosła ona oddział swojego przedsiębiorstwa znajdujący się także we Włoszech do spółki z siedzibą w Wielkim Księstwie Luksemburga. W wyniku tej czynności wniesiony oddział został przekształcony w zakład stały owej spółki luksemburskiej, mający siedzibę we Włoszech. W zamian 3D I otrzymała udział w formie udziałów tej ostatniej spółki. Udział ten został zaksięgowany w bilansie 3D I według wartości wyższej niż wartość wniesionego oddziału do celów podatkowych.

               16

               W dniu 9 maja 2001 r. 3D I wybrała możliwość – przewidzianą w art. 1 ust. 1 i art. 4 ust. 2 dekretu ustawodawczego nr 358/1997 – zapłaty z tytułu tej czynności podatku zastępczego według stawki 19%, rezygnując w ten sposób z systemu neutralności podatkowej przewidzianego w art. 2 ust. 2 dekretu ustawodawczego nr 544/1992. 3D I zapłaciła więc kwotę 5732298000 ITL, tj. 2960484,85 EUR, odpowiadającą kwocie wymagalnego podatku zastępczego. Po uiszczeniu tego podatku ujęty w planie kont zysk kapitałowy wynikający z wniesienia aktywów mógł być przeznaczony do podziału, a różnica między wartością wniesionego oddziału dla celów podatkowych oraz wartością przypisaną uzyskanym w zamian udziałom również została uznana dla celów podatkowych (uzgodnienie wartości księgowej tych udziałów z wartością do celów podatkowych).

               17

               Dowiedziawszy się w szczególności o wyroku z dnia 21 listopada 2002 r. w sprawie C-436/00 X i Y, Rec. s. I-10829, 3D I zdecydowała się w dniu 8 stycznia 2004 r. wystąpić do włoskich organów skarbowych o zwrot uiszczonego podatku zastępczego. Podnosiła ona, że art. 2 ust. 2 dekretu ustawodawczego nr 544/1992 był niezgodny z dyrektywą 90/434 w zakresie, w jakim uzależniał on neutralność wkładu od warunków nieprzewidzianych w tej dyrektywie. W szczególności istnienie warunku, zgodnie z którym różnica wartości powinna być zamrożona w rezerwie niepodlegającej podziałowi w praktyce prowadziłaby do tego, że zainteresowane przedsiębiorstwa dokonałyby wyboru podatku zastępczego, bowiem trzecia możliwość przewidziana przez system krajowy, tj. zapłata zwykłego podatku o stawce 33% od różnicy wartości, była jeszcze bardziej niekorzystna niż dwie pozostałe opcje. 3D I twierdziła, że błędnie uznała, iż warunki przewidziane w art. 2 ust. 2 dekretu ustawodawczego nr 544/1992 były zgodne z prawem oraz iż ze względu na ten błąd wybrała podatek zastępczy, a nie system neutralności podatkowej.

               18

               Ze względu na to, że ów wniosek o zwrot został w sposób dorozumiany oddalony przez Agenzia delle Entrate, 3D I w dniu 13 kwietnia 2004 r. wniosła skargę do Commissione tributaria provinciale di Cremona (rejonowego sądu podatkowego w Cremonie). W dniu 11 października 2006 r. skarga została oddalona w szczególności na tej podstawie, że 3D I dokonała swobodnego wyboru podatku zastępczego oraz że uzyskała korzyść polegającą na uznaniu do celów podatkowych różnicy wartości według stawki znacznie korzystniejszej niż stawka podatku, jaką 3D I musiałaby zapłacić w przypadku zrealizowania zysku kapitałowego.

               19

               W dniu 5 marca 2011 r. 3D I wniosła apelację od tego orzeczenia do Commissione tributaria regionale di Milano (regionalnego sądu podatkowego w Mediolanie). Sąd ten orzekł, że art. 2 ust. 2 dekretu ustawodawczego nr 544/1992 – w zakresie, w jakim przewiduje obowiązek ujęcia w bilansie spółki przekazującej funduszu rezerwowego na odroczony podatek wynikający z wewnątrzwspólnotowego wniesienia wkładu, pod rygorem opodatkowania zysku kapitałowego wynikającego z tego wniesienia wkładu – jest sprzeczny z dyrektywą 90/434 oraz utrwalonym orzecznictwem Trybunału, który uznał środki utrudniające swobodny przepływ kapitału i swobodę przedsiębiorczości za bezprawne. W celu uniknięcia tego rodzaju niezgodności z prawem Unii państwa członkowskie powinny odroczyć opodatkowanie zysków kapitałowych do chwili, gdy zysk kapitałowy został faktycznie zrealizowany, a takie odroczenie opodatkowania nie powinno być poddane warunkom nadmiernie ograniczającym swobody podstawowe.

               20

               W tych okolicznościach sąd odsyłający postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującym pytaniem prejudycjalnym:
               „Czy przepisy państwa członkowskiego, takiego jak Włochy, o których mowa w art. 2 ust. 2 dekretu ustawodawczego [nr 544/1992], na mocy których skutkiem przekazania [wniesienia aktywów] lub wymiany udziałów w odniesieniu do spółki przekazującej jest opodatkowanie zysku kapitałowego z tytułu przekazania udziałów [wniesienia aktywów], odpowiadającego różnicy pomiędzy pierwotnym kosztem nabycia przekazanych [wniesionych] udziałów a ich wartością rynkową, z zastrzeżeniem przypadku ujęcia przez spółkę przekazującą w jej bilansie odpowiedniego funduszu rezerw[owego] odpowiadającego zyskowi kapitałowemu wynikającemu z przekazania [wniesienia aktywów], w przypadku będącym przedmiotem niniejszego postępowania, są sprzeczne z art. 2, 4 i art. 8 ust. 1 i 2 dyrektywy [90/434]?”.

         W przedmiocie pytania prejudycjalnego

               21

               Poprzez swoje pytanie sąd odsyłający w istocie dąży do ustalenia, czy art. 2, 4 i art. 8 ust. 1 i 2 dyrektywy 90/434 należy interpretować w ten sposób, że sprzeciwiają się one – w sytuacji takiej jak w postępowaniu głównym – aby skutkiem wniesienia aktywów lub wymiany udziałów w odniesieniu do spółki przekazującej było opodatkowanie zysku kapitałowego z tytułu wniesienia aktywów, z zastrzeżeniem przypadku ujęcia przez spółkę przekazującą w jej bilansie odpowiedniego funduszu rezerwowego odpowiadającego zyskowi kapitałowemu wynikającemu z rzeczonego wniesienia aktywów.

               22

               Jednakże jest bezsporne, że postępowanie główne dotyczy wyłącznie wniesienia aktywów w rozumieniu art. 2 lit. c) owej dyrektywy, a nie wymiany udziałów w rozumieniu wskazanego art. 2 lit. d). W tych okolicznościach należy ograniczyć powyższe pytanie do przypadku wniesienia aktywów.

               23

               Ponadto w odniesieniu do rozpatrywanej sprawy należy stwierdzić, że z art. 9 dyrektywy 90/434 wynika, iż jej art. 8 nie stanowi części zasad uznanych za mające zastosowanie do wnoszenia aktywów. Ten ostatni artykuł stanowi, że w czasie łączenia, podziału lub wymiany udziałów przydział papierów wartościowych reprezentujących kapitał spółki przejmującej akcjonariuszowi spółki przekazującej lub nabywanej w zamian za papiery wartościowe reprezentujące kapitał tej ostatniej spółki, nie stanowi podstawy, jako takiej, opodatkowania dochodu, zysków lub zysków kapitałowych tego akcjonariusza. Brak możliwości zastosowania tego artykułu do wniesienia aktywów tłumaczy się okolicznością, że w wypadku takiego wniesienia papiery wartościowe reprezentujące kapitał zakładowy spółki przejmującej są przydzielane nie akcjonariuszom spółki przekazującej, lecz samej tej spółce.

               24

               Przedłożone pytanie należy więc przeanalizować w świetle art. 2, 4 i 9 dyrektywy 90/434.

               25

               W szczególności w odniesieniu do art. 4 ust. 1 w związku z art. 9 owej dyrektywy – przepis ten stanowi, że wniesienie aktywów nie stanowi podstawy opodatkowania zysków kapitałowych obliczonych poprzez odniesienie do różnicy między wartością rzeczywistą wniesionych aktywów i pasywów a ich wartością do celów podatkowych. Przepis ten uściśla, że wartość do celów podatkowych to wartość, na podstawie której wszelkie zyski lub straty zostałyby obliczone do celów podatku od dochodów, zysków lub zysków kapitałowych spółki przekazującej, gdyby takie aktywa lub pasywa zostały sprzedane w chwili wniesienia aktywów, ale niezależnie od niego. Poprzez przekazane aktywa i pasywa należy rozumieć, w ramach wniesienia aktywów, oddziały przedsiębiorstwa spółki przekazującej, które w wyniku wniesienia zostają faktycznie połączone ze stałym zakładem spółki przejmującej mającym siedzibę w państwie członkowskim spółki przekazującej lub stają się tym zakładem i które odgrywają rolę w osiąganiu wyników uwzględnianych do celów podatkowych.

               26

               Poprzez ów wymóg neutralności podatkowej względem spółki przejmującej i spółki przekazywanej dyrektywa 90/434 ma na celu – jak wynika z motywów pierwszego i czwartego tej dyrektywy – zapewnienie, by wniesienie aktywów między spółkami z różnych państw członkowskich nie było hamowane przez określone ograniczenia, niekorzystne warunki lub zniekształcenia wynikające z przepisów podatkowych państw członkowskich, aby umożliwić przedsiębiorstwom dostosowanie się do wymagań wspólnego rynku, zwiększyć ich produktywność i poprawić ich siłę konkurencyjną na poziomie międzynarodowym (zob. podobnie wyroki: z dnia 17 lipca 1997 r. w sprawie C-28/95 Leur-Bloem, Rec. s. I-4161, pkt 45; z dnia 11 grudnia 2008 r. w sprawie C-285/07 A.T., Zb.Orz. s. I-9329, pkt 21; z dnia 20 maja 2010 r. w sprawie C-352/08 Modehuis A. Zwijnenburg, Zb.Orz. s. I-4303, pkt 38).

               27

               Wymóg neutralności podatkowej nie jest jednakże bezwarunkowy. Zgodnie bowiem z art. 4 ust. 2 dyrektywy 90/434 w związku z jej art. 9 państwa członkowskie uzależniają stosowanie art. 4 ust. 1 od dokonania przez spółkę przejmującą obliczeń dotyczących nowych odpisów amortyzacyjnych lub zysków i strat w odniesieniu do aktywów i pasywów przekazanych zgodnie z regułami, które stosowane byłyby do spółki przekazującej, jeżeli wniesienie aktywów nie zostałoby dokonane. Artykuł 4 ust. 3 rzeczonej dyrektywy stanowi, że w przypadku gdy zgodnie z ustawodawstwem państwa członkowskiego spółki przekazującej spółka przejmująca ma prawo do uwzględnienia nowych odpisów amortyzacyjnych lub zysków lub strat obliczonych na podstawie odmiennej niż określona w art. 4 ust. 2 – ust. 1 nie ma zastosowania do aktywów i pasywów, w odniesieniu do których spółka przejmująca skorzystała z tej możliwości.

               28

               Jak bowiem zauważyła Komisja Europejska, ten obowiązek spółki przejmującej do zachowania – jeśli pragnie ona skorzystać z neutralności podatkowej – ciągłości wyceny przeniesionych aktywów i pasywów do celów obliczenia nowych odpisów amortyzacyjnych i zysków lub strat związanych z rzeczonymi aktywami i pasywami, ma na celu zapobieganie temu, aby owa neutralność prowadziła do ostatecznego zwolnienia, które jednak nie jest przewidziane przez dyrektywę 90/434. Z motywów czwartego i szóstego owej dyrektywy wynika bowiem, że ustanawia ona jedynie system odroczenia opodatkowania zysków związanych z wniesionym majątkiem, który to system poprzez unikanie, aby samo wniesienie przedsiębiorstwa prowadziło do opodatkowania, chroni interesy finansowe państwa spółki przekazującej, zapewniając opodatkowanie tych zysków kapitałowych w chwili ich rzeczywistej realizacji (zob. podobnie wyrok z dnia 5 lipca 2007 r. w sprawie C-321/05 Kofoed, Zb.Orz. s. I-5795, pkt 32; ww. wyroki: w sprawie A.T., pkt 28; w sprawie Modehuis A. Zwijnenburg, pkt 39).

               29

               Chociaż więc dyrektywa 90/434 definiuje wymogi, jakim podlega odroczenie opodatkowania, jeśli chodzi o spółkę przejmującą, zysków kapitałowych związanych z wniesionym przedsiębiorstwem, to jednak nie określa wymogów, jakim podlega korzystanie przez spółkę przekazującą z odroczenia opodatkowania zysków kapitałowych odnoszących się do papierów wartościowych reprezentujących kapitał spółki przejmującej przekazanych w zamian za wniesienie aktywów, a w szczególności nie reguluje kwestii, jaką wartość spółka przekazująca powinna przypisać rzeczonym papierom wartościowym.

               30

               Wbrew temu, co wydaje się uważać 3D I, nie wynika z tego też, że dyrektywa 90/434 zakazuje państwom członkowskim ustanawiania takich wymogów, lecz że pozostawia im ona, jak stwierdził rzecznik generalny w pkt 42 i 49 opinii, swobodę decydowania o możliwości uzależnienia neutralności podatkowej, z której korzysta spółka przekazująca, od wymogów oceny otrzymanych w zamian papierów wartościowych, takich jak ciągłość wartości na cele podatkowe, pod warunkiem że owe wymogi nie powodują, iż przekazanie tych papierów przy wniesieniu aktywów samo skutkuje opodatkowaniem odnoszących się do niego zysków kapitałowych.

               31

               Jak bowiem uznał rzecznik generalny w pkt 43 opinii, stwierdzenie to znajduje oparcie w genezie dyrektywy 90/434, jak również w fakcie, że przy ostatniej propozycji dyrektywy Rady zmieniającej dyrektywę 90/434, z dnia 17 października 2003 r., COM(2003) 613 final, Komisja – tak jak w swojej pierwotnej propozycji dyrektywy Rady w sprawie wspólnego systemu opodatkowania mającego zastosowanie w przypadku łączenia, podziałów i wnoszenia aktywów dotyczących spółek różnych państw członkowskich (Dz.U. 1969, C 39, s. 1) – zaproponowała włączenie przepisu dotyczącego wartości przypisywanej papierom wartościowym otrzymanym w zamian za wniesienie przedsiębiorstwa. Poprzez ten przepis, według którego rzeczonym papierom wartościowym można było przypisać rzeczywistą wartość, jaką miały aktywa bezpośrednio przed wniesieniem, Komisja zamierzała uniknąć podwójnego opodatkowania, które może wystąpić w chwili realizacji zysków kapitałowych, w wypadku gdyby spółka przejmująca wyceniła wniesione aktywa zgodnie z wymogiem określonym w art. 4 ust. 2 dyrektywy 90/434 i gdyby spółka przekazująca przypisała otrzymanym papierom wartościowym wartość, jaką miały wniesione aktywa bezpośrednio przed tą czynnością. Prawodawca Unii jednakże nie przychylił się do tej propozycji.

               32

               Jeśli chodzi o sytuację w postępowaniu głównym, z postanowienia odsyłającego wynika oraz jak stwierdzili zarówno rząd włoski, jak i Komisja, że przepisy krajowe zezwalały 3D I na przypisanie papierom wartościowym otrzymanym w zamian za wniesienie aktywów wartości, jaką miały wniesione aktywa przed tą czynnością, oraz na korzystanie w ten sposób z odroczenia opodatkowania zysków kapitałowych odnoszących się do tych papierów pod warunkiem, który jest – jak stwierdzono w poprzednich punktach niniejszego wyroku – zgodny z aktualnym stanem prawa Unii.

               33

               W tych okolicznościach nie można uznać za niezgodny z dyrektywą 90/434 faktu, że przepisy krajowe stwarzają spółce przekazującej dodatkową możliwość przyznania rzeczonym papierom wartości wyższej niż wartość posiadana przez wniesione aktywa przed tą czynnością, odpowiadającej w szczególności wartości zysków kapitałowych zrealizowanych przy wniesieniu, lecz uzależniają tę możliwość od warunku, aby owa spółka umieściła w swoim bilansie odpowiedni fundusz rezerwowy odpowiadający ustalonemu w ten sposób zyskowi kapitałowemu.

               34

               Rząd włoski i Komisja podkreśliły ponadto, że wymóg będący przedmiotem postępowania głównego odpowiada po prostu obowiązkom księgowym wynikającym w sposób nieunikniony z wyceny udziałów oraz że opodatkowanie rzeczonego funduszu rezerwowego w wypadku wypłat na rzecz wspólników spółki przekazującej było konieczne w ramach krajowego systemu podatkowego obowiązującego w czasie okoliczności będących przedmiotem postępowania głównego w zakresie, w jakim ów system, który wraz z tymi wypłatami przyznaje tym wspólnikom zaliczenie na poczet podatku, skutkowałby bezpośrednią szkodą względem włoskiego skarbu państwa oraz nienależną korzyścią dla rzeczonych wspólników, a pośrednio dla spółki przekazującej.

               35

               W świetle powyższych rozważań na przedłożone pytanie należy odpowiedzieć, iż art. 2, 4 i 9 dyrektywy 90/434 należy interpretować w ten sposób, że nie sprzeciwiają się one – w sytuacji takiej jak w postępowaniu głównym – aby skutkiem wniesienia aktywów w odniesieniu do spółki przekazującej było opodatkowanie zysku kapitałowego z tytułu rzeczonego wniesienia aktywów, z zastrzeżeniem przypadku ujęcia przez spółkę przekazującą w jej bilansie odpowiedniego funduszu rezerwowego odpowiadającego zyskowi kapitałowemu wynikającemu z rzeczonego wniesienia aktywów.

         W przedmiocie kosztów

               36

               Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.

               Z powyższych względów Trybunał (pierwsza izba) orzeka, co następuje:

                     Artykuły 2, 4 i 9 dyrektywy Rady 90/434/EWG z dnia 23 lipca 1990 r. w sprawie wspólnego systemu opodatkowania mającego zastosowanie w przypadku łączenia, podziałów, wnoszenia aktywów i wymiany udziałów, dotyczących spółek różnych państw członkowskich należy interpretować w ten sposób, że nie sprzeciwiają się one – w sytuacji takiej jak w postępowaniu głównym – aby skutkiem wniesienia aktywów w odniesieniu do spółki przekazującej było opodatkowanie zysku kapitałowego z tytułu rzeczonego wniesienia aktywów, z zastrzeżeniem przypadku ujęcia przez spółkę przekazującą w jej bilansie odpowiedniego funduszu rezerwowego odpowiadającego zyskowi kapitałowemu wynikającemu z rzeczonego wniesienia aktywów.

                     Podpisy

            (
            *1
         )	Język postępowania: włoski.


Wyrok Sądu pierwszej instancji (druga izba) z dnia 27 czerwca 2001 r. # Luis Fernando Andres de Dios, Maria Soledad García Retortillo, Suzanne Kitlas i Jacques Verraes przeciwko Radzie Unii Europejskiej. # Skarga o stwierdzenie nieważności - Dopuszczalność. # Sprawa T-166/99.