title: Wyrok Trybunału (druga izba) z dnia 16 września 2004 r. # Komisja Wspólnot Europejskich przeciwko Królestwu Hiszpanii. # Uchybienie zobowiązaniom Państwa Członkowskiego - Dyrektywa 85/337/EWG - Ocena skutków wywieranych przez niektóre przedsięwzięcia publiczne i prywatne na środowisko naturalne - Niewłaściwe zastosowanie - Projekt linii kolejowej Walencja-Tarragona, odcinek Las Palmas-Oropesa. # Sprawa C-227/01.

text:
      Sprawa C-227/01
      Komisja Wspólnot Europejskich
      przeciwko
      Królestwu Hiszpanii

      Uchybienie zobowiązaniom Państwa Członkowskiego – Dyrektywa 85/337/EWG – Ocena skutków wywieranych przez niektóre przedsięwzięcia publiczne i prywatne na środowisko naturalne – Niewłaściwe zastosowanie – Projekt linii kolejowej Walencja–Tarragona, odcinek Las Palmas–Oropesa
      Streszczenie wyroku
      1.        Prawo wspólnotowe – Wykładnia – Teksty wielojęzyczne – Jednolita wykładnia – Rozbieżności pomiędzy różnymi wersjami językowymi
            – Logika i cele spornej regulacji jako podstawa odniesienia
      2.        Środowisko naturalne – Ocena skutków wywieranych przez niektóre przedsięwzięcia na środowisko naturalne – Dyrektywa 85/337
            – Zakres stosowania – Podwojenie już istniejącej linii kolejowej pociągające  za sobą nową trasę – Zaliczenie
      (dyrektywa Rady 85/337, załącznik I, pkt 7 i załącznik II, pkt 12)
      3.        Skarga o stwierdzenie uchybienia zobowiązaniom Państwa Członkowskiego – Charakter obiektywny – Wzięcie pod uwagę niewłaściwej
            wykładni tekstu aktu wspólnotowego – Wyłączenie
      (art. 226 WE)
      4.        Środowisko naturalne – Ocena skutków wywieranych przez niektóre przedsięwzięcia na środowisko naturalne – Dyrektywa 85/337
            – Możliwość stosowania – Właściwe kryterium
      (dyrektywa Rady 85/337)
      1.        Konieczność jednolitej wykładni prawa wspólnotowego w przypadku rozbieżności pomiędzy różnymi wersjami językowymi przepisu
         wymaga, aby był on interpretowany zgodnie z logiką i celem regulacji, której część stanowi.

      (por. pkt 45)
      2.        Przedsięwzięcie takie jak podwojenie już istniejącej linii kolejowej może mieć znaczący wpływ na środowisko w rozumieniu dyrektywy
         85/337 w sprawie oceny skutków wywieranych przez niektóre przedsięwzięcia publiczne i prywatne na środowisko naturalne, ponieważ
         może trwale oddziaływać na przykład na faunę i florę, strukturę gleby lub nawet na krajobraz, jak również w szczególności
         wywierać istotne skutki co do hałasu, zatem wchodzi w zakres zastosowania niniejszej dyrektywy. Zatem przedsięwzięcie tego
         rodzaju nie może być postrzegane jako zwykła zmiana wcześniejszego projektu w rozumieniu pkt 12 załącznika II do dyrektywy
         85/337, lecz jest objęte pkt 7 załącznika I tej dyrektywy, w którym wymienione są przedsięwzięcia poddane obowiązkowi dokonania
         oceny wpływu na środowisko.

      Wniosek ten nasuwa się tym bardziej, że realizacja przedmiotowego projektu obejmuje nową trasę, nawet jeśli dotyczy tylko
         części tego projektu. Taki projekt budowy może więc z natury znacząco oddziaływać na środowisko w rozumieniu dyrektywy 85/337.

      (por. pkt 48-50)
      3.        Skarga o stwierdzenie uchybienia wniesiona w trybie art. 226 WE ma charakter obiektywny i fakt, że zarzucane uchybienie wynika
         z niewłaściwej wykładni przepisów wspólnotowych przez Państwo Członkowskie nie może uniemożliwić Trybunałowi stwierdzenia
         uchybienia.

      (por. pkt 58)
      4.        Właściwym kryterium dla zastosowania dyrektywy 85/337 w sprawie oceny skutków wywieranych przez niektóre przedsięwzięcia publiczne
         i prywatne na środowisko naturalne jest znaczący wpływ, jaki określone przedsięwzięcie „może” wywierać na środowisko. W tych
         okolicznościach nie na Komisji ciąży ustalenie konkretnych negatywnych skutków rzeczywiście wywieranych na środowisko przez
         przedsięwzięcie.

      (por. pkt 59)
WYROK TRYBUNAŁU (druga izba)
      z dnia 16 września 2004 r. (*)

      Uchybienie zobowiązaniom Państwa Członkowskiego – Dyrektywa 85/337/EWG – Ocena skutków wywieranych przez niektóre przedsięwzięcia publiczne i prywatne na środowisko naturalne – Niewłaściwe zastosowanie – Projekt linii kolejowej Walencja–Tarragona, odcinek Las Palmas–Oropesa
      W sprawie C‑227/01
      mającej za przedmiot skargę o stwierdzenie, na podstawie art. 226 WE, uchybienia zobowiązaniom Państwa Członkowskiego,
      wniesioną w dniu 7 czerwca 2001 r.,
      Komisja Wspólnot Europejskich, reprezentowana przez G. Valera Jordanę, działającego w charakterze pełnomocnika, z adresem do doręczeń w Luksemburgu,

      strona skarżąca,
      przeciwko
      Królestwu Hiszpanii, reprezentowanemu przez S. Ortiza Vaamondego, działającego w charakterze pełnomocnika, z adresem do doręczeń w Luksemburgu,

      strona pozwana,
      TRYBUNAŁ (druga izba),
      w składzie: C. W. A. Timmermans, prezes izby, C. Gulmann, J. N. Cunha Rodrigues, R. Schintgen (sprawozdawca) i F. Macken,
         sędziowie,

      rzecznik generalny: M. Poiares Maduro,
      sekretarz: M. Múgica Arzamendi, główny administrator,
      uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 19 lutego 2004 r.,
      rozważywszy uwagi przedstawione przez strony,
      po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 24 marca 2004 r.,
      wydaje następujący
      Wyrok
      1        W skardze do Trybunału Komisja Wspólnot Europejskich wnosi o stwierdzenie, że nie przeprowadzając oceny wpływu na środowisko
         „Projektu linii kolejowej Walencja–Tarragona, odcinek Las Palmas–Oropesa. Torowisko”, stanowiącego część przedsięwzięcia pod
         nazwą „Korytarz śródziemnomorski”, Królestwo Hiszpanii uchybiło zobowiązaniom ciążącym na nim na mocy art. 2, 3, 5 ust. 2
         i art. 6 ust. 2 dyrektywy Rady 85/337/EWG z dnia 27 czerwca 1985 r. w sprawie oceny skutków wywieranych przez niektóre przedsięwzięcia
         publiczne i prywatne na środowisko naturalne (Dz.U. L 175, str. 40).

       Ramy prawne
       Uregulowania wspólnotowe
      2        Zgodnie z pierwszym i szóstym motywem dyrektywy 85/337 jej celem jest zapobieganie zanieczyszczeniom i innym zagrożeniom środowiska
         naturalnego poprzez uprzednie poddanie niektórych przedsięwzięć publicznych lub prywatnych ocenie skutków wywieranych na środowisko
         naturalne.

      3        Jak wynika z motywu piątego dyrektywy, w tym zakresie wprowadza ona zasady ogólne dla oceny skutków wywieranych na środowisko
         w celu uzupełnienia i skoordynowania procedur wydawania zezwoleń na publiczne i prywatne przedsięwzięcia, które mogą mieć
         znaczny wpływ na środowisko.

      4        Zgodnie z ósmym i jedenastym motywem dyrektywy 85/337 niektóre rodzaje przedsięwzięć mogą znacząco oddziaływać na środowisko
         i te przedsięwzięcia muszą z zasady podlegać systematycznej ocenie ze względu na ochronę zdrowia ludzi, poprawę jakości życia
         poprzez poprawę warunków środowiska oraz zachowanie różnorodności gatunków i zdolności reprodukcyjnej ekosystemów jako podstawy
         utrzymania życia.

      5        W niniejszej sprawie mają zastosowanie następujące przepisy dyrektywy 85/337 w brzmieniu obowiązującym przed przyjęciem dyrektywy
         Rady 97/11/WE z dnia 3 marca 1997 r. (Dz.U. L 73, str. 5) zmieniającej tę dyrektywę:

      6        Artykuł 1 dyrektywy 85/337 brzmi:

      „1.      Niniejsza dyrektywa stosuje się do oceny skutków środowiskowych wywieranych przez przedsięwzięcia publiczne i prywatne, które
         mogą znacząco oddziaływać na środowisko.

      2.      Do celów niniejszej dyrektywy:
      »przedsięwzięcie« oznacza:
      –        wykonanie prac budowlanych lub innych instalacji lub systemów,
      –        inne interwencje w otoczeniu naturalnym i krajobrazie, […]”.
      7        Artykuł 2 tej dyrektywy stanowi:

      „1.      Państwa Członkowskie przyjmują wszystkie niezbędne środki, aby zapewnić, że przedsięwzięcia mogące znacząco oddziaływać na
         środowisko naturalne między innymi z powodu ich charakteru, rozmiarów lub lokalizacji podlegają ocenie w odniesieniu do ich
         skutków przed udzieleniem zezwolenia.

      Przedsięwzięcia te są określone w art. 4.
      […]
      3.      Państwa Członkowskie mogą w wyjątkowych przypadkach wyłączyć szczególne przedsięwzięcie w całości lub w części z przepisów
         ustanowionych w niniejszej dyrektywie.

      W takim przypadku Państwa Członkowskie:
      a)      rozważą, czy byłaby właściwa inna forma oceny i czy zebrane w ten sposób informacje powinny być udostępnione opinii publicznej;
      b)      udostępniają opinii publicznej informacje odnoszące się do tego wyłączenia i informują o przyczynach tego wyłączenia;
      c)      informują Komisję przed udzieleniem zezwolenia o przyczynach uzasadniających przyznanie wyłączenia i przekazują jej informacje,
         które, w odpowiednim przypadku, udostępniają swoim obywatelom.

      Komisja przesyła niezwłocznie otrzymane dokumenty innym Państwom Członkowskim.
      […]”.
      8        Artykuł 3 powołanej dyrektywy stanowi:

      „Ocena wpływu na środowisko określa, opisuje i ocenia we właściwy sposób dla każdego indywidualnego przypadku i zgodnie z art. 4–11
         bezpośrednie i pośrednie skutki przedsięwzięcia dla następujących elementów:

      –        istot ludzkich, fauny i flory,
      –        gleby, wody, powietrza, klimatu i krajobrazu,
      –        oddziaływania między elementami wymienionymi w tiret pierwszym i drugim,
      –        dóbr materialnych i dziedzictwa kultury”.
      9        Artykuł 4 dyrektywy 85/337, na który powołuje się jej art. 2 ust. 1 tiret drugie, przewiduje, że:

      „1.      Z zastrzeżeniem art. 2 ust. 3 przedsięwzięcia zaliczone do kategorii wymienionych w załączniku I podlegają ocenie zgodnie
         z art. 5–10.

      2.      Przedsięwzięcia zaliczone do kategorii wymienionych w załączniku II podlegają ocenie zgodnie z art. 5–10, jeżeli Państwa Członkowskie
         uznają, że wymóg taki wynika z cech tych przedsięwzięć.

      […]”.
      10      Załącznik I do wspomnianej dyrektywy w pkt 7 wymienia, wśród innych przedsięwzięć, „budowę dalekobieżnych linii ruchu kolejowego”.

      11      Załącznik II pkt 12 dyrektywy odnosi się w szczególności do „zmian przedsięwzięć wymienionych w załączniku I”.

      12      Zgodnie z art. 5 ust. 1 i 2 dyrektywy 85/337:

      „1.      W przypadku przedsięwzięć, które, stosownie do art. 4, muszą podlegać ocenie wpływu na środowisko, zgodnie z art. 5–10, Państwa
         Członkowskie przyjmują środki niezbędne do zapewnienia, że wykonawca dostarczy we właściwej formie informacje wyszczególnione
         w załączniku III w zakresie, w jakim:

      a)      Państwa Członkowskie uznają, że te informacje są odpowiednie dla danego etapu procedury zezwolenia i dla szczególnych cech
         określonego przedsięwzięcia lub typu przedsięwzięcia oraz dla cech środowiskowych, które mogą być naruszone;

      b)      Państwa Członkowskie uznają, że można w sposób uzasadniony żądać od wykonawcy zebrania takich informacji, uwzględniając między
         innymi obecny stan wiedzy i metody oceny.

      2.      Informacje, które mają być dostarczone przez wykonawcę, zgodnie z ust. 1, zawierają co najmniej:
      –        opis przedsięwzięcia zawierający informacje o miejscu, projekcie i wielkości przedsięwzięcia,
      –        opis środków przewidzianych w celu uniknięcia, zmniejszenia i, jeśli to możliwe, naprawienie poważnych niekorzystnych skutków,
      –        dane wymagane do rozpoznania i oszacowania głównych skutków, które mogą być spowodowane w środowisku przez to przedsięwzięcie,
      –        podsumowanie w języku nietechnicznym informacji wymienionych w tiret 1–3”.
      13      Artykuł 6 ust. 2 tej dyrektywy stanowi:

      „Państwa Członkowskie zapewniają:
      –        udostępnienie opinii publicznej każdego wniosku o zezwolenie na inwestycję i każdej informacji zebranej zgodnie z art. 5,
      –        społeczności, której to dotyczy, możliwość wyrażenia opinii, zanim to przedsięwzięcie zostanie przeprowadzone”.
      14      Artykuł 12 dyrektywy 85/337 stanowi:

      „1.      Państwa Członkowskie podejmą niezbędne środki w celu wykonania niniejszej dyrektywy w ciągu trzech lat od jej notyfikacji.
      2.      Państwa Członkowskie przekażą Komisji teksty przepisów prawa krajowego, które przyjmą w zakresie objętym niniejszą dyrektywą”.
      15      Dyrektywa została notyfikowana Państwom Członkowskim w dniu 3 lipca 1985 r.

       Uregulowania krajowe
      16      Hiszpańskie przepisy dokonujące transpozycji pkt 7 załącznika I do dyrektywy 85/337 wśród przedsięwzięć, które muszą być obligatoryjnie
         poddane procedurze oceny wpływu na środowisko, wymieniają „dalekobieżne linie kolejowe obejmujące nowe trasy”.

       Postępowanie poprzedzające wniesienie skargi
      17      W następstwie zawiadomienia, które wpłynęło w maju 1999 r., i po wymianie pism z władzami hiszpańskimi Komisja uznała, że
         nie przeprowadzając uprzedniej oceny wpływu na środowisko „Projektu linii kolejowej Walencja–Tarragona, odcinek Las Palmas–Oropesa.
         Torowisko”, stanowiącego część przedsięwzięcia pod nazwą „Korytarz śródziemnomorski”, władze te niewłaściwie zastosowały dyrektywę
         85/337 i pismem z dnia 13 kwietnia 2000 r. skierowała do Królestwa Hiszpanii wezwanie do przedstawienia uwag w terminie dwóch
         miesięcy.

      18      Komisja, uznawszy wyjaśnienia przedstawione przez rząd hiszpański za niewystarczające, w dniu 26 września 2000 r. skierowała
         do Królestwa Hiszpanii uzasadnioną opinię, wzywając je do podjęcia działań niezbędnych do zastosowania się do tej opinii w terminie
         dwóch miesięcy od daty jej doręczenia.

      19      Gdy rząd hiszpański odpowiedział na uzasadnioną opinię pismem z dnia 2 stycznia 2001 r., w którym powtórzył swoją poprzednią
         argumentację, Komisja postanowiła wnieść niniejszą skargę.

       W przedmiocie skargi
      20      Komisja zarzuca Królestwu Hiszpanii, że nie przeprowadzając oceny wpływu na środowisko „Projektu linii kolejowej Walencja–Tarragona,
         odcinek Las Palmas–Oropesa. Torowisko”, stanowiącego część przedsięwzięcia pod nazwą „Korytarz śródziemnomorski” łączącego
         hiszpański region Levante z Katalonią i granicą francuską, uchybiło ono zobowiązaniom ciążącym na nim na mocy art. 2, 3, 5
         ust. 2 i art. 6 ust. 2 dyrektywy 85/337.

       W przedmiocie dopuszczalności
      21      Na rozprawie rząd hiszpański kwestionował dopuszczalność skargi na tej podstawie, że wniosek opierał się na innym zarzucie
         niż podniesiony w postępowaniu poprzedzającym wniesienie skargi.

      22      Rząd ten twierdzi, że w postępowaniu poprzedzającym wniesienie skargi przedmiot sporu wyraźnie ograniczał się do odcinka linii
         kolejowej o długości 13,2 km oddzielającego miejscowości Las Palmas i Oropesa. W tej fazie postępowania Komisja w szczególności
         zarzuciła rządowi hiszpańskiemu niedopełnienie wymogów dyrektywy 85/337 w odniesieniu do części tego odcinka o długości 7,64 km,
         gdzie trasa została przesunięta do 800 m na zachód w celu okrążenia miejscowości Benicasim. Ani w wezwaniu do usunięcia uchybienia,
         ani w uzasadnionej opinii Komisja nie wspomniała natomiast o podwojeniu linii kolejowej na pozostałej części odcinka o długości
         13,2 km oraz w szczególności w żadnym momencie nie twierdziła, że podwojenie istniejącej linii kolejowej wchodzi w zakres
         zastosowania tej dyrektywy.

      23      Tymczasem w ramach skargi Komisja nalega, jego zdaniem, na stwierdzenie, iż podwojenie istniejącej linii kolejowej podlega
         przepisom niniejszej dyrektywy. Ponadto Komisja odnosi się do całej linii Walencja–Tarragona o długości 251 km.

      24      W tych okolicznościach przedmiot sporu został, zdaniem tego rządu, wyraźnie rozszerzony.

      25      Należy przede wszystkim stwierdzić, że w niniejszej sprawie nie jest kwestionowana prawidłowość uzasadnionej opinii i poprzedzającego
         ją postępowania. Rząd hiszpański podnosi jednakże, iż zarzut sformułowany w skardze różni się od zawartego w wezwaniu do usunięcia
         uchybienia i uzasadnionej opinii.

      26      W tej kwestii z utrwalonego orzecznictwa wynika, że przedmiot skargi wniesionej na podstawie art. 226 WE jest określony przez
         przewidziane przez ten przepis postępowanie poprzedzające wniesienie skargi oraz że w konsekwencji uzasadniona opinia Komisji
         i skarga muszą się opierać na identycznych zarzutach (zob. w szczególności wyrok z dnia 11 lipca 2002 r. w sprawie C‑139/00
         Komisja przeciwko Hiszpanii, Rec. str. I‑6407, pkt 18).

      27      W niniejszej sprawie nie można jednak stwierdzić, że przedmiot sporu określony podczas postępowania poprzedzającego wniesienie
         skargi został rozszerzony lub zmieniony.

      28      Po pierwsze, w odpowiedzi na pytanie Trybunału Komisja potwierdziła, że przedmiot niniejszej skargi jest ograniczony do odcinka
         o długości 13,2 km pomiędzy Las Palmas a Oropesą i że wbrew twierdzeniom rządu hiszpańskiego w żadnym razie nie obejmuje całej
         trasy o długości 251 km linii Walencja–Tarragona.

      29      Po drugie, zarówno wezwanie do usunięcia uchybienia, jak i uzasadniona opinia skierowane przez Komisję do Królestwa Hiszpanii
         odnoszą się, tak jak skarga, do „odcinka Las Palmas–Oropesa”, co do którego pozwany rząd nie kwestionuje, iż jego długość
         wynosi 13,2 km. Ponadto replika wniesiona przez rząd hiszpański niedwuznacznie dowodzi, że w żaden sposób nie pomylił się
         on w odniesieniu do zakresu sporu, ponieważ sam uznał, iż sporny projekt dotyczy odcinka o długości 13,2 km oddzielającego
         miejscowości Las Palmas i Oropesa, na którym istniejąca linia kolejowa została podwojona i przystosowana do prędkości mogącej
         dochodzić do 220 km/h, a którego część o długości 7,64 km stanowi nową trasę okrążającą miejscowość Benicasim.

      30      Wobec powyższego niniejsza skarga jest dopuszczalna.

       Co do istoty sprawy
       Argumenty stron
      31      Na poparcie skargi Komisja podkreśla, że jest wiadome, iż „Projekt linii kolejowej Walencja–Tarragona, odcinek Las Palmas–Oropesa.
         Torowisko”, stanowiący część przedsięwzięcia pod nazwą „Korytarz śródziemnomorski” nie został poddany procedurze oceny wpływu
         na środowisko przewidzianej przez dyrektywę 85/337.

      32      Zdaniem Komisji, taka ocena była obligatoryjna w niniejszej sprawie, ponieważ chodzi o jedno z przedsięwzięć wymienionych
         w pkt 7 załącznika I do powyższej dyrektywy, do której odwołuje się jej art. 4 ust. 1.

      33      Komisja wnioskuje, że w odniesieniu do spornego projektu dyrektywa 85/337 została niewłaściwie zastosowana i że tym samym
         Królestwo Hiszpanii naruszyło art. 2, 3, 5 ust. 2 i art. 6 ust. 2 powyższej dyrektywy.

      34      W opinii Komisji nie można uwzględnić żadnego z powodów powołanych przez rząd hiszpański na uzasadnienie jego sposobu postępowania
         w niniejszej sprawie.

      35      Tym samym argumentacja przedstawiona przez ten rząd jest sprzeczna z literą dyrektywy 85/337, a w szczególności z brzmieniem
         pkt 7 załącznika I. Ponadto jest ona niezgodna z zamysłem i celem tej dyrektywy.

      36      Rząd hiszpański przyznaje, że przedmiotowy projekt formalnie nie został poddany procedurze oceny wpływu na środowisko przewidzianej
         przez dyrektywę 85/337, jednakże uważa, iż procedura ta nie była konieczna w niniejszej sprawie.

      37      Dyrektywa ta nie miała zastosowania, ponieważ przeprowadzone prace polegały jedynie na ulepszeniu już istniejącej linii kolejowej
         poprzez podwojenie pierwotnie pojedynczej linii, przy braku budowy nowej linii kolejowej i bez potrzeby wytyczania nowej trasy
         na dłuższym odcinku.

      38      Ten punkt widzenia znajduje potwierdzenie w brzmieniu przepisów dokonujących transpozycji pkt 7 załącznika I do dyrektywy
         85/337 do prawa hiszpańskiego, przy czym Komisja nigdy nie zarzucała ich niezgodności z przepisami powyższej dyrektywy. Poza
         tym, w odniesieniu do brzmienia pkt 7, angielska wersja językowa również odwołuje się do pojęcia „linia” („lines”), a nie
         pojęcia „tor”.

      39      Ponadto przedmiotowy projekt nie jest przeznaczony dla ruchu dalekobieżnego w rozumieniu pkt 7, ponieważ łączy on jedynie
         dwie miejscowości oddalone od siebie o 13,2 km.

      40      Co więcej, podwojenie linii w rzeczywistości nie wywiera skutków na środowisko poza spowodowanymi przez budowę pierwotnej
         linii, a w każdym razie Komisja nie wykazała istnienia takich skutków.

      41      Rząd hiszpański pomocniczo podnosi, że wymogi dyrektywy zostały zachowane co do istoty, ponieważ dokonana w 1992 r. zmiana
         ogólnego planu zagospodarowania przestrzennego Benicasim została poprzedzona oceną wpływu poddaną badaniu opinii publicznej
         oraz oświadczeniem dotyczącym wpływu na środowisko. Ponieważ przedmiotem powyższej zmiany było właśnie zarezerwowanie obszaru
         pod budowę obwodnicy kolejowej miejscowości Benicasim, nie była wymagana nowa ocena dotycząca skutków podjętych w tym celu
         prac.

      42      Wreszcie właściwe władze krajowe działały w niniejszej sprawie w dobrej wierze i okazały wolę współpracy, przyjmując stanowisko
         Komisji w odniesieniu do części projektu, gdzie było to jeszcze możliwe, ponieważ przeprowadziły badanie opinii publicznej
         przed zakończeniem robót w zakresie zmiany nr 3 do tego projektu, która zasadniczo dotyczy budowy wiaduktu o długości 754,5 m.

       Ocena Trybunału
      43      W celu oceny zasadności skargi Komisji należy najpierw ustalić, biorąc pod uwagę argumentację pozwanego rządu, czy dyrektywa
         85/337, a w szczególności przewidziany przez nią obowiązek dokonania oceny wpływu na środowisko, znajduje zastosowanie do
         spornego projektu, a jeżeli tak, to czy powyższy projekt został zrealizowany przy zachowaniu przepisów tej dyrektywy.

      44      W odniesieniu do pierwszego punktu należy odrzucić argumenty rządu hiszpańskiego, według których pkt 7 załącznika I do tej
         dyrektywy mówi jedynie o budowie nowej linii w sensie nowego połączenia kolejowego pomiędzy dwoma miejscowościami, a zatem
         nie ma zastosowania do podwojenia istniejącej linii.

      45      W ramach niniejszego postępowania nie ma potrzeby rozstrzygać, czy wszystkie wersje językowe pkt 7 załącznika I do dyrektywy
         85/337 stosują pojęcie odpowiadające pojęciu „tor” („vías” w hiszpańskiej wersji) lub w przedmiocie zgodności z tą dyrektywą
         hiszpańskich przepisów wydanych w celu transpozycji tego przepisu w zakresie, w jakim używa on pojęcia „linia” („líneas”),
         ponieważ z orzecznictwa Trybunału wynika, iż konieczność jednolitej wykładni prawa wspólnotowego w przypadku rozbieżności
         pomiędzy różnymi wersjami językowymi przepisu wymaga, aby był on interpretowany zgodnie z logiką i celem regulacji, której
         część stanowi (zob. w szczególności wyrok z dnia 24 października 1996 r. w sprawie C‑72/95 Kraaijeveld i in., Rec. str. I‑5403,
         pkt 28).

      46      W odniesieniu do dyrektywy 85/337 Trybunał stwierdził już, że z brzmienia dyrektywy można wnioskować, iż jej zakres zastosowania
         jest szeroki, a cel obszerny (powołany wyrok w sprawie Kraaijeveld i in., pkt 31 i 39).

      47      Jak wynika w szczególności z art. 1 ust. 1 i art. 2 ust. 1 oraz z pierwszego, piątego, szóstego, ósmego i jedenastego motywu
         powołanej dyrektywy, jej zasadniczym celem jest obligatoryjne poddanie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko
         naturalne między innymi z powodu ich charakteru, rozmiarów lub lokalizacji ocenie w odniesieniu do ich skutków przed udzieleniem
         zezwolenia (zob. podobnie wyrok z dnia 19 września 2000 r. w sprawie C‑287/98 Linster, Rec. str. I‑6917, pkt 52).

      48      Już na podstawie samych tych rozważań należy pkt 7 załącznika I do dyrektywy 85/337 rozumieć w ten sposób, że obejmuje on
         podwojenie już istniejącej linii kolejowej.

      49      Przedsięwzięcie tego rodzaju może mieć znaczący wpływ na środowisko w rozumieniu tej dyrektywy, ponieważ może trwale oddziaływać
         na przykład na faunę i florę, strukturę gleby lub nawet na krajobraz, jak również w szczególności wywierać istotne skutki
         co do hałasu, zatem wchodzi w zakres zastosowania niniejszej dyrektywy. Rażącym naruszeniem zamierzonego przez dyrektywę 85/337
         celu byłoby wyłączenie takiego projektu budowy nowego toru kolejowego, nawet zbieżnego z uprzednio istniejącą linią, od obowiązku
         dokonania oceny jego wpływu na środowisko. Zatem przedsięwzięcie tego rodzaju nie może być postrzegane jako zwykła zmiana
         wcześniejszego projektu w rozumieniu pkt 12 załącznika II do tej dyrektywy.

      50      Ponadto wniosek ten nasuwa się, tym bardziej że, jak w niniejszej sprawie, realizacja przedmiotowego projektu obejmuje nową
         trasę, nawet jeśli dotyczy tylko części tego projektu. Taki projekt budowy może więc z natury znacząco oddziaływać na środowisko
         w rozumieniu dyrektywy 85/337.

      51      Argument rządu hiszpańskiego, według którego nie są spełnione warunki zastosowania pkt 7 załącznika I do powyższej dyrektywy,
         ponieważ przedmiotowy projekt nie dotyczy ruchu dalekobieżnego w rozumieniu tego przepisu, lecz tylko odcinka o długości 13,2 km
         pomiędzy sąsiednimi miejscowościami, jest również bezzasadny.

      52      Jak słusznie podnosi Komisja, sporny projekt stanowi część linii kolejowej o długości 251 km pomiędzy Walencją a Tarragoną,
         należącej do „Korytarza śródziemnomorskiego” łączącego hiszpański region Levante z Katalonią i granicą francuską.

      53      Gdyby przyjąć argumentację rządu hiszpańskiego, skuteczność dyrektywy 85/337 mogłaby być poważnie zagrożona, ponieważ wystarczyłoby
         właściwym władzom krajowym podzielić projekt obejmujący dalsze odległości na kolejne krótkie odcinki, aby wyłączyć z przepisów
         tej dyrektywy zarówno projekt jako całość, jak i odcinki powstałe w wyniku tego podziału.

      54      W świetle powyższych rozważań projekt objęty skargą Komisji, dotyczący budowy dodatkowego toru kolejowego o długości 13,2 km,
         który ma nową trasę na odcinku o długości 7,64 km przewidzianym dla okrążenia miejscowości Benicasim i który stanowi część
         linii kolejowej o długości 251 km, należy do jednej z kategorii wymienionych w załączniku I do dyrektywy 85/337, dla których
         co do zasady jest obligatoryjnie przewidziana każdorazowa ocena na podstawie art. 4 ust. 1 i art. 5 ust. 1 tej dyrektywy.

      55      W odniesieniu do kwestii, czy powyższy projekt został zrealizowany zgodnie z zasadami określonymi w dyrektywie 85/337, należy
         przede wszystkim zauważyć, że rząd hiszpański przyznaje, iż projekt jako taki nie został poddany wymogom dyrektywy w zakresie
         oceny wpływu na środowisko. Co więcej, rząd ten nie twierdzi, że warunki określone w art. 2 ust. 3 powyższej dyrektywy zostały
         w odniesieniu do niego spełnione.

      56      Następnie, w odniesieniu do argumentu rządu hiszpańskiego, według którego zmiana ogólnego planu zagospodarowania przestrzennego
         Benicasim z 1992 r. została poprzedzona oceną wpływu, którą poddano badaniu opinii publicznej i oświadczeniem dotyczącym wpływu
         na środowisko, należy podnieść, iż nawet jeżeli plan ten obejmował wszystkie informacje konieczne do wypełnienia minimalnych
         warunków ustalonych przez dyrektywę 85/337, to w każdym razie nie można tego uznać za wystarczające, ponieważ, jak stwierdziła
         Komisja, a czego poważnie nie zakwestionował pozwany rząd, dotyczy on tylko obszaru gminy Benicasim, w szczególności obwodnicy
         tej miejscowości, podczas gdy wiadomo, iż sporny projekt ma szerszy zakres. Stąd przynajmniej w odniesieniu do pozostałej
         części tego projektu przepisy dyrektywy nie zostały właściwie zastosowane.

      57      Nie jest również uzasadnione twierdzenie rządu hiszpańskiego, zgodnie z którym właściwe władze spełniły wymagania powyższej
         dyrektywy w odniesieniu do „zmiany nr 3” do projektu. Po pierwsze, zgodnie z oświadczeniem pozwanego rządu informacja przeznaczona
         dla opinii publicznej została opublikowana dopiero po rozpoczęciu realizacji projektu. Ten sposób postępowania jest oczywiście
         sprzeczny z art. 6 ust. 2 dyrektywy 85/337, według którego społeczności, której to dotyczy, należy zapewnić możliwość wyrażenia
         opinii, zanim przedsięwzięcie zostanie przeprowadzone. Powołany przez rząd hiszpański fakt, że badanie opinii publicznej miało
         miejsce przed zakończeniem prac, nie ma więc żadnego znaczenia. Po drugie, procedura ta dotyczyła tylko części przedmiotowego
         odcinka o długości 13,2 km, tj. „zmiany nr 3” zasadniczo odnoszącej się do budowy wiaduktu o długości około 750 m.

      58      Ponadto również pozbawiona znaczenia jest okoliczność, iż władze krajowe działały w dobrej wierze. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem
         skarga o stwierdzenie uchybienia ma charakter obiektywny i fakt, że zarzucane uchybienie wynika z niewłaściwej wykładni przepisów
         wspólnotowych przez Państwo Członkowskie nie może uniemożliwić Trybunałowi stwierdzenia uchybienia (zob. wyrok z dnia 17 listopada
         1993 r. w sprawie C‑73/92 Komisja przeciwko Hiszpanii, Rec. str. I‑5997, pkt 19).

      59      Wreszcie w odniesieniu do zarzutu rządu hiszpańskiego, według którego Komisja niewystarczająco uzasadniła zarzucane uchybienie,
         ponieważ nie przedstawiła dowodu, iż podwojenie istniejącej linii faktycznie wywiera wpływ na środowisko poza skutkami spowodowanymi
         przez budowę pierwotnej linii, wystarczy wskazać, że właściwym kryterium dla zastosowania dyrektywy 85/337 jest znaczący wpływ,
         jaki określone przedsięwzięcie „może” wywierać na środowisko (zob. w tej kwestii art. 1 ust. 1, jak również piąty i szósty
         motyw tej dyrektywy). W tych okolicznościach nie na Komisji ciąży ustalenie konkretnych negatywnych skutków rzeczywiście wywieranych
         na środowisko przez przedsięwzięcie. Z drugiej strony, w niniejszej sprawie Komisja z prawnego punktu widzenia dostatecznie
         wykazała, że przedmiotowy projekt wchodzi w zakres zastosowania jednego z postanowień załącznika I do powyższej dyrektywy,
         według którego musi on podlegać obowiązkowej ocenie wpływu na środowisko. Poza tym jest bezsporne, że przedsięwzięcie tego
         rodzaju ze swej natury powoduje nowe istotne szkodliwe skutki, choćby z powodu przystosowania linii kolejowej do ruchu o prędkości
         mogącej dochodzić do 220 km/h.

      60      W świetle wszystkich powyższych rozważań należy uznać skargę Komisji za zasadną.

      61      W konsekwencji należy stwierdzić, że nie dokonując oceny wpływu na środowisko „Projektu linii kolejowej Walencja–Tarragona,
         odcinek Las Palmas–Oropesa. Torowisko”, stanowiącego część przedsięwzięcia pod nazwą „Korytarz śródziemnomorski”, Królestwo
         Hiszpanii uchybiło zobowiązaniom, które ciążą na nim na mocy art. 2, 3, 5 ust. 2 i art. 6 ust. 2 dyrektywy 85/337.

       W przedmiocie kosztów
      62      Zgodnie z art. 69 § 2 regulaminu kosztami zostaje obciążona, na żądanie strony przeciwnej, strona przegrywająca sprawę. Ponieważ
         Komisja wniosła o obciążenie Królestwa Hiszpanii kosztami postępowania, a ono przegrało sprawę, należy obciążyć je kosztami
         postępowania.

      Z powyższych względów Trybunał (druga izba) orzeka, co następuje:
      1)      Nie dokonując oceny wpływu na środowisko „Projektu linii kolejowej Walencja–Tarragona, odcinek Las Palmas–Oropesa. Torowisko”,
            stanowiącego część przedsięwzięcia pod nazwą „Korytarz śródziemnomorski”, Królestwo Hiszpanii uchybiło zobowiązaniom, które
            ciążą na nim na mocy art. 2, 3, 5 ust. 2 i art. 6 ust. 2 dyrektywy Rady 85/337/EWG z dnia 27 czerwca 1985 r. w sprawie oceny
            skutków wywieranych przez niektóre przedsięwzięcia publiczne i prywatne na środowisko naturalne.
      2)      Królestwo Hiszpanii zostaje obciążone kosztami postępowania.
      Podpisy
      * Język postępowania: hiszpański.


title: Wyrok Trybunału (trzecia izba) z dnia 9 października 2008 r.#Győrgy Katz przeciwko István Roland Sós.#Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Fővárosi Bíróság - Węgry.#Współpraca policyjna i sądowa w sprawach karnych - Decyzja ramowa 2001/220/ WSiSW - Pozycja ofiar w postępowaniu karnym - Oskarżyciel subsydiarny - Zeznanie ofiary w charakterze świadka.#Sprawa C-404/07.

text:
      Sprawa C‑404/07
      Győrgy Katz
      przeciwko
      István Roland Sós
      (wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Fővárosi Bíróság)
      Współpraca policyjna i sądowa w sprawach karnych – Decyzja ramowa 2001/220/WSiSW – Pozycja ofiar w postępowaniu karnym – Oskarżyciel subsydiarny – Zeznanie ofiary w charakterze świadka
      Streszczenie wyroku
      Unia Europejska – Współpraca policyjna i sądowa w sprawach karnych – Status ofiar w postępowaniu karnym – Decyzja ramowa 2001/220
      (decyzja ramowa Rady 2001/220, art. 2 i 3)
      Decyzja ramowa 2001/220 w sprawie pozycji ofiar w postępowaniu karnym, choć nakłada na państwa członkowskie obowiązek, po
         pierwsze, zapewnienia ofiarom wysokiego stopnia ochrony oraz rzeczywistej i odpowiedniej roli w systemie prawa karnego, a po
         drugie, uznania ich praw i uzasadnionych interesów oraz zapewnienia im możliwości wysłuchania ich w trakcie postępowania oraz
         możliwości dostarczania dowodów, to jednak pozostawia władzom krajowym szeroki zakres uprawnień dyskrecjonalnych co do konkretnych
         mechanizmów realizacji tych celów.

      Wykładni art. 2 i 3 wspomnianej decyzji ramowej należy dokonywać w ten sposób, że nie nakładają one na sądy krajowe obowiązku
         zezwolenia ofierze przestępstwa na bycie przesłuchaną w charakterze świadka w ramach postępowania z oskarżenia subsydiarnego.
         Jednakże w sytuacji gdy taka możliwość nie istnieje, ofierze należy umożliwić złożenie zeznania, które będzie brane pod uwagę
         jako dowód w sprawie.

      (zob. pkt 46, 50; sentencja)
WYROK TRYBUNAŁU (trzecia izba)
      z dnia 9 października 2008 r. (*)

      Współpraca policyjna i sądowa w sprawach karnych – Decyzja ramowa 2001/220/WSiSW – Pozycja ofiar w postępowaniu karnym – Oskarżyciel subsydiarny – Zeznanie ofiary w charakterze świadka
      W sprawie C‑404/07
      Mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 35 UE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Fővárosi
         Bíróság (Węgry) postanowieniem z dnia 6 lipca 2007 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 27 sierpnia 2007 r., w postępowaniu
         karnym wszczętym przez:

      Győrgy’ego Katza
      przeciwko
      Istvánowi Rolandowi Sósowi,
      TRYBUNAŁ (trzecia izba),
      w składzie: A. Rosas, prezes izby, J. N. Cunha Rodrigues (sprawozdawca), J. Klučka, P. Lindh i A. Arabadjiev, sędziowie,
      rzecznik generalny: J. Kokott,
      sekretarz: B. Fülöp, administrator,
      uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 19 czerwca 2008 r.,
      rozważywszy uwagi przedstawione:
      –        w imieniu G. Katza przez L. Kissa, ügyvéd,
      –        w imieniu I. Sósa przez L. Helmeczy’ego, ügyvéd,
      –        w imieniu rządu węgierskiego przez J. Fazekas, R. Somssich oraz K. Szíjjártó, działające w charakterze pełnomocników,
      –        w imieniu rządu austriackiego przez E. Riedla, działającego w charakterze pełnomocnika,
      –        w imieniu Komisji Wspólnot Europejskich przez R. Troostersa oraz B. Simona, działających w charakterze pełnomocników,
      po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 10 lipca 2008 r.,
      wydaje następujący
      Wyrok
      1        Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 2 i 3 decyzji ramowej Rady 2001/220/WSiSW z dnia
         15 marca 2001 r. w sprawie pozycji ofiar w postępowaniu karnym (Dz.U. L 82, s. 1, zwanej dalej „decyzją ramową”).

      2        Wniosek ten został złożony w ramach postępowania karnego przeciwko I. Sósowi, oskarżonemu o oszustwo przez G. Katza, działającego
         w charakterze oskarżyciela subsydiarnego.

       Ramy prawne
       Prawo Unii Europejskiej
      3        Zgodnie z motywem 4 decyzji ramowej:

      „Państwa członkowskie powinny zbliżyć swoje przepisy ustawowe i wykonawcze w stopniu niezbędnym do osiągnięcia celu, jakim
         jest dostarczenie ofiarom przestępstw wysokiego stopnia ochrony, niezależnie od tego państwa członkowskiego, w jakim się znajdują.”

      4        Dla celów decyzji ramowej, zgodnie z jej art. 1:

      „a)      »ofiara« oznacza osobę fizyczną, która doznała szkody, włączając w to uszkodzenie ciała lub szkodę psychiczną, cierpienie
         emocjonalne lub stratę ekonomiczną, spowodowane bezpośrednio przez działania lub zaniechania stanowiące naruszenie prawa karnego
         państwa członkowskiego;

      […]”
      5        Artykuł 2 decyzji ramowej stanowi:

      „1. Każde państwo członkowskie w swoim systemie prawa karnego zapewnia ofiarom rzeczywistą i odpowiednią rolę. Państwo kontynuuje
         wszelkie wysiłki zmierzające do zapewnienia, aby ofiary w trakcie postępowania traktowane były z należytym poszanowaniem godności
         jednostki, a także uznaje prawa oraz uzasadnione interesy ofiar, w szczególności w ramach [postępowania] karnego.

      Każde państwo członkowskie zapewnia szczególnie wrażliwym ofiarom szczególne traktowanie jak najlepiej odpowiadające ich sytuacji”.
      6        Artykuł 3 decyzji ramowej stanowi:

      „Każde państwo członkowskie zapewnia ofiarom możliwość wysłuchania ich w trakcie postępowania oraz możliwość dostarczania
         dowodów.

      Każde państwo członkowskie podejmuje środki właściwe dla zapewnienia, aby jego władze przesłuchiwały ofiary wyłącznie w stopniu
         koniecznym dla [potrzeb] postępowania karnego”.

      7        Zgodnie z art. 5 decyzji ramowej:

      „Każde państwo członkowskie, w odniesieniu do ofiar mających status świadków lub stron postępowania, podejmuje niezbędne środki
         dla zminimalizowania trudności komunikacyjnych w zakresie zrozumienia przez te osoby istotnych etapów przedmiotowego postępowania
         karnego lub zaangażowania tych osób w to postępowanie, w sposób porównywalny ze środkami tego rodzaju podejmowanymi w odniesieniu
         do oskarżonych”.

      8        Artykuł 7 decyzji ramowej przewiduje:

      „Każde państwo członkowskie, zgodnie z mającymi zastosowanie przepisami krajowymi, zapewnia ofiarom, mającym status strony
         lub świadków, możliwość zwrotu wydatków poniesionych w wyniku ich uzasadnionego uczestnictwa w postępowaniu karnym”.

      9        Z informacji dotyczącej oświadczeń Republiki Francuskiej i Republiki Węgierskiej w sprawie uznania przez nie właściwości Trybunału
         Sprawiedliwości do orzekania w trybie prejudycjalnym w sprawach aktów, o których mowa w art. 35 Traktatu o Unii Europejskiej,
         opublikowanej w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej z dnia 14 grudnia 2005 r. (Dz.U. L 327, s. 19) wynika, że Republika
         Węgierska złożyła oświadczenie w trybie art. 35 ust. 2 UE, mocą którego uznała właściwość Trybunału Sprawiedliwości do orzekania
         na warunkach określonych w art. 35 ust. 3 lit. a) UE.

      10      Jednakże, zgodnie z decyzją rządu węgierskiego (kormányhatározat) 2088/2003 (V. 15.) z dnia 15 maja 2003 r. dotyczącą oświadczenia
         w sprawie występowania do Trybunału Sprawiedliwości z wnioskami o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, „na podstawie
         art. 35 ust. 2 UE Republika Węgierska oświadcza, że uznaje właściwość Trybunału Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich zgodnie
         z art. 35 ust. 3 lit. b) UE”.

      11      Z informacji opublikowanej w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej w dniu 14 marca 2008 r. (Dz.U. L 70, s. 23), dotyczącej
         oświadczeń Republiki Węgierskiej, Republiki Łotewskiej, Republiki Litewskiej i Republiki Słowenii w sprawie uznania przez
         nie właściwości Trybunału Sprawiedliwości do orzekania w trybie prejudycjalnym w sprawach aktów, o których mowa w art. 35
         Traktatu o Unii Europejskiej, wynika, że Republika Węgierska wycofuje swoje poprzednie oświadczenie i „oświadcza, że uznaje
         właściwość Trybunału Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich zgodnie z warunkami ustanowionymi w art. 35 ust. 2 i 3 lit. b)
         Traktatu o Unii Europejskiej”.

       Uregulowania krajowe
      12      Artykuł 28 ust. 7 Büntetőeljárásról szóló 1998. évi XIX. törvény (ustawy nr XIX z 1998 r. o postępowaniu karnym) stanowi:

      „Na warunkach określonych w niniejszej ustawie prokurator wnosi akt oskarżenia i – poza postępowaniami z oskarżenia prywatnego
         lub oskarżenia subsydiarnego – popiera akt oskarżenia przed sądem lub wydaje postanowienie o skierowaniu sprawy do mediacji,
         o zawieszeniu postępowania lub częściowym odstąpieniu od oskarżenia. Prokurator może cofnąć akt oskarżenia lub zmienić jego
         zakres. Może zapoznawać się z aktami postępowania w trakcie postępowania sądowego i występować z wnioskami dotyczącymi każdej
         kwestii pojawiającej się w toku postępowania i podlegającej rozstrzygnięciu przez sąd”.

      13      Zgodnie z art. 31 ust. 1 tej ustawy:

      „W postępowaniu karnym nie może występować jako prokurator:
      […]
      b)      osoba, która bierze lub brała udział w sprawie jako [...] pokrzywdzony, oskarżyciel prywatny, oskarżyciel subsydiarny, powód
         cywilny lub składający zawiadomienie, bądź jako pełnomocnik takiej osoby, a także osoba bliska jednej z wymienionych osób.

      c)      osoba, która występuje lub występowała w sprawie w charakterze świadka, biegłego lub specjalisty.
      […]”
      14      Zgodnie z definicją zawartą w art. 51 ust. 1 ustawy o postępowaniu karnym pokrzywdzonym jest osoba, której prawa lub uzasadnione
         interesy zostały naruszone lub zagrożone w wyniku przestępstwa. Na podstawie art. 51 ust. 2 pokrzywdzony ma prawo do:

      „a)      o ile niniejsza ustawa nie stanowi inaczej – obecności przy czynnościach procesowych i zapoznania się z dokumentami procesowymi,
         które go dotyczą,

      b)      składania wniosków i uwag na każdym etapie postępowania,
      c)      uzyskania od sądu, prokuratury lub organu prowadzącego postępowanie informacji o swoich prawach i obowiązkach procesowych,
      d)      wnoszenia środków odwoławczych w wypadkach określonych w niniejszej ustawie.”
      15      Na podstawie art. 53 ust. 1 ustawy nr XIX z 1998 r. o postępowaniu karnym :

      „W przypadkach przewidzianych w niniejszej ustawie pokrzywdzony może zostać oskarżycielem subsydiarnym, jeżeli:
      „a)      prokurator lub organ prowadzący dochodzenie odmówił wszczęcia postępowania lub postępowanie umorzył,
      b)      prokurator nie skierował aktu oskarżenia co do części zarzutów,
      c)      prokurator odstąpił od oskarżenia,
      d)      prokurator po zakończeniu postępowania przygotowawczego nie stwierdził zaistnienia czynu ściganego z urzędu i z tego powodu
         nie sporządził aktu oskarżenia, bądź – po zakończeniu postępowania przygotowawczego przeprowadzonego w wyniku objęcia czynu
         prywatnoskargowego ściganiem z urzędu – nie znalazł podstaw do sporządzenia aktu oskarżenia,

      e)      prokurator odstąpił od oskarżenia w trakcie postępowania sądowego wobec uznania, że przestępstwo nie jest ścigane z urzędu.”
      16      Artykuł 236 tej ustawy stanowi:

      „Jeżeli niniejsza ustawa nie stanowi inaczej, w postępowaniu sądowym oskarżyciel subsydiarny wykonuje uprawnienia prokuratora
         łącznie z żądaniem zastosowania wobec oskarżonego środków przymusu obejmujących pozbawienie lub ograniczenie wolności. Oskarżyciel
         subsydiarny nie może żądać pozbawienia oskarżonego praw rodzicielskich”

      17      Zgodnie z art. 343 ust. 5 tej ustawy:

      „Oskarżyciel subsydiarny nie może wyjść poza granice oskarżenia”.
       Stan faktyczny i pytanie prejudycjalne
      18      W postępowaniu karnym wszczętym przed Fővárosi Bíróság (sąd w Budapeszcie) przez G. Katza jako oskarżyciela subsydiarnego
         przeciwko I. Sósowi, zarzucone mu zostało popełnienie przestępstwa oszustwa z art. 318 ust. 1 Büntető törvénykönyv (węgierskiego
         kodeksu karnego) i wyrządzenie w ten sposób G. Katzowi znacznej szkody w rozumieniu ust 6 lit. a) tego artykułu. Oskarżenie
         subsydiarne zostało wniesione po umorzeniu postępowania w tej sprawie przez prokuratora.

      19      Oskarżenie wniesione przez oskarżyciela subsydiarnego stanowi szczególny tryb ścigania, przewidziany w przepisach węgierskiego
         postępowania karnego. Prawo węgierskie przewiduje wnoszenie aktów oskarżenia nie tylko przez prokuraturę, ale także przez
         osoby pokrzywdzone w wyniku niektórych mniej poważnych przestępstw, które również mogą wnosić i popierać akty oskarżenia:
         jest to oskarżenie prywatne („magánvád”). Oskarżenie subsydiarne („pótmagánvád”), którego dotyczy sprawa przed sądem krajowym,
         jest trzecim trybem ścigania, umożliwiającym działanie osobie pokrzywdzonej w wyniku przestępstwa, w szczególności w sytuacji,
         gdy prokurator odstępuje od oskarżenia. Oskarżenia prywatnego i oskarżenia subsydiarnego nie należy mylić z powództwem cywilnym.

      20      Wniosek G. Katza o to, by jako pokrzywdzony mógł zostać wezwany i przesłuchany w charakterze świadka w ramach omawianego postępowania
         z oskarżenia subsydiarnego został oddalony przez Fővárosi Bíróság, który rozpoznał ten wniosek i zamknął postępowanie dowodowe.

      21      W przemówieniu końcowym przed sądem odsyłającym G. Katz podniósł, że odmawiając przesłuchania pokrzywdzonego – będącego jednocześnie
         oskarżycielem – w charakterze świadka, sąd odsyłający naruszył zasady rzetelnego procesu oraz równości broni zagwarantowane
         w konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, podpisanej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (zwanej dalej
         „EKPC”). Wskazał ponadto, że już w toku postępowania przygotowawczego jego prawa zostały naruszone, ponieważ organ prowadzący
         dochodzenie nie dopełnił obowiązku ustalenia stanu faktycznego oraz że instytucja prawna oskarżyciela subsydiarnego ma na
         celu właśnie naprawienie tej sytuacji po to, by dzięki zeznaniu ofiary stawiającej się osobiście doprowadzić do ustalenia
         prawdy i stworzyć możliwość naprawienia wyrządzonej szkody. Zdaniem G. Katza, w przeciwnym przypadku sytuacja pokrzywdzonego
         okazuje się mniej korzystna niż sytuacja oskarżonego.

      22      Na późniejszym posiedzeniu, które miało miejsce w dniu 6 lipca 2007 r., sąd odsyłający wznowił postępowanie dowodowe. Sąd
         ten wskazał, że o ile art. 236 ustawy nr XIX z 1998 r. zawiera odstępstwo od zakazu występowania przez oskarżyciela subsydiarnego
         jako prokurator, to żaden przepis tej ustawy nie zawiera odstępstwa od zakazu wyrażonego w jej art. 31 ust. 1, zgodnie z którym
         świadkiem nie może być prokurator. Fővárosi Bíróság wywiódł stąd, że oskarżyciel subsydiarny nie może w takim trybie zostać
         przesłuchany w charakterze świadka. W przypadku postępowania z oskarżenia prywatnego, jak wskazuje sąd odsyłający, omawiana
         ustawa zawiera wyraźny przepis, na podstawie którego oskarżyciel prywatny może zostać przesłuchany w charakterze świadka.
         Nawet jeżeli postępowanie z oskarżenia prywatnego oraz postępowanie z skarżenia subsydiarnego są bez wątpienia podobne, uważa
         jednak, że w braku wyraźnego odesłania, nie sposób stosować tych samych przepisów w dwóch odrębnych trybach postępowania.

      23      Fővárosi Bíróság zauważa, że sam ustawodawca węgierski przyznał, iż instytucja prawna oskarżenia subsydiarnego jest ważnym
         instrumentem pozwalającym zrekompensować brak aktywności organów wymiaru sprawiedliwości. Nie ma również wątpliwości co do
         tego, że instytucja ta ma na celu danie pokrzywdzonemu rzeczywistej możliwości doprowadzenia do rozstrzygnięcia sądowego.
         Tymczasem osiągnięcie tego celu byłoby trudne, a nawet niemożliwe, gdyby pokrzywdzony występujący w charakterze oskarżyciela
         subsydiarnego nie mógł zostać przesłuchany jako świadek i nie mógł przedstawić dowodu w postaci swego własnego zeznania, podczas
         gdy najczęściej to właśnie pokrzywdzonemu najlepiej są znane okoliczności faktyczne, które powinny zostać udowodnione.

      24      Nie można jednak pominąć faktu, że oskarżyciel subsydiarny, korzystając z kompetencji przyznanych prokuratorowi, dysponuje
         znaczącymi uprawnieniami, gdyż z uwagi na prawo do zgłaszania wniosków ma bezpośrednią możliwość przedstawiania dowodów. Ma
         również prawo do przedstawiania uwag.

      25      Fővárosi Bíróság ma wątpliwości co zakresu pojęć „rzeczywistej i odpowiedniej” roli ofiar oraz „możliwośc[i] wysłuchania ich
         w trakcie postępowania oraz możliwoś[ci] dostarczania dowodów”, o których mowa odpowiednio w art. 2 i 3 decyzji ramowej i zastanawia
         się, czy obejmują one możliwość przesłuchania przez sądy krajowe ofiary w charakterze świadka również wtedy, gdy występuje
         ona w postępowaniu jako oskarżyciel subsydiarny.

      26      W tych okolicznościach Fővárosi Bíróság, jako sąd pierwszej instancji, postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału
         z następującym pytaniem prejudycjalnym:

      „Czy wykładni art. 2 i 3 decyzji ramowej należy dokonywać w ten sposób, że sąd krajowy powinien mieć zagwarantowaną możliwość
         przesłuchania w charakterze świadka ofiary przestępstwa również w ramach postępowania z oskarżenia subsydiarnego?”

       W przedmiocie dopuszczalności
      27      Jak wynika z pkt 10 niniejszego wyroku, decyzją rządu węgierskiego 2088/2003 z dnia 15 maja 2003 r. Republika Węgierska złożyła
         oświadczenie o uznaniu właściwości Trybunału do orzekania w przedmiocie ważności i wykładni aktów, o których mowa w art. 35 UE
         zgodnie z warunkami ustanowionymi w art. 35 ust. 3 lit. b) UE. Jest oczywiste, że niniejsze odesłanie prejudycjalne zostało
         wniesione zgodnie z tym oświadczeniem, a zatem Fővárosi Bíróság należy do sądów upoważnionych do występowania do Trybunału
         na podstawie art. 35 UE.

      28      Rząd węgierski uważa, że wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym jest jednak niedopuszczalny, a to dlatego, że
         jest hipotetyczny. Zdaniem tego rządu, Fővárosi Bíróság błędnie przyjmuje, że prawo węgierskie nie pozwala oskarżycielowi
         subsydiarnemu na to, by mógł zostać przesłuchany jako świadek w ramach postępowania karnego. Na poparcie swego stanowiska
         rząd węgierski powołuje się w szczególności na opinię nr 4/2007 sekcji karnej Legfelsöbb Bíróság (Sądu Najwyższego) z dnia
         14 maja 2007 r., zawierającą stwierdzenie, że „w ramach postępowania karnego nie występuje przeszkoda prawna do przesłuchania
         w charakterze świadka pokrzywdzonego występującego jako oskarżyciel subsydiarny”. G. Katz także uważa, iż nie budzi wątpliwości
         okoliczność, że prawo węgierskie zezwala na przesłuchanie, w trakcie postępowania karnego, oskarżyciela subsydiarnego w charakterze
         świadka.

      29      Należy przypomnieć, że na podstawie art. 46 lit. b) UE postanowienia traktatu WE dotyczące kompetencji Trybunału i ich wykonywania
         – wśród których znajduje się przepis art. 234 WE – stosuje się do postanowień tytułu VI Traktatu UE na warunkach przewidzianych
         w art. 35 UE. Wynika z tego, że tryb przewidziany w art. 234 WE może być stosowany w przypadku kompetencji prejudycjalnych
         Trybunału opartych na art. 35 UE, z zastrzeżeniem spełnienia przewidzianych w tym postanowieniu przesłanek (zob. w szczególności
         wyrok z dnia 12 sierpnia 2008 r. w sprawie C‑296/08 PPU, dotychczas nieopublikowany w Zbiorze, pkt 36 i przywołane orzecznictwo).

      30      Na wzór art. 234 WE, art. 35 UE uzależnia zwrócenie się do Trybunału od tego, aby sąd krajowy „uzna[ł], że decyzja w tej kwestii
         jest niezbędna do wydania wyroku”, stąd orzecznictwo Trybunału dotyczące dopuszczalności pytań prejudycjalnych przedłożonych
         w trybie art. 234 WE co do zasady pozostaje aktualne w stosunku do wniosków złożonych do Trybunału w trybie art. 35 UE (zob.
         w szczególności wyrok z dnia 28 czerwca 2007 r. w sprawie C‑467/05 Dell’Orto, Zb.Orz. s. I-5557, pkt 39 i przywołane orzecznictwo).

      31      Z powyższego wynika, że domniemanie istotności związane z pytaniami prejudycjalnymi przedkładanymi przez sądy krajowe może
         zostać obalone jedynie w wyjątkowych przypadkach, gdy oczywiste jest, że wnioskowana wykładnia przepisów prawa Unii Europejskiej,
         których dotyczą pytania, nie ma żadnego związku ze stanem faktycznym bądź przedmiotem sporu głównego lub gdy zagadnienie ma
         charakter hipotetyczny, bądź gdy Trybunał nie dysponuje informacjami o okolicznościach faktycznych i prawnych niezbędnymi
         do udzielenia użytecznej odpowiedzi na postawione mu pytania. Poza tymi przypadkami Trybunał ma co do zasady obowiązek wydania
         orzeczenia w przedmiocie pytań prejudycjalnych dotyczących wykładni aktów, o których mowa w art. 35 ust. 1 UE (ww. wyrok w sprawie
         Dell’Orto, pkt 40 i przywołane orzecznictwo).

      32      Jak wynika z pkt 18‑25 niniejszego wyroku, postanowienie odsyłające przedstawia najważniejsze okoliczności faktyczne leżące
         u podstaw sporu głównego oraz bezpośrednio właściwe przepisy prawa krajowego, które znajdują zastosowanie w sprawie, a także
         wyjaśnia powody, dla których sąd odsyłający wnosi o dokonanie wykładni decyzji ramowej jak również związek pomiędzy decyzją
         ramową oraz uregulowaniem krajowym mającym zastosowanie w sprawie.

      33      Wbrew twierdzeniom rządu węgierskiego nie jest oczywiste, że zagadnienie występujące w sprawie przed sądem krajowym ma charakter
         hipotetyczny, przynajmniej w zakresie w jakim wiadomo, że sąd odsyłający oddalił wniosek G. Katza o przesłuchanie go w charakterze
         świadka w ramach toczącego się postępowania z oskarżenia subsydiarnego na tej podstawie, że w takiej sytuacji prawo węgierskie
         nie przewiduje wprost tego uprawnienia.

      34      Ponadto w kompetencji Trybunału nie leży wypowiadanie się, w ramach procedury odesłania prejudycjalnego, o wykładni przepisów
         krajowych ani orzekanie o poprawności wykładni zastosowanej przez sąd krajowy (zob. w szczególności, w odniesieniu do art. 234 WE,
         wyrok z dnia 14 lutego 2008 r. w sprawie C‑244/06 Dynamic Medien, Zb.Orz. s. I‑505, pkt 19).

      35      W związku z tym należy udzielić odpowiedzi na postawione pytanie prejudycjalne.

      36      Nie ma natomiast potrzeby uwzględnienia wniosku G. Katza o rozszerzenie przedstawionego pytania w taki sposób, by objąć analizą
         także zagadnienie, czy decyzja ramowa oznacza, że niektóre uprawnienia śledcze przyznane w prawie węgierskim prokuraturze
         przysługują także oskarżycielowi subsydiarnemu.

      37      Zgodnie bowiem z art. 35 UE to sądy krajowe, a nie strony postępowania przed sądem krajowym, mogą zwracać się do Trybunału.
         Sądy krajowe są władne ustalić, jakie pytania mają być przedstawione Trybunałowi, zaś stronom nie przysługuje uprawnienie
         do dokonywania zmian w treści tych pytań (ww. wyrok w sprawie Santesteban Goicoechea, pkt 46).

      38      Ponadto udzielenie odpowiedzi na pytania sformułowane przez G. Katza byłoby niezgodne z rolą powierzoną Trybunałowi w art. 35 UE
         oraz z obowiązkiem zapewnienia przez Trybunał rządom państw członkowskich oraz zainteresowanym możliwości przedstawienia uwag
         zgodnie z art. 23 statutu Trybunału Sprawiedliwości, jako że zgodnie z tym postanowieniem zainteresowanym doręcza się jedynie
         postanowienia odsyłające (ww. wyrok w sprawie Santesteban Goicoechea, pkt 47).

       W przedmiocie pytania prejudycjalnego
      39      Poza sporem jest, że osoba znajdująca się w sytuacji takiej jak G. Katz jest ofiarą w rozumieniu art. 1 lit. a) decyzji ramowej,
         zgodnie z którym ofiarą jest osoba fizyczna, która doznała szkody spowodowanej bezpośrednio przez działania lub zaniechania
         stanowiące naruszenie prawa karnego państwa członkowskiego.

      40      Jak wynika z art. 5 i 7 decyzji ramowej, obejmuje ona sytuację ofiary występującej jako świadek lub strona postępowania.

      41      Żaden z przepisów decyzji ramowej nie wyklucza z jej zakresu zastosowania sytuacji, gdy w ramach postępowania karnego ofiara
         – tak jak w sprawie przed sądem krajowym – wykonuje zadania oskarżyciela zamiast oskarżyciela publicznego.

      42      Z motywu 4 decyzji ramowej wynika, że ofiarom przestępstw należy zapewnić wysoki stopień ochrony

      43      Zgodnie z art. 2 ust. 1 decyzji ramowej państwa członkowskie w swoich systemach prawa karnego zapewniają ofiarom rzeczywistą
         i odpowiednią rolę. oraz uznają prawa i uzasadnione interesy ofiar, w szczególności w ramach postępowania karnego.

      44      Artykuł 3 ust. 1 decyzji ramowej przewiduje w sposób ogólny, że państwa członkowskie zapewniają ofiarom możliwość wysłuchania
         ich w trakcie postępowania oraz możliwość dostarczania dowodów.

      45      W konsekwencji, o ile ofiara występująca w charakterze oskarżyciela subsydiarnego może domagać się korzystania ze statusu
         ofiary przewidzianego w decyzji ramowej, to jednak ani art. 3 ust. 1, ani żaden inny przepis decyzji ramowej nie dostarcza
         szczegółowych informacji dotyczących zasad postępowania dowodowego znajdujących zastosowanie do ofiar w ramach procedur karnych.

      46      Należy zatem stwierdzić, że decyzja ramowa, choć nakłada na państwa członkowskie obowiązek, po pierwsze, zapewnienia ofiarom
         wysokiego stopnia ochrony oraz rzeczywistej i odpowiedniej roli w systemie prawa karnego, a po drugie uznania ich praw i uzasadnionych
         interesów oraz zapewnienia im możliwości wysłuchania ich w trakcie postępowania oraz możliwości dostarczania dowodów, to jednak
         pozostawia władzom krajowym szeroki zakres uprawnień dyskrecjonalnych co do konkretnych mechanizmów realizacji tych celów.

      47      W każdym razie przepisy te oznaczają jednak, że ofiara powinna mieć możliwość złożenia zeznania w ramach procedury karnej
         i że zeznanie to powinno być uwzględnione jako dowód; w przeciwnym razie doszłoby do pozbawienia art. 3 ust. 1 decyzji ramowej
         w znacznym zakresie jego effet utile, a także do naruszenia obowiązków wyrażonych w art. 2 ust. 1 tej decyzji.

      48      Należy dodać, że decyzja ramowa powinna być interpretowana w taki sposób, aby znalazły poszanowanie prawa podstawowe, wśród
         których trzeba między innymi wymienić zapisane w art. 6 EKPC prawo do rzetelnego procesu sądowego, (zob. w szczególności wyrok
         z dnia 16 czerwca 2005 r. w sprawie C‑105/03 Pupino, Zb.Orz. s. I‑5285, pkt 59).

      49      Do sądu odsyłającego należy w szczególności upewnienie się, że przeprowadzanie dowodów w ramach postępowania karnego traktowanego
         jako całość nie odbędzie się z naruszeniem zasady rzetelnego procesu w rozumieniu art. 6 EKPC w świetle wykładni Europejskiego
         Trybunału Praw Człowieka (zob. w szczególności wyrok z dnia 10 kwietnia 2003 r. w sprawie C‑276/01 Steffensen, Rec. s. I‑3735,
         pkt 76, oraz ww. wyrok w sprawie Pupino, pkt 60).

      50      W tych okolicznościach na przedstawione pytanie należy udzielić następującej odpowiedzi: wykładni art. 2 i 3 decyzji ramowej
         należy dokonywać w ten sposób, że nie nakładają one na sądy krajowe obowiązku zezwolenia ofierze przestępstwa na bycie przesłuchaną
         w charakterze świadka w ramach postępowania z oskarżenia subsydiarnego, takiego jak w sprawie przed sądem odsyłającym. Jednakże
         w sytuacji, gdy taka możliwość nie istnieje, ofierze należy umożliwić złożenie zeznania, które będzie brane pod uwagę jako
         dowód w sprawie.

       W przedmiocie kosztów
      51      Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej
         przed tym sądem, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi,
         inne niż poniesione przez strony postępowania przed sądem krajowym, nie podlegają zwrotowi.

      Z powyższych względów Trybunał (trzecia izba) orzeka, co następuje:
      Wykładni art. 2 i 3 decyzji ramowej Rady 2001/220/WSiSW z dnia 15 marca 2001 r. w sprawie pozycji ofiar w postępowaniu karnym
            należy dokonywać w ten sposób, że nie nakładają one na sądy krajowe obowiązku zezwolenia ofierze przestępstwa na bycie przesłuchaną
            w charakterze świadka w ramach postępowania z oskarżenia subsydiarnego, takiego jak w sprawie przed sądem odsyłającym. Jednakże
            w sytuacji, gdy taka możliwość nie istnieje, ofierze należy umożliwić złożenie zeznania, które będzie brane pod uwagę jako
            dowód w sprawie.
      Podpisy
      * Język postępowania: węgierski.


title: Wyrok Sądu pierwszej instancji (druga izba) z dnia 11 lipca 2006 r. # Miguel Torres SA przeciwko Urzędowi Harmonizacji w ramach Rynku Wewnętrznego (znaki towarowe i wzory) (OHIM). # Wspólnotowy znak towarowy - Postępowanie w sprawie sprzeciwu - Zgłoszenie wspólnotowego graficznego znaku towarowego Torre Muga - Wcześniejsze krajowe i międzynarodowe słowne znaki towarowe TORRES - Prawdopodobieństwo wprowadzenia w błąd - Naruszenie prawa do obrony. # Sprawa T-247/03.

text:
      Wyrok Sądu Pierwszej Instancji (druga izba) z dnia 11 lipca 2006 r. – Torres przeciwko OHIM – Bodegas Muga (Torre Muga)
      (Sprawa T‑247/03)
      Wspólnotowy znak towarowy – Postępowanie w sprawie sprzeciwu – Zgłoszenie wspólnotowego graficznego znaku towarowego Torre Muga – Wcześniejsze krajowe i międzynarodowe słowne znaki towarowe TORRES – Prawdopodobieństwo wprowadzenia w błąd – Naruszenie prawa do obrony
      Wspólnotowy znak towarowy – Definicja i uzyskanie wspólnotowego znaku towarowego – Względne podstawy odmowy rejestracji – Sprzeciw właściciela wcześniejszego identycznego lub podobnego znaku towarowego zarejestrowanego dla identycznych lub podobnych
         towarów lub usług (rozporządzenie Rady nr 40/94, art. 8 ust. 1 lit. b)) (por. pkt 71)

      Przedmiot

               Skarga na decyzję Pierwszej Izby Odwoławczej Urzędu Harmonizacji w ramach Rynku Wewnętrznego (znaki towarowe i wzory) z dnia
                  7 kwietnia 2003 r. (sprawa R 998/2001-1) dotyczącą postępowania w sprawie sprzeciwu między Miguel Torres, SA i Bodegas Muga,
                  S.A.

            Informacje dotyczące sprawy

               Zgłaszający wspólnotowy znak towarowy:

               Bodega Muga, SA

               Zgłoszony wspólnotowy znak towarowy:

               Graficzny znak towarowy Torre Muga (zgłoszenie nr 791.004 dla towarów należących do klasy 33)

               Właściciel znaku towarowego lub oznaczenia, na które powołano się w sprzeciwie:

               Miguel Torres, SA

               Znak towarowy lub oznaczenie, na które powołano się w sprzeciwie:

               Znaki towarowe TORRES (międzynarodowy znak towarowy, duński znak towarowy, niemiecki znak towarowy, trzy hiszpańskie znaki
                  towarowe i dwa angielskie znaki towarowe) dla towarów należących do klasy 33

               Decyzja Wydziału Sprzeciwów:

               Odrzucenie sprzeciwu

               Decyzja Izby Odwoławczej:

               Oddalenie odwołania

      Sentencja

                  1)

                  Skarga zostaje oddalona.

                  2)

                  Skarżąca zostaje obciążona kosztami postępowania poniesionymi przez Urząd Harmonizacji w ramach Rynku Wewnętrznego (znaki
                     towarowe i wzory)(OHIM).

                  3)

                  Interwenient pokrywa koszty własne.


title: Wyrok Trybunału (pierwsza izba) z dnia 20 października 2011 r.#Greenstar-Kanzi Europe NV przeciwko Jean Hustin i Jo Goossens.#Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Hof van Cassatie - Belgia.#Rozporządzenie (WE) nr 2100/94 zmienione rozporządzeniem (WE) nr 873/2004 - Wykładnia art. 11 ust. 1, art. 13 ust. 1-3, art. 16, 27, 94 i 104 - Zasada wyczerpania ochrony odmian roślin - Umowa licencyjna - Powództwo o naruszenie przeciwko osobie trzeciej - Naruszenie przez licencjobiorcę umowy licencyjnej w jego stosunkach z osobami trzecimi.#Sprawa C-140/10.

text:
      Sprawa C‑140/10
      Greenstar-Kanzi Europe NV
      przeciwko
      Jeanowi Hustinowi i Jo Goossensowi
      (wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnymzłożony przez Hof van Cassatie)

      Rozporządzenie (WE) nr 2100/94, zmienione rozporządzeniem (WE) nr 873/2004 – Wykładnia art. 11 ust. 1, art. 13 ust. 1–3, art. 16, 27, 94 i 104 – Zasada wyczerpania ochrony odmian roślin – Umowa licencyjna – Powództwo o naruszenie przeciwko osobie trzeciej – Naruszenie przez licencjobiorcę umowy licencyjnej w jego stosunkach z osobami trzecimi
      Streszczenie wyroku
      Rolnictwo – Jednolite ustawodawstwo – Ochrona odmian roślin – Wniesione przez posiadacza lub licencjobiorcę powództwo o naruszenie
            przeciwko osobie trzeciej, która otrzymała materiał ze zbioru odmiany chronionej, za pośrednictwem innego licencjobiorcy,
            który naruszył warunki lub ograniczenia wymienione w umowie licencyjnej zawartej uprzednio z posiadaczem – Dopuszczalność
            – Przesłanka
      (rozporządzenie Rady nr 2100/94, zmienione rozporządzeniem nr 873/2004, art. 11 ust. 1, art. 13 ust. 1–3, art. 16, 27, 94,
            104)
      Artykuł 94 rozporządzenia nr 2100/94 w sprawie wspólnotowego systemu ochrony odmian roślin, zmienionego rozporządzeniem nr 873/2004,
         w związku z art. 11 ust. 1, art. 13 ust. 1–3, art. 16, 27 i 104 tego rozporządzenia, należy interpretować w ten sposób, że
         posiadacz lub licencjobiorca może wnieść powództwo o naruszenie przeciwko osobie trzeciej, która otrzymała materiał ze zbioru
         odmiany chronionej za pośrednictwem innego licencjobiorcy, który naruszył warunki lub ograniczenia wymienione w umowie licencyjnej
         zawartej uprzednio przez tego licencjobiorcę z posiadaczem, pod warunkiem że rozpatrywane warunki lub ograniczenia dotyczą
         bezpośrednio zasadniczych elementów rozważanej ochrony odmian roślin, co powinno zostać zbadane przez sąd krajowy.

      W odniesieniu do oceny naruszenia nie ma znaczenia, czy osoba trzecia, która podjęła działania dotyczące sprzedanego lub zbytego
         materiału ze zbioru odmiany chronionej, była powiadomiona lub powinna była być powiadomiona o warunkach lub ograniczeniach
         nałożonych w umowie licencyjnej.

      (por. pkt 44, 49; pkt 1, 2 sentencji)
WYROK TRYBUNAŁU (pierwsza izba)
      z dnia 20 października 2011 r.(*)

      Rozporządzenie (WE) nr 2100/94, zmienione rozporządzeniem (WE) nr 873/2004 – Wykładnia art. 11 ust. 1, art. 13 ust. 1–3, art. 16, 27, 94 i 104 – Zasada wyczerpania ochrony odmian roślin – Umowa licencyjna – Powództwo o naruszenie przeciwko osobie trzeciej – Naruszenie przez licencjobiorcę umowy licencyjnej w jego stosunkach z osobami trzecimi
      W sprawie C‑140/10
      mającej za przedmiot wiosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Hof van
         Cassatie (Belgia) postanowieniem z dnia 25 lutego 2010 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 17 marca 2010 r., w postępowaniu:

      Greenstar-Kanzi Europe NV
      przeciwko
      Jeanowi Hustinowi,

      Jo Goossensowi,

      TRYBUNAŁ (pierwsza izba),
      w składzie: A. Tizzano prezes izby, M. Safjan, M. Ilešič, E. Levits i J.J. Kasel (sprawozdawca), sędziowie,
      rzecznik generalny: N. Jääskinen,
      sekretarz: A. Calot Escobar,
      uwzględniając procedurę pisemną,
      rozważywszy uwagi przedstawione:
      –        w imieniu Greenstar-Kanzi Europe NV przez N. Segers oraz K. Tielens, advocaten,
      –        w imieniu J. Hustina oraz J. Goossensa przez H. Van Gompela oraz J. Hensena, advocaten,
      –        w imieniu rządu hiszpańskiego przez F. Díeza Morena, działającego w charakterze pełnomocnika,
      –        w imieniu Komisji Europejskiej przez F. Wilmana oraz T. van Rijna, działających w charakterze pełnomocników,
      po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 7 lipca 2011 r.,
      wydaje następujący
      Wyrok
      1        Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 11 ust. 1, art. 13 ust. 1–3, art. 16, 27, 94 i 104
         rozporządzenia Rady (WE) nr 2100/94 z dnia 27 lipca 1994 r. w sprawie wspólnotowego systemu ochrony odmian roślin (Dz.U. L 227,
         s. 1), zmienionego rozporządzeniem Rady (WE) nr 873/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. (Dz.U. L 162, s. 38) (zwanego dalej „rozporządzeniem
         nr 2100/94”).

      2        Wniosek ten został złożony w ramach sporu pomiędzy Greenstar-Kanzi Europe NV (zwanej dalej „GKE”) a J. Hustinem i J. Goossensem
         w przedmiocie zarzucanego tym ostatnim naruszenia znaku towarowego Kanzi i odmiany jabłoni Nicoter oraz praw do znaku towarowego
         i wspólnotowej ochrony odmian roślin, które są z nimi związane, poprzez wprowadzenie do obrotu przez J. Hustina i J. Goossensa
         jabłek pod znakiem towarowym Kanzi.

       Ramy prawne
       Prawo Unii
      3        Motyw czternasty rozporządzenia nr 2100/94 stanowi:

      „[D]ziałanie wspólnotowego systemu ochrony odmian roślin powinno być jednolite na obszarze Wspólnoty, transakcje handlowe
         wymagające zgody posiadacza muszą zostać ściśle określone; zakres ochrony w porównaniu do większości systemów krajowych powinien
         być rozszerzony na określony materiał odmiany, biorąc pod uwagę handel z krajami spoza Wspólnoty, w których nie ma ochrony;
         natomiast wprowadzenie zasady wyczerpania praw musi zapewnić, by ochrona nie była nadmierna”.

      4        Artykuł 11 ust. 1 tego rozporządzenia stanowi:

      „Osoba, która wyhodowała lub odkryła i rozwinęła odmianę lub jej następca prawny, zwana dalej »hodowcą«, jest uprawniona do
         wspólnotowej ochrony odmian roślin”.

      5        Artykuł 13 ust. 1 tego rozporządzenia ma następującą treść:

      1.      Wspólnotowe prawo do ochrony odmian roślin wywiera taki skutek, iż posiadaczowi lub posiadaczom wspólnotowego prawa do ochrony
         odmian roślin, zwanym dalej »posiadaczami«, przysługuje prawo do wykonywania działań wymienionych w ust. 2.

      2.      Bez uszczerbku dla przepisów art. 15 i 16 następujące działania w odniesieniu do składników odmiany lub materiału ze zbioru
         odmiany chronionej, zwanych dalej »materiałem«, wymagają upoważnienia posiadacza:

      a)      wytwarzanie lub rozmnażanie (reprodukcja);
      b)      przygotowanie do rozmnażania;
      c)      oferowanie do sprzedaży;
      d)      sprzedaż lub inne wprowadzenie do obrotu;
      e)      eksport ze Wspólnoty;
      f)      import do Wspólnoty;
      g)      przechowywanie do każdego z celów wymienionych w lit. a)–f).
      Posiadacz może udzielić swojego upoważnienia na określonych warunkach i z ograniczeniami.
      3.      Przepisy ust. 2 stosuje się do materiału ze zbioru tylko wówczas, jeżeli ten materiał otrzymano w drodze nieupoważnionego
         użytkowania składników chronionej odmiany i o ile posiadacz nie miał wystarczającej możliwości wykonywania jego prawa w odniesieniu
         do wymienionych składników odmiany.

      […]”.
      6        Zgodnie z art. 16 rozporządzenia nr 2100/94:

      „Wspólnotowe prawo do ochrony odmian roślin nie obejmuje działań dotyczących jakiegokolwiek materiału chronionej odmiany lub
         odmiany chronionej przepisami art. 13 ust. 5 oraz jakiegokolwiek materiału pochodzącego z wymienionego materiału, który został
         przekazany osobom trzecim przez posiadacza lub za jego zgodą w jakiejkolwiek części Wspólnoty, chyba że działania te:

      a)      obejmują dalsze rozmnażanie danej odmiany, chyba że takie rozmnażanie było zamierzone gdy przekazywano ten materiał; lub
      b)      obejmują wywóz składników odmiany do kraju trzeciego, który nie chroni rodzaju lub gatunku, do którego przynależy odmiana,
         chyba że wywożony materiał przeznaczono do konsumpcji”.

      7        Artykuł 27 tego rozporządzenia stanowi:

      „1.      Wspólnotowa ochrona odmian roślin może być, w całości lub w części, przedmiotem umownej licencji na eksploatację. Licencje
         mogą być wyłączne lub niewyłączne.

      2.      Posiadacz może powołać się na prawa wynikające ze wspólnotowej ochrony odmian roślin przeciwko osobie upoważnionej do korzystania
         z niego, która wykracza przeciwko jakimkolwiek warunkom lub ograniczeniom związanym z korzystaniem z tego prawa na podstawie
         ust. 1”.

      8        Artykuł 94 tego rozporządzenia stanowi:

      „1.      Każda osoba, która:
      a)      nie będąc do tego uprawniona podejmuje jedno z działań określonych w art. 13 ust. 2 w odniesieniu do odmiany, na którą przyznano
         wspólnotowe prawo do ochrony odmian roślin;

      […]
      może być przedmiotem działania podjętego przez posiadacza, mającego na celu zaniechanie naruszenia lub wypłatę słusznego wynagrodzenia
         lub obu [lub jedno i drugie].

      2.      Osoba, która działa umyślnie lub z niedbalstwa, jest ponadto obowiązana do naprawienia wszelkich szkód wynikających z naruszenia.
         W przypadkach winy nieumyślnej nieznacznego stopnia roszczenia można zmniejszyć stosownie do stopnia winy nieumyślnej, nie
         mogą być one jednak mniejsze od korzyści, która odniosła osoba naruszająca prawo”.

      9        Artykuł 104 do tegoż rozporządzenia stanowi, co następuje:

      „1.      Posiadacz może dochodzić roszczeń z tytułu naruszenia. Posiadacz licencji może dochodzić roszczeń z tytułu naruszenia, chyba
         że w przypadku wyłącznego uprawnienia do korzystania taka możliwość została wyraźnie wykluczona w umowie z posiadaczem albo
         przez Urząd na podstawie przepisów art. 29 i art.100 ust. 2.

      2.      Posiadacz licencji ma prawo przystąpić do sporu w sprawie o naruszenie wszczętej przez posiadacza w celu otrzymania naprawienia
         poniesionej przez [niego] szkody”.

       Postępowanie przed sądem krajowym i pytania prejudycjalne
      10      Nicolaï NV (zwana dalej „Nicolaï”) jest hodowcą – w rozumieniu art. 11 ust. 1 rozporządzenia nr 2100/94 – nowej odmiany jabłoni
         Nicoter. Jest to jedyna odmiana do produkcji jabłek, które, o ile spełniają określone wymagania jakościowe, są sprzedawane
         pod znakiem towarowym Kanzi. Aby uniknąć pogorszenia jakości tej odmiany i znaku towarowego, wprowadzony został system odpowiadający
         sieci dystrybucji selektywnej, który obejmuje specyfikację dotyczącą ograniczeń w produkcji drzew, jak również w odniesieniu
         do produkcji, przechowywania, sortowania i sprzedaży owoców.

      11      Wniosek dotyczący odmiany jabłoni Nicoter złożony przez Nicolaï w dniu 27 kwietnia 2001 r. został opublikowany w dniu 15 czerwca
         2001 r. w Dzienniku Urzędowym Wspólnotowego Urzędu Ochrony Odmian Roślin.

      12      Prawo do ochrony odmian roślin związane z tym wnioskiem stało się przedmiotem wkładu wniesionego przez Nicolaï w dniu 3 września
         2002 r. do Better3fruit NV (zwanej dalej „Better3fruit”). Better3fruit jest więc posiadaczem wspólnotowego prawa do ochrony
         odmian roślin przyznanej dla drzew odmiany Nicoter.

      13      Better3fruit jest również właścicielem znaku towarowego jabłek Kanzi.

      14      W 2003 r. Better3fruit i Nicolaï zawarły umowę licencyjną, na podstawie której Nicolaï uzyskała wyłączne prawo do uprawy i wprowadzania
         do obrotu jabłek odmiany Nicoter. Umowa ta stanowi, że Nicolaï nie ma prawa „zbycia lub sprzedaży produktu licencyjnego, jeżeli
         dany kontrahent nie podpisze wcześniej licencji na hodowlę (w przypadku hodowcy) zawartej w załączniku 6 lub licencji na sprzedaż
         (w przypadku partnera handlowego) zawartej w załączniku 7”.

      15      W dniu 24 grudnia 2004 r. Nicolaï sprzedała 7000 jabłoni odmiany Nicoter J. Hustinowi. Przy tej transakcji J. Hustin nie zobowiązał
         się do przestrzegania żadnego specjalnego postanowienia dotyczącego hodowli jabłek i sprzedaży zbiorów.

      16      Umowa licencyjna zawarta w 2003 r. między Better3fruit i Nicolaï została wypowiedziana w dniu 20 stycznia 2005 r. W dniu,
         który jest sporny między stronami postępowania przed sądem krajowym, GKE otrzymała dla odmiany jabłoni Nicoter wyłączne prawa
         użytkowania przewidziane we wspólnotowym systemie ochrony odmian roślin. GKE stała się w ten sposób licencjobiorcą w miejsce
         Nicolaï.

      17      W dniu 4 grudnia 2007 r. stwierdzono, że J. Goossens sprzedawał jabłka pod znakiem towarowym Kanzi. Okazało się, że jabłka
         te dostarczył mu J. Hustin.

      18      Na podstawie tego stwierdzenia GKE wniosła powództwo o naruszenie wspólnotowej ochrony odmian roślin przeciwko J. Hustinowi
         i J. Goossensowi. W dniu 29 stycznia 2008 r. prezes Rechtbank van Koophandel te Antwerpen, orzekając w przedmiocie środka
         tymczasowego, stwierdził, że zarówno J. Hustin, jak i J. Goossens naruszyli prawo GKE do wspólnotowej ochrony odmiany roślin.

      19      Hof van Beroep te Antwerpen zmienił to postanowienie wyrokiem z dnia 24 kwietnia 2008 r. Uznając, że Nicolaï nie wywiązała
         się ze swoich zobowiązań wynikających z umowy licencyjnej, sąd ten postanowił, że ze strony J. Hustina i J. Goossensa nie
         doszło do naruszenia prawa do wspólnotowej ochrony odmian roślin przysługującego GKE, ponieważ ograniczeń przewidzianych w umowie
         licencyjnej zawartej między Better3fruit i Nicolaï nie można było podnieść przeciwko J. Hustinowi i J. Goossensowi.

      20      GKE wniosła skargę kasacyjną na ten wyrok Hof van Beroep te Antwerpen. Mając wątpliwości co do zakresu ustanowionej w art. 16
         rozporządzenia nr 2100/94 zasady wyczerpania praw, Hof van Cassatie postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału
         z dwoma następującymi pytaniami prejudycjalnymi:

      „1)      Czy art. 94 rozporządzenia Rady (WE) nr 2100/94 […], w związku z art. 11 ust. 1, art. 13 ust. 1–3, art. 16, 27 i 104 [tego]
         rozporządzenia […] należy interpretować w ten sposób, że posiadacz lub licencjobiorca może wnieść powództwo o naruszenie przeciwko
         osobie, która podejmuje działania w odniesieniu do materiału sprzedanego lub zbytego jej przez licencjobiorcę, który przy
         sprzedaży tego materiału naruszył ograniczenia uzgodnione w umowie licencyjnej zawartej między nim a posiadaczem wspólnotowego
         prawa do ochrony odmian roślin?

      2)      Czy w przypadku odpowiedzi twierdzącej w celu oceny tego naruszenia należy ustalić, czy osoba, która podejmuje wspomniane
         działania, była powiadomiona lub powinna była być powiadomiona o ograniczeniach nałożonych w umowie licencyjnej?”.

       W przedmiocie pytań prejudycjalnych
      21      Poprzez pierwsze pytanie sąd krajowy zmierza zasadniczo do ustalenia, czy posiadacz wspólnotowego prawa do ochrony odmian
         roślin lub jego licencjobiorca może wnieść powództwo o naruszenie przeciwko osobie trzeciej, która nabyła materiał od innego
         licencjobiorcy, który naruszył przy sprzedaży warunki lub ograniczenia wymienione w umowie licencyjnej zawartej między posiadaczem
         a tym licencjobiorcą.

      22      Na wstępie należy zauważyć, że postępowanie przed sądem krajowym dotyczy wyłącznie kwestii, czy nowy licencjobiorca, tzn.
         GKE, może wnieść powództwo o naruszenie przeciwko osobom trzecim, w niniejszej sprawie J. Hustinowi i J. Goossensowi, które
         nabyły materiał od poprzedniego licencjobiorcy, w niniejszym przypadku Nicolaï, który przy sprzedaży tego materiału naruszył
         warunki lub ograniczenia wymienione w umowie licencyjnej zawartej przez niego w owym czasie z posiadaczem wspólnotowego prawa
         do ochrony odmian roślin, tzn. Better3fruit.

      23      O ile pierwsze założenie przedstawione przez sąd krajowy, tzn. możliwość, aby sam posiadacz wniósł takie powództwo o naruszenie
         przeciwko osobie trzeciej, nie ma znaczenia dla sprawy, to uwzględniając szczególne okoliczności sporu w postępowaniu przed
         sądem krajowym, należy jednakże zaznaczyć, że art. 94 ust. 1 rozporządzenia nr 2100/94 zastrzega prawo do wniesienia powództwa
         o naruszenie posiadaczowi wspólnotowego prawa do ochrony odmian roślin.

      24      Ponieważ prawo licencjobiorcy do wniesienia takiego powództwa zależy od prawa posiadacza, należy w pierwszej kolejności ustalić,
         od jakich szczegółowych warunków rozporządzenie nr 2100/94 uzależnia wykonywanie tego prawa przez posiadacza.

      25      Co się tyczy ochrony odmian roślin ustanowionej rozporządzeniem nr 2100/94, należy zauważyć, że przewiduje ona różne poziomy
         ochrony i różne środki odwoławcze.

      26      Po pierwsze, istnieje ochrona „pierwotna”, która obejmuje składniki odmian zgodnie z art. 13 ust. 2 rozporządzenia nr 2100/94.
         Materiał ze zbioru podlega natomiast ochronie „wtórnej”, która – mimo że również wspomniano o niej w art. 13 ust. 2 tego rozporządzenia
         – jest silnie ograniczona przez ust. 3 tego artykułu. Chociaż więc składniki odmiany i materiał ze zbioru objęte są pojęciem
         materiału w rozumieniu art. 13 ust. 2 tego rozporządzenia, ochrona przewidziana dla tych dwóch kategorii jest różna.

      27      Po drugie, rozporządzenie nr 2100/94 przewiduje szereg możliwości zaskarżenia. Zgodnie z art. 94 ust. 1 tego rozporządzenia
         przeciwko każdej osobie, która nie będąc do tego uprawniona, podejmuje jedno z działań określonych w art. 13 ust. 2 w odniesieniu
         do odmiany, na którą przyznano wspólnotowe prawo do ochrony odmian roślin, można wnieść powództwo o naruszenie.

      28      W odniesieniu w szczególności do umów licencyjnych art. 27 ust. 2 rozporządzenia nr 2100/94 stanowi, że posiadacz może powołać
         się na prawa wynikające ze wspólnotowej ochrony odmian roślin przeciwko osobie upoważnionej do korzystania z niego, która
         wykracza przeciwko jakimkolwiek warunkom lub ograniczeniom związanym z korzystaniem z tego prawa na podstawie ust. 1 tego
         artykułu.

      29      Należy więc rozróżnić z jednej strony powództwa wniesione przez posiadacza przeciwko licencjobiorcy, a z drugiej strony skargi
         wniesione przeciwko osobie trzeciej, która podejmuje działania w odniesieniu do objętego ochroną materiału, nie będąc do tego
         uprawniona.

      30      Co się tyczy ostatniego z tych dwóch przypadków, będącego przedmiotem postępowania przed sądem krajowym, należy dodać, iż
         art. 104 ust. 1 rozporządzenia nr 2100/94 przewiduje, że licencjobiorca może dochodzić roszczeń z tytułu naruszenia zamiast
         posiadacza. GKE jako licencjobiorca jest więc uprawniony do wniesienia powództwa o naruszenie przeciwko J. Hustinowi i J. Goossensowi.

      31      Niemniej należy zaznaczyć, że zgodnie z tzw. zasadą wyczerpania określoną w art. 16 rozporządzenia nr 2100/60 wspólnotowe
         prawo do ochrony odmian roślin nie obejmuje działań dotyczących jakiegokolwiek materiału chronionej odmiany, który został
         przekazany osobom trzecim przez posiadacza lub za jego zgodą w jakiejkolwiek części Unii Europejskiej, chyba że działania
         te obejmują albo dalsze rozmnażanie danej odmiany – o ile takie rozmnażanie nie było zamierzone, gdy przekazywano ten materiał,
         albo wywóz składników odmiany do kraju trzeciego, który nie chroni rodzaju lub gatunku, do którego przynależy odmiana, o ile
         wywożonego materiału nie przeznaczono do konsumpcji.

      32      Z art. 16 rozporządzenia nr 2100/94 i ze sformułowanej w nim zasady wynika, że w ramach sprawy takiej jak zawisła przed sądem
         krajowym powództwo o naruszenie wniesione przez GKE, jako nowego licencjobiorcę działającego w miejsce posiadacza, tzn. Better3fruit,
         przeciwko J. Hustinowi i J. Goossensowi, jest dopuszczalne jedynie w sytuacji, w której prawo posiadacza nie zostało wyczerpane.

      33      W tym względzie z akt sprawy wynika, że Better3fruit i Nicolaï zawarły umowę licencyjną, na podstawie której Better3fruit
         przyznała Nicolaï wyłączne prawo tak uprawy i wprowadzania do obrotu jabłoni odmiany Nicoter, jak i użytkowania związanych
         z tym praw.

      34      Ta umowa licencyjna zawierała warunki lub ograniczenia, zgodnie z którymi Nicolaï nie miała prawa zbyć produktu licencyjnego,
         chyba że osoba trzecia zobowiązała się do przestrzegania wspomnianych warunków lub ograniczeń.

      35      Należy więc zbadać, czy w świetle przedstawionych w dwóch poprzednich punktach okoliczności faktycznych uprawnienie posiadacza
         wspólnotowego prawa do ochrony odmian roślin zostało wyczerpane.

      36      Zakres zasady wyczerpania, tak jak ustanowiona jest ona w art. 16 rozporządzenia nr 2100/94, nie był dotychczas przedmiotem
         wykładni Trybunału.

      37      Sąd krajowy zastanawia się jednakże, czy znajduje zastosowanie w drodze analogii orzecznictwo Trybunału odnoszące się do zakresu
         tej zasady wyczerpania w prawie o znakach towarowych.

      38      Z tego orzecznictwa, które dotyczy stosunków między właścicielem znaku towarowego i jego licencjobiorcą, wynika, że wprowadzenie
         do obrotu przez licencjobiorcę towarów opatrzonych danym znakiem towarowym co do zasady należy uznać za dokonane za zgodą
         właściciela tego znaku (zob. wyrok z dnia 23 kwietnia 2009 r. w sprawie C‑59/08 Copad, Zb.Orz. s. I‑3421, pkt 46).

      39      Niemniej zgodnie z tym samym orzecznictwem umowa licencyjna nie jest równoznaczna z absolutną i bezwarunkową zgodą właściciela
         na wprowadzanie przez licencjobiorcę towarów opatrzonych tym znakiem do obrotu (zob. ww. wyrok w sprawie Copad, pkt 47).

      40      Jeśli chodzi w szczególności o prawo do ochrony odmian roślin, art. 27 ust. 2 rozporządzenia nr 2100/94 wyraźnie stanowi,
         że posiadacz może powołać się na wynikające z tej ochrony prawa przeciwko licencjobiorcy, gdy narusza on jeden z warunków
         umowy licencyjnej.

      41      Natomiast w odniesieniu do powództwa o naruszenie przeciwko osobom trzecim określonego w art. 94 rozporządzenia nr 2100/94
         należy uwzględnić motyw czternasty tego rozporządzenia, na podstawie którego ochrona, z jakiej korzysta posiadacz, nie jest
         nadmierna. Należy w związku z tym stwierdzić, że naruszenie jakiegokolwiek warunku umowy licencyjnej nie może skutkować tym,
         że zawsze oznaczać on będzie brak zgody posiadacza. W szczególności nie można uznać, iż zgody tej brak przy założeniu, że
         licencjobiorca narusza postanowienie umowy licencyjnej, które nie wywiera wpływu na zgodę na wprowadzenie do obrotu, a więc
         tym bardziej na wyczerpanie prawa posiadacza.

      42      Ponieważ akta przedstawione Trybunałowi nie zawierały kopii załączników 6 i 7 do umowy licencyjnej, do których odniesiono
         się w rozpatrywanym warunku wspomnianej umowy, Trybunał nie posiada wystarczającej wiedzy na temat okoliczności faktycznych,
         aby ustalić, jaki rodzaj postanowienia jest przedmiotem postępowania przed sądem krajowym. Do sądu krajowego należy zatem,
         na podstawie okoliczności zawisłej przed nim sprawy, określenie rodzaju postanowień spornej umowy licencyjnej.

      43      Gdyby sąd krajowy uznał, że licencjobiorca zbył chroniony materiał z naruszeniem warunku lub ograniczenia zawartego w umowie
         licencyjnej i dotyczącego bezpośrednio zasadniczych elementów wspólnotowej ochrony odmian roślin, należałoby stwierdzić, że
         to zbycie materiału przez licencjobiorcę osobie trzeciej miało miejsce bez zgody posiadacza, wobec czego prawo posiadacza
         nie zostało wyczerpane. Natomiast naruszenie postanowień umowy o innym charakterze w umowie licencyjnej nie stoi na przeszkodzie
         wyczerpaniu prawa posiadacza.

      44      Mając na uwadze powyższe rozważania, na pytanie pierwsze należy udzielić odpowiedzi, że art. 94 rozporządzenia nr 2100/94
         w związku z art. 11 ust. 1, art. 13 ust. 1–3, art. 16, 27 i 104 tego rozporządzenia, w okolicznościach takich jak w postępowaniu
         przed sądem krajowym, należy interpretować w ten sposób, że posiadacz lub licencjobiorca może wnieść powództwo o naruszenie
         przeciwko osobie trzeciej, która otrzymała materiał za pośrednictwem innego licencjobiorcy, który naruszył warunki lub ograniczenia
         wymienione w umowie licencyjnej zawartej uprzednio przez tego licencjobiorcę z posiadaczem, pod warunkiem że rozpatrywane
         warunki lub ograniczenia dotyczą bezpośrednio zasadniczych elementów rozważanej ochrony odmian roślin, co powinno zostać zbadane
         przez sąd krajowy.

      45      Poprzez pytanie drugie sąd krajowy zmierza do ustalenia, czy w odniesieniu do oceny naruszenia należy zbadać, czy osoba trzecia,
         która podejmuje działania dotyczące sprzedanego lub zbytego materiału, była powiadomiona lub powinna była być powiadomiona
         o warunkach lub ograniczeniach nałożonych w umowie licencyjnej.

      46      W tym względzie należy zaznaczyć, że w art. 94 ust. 1 rozporządzenia nr 2100/94 określono warunki, na jakich posiadacz wspólnotowego
         prawa do ochrony odmiany roślin może wnieść powództwo o naruszenie przeciwko sprawcy naruszenia, mające na celu albo zaniechanie
         naruszenia, albo wypłatę słusznego wynagrodzenia, albo połączenie tych dwóch form odszkodowania.

      47      Ustęp 2 tego artykułu wymienia przypadki, w których posiadacz może ponadto wnieść przeciwko sprawcy naruszenia powództwo o naprawienie
         wyrządzonej tym naruszeniem szkody. Aby posiadacz mógł żądać takiego odszkodowania za doznaną szkodę, sprawca naruszenia powinien
         był zgodnie z tym ust. 2 działać w sposób umyślny lub z niedbalstwa. W przypadkach winy nieumyślnej nieznacznego stopnia roszczenie
         odszkodowawcze posiadacza można co do zasady stosownie zmniejszyć.

      48      Porównanie brzmienia tych dwóch ustępów ukazuje, że w ust. 1 nie występuje żaden subiektywny element. Należy zatem uznać,
         że elementy subiektywne, takie jak wiedza o warunkach lub ograniczeniach nałożonych w umowie licencyjnej, nie mają żadnego
         znaczenia dla oceny naruszenia i prawa dochodzenia roszczenia od sprawcy tego naruszenia.

      49      W świetle powyższych rozważań należy odpowiedzieć na drugie pytanie, że w odniesieniu do oceny naruszenia nie ma znaczenia,
         czy osoba trzecia, która podjęła działania dotyczące sprzedanego lub zbytego materiału, była powiadomiona lub powinna była
         być powiadomiona o warunkach lub ograniczeniach nałożonych w umowie licencyjnej.

       W przedmiocie kosztów
      50      Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej
         przed tym sądem; do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi,
         inne niż poniesione przez strony postępowania przed sądem krajowym, nie podlegają zwrotowi.

      Z powyższych względów Trybunał (pierwsza izba) orzeka, co następuje:
      1)      Artykuł 94 rozporządzenia Rady (WE) nr 2100/94 z dnia 27 lipca 1994 r. w sprawie wspólnotowego systemu ochrony odmian roślin,
            zmienionego rozporządzeniem Rady (WE) nr 873/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r., w związku z art. 11 ust. 1, art. 13 ust. 1–3,
            art. 16, 27 i 104 tego rozporządzenia, w okolicznościach takich jak w postępowaniu przed sądem krajowym, należy interpretować
            w ten sposób, że posiadacz lub licencjobiorca może wnieść powództwo o naruszenie przeciwko osobie trzeciej, która otrzymała
            materiał ze zbioru odmiany chronionej za pośrednictwem innego licencjobiorcy, który naruszył warunki lub ograniczenia wymienione
            w umowie licencyjnej zawartej uprzednio przez tego licencjobiorcę z posiadaczem, pod warunkiem że rozpatrywane warunki lub
            ograniczenia dotyczą bezpośrednio zasadniczych elementów rozważanej ochrony odmian roślin, co powinno zostać zbadane przez
            sąd krajowy.
      2)      W odniesieniu do oceny naruszenia nie ma znaczenia, czy osoba trzecia, która podjęła działania dotyczące sprzedanego lub zbytego
            materiału ze zbioru odmiany chronionej, była powiadomiona lub powinna była być powiadomiona o warunkach lub ograniczeniach
            nałożonych w umowie licencyjnej.
      Podpisy
      * Język postępowania: niederlandzki.