title: Wyrok Trybunału (pierwsza izba) z dnia 2 czerwca 2005 r. # Komisja Wspólnot Europejskich przeciwko Wielkiemu Księstwu Luksemburga. # Uchybienie zobowiązaniom Państwa Członkowskiego - Rokowania, zawarcie, ratyfikacja i wprowadzenie w życie umów dwustronnych przez Państwo Członkowskie - Transport rzeczy lub osób żeglugą śródlądową - Kompetencje zewnętrzne Wspólnoty - Artykuł 10 WE - Rozporządzenia (EWG) nr 3921/91 i (WE) nr 1356/96. # Sprawa C-266/03.

text:
      Sprawa C‑266/03
      Komisja Wspólnot Europejskich
      przeciwko
      Wielkiemu Księstwu Luksemburga
      Uchybienie zobowiązaniom państwa członkowskiego – Rokowania, zawarcie, ratyfikacja i wprowadzenie w życie umów dwustronnych przez państwo członkowskie – Transport rzeczy lub osób żeglugą śródlądową – Kompetencje zewnętrzne Wspólnoty – Artykuł 10 WE – Rozporządzenia (EWG) nr 3921/91 i (WE) nr 1356/96
      Opinia rzecznika generalnego P. Légera przedstawiona w dniu 25 listopada 2004 r.  I‑0000
      Wyrok Trybunału (pierwsza izba) z dnia 2 czerwca 2005 r.  I‑0000
      Streszczenie wyroku
      1.     Umowy międzynarodowe – Kompetencja Wspólnoty – Powstanie wyłącznej kompetencji zewnętrznej Wspólnoty z uwagi na wykonywanie
            jej kompetencji wewnętrznej – Przesłanki – Transport żeglugą śródlądową – Rozporządzenie nr 3921/91 – Niewystarczający charakter
            uregulowań wspólnotowych, aby nastąpiło przeniesienie wyłącznej kompetencji zewnętrznej na Wspólnotę
      (art. 71 ust. 1 WE i art. 80 ust. 1 WE; rozporządzenie Rady nr 3921/91)
      2.     Państwa członkowskie – Zobowiązania – Obowiązek współpracy – Decyzja upoważniająca Komisję do prowadzenia w imieniu Wspólnoty
            rokowań dotyczących umowy wielostronnej – Obowiązek działania i powstrzymywania się od działania przez państwa członkowskie
            – Zakres
      (art. 10 WE)
      1.     Wspólnota nabywa wyłączną kompetencję zewnętrzną z uwagi na wykonywanie jej kompetencji wewnętrznej, wówczas gdy zobowiązania
         międzynarodowe mieszczą się w zakresie stosowania wspólnych zasad, a w każdym razie należą do dziedziny objętej już w dużej
         części takimi zasadami, nawet gdy brak jest niezgodności pomiędzy tymi zasadami a owymi zobowiązaniami międzynarodowymi.

      Zatem jeżeli Wspólnota ujęła w swych wewnętrznych aktach prawnych przepisy dotyczące postępowania z obywatelami z państw trzecich
         lub jeżeli przyznała swym instytucjom w sposób wyraźny kompetencję do prowadzenia rokowań z państwami trzecimi, nabywa ona
         wyłączną kompetencję zewnętrzną w zakresie określonym w tych aktach prawnych.

      Dzieje się tak również wówczas, gdy Wspólnota – nawet w braku przepisów wyraźnie przyznających jej instytucjom uprawnienia
         do prowadzenia rokowań z państwami trzecimi – dokonała pełnej harmonizacji w określonej dziedzinie. Przyjęte w ten sposób
         wspólne zasady mogłyby bowiem zostać naruszone, gdyby państwa członkowskie zachowały uprawnienie do prowadzenia rokowań z państwami
         trzecimi.

      Jeśli zaś chodzi o określenie warunków dopuszczenia przewoźników spoza Wspólnoty do krajowego transportu żeglugą śródlądową,
         to Wspólnota nie nabyła wyłącznej kompetencji zewnętrznej. W istocie rozporządzenie nr 3921/91 ustanawiające warunki, zgodnie
         z którymi przewoźnicy niemający stałej siedziby w państwie członkowskim mogą dokonywać transportu rzeczy lub osób żeglugą
         śródlądową w państwie członkowskim nie reguluje sytuacji prawnej tych przewoźników, ponieważ dotyczy ono tylko przewoźników
         z siedzibą w państwie członkowskim i ponieważ harmonizacja dokonana na jego mocy nie ma z tego powodu charakteru pełnego.

      (por. pkt 40–45, 48, 50, 51)
      2.     Obowiązek lojalnej współpracy przewidziany w art. 10 WE ma zastosowanie ogólne i nie jest warunkowany ani wyłącznym charakterem
         odpowiedniej kompetencji wspólnotowej, ani ewentualnym prawem państw członkowskich do zaciągania zobowiązań względem państw
         trzecich.

      W szczególności państwa członkowskie są zobowiązane do dochowania szczególnych obowiązków działania i powstrzymywania się
         od działania w sytuacji, gdy Komisja przedstawiła Radzie wniosek, który, nawet jeśli nie został przez Radę przyjęty, stanowi
         punkt wyjścia dla uzgodnionego działania wspólnotowego.

      Wynika z tego, że wydanie przez Radę decyzji upoważniającej Komisję do prowadzenia w imieniu Wspólnoty rokowań dotyczących
         umowy wielostronnej, która stanowi początek uzgodnionego działania wspólnotowego na płaszczyźnie międzynarodowej, powoduje
         z tego względu powstanie jeżeli nawet nie obowiązku powstrzymania się państw członkowskich od działania, to przynajmniej obowiązku
         ich ścisłej współpracy z instytucjami wspólnotowymi w sposób ułatwiający wykonanie zadań Wspólnoty i zapewniający jedność
         i spójność działań oraz międzynarodowej reprezentacji Wspólnoty.

      (por. pkt 58–60)
WYROK TRYBUNAŁU (pierwsza izba)
      z dnia 2 czerwca 2005 r.(*)

      Uchybienie zobowiązaniom państwa członkowskiego – Rokowania, zawarcie, ratyfikacja i wprowadzenie w życie umów dwustronnych przez państwo członkowskie – Transport rzeczy lub osób żeglugą śródlądową – Kompetencje zewnętrzne Wspólnoty – Artykuł 10 WE – Rozporządzenia (EWG) nr 3921/91 i (WE) nr 1356/96
      W sprawie C‑266/03,
      mającej za przedmiot skargę o stwierdzenie, na podstawie art. 226 WE, uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego, wniesioną
         w dniu 18 czerwca 2003 r.,

      Komisja Wspólnot Europejskich, reprezentowana przez C. Schmidt i W. Wilsa, działających w charakterze pełnomocników, z adresem do doręczeń w Luksemburgu,

      strona skarżąca,
      przeciwko
      Wielkiemu Księstwu Luksemburga, reprezentowanemu przez S. Schreinera, działającego w charakterze pełnomocnika, z adresem do doręczeń w Luksemburgu,

      strona pozwana,
      TRYBUNAŁ (pierwsza izba),
      w składzie: P. Jann, prezes izby, R. Silva de Lapuerta (sprawozdawca), K. Lenaerts, S. von Bahr i K. Schiemann, sędziowie
      rzecznik generalny: P. Léger,
      sekretarz: R. Grass,
      uwzględniając procedurę pisemną,
      po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 25 listopada 2004 r.,
      wydaje następujący
      Wyrok
      1       Komisja Wspólnot Europejskich żąda w skardze, aby Trybunał stwierdził, że w wyniku przeprowadzenia samodzielnych rokowań,
         zawarcia, ratyfikowania, wprowadzenia w życie i odmowy uchylenia

      –       umowy międzynarodowej pomiędzy rządem Wielkiego Księstwa Luksemburga a rządem Republiki Czeskiej i Republiki Słowackiej dotyczącej
         transportu w żegludze śródlądowej, podpisanej w Luksemburgu w dniu 30 grudnia 1992 r. (Mémorial A 1994, str. 579),

      –       umowy międzynarodowej pomiędzy rządem Wielkiego Księstwa Luksemburga a rządem Rumunii dotyczącej transportu w żegludze śródlądowej,
         podpisanej w Bukareszcie w dniu 10 listopada 1993 r. (Mémorial A 1995, str. 13) oraz

      –       umowy międzynarodowej pomiędzy rządem Wielkiego Księstwa Luksemburga a rządem Rzeczypospolitej Polskiej o żegludze śródlądowej,
         podpisanej w Luksemburgu w dniu 9 marca 1994 r. (Mémorial A1995, str. 1570),

      Wielkie Księstwo Luksemburga uchybiło zobowiązaniom, które ciążą na nim na mocy art. 10 WE, jak również na mocy rozporządzenia
         Rady (EWG) nr 3921/91 z dnia 16 grudnia 1991 r. ustanawiającego warunki, zgodnie z którymi przewoźnicy niemający stałej siedziby
         w państwie członkowskim mogą dokonywać transportu rzeczy lub osób żeglugą śródlądową w państwie członkowskim (Dz.U L 373,
         str. 1), oraz na mocy rozporządzenia Rady (WE) nr 1356/96 z dnia 8 lipca 1996 r. w sprawie wspólnych zasad mających zastosowanie
         do transportu towarów lub pasażerów w żegludze śródlądowej między państwami członkowskimi w celu wprowadzenia swobody świadczenia
         takich usług transportowych (Dz.U. L 175, str. 7).

       Ramy prawne
       Uregulowania wspólnotowe
       Przepisy traktatu WE
      2       Artykuł 10 WE ma następujące brzmienie:
      „Państwa członkowskie podejmują wszelkie właściwe środki ogólne lub szczególne w celu zapewnienia wykonania zobowiązań wynikających
         z niniejszego traktatu lub z działań instytucji Wspólnoty. Ułatwiają one Wspólnocie wypełnianie jej zadań.

      Powstrzymują się one od podejmowania wszelkich środków, które mogłyby zagrozić urzeczywistnieniu celów niniejszego traktatu”.
      3       W zakresie dotyczącym transportu, art. 70 WE przewiduje, że cele traktatu są realizowane przez państwa członkowskie w ramach
         wspólnej polityki.

      4       Artykuł 71 ust. 1 WE stanowi:
      „W celu wykonania artykułu 70 i z uwzględnieniem specyficznych aspektów transportu Rada, stanowiąc zgodnie z procedurą określoną
         w artykule 251 i po konsultacji z Komitetem Ekonomiczno-Społecznym i Komitetem Regionów, ustanawia:

      a)      wspólne zasady mające zastosowanie do transportu międzynarodowego wykonywanego z lub na terytorium państwa członkowskiego
         lub tranzytu przez terytorium jednego lub większej liczby państw członkowskich;

      b)      warunki dostępu przewoźników nie mających stałej siedziby w państwie członkowskim do transportu krajowego w państwie członkowskim;
      c)      środki pozwalające polepszyć bezpieczeństwo transportu;
      d)      wszelkie inne potrzebne przepisy”.
      5       Na podstawie powyższego przepisu Rada ustanowiła rozporządzenia 3921/91 i 1356/96.
       Rozporządzenie nr 3921/91
      6       Zgodnie z  motywem trzecim rozporządzenia nr 3921/91 przewoźnicy niemający stałej siedziby w państwie członkowskim powinni
         być dopuszczeni do prowadzenia krajowej działalności polegającej na transporcie rzeczy lub osób żeglugą śródlądową na tych
         samych warunkach jak te, które są nałożone przez państwo członkowskie na własnych przewoźników.

      7       Aby urzeczywistnić ten cel, art. 1 akapit pierwszy tego rozporządzenia stanowi, iż od dnia l stycznia 1993 r. jakikolwiek
         przewoźnik rzeczy lub osób wodną drogą śródlądową może wykonywać krajowy transport rzeczy lub osób wodną drogą śródlądową
         na rzecz osób trzecich, w państwie członkowskim, w którym nie posiada siedziby, czyli praktykę zwaną „kabotażem”, pod warunkiem,
         iż posiada siedzibę w państwie członkowskim zgodnie z jego prawodawstwem oraz, jeśli jest to właściwe, jest w tym państwie
         upoważniony do prowadzenia międzynarodowego transportu rzeczy lub osób wodną drogą śródlądową.

      8       Ponadto art. 2 ust. 1 tego rozporządzenia stanowi, że przewoźnik może być dopuszczony do wykonywania kabotażu, gdy wykorzystuje
         jedynie statki, których właścicielem lub właścicielami są osoby fizyczne zamieszkałe w państwie członkowskim będące obywatelami
         państw członkowskich lub osoby prawne posiadające zarejestrowaną siedzibę w państwie członkowskim, w których większościowy
         udział należy do obywateli państwa członkowskiego.

      9       Wreszcie zgodnie z art. 6 rozporządzenia nr 3921/91 przepisy tego rozporządzenia nie naruszają praw wynikających z rewidowanej
         konwencji dotyczącej żeglugi na Renie, podpisanej w Mannheim w dniu 17 października 1868 r. (zwanej dalej „konwencją z Mannheim”).

       Rozporządzenie nr 1356/96
      10     Jak wynika z tytułu i  motywu drugiego rozporządzenia nr 1356/96, ma ono na celu wprowadzenie swobody świadczenia usług w dziedzinie
         transportu rzeczy lub osób żeglugą śródlądową między państwami członkowskimi przez wyeliminowanie wszelkich ograniczeń nałożonych
         na świadczącego usługi ze względu na jego narodowość lub fakt, że jego działalność jest zarejestrowana w innym państwie członkowskim
         niż państwo członkowskie, na którego terytorium mają być świadczone usługi.

      11     Artykuły 1 i 2 tego rozporządzenia przewidują, że każdy przewoźnik rzeczy lub osób w żegludze śródlądowej może prowadzić działalność
         transportową między państwami członkowskimi oraz w tranzycie przez nie bez dyskryminacji ze względu na jego narodowość lub
         miejsce prowadzenia działalności. Wskazany art. 2 określa również warunki dopuszczenia do prowadzenia tej działalności.

      12     Zgodnie z art. 3 tego rozporządzenia jego przepisy nie naruszają „praw operatorów z państw trzecich w ramach zweryfikowanej
         konwencji o żegludze na Renie (konwencja z Mannheim), konwencji o żegludze na Dunaju (konwencja belgradzka) lub praw wynikających
         z międzynarodowych zobowiązań Wspólnoty Europejskiej”.

       Umowy dwustronne zawarte przez Wielkie Księstwo Luksemburga
      13     Trzy umowy dwustronne wskazane w pkt 1 niniejszego wyroku (zwane dalej „spornymi umowami dwustronnymi”) zawierają przepisy
         dotyczące transportu osób i rzeczy żeglugą śródlądową, obowiązujące między stronami, i wspólnego użytkowania przez nie śródlądowych
         dróg wodnych.

      14     Przepisy te przewidują w szczególności, że transport osób lub rzeczy na statkach należących do jednej ze stron umowy dokonywany
         między dwoma portami drugiej strony umowy (kabotaż) podlega wymogowi szczególnego zezwolenia ze strony właściwych władz tej
         strony i że statki należące do jednej ze stron umowy mogą wykonywać transport osób lub rzeczy między portami drugiej strony
         a portami państwa trzeciego (transport obejmujący państwo trzecie) na warunkach określonych przez właściwe władze stron umowy,
         których to dotyczy.

      15     Umowy te zostały ratyfikowane przez Wielkie Księstwo Luksemburga w dniach 10 kwietnia 1994 r., 6 stycznia 1995 r. i 24 lipca
         1995 r. i weszły w życie odpowiednio w dniach 6 czerwca 1994 r., 3 lutego i 1 października 1995 r.

       Okoliczności powstania sporu i postępowanie poprzedzające wniesienie skargi
      16     W dniu 28 czerwca 1991 r. Komisja przedstawiła Radzie zalecenie dotyczące wydania decyzji w przedmiocie wszczęcia rokowań
         w sprawie zawarcia umowy wielostronnej pomiędzy Wspólnotą a państwami trzecimi w dziedzinie transportu osób i rzeczy żeglugą
         śródlądową.

      17     Na mocy decyzji z dnia 7 grudnia 1992 r. Rada „upoważniła Komisję do prowadzenia rokowań w zakresie umowy wielostronnej dotyczącej
         zasad znajdujących zastosowanie w transporcie rzecznym pasażerów i rzeczy pomiędzy Europejską Wspólnotą Gospodarczą z jednej
         strony a Polską i państwami będącymi stronami konwencji o żegludze na Dunaju (Węgry, Czechosłowacja, Rumunia, Bułgaria, dawny
         ZSRR, dawna Jugosławia i Austria) z drugiej strony”.

      18     Po wydaniu przez Radę decyzji z dnia 7 grudnia 1992 r. Komisja, pismem z dnia 24 kwietnia 1993 r., zażądała od kilku państw
         członkowskich, w tym od Wielkiego Księstwa Luksemburga, „zaniechania jakichkolwiek inicjatyw mogących naruszyć prawidłowy
         przebieg rokowań wszczętych na szczeblu wspólnotowym i  w szczególności odstąpienia od ratyfikacji umów, które zostały już
         parafowane lub podpisane, jak również od wszczynania nowych rokowań z państwami Europy Centralnej i Wschodniej w sprawie żeglugi
         śródlądowej”.

      19     W dniu 8 kwietnia 1994 r. Rada zadecydowała, iż należy przyznać pierwszeństwo rokowaniom z Republiką Czeską, Republiką Węgierską,
         Rzeczpospolitą Polską i Republiką Słowacką.

      20     Uznawszy, że kontynuując negocjacje i wszczynając procedurę zatwierdzenia spornych umów dwustronnych przez parlament, rząd
         luksemburski naruszył przepisy art. 5 traktatu WE (obecnie art. 10 WE), Komisja powtórzyła swe żądanie w kolejnym piśmie z dnia
         12 kwietnia 1994 r. i zakazała temu rządowi dokonania wymiany instrumentów ratyfikacji.

      21     Negocjacje wielostronne prowadzone przez Komisję zakończyły się w dniu 5 sierpnia 1996 r. parafowaniem projektu umowy wielostronnej,
         na podstawie której w dniu 13 grudnia 1996 r. Komisja przedstawiła Radzie wniosek o wydanie decyzji w przedmiocie zawarcia
         umowy określającej warunki transportu rzeczy i osób żeglugą śródlądową pomiędzy Wspólnotą Europejską z jednej strony a Republiką
         Czeską, Rzeczpospolitą Polską i Republiką Słowacką z drugiej strony.

      22     Jednakże Wspólnota nie zawarła do tej pory żadnej umowy wielostronnej ze wskazanymi państwami.
      23     Powziąwszy wiadomość o wejściu w życie umów dwustronnych, Komisja wszczęła procedurę w przedmiocie uchybienia zobowiązaniom
         państwa członkowskiego, przewidzianą w art. 226 WE. Wezwawszy Wielkie Księstwo Luksemburga do przedstawienia uwag, w dniu
         28 lutego 2000 r. Komisja wydała uzasadnioną opinię, w której nakazała temu państwu członkowskiemu podjęcie wszelkich środków
         niezbędnych w celu zastosowania się do opinii w terminie dwóch miesięcy od dnia jej doręczenia.

      24     Oceniając stan rzeczy jako niezadowalający, Komisja postanowiła wnieść niniejszą skargę.
       W przedmiocie skargi
      25     Na uzasadnienie swej skargi Komisja podnosi trzy zarzuty. Po pierwsze, Komisja zarzuca, że Wielkie Księstwo Luksemburga naruszyło
         wyłączną kompetencję zewnętrzną Wspólnoty w rozumieniu wyroku z dnia 31 marca 1971 r. w sprawie 22/70 Komisja przeciwko Radzie,
         Rec. str. 263 (zwanego dalej „wyrokiem w sprawie AETR”). Po drugie, zarzuca naruszenie art. 10 WE. Po trzecie, Komisja podnosi,
         że sporne umowy dwustronne są niezgodne z rozporządzeniem nr 1356/96.

       W przedmiocie zarzutu pierwszego, dotyczącego naruszenia wyłącznej kompetencji zewnętrznej Wspólnoty
       Argumentacja stron
      26     W pierwszym zarzucie Komisja podnosi, że prowadząc rokowania, zawierając, ratyfikując i wprowadzając w życie sporne umowy
         dwustronne, Wielkie Księstwo Luksemburga naruszyło wyłączną kompetencję zewnętrzną Wspólnoty w rozumieniu cytowanego powyżej
         wyroku w sprawie „AETR”. Umowy te naruszyły bowiem wspólne zasady ustanowione przez Wspólnotę na mocy rozporządzenia nr 3921/91.

      27     W szczególności Komisja jest zdania, że umożliwiając, za specjalnym zezwoleniem, przewoźnikom ze wskazanych państw trzecich
         wykonywanie kabotażu na obszarze Luksemburga, sporne umowy dwustronne naruszają wspólne zasady zawarte w rozporządzeniu nr 3921/91.
         Regulacje te bowiem w pełni harmonizują od dnia 1 stycznia 1993 r. warunki dopuszczenia do wykonywania kabotażu na obszarze
         państw członkowskich Wspólnoty. Zastrzegając sobie w ten sposób, poza ramami wspólnotowymi, prawo udzielania w sposób jednostronny
         zezwoleń dla przewoźników z państw trzecich, Wielkie Księstwo Luksemburga naruszyło wyłączną kompetencję zewnętrzną Wspólnoty.

      28     Komisja wskazuje, że rozporządzenie nr 3921/91 nie dotyczy jedynie przewoźników wspólnotowych, lecz również przewoźników z państw
         trzecich, ponieważ art. 6 tego rozporządzenia uznaje prawa przewoźników zgodnie z konwencją z Mannheim.

      29     Zdaniem rządu luksemburskiego zawarcie spornych umów dwustronnych było konieczne ze względu na dwie okoliczności. Po pierwsze,
         należało uniknąć dyskryminacji pomiędzy przewoźnikami krajowymi i przewoźnikami z innych państw członkowskich, a po drugie,
         konieczne było wypełnienie luki prawnej powstałej w zakresie stosunków z państwami Europy Centralnej i Wschodniej wobec braku
         umowy wielostronnej dotyczącej żeglugi śródlądowej na poziomie wspólnotowym. W związku z tym zanim nie zostanie zawarta taka
         umowa, Wspólnota nie może zabraniać państwu członkowskiemu czasowego korzystania z instrumentu umów dwustronnych.

      30     Ponadto rozporządzenie nr 3921/91 dotyczy jedynie państw członkowskich Wspólnoty i nie obejmuje państw trzecich.
      31     Rząd luksemburski wskazuje również, że dopuszczenie przewoźników niemających stałej siedziby w państwie członkowskim do wykonywania
         kabotażu w Luksemburgu jest uzależnione od zezwolenia luksemburskiego ministra transportu i że takie zezwolenie nigdy nie
         zostało wydane.

      32     Ponadto od dnia 1 maja 2004 r., a więc od przystąpienia Republiki Czeskiej, Rzeczypospolitej Polskiej i Republiki Słowackiej
         do Unii Europejskiej, sporne umowy dwustronne utraciły moc prawną.

      33     Wreszcie rząd luksemburski podnosi, że w chwili wszczęcia niniejszego postępowania przed Trybunałem, Wielkie Księstwo Luksemburga
         było jedynym państwem członkowskim, przeciwko któremu Komisja wniosła skargę o stwierdzenie uchybienia zobowiązaniom państwa
         członkowskiego, pomimo że inne państwa członkowskie również zawarły i ratyfikowały dwustronne umowy z państwami trzecimi w dziedzinie
         żeglugi śródlądowej.

       Ocena Trybunału
      34     Argument rządu luksemburskiego dotyczący okoliczności, że Komisja wniosła tylko jedną skargę, chociaż inne państwa członkowskie
         zawarły umowy dwustronne z państwami trzecimi w dziedzinie żeglugi śródlądowej, należy od razu odrzucić.

      35     Należy bowiem przypomnieć, że po pierwsze, w systemie ustanowionym na mocy art. 226 WE, Komisja dysponuje dyskrecjonalnym
         uprawnieniem do wniesienia skargi o stwierdzenie uchybienia i Trybunał nie może oceniać stosowności skorzystania z niego (wyrok
         z dnia 10 maja 2001 r. w sprawie C‑152/98, Komisja przeciwko Niderlandom, Rec. str. I‑3463, pkt 20) i że, po drugie, państwo
         członkowskie nie może w żadnym razie powoływać się na zasadę wzajemności i ewentualne naruszenie traktatu przez inne państwo
         członkowskie w celu usprawiedliwienia swego uchybienia (wyrok z dnia 14 lutego 1984 r. w sprawie 325/82 Komisja przeciwko
         Niemcom, Rec. str. I‑777, pkt 11 oraz wyrok z dnia 13 lutego 2003 r. w sprawie C‑131/01 Komisja przeciwko Włochom, Rec. str. I‑1659,
         pkt 46).

      36     Należy również przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem uchybienie powinno być oceniane według stanu faktycznego
         w państwie członkowskim w momencie upływu terminu określonego w uzasadnionej opinii, a zmiany, które nastąpiły w okresie późniejszym,
         nie mogą być uwzględniane przez Trybunał (zob. w szczególności wyrok z dnia 11 października 2001 r. w sprawie C‑110/00 Komisja
         przeciwko Austrii, Rec. str. I‑7545, pkt 13).

      37     W niniejszej sprawie termin określony w uzasadnionej opinii upłynął w dniu 28 kwietnia 2000 r., w związku z czym przystąpienie
         do Unii Europejskiej Republiki Czeskiej, Rzeczypospolitej Polskiej i Republiki Słowackiej jest bez znaczenia dla sprawy.

      38     Mając na uwadze powyższe, należy rozpatrzyć, czy istnieje wspomniana wyłączna kompetencja zewnętrzna Wspólnoty w rozumieniu
         cytowanego powyżej wyroku AETR.

      39     Traktat WE nie przyznaje Wspólnocie w sposób wyraźny kompetencji zewnętrznej w zakresie transportu żeglugą śródlądową, jednakże
         art. 71 ust. 1 i 80 ust. 1 WE przewidują uprawnienie Wspólnoty do działania w tej dziedzinie.

      40     W punktach 16–18 i 22 ww. wyroku w sprawie AETR Trybunał orzekł, że kompetencja Wspólnoty do zawierania umów międzynarodowych
         wynika nie tylko z wyraźnego przyznania jej w traktacie, lecz można ją również wywieść z innych przepisów traktatu i aktów
         ustanowionych na podstawie tych przepisów przez instytucje Wspólnoty. W szczególności gdy Wspólnota przyjęła w jakiejkolwiek
         formie przepisy ustanawiające wspólne zasady w celu realizacji wspólnej polityki przewidzianej w traktacie, państwa członkowskie
         nie są uprawnione do zaciągania indywidualnie lub nawet wspólnie zobowiązań, które naruszałyby te zasady. W przypadku ustanowienia
         wspólnych zasad jedynie Wspólnota może podejmować i wykonywać zobowiązania umowne dotyczące państw trzecich ze skutkiem dla
         całego wspólnotowego porządku prawnego. Jeśli zasady wspólnotowe zostały przyjęte w celu realizacji celów traktatu, państwa
         członkowskie nie mogą, poza działaniem w ramach wspólnych instytucji, podejmować zobowiązań, które mogłyby naruszyć wskazane
         zasady lub zmienić ich zakres.

      41     Gdyby państwa członkowskie mogły dowolnie zaciągać zobowiązania międzynarodowe naruszające wspólne zasady, zagrażałoby to
         realizacji celów tych zasad jak również realizacji zadań Wspólnoty i wypełnianiu celów traktatu.

      42     Sytuacje, w których może dojść do naruszenia zakresu wspólnych zasad lub ich zmiany zobowiązaniami międzynarodowymi, a zatem
         przesłanki nabycia przez Wspólnotę wyłącznej kompetencji zewnętrznej z uwagi na wykonywanie jej kompetencji wewnętrznej, zostały
         wskazane przez Trybunał w wyroku z dnia 5 listopada 2002 r. w sprawie C‑472/98 Komisja przeciwko Luksemburgowi, Rec. str. I‑9741.

      43     Dzieje się tak wówczas, gdy zobowiązania międzynarodowe mieszczą się w zakresie stosowania wspólnych zasad, a  w każdym razie
         należą do dziedziny objętej już w dużej części takimi zasadami, nawet gdy brak jest niezgodności pomiędzy tymi zasadami a owymi
         zobowiązaniami międzynarodowymi (ww. wyrok w sprawie Komisja przeciwko Luksemburgowi, pkt 88).

      44     W związku z tym, jeżeli Wspólnota ujęła w swych wewnętrznych aktach prawnych przepisy dotyczące postępowania z obywatelami
         z państw trzecich lub jeżeli przyznała swym instytucjom w sposób wyraźny kompetencję do prowadzenia rokowań z państwami trzecimi,
         nabywa ona wyłączną kompetencję zewnętrzną w zakresie określonym w tych aktach prawnych (ww. wyrok w sprawie Komisja przeciwko
         Luksemburgowi, pkt 89).

      45     Dzieje się tak również wówczas, gdy Wspólnota – nawet w braku przepisów wyraźnie przyznających jej instytucjom uprawnienia
         do prowadzenia rokowań z państwami trzecimi – dokonała pełnej harmonizacji w określonej dziedzinie. Przyjęte w ten sposób
         wspólne zasady mogłyby bowiem zostać naruszone w rozumieniu ww. wyroku w sprawie AETR, gdyby państwa członkowskie zachowały
         uprawnienie do prowadzenia rokowań z państwami trzecimi (ww. wyrok w sprawie Komisja przeciwko Luksemburgowi, pkt 90).

      46     Jak wynika z tytułu rozporządzenia nr 3921/91 i z jego art. 1 oraz art. 2, ustanawia ono warunki dopuszczenia do wykonywania
         krajowego transportu rzeczy lub osób żeglugą śródlądową w państwie członkowskim jedynie w zakresie dotyczącym przewoźników
         wspólnotowych. Przepisy te dotyczą jedynie przewoźników rzeczy lub osób żeglugą śródlądową mających siedzibę w państwie członkowskim
         i wykorzystują statki, których właścicielem lub właścicielami są osoby fizyczne zamieszkałe w państwie członkowskim będące
         obywatelami państw członkowskich lub osoby prawne mające siedzibę w państwie członkowskim, w których większościowy udział
         należy do obywateli państwa członkowskiego.

      47     Odniesienie do praw wynikających z konwencji z Mannheim, zawarte w  art. 6 rozporządzenia nr 3921/91, nie prowadzi do odmiennego
         wniosku, ponieważ, jak wskazał rzecznik generalny w pkt 58 opinii, przepisem tym Wspólnota jedynie przyjmuje do wiadomości
         prawa wynikające dla Szwajcarii z tej konwencji.

      48     Z powyższego wynika, że rozporządzenie nr 3921/91 nie reguluje warunków dopuszczenia przewoźników spoza Wspólnoty do krajowego
         transportu rzeczy lub osób żeglugą śródlądową w państwie członkowskim.

      49     Sporne umowy dwustronne nie należą do dziedziny objętej rozporządzeniem nr 3921/91, wobec czego nie można uznać, że naruszają
         one to rozporządzenie ze względów wskazanych przez Komisję.

      50     Ponadto sama okoliczność, że rozporządzenie nr 3921/91 nie reguluje sytuacji prawnej przewoźników mających siedzibę w państwie
         trzecim, prowadzących działalność wewnątrz Wspólnoty, wskazuje na to, że harmonizacja dokonana na mocy tego rozporządzenia
         nie ma charakteru pełnego.

      51     Wobec powyższego nie jest uzasadnione twierdzenie Komisji, jakoby w dziedzinie, której dotyczą sporne umowy dwustronne, Wspólnota
         nabyła wyłączną kompetencję zewnętrzną w rozumieniu cytowanego powyżej wyroku w sprawie AETR.

      52     W tych okolicznościach należy oddalić zarzut pierwszy.
       W przedmiocie zarzutu drugiego, dotyczącego naruszenia art. 10 WE
       Argumentacja stron
      53     W zarzucie drugim Komisja podnosi, że Wielkie Księstwo Luksemburga uchybiło zobowiązaniom, które na nim ciążą na mocy art. 10 WE,
         ponieważ prowadząc rokowania, zawierając, ratyfikując i wprowadzając w życie sporne umowy dwustronne po wydaniu przez Radę
         w dniu 7 grudnia 1992 r. decyzji o upoważnieniu Komisji do prowadzenia w imieniu Wspólnoty rokowań w przedmiocie umowy międzynarodowej,
         państwo to zagroziło realizacji tej decyzji. Oddziaływanie indywidualnej inicjatywy państwa członkowskiego nieuchronnie skomplikowało
         bowiem rokowania w przedmiocie umowy międzynarodowej prowadzone przez Komisję w imieniu Wspólnoty, jak również późniejsze
         zawarcie tej umowy przez Radę. Ponadto w kontekście rokowań prowadzonych z państwami trzecimi pozycja Wspólnoty zostaje osłabiona,
         gdy Wspólnota i państwa członkowskie działają w sposób niespójny.

      54     Poza argumentami przytoczonymi w pkt 30 niniejszego wyroku rząd luksemburski podnosi, że sporne umowy dwustronne zostały wynegocjowane
         przed dniem 7 grudnia 1992 r., a więc przed datą, w której Rada upoważniła Komisję do przeprowadzenia w imieniu Wspólnoty
         rokowań dotyczących umowy wielostronnej.

      55     Ponadto decyzja Rady z dnia 8 kwietnia 1994 r. stanowiła w istocie nowe upoważnienie do prowadzenia rokowań, które zastąpiło
         upoważnienie z dnia 7 grudnia 1992 r.

      56     Wreszcie rząd luksemburski podkreśla, że oświadczył, iż jest gotów uchylić sporne umowy dwustronne, gdy wejdą w życie umowy
         wielostronne na szczeblu wspólnotowym.

       Ocena Trybunału
      57     Artykuł 10 WE zobowiązuje państwa członkowskie do ułatwienia Wspólnocie wypełnienia jej zadań i do powstrzymania się od podejmowania
         wszelkich środków, które mogłyby zagrozić urzeczywistnieniu celów traktatu.

      58     Ów obowiązek lojalnej współpracy ma zastosowanie ogólne i nie jest warunkowany ani wyłącznym charakterem odpowiedniej kompetencji
         wspólnotowej, ani ewentualnym prawem państw członkowskich do zaciągania zobowiązań względem państw trzecich.

      59     W tym zakresie należy przypomnieć, że Trybunał orzekł już, iż państwa członkowskie są zobowiązane do dochowania szczególnych
         obowiązków działania i powstrzymywania się od działania w sytuacji, gdy Komisja przedstawiła Radzie wniosek, który, nawet
         jeśli nie został przez Radę przyjęty, stanowi punkt wyjścia dla uzgodnionego działania wspólnotowego (zob. wyrok z dnia 5 maja
         1981 r. w sprawie 804/79 Komisja przeciwko Zjednoczonemu Królestwu, Rec. str. I‑1045, pkt 28).

      60     Wydanie decyzji upoważniającej Komisję do prowadzenia w imieniu Wspólnoty rokowań dotyczących umowy wielostronnej stanowi
         początek uzgodnionego działania wspólnotowego na płaszczyźnie międzynarodowej i powoduje powstanie jeżeli nawet nie obowiązku
         powstrzymania się państw członkowskich od działania, to przynajmniej obowiązku ich ścisłej współpracy z instytucjami wspólnotowymi
         w sposób ułatwiający wykonanie zadań Wspólnoty i zapewniający jedność i spójność działań oraz międzynarodowej reprezentacji
         Wspólnoty.

      61     W niniejszej sprawie bezspornym jest, że po wydaniu decyzji Rady z dnia 7 grudnia 1992 r. upoważniającej Komisję do prowadzenia
         rokowań dotyczących umowy wielostronnej w imieniu Wspólnoty, Wielkie Księstwo Luksemburga wynegocjowało, zawarło, ratyfikowało
         i wprowadziło w życie sporne umowy dwustronne bez współpracy lub uzgodnienia z Komisją. Działając w ten sposób, państwo to
         zagroziło wypełnieniu zadań Wspólnoty jak również realizacji celów traktatu.

      62     Zasięgnięcie opinii Komisji było tym bardziej konieczne, że Rada i Komisja ustaliły, iż w zakresie procedury rokowań tej umowy
         międzynarodowej będą stosować zasady postępowania zawarte w gentleman’s agreement załączonym do upoważnienia do prowadzenia
         rokowań z dnia 7 grudnia 1992 r., w którym przewidziano współdziałanie pomiędzy Komisją a państwami członkowskimi. W tym zakresie
         tytuł II pkt 3 lit. d) tego gentleman’s agreement stanowi, że „w trakcie rokowań Komisja wypowiada się w imieniu Wspólnoty
         i przedstawiciele państw członkowskich mogą działać jedynie na wniosek Komisji”, i że „przedstawiciele państw członkowskich
         powstrzymują się od wszelkich działań mogących naruszyć prawidłowe wykonanie zadań Komisji”.

      63     O ile jest możliwe, jak podnosi rząd luksemburski, że rokowania dotyczące umowy z Republiką Czeską i Republiką Słowacką rozpoczęły
         się przed wydaniem przez Radę decyzji z dnia 7 grudnia 1992 r., to nie zmienia to faktu, że sporne umowy dwustronne zostały
         podpisane i ratyfikowane po tej dacie.

      64     Ponadto z akt sprawy nie wynika w żadnym razie, jakoby decyzja Rady z dnia 8 kwietnia 1994 r. stanowiła nowe upoważnienie
         do prowadzenia rokowań, zastępujące upoważnienie z dnia 7 grudnia 1992 r. Decyzja ta miała jedynie precyzować i uzupełniać
         upoważnienie, które zostało udzielone Komisji w 1992 r.

      65     Wreszcie, jak wskazuje rzecznik generalny w punkcie 76 opinii, okoliczność, że rząd luksemburski oświadczył, iż jest gotów
         uchylić sporne umowy dwustronne w razie wejścia w życie umowy wielostronnej wiążącej Wspólnotę, nie może dowodzić, że został
         dochowany obowiązek lojalnej współpracy ustanowiony w art. 10 WE.

      66     Z powyższego wynika, że prowadząc rokowania, zawierając, ratyfikując i wprowadzając w życie sporne umowy dwustronne bez współpracy
         lub uzgodnienia z Komisją, Wielkie Księstwo Luksemburga uchybiło zobowiązaniom, które ciążą na nim na mocy art. 10 WE.

      67     Z powyższego wynika, że drugi zarzut, sformułowany jak w punkcie poprzednim, jest uzasadniony.
       W przedmiocie zarzutu trzeciego, dotyczącego niezgodności spornych umów dwustronnych z rozporządzeniem nr 1356/96
       Argumentacja stron
      68     W zarzucie trzecim Komisja podnosi, że utrzymywanie w mocy po przyjęciu rozporządzenia nr 1356/96 spornych umów dwustronnych,
         przewidujących dla statków zarejestrowanych w danych państwach trzecich możliwość wykonywania usług transportu żeglugą śródlądową
         między Wielkim Księstwem Luksemburga a innymi państwami członkowskimi Wspólnoty za specjalnym zezwoleniem właściwej władzy,
         jest niezgodne z art. 1 i 2 wskazanego rozporządzenia, jak również z jego ogólnymi celami.

      69     Umożliwiając bowiem jednostronne przyznawanie przez Wielkie Księstwo Luksemburga praw dostępu lub przynajmniej zastrzegając
         na rzecz tego państwa członkowskiego prawo do jednostronnego przyznawania praw dostępu do połączeń wewnątrz Wspólnoty na rzecz
         przewoźników, którzy nie spełniają przesłanek przewidzianych w rozporządzeniu nr 1356/96, sporne umowy dwustronne zmieniają
         w sposób jednostronny i poza kontrolą Wspólnoty charakter i zakres zasad dotyczących swobodnego świadczenia we Wspólnocie
         usług żeglugi śródlądowej, w treści określonej przez prawo wspólnotowe. Zdaniem Komisji bezspornym jest, że polscy, rumuńscy,
         czescy i słowaccy przewoźnicy i przedsiębiorstwa żeglugi, którzy mogą uzyskać na podstawie spornych umów dwustronnych zezwolenie
         na wykonywanie usług transportowych między Wielkim Księstwem Luksemburga a innymi państwami członkowskimi Wspólnoty, nie spełniają
         żadnej z tych przesłanek.

      70     Rząd luksemburski podnosi, że rozporządzenie nr 1356/96 określa jedynie warunki dokonywania transportu żeglugą śródlądową
         między państwami członkowskimi i dotyczy jedynie przewoźników wspólnotowych, ponieważ przewoźnicy mający siedzibę w państwach
         trzecich nie są objęci zakresem tego rozporządzenia lub podlegają innym przepisom wspólnotowym.

       Ocena Trybunału
      71     Należy przypomnieć, że podstawowym celem rozporządzenia nr 1356/96 jest wprowadzenie swobody świadczenia usług w dziedzinie
         transportu rzeczy lub osób żeglugą śródlądową między państwami członkowskimi przez wyeliminowanie wszelkich ograniczeń lub
         dyskryminacji wobec świadczącego usługi ze względu na jego przynależność państwową lub miejsce prowadzenia działalności.

      72     Zgodnie z art. 2 rozporządzenia nr 1356/96 reżim prawny swobodnego świadczenia usług transportu rzeczy i osób żeglugą śródlądową
         obejmuje każdego przewoźnika, który:

      –       jest zarejestrowany w państwie członkowskim zgodnie z prawem tego państwa członkowskiego;
      –       ma w tym państwie członkowskim prawo prowadzenia międzynarodowego transportu towarów lub pasażerów w żegludze śródlądowej;
      –       w takiej działalności transportowej wykorzystuje statki żeglugi śródlądowej zarejestrowane w państwie członkowskim lub, w przypadku
         braku rejestracji, legitymujące się certyfikatem członkostwa we flocie państwa członkowskiego, oraz

      –       spełnia warunki ustanowione w art. 2 rozporządzenia Rady (EWG) nr 3921/91 z dnia 16 grudnia 1991 r. ustanawiającego warunki
         transportu towarów lub pasażerów w żegludze śródlądowej na terytorium państwa członkowskiego przez przewoźników niemających
         stałej siedziby w państwie członkowskim.

      73     Jak wskazuje rzecznik generalny w  pkt 85 i 86 opinii, jeżeli rozporządzenie nr 1356/96 ustanawia reżim swobodnego świadczenia
         usług transportu żeglugą śródlądową między państwami członkowskimi Wspólnoty na korzyść przewoźników mających siedzibę w tych
         państwach, to należy stwierdzić, że tak wprowadzony rozporządzeniem nr 1356/96 system nie skutkuje utrudnianiem ani nie ma
         na celu utrudniania przewoźnikom mającym siedzibę w państwach trzecich lub statkom zarejestrowanym w tych państwach trzecich
         wykonywania takich usług między państwami członkowskimi Wspólnoty.

      74     Ponadto, jak podkreśla rzecznik generalny w pkt 87–89 opinii, sporne umowy dwustronne nie ustanawiają na korzyść przewoźników
         czeskich, polskich, słowackich i rumuńskich systemu swobodnego świadczenia usług transportu rzeczy i osób żeglugą śródlądową
         między państwami członkowskimi Wspólnoty, lecz ograniczają się do ustanowienia dla statków zarejestrowanych w danych państwach
         trzecich, w ściśle określonych przypadkach i za zezwoleniem właściwych władz stron, możliwości wykonywania takich usług między
         Wielkim Księstwem Luksemburga a innymi państwami Wspólnoty.

      75     Z powyższego wynika, że wbrew twierdzeniom Komisji przepisy spornych umów dwustronnych nie zmieniły charakteru ani zakresu
         przepisów rozporządzenia nr 1356/96.

      76     W tych okolicznościach należy zarzut trzeci oddalić.
      77     Mając na uwadze powyższe, należy po pierwsze stwierdzić, że prowadząc rokowania, zawierając, ratyfikując i wprowadzając w życie
         sporne umowy dwustronne bez współpracy lub uzgodnienia z Komisją, Wielkie Księstwo Luksemburga uchybiło zobowiązaniom, które
         ciążą na nim na mocy art. 10 WE, i po drugie oddalić skargę w pozostałym zakresie.

       W przedmiocie kosztów
      78     Zgodnie z art. 69 § 3 regulaminu w razie częściowego tylko uwzględnienia żądań Trybunał może postanowić, że koszty zostaną
         podzielone albo że każda ze stron poniesie swoje własne koszty. Wobec faktu, że skarga Komisji została uwzględniona jedynie
         w części, należy orzec, że każda ze stron poniesie własne koszty.

      Z powyższych względów Trybunał (pierwsza izba) orzeka, co następuje:
      1)      Prowadząc rokowania, zawierając, ratyfikując i wprowadzając w życie
      –       umowę międzynarodową pomiędzy rządem Wielkiego Księstwa Luksemburga a rządem Republiki Czeskiej i Republiki Słowackiej dotyczącą
            transportu w żegludze śródlądowej, podpisaną w Luksemburgu w dniu 30 grudnia 1992 r.,
      –       umowę międzynarodową pomiędzy rządem Wielkiego Księstwa Luksemburga a rządem Rumunii dotyczącą transportu w żegludze śródlądowej,
            podpisaną w Bukareszcie w dniu 10 listopada 1993 r. oraz
      –       umowę międzynarodową pomiędzy rządem Wielkiego Księstwa Luksemburga a rządem Rzeczypospolitej Polski o żegludze śródlądowej,
            podpisaną w Luksemburgu w dniu 9 marca 1994 r.,
      bez współpracy lub uzgodnienia z Komisją, Wielkie Księstwo Luksemburga uchybiło zobowiązaniom, które ciążą na nim na mocy
            art. 10 WE.
      2)      W pozostałym zakresie skarga zostaje oddalona.
      3)      Komisja Wspólnot Europejskich i Wielkie Księstwo Luksemburga ponoszą własne koszty.
      Podpisy
      * Język postępowania: francuski.


Wyrok Sądu pierwszej instancji (czwarta izba) z dnia 9 lipca 2003 r. # Laboratorios RTB, SL przeciwko Urzędowi Harmonizacji w ramach Rynku Wewnętrznego (znaki towarowe i wzory) (OHIM). # Wspólnotowy znak towarowy - Artykuł 8. # Sprawa T-162/01.


Wyrok Trybunału (szósta izba) z dnia 13 lipca 2000 r. # Alfredo Albore. # Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Corte d'appello di Napoli - Włochy. # Swoboda przedsiębiorczości. # Sprawa C-423/98.


Wyrok Trybunału z dnia 11 lipca 1985 r. # Komisja Wspólnot Europejskich przeciwko Rebublice Włoskiej. # VAT. # Sprawa 278/83.


title: Wyrok Trybunału (pierwsza izba) z dnia 18 lipca 2007 r. # Komisja Wspólnot Europejskich przeciwko Republice Federalnej Niemiec. # Uchybienie zobowiązaniom państwa członkowskiego - Dopuszczalność - Artykuł 49 WE - Swoboda świadczenia usług - Delegowanie pracowników - Ograniczenia - Składki na krajowy fundusz urlopów wypoczynkowych - Tłumaczenie dokumentów - Deklaracja dotycząca miejsca świadczenia pracy przez pracowników oddelegowanych. # Sprawa C-490/04.

text:
      Sprawa C‑490/04
      Komisja Wspólnot Europejskich
      przeciwko
      Republice Federalnej Niemiec
      Uchybienie zobowiązaniom państwa członkowskiego – Dopuszczalność – Artykuł 49 WE – Swoboda świadczenia usług – Delegowanie pracowników – Ograniczenia – Składki na krajowy fundusz urlopów wypoczynkowych – Tłumaczenie dokumentów – Deklaracja dotycząca miejsca świadczenia pracy przez pracowników oddelegowanych
      Streszczenie wyroku
      1.        Skarga o stwierdzenie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego – Postępowanie poprzedzające wniesienie skargi – Przedmiot
      (art. 226 WE)
      2.        Skarga o stwierdzenie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego – Prawo Komisji do wniesienia skargi – Termin
      (art. 226 WE)
      3.        Skarga o stwierdzenie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego – Dowód na istnienie uchybienia – Ciężar dowodu spoczywający
            na Komisji
      (art. 226 WE)
      4.        Swoboda świadczenia usług – Ograniczenia – Delegowanie pracowników
      (art. 49 WE)
      5.        Swoboda świadczenia usług – Ograniczenia – Delegowanie pracowników
      (art. 49 WE)
      1.        Celem postępowania poprzedzającego wniesienie skargi z art. 226 WE jest umożliwienie państwu członkowskiemu, którego ono dotyczy,
         spełnienia wynikających z prawa wspólnotowego zobowiązań lub skutecznego powołania argumentów obrony wobec zarzutów Komisji.

      (por. pkt 25)
      2.        Komisja nie ma obowiązku przestrzegania jakiegokolwiek konkretnego terminu w zakresie stosowania norm wyrażonych w art. 226 WE,
         chyba że chodzi o sytuację, w której przewlekłość postępowania przewidzianego tym przepisem może spowodować po stronie państwa
         wezwanego do usunięcia uchybień większe trudności w odparciu argumentów Komisji i naruszenie tym samym jego prawa do obrony.
         Do zainteresowanego państwa członkowskiego należy dostarczenie dowodu na tę okoliczność.

      (por. pkt 26)
      3.        W ramach postępowania w przedmiocie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego wszczętego na podstawie art. 226 WE do
         Komisji należy udowodnienie istnienia zarzucanego uchybienia. Ona winna przedstawić Trybunałowi niezbędne dowody dla weryfikacji
         wystąpienia tego uchybienia, bez możliwości oparcia się na jakimkolwiek domniemaniu.

      Poza tym, zakres krajowych przepisów ustawowych, wykonawczych lub administracyjnych winien być oceniany z uwzględnieniem ich
         wykładni przyjętej przez sądy krajowe.

      (por. pkt 48, 49)
      4.        Państwo członkowskie zobowiązujące pracodawców zagranicznych, zatrudniających pracowników na terytorium krajowym do tłumaczenia
         na język tego państwa członkowskiego określonych dokumentów, które powinny być przechowywane w miejscu pracy przez cały okres
         zatrudnienia oddelegowanych pracowników, nie uchybia zobowiązaniom, które na nim ciążą na mocy art. 49 WE.

      Taki obowiązek stanowi z pewnością ograniczenie swobodnego świadczenia usług, ponieważ powoduje po stronie przedsiębiorstw
         mających siedzibę w innym państwie członkowskim powstanie kosztów i dodatkowych opłat administracyjnych oraz obciążeń finansowych,
         powodując, iż nie znajdują się one na równej, z punktu widzenia konkurencji, stopie z pracodawcami mającymi siedzibę w przyjmującym
         państwie członkowskim, oraz że może to odwieść te przedsiębiorstwa od świadczenia usług w tym państwie członkowskim.

      Obowiązek ten może być jednak uzasadniony celem leżącym w interesie ogólnym, związanym z ochroną socjalną pracowników, gdy
         pozwala on właściwym władzom tego przyjmującego państwa członkowskiego na przeprowadzanie kontroli koniecznych w celu zapewnienia
         przestrzegania przepisów krajowych w tej dziedzinie. W zakresie, w jakim wymaga tłumaczenia jedynie niektórych dokumentów
         i nie powoduje po stronie pracodawcy znaczących opłat administracyjnych lub obciążeń finansowych, to nie wykracza poza to,
         co konieczne dla osiągnięcia realizowanego celu ochrony socjalnej.

      (por. pkt 66, 68–72, 76)
      5.        Państwo członkowskie nakładające na zagraniczne agencje pracy tymczasowej obowiązek złożenia deklaracji dotyczącej nie tylko
         skierowania pracownika do wykonywania pracy na rzecz przedsiębiorstwa użytkownika w danym państwie członkowskim, ale również
         deklaracji o miejscu świadczenia przez niego pracy, jak i o wszelkich zmianach w tym zakresie, podczas gdy przedsiębiorstwa
         tego samego rodzaju, mające siedzibę w tym państwie członkowskim, nie podlegają temu dodatkowemu obowiązkowi, uchybia zobowiązaniom,
         które na nim ciążą na mocy art. 49 WE.

      (por. pkt 85, 89 i sentencja)
WYROK TRYBUNAŁU (pierwsza izba)
      z dnia 18 lipca 2007 r.(*)

      Uchybienie zobowiązaniom państwa członkowskiego – Dopuszczalność – Artykuł 49 WE – Swoboda świadczenia usług – Delegowanie pracowników – Ograniczenia – Składki na krajowy fundusz urlopów wypoczynkowych – Tłumaczenie dokumentów – Deklaracja dotycząca miejsca świadczenia pracy przez pracowników oddelegowanych
      W sprawie C‑490/04
      mającej za przedmiot skargę o stwierdzenie, na podstawie art. 226 WE, uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego, wniesioną
         w dniu 29 listopada 2004 r.,

      Komisja Wspólnot Europejskich, reprezentowana przez E. Traversę, G. Brauna oraz H. Kreppela, działających w charakterze pełnomocników, z adresem do doręczeń
         w Luksemburgu,

      strona skarżąca,
      przeciwko
      Republice Federalnej Niemiec, reprezentowananej przez W.D. Plessinga, M. Lummę oraz C. Schulze‑Bahr, działających w charakterze pełnomocników oraz przez
         T. Lübbiga, Rechtsanwalt,

      strona pozwana,
      popierana przez:
      Republikę Francuską, reprezentowaną przez G. de Berguesa oraz O. Christmann, działających w charakterze pełnomocników,

      interwenient,
      TRYBUNAŁ (pierwsza izba),
      w składzie: P. Jann, prezes izby, R. Schintgen, A. Tizzano (sprawozdawca), M. Ilešič i E. Levits, sędziowie,
      rzecznik generalny: D. Ruiz‑Jarabo Colomer,
      sekretarz: B. Fülöp, administrator,
      uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 8 listopada 2006 r.,
      po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 14 grudnia 2006 r.,
      wydaje następujący
      Wyrok
      1        W skardze Komisja Wspólnot Europejskich wnosi do Trybunału o stwierdzenie, że ustanawiając przepisy, na mocy których:

      –        przedsiębiorstwa zagraniczne mają obowiązek odprowadzania składek do niemieckiego funduszu urlopowego, nawet wówczas, gdy
         pracownicy w znacznej części korzystają z podobnej ochrony na mocy przepisów państwa siedziby ich pracodawcy [§ 1 ust. 3 ustawy
         o delegowaniu pracowników (Arbeitnehmer‑Entsendegesetz), z dnia 26 lutego 1996 r. (BGBl. 1996 I, str. 227, zwanej dalej „AEntG”)];

      –        przedsiębiorstwa zagraniczne mają obowiązek tłumaczenia na język niemiecki umowy o pracę lub innych dokumentów wymaganych
         na mocy przepisów obowiązujących w państwie miejsca zamieszkania pracownika w związku z dyrektywą Rady 91/533/EWG z dnia 14 października
         1991 r. w sprawie obowiązku pracodawcy dotyczącego informowania pracowników o warunkach stosowanych do umowy lub stosunku
         pracy (Dz.U. L 288, str. 32), a także kart wynagrodzeń, ewidencji czasu pracy, listy płac, jak i wszelkich innych dokumentów
         wymaganych przez władze niemieckie (§ 2 AEntG);

      –        zagraniczne agencje pracy tymczasowej mają obowiązek nie tylko każdorazowego zgłaszania kierowania pracownika do wykonywania
         pracy na rzecz przedsiębiorstwa użytkownika w Niemczech, ale również o każdym jego zatrudnieniu przez to przedsiębiorstwo
         na budowie (§ 3 ust. 2 AEntG)

      Republika Federalna Niemiec uchybiła zobowiązaniom, które na niej ciążą na mocy art. 49 WE.
       Ramy prawne
       Przepisy wspólnotowe
      Traktat WE
      2        Artykuł 49 WE stanowi:

      „W ramach poniższych postanowień ograniczenia w swobodnym świadczeniu usług wewnątrz Wspólnoty są zakazane w odniesieniu do
         obywateli państw członkowskich mających swe przedsiębiorstwo w państwie Wspólnoty innym niż państwo odbiorcy świadczenia.

      […]”
       Dyrektywa 96/71/WE
      3        Na mocy art. 1 ust. 1 dyrektywy 96/71/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 16 grudnia 1996 r. dotyczącej delegowania
         pracowników w ramach świadczenia usług (Dz.U. L 18, str. 1) „[…] stosuje się [ją] do przedsiębiorstw prowadzących działalność
         w państwie członkowskim, które w ramach świadczenia usług poza jego granicami delegują pracowników […] na terytorium innego
         państwa członkowskiego”.

      4        Na mocy art. 3 tej dyrektywy, zatytułowanego „Warunki zatrudnienia”:

      „Państwa członkowskie zapewnią, że bez względu na to jakie prawo stosuje się w odniesieniu do stosunku pracy przedsiębiorstw,
         o których mowa w art. 1 ust. 1, będą gwarantowały pracownikom delegowanym na ich terytorium warunki zatrudnienia, obejmujące
         następujące zagadnienia, które w państwie członkowskim, gdzie wykonywana jest praca, ustalone są przez:

      –        przepisy prawne, rozporządzenia lub przepisy administracyjne i/lub
      –        umowy [układy] zbiorowe lub orzeczenia arbitrażowe uznane za powszechnie stosowane w rozumieniu ust. 8, o ile dotyczą one
         rodzajów działalności wymienionych w załączniku:

      […]
      b)      minimalny wymiar płatnych [wypoczynkowych] urlopów rocznych;
      […]
      d)      warunki wynajmu [delegowania] pracowników, w szczególności przez przedsiębiorstwa zatrudnienia tymczasowego [agencje pracy
         tymczasowej];

               […]
      […]”
      5        Artykuł 4 przywołanej wyżej dyrektywy zatytułowany „Współpraca w dziedzinie informacji”, stanowi:

      „1.      Dla celów realizacji niniejszej dyrektywy, państwa członkowskie, zgodnie z krajowym prawodawstwem i/lub praktyką, wyznaczą
         jedno lub więcej biur łącznikowych lub jeden lub więcej kompetentnych oddziałów [organów] krajowych.

      2.      Państwa członkowskie powinny przewidzieć współpracę pomiędzy urzędami, które zgodnie z prawodawstwem krajowym są odpowiedzialne
         za nadzorowanie warunków pracy i zatrudnienia, o których mowa w art. 3. Współpraca owa będzie polegać w szczególności na udzielaniu
         przez powyższe urzędy informacji na temat [transgranicznego] wynajmu [delegowania] pracowników wraz z informacjami o wyraźnych
         wykroczeniach lub o domniemanych przypadkach nielegalnej działalności wykraczającej poza granice państwowe.

      […]”
       Prawo krajowe
      6        W dniu upływu terminu wyznaczonego Republice Federalnej Niemiec w uzasadnionej opinii delegowanie pracowników regulowane było
         w tym państwie członkowskim przez AEntG.

      7        Zgodnie z § 1 ust. 1 AEntG powszechnie obowiązujące układy zbiorowe w sektorze budowlanym dotyczące minimalnego wymiaru urlopu
         wypoczynkowego, wysokości wynagrodzenia w trakcie trwania urlopu wypoczynkowego i wypłaty dodatku urlopowego mają zastosowanie
         do pracodawców z siedzibą za granicą, którzy delegują pracowników do pracy w Niemczech.

      8        Paragraf 1 ust. 3 AEntG stanowi:

      „Jeżeli powszechnie obowiązujący układ zbiorowy przewiduje pobieranie składek lub świadczenie usług w ramach wykonywania prawa
         do urlopu przez wspólny organ partnerów społecznych, o których mowa w ust. 1, normy prawne tego układu obowiązują również
         pracodawców zagranicznych i tych spośród ich pracowników, do których ze względu na zakres terytorialny znajduje zastosowanie
         wyżej wymieniony układ zbiorowy, o ile układ ten lub wszelkie inne przepisy gwarantują, że:

      1.      pracodawca zagraniczny nie ma obowiązku jednoczesnego odprowadzania składek na podstawie niniejszej ustawy oraz na rzecz podobnego
         organu w państwie członkowskim, w którym znajduje się siedziba jego przedsiębiorstwa, oraz że

      2.      procedura wspólnego organu partnerów społecznych przewiduje uwzględnienie świadczeń uiszczonych przez pracodawcę zagranicznego
         w celu wykonania opartego na ustawie, układzie zbiorowym czy umowie prawa do urlopu jego pracowników.

      […]”
      9        Paragraf 2 ust. 3 AEntG stanowi:

      „Każdy pracodawca z siedzibą za granicą ma obowiązek przechowywania w Niemczech sporządzonych w języku niemieckim dokumentów
         wymaganych w celach kontroli wykonywania obowiązków ustawowych wynikających z § 1 ust. 1 zdanie drugie, z § 1 ust. 2a zdanie
         drugie oraz § 1 ust. 3a zdanie piąte, w trakcie całego okresu świadczenia pracy przez pracownika podlegającego niniejszej
         ustawie i co najmniej do momentu zakończenia prac budowlanych, nie dłużej jednak niż przez dwa lata, w ten sposób by istniała
         możliwość przedstawienia na wniosek organów kontrolnych dokumentów na placu budowy”.

      10      Wreszcie § 3 ust. 2 AEntG posiada następujące brzmienie:

      „Agencja pracy tymczasowej z siedzibą zagranicą, która kieruje jednego lub więcej pracowników do wykonywania pracy tymczasowej
         na rzecz przedsiębiorstwa użytkownika, do którego znajduje zakres zastosowanie niniejszej ustawy […] przed rozpoczęciem realizacji
         każdego projektu budowlanego przekazuje na piśmie w języku niemieckim do wiadomości właściwych władz celnych oświadczenie
         zawierające następujące informacje:

      1.      imię, nazwisko, datę urodzenia pracowników kierowanych do wykonywania pracy tymczasowej, do których znajduje zastosowanie
         niniejsza ustawa,

      2.      początek i koniec okresu kierowania pracownika do wykonywania pracy tymczasowej,
      3.      miejsce pracy (plac budowy),
      […]”
       Postępowanie poprzedzające powstanie sporu
      11      W następstwie analizy wielokrotnych skarg, Komisja w wezwaniu do usunięcia uchybienia z dnia 12 listopada 1998 r. oraz w dodatkowym
         wezwaniu do usunięcia uchybienia z dnia 17 sierpnia 1999 r. zwróciła uwagę władz niemieckich na niezgodność niektórych przepisów
         AEntG z art. 59 traktatu WE (obecnie, po zmianie, art. 49 WE).

      12      Uznawszy wyjaśnienia dostarczone przez Republikę Federalną Niemiec w pismach z dnia 8 marca, 4 maja i 25 października 1999 r.
         za niezadowalające, Komisja w dniu 25 lipca 2001 r. skierowała do tego państwa członkowskiego uzasadnioną opinię, wzywając
         je do podjęcia koniecznych działań w celu zastosowania się do tej opinii w terminie dwóch miesięcy od dnia jej doręczenia.

      13      Pismami z dnia 1 października 2001 r., 10 grudnia 2001 r., 3 lutego 2003 r. i 4 grudnia 2003 r. Republika Federalna Niemiec
         przedstawiła Komisji swe uwagi w przedmiocie uzasadnionej opinii. Pismem z dnia 23 stycznia 2004 r. to państwo członkowskie
         przekazało do wiadomości Komisji zmienioną wersję AEntG, będącą wynikiem ustanowienia w dniu 23 grudnia 2003 r. trzeciej ustawy
         regulującej nowoczesne świadczenie usług na rynku pracy (Drittes Gesetz für moderne Dienstleistungen am Arbeitsmarkt, BGBl
         2003 I, str. 2848).

      14      Stwierdziwszy, że wskutek nowelizacji AEntG została usunięta jedynie część pierwotnie stwierdzonych naruszeń, Komisja zdecydowała
         o wniesieniu niniejszej skargi.

       W przedmiocie skargi
       W przedmiocie dopuszczalności
      15      Rząd niemiecki podnosi cztery zarzuty niedopuszczalności skargi oparte odpowiednio na wyborze art. 49 WE jako właściwej podstawy
         oceny zgodności AEntG z prawem wspólnotowym, przewlekłości postępowania poprzedzającego wniesienie skargi, braku precyzji
         skargi i zmianie przedmiotu pierwszego zarzutu podniesionego przez Komisję.

       W przedmiocie wyboru art. 49 WE jako właściwej podstawy oceny zgodności AEntG z prawem wspólnotowym
      16      Władze niemieckie są zdania, że sporne przepisy AEntG winny być w pierwszej kolejności badane pod względem zgodności z dyrektywą
         96/71, która dotyczy konkretnie delegowania pracowników w ramach świadczenia usług. W szczególności Komisja winna była wykazać,
         że Republika Federalna Niemiec dokonała nieprawidłowej transpozycji tej dyrektywy lub że przywołane przepisy nie są stosowane
         w sposób zgodny z tą dyrektywą.

      17      Należy w tym względzie przypomnieć, że dyrektywa 96/71 zmierza do koordynacji ustawodawstw państw członkowskich, ustanawiając
         wykaz przepisów krajowych, które państwo członkowskie winno stosować do przedsiębiorstw z siedzibą w innym państwie członkowskim,
         które w ramach transgranicznego świadczenia usług delegują pracowników do pracy na jego terytorium.

      18      Artykuł 3 ust. 1 akapit pierwszy tej dyrektywy stanowi, że państwa członkowskie zmierzają do tego, by bez względu na to jakie
         prawo ma zastosowanie do stosunku pracy, przywołane przedsiębiorstwa gwarantowały pracownikom delegowanym warunki zatrudnienia
         obejmujące zagadnienia ujęte w tym przepisie, takie jakie ustanowione są w państwie członkowskim, na terytorium którego praca
         jest wykonywana.

      19      Niemniej jednak dyrektywa 96/71 nie dokonała harmonizacji przepisów krajowych prawa materialnego [zob. podobnie Komunikat
         Komisji Europejskiej do Rady, Parlamentu Europejskiego i Komitetu Ekonomiczno‑Społecznego oraz Komitetu Regionów z dnia 25 lipca
         2003 r., w przedmiocie wykonania dyrektywy 96/71 w państwach członkowskich, COM(2003) 458 końcowy, str. 7]. Dlatego też treść
         przepisów prawnych może być swobodnie określana przez państwa członkowskie, aczkolwiek z poszanowaniem traktatu i zasad ogólnych
         prawa wspólnotowego w tym, w kontekście niniejszej sprawy ? art. 49 WE.

      20      W skardze Komisja kwestionuje zgodność z traktatem § 1 ust. 3, § 2 i § 3 ust. 2 AEntG, ponieważ przepisy te formułują niedopuszczalne
         ograniczenia swobody świadczenia usług wewnątrz Wspólnoty.

      21      Nie budzi wątpliwości, że ograniczenia tej podstawowej wolności są zakazane na mocy art. 49 WE. Komisja zatem słusznie powołała
         ten przepis jako podstawę oceny zgodności spornych przepisów z prawem wspólnotowym.

      22      Wynika stąd, że pierwszy zarzut niedopuszczalności powołany przez Republikę Federalną Niemiec winien zostać oddalony.

      W przedmiocie przewlekłości postępowania poprzedzającego wniesienie skargi
      23      Republika Federalna Niemiec twierdzi, że skarga jest niedopuszczalna z powodu zwłoki po stronie Komisji, która miała wpływ
         na przebieg niniejszego postępowania w sprawie uchybienia. Mimo że wezwanie do usunięcia uchybień, wystosowane przez Komisję
         zostało datowane 12 listopada 1998 r., Komisja wniosła skargę dopiero w dniu 29 listopada 2004 r., to jest sześć lat po wysłaniu
         tego pisma. Zaniedbanie będące wynikiem zwłoki skutkowało po pierwsze naruszeniem obowiązku Komisji przestrzegania rozsądnego
         terminu, a po drugie zasady pewności prawa, na którą to państwo członkowskie oraz pracownicy chronieni przez AEntG mogą się
         powoływać.

      24      W opinii władz niemieckich Komisja winna była przyspieszyć przebieg postępowania, co znajdowało się w jej kompetencjach. W rzeczywistości
         od momentu wszczęcia postępowania Trybunał wydał wiele wyroków poświęconych kwestii delegowania pracowników w ogólności, jak
         i wyrok dotyczący bezpośrednio AEntG (zob. wyrok z dnia 25 października 2001 r. w sprawach połączonych C‑49/98, C‑50/98, od
         C‑52/98 do C‑54/98 i od C‑68/98 do C‑71/98 Finalarte i in., Rec. str. I‑7831). Orzecznictwo to pozwalało na wcześniejsze rozstrzygnięcie
         niniejszej sprawy.,

      25      Należy przypomnieć w tym względzie, że po pierwsze celem postępowania poprzedzającego wniesienie skargi z art. 226 WE jest
         umożliwienie państwu członkowskiemu, którego ono dotyczy, spełnienia wynikających z prawa wspólnotowego zobowiązań lub skutecznego
         powołania argumentów obrony wobec zarzutów Komisji (zob. w szczególności wyrok z dnia 5 listopada 2002 r. w sprawie C‑475/98
         Komisja przeciwko Austrii, Rec. str. I‑9797, pkt 35).

      26      Należy wskazać po drugie, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału Komisja nie ma obowiązku przestrzegania jakiegokolwiek
         konkretnego terminu w zakresie stosowania norm wyrażonych w art. 226 WE, chyba że chodzi o sytuację, w której przewlekłość
         postępowania przewidzianego tym przepisem może spowodować po stronie państwa wezwanego do usunięcia uchybień większe trudności
         w odparciu argumentów Komisji i naruszenie tym samym jego prawa do obrony. Do zainteresowanego państwa członkowskiego należy
         dostarczenie dowodu na tę okoliczność (zob. wyroki z dnia 16 maja 1991 r. w sprawie C‑96/89 Komisja przeciwko Niderlandom,
         Rec. str. I‑2461, pkt 15 i 16; z dnia 21 stycznia 1999 r. w sprawie C‑207/97 Komisja przeciwko Belgii, Rec. str. I‑275, pkt 2,
         oraz ww. wyrok w sprawie Komisja przeciwko Austrii, pkt 36).

      27      Bez potrzeby badania, w świetle wyroków wydanych przez Trybunał w przedmiocie delegowania pracowników, czy okres, który upłynął
         pomiędzy wezwaniem do usunięcia braków, wystosowanym do Republiki Federalnej Niemiec, a wniesieniem niniejszej skargi może
         być uznany w tym przypadku za zbyt długi, należy stwierdzić, że wymienione państwo członkowskie nie powołało się ani na naruszenie
         prawa do obrony w wyniku długotrwałości postępowania poprzedzającego wniesienie skargi, ani nie wskazało żadnej innej okoliczności
         mogącej stanowić takie naruszenie.

      28      Stąd też drugi zarzut niedopuszczalności powołany przez rząd niemiecki winien zostać oddalony.

      W przedmiocie braku precyzyjności skargi
      29      Rząd niemiecki utrzymuje, że skarga jest niedopuszczalna, ponieważ nie określa jasno zarzutów, w przedmiocie których orzec
         ma Trybunał. W szczególności Komisja nie określiła czy kwestionuje wyłącznie przepisy AEntG jako takie, czy też również kwestionuje
         ich stosowanie w konkretnych przypadkach przez niemieckie organy administracyjne i sądowe.

      30      Należy w tym względzie wskazać, że art. 38 § 1 lit. c) regulaminu przewiduje, że każda skarga wszczynająca postępowanie w danej
         instancji winna w szczególności określać przedmiot sporu oraz zwięzłe przedstawienie powołanych zarzutów. W konsekwencji do
         Komisji należy przedstawienie w każdej skardze złożonej na podstawie art. 226 WE w sposób wystarczająco spójny i precyzyjny
         powołanych zarzutów, umożliwiając państwu członkowskiemu przygotowanie skutecznej obrony, a Trybunałowi ocenę istnienia zarzucanego
         naruszenia (zob. podobnie wyroki z dnia 13 grudnia 1990 r. w sprawie C‑347/88 Komisja przeciwko Grecji, Rec. str. I‑4747,
         pkt 28, i z dnia 4 maja 2006 r. C‑98/04 Komisja przeciwko Zjednoczonemu Królestwu, Zb.Orz. str. I‑4003, pkt 18).

      31      Tymczasem w niniejszej sprawie z żądań i uzasadnienia skargi wynika w sposób jasny i precyzyjny, że skarga Komisji dotyczy
         zgodności § 1 ust. 3, § 2 i § 3 ust. 2 AEntG z art. 49 WE. Tym samym skarga jest pozbawiona wszelkiej dwuznaczności.

      32      Należy w konsekwencji oddalić trzeci zarzut niedopuszczalności podniesiony przez rząd niemiecki.

       Co do zmiany przedmiotu zarzutu pierwszego
      33      Rząd niemiecki utrzymuje, że pierwszy zarzut jest niedopuszczalny, ponieważ jego przedmiot nie został sformułowany w sposób
         identyczny w uzasadnionej opinii i w skardze.

      34      Z jednej strony w uzasadnionej opinii Komisja stwierdziła, że zobowiązując zagraniczne przedsiębiorstwa do odprowadzania składek
         na niemiecki fundusz urlopów wypoczynkowych w ramach przemysłu budowlanego „chociaż mają [one] obowiązek bezpośredniego finansowania
         urlopów ich pracowników w państwie członkowskim ich siedziby”, Republika Federalna Niemiec uchybiła zobowiązaniom, które na
         niej ciążą na mocy art. 49 WE. Z drugiej strony w skardze zarzuciła ona pozwanej naruszenie traktatu poprzez nałożenie na
         zagraniczne przedsiębiorstwa obowiązku odprowadzania składek na rzecz wymienionego funduszu, „nawet jeśli pracownicy” tych
         przedsiębiorstw „korzystają z podobnej ochrony na mocy przepisów państwa siedziby ich pracodawcy”. Komisja zmieniła i rozszerzyła
         tym samym przedmiot sporu.

      35      Komisja odpiera zarzut stwierdzając, że różnice sformułowań w uzasadnionej opinii i żądaniach skargi nie powodują żadnej zmiany
         przedmiotu sporu.

      36      Prawdą jest, że zgodnie z orzecznictwem Trybunału, przedmiot skargi wniesionej w trybie art. 226 WE jest ograniczony ramami
         postępowania poprzedzającego wniesienie skargi przewidzianego przez ten przepis, i że w rezultacie uzasadniona opinia i skarga
         Komisji powinny być oparte na tych samych zarzutach (zob. wyroki z dnia 17 listopada 1992 r. w sprawie C‑105/91 Komisja przeciwko
         Grecji, Rec. str. I‑5871, pkt 12, i z dnia 10 września 1996 r. w sprawie C‑11/95 Komisja przeciwko Belgii, Rec. str. I‑4115,
         pkt 73).

      37      Jednakże spełnienie tego wymogu nie może prowadzić do wymogu istnienia w każdym przypadku idealnej zgodności między zarzutami
         powołanymi w wezwaniu do usunięcia uchybień, rozstrzygnięciem uzasadnionej opinii a żądaniami zawartymi w skardze, jeśli przedmiot
         sporu nie został rozszerzony czy zmieniony (wyroki z dnia 29 września 1998 r. w sprawie C‑191/95 Komisja przeciwko Niemcom,
         Rec. str. I‑5449, pkt 56, i z dnia 6 listopada 2003 r. w sprawie C‑358/01 Komisja przeciwko Hiszpanii, Rec. str. I‑13145,
         pkt 28).

      38      Z uzasadnionej opinii wynika, że zarzuty przedstawione w niniejszej sprawie przez Komisję w trakcie postępowania poprzedzającego
         wniesienie skargi dotyczyły ciążącego na mocy § 1 ust. 3 AEntG na przedsiębiorstwach zagranicznych obowiązku odprowadzania
         składek na niemiecki fundusz urlopowy, który prowadził do odprowadzania podwójnych składek na świadczenia urlopowe w państwie
         członkowskim siedziby przedsiębiorstwa i w państwie, do którego zostają oddelegowani pracownicy. Następnie zarzuty dotyczyły
         faktu, że jedyną okolicznością prowadzącą do zwolnienia z podwójnej płatności było istnienie, w państwie siedziby przedsiębiorstwa,
         funduszu podobnego do funduszu niemieckiego. Tym samym w skardze Komisja kwestionuje podwójny ciężar ekonomiczny spoczywający
         na pracodawcy kierującym pracowników do pracy w Niemczech, jak i zbyt rygorystyczne określenie zwolnienia z obowiązku opłaty
         składki przewidzianego w § 1 ust. 3 AEntG.

      39      W konsekwencji należy uznać, że Komisja nie rozszerzyła ani nie zmieniła przedmiotu skargi i tym samym nie naruszyła art. 226 WE.

      40      W konsekwencji należy oddalić również czwarty zarzut niedopuszczalności powołany przez rząd niemiecki i tym samym stwierdzić
         dopuszczalność skargi wniesionej przez Komisję.

       Co do istoty sprawy
       W przedmiocie obowiązku odprowadzania składki na niemiecki fundusz urlopów wypoczynkowych (§ 1 ust. 3 AEntG)
       Argumentacja stron
      41      Komisja utrzymuje, że zwolnienie od obowiązku odprowadzania składki, przewidziane w § 1 ust. 3 zdanie pierwsze AEntG, jest
         określone zbyt rygorystycznie, skoro może ono skutkować podwójnym obciążeniem ekonomicznym pracodawcy kierującego pracowników
         do wykonywania pracy w Niemczech, niezgodne z art. 49 WE. W opinii Komisji AEntG winno zwalniać z obowiązku odprowadzania
         składki przedsiębiorstwa z siedzibą w innym państwie członkowskim, które delegują pracowników, nie tylko w przypadku istnienia
         gwarancji, że odprowadzają już składki na podobny system w państwie członkowskim ich siedziby, ale również jeżeli istnieją
         w tym państwie przepisy, które nawet jeśli nie opierają się na składkach odprowadzanych przez pracodawcę, zapewniają pracownikowi
         ochronę praw do urlopu wypoczynkowego, takich samych jak przewidziane w ustawie niemieckiej.

      42      Rząd niemiecki odpiera, że Komisja nie powołała konkretnych dowodów dla wykazania, że § 1 ust. 3 AEntG jest sprzeczny z traktatem.
         Dodaje on, że przepis ten jest stosowany przez administrację i sądy krajowe w sposób zgodny ze zobowiązaniami wynikającymi
         z prawa wspólnotowego.

      43      W istocie w celu uniknięcia nakładania podwójnego ciężaru ekonomicznego na przedsiębiorstwa z siedzibą w innym państwie członkowskim,
         Republika Federalna Niemiec podjęła pragmatyczną współpracę transgraniczną z innymi państwami członkowskimi, zawierając nawet
         z niektórymi spośród nich umowy dwustronne, dotyczące wzajemnego uznania krajowych systemów urlopów wypoczynkowych.

      44      Ponadto sądy niemieckie, w szczególności Bundesarbeitsgericht, zawsze przestrzegały zasad ustanowionych przez Trybunał w zakresie
         delegowania pracowników. W szczególności, poza badaniem w pierwszej kolejności czy istnieją umowy dwustronne, stały one zawsze
         na straży by oddelegowany pracownik skorzystał z przepisów niemieckich w zakresie prawa do urlopu wypoczynkowego, stosując
         je wyłącznie wówczas, gdy ich stosownie przynosiło temu pracownikowi realną korzyść w porównaniu z przepisami, którymi objęty
         był w państwie swego pochodzenia.

       Ocena Trybunału
      45      Należy przede wszystkim wskazać, że § 1 ust. 3 zdanie pierwsze AEntG nakłada na pracodawców zagranicznych obowiązek odprowadzania
         składki na niemiecki fundusz urlopów wypoczynkowych w zakresie, w jakim nie mają oni obowiązku opłaty składek jednocześnie
         na rzecz tego funduszu i na rzecz innego podobnego organizmu w państwie, w którym znajduje się siedziba ich przedsiębiorstwa
         (pkt 1) oraz nakazuje by świadczenia wypłacone przez tych pracodawców w celu realizacji opartego na ustawie, układzie zbiorowym
         czy umowie prawa do urlopu jego pracowników zostały uwzględnione (pkt 2).

      46      Należy również przypomnieć, że Trybunał orzekł już w przedmiocie zgodności z traktatem tego przepisu AEntG w wyroku w sprawie
         Finalarte i in. W szczególności w pkt 45, 49 i 53 tego wyroku Trybunał podkreślił, że zgodność § 1 ust. 3 AEntG z prawem wspólnotowym
         zależy od spełnienia dwóch przesłanek, czego sprawdzenie należy do sądu krajowego. Sąd ten winien zatem zbadać, czy przepisy
         niemieckie dotyczące urlopów wypoczynkowych zapewniają rzeczywistą dodatkową ochronę pracownikom delegowanym przez usługodawców,
         których siedziba znajduje się poza Niemcami oraz czy stosowanie tych przepisów jest proporcjonalne do realizacji celu ochrony
         socjalnej wymienionych pracowników.

      47      Bezsporne jest, że w niniejszym postępowaniu w przedmiecie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego to do Komisji należy
         zbadanie czy spełnione zostały przesłanki, a także przedstawienie przed Trybunałem wszelkich dowodów koniecznych do kontroli
         zgodności przywołanego przepisu z art. 49 WE.

      48      Zgodnie bowiem z utrwalonym orzecznictwem, w ramach postępowania w przedmiocie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego
         wszczętego na podstawie art. 226 WE do Komisji należy udowodnienie istnienia zarzucanego uchybienia. Ona winna przedstawić
         Trybunałowi niezbędne dowody dla weryfikacji wystąpienia tego uchybienia, bez możliwości oparcia się na jakimkolwiek domniemaniu
         (zob. w szczególności wyroki z dnia 20 marca 1990 r. w sprawie C‑62/89 Komisja przeciwko Francji, Rec. str. I‑925, pkt 37,
         oraz z dnia 14 kwietnia 2005 r. w sprawie C‑341/02 Komisja przeciwko Niemcom, Zb.Orz. str. I‑2733, pkt 35).

      49      Poza tym należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału zakres krajowych przepisów ustawowych, wykonawczych
         lub administracyjnych winien być oceniany z uwzględnieniem ich wykładni przyjętej przez sądy krajowe (zob. w szczególności
         wyrok z dnia 8 czerwca 1994 r. w sprawie C‑382/92 Komisja przeciwko Zjednoczonemu Królestwu, Rec. str. I‑2435, pkt 36, i z dnia
         29 maja 1997 r. w sprawie C‑300/95 Komisja przeciwko Zjednoczonemu Królestwu, Rec. str. I‑2649, pkt 37).

      50      Tymczasem, należy stwierdzić, że w niniejszym przypadku Komisja nie przedstawiła dowodów koniecznych do przeprowadzenia kontroli
         zgodności § 1 ust. 3 AEntG z art. 49 WE. W rzeczywistości ograniczyła się ona do wykładni literalnej pierwszego zdania tego
         przepisu AEntG, nie rozstrzygając czy zostały spełnione dwie przesłanki określone wyrokiem Finalarte i in., przywołane w pkt 46
         niniejszego wyroku. Poza tym Komisja nie powołała na poparcie skargi żadnego argumentu, ani nie odwołała się do orzeczeń sądów
         krajowych lub jakiegokolwiek innego dowodu na okoliczność, że § 1 ust. 3 AEntG, wbrew twierdzeniom władz niemieckich, jest
         w praktyce stosowany lub interpretowany w sposób niezgodny z prawem wspólnotowym.

      51      Według Komisji wykładnia literalna § 1 ust. 3 zdanie pierwsze AEntG znajduje potwierdzenie w przypadku opartym na ustawodawstwie
         duńskim. W Danii świadczenia urlopowe nie są wypłacane pracownikowi przez organizm podobny do niemieckiego funduszu urlopów
         wypoczynkowych. Zatem o ile sam pracodawca nie dokonuje płatności z tego tytułu, pracownik może zawsze uzyskać płatność ze
         związku pracodawców. Mimo istnienia takiej gwarancji, pracodawca z siedzibą w Danii delegujący pracowników do pracy w Niemczech
         będzie miał mimo wszystko obowiązek odprowadzania składki na przywołany fundusz. Zdaniem Komisji tego obowiązku opłaty składek
         nie można było uniknąć inaczej jak tylko w drodze porozumienia administracyjnego dotyczącego wzajemnego uznawania krajowych
         systemów urlopów wypoczynkowych zawartego pomiędzy Królestwem Danii a Republiką Federalną Niemiec. Zasada pewności prawa sprzeciwia
         się uzależnianiu praw wynikających z traktatu od zawierania porozumień o charakterze administracyjnym.

      52      Nie sposób jednak przyjąć tej argumentacji. W istocie z akt sprawy wynika, że w Danii istnieje Arbejdsmarkedets Feriefond
         (fundusz urlopów wypoczynkowych) porównywalny do niemieckiego funduszu urlopów wypoczynkowych, oraz że § 1 ust. 3 zdanie pierwsze
         AEntG, stosowany w oparciu o przywołane porozumienie administracyjne, zwalnia przedsiębiorstwa duńskie, które opłacają składki
         na rzecz wspomnianego funduszu z obowiązku odprowadzania składki na fundusz niemiecki.

      53      Ponadto o ile prawdą jest, że wymóg pewności prawa sprzeciwia się temu by wykonywanie uprawnień, które jednostki wywodzą z prawa
         wspólnotowego było podporządkowane warunkom i ograniczeniom określonym krajowymi przepisami administracyjnymi (zob. podobnie
         wyroki z dnia 28 kwietnia 1993 r. w sprawie C‑306/91 Komisja przeciwko Włochom, Rec. str. I‑2133, pkt 14, i z dnia 8 lipca
         1999 r. w sprawie C‑354/98 Komisja przeciwko Francji, Rec. str. I‑4927, pkt 11), to należy stwierdzić jednak, że w ramach
         transgranicznego delegowania pracowników trudności, które mogą powstać przy porównywaniu krajowych systemów urlopów wypoczynkowych
         nie mogą zostać rozwiązane ? przy braku harmonizacji w tej dziedzinie ? bez skuteczniej współpracy pomiędzy administracjami
         państw członkowskich (zob. podobnie Komunikat Komisji Europejskiej do Rady, Parlamentu Europejskiego i Komitetu Ekonomiczno‑Społecznego
         oraz Komitetu Regionów z dnia 25 lipca 2003 r.). Zawieranie porozumień administracyjnych zmierzających do zapewnienia wzajemnego
         uznawania systemów urlopów wypoczynkowych wynika z takiej współpracy, a bardziej ogólnie z obowiązku lojalnej współpracy pomiędzy
         państwami członkowskimi w dziedzinach regulowanych prawem wspólnotowym.

      54      W tych okolicznościach należy stwierdzić, że Komisja nie wykazała, by przedsiębiorstwa zagraniczne miały obowiązek odprowadzania
         składek do niemieckiego funduszu urlopów wypoczynkowych, nawet jeśli pracownicy, których zatrudniają korzystają z podobnej
         ochrony na mocy przepisów państwa siedziby tych przedsiębiorstw.

      55      Pierwszy zarzut Komisji winien zatem zostać oddalony.

       W przedmiocie obowiązku przechowywania na placu budowy określonych dokumentów w języku niemieckim (§ 2 ust. 3 AEntG)
       Argumentacja stron
      56      Zdaniem Komisji ciążący na przedsiębiorstwach zagranicznych obowiązek tłumaczenia na język niemiecki wszystkich wymaganych
         na mocy § 2 ust. 3 AEntG dokumentów, mianowicie umowy o pracę (lub dokument równoznaczny w rozumieniu dyrektywy 91/533) kart
         wynagrodzeń, ewidencji czasu pracy, listy płac, jak i wszelkich innych dokumentów wymaganych przez władze niemieckie stanowi
         nieuzasadnione i nieproporcjonalne ograniczenie swobody świadczenia usług gwarantowanej w art. 49 WE.

      57      Komisja podnosi, odnosząc się do nieuzasadnionego charakteru tego przepisu AEntG, że w wyroku z dnia 23 listopada 1999 r.
         w sprawach połączonych C‑369/96 i C‑376/96 Arblade i in., Rec. str. I‑8453), Trybunał orzekł, że ciążący na przedsiębiorstwach
         zagranicznych obowiązek przechowywania dokumentów na terytorium państwa przyjmującego nie może być uzasadniany ułatwieniem
         wykonywania ogólnych zadań kontrolnych przez władze tego państwa. Tymczasem, zdaniem Komisji jeżeli obowiązek ten nie może
         być uzasadniony tym celem ? to obowiązek polegający na tłumaczeniu dokumentów, o których mowa – który jest przynajmniej tak
         samo ograniczający ? jest równie nieuzasadniony.

      58      Odnosząc się do kwestii proporcjonalności spornego przepisu, odwołując się jednocześnie do przywoływanego wyżej wyroku w sprawie
         Arblade i in., Komisja podnosi, że generalny obowiązek tłumaczenia wymienionych wyżej dokumentów stał się zbędny w wyniku
         ustanowienia współpracy pomiędzy państwami członkowskimi, przewidzianej w art. 4 dyrektywy 96/71.

      59      Republika Federalna Niemiec popierana przez Republikę Francuską twierdzi, że obowiązek tłumaczenia przywołanych dokumentów
         przewidziany w § 2 ust. 3 AEntG jest zgodny z art. 49 WE.

      60      Zdaniem władz niemieckich bowiem obowiązek ten jest uzasadniony koniecznością umożliwienia skutecznej kontroli realizacji
         obowiązków o charakterze prawnym wynikających z AEntG a tym samym zapewnianiem skutecznej ochrony pracowników. Organy kontrolne
         muszą mieć możliwość czytania i zrozumienia omawianych dokumentów, co oznacza, iż muszą one być przetłumaczone. Skuteczność
         kontroli nie może w istocie zależeć od kompetencji językowych organów przeprowadzających kontrole na danych placach budowy.

      61      Rządy niemiecki i francuski dodają, że przywołany wyżej wyrok w sprawie Arblade i in. nie daje podstaw do bezpośredniego wnioskowania
         o zasadności, jak i proporcjonalności § 2 ust. 3 AEntG.

      62      Wreszcie wymienione wyżej rządy twierdzą, że współpraca pomiędzy władzami krajowymi, przewidziana w art. 4 dyrektywy 96/71,
         nie zastępuje nałożonego na pracodawców zagranicznych obowiązku tłumaczenia wymaganych dokumentów.

       Ocena Trybunału
      63      Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem art. 49 WE wymaga nie tylko wyeliminowania wszelkiej dyskryminacji ze względu na obywatelstwo
         w stosunku do usługodawców z siedzibą w innym państwie członkowskim, lecz również zniesienie jakichkolwiek ograniczeń, nawet
         gdy obowiązują one bez różnicy zarówno w stosunku do krajowych usługodawców, jak i usługodawców z innych państw członkowskich,
         jeżeli są w stanie wstrzymać, ograniczyć lub uczynić mniej atrakcyjną działalność usługodawcy mającego siedzibę w innym państwie
         członkowskim, gdzie zgodnie z przepisami świadczy on takie same usługi (zob. wyroki z dnia 25 lipca 1991 r. w sprawie C‑76/90
         Säger, Rec. str. I‑4221, pkt 12; z dnia 28 marca 1996 r. w sprawie C‑272/94 Guiot, Rec. str. I‑1905, pkt 10, i z dnia 19 stycznia
         2006 r. w sprawie C‑244/04 Komisja przeciwko Niemcom, Zb.Orz. str. I‑885, pkt 30).

      64      Nawet w przypadku braku harmonizacji w danej dziedzinie, swobodne świadczenie usług, jako podstawowa zasada traktatu, może
         zostać ograniczone jedynie przepisami uzasadnionymi nadrzędnymi względami interesu ogólnego, mającymi zastosowanie do wszystkich
         osób lub przedsiębiorstw wykonujących działalność na terytorium przyjmującego państwa członkowskiego w zakresie, w jakim interes
         ten nie jest chroniony przepisami, którym podlega usługodawca w państwie członkowskim, w którym ma on swoją siedzibę (zob.
         w szczególności ww. wyrok w sprawie Arblade i in., pkt 34 i 35; z dnia 24 stycznia 2002 r. w sprawie C‑164/99 Portugaia Construções,
         Rec. str. I‑787, pkt 19, i z dnia 21 października 2004 r. w sprawie C‑445/03 Komisja przeciwko Luksemburgowi, Zb.Orz. str. I‑10191,
         pkt 21).

      65      Wreszcie przepisy krajowe danego państwa członkowskiego należy stosować wobec usługodawców mających siedzibę w innych państwach
         członkowskich w taki sposób, aby zagwarantować realizację celu, do którego przepisy te zmierzają, i nie wykraczać poza to,
         co konieczne dla jego osiągnięcia (zob. w szczególności ww. wyrok w sprawie Säger, pkt 15; wyrok z dnia 31 marca 1993 r. w sprawie
         C‑19/92 Kraus, Rec. str. I‑1663, pkt 32, i z dnia 30 listopada 1995 r. w sprawie C‑55/94 Gebhard, Rec. str. I‑4165, pkt 37).

      66      W niniejszej sprawie z § 2 ust. 3 AEntG wynika, że gdy pracodawca z siedzibą poza terytorium Niemiec zatrudnia pracowników
         na terytorium tego państwa członkowskiego ma on obowiązek przechowywania określonych dokumentów sporządzonych w języku niemieckim
         przez cały okres zatrudnienia oddelegowanych pracowników i co najmniej do momentu zakończenia prac budowlanych, nie dłużej
         jednak niż przez okres dwóch lat, tak aby móc przedstawić te dokumenty na żądanie organów kontrolnych na placu budowy. Jak
         wskazał rząd niemiecki na rozprawie, a Komisja tego nie zakwestionowała, do omawianych dokumentów należą umowa o pracę, karty
         wynagrodzeń, ewidencja czasu pracy oraz listy płac.

      67      Zważywszy, że nie istnieją w tej dziedzinie zharmonizowane przepisy wspólnotowe, należy celem oceny zasadności drugiego żądania
         Komisji zbadać najpierw czy wymogi ustanowione tym przepisem AEntG oddziaływają na swobodę świadczenia usług w sposób ograniczający,
         a następnie, jeżeli zajdzie taka potrzeba, czy takie ograniczenia swobodnego świadczenia usług w danej dziedzinie działalności
         gospodarczej są uzasadnione względami nadrzędnymi związanymi z interesem ogólnym. W takim przypadku należy zbadać czy takiego
         samego rezultatu nie można osiągnąć, stosując przepisy w mniejszym stopniu restrykcyjne.

      68      Po pierwsze, należy stwierdzić, że wymagając tłumaczenia na język niemiecki określonych dokumentów, wymieniony przepis stanowi
         ograniczenie swobodnego świadczenia usług.

      69      W istocie bowiem obowiązek ten powoduje po stronie przedsiębiorstw mających siedzibę w innym państwie członkowskim powstanie
         kosztów i dodatkowych opłat administracyjnych oraz obciążeń finansowych powodując, iż nie znajdują się one na równej, z punktu
         widzenia konkurencji, stopie z pracodawcami mającymi siedzibę w przyjmującym państwie członkowskim, oraz że może to odwieść
         te przedsiębiorstwa od świadczenia usług w tym państwie członkowskim.

      70      Po drugie, należy jednak wskazać, że § 2 ust. 3 AEntG realizuje cel leżący w interesie ogólnym, związany z ochroną socjalną
         pracowników w sektorze budowlanym i jej kontrolą. Trybunał uznał już wcześniej, iż cel ten jest jednym z nadrzędnych względów
         uzasadniających tego rodzaju ograniczenia swobodnego świadczenia usług (zob. wyroki z dnia 3 lutego 1982 r. w sprawach połączonych
         62/81 i 63/81 Seco i Desquenne & Giral, Rec. str. 223, pkt 14; z dnia 27 marca 1990 r. w sprawie C‑113/89 Rush Portuguesa,
         Rec. str. I‑1417, pkt 18; ww. wyroki w sprawie Guiot, pkt 16 i w sprawie Arblade i in., pkt 51).

      71      W istocie, wymagając przechowywania na placu budowy określonych dokumentów, sporządzonych w języku przyjmującego państwa członkowskiego,
         § 2 ust. 3 AEntG ma na celu umożliwienie właściwym władzom tego państwa przeprowadzanie w miejscu pracy kontroli koniecznych
         w celu zapewnienia przestrzegania przepisów krajowych w dziedzinie ochrony pracowników, w szczególności przepisów dotyczących
         wynagrodzenia i czasu pracy. Tego rodzaju kontrole na miejscu stałyby się wyjątkowo trudne, wręcz niemożliwe, jeżeli dokumenty
         te mogłyby być udostępniane w języku państwa członkowskiego, w którym pracodawca ma swoją siedzibę, gdyż urzędnicy przyjmującego
         państwa członkowskiego niekoniecznie posługują się tym językiem.

      72      Wynika stąd, że obowiązek przewidziany w § 2 ust. 3 AEntG jest uzasadniony.

      73      Wniosek ten nie może zostać podważony na podstawie wymienionego wyżej wyroku w sprawie Arblade i in.

      74      O ile prawdą jest, że w pkt 76 tego wyroku Trybunał orzekł, że nie wystarczy dla uzasadnienia ograniczenia swobodnego świadczenia
         usług polegającego na wymaganiu od pracodawcy zagranicznego przechowywania określonych dokumentów w miejscu zamieszkania osoby
         fizycznej posiadającej stałe miejsce zamieszkania w przyjmującym państwie członkowskim, by przechowywanie tych dokumentów
         w wymienionym państwie członkowskim miało ułatwić co do zasady realizację zadań kontrolnych władz tego państwa. Ten punkt
         przywołanego wyroku dotyczył jednak obowiązku pracodawcy zachowania do dyspozycji właściwych władz niektórych dokumentów,
         chociaż pracodawca ten nie zatrudniał już pracowników w przyjmującym państwie członkowskim.

      75      Tymczasem tego rodzaju przypadek nie zachodzi jednak w niniejszej sprawie, ponieważ § 2 ust. 3 AEntG nakłada obowiązek przechowywania
         dokumentów sporządzonych w języku niemieckim, tak długo jak trwa okres zatrudnienia oddelegowanych pracowników w Niemczech
         oraz do momentu zakończenia prac budowlanych. Poza tym jak wynika z pkt 74 niniejszego wyroku przepis ten nie ogranicza się
         do ułatwienia realizacji zadań kontrolnych właściwych władz niemieckich, ale zmierza do umożliwienia przeprowadzania w praktyce
         przez te władze kontroli na placu budowy.

      76      Po trzecie, należy stwierdzić, że przywołany przepis wymaga przetłumaczenia jedynie czterech dokumentów (umowy o pracę, kart
         wynagrodzeń, ewidencji czasu pracy, list płac) o umiarkowanej długości, do sporządzenia których używa się generalnie typowych
         formuł. W konsekwencji, biorąc pod uwagę, że § 2 ust. 3 AEntG nie powoduje po stronie pracodawcy delegującego pracowników
         do pracy w Niemczech znaczących opłat administracyjnych lub obciążeń finansowych, przepis ten nie wykracza poza to co konieczne
         dla osiągnięcia realizowanego celu ochrony socjalnej.

      77      Wreszcie należy podkreślić, że przy obecnym stanie prawa nie istnieją środki ograniczające w mniejszym stopniu, które zapewniałyby
         realizację przywołanego celu.

      78      W istocie zorganizowany system współpracy i wymiany informacji pomiędzy administracjami krajowymi przewidziany art. 4 dyrektywy
         96/71 nie sprawia, że ciążący na pracodawcach z siedzibą poza Niemcami obowiązek tłumaczenia niektórych dokumentów jest zbędny.
         Z akt sprawy wynika bowiem, że dokumenty, których na mocy AEntG wymaga się od pracodawców nie są przechowywane przez organy
         administracyjne, nie mogą one zatem zostać przekazane wraz z tłumaczeniami w rozsądnym terminie właściwym władzom innych państw
         członkowskich.

      79      Poza tym, jak wskazał rzecznik generalny w pkt 86 opinii, obecnie nie istnieje żaden wspólnotowy instrument normatywny wymagający
         posługiwania się, w zakresie transgranicznego delegowania pracowników, dokumentami sporządzonymi w kilku językach.

      80      Z ogółu powyższych rozważań wynika, że drugi zarzut Komisji winien zostać oddalony.

       W przedmiocie obowiązku zagranicznych agencji pracy tymczasowej, sporządzania deklaracji dotyczącej miejsca świadczenia pracy
            przez pracowników oddelegowanych (§ 3 ust. 2 AEntG)
       Argumentacja stron
      81      Komisja podnosi, że spoczywający na zagranicznych agencjach pracy tymczasowej obowiązek złożenia właściwym władzom deklaracji
         dotyczącej nie tylko kierowania pracownika do wykonywania pracy na rzecz przedsiębiorstwa użytkownika, ale również zmiany
         miejsca świadczenia pracy przez tego pracownika z jednego placu budowy na inny, podczas gdy tego rodzaju dodatkowy obowiązek
         nie ciąży na agencjach pracy tymczasowej z siedzibą w Niemczech, stanowi środek, który sprawia, iż transgraniczne świadczenie
         usług jest trudniejsze niż świadczenie usług wewnątrz danego państwa. Według Komisji żadne zgodne z prawem uzasadnienie nie
         uzasadnia tej różnicy traktowania.

      82      Republika Federalna Niemiec twierdzi w tym zakresie, że obowiązek złożenia oświadczenia przewidziany § 3 ust. 2 AEntG jest
         zgodny z art. 49 WE. W istocie obowiązek ten jest uzasadniony koniecznością przeprowadzania skutecznych kontroli w interesie
         lepszej ochrony pracowników. Poza tym nie powoduje on po stronie zainteresowanych agencji pracy tymczasowej nadmiernych obciążeń.

       Ocena Trybunału
      83      Z utrwalonego orzecznictwa wynika, że swoboda świadczenia usług oznacza w szczególności eliminację wszelkiej dyskryminacji
         w stosunku do usługodawcy, z powodu jego narodowości lub okoliczności, że posiada on siedzibę w innym państwie członkowskim
         niż państwo świadczenia usług (zob. wyroki z dnia 25 lipca 1991 r. w sprawie C‑288/89 Collectieve Antennevoorziening Gouda,
         Rec. str. I‑4007, pkt 10; w sprawie C‑353/89 Komisja przeciwko Niderlandom, Rec. str. I‑4069, pkt 14, i z dnia 4 maja 1993 r.
         w sprawie C‑17/92 Distribuidores Cinematográficos, Rec. str. I‑2239, pkt 13).

      84      Należy stwierdzić w tym względzie, że § 3 ust. 2 AEntG ma skutek dyskryminujący wobec usługodawców z siedzibą poza terytorium
         Niemiec.

      85      W istocie przepis ten wymaga od agencji pracy tymczasowej z siedzibą w innym państwie członkowskim przekazywania na piśmie
         do wiadomości właściwych władz niemieckich informacji nie tylko o początku i końcu okresu skierowania pracownika do wykonywania
         pracy na rzecz przedsiębiorstwa użytkownika w Niemczech, ale również o miejscu świadczenia przez niego pracy jak i o wszelkich
         zmianach w tym zakresie, podczas gdy przedsiębiorstwa tego samego rodzaju w Niemczech nie podlegają temu dodatkowemu obowiązkowi,
         który spoczywa zawsze na przedsiębiorstwie użytkowniku.

      86      Trybunał orzekł już wcześniej, że przepisy krajowe w zakresie świadczenia usług, które nie mają powszechnego zastosowania,
         bez względu na ich źródło, są sprzeczne z prawem wspólnotowym, chyba że wynikają one z przepisu stanowiącego wyraźne odstępstwo,
         takiego jak art. 46 WE, do którego odsyła art. 55 WE (zob. wyroki Trybunału z dnia 18 czerwca 1991 r. w sprawie C‑260/89 ERT,
         Rec. str. I‑2925, pkt 24; ww. wyrok w sprawie Collectieve Antennevoorziening Gouda, pkt 11, i wyrok z dnia 21 marca 2002 r.
         w sprawie C‑451/99 Cura Anlagen, Rec. str. I‑3193, pkt 31). Z art. 46 WE, który winien być interpretowany w sposób zawężający,
         wynika, że przepisy dyskryminujące mogą być uzasadnione wyłącznie względami porządku publicznego, bezpieczeństwa publicznego
         i zdrowia publicznego.

      87      Wystarczy wskazać w tym względzie, że rząd niemiecki nie powołał się na żadną okoliczność wskazującą na jeden z powyższych
         względów.

      88      Wynika stąd, że trzeci zarzut Komisji jest zasadny.

      89      W konsekwencji należy stwierdzić, że ustanawiając przepis, taki jak § 3 ust. 2 AEntG, na mocy którego zagraniczne agencje
         pracy tymczasowej mają obowiązek deklarowania nie tylko faktu kierowania pracownika do wykonywania pracy na rzecz przedsiębiorstwa
         użytkownika w Niemczech, ale również wszelkich zmian dotyczących miejsca świadczenia przez niego pracy, Republika Federalna
         Niemiec uchybiła zobowiązaniom, które na niej ciążą na mocy art. 49 WE.

       W przedmiocie kosztów
      90      Zgodnie z art. 69 § 2 regulaminu kosztami zostaje obciążona, na żądanie strony przeciwnej, strona przegrywająca sprawę. Jednakże
         na podstawie art. 69 § 3 regulaminu, w razie częściowego tylko uwzględnienia żądań lub ze względu na szczególne okoliczności,
         Trybunał może postanowić, że koszty zostaną podzielone albo że każda ze stron poniesie swoje własne koszty.

      91      Ponieważ w niniejszej sprawie wyłącznie jeden z trzech zarzutów Komisji został uwzględniony, pokrywa ona dwie trzecie kosztów,
         a Republika Federalna Niemiec pokrywa koszty w pozostałym zakresie.

      92      W myśl art. 69 § 4 regulaminu, Republika Francuska pokrywa własne koszty.

      Z powyższych względów Trybunał (pierwsza izba) orzeka, co następuje:
      1)      Ustanawiając przepis, taki jak § 3 ust. 2 ustawy o delegowaniu pracowników (Arbeitnehmer‑Entsendegesetz) z dnia 26 lutego
            1999 r., na mocy którego zagraniczne agencje pracy tymczasowej mają nie tylko obowiązek deklarowania faktu kierowania pracownika
            do wykonywania pracy na rzecz przedsiębiorstwa użytkownika w Niemczech, ale również wszelkich zmian dotyczących miejsca świadczenia
            pracy, Republika Federalna Niemiec uchybiła zobowiązaniom, które na niej ciążą na mocy art. 49 WE.
      2)      Skarga zostaje oddalona w pozostałym zakresie.
      3)      Komisja Wspólnot Europejskich pokrywa dwie trzecie kosztów. Republika Federalna Niemiec pokrywa koszty w pozostałym zakresie.
      4)      Republika Francuska pokrywa własne koszty.
      Podpisy
      * Język postępowania: niemiecki.