title: Wyrok Trybunału (wielka izba) z dnia 24 maja 2011 r.#Komisja Europejska przeciwko Królestwu Belgii.#Uchybienie zobowiązaniom państwa członkowskiego - Artykuł 43 WE - Swoboda przedsiębiorczości - Notariusze - Warunek przynależności państwowej - Artykuł 45 WE - Udział w wykonywaniu władzy publicznej - Dyrektywa 89/48/EWG.#Sprawa C-47/08.

text:
      Sprawa C‑47/08
      Komisja Europejska
      przeciwko
      Królestwu Belgii
      Uchybienie zobowiązaniom państwa członkowskiego – Artykuł 43 WE – Swoboda przedsiębiorczości – Notariusze – Warunek przynależności państwowej – Artykuł 45 WE – Udział w wykonywaniu władzy publicznej – Dyrektywa 89/48/EWG
      Streszczenie wyroku
      1.        Swobodny przepływ osób – Swoboda przedsiębiorczości – Swoboda świadczenia usług – Odstępstwa – Działalność związana z wykonywaniem
            władzy publicznej – Działalność notariusza – Wyłączenie – Warunek przynależności państwowej w odniesieniu do dostępu do zawodu
            notariusza – Niedopuszczalność
      (art. 43 WE, 45 akapit pierwszy WE)
      2.        Skarga o stwierdzenie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego – Badanie zasadności przez Trybunał – Sytuacja, jaką
            należy wziąć pod uwagę – Sytuacja w chwili upływu terminu wyznaczonego w uzasadnionej opinii – Sytuacja niepewności wynikająca
            ze szczególnych okoliczności mających miejsce w trakcie procesu legislacyjnego – Brak uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego
      (art. 43 WE, 45 akapit pierwszy WE, art. 226 WE; dyrektywa 2005/36 Parlamentu Europejskiego i Rady)
      1.        Uchybia zobowiązaniom, które ciążą na nim na mocy art. 43 WE państwo członkowskie, którego ustawodawstwo nakłada warunek przynależności
         państwowej w odniesieniu do dostępu do zawodu notariusza, podczas gdy czynności powierzone notariuszom w porządku prawnym
         owego państwa członkowskiego nie są związane z wykonywaniem władzy publicznej w rozumieniu art. 45 akapit pierwszy WE. W tym
         względzie art. 45 akapit pierwszy WE stanowi odstępstwo od podstawowej zasady swobody przedsiębiorczości, który należy interpretować
         w sposób ograniczający jego zakres do tego, co jest absolutnie niezbędne dla ochrony interesów, które przepis ten pozwala
         państwom członkowskim chronić. Ponadto odstępstwo to winno być ograniczone tylko do działalności, która rozpatrywana samodzielnie
         stanowi bezpośrednie i szczególne uczestnictwo w wykonywaniu władzy publicznej.

      Aby ocenić czy czynności powierzone notariuszom wiążą się z bezpośrednim i szczególnym udziałem w wykonywaniu władzy publicznej,
         należy wziąć pod uwagę charakter czynności wykonywanych przez notariuszy. W tym względzie brakuje bezpośredniego i szczególnego
         udziału w wykonywaniu władzy publicznej w rozumieniu art. 45 akapit pierwszy WE wśród różnych czynności wykonywanych przez
         notariuszy, pomimo istotnych skutków prawnych, które są przyznane ich aktom, w zakresie w jakim wola stron, nadzór lub decyzją
         sądu mają szczególne znaczenie.

      W istocie z jednej strony co się tyczy charakteru dokumentu urzędowego, podlegać nadaniu charakteru dokumentu urzędowego mogą
         jedynie akty lub umowy, którym strony poddały się swobodnie przy czym notariusz nie może zmienić w sposób jednostronny umowy,
         której ma nadać charakter dokumentu urzędowego, bez uprzedniego uzyskania zgody stron. Ponadto o ile obowiązek sprawdzenia
         przez notariuszy służy osiągnięciu celu leżącego w interesie ogólnym, to jednak samo dążenie do tego celu nie może uzasadniać,
         by niezbędne ku temu prerogatywy były zastrzeżone wyłącznie dla notariuszy będących obywatelami zainteresowanego państwa członkowskiego
         ani wystarczyć do tego, by działalność była uznawana za związaną bezpośrednio i szczególnie z wykonywaniem władzy publicznej.

      Z drugiej strony co się tyczy wykonalności, jeśli nadanie przez notariusza dokumentowi urzędowemu klauzuli wykonalności powoduje
         uzyskanie przez ten dokument wykonalności, wykonalność ta zasadza się w wyrażonej przez strony woli sporządzenia tego aktu
         lub umowy po sprawdzeniu ich zgodności z prawem przez notariusza i nadania im wspomnianej wykonalności. Także moc dowodowa
         przysługująca aktowi notarialnemu objęta jest reżimem dowodowym, nie ma zatem bezpośredniego wpływu na to, czy działalność
         obejmująca sporządzanie tego aktu, rozpatrywana samodzielnie, stanowi bezpośredni i szczególny udział w sprawowaniu władzy
         publicznej, tym bardziej gdy dokument prywatny ma zgodnie z przepisami danego państwa członkowskiego moc dowodową równą dokumentowi
         urzędowemu.

      To samo dotyczy czynności powierzonych notariuszowi, takich jak takich jak egzekucja z nieruchomości, niektóre sprzedaże nieruchomości,
         czynności w zakresie spisu inwentarza spadkowego, inwentarza wspólności majątkowej lub współwłasności, w dziedzinie nałożenia
         i zdjęcia pieczęci, oraz w zakresie sądowego podziału majątku, przy podziale sumy uzyskanej ze sprzedaży publicznej, czynności
         takie jak darowizny między żyjącymi, testamenty oraz umowy majątkowe małżeńskie i umowy majątkowe formalnego wspólnego pożycia
         oraz akty założycielskie spółek, stowarzyszeń i fundacji i wreszcie zadania w zakresie pobierania podatków.

      Co się tyczy, wreszcie, szczególnego statusu notariuszy, po pierwsze z okoliczności, że jakość świadczonych przez notariuszy
         usług może się różnić w zależności w szczególności od kwalifikacji zawodowych danych osób wynika, że w granicach ich odpowiednich
         kompetencji terytorialnych notariusze wykonują swój zawód w warunkach konkurencji, co nie jest cechą wykonywania władzy publicznej.
         Po drugie, notariusze są bezpośrednio i osobiście odpowiedzialni wobec swych klientów za szkody wynikające z wszelkich uchybień
         popełnionych przy wykonywaniu czynności notarialnych.

      (por. pkt 80, 82, 84, 85, 87-92, 94-96, 99-105, 107-110, 113-118, 123)
      2.        Gdy w trakcie procesu legislacyjnego, okoliczności szczególne takie jak brak zajęcia jasnego stanowiska ustawodawcy lub brak
         precyzji co do określenia zakresu stosowania przepisu prawa Unii, prowadzą do sytuacji niepewności, nie można stwierdzić,
         że istniał wraz z upływem terminu wyznaczonego w uzasadnionej opinii wystarczająco jasny obowiązek transpozycji przez państwa
         członkowskie dyrektywy.

      (por. pkt 139-141)
WYROK TRYBUNAŁU (wielka izba)
      z dnia 24 maja 2011 r.(*)

      Uchybienie zobowiązaniom państwa członkowskiego – Artykuł 43 WE – Swoboda przedsiębiorczości – Notariusze – Warunek przynależności państwowej – Artykuł 45 WE – Udział w wykonywaniu władzy publicznej – Dyrektywa 89/48/EWG
      W sprawie C‑47/08
      mającej za przedmiot skargę o stwierdzenie, na podstawie art. 226 WE, uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego, wniesioną
         w dniu 11 lutego 2008 r.,

      Komisja Europejska, reprezentowana przez J.P. Keppennego, H. Støvlbæka oraz G. Zavvosa, działających w charakterze pełnomocników, z adresem
         do doręczeń w Luksemburgu,

      strona skarżąca,
      popierana przez:
      Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej, reprezentowane przez S. Ossowskiego, działającego w charakterze pełnomocnika,

      interwenient,
      przeciwko
      Królestwu Belgii, reprezentowanemu przez C. Pochet oraz L. Van den Broeck, działające w charakterze pełnomocników, wspierane przez adwokatów
         H. Gilliamsa oraz L. Goossens,

      strona pozwana,
      popieranemu przez:
      Republikę Czeską, reprezentowaną przez M. Smolka, działającego w charakterze pełnomocnika,

      Republikę Francuską, reprezentowaną przez G. de Bergues’a oraz B. Messmera, działających w charakterze pełnomocników,

      Republikę Łotewską, reprezentowaną przez L. Ostrovską, K. Drēviņę oraz J. Barbale, działające w charakterze pełnomocników,

      Republikę Litewską, reprezentowaną przez D. Kriaučiūnasa, działającego w charakterze pełnomocnika,

      Republikę Węgierską, reprezentowaną przez J. Fazekas, R. Somssich oraz K. Veres oraz przez M. Fehéra, działających w charakterze pełnomocników,

      Republikę Słowacką, reprezentowaną przez J. Čorbę oraz B. Ricziovą, działających w charakterze pełnomocników,

      interwenienci,
      TRYBUNAŁ (wielka izba),
      w składzie: V. Skouris, prezes, A. Tizzano, J.N. Cunha Rodrigues, K. Lenaerts, J.C. Bonichot, A. Arabadjiev (sprawozdawca)
         i J.J. Kasel, prezesi izb, R. Silva de Lapuerta, E. Juhász, G. Arestis, M. Ilešič, C. Toader i M. Safjan, sędziowie,

      rzecznik generalny: P. Cruz Villalón,
      sekretarz: M.A. Gaudissart, kierownik wydziału,
      uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 27 kwietnia 2010 r.,
      po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 14 września 2010 r.,
      wydaje następujący
      Wyrok
      1        W swojej skardze Komisja Wspólnot Europejskich wnosi do Trybunału o stwierdzenie, że nakładając warunek przynależności państwowej
         w odniesieniu do dostępu do zawodu notariusza i nie transponując w odniesieniu do tego zawodu dyrektywy Rady 89/48/EWG z dnia
         21 grudnia 1988 r. w sprawie ogólnego systemu uznawania dyplomów ukończenia studiów wyższych, przyznawanych po ukończeniu
         kształcenia i szkolenia zawodowego, trwających co najmniej trzy lata (Dz.U. 1989, L 19, s. 16), zmienionej dyrektywą 2001/19/WE
         Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 14 maja 2001 r. (Dz.U. L 206, s. 1, zwanej dalej „dyrektywą 89/94”), Królestwo Belgii
         uchybiło zobowiązaniom ciążącym na nim na mocy art. 43 WE i 45 WE, a także dyrektywy 89/48.

       Ramy prawne
       Prawo Unii
      2        Motyw dwunasty dyrektywy 89/48 głosił, że „ogólny system uznawania dyplomów szkół wyższych nie narusza postanowień art. [45 WE]”.

      3        Artykuł 2 dyrektywy 89/48 miał następujące brzmienie:

      „Niniejszą dyrektywę stosuje się do każdego obywatela państwa członkowskiego, który zamierza wykonywać zawód regulowany w przyjmującym
         państwie członkowskim, zarówno jako osoba pracująca na własny rachunek, jak też jako pracownik najemny.

      Niniejsza dyrektywa nie ma zastosowania do zawodów, które stanowią przedmiot szczegółowej dyrektywy, ustanawiającej uzgodnienia
         dotyczące wzajemnego uznawania dyplomów przez państwa członkowskie”.

      4        Zawód notariusza nie stanowi przedmiotu żadnego instrumentu, do którego nawiązuje wspomniany art. 2 akapit drugi.

      5        Dyrektywa 89/48 przewidywała termin transpozycji, który upływał zgodnie z jej art. 12 w dniu 4 stycznia 1991 r.

      6        Dyrektywa 2005/36/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 7 września 2005 r. w sprawie uznawania kwalifikacji zawodowych
         (Dz.U. L 255, s. 22) uchyliła na mocy art. 62 dyrektywę 89/48 z dniem 20 października 2007 r.

      7        Motyw 41 dyrektywy 2005/36 stanowi, że „nie narusza [ona] art. 39 ust. 4 [WE] [ani] art. 45 [WE], w szczególności w odniesieniu
         do notariuszy”.

       Uregulowania krajowe
       Ogólna organizacja zawodu notariusza
      8        W belgijskim porządku prawnym notariusze prowadzą swoją działalność w ramach wolnego zawodu. Organizacja zawodu notariusza
         jest uregulowana w loi du 25 ventôse an XI [ustawie z dnia 25 ventôse’a XI r.] dotyczącej organizacji notariatu, zmienionej
         ustawą z dnia 4 maja 1999 r. (zwanej dalej „ustawą z dnia 25 ventôse’a”).

      9        W rozumieniu art. 1 akapit pierwszy tej ustawy notariusze są „funkcjonariuszami publicznymi powołanymi w celu sporządzenia
         wszelkich dokumentów i umów, którym strony są obowiązane lub pragną nadać charakter urzędowy właściwy aktom władzy publicznej
         oraz w celu potwierdzenia ich daty, przechowania ich, wydania ich wypisów dla celów egzekucyjnych oraz wypisów poświadczonych”.

      10      Artykuł 5 ust. 1 wskazanej ustawy stanowi, że „[n]otariusze wykonują swoje funkcje w okręgu sądowym ich siedziby”. Na mocy
         art. 9 ust. 1 akapit pierwszy ustawy z dnia 25 ventôse’a, z wyjątkiem przypadków, w których wyznaczenie notariusza dokonuje
         się na drodze sądowej, strona ma swobodę w wyborze notariusza. Zgodnie z art. 31 tej ustawy liczbę notariuszy, ich rozmieszczenie
         oraz siedzibę określa król.

      11      Na mocy art. 50 ustawy z dnia 25 ventôse’a notariusz może wykonywać zawód sam, wraz z innym notariuszem lub kilkoma notariuszami
         uprawnionymi do wykonywania zawodu, których siedziba znajduje się w tym samym okręgu sądowym, bądź też w ramach spółki, której
         wspólnikami są notariusze.

      12      Wynagrodzenie notariuszy jest określone w ustawie zgodnie z przepisami zarządzenia królewskiego z dnia 16 grudnia 1950 r.
         dotyczącego stawek wynagrodzenia notariuszy.

      13      Zgodnie z art. 35 ust. 3 ustawy z dnia 25 ventôse’a w Belgii kandydatem na notariusza może być mianowana osoba, która w szczególności
         posiada obywatelstwo belgijskie.

       Czynności notarialne
      14      Jeśli chodzi o różne czynności wykonywane przez notariusza w belgijskim porządku prawnym, wiadomo, że głównym przedmiotem
         jego działalności jest sporządzanie dokumentów urzędowych. Pośrednictwo notariusza może być obowiązkowe lub fakultatywne w zależności
         od aktu, któremu należy nadać charakter dokumentu urzędowego. W ramach tego pośrednictwa notariusz stwierdza spełnienie wszystkich
         przesłanek prawnych wymaganych dla dokonania aktu oraz zdolność prawną i zdolność do czynności prawnych zainteresowanych stron.

      15      Dokument urzędowy jest zdefiniowany w art. 1317 kodeksu cywilnego, zawartym w rozdziale VI „Dowód w odniesieniu do zobowiązań
         i płatności” tytułu III księgi III tego kodeksu. Takim dokumentem jest w rozumieniu tego przepisu „dokument sporządzony przez
         urzędników publicznych uprawnionych do podejmowania czynności w miejscu, w którym dokument został spisany z dopełnieniem wymaganych
         formalności”.

      16      Na mocy art. 19 ustawy z dnia 25 ventôse’a akt notarialny stanowi dowód przed sądem i jest wykonalny na całym obszarze Królestwa
         Belgii.

      17      Zgodnie z art. 1319 kodeksu cywilnego „dokument urzędowy stanowi dowód objętej nim umowy między umawiającymi się stronami
         oraz ich spadkobiercami lub następcami prawnymi”.

      18      Artykuł 1322 wskazanego kodeksu przewiduje, że „dokument prywatny – uznany przez podmiot, przeciwko któremu powołano się na
         niego lub co do którego przyjmuje się zgodnie z prawem, że został uznany – ma dla podmiotów, które go podpisały, i ich spadkobierców
         oraz następców prawnych moc dowodową równą dokumentowi urzędowemu”.

      19      Zgodnie z art. 516 kodeksu sądowniczego, z zastrzeżeniem odmiennych przepisów, wyłącznie komornicy sądowi mogą doprowadzić
         do wykonania orzeczeń sądowych oraz aktów i dokumentów będących tytułem wykonawczym. Artykuły 1395 i 1396 tego kodeksu przewidują,
         że wszystkie wnioski dotyczące w szczególności postępowania egzekucyjnego są wnoszone do sądu ds. postępowania egzekucyjnego
         (juge des saisies.) Sąd ten czuwa nad przestrzeganiem przepisów z zakresu postępowania egzekucyjnego. Może on, także z urzędu,
         zażądać sprawozdania co do stanu postępowania od działających lub upoważnionych urzędników publicznych lub państwowych.

      20      Oprócz czynności związanych z nadaniem charakteru dokumentu urzędowego belgijski porządek prawny powierza notariuszom w szczególności
         następujące zadania:

      21      Zgodnie z art. 1148–1173 kodeksu sądowniczego notariusz wykonuje pewne czynności w zakresie nałożenia i zdjęcia pieczęci.
         Decyzję o nałożeniu i zdjęciu pieczęci podejmuje sędzia pokoju. W razie bezwzględnej konieczności sędzia pokoju może zarządzić
         czasowe zdjęcie pieczęci i wyznaczyć notariusza w celu reprezentowania nieobecnych osób oraz notariusza, który sporządza inwentarz
         i czuwa nad zabezpieczeniem przedmiotów.

      22      Na mocy art. 1175–1184 wskazanego kodeksu notariusz jest odpowiedzialny za sporządzenie spisu inwentarza spadkowego, inwentarza
         wspólności majątkowej lub współwłasności. Sporządzenie takiego inwentarza jest co do zasady uzależnione od zezwolenia sędziego
         pokoju, inwentarz jest następnie sporządzany w formie aktu notarialnego. W przypadku napotkanych trudności notariusz powiadamia
         o nich sędziego pokoju.

      23      Rola notariusza w ramach niektórych sprzedaży nieruchomości jest uregulowana w art. 1186–1190 kodeksu sądowniczego. Dla dokonania
         tych sprzedaży zainteresowani, w przypadkach określonych ustawą, muszą uprzednio złożyć wniosek o uzyskanie zezwolenia sędziego
         pokoju. Jeżeli sędzia ten uwzględni wniosek, wyznacza on notariusza do dokonania sprzedaży.

      24      Zgodnie z art. 1207–1224 rzeczonego kodeksu notariuszowi powierzone zostały niektóre czynności w zakresie sądowego podziału
         majątku. Właściwy sąd orzeka uprzednio o podziale majątku i odsyła strony, stosownie do okoliczności na określonych przez
         sąd zasadach, do jednego lub dwóch notariuszy wyznaczonych z urzędu, jeżeli strony nie zgadzają się co do wyboru notariusza.
         Po oszacowaniu wartości lub dokonaniu sprzedaży ruchomości i nieruchomości notariusz sporządza sprawozdanie z likwidacji dla
         celów podziału. Sąd rozstrzyga ewentualne spory, a następnie zatwierdza to sprawozdanie z likwidacji lub odsyła je do wyznaczonego
         notariusza w celu sporządzenia dodatkowego sprawozdania z likwidacji lub sprawozdania z likwidacji zgodnego z wytycznymi sądu.

      25      Notariusz, zgodnie z art. 1560 i nast. kodeksu sądowniczego wykonuje również pewne czynności w zakresie egzekucji z nieruchomości.
         Na podstawie tych przepisów w pierwszej kolejności komornik sądowy przystępuje do wykonania tytułu wykonawczego i doręcza
         dłużnikowi wezwanie do zapłaty długu. Dłużnikowi przysługuje następnie termin na wykonanie wezwania. Wreszcie po upływie tego
         terminu, jeżeli dłużnik nie uiścił długu, komornik dokonuje zajęcia danych nieruchomości, a następnie zajęcie to zostaje wpisane
         do księgi wieczystej. Na wniosek wierzyciela sąd ds. postępowania egzekucyjnego wyznacza notariusza, który ma przeprowadzić
         licytację lub sprzedaż z wolnej ręki danych nieruchomości, jeżeli została ona dopuszczona przez sąd, a także podział sumy
         uzyskanej ze sprzedaży. W przypadku licytacji wyznaczony notariusz sporządza dokument zawierający warunki i zasady sprzedaży
         publicznej, który określa dzień sprzedaży i przewiduje przeniesienie sumy uzyskanej ze sprzedaży na rzecz wierzycieli. Jeżeli
         dokument zawierający warunki i zasady sprzedaży publicznej jest przedmiotem sporu, notariusz sporządza protokół, zawiesza
         wykonanie wszystkich czynności i przedkłada sprawę sądowi. Artykuły 1395 i 1396 rzeczonego kodeksu, wymienione w pkt 19 niniejszego
         wyroku, znajdują zastosowanie do egzekucji z nieruchomości.

      26      Notariusz bierze również udział, zgodnie z przepisami art. 1639–1654 kodeksu sądowniczego w podziale sumy uzyskanej w wyniku
         publicznej sprzedaży. Wyznaczony notariusz spisuje protokół podziału sumy ze sprzedaży lub, w razie potrzeby, wskazuje kolejność
         przywilejów i hipotek. Jeżeli nie zgłoszono żadnego sprzeciwu, notariusz sporządza rzeczony protokół i przekazuje wierzycielom
         wykaz pierwszeństwa zaspokojenia wierzytelności w formie tytułu wykonawczego. Ewentualne spory przedkłada się sądowi.

      27      Ponadto niektóre czynności prawne muszą być dokonane w formie aktu notarialnego pod rygorem nieważności. Należą do nich w szczególności
         darowizny między żyjącymi, testamenty, a także umowy majątkowe małżeńskie i umowy majątkowe formalnego wspólnego pożycia.

      28      Notariusz wykonuje również czynności z zakresu prawa spółek i prawa stowarzyszeń. Przykładowo, na mocy art. 181 ust. 4 kodeksu
         spółek, decyzje o rozwiązaniu niektórych spółek przyjęte przez walne zgromadzenie tych spółek powinny być sporządzone w formie
         dokumentu urzędowego. Zgodnie z art. 27 i 46 ustawy o stowarzyszeniach o charakterze niezarobkowym, międzynarodowych stowarzyszeniach
         o charakterze niezarobkowym i fundacjach jest tak również w odniesieniu do aktów założycielskich tych stowarzyszeń i fundacji.
         Stowarzyszenia i fundacje, podobnie jak spółki nabywają osobowość prawną w wyniku złożenia aktu założycielskiego do sekretariatu
         sądu gospodarczego (art. 2 ust. 4 i art. 68 kodeksu spółek, a także art. 3, art. 26 novies ust. 1, art. 29 ust. 1, art. 31
         ust. 1 wskazanej ustawy). Ponadto zgodnie z art. 882–884 kodeksu spółek notariusz dokonuje sprawdzenia legalności łączenia
         się lub podziału spółek, jak też przeniesienia ich siedziby.

       Postępowanie poprzedzające wniesienie skargi
      29      Do Komisji wpłynęła skarga dotycząca warunku przynależności państwowej stanowiącego wymóg uzyskania dostępu do wykonywania
         zawodu notariusza w Belgii. Po przeprowadzeniu badania tej skargi Komisja w piśmie z dnia 8 listopada 2000 r. skierowała do
         Królestwa Belgii wezwanie do usunięcia uchybienia z dwumiesięcznym terminem na przedstawienie uwag na temat w szczególności,
         po pierwsze, zgodności z art. 45 akapit pierwszy WE wspomnianego warunku przynależności państwowej oraz, po drugie, braku
         transpozycji dyrektywy 89/48 w odniesieniu do zawodu notariusza.

      30      Pismem z dnia 1 lutego 2001 r. Królestwo Belgii odpowiedziało na to wezwanie.

      31      W dniu 15 lipca 2002 r. Komisja skierowała do tego państwa członkowskiego uzupełniające wezwanie do usunięcia uchybienia,
         zarzucając mu uchybienie zobowiązaniom ciążącym na nim na mocy art. 43 WE i art. 45 akapit pierwszy WE oraz dyrektywy 89/48.

      32      Na to uzupełniające wezwanie do usunięcia uchybienia wspomniane państwo członkowskie odpowiedziało pismem z dnia 10 października
         2002 r.

      33      Ponieważ przywołane przez Królestwo Belgii argumenty nie zostały uznane przez Komisję za przekonujące, Komisja w dniu 18 października
         2006 r. skierowała do tego państwa członkowskiego uzasadnioną opinię, w której stwierdziła, że uchybiło ono zobowiązaniom
         ciążącym na nim na mocy art. 43 WE i art. 45 akapit pierwszy WE oraz dyrektywy 89/45. Instytucja ta wezwała wspomniane państwo
         członkowskie do podjęcia niezbędnych środków w celu zastosowania się do uzasadnionej opinii w terminie dwóch miesięcy od jej
         otrzymania.

      34      Pismem z dnia 13 grudnia 2006 r. Królestwo Belgii wyjaśniło powody, dla których uznało, że stanowisko Komisji nie jest zasadne.

      35      W tych okolicznościach Komisja podjęła decyzję o wniesieniu skargi.

       W przedmiocie skargi
       W przedmiocie pierwszego zarzutu
       Argumentacja stron
      36      W ramach pierwszego zarzutu Komisja wnosi do Trybunału o stwierdzenie, że poprzez zastrzeżenie dostępu do zawodu notariusza
         wyłącznie dla własnych obywateli Królestwo Belgii uchybiło zobowiązaniom ciążącym na nim na mocy art. 43 WE i art. 45 akapit
         pierwszy WE.

      37      Instytucja ta podkreśla przede wszystkim, że w niektórych państwach członkowskich dostęp do zawodu notariusza nie podlega
         jakiemukolwiek warunkowi przynależności państwowej, a przez inne państwa członkowskie, takie jak Królestwo Hiszpanii, Republika
         Włoska i Republika Portugalska, warunek ten został zniesiony.

      38      Komisja przypomina, w pierwszej kolejności, że art. 43 WE stanowi jeden z podstawowych przepisów prawa Unii, który ma na celu
         zapewnienie możliwości korzystania z traktowania krajowego każdemu obywatelowi państwa członkowskiego osiedlającemu się –
         nawet jeśli ma to charakter drugorzędny – w innym państwie członkowskim, aby wykonywać tam działalność na własny rachunek,
         i zakazuje wszelkiej dyskryminacji ze względu na przynależność państwową.

      39      Instytucja ta oraz Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej podnoszą, że art. 45 akapit pierwszy WE powinien
         podlegać autonomicznej i jednolitej wykładni (wyrok z dnia 15 marca 1988 r. w sprawie 147/86 Komisja przeciwko Grecji, Rec.
         s. 1637, pkt 8). W zakresie, w jakim przewiduje on odstępstwo od swobody przedsiębiorczości w odniesieniu do działalności
         związanej z wykonywaniem władzy publicznej, artykuł ten należy ponadto interpretować w sposób ścisły (wyrok z dnia 21 czerwca
         1974 r. w sprawie 2/74 Reyners, Rec. s. 631, pkt 43).

      40      Dopuszczalność odstępstwa ustanowionego w art. 45 akapit pierwszy WE ogranicza się zatem do tych czynności, które same w sobie
         wiążą się z bezpośrednim i szczególnym udziałem w wykonywaniu władzy publicznej (ww. wyrok w sprawie Reyners, pkt 44, 45).
         Zdaniem Komisji pojęcie władzy publicznej oznacza wykonywanie wykraczających poza prawo powszechne uprawnień decyzyjnych wyrażające
         się możliwością działania niezależnie od woli innych podmiotów, a nawet wbrew tej woli. W szczególności władza publiczna przejawia
         się według orzecznictwa Trybunału wykonywaniem uprawnień w zakresie środków przymusu (wyrok z dnia 29 października 1998 r.
         w sprawie C‑114/97 Komisja przeciwko Hiszpanii, Rec. s. I‑6717, pkt 37).

      41      Zdaniem Komisji i Zjednoczonego Królestwa czynności związane z wykonywaniem władzy publicznej należy odróżnić od czynności
         wykonywanych w ogólnym interesie. Różnym zawodom przyznawane są bowiem szczególne uprawnienia w ogólnym interesie, przy czym
         zawody te nie są jednak związane z wykonywaniem władzy publicznej.

      42      Z zakresu zastosowania art. 45 akapit pierwszy WE wyłączone są również czynności obejmujące wsparcie lub współpracę w ramach
         funkcjonowania władzy publicznej (zob. podobnie wyrok z dnia 13 lipca 1993 r. w sprawie C‑42/92 Thijssen, Rec. s. I‑4047,
         pkt 22).

      43      Ponadto Komisja i Zjednoczone Królestwo przypominają, że art. 45 akapit pierwszy WE odnosi się zasadniczo do określonych czynności,
         a nie danego zawodu w całości, chyba że dane czynności nie mogą być oddzielone od ogółu czynności wykonywanych w ramach wspomnianego
         zawodu.

      44      Komisja przeprowadza, w drugiej kolejności, analizę różnych czynności wykonywanych przez notariusza w ramach belgijskiego
         porządku prawnego.

      45      Co się tyczy, po pierwsze, nadawania charakteru urzędowego dokumentom i umowom, Komisja podnosi, że po udzieleniu stronom
         porad rola notariusza ogranicza się do bycia świadkiem ich woli oraz do nadania tej woli skutków prawnych. Przy wykonywaniu
         tej działalności notariusz nie dysponuje żadnymi uprawnieniami decyzyjnymi wobec stron. Nadawanie charakteru dokumentu urzędowego
         jest zatem wyłącznie potwierdzeniem wcześniejszej zgody między stronami. Fakt, że niektóre dokumenty muszą mieć obligatoryjnie
         charakter urzędowy, jest bez znaczenia, gdyż wiele procedur ma charakter obligatoryjny, nie będąc jednocześnie przejawem wykonywania
         władzy publicznej.

      46      Podobnie jest w odniesieniu do szczególnych cech reżimu dowodowego związanego z aktami notarialnymi, gdyż podobna moc dowodowa
         jest również przyznana innym dokumentom, które nie wchodzą w zakres wykonywania władzy publicznej, takim jak na przykład protokoły
         sporządzane przez zaprzysiężonych strażników leśnych. Fakt, że sporządzenie aktów notarialnych pociąga za sobą odpowiedzialność
         notariusza, nie jest również istotny. Jest tak bowiem w odniesieniu do większości wolnych zawodów, takich jak adwokaci, architekci
         czy lekarze.

      47      W odniesieniu do wykonalności dokumentów urzędowych Komisja uważa, że nadanie klauzuli wykonalności poprzedza egzekucję w ścisłym
         znaczeniu i nie stanowi jej części. Zatem na podstawie tej wykonalności notariusze nie zyskują jej zdaniem żadnego uprawnienia
         w zakresie środków przymusu. Ponadto wszelkie ewentualne spory rozstrzygane są nie przez notariusza, ale przez sąd.

      48      Co się tyczy, po drugie, zadań notariusza w ramach egzekucji z nieruchomości, notariusz wykonuje jedynie orzeczenia sądu ds.
         postępowania egzekucyjnego. Jest tak również w odniesieniu do sprzedaży publicznej nieruchomości przeprowadzanej poza ramami
         egzekucji.

      49      Po trzecie, rola notariusza przy sporządzaniu spisu inwentarza spadkowego, inwentarza wspólności majątkowej lub współwłasności
         ogranicza się do sporządzenia wskazanego inwentarza pod kontrolą sądu. Jeśli chodzi o rolę notariusza w zakresie sądowego
         podziału majątku, jest ona również w tym względzie podporządkowana orzeczeniom sądu.

      50      Co się tyczy, po czwarte, zadań notariusza dotyczących sporządzenia niektórych aktów, takich jak w szczególności darowizny,
         umowy majątkowe małżeńskie lub umowy majątkowe formalnego wspólnego pożycia i testamenty, Komisja uważa, że notariusz ogranicza
         się do potwierdzenia woli stron z poszanowaniem prawa.

      51      Jest tak również w odniesieniu, po piąte, do zadań notariusza w zakresie prawa spółek i stowarzyszeń.

      52      Ponadto szczególny status notariusza, mianowanie notariusza przez króla i kontrola sprawowana nad dokonywanymi przez niego
         czynnościami przez instytucje państwowe nie mają bezpośrednio znaczenia dla potrzeb oceny charakteru omawianych czynności.

      53      Komisja uważa, w trzeciej kolejności, podobnie jak Zjednoczone Królestwo, że przepisy prawa Unii zawierające odniesienia do
         działalności notariuszy nie przesądzają o stosowaniu do tej działalności art. 43 WE i art. 45 akapit pierwszy WE.

      54      Zarówno art. 1 ust. 5 lit. d) dyrektywy 2000/31/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 8 czerwca 2000 r. w sprawie niektórych
         aspektów prawnych usług społeczeństwa informacyjnego, w szczególności handlu elektronicznego w ramach rynku wewnętrznego (dyrektywy
         o handlu elektronicznym) (Dz.U. L 178, s. 1), jak i motyw 41 dyrektywy 2005/36 wykluczają bowiem ze swojego zakresu stosowania
         działalność notariuszy wyłącznie w zakresie, w jakim wiąże się ona z bezpośrednim i szczególnym udziałem w wykonywaniu władzy
         publicznej. Chodzi zatem o proste zastrzeżenie, które nie ma żadnego wpływu na interpretację art. 45 akapit pierwszy WE. Co
         do art. 2 ust. 2 lit. l) dyrektywy 2006/123/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 12 grudnia 2006 r. dotyczącej usług
         na rynku wewnętrznym (Dz.U. L 376, s. 36), który wyłącza czynności notarialne z zakresu stosowania tej dyrektywy, Komisja
         podkreśla, że okoliczność, iż prawodawca postanowił o wyłączeniu danej działalności z zakresu stosowania wspomnianej dyrektywy,
         nie oznacza, że art. 45 akapit pierwszy WE stosuje się do tej działalności.

      55      Co się tyczy rozporządzenia Rady (WE) nr 44/2001 z dnia 22 grudnia 2000 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych
         oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych (Dz.U. 2001, L 12, s. 1), rozporządzenia Rady (WE) nr 2201/2003 z dnia
         27 listopada 2003 r. dotyczącego jurysdykcji oraz uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach małżeńskich oraz w sprawach
         dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej, uchylającego rozporządzenie (WE) nr 1347/2000 (Dz.U. L 338, s. 1) oraz rozporządzenia
         (WE) nr 805/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 21 kwietnia 2004 r. w sprawie utworzenia europejskiego tytułu egzekucyjnego
         dla roszczeń bezspornych (Dz.U. L 143, s. 15), w ocenie Komisji rozporządzenia te przewidują tylko obowiązek państw członkowskich
         w zakresie uznawania i wykonywania dokumentów sporządzonych i wykonalnych w innym państwie członkowskim.

      56      Co się tyczy rezolucji Parlamentu Europejskiego z dnia 23 marca 2006 r. w sprawie zawodów prawniczych i interesu ogólnego
         w funkcjonowaniu systemów prawnych (Dz.U. C 292 E, s. 105, zwanej dalej „rezolucją z 2006 r.”), zdaniem Komisji jest ona aktem
         czysto politycznym, którego treść jest niejednoznaczna, gdyż z jednej strony w pkt 17 tej rezolucji Parlament Europejski stwierdził,
         że art. 45 WE musi mieć zastosowanie do zawodu notariusza, podczas gdy z drugiej strony w pkt 2 tej rezolucji potwierdził
         stanowisko sformułowane w swojej rezolucji z dnia 18 stycznia 1994 r. w sprawie sytuacji i organizacji notariatu w dwunastu
         państwach członkowskich Wspólnoty (Dz.U. C 44, s. 36, zwanej dalej „rezolucją z 1994 r.”), w której wyraził postulat, by przewidziany
         w uregulowaniach kilku państw członkowskich warunek przynależności państwowej w odniesieniu do dostępu do zawodu notariusza
         został zniesiony.

      57      Komisja i Zjednoczone Królestwo dodają, że sprawa, w której zapadł wyrok z dnia 30 września 2003 r. w sprawie C‑405/01 Colegio
         de Oficiales de la Marina Mercante Española, Rec. s. I‑10391, a do której odnosi się kilka państw członkowskich w swoich uwagach
         na piśmie, dotyczyła wykonywania przez kapitanów statków handlowych i ich zastępców szerokiego ogółu funkcji utrzymywania
         bezpieczeństwa, uprawnień policyjnych oraz kompetencji z zakresu spraw notarialnych i stanu cywilnego. Z tego względu Trybunał
         nie miał okazji szczegółowego zbadania różnych czynności wykonywanych przez notariuszy w odniesieniu do art. 45 akapit pierwszy WE.
         W rezultacie wyrok ten nie wystarcza do stwierdzenia stosowania się tego przepisu do notariuszy.

      58      Królestwo Belgii, popierane przez Republikę Czeską, Republikę Francuską, Republikę Litewską, Republikę Węgierską i Republikę
         Słowacką podnosi, w pierwszej kolejności, że wykładnia art. 45 akapit pierwszy WE, na którą powołuje się Komisja, jest zbyt
         wąska. Zdaniem pierwszego z wymienionych państw członkowskich w belgijskim porządku prawnym notariusze uczestniczą w bezpośredni
         i szczególny sposób w wykonywaniu władzy publicznej, z uwagi na, po pierwsze, skutki prawne wykraczające poza prawo powszechne
         związane z aktami notarialnymi, oraz, po drugie, charakter czynności wykonywanych przez notariuszy, ściśle związanych z wykonywaniem
         władzy sądowej, a także czynności wykonywanych przez nich w zakresie postępowań niespornych.

      59      Królestwo Belgii dodaje, że status notariuszy w belgijskim porządku prawnym jest równorzędny ze statusem urzędników wykonujących
         władzę publiczną, gdyż procedura mianowania i reżim nieusuwalności mające do nich zastosowanie odpowiadają tym mającym zastosowanie
         do funkcjonariuszy wymiaru sprawiedliwości.

      60      Co się tyczy różnych czynności wykonywanych przez notariuszy, wskazane państwo członkowskie podkreśla, w drugiej kolejności,
         że obejmują one sporządzanie dokumentów urzędowych, co stanowi szczególny wyraz władzy publicznej. Wbrew stanowisku Komisji
         zgoda między stronami nie jest wystarczająca do sporządzenia aktu notarialnego. Notariusz powinien odmówić sporządzenia dokumentu
         urzędowego, jeżeli nie zostały spełnione wymagane prawnie warunki.

      61      Ponadto przy nadaniu charakteru dokumentu urzędowego notariusz występuje w roli poborcy podatkowego, pobierając ewentualną
         opłatę za wpis hipoteki i za jej ustanowienie oraz wystawiając potwierdzenie uiszczenia tej opłaty.

      62      Dokumenty urzędowe sporządzone przez notariusza mają ponadto niepodważalną moc dowodową i są wykonalne.

      63      W belgijskim porządku prawnym wzmianki urzędowe aktu notarialnego, czyli stwierdzone przez samego notariusza okoliczności
         faktyczne, co do których oświadcza on, że je widział, słyszał i przeprowadził, mają między stronami niepodważalną moc dowodową,
         jeżeli nie zostaną skutecznie podważone w ramach postępowania dotyczącego nieprawdziwości treści dokumentu. Natomiast dokumenty
         prywatne nie posiadają mocy dowodowej, chyba że zostaną uznane przez strony.

      64      Akty notarialne są również wykonalne bez konieczności uzyskania uprzednio orzeczenia sądowego. Sporządzenie aktu notarialnego
         powoduje powstanie tytułu wykonawczego, który pozwala komornikowi sądowemu na bezpośrednie przystąpienie do egzekucji na podstawie
         rzeczonego aktu notarialnego. Jeżeli dłużnik sprzeciwia się egzekucji, musi zwrócić się do sądu ds. postępowania egzekucyjnego.

      65      Królestwo Belgii podnosi, w trzeciej kolejności, że belgijski porządek prawny powierza notariuszom pewne zadania w ramach
         administrowania wymiarem sprawiedliwości zarówno w zakresie postępowań spornych, jak i niespornych.

      66      Co się tyczy, po pierwsze, różnych zadań powierzonych notariuszom w ramach administrowania wymiarem sprawiedliwości w zakresie
         postępowań spornych, do których należą egzekucja z nieruchomości, niektóra sprzedaż publiczna, sporządzenie spisu inwentarza
         spadkowego, inwentarza wspólności majątkowej lub współwłasności, sądowy podział majątku, podział sumy uzyskanej ze sprzedaży
         oraz nałożenie i zdjęcie pieczęci, zdaniem Królestwa Belgii są one ściśle związane z wykonywaniem władzy sądowej.

      67      Notariusz wykonuje zatem zadania niezależne i odrębne od zadań sądu. W niektórych przypadkach notariusz może podjąć jednostronne
         działania, bez konieczności uzyskania zgody stron. Tak jest, w przypadku gdy dokonuje on sprzedaży nieruchomości w ramach
         egzekucji z nieruchomości bądź też gdy sporządza sprawozdanie z likwidacji w ramach sądowego podziału majątku. Jeśli chodzi
         w szczególności o egzekucje, po wyznaczeniu notariusza przez właściwy sąd notariusz jest jedynym podmiotem odpowiedzialnym
         za jej przeprowadzenie, gdyż licytacja jest ostateczna i niezaskarżalna. Do sądu ds. postępowania egzekucyjnego można wyłącznie
         wnieść spór dotyczący legalności egzekucji lub żądanie stwierdzenia nieważności licytacji.

      68      W odniesieniu, po drugie, do zadań powierzonych notariuszom w ramach administrowania wymiarem sprawiedliwości w zakresie postępowań
         niespornych, w szczególności w dziedzinie testamentów, umów majątkowych małżeńskich i umów majątkowych formalnego wspólnego
         pożycia, mają one na celu, zdaniem Królestwa Belgii, zapobieganie późniejszym sporom sądowym. Notariuszom i sądom powierzone
         zostały zatem dwa odrębne zakresy administrowania wymiarem sprawiedliwości, przy czym notariusze działają w ramach postępowań
         niespornych, a sądy w ramach postępowań spornych. Czynności wykonywane przez notariuszy nie mają zatem charakteru przygotowawczego
         i pomocniczego w stosunku do czynności wykonywanych przez sąd.

      69      Ponadto Trybunał potwierdził w ww. wyroku w sprawie Colegio de Oficiales de la Marina Mercante Española, że czynności notarialne
         dotyczące wykonania testamentów są związane z udziałem w wykonywaniu uprawnień władzy publicznej.

      70      Po trzecie, w zakresie prawa spółek notariusz działa jako przedstawiciel władzy publicznej zapewniający w interesie ogólnym
         zgodność czynności z prawem.

      71      Królestwo Belgii i Republika Litewska podnoszą, w czwartej kolejności, że prawodawca Unii potwierdził, że notariusze uczestniczą
         w wykonywaniu władzy publicznej. W związku z tym państwa te odwołują się do aktów Unii, wymienionych w pkt 54 niniejszego
         wyroku, które wykluczają działalność notariuszy z ich odpowiedniego zakresu zastosowania z uwagi na ich udział w wykonywaniu
         władzy publicznej bądź też uznają, że dokumenty urzędowe są sporządzane przez organ publiczny lub każdy inny organ upoważniony
         do tego przez państwo. Ponadto z aktów wymienionych w pkt 55 niniejszego wyroku wynika, że akty notarialne można porównać
         do orzeczeń sądowych, jeśli chodzi o ich wykonalność.

      72      Te państwa członkowskie dodają wreszcie, że Parlament potwierdził w swoich rezolucjach z 1994 r. i 2006 r., wymienionych w pkt 56
         niniejszego wyroku, że zawód notariusza jest związany z wykonywaniem władzy publicznej.

       Ocena Trybunału
      –       Rozważania wstępne
      73      W swoim pierwszym zarzucie Komisja podnosi, że Królestwo Belgii utrudnia podejmowanie działalności gospodarczej przez obywateli
         innych państw członkowskich zamierzających wykonywać zawód notariusza na jej terytorium poprzez zastrzeżenie dostępu do tego
         zawodu dla własnych obywateli z naruszeniem art. 43 WE.

      74      Zarzut ten dotyczy zatem jedynie warunku przynależności państwowej wymaganego przez rozpatrywane uregulowanie belgijskie dla
         uzyskania dostępu do wspomnianego zawodu w odniesieniu do art. 43 WE.

      75      Należy w rezultacie uściślić, że wspomniany zarzut nie dotyczy ani statusu i organizacji notariatu w belgijskim porządku prawnym,
         ani warunków dostępu – poza warunkiem związanym z przynależnością państwową – do zawodu notariusza w tym państwie członkowskim.

      76      Ponadto należy podkreślić, jak wskazała Komisja podczas rozprawy, że pierwszy zarzut nie dotyczy także stosowania przepisów
         traktatu WE odnoszących się do swobody świadczenia usług. Podobnie wspomniany zarzut nie dotyczy przepisów traktatowych odnoszących
         się do swobodnego przepływu pracowników.

      –       Co do istoty
      77      Należy przypomnieć na wstępie, że art. 43 WE stanowi jeden z podstawowych przepisów prawa Unii (zob. podobnie w szczególności
         ww. wyrok w sprawie Reyners, pkt 43).

      78      Pojęcie przedsiębiorczości w rozumieniu tego przepisu jest pojęciem bardzo szerokim, oznaczającym możliwość uczestniczenia
         przez obywatela Unii w sposób trwały i nieprzerwany w życiu gospodarczym państwa członkowskiego innego niż jego państwo członkowskie
         pochodzenia i czerpania z tego tytułu korzyści, a tym samym wspieranie w ten sposób wzajemnego gospodarczego i społecznego
         przenikania wewnątrz Unii Europejskiej na płaszczyźnie działalności wykonywanej na własny rachunek (zob. w szczególności wyrok
         z dnia 22 grudnia 2008 r. w sprawie C‑161/07 Komisja przeciwko Austrii, Zb.Orz. s. I‑10671, pkt 24).

      79      Swoboda przedsiębiorczości zagwarantowana obywatelom państwa członkowskiego na terytorium innego państwa członkowskiego obejmuje
         w szczególności podejmowanie i wykonywanie działalności prowadzonej na własny rachunek na warunkach określonych przez ustawodawstwo
         państwa przyjmującego dla własnych obywateli (zob. w szczególności wyrok z dnia 28 stycznia 1986 r. w sprawie 270/83 Komisja
         przeciwko Francji, Rec. s. 273, pkt 13; podobnie ww. wyrok w sprawie Komisja przeciwko Austrii, pkt 27). Innymi słowy, art. 43 WE
         zakazuje każdemu państwu członkowskiemu zapisania w jego ustawodawstwie w odniesieniu do osób czyniących użytek ze swobody
         przedsiębiorczości innych warunków wykonywania ich działalności niż przewidziane dla jego własnych obywateli (ww. wyrok w sprawie
         Komisja przeciwko Austrii, pkt 28).

      80      Artykuł 43 WE ma zatem na celu zapewnienie korzystania z traktowania krajowego każdemu obywatelowi państwa członkowskiego,
         który osiedla się w innym państwie członkowskim, by wykonywać działalność na własny rachunek, i zakazuje wszelkiej wynikającej
         z przepisów krajowych dyskryminacji ze względu na przynależność państwową jako ograniczenia swobody przedsiębiorczości (ww.
         wyrok w sprawie Komisja przeciwko Francji, pkt 14).

      81      Tymczasem w niniejszym przypadku sporne ustawodawstwo krajowe zastrzega dostęp do zawodu notariusza dla obywateli belgijskich,
         przewidując zatem różnicę w traktowaniu ze względu na przynależność państwową, zakazaną co do zasady na mocy art. 43 WE.

      82      Królestwo Belgii podnosi jednak, że działalność notariuszy wyłączona jest z zakresu stosowania art. 43 WE, gdyż jest ona związana
         w wykonywaniem władzy publicznej w rozumieniu art. 45 akapit pierwszy WE. Należy zatem w pierwszej kolejności zbadać zakres
         pojęcia wykonywania władzy publicznej w rozumieniu tego ostatniego przepisu, a w drugiej kolejności sprawdzić, czy czynności
         powierzone notariuszom w belgijskim porządku prawnym są objęte tym pojęciem.

      83      Co się tyczy pojęcia wykonywania władzy publicznej w rozumieniu art. 45 akapit pierwszy WE, warto podkreślić, że przy jego
         ocenie należy według utrwalonego orzecznictwa wziąć pod uwagę właściwy prawu Unii charakter granic, jakie w przepisie tym
         nałożono na dopuszczalne odstępstwa od swobody przedsiębiorczości, by wskutek jednostronnie ustanawianych przez państwa członkowskie
         przepisów nie pozbawić traktatu skuteczności w dziedzinie swobody przedsiębiorczości (zob. podobnie ww. wyroki: w sprawie
         Reyners, pkt 50; w sprawie Komisja przeciwko Grecji, pkt 8; wyrok z dnia 22 października 2009 r. w sprawie C‑438/08 Komisja
         przeciwko Portugalii, Zb.Orz. s. I‑10219, pkt 35).

      84      Z utrwalonego orzecznictwa wynika również, że art. 45 akapit pierwszy WE stanowi odstępstwo od podstawowej zasady swobody
         przedsiębiorczości. Jako takie odstępstwo to należy interpretować w sposób ograniczający jego zakres do tego, co jest absolutnie
         niezbędne dla ochrony interesów, które przepis ten pozwala państwom członkowskim chronić (ww. wyroki: w sprawie Komisja przeciwko
         Grecji, pkt 7; w sprawie Komisja przeciwko Hiszpanii, pkt 34; wyrok z dnia 30 marca 2006 r. w sprawie C‑451/03 Servizi Ausiliari
         Dottori Commercialisti, Zb.Orz. s. I‑2941, pkt 45; wyroki z dnia 29 listopada 2007 r.: w sprawie C‑393/05 Komisja przeciwko
         Austrii, Zb.Orz. s. I‑10195, pkt 35; w sprawie C‑404/05 Komisja przeciwko Niemcom, Zb.Orz. s. I‑10239, pkt 37, 46; a także
         ww. wyrok w sprawie Komisja przeciwko Portugalii, pkt 34).

      85      Ponadto Trybunał wielokrotnie podkreślał, że odstępstwo przewidziane w art. 45 akapit pierwszy WE winno być ograniczone tylko
         do działalności, która rozpatrywana samodzielnie stanowi bezpośrednie i szczególne uczestnictwo w wykonywaniu władzy publicznej
         (zob. ww. wyroki: w sprawie Reyners, pkt 45; w sprawie Thijssen, pkt 8; w sprawie Komisja przeciwko Hiszpanii, pkt 35; w sprawie
         Servizi Ausiliari Dottori Commercialisti, pkt 46; w sprawie Komisja przeciwko Niemcom, pkt 38; w sprawie Komisja przeciwko
         Portugalii, pkt 36).

      86      W tym względzie Trybunał miał okazję stwierdzić, że z odstępstwa przewidzianego w art. 45 akapit pierwszy WE wyłączone są
         pewne czynności pomocnicze lub przygotowawcze w stosunku do wykonywania władzy publicznej (zob. podobnie ww. wyroki: w sprawie
         Thijssen, pkt 22; w sprawie Komisja przeciwko Hiszpanii, pkt 38; w sprawie Servizi Ausiliari Dottori Commercialisti, pkt 47;
         w sprawie Komisja przeciwko Niemcom, pkt 38; w sprawie Komisja przeciwko Portugalii, pkt 36) lub pewne czynności, których
         wykonywanie, chociaż wymaga kontaktów, nawet regularnych i ścisłych, z organami administracyjnymi lub sądowymi, a także współudziału,
         nawet obowiązkowego, w ich funkcjonowaniu, nie ma wpływu na uprawnienia do swobodnej oceny i uprawnienia decyzyjne wspomnianych
         organów (zob. podobnie ww. wyrok w sprawie Reyners, pkt 51, 53), lub pewne czynności, które nie obejmują wykonywania uprawnień
         decyzyjnych (zob. podobnie ww. wyroki: w sprawie Thijssen, pkt 21, 22; z dnia 29 listopada 2007 r. w sprawie Komisja przeciwko
         Austrii, pkt 36, 42; w sprawie Komisja przeciwko Niemcom, pkt 38, 44; a także w sprawie Komisja przeciwko Portugalii, pkt 36,
         41), uprawnień w zakresie środków przymusu (zob. podobnie w szczególności ww. wyrok w sprawie Komisja przeciwko Hiszpanii,
         pkt 37) lub uprawnień do stosowania przymusu (zob. podobnie wyrok z dnia 30 września 2003 r. w sprawie C‑47/02 Anker i in.,
         Rec. s. I‑10447, pkt 61; a także ww. wyrok w sprawie Komisja przeciwko Portugalii, pkt 44).

      87      Należy sprawdzić w świetle poprzedzających rozważań, czy czynności powierzone notariuszom w belgijskim porządku prawnym wiążą
         się z bezpośrednim i szczególnym udziałem w wykonywaniu władzy publicznej.

      88      W tym celu należy wziąć pod uwagę charakter czynności wykonywanych przez członków rozpatrywanego zawodu (zob. podobnie ww.
         wyrok w sprawie Thijssen, pkt 9).

      89      Królestwo Belgii i Komisja zgadzają się, że zasadnicza działalność notariuszy w belgijskim porządku prawnym polega na sporządzaniu,
         z dopełnieniem wymaganych formalności, dokumentów urzędowych. W tym celu notariusz powinien sprawdzić w szczególności, czy
         spełnione są wszystkie warunki wymagane prawnie dla wystawienia dokumentu. Dokumentowi urzędowemu przysługiwałyby ponadto
         moc dowodowa i wykonalność.

      90      Należy podkreślić w tym względzie, że nadaniu charakteru dokumentu urzędowego podlegają na mocy ustawodawstwa belgijskiego
         akty lub umowy, które strony podpisały swobodnie. To bowiem same strony decydują w określonych przez prawo granicach o zakresie
         swoich praw i obowiązków oraz wybierają swobodnie warunki, którym chcą się poddać, gdy zwracają się do notariusza o nadanie
         aktowi lub umowie charakteru dokumentu urzędowego. Pośrednictwo tego ostatniego zakłada zatem wcześniejsze istnienie zgody
         lub zgodnej woli stron.

      91      Ponadto notariusz nie może zmienić w sposób jednostronny umowy, której ma nadać charakter dokumentu urzędowego, bez uprzedniego
         uzyskania zgody stron.

      92      Powierzona notariuszom czynność nadania charakteru dokumentu urzędowego nie wiąże się zatem jako taka z bezpośrednim i szczególnym
         udziałem w wykonywaniu władzy publicznej w rozumieniu art. 45 akapit pierwszy WE.

      93      Okoliczność, że pewne akty lub umowy muszą obowiązkowo podlegać nadaniu charakteru dokumentu urzędowego pod rygorem nieważności,
         nie jest w stanie podważyć tego wniosku. Powszechnie bowiem ważność różnych aktów poddana jest w krajowych porządkach prawnych
         i według określonych zasad wymogom formalnym lub obowiązkowym procedurom zatwierdzania. Fakt ten nie jest zatem wystarczający
         dla poparcia tezy bronionej przez Królestwo Belgii.

      94      Powyższego wniosku nie może także podważać obowiązek sprawdzenia przez notariuszy przed nadaniem charakteru dokumentu urzędowego
         aktowi lub umowie, czy spełnione są wszystkie warunki wymagane prawnie dla sporządzenia tego aktu lub tej umowy i, jeśli tak
         nie jest, odmowy nadania tego charakteru dokumentu urzędowego.

      95      Wprawdzie, jak podkreśla Królestwo Belgii, notariusz dokonuje tego sprawdzenia, służąc osiągnięciu celu leżącego w interesie
         ogólnym, czyli zagwarantowaniu zgodności z prawem i pewności prawnej czynności dokonywanych między jednostkami. Jednakże samo
         dążenie do tego celu nie może uzasadniać, by niezbędne ku temu prerogatywy były zastrzeżone wyłącznie dla notariuszy będących
         obywatelami zainteresowanego państwa członkowskiego.

      96      Samo działanie z zamiarem osiągnięcia celu leżącego w interesie ogólnym nie wystarcza do tego, by dana działalność była uznawana
         za związaną bezpośrednio i szczególnie z wykonywaniem władzy publicznej. Bezsporne jest bowiem, że czynności wykonywane w ramach
         różnych zawodów regulowanych często pociągają za sobą w ramach krajowych porządków prawnych obowiązek służenia takiemu celowi
         przez osoby dokonujące tych czynności, przy czym czynności te nie są jednak objęte wykonywaniem tej władzy.

      97      Jednakże okoliczność, że czynności notarialne służą celom leżącym w interesie ogólnym – które w szczególności mają zagwarantować
         zgodność z prawem i pewność prawną czynności dokonywanych między jednostkami – stanowi nadrzędny wzgląd interesu ogólnego,
         który pozwala uzasadnić wynikające ze szczególnych cech działalności notarialnej ewentualne ograniczenia w odniesieniu do
         art. 43 WE, takie jak ramy, którym podlegają notariusze w toku stosowanych do nich procedur naboru, ograniczenie ich liczby
         oraz kompetencji terytorialnych lub także ich reżim wynagradzania, niezawisłości, zakazu łączenia stanowisk i nieusuwalności,
         o ile ograniczenia te pozwalają osiągnąć wspomniane cele i są ku temu niezbędne.

      98      Prawdą jest także, że notariusz powinien odmówić nadania charakteru dokumentu urzędowego aktowi lub umowie, które nie spełniają
         wymaganych warunków prawnych, i to niezależnie od woli stron. Jednakże w następstwie takiej odmowy strony te mają możliwość
         albo konwalidowania stwierdzonej niezgodności z prawem, albo zmiany warunków danego aktu lub umowy, albo ponadto zrezygnowania
         ze sporządzenia tego aktu lub tej umowy.

      99      W odniesieniu do mocy dowodowej i wykonalności, które przysługują aktowi notarialnemu, nie można podważać, że na ich podstawie
         wspomniany akt uzyskuje istotne skutki prawne. Jednakże okoliczność, że dana działalność obejmuje sporządzanie aktów o takich
         skutkach, nie może wystarczyć do tego, by działalność ta była uznana za związaną z bezpośrednim i szczególnym udziałem w wykonywaniu
         władzy publicznej w rozumieniu art. 45 akapit pierwszy WE.

      100    Co się tyczy bowiem w szczególności mocy dowodowej przysługującej aktowi notarialnemu, należy uściślić, że akt ten jest objęty
         ustawowym reżimem dowodowym w rozpatrywanym porządku prawnym. Zatem art. 1319 kodeksu cywilnego, który określa moc dowodową
         dokumentu urzędowego, jest ujęty w rozdziale VI tego kodeksu „Dowód w odniesieniu do zobowiązań i płatności”. Moc dowodowa
         nadana ustawowo danemu aktowi nie ma zatem bezpośredniego wpływu na to, czy działalność obejmująca sporządzanie tego aktu,
         rozpatrywana samodzielnie, stanowi bezpośredni i szczególny udział w sprawowaniu władzy publicznej, tak jak wymaga tego orzecznictwo
         (zob. podobnie ww. wyroki: w sprawie Thijssen, pkt 8; w sprawie Komisja przeciwko Hiszpanii, pkt 35).

      101    Ponadto, jak przyznało Królestwo Belgii, dokument prywatny, uznany przez podmiot, przeciwko któremu powołano się na niego
         lub co do którego przyjmuje się zgodnie z prawem, że został uznany, ma, na mocy art. 1322 kodeksu cywilnego, dla podmiotów,
         które go podpisały, i ich spadkobierców oraz następców prawnych „moc dowodową równą dokumentowi urzędowemu”.

      102    Co się tyczy wykonalności dokumentu urzędowego, należy wskazać, tak jak podkreśla Królestwo Belgii, że pozwala ona na egzekucję
         zobowiązania objętego tym dokumentem bez uprzedniej interwencji sędziego.

      103    Wykonalność dokumentu urzędowego nie nadaje jednak notariuszowi uprawnień związanych z bezpośrednim i szczególnym udziałem
         w wykonywaniu władzy publicznej. Jeśli bowiem nadanie przez notariusza dokumentowi urzędowemu klauzuli wykonalności powoduje
         uzyskanie przez ten dokument wykonalności, wykonalność ta zasadza się w wyrażonej przez strony woli sporządzenia tego aktu
         lub umowy po sprawdzeniu ich zgodności z prawem przez notariusza i nadania im wspomnianej wykonalności.

      104    Należy również sprawdzić, czy inne czynności powierzone notariuszowi w belgijskim porządku prawnym, do których odwołuje się
         Królestwo Belgii ,związane są z bezpośrednim i szczególnym udziałem w wykonywaniu władzy publicznej.

      105    Jeśli chodzi, w pierwszej kolejności, o zadania powierzone notariuszowi w ramach egzekucji z nieruchomości, należy zauważyć,
         że ma on zasadniczo przeprowadzić licytację lub sprzedaż z wolnej ręki, jeżeli została ona dopuszczona przez sąd na zasadach
         określonych przez ten sąd. Notariusz ma również zapewnić możliwość oglądnięcia nieruchomości, sporządzić dokument zawierający
         warunki i zasady sprzedaży publicznej, który określa dzień sprzedaży i przewiduje przeniesienie sumy uzyskanej ze sprzedaży
         na rzecz wierzycieli.

      106    Należy zatem stwierdzić, po pierwsze, że notariusz nie może sam przystąpić do egzekucji. Po drugie, to sąd ds. postępowania
         egzekucyjnego wyznacza notariusza i powierza mu przeprowadzenie licytacji lub sprzedaży z wolnej ręki oraz dokonanie podziału
         sumy uzyskanej ze sprzedaży. To do tego sądu należy czuwanie nad przestrzeganiem przepisów z zakresu postępowania egzekucyjnego.
         Sąd ten, jak wynika z art. 1396 kodeksu sądowniczego, może również z urzędu zażądać sprawozdania co do stanu postępowania
         od działających lub upoważnionych urzędników publicznych lub państwowych. W przypadku sporów rozstrzygnięcie podejmuje sąd
         ds. postępowania egzekucyjnego, a notariusz jest zobowiązany sporządzić protokół dotyczący tych sporów, zawiesić dokonanie
         wszelkich czynności i przekazać sprawę sądowi.

      107    Zadania powierzone notariuszom w ramach egzekucji z nieruchomości wydają się być zatem wykonywane pod kontrolą sądu ds. postępowania
         egzekucyjnego, któremu notariusz przedkłada ewentualne spory i który rozstrzyga w ostatniej instancji. Nie można w rezultacie
         uznać, że zadania te jako takie są związane z bezpośrednim i szczególnym udziałem w wykonywaniu władzy publicznej (zob. podobnie
         ww. wyrok w sprawie Thijssen, pkt 21; wyrok z dnia 29 listopada 2007 r. w sprawie Komisja przeciwko Austrii, pkt 41, 42; wyroki:
         w sprawie Komisja przeciwko Niemcom, pkt 43, 44; a także w sprawie Komisja przeciwko Portugalii, pkt 37, 41).

      108    Ten sam wniosek nasuwa się, w drugiej kolejności, w odniesieniu do zadań powierzonych notariuszom zgodnie z art. 1186–1190
         kodeksu sądowniczego, w ramach niektórych sprzedaży nieruchomości. Z przepisów tych wynika bowiem, że decyzja zezwalająca
         bądź niezezwalająca na dokonanie takich sprzedaży należy do sądu.

      109    Co się tyczy, w trzeciej kolejności, czynności notariuszy w zakresie spisu inwentarza spadkowego, inwentarza wspólności majątkowej
         lub współwłasności, jak też nałożenia i zdjęcia pieczęci, należy podkreślić, iż czynności te są uzależnione od uzyskania zezwolenia
         sędziego pokoju. W przypadku napotkanych trudności, notariusz na podstawie art. 1184 kodeksu sądowniczego przekazuje sprawę
         rzeczonemu sędziemu.

      110    Jeśli chodzi, w czwartej kolejności, o czynności notariuszy w zakresie sądowego podziału majątku, należy podkreślić, po pierwsze,
         że to sąd orzeka o podziale majątku i odsyła strony, stosownie do okoliczności, na wskazanych przez niego zasadach do notariusza,
         którego zadanie polega w szczególności na sporządzeniu inwentarza, określeniu masy majątkowej i ustaleniu udziałów. Po drugie,
         sąd rozstrzyga wszelkie ewentualne spory, zatwierdza sprawozdanie z likwidacji sporządzone przez notariusza lub odsyła je
         do notariusza w celu sporządzenia dodatkowego sprawozdania z likwidacji lub sprawozdania z likwidacji zgodnego z wytycznymi
         sądu. W rezultacie czynności te nie wiążą się z powierzeniem notariuszowi uprawnień w zakresie wykonywania władzy publicznej.

      111    Jest tak również, w piątej kolejności, przy podziale sumy uzyskanej ze sprzedaży publicznej. W ramach tego podziału notariusz
         sporządza protokół podziału sumy uzyskanej ze sprzedaży lub, w razie potrzeby, wskazuje kolejność przywilejów i hipotek. Ewentualne
         spory przedkłada się sądowi.

      112    W odniesieniu do czynności notarialnych, o których mowa w pkt 105–111 niniejszego wyroku, należy ponadto dodać, że jak zostało
         to przypomniane w pkt 86 tegoż wyroku, wykonywanie zawodu obejmujące współudział nawet obowiązkowy w funkcjonowaniu organów
         sądowych nie stanowi jeszcze udziału w wykonywaniu władzy publicznej (ww. wyrok w sprawie Reyners, pkt 51).

      113    Co się tyczy, w szóstej kolejności, czynności takich jak darowizny między żyjącymi, testamenty oraz umowy majątkowe małżeńskie
         i umowy majątkowe formalnego wspólnego pożycia, które muszą być zawarte w formie aktu notarialnego pod rygorem nieważności,
         należy w tym zakresie odesłać do uwag zawartych w pkt 90–103 niniejszego wyroku.

      114    Uwagi te zachowują ważność, jeśli chodzi, w siódmej kolejności, o akty założycielskie spółek, stowarzyszeń i fundacji, które
         muszą być sporządzone pod rygorem nieważności w formie dokumentu urzędowego. Należy ponadto dodać, że wspomniane osoby prawne
         zyskują osobowość prawną wyłącznie w następstwie złożenia aktu założycielskiego w sekretariacie sądu gospodarczego.

      115    W odniesieniu, w ósmej kolejności, do zadań w zakresie pobierania podatków, powierzonych notariuszowi, gdy przyjmuje on opłaty
         za wpis hipoteki i za jej ustanowienie, nie są one same w sobie związane z bezpośrednim i szczególnym udziałem w wykonywaniu
         władzy publicznej. Należy dodać w tym względzie, że notariusz pobiera opłatę w imieniu zobowiązanego do zapłaty, a następnie
         przekazuje odpowiednie kwoty właściwym instytucjom państwowym, tak że czynność ta nie różni się zasadniczo od czynności związanej
         z pobraniem podatku od wartości dodanej.

      116    Jeżeli chodzi o szczególny status notariuszy w belgijskim porządku prawnym, wystarczy przypomnieć, jak wynika z pkt 85 i 88
         niniejszego wyroku, że to w świetle charakteru odnośnych czynności rozpatrywanych samodzielnie, a nie w świetle tego statusu
         jako takiego należy sprawdzić, czy czynności te objęte są odstępstwem przewidzianym w art. 45 akapit pierwszy WE.

      117    Należy dokonać w tym względzie dwóch uściśleń. Po pierwsze, bezsporne jest, że poza przypadkiem, gdy notariusz wyznaczony
         jest na drodze sądowej, każda strona ma prawo swobodnego wyboru notariusza, zgodnie z art. 9 ustawy z dnia 25 ventôse’a. O ile
         prawdą jest, że wynagrodzenia notariuszy ustalone są ustawowo, o tyle jakość świadczonych przez notariuszy usług może się
         różnić w zależności w szczególności od kwalifikacji zawodowych danych osób. Wynika z tego, że w granicach ich odpowiednich
         kompetencji terytorialnych notariusze wykonują swój zawód – jak zauważył to rzecznik generalny w pkt 18 swojej opinii – w warunkach
         konkurencji, co nie jest cechą wykonywania władzy publicznej.

      118    Należy, po drugie, zauważyć, jak czyni to Komisja i czego nie podważa Królestwo Belgii, że notariusze są bezpośrednio i osobiście
         odpowiedzialni wobec swych klientów za szkody wynikające z wszelkich uchybień popełnionych przy wykonywaniu czynności notarialnych.

      119    Ponadto argument, który Królestwo Belgii wysuwa na podstawie pewnych aktów Unii, także nie jest przekonywający. Co się tyczy
         aktów wymienionych w pkt 54 niniejszego wyroku, należy uściślić, że okoliczność, iż prawodawca postanowił wykluczyć działalność
         notariuszy z zakresu stosowania danego aktu nie oznacza, że działalność ta w sposób nieunikniony objęta jest odstępstwem przewidzianym
         w art. 45 akapit pierwszy WE. Co się tyczy w szczególności dyrektywy 2005/36, z samego brzmienia motywu 41 tej dyrektywy,
         zgodnie z którym „nie narusza [ona] […] art. 45 [WE], w szczególności w odniesieniu do notariuszy”, wynika, że prawodawca
         Unii nie zajął ścisłego stanowiska co do stosowania się art. 45 akapit pierwszy WE do zawodu notariusza.

      120    Argumentacja oparta na rozporządzeniach, o których mowa w pkt 55 niniejszego wyroku, jest również bez znaczenia. Rozporządzenia
         te dotyczą bowiem uznawania i wykonywania dokumentów urzędowych sporządzonych i wykonalnych w państwie członkowskim i nie
         mają wpływu w rezultacie na wykładnię art. 45 akapit pierwszy WE. Ponadto z orzecznictwa znajdującego zastosowanie przez analogię
         do rozporządzenia nr 44/2001 wynika, że aby dokument mógł zostać uznany za urzędowy w rozumieniu tego rozporządzenia, konieczne
         jest pośrednictwo albo władzy publicznej, albo jakiegokolwiek innego organu upoważnionego przez państwo (zob. podobnie wyrok
         z dnia 17 czerwca 1999 r. w sprawie C‑260/97 Unibank, Rec. s. I‑3715, pkt 15, 21).

      121    W odniesieniu do rezolucji z 1994 r. i 2006 r., wspomnianych w pkt 56 niniejszego wyroku, trzeba podkreślić, iż rezolucje
         te są pozbawione skutków prawnych, jako że takie rezolucje nie stanowią z natury aktów wiążących. Zresztą, chociaż wskazują
         one, że zawód notariusza objęty jest art. 45 WE, Parlament wyraźnie zawarł w pierwszej z tych rezolucji postulat, by zostały
         podjęte środki mające na celu zniesienie warunku przynależności państwowej w odniesieniu do dostępu do zawodu notariusza,
         a stanowisko to zostało ponownie w sposób dorozumiany potwierdzone w rezolucji z 2006 r.

      122    Co się tyczy argumentu, który Królestwo Belgii wysuwa na podstawie ww. wyroku w sprawie Colegio de Oficiales de la Marina
         Mercante Española, należy uściślić, że sprawa, w której zapadł ten wyrok, dotyczyła wykładni art. 39 ust. 4 WE, a nie wykładni
         art. 45 akapit pierwszy WE. Ponadto z pkt 42 wspomnianego wyroku wynika, że orzekając, iż funkcje powierzone kapitanom statków
         i ich zastępcom stanowią udział w wykonywaniu prerogatyw władzy publicznej, Trybunał odnosił się do całości funkcji przez
         nich sprawowanych. Trybunał nie zbadał zatem jedynej kompetencji w sprawach notarialnych przyznanej kapitanom statków i ich
         zastępcom, czyli przyjmowania, zachowywania i zwracania testamentów, oddzielnie od innych kompetencji, takich jak w szczególności
         przysługujące im uprawnienia do stosowania przymusu i sankcji.

      123    W tych okolicznościach należy stwierdzić, że czynności notarialne, w kształcie określonym w belgijskim porządku prawnym w obecnym
         stanie, nie są związane z wykonywaniem władzy publicznej w rozumieniu art. 45 akapit pierwszy WE.

      124    W rezultacie należy stwierdzić, że warunek przynależności państwowej wymagany przez przepisy belgijskie w odniesieniu do dostępu
         do zawodu notariusza stanowi zakazaną przez art. 43 WE dyskryminację ze względu na przynależność państwową.

      125    Z uwagi na ogół powyższych rozważań należy stwierdzić, że pierwszy zarzut jest zasadny.

       W przedmiocie drugiego zarzutu
       Argumentacja stron
      126    Komisja zarzuca Królestwu Belgii niedokonanie w odniesieniu do zawodu notariusza transpozycji dyrektywy 89/48. Jej zdaniem
         nie można wyłączyć tego zawodu z zakresu zastosowania wskazanej dyrektywy, gdyż notariusz nie uczestniczy w sposób bezpośredni
         i szczególny w wykonywaniu władzy publicznej.

      127    Instytucja ta przypomina, że dyrektywa 89/48 umożliwia państwom członkowskim wprowadzenie testu umiejętności albo stażu adaptacyjnego
         pozwalającego na zapewnienie wysokiego poziomu kwalifikacji wymaganego od notariuszy. Ponadto skutkiem stosowania tej dyrektywy
         nie jest uniemożliwienie naboru notariuszy za pośrednictwem konkursu, ale wyłącznie przyznanie dostępu do wspomnianego konkursu
         obywatelom innych państw członkowskich. Takie stosowanie zdaniem Komisji nie ma także wpływu na procedurę mianowania notariuszy.

      128    Ponadto Zjednoczone Królestwo uważa, że odwołanie się do zawodu notariusza w motywie 41 dyrektywy 2005/36 nie wyklucza tego
         zawodu w całości z zakresu zastosowania tej dyrektywy.

      129    Królestwo Belgii, choć nie podnosi formalnie zarzutu niedopuszczalności, zauważa, że drugi zarzut jest oparty na podnoszonym
         braku transpozycji dyrektywy 89/48 a nie dyrektywy 2005/36. Tymczasem dyrektywa 2005/36 uchyliła dyrektywę 89/48 ze skutkiem
         od dnia 20 października 2007 r.

      130    Co do istoty rzeczone państwo członkowskie, a także Republika Litewska, Republika Węgierska i Republika Słowacka podnoszą,
         że dyrektywa 2005/36, w motywie 41 wyraźnie stanowi, że „nie narusza [ona] art. 39 ust. 4 [WE] [ani] art. 45 [WE], w szczególności
         w odniesieniu do notariuszy”. Zastrzeżenie to potwierdza fakt, że zawód notariusza jest objęty art. 45 akapit pierwszy WE,
         co oznacza, że dyrektywa 2005/36 nie znajduje zastosowania do tego zawodu. Ponadto Republika Litewska przypomina, że mniej
         szczegółowe, lecz podobne zastrzeżenie znajduje się w motywie dwunastym dyrektywy 89/48.

       Ocena Trybunału
      –       W przedmiocie dopuszczalności
      131    Z utrwalonego orzecznictwa wynika, że zaistnienie uchybienia w ramach postępowania prowadzonego na podstawie art. 226 WE powinno
         być oceniane przy uwzględnieniu prawodawstwa Unii obowiązującego w chwili upływu terminu wyznaczonego przez Komisję zainteresowanemu
         państwu członkowskiemu w celu zastosowania się do uzasadnionej opinii (zob. w szczególności wyroki: z dnia 9 listopada 1999 r.
         w sprawie C‑365/97 Komisja przeciwko Włochom, Rec. s. I‑7773, pkt 32; z dnia 5 października 2006 r. w sprawie C‑275/04 Komisja
         przeciwko Belgii, Zb.Orz. s. I‑9883, pkt 34; z dnia 19 marca 2009 r. w sprawie C‑270/07 Komisja przeciwko Niemcom, Zb.Orz.
         s. I‑1983, pkt 49).

      132    W niniejszym przypadku wspomniany termin upłynął w dniu 18 grudnia 2006 r. Tymczasem w tym dniu dyrektywa 89/48 jeszcze obowiązywała,
         gdyż dyrektywa 2005/36 uchyliła dyrektywę 89/48 dopiero od dnia 20 października 2007 r. Tym samym skarga oparta na braku transpozycji
         dyrektywy 89/48 nie jest bezprzedmiotowa (zob. analogicznie wyrok z dnia 11 czerwca 2009 r. w sprawie C‑327/08 Komisja przeciwko
         Francji, pkt 23).

      133    Zastrzeżenie podniesione przez Królestwo Belgii powinno być w rezultacie oddalone.

      –       Co do istoty
      134    Komisja zarzuca Królestwu Belgii niedokonanie transpozycji dyrektywy 89/48 w odniesieniu do zawodu notariusza. Należy w rezultacie
         zbadać, czy dyrektywa ta może stosować się do tego zawodu.

      135    W tym względzie należy wziąć pod uwagę kontekst legislacyjny, w który wpisuje się ta dyrektywa.

      136    Należy zatem zauważyć, że prawodawca wyraźnie przewidział w motywie dwunastym dyrektywy 89/48, że ogólny system uznawania
         dyplomów szkół wyższych, wprowadzony przez tę dyrektywę, „nie narusza postanowień […] art. [45 WE]”. Wyrażone w ten sposób
         zastrzeżenie jest przejawem woli pozostawienia przez prawodawcę działalności objętych art. 45 akapit pierwszy WE poza zakresem
         stosowania wskazanej dyrektywy.

      137    Tymczasem w chwili przyjęcia dyrektywy 89/48 Trybunał nie miał jeszcze okazji wypowiedzenia się co do kwestii, czy działalność
         notariuszy jest czy nie jest objęta art. 45 akapit pierwszy WE.

      138    Ponadto w latach następujących po przyjęciu dyrektywy 89/48 Parlament w swoich rezolucjach z 1994 r. i z 2006 r., wspomnianych
         w pkt 56 i 121 niniejszego wyroku, potwierdził z jednej strony, że art. 45 akapit pierwszy WE powinien mieć pełne zastosowanie
         do zawodu notariusza jako takiego, podczas gdy z drugiej strony wyraził postulat, by został zniesiony warunek przynależności
         państwowej w odniesieniu do dostępu do zawodu notariusza.

      139    Ponadto w toku przyjmowania dyrektywy 2005/36, która zastąpiła dyrektywę 89/48, prawodawca Unii zadbał o uściślenie w motywie 41
         pierwszej z tych dyrektyw, że nie narusza ona stosowania art. 45 WE „w szczególności w odniesieniu do notariuszy”. Zatem,
         jak stwierdzono w pkt 119 niniejszego wyroku, wyrażając to zastrzeżenie, prawodawca Unii nie zajął stanowiska co do stosowania
         art. 45 akapit pierwszy WE i tym samym dyrektywy 2005/36 do działalności notariuszy.

      140    Świadczą o tym w szczególności prace przygotowawcze nad tą ostatnią dyrektywą. Parlament zaproponował bowiem w swojej rezolucji
         legislacyjnej w sprawie wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie uznawania kwalifikacji zawodowych
         (Dz.U. 2004, C 97 E, s. 230), przyjętej w pierwszym czytaniu w dniu 11 lutego 2004 r., aby wyraźnie wskazać w tekście dyrektywy
         2005/36, że nie stosuje się ona do notariuszy. Jeśli propozycja ta nie została zachowana w zmienionym wniosku dotyczącym dyrektywy
         Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie uznawania kwalifikacji zawodowych [COM(2004) 317 wersja ostateczna] ani we wspólnym
         stanowisku (WE) nr 10/2005 przyjętym przez Radę dnia 21 grudnia 2004 r., stanowiącą zgodnie z procedurą określoną w art. 251
         Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, w sprawie przyjęcia dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie uznawania
         kwalifikacji zawodowych (Dz.U. 2005, C 58 E, s. 1), nie nastąpiło to ze względu na to, że planowana dyrektywa powinna mieć
         zastosowanie do zawodu notariusza, ale ze względu w szczególności na to, że „odstępstwo od zasad swobody przedsiębiorczości
         i swobody świadczenia usług w odniesieniu do czynności, które pociągają za sobą bezpośredni i szczególny udział we władzy
         publicznej, jest przewidziane w art. 45 [akapit pierwszy] WE” [tłumaczenie nieoficjalne].

      141    W tym względzie przy uwzględnieniu szczególnych okoliczności, które towarzyszyły postępowaniu legislacyjnemu oraz wynikającej
         z niego sytuacji niepewności, jak wynika z wyżej wspomnianego kontekstu legislacyjnego, nie wydaje się możliwe stwierdzenie,
         że istniał wraz z upływem terminu wyznaczonego w uzasadnionej opinii wystarczająco jasny obowiązek transpozycji przez państwa
         członkowskie dyrektywy 89/48 w odniesieniu do zawodu notariusza.

      142    Należy w rezultacie oddalić drugi zarzut.

      143    Przy uwzględnieniu ogółu powyższych rozważań należy stwierdzić, że nakładając warunek przynależności państwowej w odniesieniu
         do dostępu do zawodu notariusza, Królestwo Belgii uchybiło zobowiązaniom ciążącym na nim na mocy art. 43 WE, a w pozostałym
         zakresie skargę oddalić.

       W przedmiocie kosztów
      144    Na podstawie art. 69 § 3 regulaminu postępowania w razie częściowego tylko uwzględnienia żądań każdej ze stron Trybunał może
         postanowić, że koszty zostaną rozdzielone albo że każda ze stron poniesie własne koszty. Z uwagi na to, że skarga Komisji
         została uwzględniona tylko częściowo, należy postanowić, iż każda ze stron ponosi własne koszty postępowania.

      145    Zgodnie z art. 69 § 4 akapit pierwszy tegoż regulaminu państwa członkowskie, które przystąpiły do sprawy w charakterze interwenienta,
         pokrywają własne koszty. Republika Czeska, Republika Francuska, Republika Łotewska, Republika Litewska, Republika Węgierska,
         Republika Słowacka i Zjednoczone Królestwo pokrywają zatem własne koszty.

      Z powyższych względów Trybunał (wielka izba) orzeka, co następuje:
      1)      Nakładając warunek przynależności państwowej w odniesieniu do dostępu do zawodu notariusza, Królestwo Belgii uchybiło zobowiązaniom
            ciążącym na nim na mocy art. 43 WE.
      2)      W pozostałym zakresie skarga zostaje oddalona.
      3)      Komisja Europejska, Królestwo Belgii, Republika Czeska, Republika Francuska, Republika Łotewska, Republika Litewska, Republika
            Węgierska, Republika Słowacka oraz Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej pokrywają własne koszty.
      Podpisy
      *  Język postępowania: francuski.


Wyrok Sądu pierwszej instancji (druga izba) z dnia 5 kwietnia 2001 r. # Bank für Arbeit und Wirtschaft AG przeciwko Urzędowi Harmonizacji w ramach Rynku Wewnętrznego (znaki towarowe i wzory) (OHIM). # Wspólnotowy znak towarowy - Wyraz EASYBANK - Bezwzględne podstawy odmowy - Artykuł 7 ust. 1, lit b) i c) rozporządzenia (WE) nr 40/94. # Sprawa T-87/00.


Wyrok Trybunału z dnia 10 grudnia 1968 r. # Komisja Wspólnot Europejskich przeciwko Rebublice Włoskiej. # Sprawa 7-68.