title: Wyrok Trybunału (trzecia izba) z dnia 29 lipca 2010 r.#Astra Zeneca UK Ltd przeciwko Commissioners for Her Majesty’s Revenue and Customs.#Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: VAT and Duties Tribunal, Manchester - Zjednoczone Królestwo.#Szósta dyrektywa VAT - Artykuł 2 pkt 1 - Pojęcie "świadczenie usług dokonywane odpłatnie"- Bony towarowe wydawane przez spółkę swym pracownikom w ramach wynagrodzenia.#Sprawa C-40/09.

text:
      Sprawa C‑40/09
      Astra Zeneca UK Ltd
      przeciwko
      Commissioners for Her Majesty’s Revenue and Customs
      (wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez VAT and Duties Tribunal, Manchester)
      Szósta dyrektywa VAT – Artykuł 2 pkt 1 – Pojęcie „świadczenie usług dokonywane odpłatnie” – Bony towarowe wydawane przez spółkę swym pracownikom w ramach wynagrodzenia
      Streszczenie wyroku
      Postanowienia podatkowe – Harmonizacja ustawodawstw – Podatki obrotowe – Wspólny system podatku od wartości dodanej – Czynności
            podlegające opodatkowaniu – Odpłatne świadczenie usług
      (dyrektywa Rady 77/388, art. 2 pkt 1)
      Artykuł 2 pkt 1 szóstej dyrektywy 77/388 w sprawie harmonizacji ustawodawstw państw członkowskich w odniesieniu do podatków
         obrotowych, w brzmieniu zmienionym dyrektywą 95/7, musi być interpretowany w ten sposób, że przekazanie bonów towarowych przez
         spółkę, która nabyła je za cenę obejmującą podatek od wartości dodanej, swym pracownikom w zamian za rezygnację przez nich
         z części wynagrodzenia w gotówce, stanowi odpłatne świadczenie usług w rozumieniu tego przepisu.

      Istnieje bowiem bezpośredni związek pomiędzy przekazaniem wspomnianych bonów pracownikom a częścią ich wynagrodzenia w gotówce,
         z której muszą zrezygnować w zamian za przekazanie im owych bonów ponieważ, zamiast pobrać całość wynagrodzenia w gotówce,
         pracownicy, którzy zdecydowali się otrzymać wspomniane bony, muszą w zamian za nie zrezygnować z części wynagrodzenia, przy
         czym czynność ta skutkuje odpowiednim odliczeniem z funduszu tych pracowników. Ponadto pracodawca rzeczywiście otrzymuje świadczenie
         wzajemne za przekazanie bonów towarowych, wyrażone w pieniądzu, gdyż odpowiada ono części wynagrodzenia gotówkowego jego pracowników.
         Ponadto ciężar podatku od wartości dodanej dotyczącego przekazania bonów ponoszony jest przez otrzymujących je pracowników,
         gdyż wynikające z przekazania bonów odliczenie z wynagrodzenia pracowników obejmuje cenę bonów oraz całość związanego z nimi
         podatku od wartości dodanej.

      (por. pkt 29-32, 35; sentencja)
WYROK TRYBUNAŁU (trzecia izba)
      z dnia 29 lipca 2010 r.(*)

      Szósta dyrektywa VAT – Artykuł 2 pkt 1 – Pojęcie „świadczenie usług dokonywane odpłatnie” – Bony towarowe wydawane przez spółkę swym pracownikom w ramach wynagrodzenia
      W sprawie C‑40/09
      mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 234 WE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez VAT and
         Duties Tribunal, Manchester (Zjednoczone Królestwo) postanowieniem z dnia 16 stycznia 2009 r., które wpłynęło do Trybunału
         w dniu 29 stycznia 2009 r., w postępowaniu

      Astra Zeneca UK Ltd
      przeciwko
      Commissioners for Her Majesty’s Revenue and Customs,

      TRYBUNAŁ (trzecia izba),
      w składzie: K. Lenaerts, prezes izby, R. Silva de Lapuerta (sprawozdawca), E. Juhász, T. von Danwitz i D. Šváby, sędziowie,
      rzecznik generalny: P. Mengozzi,
      sekretarz: N. Nanchev, administrator,
      uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 11 marca 2010 r.,
      rozważywszy uwagi przedstawione:
      –        w imieniu Astra Zeneca UK Ltd, przez M. Conlona, QC, oraz D. Southerna, barrister, upoważnionych przez G. Salmonda, solicitor,
      –        w imieniu rządu Zjednoczonego Królestwa, przez H. Walker, działającą w charakterze pełnomocnika, wspieraną przez N. Pleminga,
         QC,

      –        w imieniu rządu greckiego, przez K. Georgiadisa i I. Bakopoulosa oraz przez V. Karra, działających w charakterze pełnomocników,
      –        w imieniu Komisji Europejskiej, przez R. Lyala oraz M. Afonso, działających w charakterze pełnomocników,
      po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 22 kwietnia 2010 r.,
      wydaje następujący
      Wyrok
      1        Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 2 pkt 1, art. 6 ust. 2 akapit pierwszy lit. b)
         oraz art. 17 ust. 2 szóstej dyrektywy Rady 77/388/EWG z dnia 17 maja 1977 r. w sprawie harmonizacji ustawodawstw państw członkowskich
         w odniesieniu do podatków obrotowych – wspólny system podatku od wartości dodanej: ujednolicona podstawa wymiaru podatku (Dz.U. L 145,
         s. 1), w brzmieniu zmienionym dyrektywą Rady 95/7/WE z dnia 10 kwietnia 1995 r. (Dz.U. L 102, s. 18, zwanej dalej „szóstą
         dyrektywą”).

      2        Wniosek ten został złożony w ramach sporu pomiędzy Astra Zeneca UK Ltd (zwaną dalej „Astra Zeneca”) a Commissioners for Her
         Majesty’s Revenue and Customs (zwanym dalej „Commissioners”) w przedmiocie podatku od wartości dodanej (zwanego dalej „podatkiem
         VAT”), którym spółka ta została opodatkowana z tytułu wydawania swym pracownikom bonów towarowych w ramach ich wynagrodzenia.

       Ramy prawne
      3        Artykuł 2 pkt 1 szóstej dyrektywy stanowi:

      „Opodatkowaniu podatkiem [VAT] podlega:
      1.      dostawa towarów lub [świadczenie] usług świadczona [dokonywane] odpłatnie na terytorium kraju przez podatnika, który jako
         taki występuje [działającego w takim charakterze]”.

      4        Artykuł 4 ust. 1 i 2 tej dyrektywy mają następujące brzmienie:

      „1. »Podatnikiem« jest każda osoba wykonująca samodzielnie i niezależnie od miejsca zamieszkania [od jej miejsca] działalność
         gospodarczą, określoną w ust. 2, bez względu na cel czy też rezultaty takiej działalności.

      2.      Działalność gospodarcza określona w ust. 1 obejmuje wszelką działalność producentów, handlowców i osób świadczących usługi
         włącznie z górnictwem, działalnością rolniczą i wykonywaniem wolnych zawodów [lub zawodów podobnych]. Za działalność gospodarczą
         uznaje się również wykorzystywanie, w sposób ciągły, własności dóbr materialnych lub niematerialnych do celów zarobkowych
         [wykorzystywanie własności dóbr materialnych lub niematerialnych celem stałego osiągania zysku]”.

      5        Zgodnie z art. 5 ust. 1 tej dyrektywy:

      „»Dostawa towaru« oznacza przeniesienie prawa do rozporządzania dobrami materialnymi jako [jak] właściciel”.
      6        Artykuł 6 ust. 1 akapit pierwszy tej dyrektywy stanowi:

      „Termin »świadczenie usług« oznacza każdą transakcję niestanowiącą dostawy towarów w rozumieniu art. 5”.
      7        Artykuł 17 ust. 2 lit. a) szóstej dyrektywy, w brzmieniu wynikającym z jej art. 28f przewiduje:

      „O ile towary i usługi są częścią transakcji [służą wykonywaniu czynności] podlegających opodatkowaniu, podatnik jest uprawniony
         do odliczenia od podatku, który zobowiązany jest zapłacić:

      a)      należny [podlegający zapłacie] lub zapłacony na terytorium kraju podatek [VAT], które są lub mają być mu dostarczone przez
         innego podatnika”.

       Postępowanie przed sądem krajowym i pytania prejudycjalne
      8        Astra Zeneca jest spółką działającą w branży farmaceutycznej.

      9        Spółka ta oferuje swoim pracownikom, niebędącym podatnikami podatku VAT, pakiet wynagrodzenia w postaci stałego wynagrodzenia
         rocznego, określonego jako „Advantage Fund” („fundusz korzyści”, zwany dalej „funduszem”), obejmującego kwotę pieniężną oraz,
         ewentualnie, świadczenia wybrane wcześniej przez pracowników, przy czym każde świadczenie wybrane przez danego pracownika
         wiąże się z określonym odliczeniem z jego funduszu.

      10      W ramach powyższych świadczeń Astra Zeneca oferuje swym pracownikom bony towarowe, które mogą być wykorzystane w określonych
         sklepach.

      11      Bony te mają wartość nominalną 10 GBP, lecz z funduszu pracowników odliczana jest mniejsza kwota (pomiędzy 9,25 GBP a 9,55
         GBP).

      12      Astra Zeneca wypełniała deklaracje VAT wychodząc z założenia, że nie była zobowiązana do fakturowania należnego podatku VAT
         z tytułu wydawania swym pracownikom bonów towarowych i że nie miała uprawnienia do odliczania naliczonego podatku VAT, który
         zapłaciła przy nabyciu tych bonów.

      13      Jednakże Astra Zeneca stwierdziła później, że koszt nabycia powyższych bonów stanowił część ogólnych kosztów prowadzenia działalności
         gospodarczej, a zatem powinna mieć ona prawo do odliczania podatku VAT związanego z tym nabyciem, bez obowiązku fakturowania
         należnego podatku VAT z tytułu wydawania bonów pracownikom, ponieważ wydawanie bonów nie było dokonywane odpłatnie.

      14      W konsekwencji Astra Zeneca tytułem zabezpieczenia wniosła do Commissioners o zwrot naliczonego podatku VAT zapłaconego przy
         nabyciu spornych bonów towarowych.

      15      Wobec powyższego Commissioners zdecydował, po pierwsze, że Astra Zeneca nie jest uprawniona do odliczenia naliczonego podatku
         VAT, zapłaconego przy nabyciu powyższych bonów, ponieważ bony te nie zostały przez Astra Zeneca wykorzystane dla celów jakichkolwiek
         czynności podlegających opodatkowaniu.

      16      Po drugie, Commissioners zdecydował, że ewentualnie Astra Zeneca może odliczyć naliczony podatek VAT, zapłacony przy nabyciu
         bonów towarowych, lecz ma obowiązek rozliczyć się z podatku VAT związanego z wydawaniem tych bonów swym pracownikom, bądź
         to ponieważ powyższe bony są wydawane odpłatnie, jako że następuje odpowiednie odliczenie z funduszy pracowników, bądź to
         ponieważ sporne bony są wydawane pracownikom dla celów niezwiązanych z prowadzeniem działalności gospodarczej. W tym ostatnim
         przypadku, biorąc pod uwagę, że wartość świadczenia usług odpowiada kosztowi wydania bonów towarowych, Astra Zeneca jest zobowiązana
         do zadeklarowania należnego podatku VAT od tej kwoty.

      17      W konsekwencji Commissioners nie uwzględnił złożonego przez Astra Zeneca wniosku o zwrot podatku i wydał decyzje określające
         wysokość zobowiązania podatkowego w celu zabezpieczenia zapłaty należnego podatku VAT w wypadku, gdyby okazało się, iż bony
         towarowe wydawane są przez Astra Zeneca swym pracownikom odpłatnie.

      18      Astra Zeneca wniosła skargę na powyższe decyzje Commissioners do sądu krajowego.

      19      W tej sytuacji VAT and Duties Tribunal, Manchester, postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi
         pytaniami prejudycjalnymi:

      „1)      Czy w okolicznościach niniejszej sprawy, gdy pracownik, zgodnie z umową o pracę, ma prawo wybrać otrzymanie części wynagrodzenia
         w formie bonu o określonej wartości nominalnej, art. 2 ust. 1 szóstej dyrektywy […] należy interpretować w ten sposób, że
         przekazanie tego bonu pracownikowi przez pracodawcę stanowi odpłatne świadczenie usług?

      2)      W wypadku udzielenia przeczącej odpowiedzi na pytanie pierwsze, czy art. 6 ust. 2 lit. b) [szóstej dyrektywy] należy interpretować
         w ten sposób, że przekazanie bonu pracownikowi przez pracodawcę na podstawie umowy o pracę należy traktować jako świadczenie
         usług, w sytuacji gdy bon ten ma być wykorzystany przez pracownika do celów prywatnych?

      3)      Jeżeli przekazanie bonu nie stanowi odpłatnego świadczenia usług w rozumieniu art. 2 ust. 1 [szóstej dyrektywy] ani nie należy
         go traktować jako świadczenia usług w rozumieniu art. 6 ust. 2 lit. b) [tej dyrektywy], to czy [jej] art. 17 ust. 2 należy
         interpretować w ten sposób, że pracodawca ma prawo do zwrotu podatku VAT naliczonego przy nabyciu i przekazaniu bonu pracownikowi
         zgodnie z umową o pracę, w sytuacji gdy bon ten ma być wykorzystany przez pracownika do celów prywatnych?”.

       W przedmiocie pytań prejudycjalnych
       W przedmiocie pytania pierwszego
      20      Zwracając się z pierwszym pytaniem sąd krajowy zmierza w istocie do ustalenia, czy art. 2 pkt 1 szóstej dyrektywy należy interpretować
         w ten sposób, że przekazanie przez spółkę bonów towarowych swym pracownikom w ramach wynagrodzenia stanowi odpłatne świadczenie
         usług.

      21      W tym zakresie należy przypomnieć, że szósta dyrektywa wyznacza bardzo szeroki zakres zastosowania podatku VAT, obejmując
         art. 2, dotyczącym czynności podlegających opodatkowaniu, obok przywozu towarów, dostawy towarów i świadczenie usług dokonywane
         odpłatnie na terytorium kraju, oraz definiując w art. 4 ust. 1 „podatnika” jako każdą osobę, która wykonuje samodzielnie i
         niezależnie od jej miejsca działalność gospodarczą, bez względu na cel czy też rezultaty takiej działalności (zob. wyroki:
         z dnia 26 marca 1987 r. w sprawie 235/85 Komisja przeciwko Niderlandom, Rec. s. 1471, pkt 6; z dnia 12 września 2000 r. w sprawie
         C‑260/98 Komisja przeciwko Grecji, Rec. s. I‑6537, pkt 24, oraz z dnia 12 listopada 2009 r. w sprawie C‑154/08 Komisja przeciwko
         Hiszpanii, Zb.Orz. s. I‑187*, pkt 87).

      22      Działalność gospodarcza zdefiniowana jest w art. 4 ust. 1 jako obejmująca wszelką działalność producentów, handlowców i osób
         świadczących usługi (zob. ww. wyroki w sprawach Komisja przeciwko Niderlandom, pkt 7; Komisja przeciwko Grecji, pkt 25, oraz
         Komisja przeciwko Hiszpanii, pkt 88).

      23      Analiza tych definicji ukazuje, że pojęcie działalności gospodarczej ma szeroki zakres i obiektywny charakter, co oznacza,
         że działalność tę ocenia się per se, niezależnie od jej celów lub rezultatów (ww. wyroki w sprawach Komisja przeciwko Niderlandom,
         pkt 8; Komisja przeciwko Grecji, pkt 26, oraz Komisja przeciwko Hiszpanii, pkt 89).

      24      Biorąc pod uwagę zakres zastosowania podatku VAT, należy stwierdzić, że spółka taka jak Astra Zeneca, w zakresie, w którym
         przekazuje swym pracownikom bony towarowe w zamian za rezygnację przez nich części wynagrodzenia w gotówce, wykonuje działalność
         gospodarczą w rozumieniu szóstej dyrektywy.

      25      Bony towarowe będące przedmiotem sporu przed sadem krajowym umożliwiają otrzymującym je pracownikom nabywanie towarów lub
         usług w określonych przedsiębiorstwach, a zatem, jak podniósł rzecznik generalny w pkt 31 swej opinii, bony te przyznają pracownikom
         przyszłe i nieokreślone co do przedmiotu prawo do towarów lub usług.

      26      W konsekwencji, w zakresie, w jakim powyższe bony nie przenoszą od razu prawa do rozporządzania towarami, przekazanie ich
         nie stanowi, dla celów podatku VAT, „dostawy towaru” w rozumieniu art. 5 ust. 1 szóstej dyrektywy, lecz „świadczenie usług”
         w rozumieniu art. 6 ust. 1 tej dyrektywy, gdyż na mocy tego ostatniego przepisu każda czynność niestanowiąca dostawy towaru
         w rozumieniu przywołanego art. 5, jest uważana za świadczenie usług.

      27      Jeśli chodzi o określenie, czy świadczenie usług, takie jak będące przedmiotem sprawy przed sądem krajowym, dokonywane jest
         odpłatnie, to należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem pojęcie „świadczenia usług dokonywanego odpłatnie”
         w rozumieniu art. 2 ust. 1 szóstej dyrektywy, zakłada istnienie bezpośredniego związku pomiędzy świadczoną usługą a otrzymanym
         świadczeniem wzajemnym (zob. wyroki: z dnia 8 marca 1988 r. w sprawie 102/86 Apple and Pear Development Council, Rec. s. 1443,
         pkt 12; z dnia 16 października 1997 r. w sprawie C‑258/95 Fillibeck, Rec. s. I‑5577, pkt 12; ww. wyroki w sprawach Komisja
         przeciwko Grecji, pkt 29 i Komisja przeciwko Hiszpanii, pkt 92).

      28      Również zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, podstawą opodatkowania dostawy towarów lub świadczenia usług jest świadczenie
         wzajemne rzeczywiście otrzymane z tego tytułu. Owo świadczenie wzajemne jest zatem wartością subiektywną, czyli rzeczywiście
         otrzymaną, a nie wartością oszacowaną według kryteriów obiektywnych. Ponadto, wspomniane świadczenie wzajemne musi być wyrażalne
         w pieniądzu (zob. ww. wyrok w sprawie Fillibeck, pkt 13 i przytoczone tam orzecznictwo).

      29      Należy stwierdzić, że w przypadku czynności będącej przedmiotem sprawy przed sądem krajowym istnieje bezpośredni związek pomiędzy
         przekazaniem spornych bonów towarowych przez Astra Zeneca swym pracownikom a częścią ich wynagrodzenia w gotówce, z której
         muszą zrezygnować w zamian za przekazanie im owych bonów.

      30      Zamiast bowiem pobrać całość wynagrodzenia w gotówce, pracownicy Astra Zeneca, którzy zdecydowali się otrzymać wspomniane
         bony, muszą w zamian za nie zrezygnować z części wynagrodzenia, przy czym czynność ta skutkuje odpowiednim odliczeniem z funduszu
         tych pracowników.

      31      Ponadto nie budzi wątpliwości, że Astra Zeneca rzeczywiście otrzymuje świadczenie wzajemne za przekazanie omawianych bonów
         towarowych i że to świadczenie wzajemne jest wyrażone w pieniądzu, gdyż odpowiada części wynagrodzenia gotówkowego jej pracowników.

      32      Co więcej, jak to zostało przedstawione na rozprawie, ciężar podatku VAT dotyczącego przekazania bonów ponoszony jest przez
         końcowego konsumenta towarów lub usług, które mogą być nabyte za te bony, to znaczy przez otrzymujących je pracowników Astra
         Zeneca, gdyż wynikające z przekazania bonów odliczenie z wynagrodzenia pracowników obejmuje cenę bonów oraz całość związanego
         z nimi podatku VAT.

      33      Zatem, jak to podnosi rzecznik generalny w pkt 45 swej opinii, jeżeli pracownik pragnie wykorzystać bony towarowe, to przekazuje
         po prostu otrzymane bony – które zawierają podatek VAT – sprzedawcy lub usługodawcy, w celu uzyskania w zamian wybranych przez
         siebie towarów lub usług; przy czym cena owych towarów lub usług, wraz z podatkiem VAT, została zapłacona przez pracownika
         w chwili, gdy zdecydował się na otrzymanie bonów towarowych w zamian za rezygnację z części swego wynagrodzenia, a sprzedawca
         lub usługodawca zapłaci na rzecz organów podatkowych podatek VAT od wspomnianych towarów lub usług dopiero w chwili wykorzystania
         bonów przez pracownika.

      34      W tych okolicznościach czynność będąca przedmiotem sporu przed sądem krajowym jest świadczeniem usług dokonywanym odpłatnie
         w rozumieniu art. 2 pkt 1 szóstej dyrektywy.

      35      W konsekwencji na pierwsze pytanie należy opowiedzieć, iż art. 2 pkt 1 szóstej dyrektywy musi być interpretowany w ten sposób,
         że przekazanie bonów towarowych przez spółkę, która nabyła je za cenę obejmującą podatek VAT, swym pracownikom w zamian za
         rezygnację przez nich z części wynagrodzenia w gotówce, stanowi odpłatne świadczenie usług w rozumieniu tego przepisu.

       W przedmiocie pytań drugiego i trzeciego
      36      Mając na uwadze odpowiedź udzieloną na pierwsze pytanie prejudycjalne, brak jest konieczności udzielania odpowiedzi na pytania
         drugie i trzecie.

       W przedmiocie kosztów
      37      Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej
         przed tym sądem; do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi,
         inne niż poniesione przez strony postępowania przed sądem krajowym, nie podlegają zwrotowi.

      Z powyższych względów Trybunał (trzecia izba) orzeka, co następuje:
      Artykuł 2 pkt 1 szóstej dyrektywy Rady 77/388/EWG z dnia 17 maja 1977 r. w sprawie harmonizacji ustawodawstw państw członkowskich
            w odniesieniu do podatków obrotowych – wspólny system podatki od wartości dodanej: ujednolicona podstawa wymiaru podatku,
            w brzmieniu zmienionym dyrektywą Rady 95/7/WE z dnia 10 kwietnia 1995 r., musi być interpretowany w ten sposób, że przekazanie
            bonów towarowych przez spółkę, która nabyła je za cenę obejmującą podatek od wartości dodanej, swym pracownikom w zamian za
            rezygnację przez nich z części wynagrodzenia w gotówce, stanowi odpłatne świadczenie usług w rozumieniu tego przepisu.
      Podpisy
      * Język postępowania: angielski.


title: Wyrok Trybunału (pierwsza izba) z dnia 25 października 2012 r.#Folien Fischer AG i Fofitec AG przeciwko Ritrama SpA.#Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Bundesgerichtshof.#Przestrzeń wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości – Jurysdykcja w sprawach cywilnych i handlowych – Jurysdykcja szczególna w przypadku odpowiedzialności z tytułu czynu niedozwolonego lub czynu podobnego do czynu niedozwolonego – Powództwo o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego lub prawa („negative Feststellungsklage”) – Prawo domniemanego sprawcy zdarzenia wywołującego szkodę do pozwania potencjalnego poszkodowanego przed sąd miejsca, w którym zdarzenie rzekomo nastąpiło lub może nastąpić, w celu ustalenia nieistnienia odpowiedzialności z tytułu czynu niedozwolonego.#Sprawa C‑133/11.

text:
         WYROK TRYBUNAŁU (pierwsza izba)
      z dnia 25 października 2012 r. (
            *1
         )
      „Przestrzeń wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości — Jurysdykcja w sprawach cywilnych i handlowych — Jurysdykcja szczególna w przypadku odpowiedzialności z tytułu czynu niedozwolonego lub czynu podobnego do czynu niedozwolonego — Powództwo o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego lub prawa („negative Feststellungsklage”) — Prawo domniemanego sprawcy zdarzenia wywołującego szkodę do pozwania potencjalnego poszkodowanego przed sąd miejsca, w którym zdarzenie rzekomo nastąpiło lub może nastąpić, w celu ustalenia nieistnienia odpowiedzialności z tytułu czynu niedozwolonego”
      W sprawie C-133/11
      mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Bundesgerichtshof (Niemcy) postanowieniem z dnia 1 lutego 2011 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 18 marca 2011 r., w postępowaniu:

         Folien Fischer AG,

         Fofitec AG

      przeciwko

         Ritrama SpA,

      TRYBUNAŁ (pierwsza izba),
      w składzie: A. Tizzano, prezes izby, A. Borg Barthet, J.J. Kasel, M. Safjan (sprawozdawca) i M. Berger, sędziowie,
      rzecznik generalny: N. Jääskinen,
      sekretarz: A. Impellizzeri, administrator,
      uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 15 lutego 2012 r.,
      rozważywszy uwagi przedstawione:

               —

               w imieniu Folien Fischer AG oraz Fofitec AG przez G. Jaekela, Rechtsanwalt,

               —

               w imieniu Ritrama SpA przez J. Petersena, Rechtsanwalt,

               —

               w imieniu rządu niemieckiego przez T. Henzego oraz J. Kemper, działających w charakterze pełnomocników,

               —

               w imieniu rządu francuskiego przez G. de Bergues’a oraz B. Beaupère-Manokhę, działających w charakterze pełnomocników,

               —

               w imieniu rządu niderlandzkiego przez C. Wissels oraz B. Koopman, działające w charakterze pełnomocników,

               —

               w imieniu rządu polskiego przez M. Szpunara, działającego w charakterze pełnomocnika,

               —

               w imieniu rządu portugalskiego przez L. Ineza Fernandesa, działającego w charakterze pełnomocnika,

               —

               w imieniu rządu szwajcarskiego przez D. Klingelego, działającego w charakterze pełnomocnika,

               —

               w imieniu Komisji Europejskiej przez W. Bogensbergera oraz M. Wilderspina, działających w charakterze pełnomocników,

         po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 19 kwietnia 2012 r.,
      wydaje następujący

         Wyrok

               1

               Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 5 pkt 3 rozporządzenia Rady (WE) nr 44/2001 z dnia 22 grudnia 2000 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych (Dz.U. 2001, L 12, s. 1).

               2

               Wniosek ów został przedstawiony w ramach sporu pomiędzy spółkami Folien Fischer AG (zwaną dalej „Folien Fischer”) i Fofitec AG (zwaną dalej „Fofitec”), z siedzibami w Szwajcarii, a spółką Ritrama SpA (zwaną dalej „Ritramą”), z siedzibą we Włoszech, w przedmiocie ich żądania ustalenia nieistnienia odpowiedzialności z tytułu czynu niedozwolonego w dziedzinie konkurencji.

         Ramy prawne

               3

               Z motywu 2 rozporządzenia nr 44/2001 wynika, że ma ono na celu, w interesie należytego funkcjonowania rynku wewnętrznego, wdrożenie „przepisów celem ujednolicenia przepisów o jurysdykcji w sprawach cywilnych i handlowych oraz uproszczenia formalności ze względu na szybkie i nieskomplikowane uznawanie i wykonywanie orzeczeń z państw członkowskich związanych niniejszym rozporządzeniem”.

               4

               Motyw 11 tego rozporządzenia brzmi następująco:
               „Przepisy o jurysdykcji powinny być w wysokim stopniu przewidywalne i powinny zależeć zasadniczo od miejsca zamieszkania pozwanego, a tak ustalona jurysdykcja powinna mieć miejsce zawsze, z wyjątkiem kilku dokładnie określonych przypadków, w których ze względu na przedmiot sporu lub umowę stron uzasadnione jest inne kryterium powiązania. Siedziba osób prawnych musi być zdefiniowana wprost w rozporządzeniu celem wzmocnienia przejrzystości wspólnych przepisów i uniknięcia konfliktów kompetencyjnych”.

               5

               Motyw 12 wspomnianego rozporządzenia przewiduje:
               „Jurysdykcja oparta na łączniku miejsca zamieszkania powinna zostać uzupełniona jurysdykcją opartą na innych łącznikach, które powinny zostać dopuszczone ze względu na ścisły związek pomiędzy sądem a sporem prawnym lub w interesie prawidłowego wymiaru sprawiedliwości”.

               6

               Motyw 15 tegoż rozporządzenia brzmi następująco:
               „W interesie zgodnego wymiaru sprawiedliwości należy unikać tak dalece, jak jest to tylko możliwe, równoległych postępowań, aby w dwóch państwach członkowskich nie zapadały niezgodne ze sobą orzeczenia […]”.

               7

               Zgodnie z motywem 19 rozporządzenia nr 44/2001:
               „W celu zapewnienia kontynuacji pomiędzy [Konwencją z dnia 27 września 1968 r. o jurysdykcji i wykonywaniu orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych i handlowych (Dz.U. 1972, L 299, s. 2), zmienioną późniejszymi konwencjami o przystąpieniu nowych państw członkowskich do tej konwencji (zwaną dalej »konwencją brukselską«)] a niniejszym rozporządzeniem powinny być przewidziane przepisy przejściowe. Dotyczy to również wykładni postanowień konwencji brukselskiej przez Trybunał […]”.

               8

               Przepisy o jurysdykcji ujęte są w rozdziale II rozporządzenia nr 44/2001, w art. 2–31.

               9

               Artykuł 2 ust. 1 tegoż rozporządzenia należący do sekcji 1, zatytułowanej „Przepisy ogólne”, rozdziału II brzmi następująco:
               „Z zastrzeżeniem przepisów niniejszego rozporządzenia osoby mające miejsce zamieszkania na terytorium państwa członkowskiego mogą być pozywane, niezależnie od ich obywatelstwa, przed sądy tego państwa członkowskiego”.

               10

               Artykuł 3 ust. 1 wspomnianego rozporządzenia, zawarty w tejże sekcji, stanowi:
               „Osoby mające miejsce zamieszkania na terytorium państwa członkowskiego mogą być pozywane przed sądy innego państwa członkowskiego tylko zgodnie z przepisami sekcji 2–7 niniejszego rozdziału”.

               11

               Artykuł 5 pkt 3 tegoż rozporządzenia należący do sekcji 2, zatytułowanej „Jurysdykcja szczególna”, rozdziału II przewiduje:
               „Osoba, która ma miejsce zamieszkania na terytorium państwa członkowskiego, może być pozwana w innym państwie członkowskim:
               […]

                        3)

                        jeżeli przedmiotem postępowania jest czyn niedozwolony lub czyn podobny do czynu niedozwolonego albo roszczenia wynikające z takiego czynu – przed sąd miejsca, gdzie nastąpiło lub może nastąpić zdarzenie wywołujące szkodę”.

               12

               Artykuł 27 rozporządzenia nr 44/2001 brzmi następująco:
               „1.   Jeżeli przed sądami różnych państw członkowskich zawisły sprawy o to samo roszczenie między tymi samymi stronami, sąd, przed który wytoczono powództwo później, z urzędu zawiesza postępowanie do czasu stwierdzenia jurysdykcji sądu, przed który najpierw wytoczono powództwo.
               2.   Jeżeli stwierdzona zostanie jurysdykcja sądu, przed który najpierw wytoczono powództwo, sąd, przed który wytoczono powództwo później, stwierdza brak swej jurysdykcji na rzecz tego sądu”.

         Postępowanie przed sądem krajowym i pytanie prejudycjalne

               13

               Folien Fischer, z siedzibą w Szwajcarii, zajmuje się opracowywaniem, produkcją i sprzedażą papierów powlekanych i taśm samoprzylepnych. Sprzedaje między innymi w Niemczech materiał podłożowy do blankietów formularzy w formie ciągłej.

               14

               Spółka Fofitec, która ma również siedzibę w Szwajcarii i należy do grupy spółek Folien Fischer, jest właścicielem patentów chroniących określone formularze do doręczania listów przewodnich wraz z legitymacjami członkowskimi oraz materiał podłożowy do tych blankietów formularzy.

               15

               Ritrama, z siedzibą we Włoszech, opracowuje, produkuje i sprzedaje laminaty i uszlachetnione folie różnego rodzaju.

               16

               Pismem z marca 2007 r. Ritrama podniosła, że polityka dystrybucyjna spółki Folien Fischer oraz odmowa udzielenia przez nią licencji patentowych są sprzeczne z prawem konkurencji.

               17

               Po odebraniu wspomnianego pisma Folien Fischer i Fofitec wniosły do Landgericht Hamburg (Niemcy) powództwo o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego lub prawa mające na celu stwierdzenie, że Folien Fischer nie ma obowiązku zaprzestania swojej praktyki handlowej w dziedzinie udzielania rabatów i formułowania umów dystrybucyjnych i że Ritrama nie ma ani prawa do dochodzenia zaprzestania tej praktyki, ani prawa do uzyskania z tego tytułu odszkodowania. Folien Fischer i Fofitec wniosły również o stwierdzenie przez tenże sąd, że Fofitec nie ma obowiązku udzielania licencji dotyczącej dwóch patentów, których jest właścicielem, a które chronią wytwarzanie formularzy i materiałów podłożowych służących do ich wytwarzania.

               18

               Po wniesieniu wspomnianego powództwa o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego lub prawa Ritrama i Ritrama AG, spółka zależna z siedzibą w Szwajcarii, wniosły do Tribunale di Milano (Włochy) powództwo, w którym, podnosząc, że Folien Fischer i Fofitec przejawiają zachowanie antykonkurencyjne, żądały odszkodowania, jak również nakazania spółce Fofitec udzielenia licencji na rzeczone patenty. W toku rozprawy przed Trybunałem Ritrama potwierdziła, że postępowanie to jest zawieszone.

               19

               Powództwo o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego lub prawa wniesione przez spółki Folien Fischer i Fofitec zostało odrzucone jako niedopuszczalne przez Landgericht Hamburg. Orzeczenie tego sądu zostało utrzymane w mocy w postępowaniu apelacyjnym przez Oberlandesgericht Hamburg (Niemcy).

               20

               W swoim orzeczeniu Oberlandesgericht Hamburg uznał brak jurysdykcji sądów niemieckich na tej podstawie, że jurysdykcja w dziedzinie czynów niedozwolonych przewidziana w art. 5 pkt 3 rozporządzenia nr 44/2001 nie może mieć zastosowania do powództwa o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, takiego jak powództwo wniesione przez spółki Folien Fischer i Fofitec, z uwagi na to, iż powództwo to zmierza właśnie do stwierdzenia, że nie został popełniony żaden czyn niedozwolony.

               21

               Folien Fischer i Fofitec wniosły rewizję do Bundesgerichtshof, który zastanawia się, czy jurysdykcja na podstawie art. 5 pkt 3 rozporządzenia nr 44/2001 jest również uzasadniona wówczas, gdy sprawca potencjalnej szkody występuje z powództwem o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego lub prawa zmierzającym do stwierdzenia, że potencjalnemu poszkodowanemu nie przysługuje żadne roszczenie wynikające z ewentualnego czynu niedozwolonego. W tych okolicznościach Bundesgerichtshof postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującym pytaniem prejudycjalnym:
               „Czy art. 5 pkt 3 rozporządzenia […] nr 44/2001 […] należy interpretować w ten sposób, że jurysdykcja w zakresie odpowiedzialności z tytułu czynu niedozwolonego obejmuje również powództwo o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, w którym potencjalny sprawca szkody zmierza do ustalenia, że potencjalnemu poszkodowanemu w związku z określoną sytuacją nie przysługują roszczenia wynikające z czynu niedozwolonego (w niniejszej sprawie: naruszenia przepisów prawa antymonopolowego)?”.

         W przedmiocie pytania prejudycjalnego

         W przedmiocie dopuszczalności

               22

               Ritrama podważa znaczenie pytania prejudycjalnego dla rozstrzygnięcia sporu przed sądem krajowym. Jej pismo z marca 2007 r., na które powołuje się sąd krajowy, nie stanowi według niej formalnego wezwania do usunięcia nieprawidłowości, lecz zwykłe zaproszenie do podjęcia negocjacji w celu uregulowania sporu. Wspomniane pismo nie jest jej zdaniem odpowiednią podstawą pod względem proceduralnym ani odpowiednim powodem do włączenia pozwanej przed sądem krajowym do postępowania spornego. Wnosząc powództwo, Folien Fischer i Fofitec nie miały w związku z tym żadnego interesu prawnego.

               23

               Ritrama podnosi także, że przy uwzględnieniu okoliczności, iż nie konkuruje ona ze spółkami Folien Fischer i Fofitec w Niemczech, sporny czyn bezprawny nie mógł wystąpić w tym państwie członkowskim w rozumieniu prawa proceduralnego. W rezultacie sądy niemieckie nie mogą jej zdaniem opierać swojej jurysdykcji na art. 5 pkt 3 rozporządzenia nr 44/2001.

               24

               W tym względzie należy stwierdzić, po pierwsze, że Ritrama zmierza do zakwestionowania interesu prawnego spółek Folien Fischer i Fofitec w postępowaniu przed sądem krajowym i podważa znaczenie pytania prejudycjalnego. Jak zaś Trybunał już orzekł, tylko sąd krajowy jest kompetentny do ustalania i oceniania okoliczności faktycznych toczącego się przed nim sporu, jak również do interpretowania i stosowania prawa krajowego (zob. wyroki: z dnia 11 września 2008 r. w sprawie C-11/07 Eckelkamp i in., Zb.Orz. s. I-6845, pkt 32; a także z dnia 26 maja 2011 r. w sprawach połączonych od C-165/09 do C-167/09 Stichting Natuur en Milieu i in., Zb.Orz. s. I-4599, pkt 47).

               25

               Po drugie, i w każdym razie, z utrwalonego orzecznictwa wynika, że jedynie do sądu krajowego należy – przy uwzględnieniu konkretnych okoliczności toczącej się przed nim sprawy – zarówno ocena, czy do wydania wyroku jest mu niezbędne uzyskanie orzeczenia prejudycjalnego, jak i ocena znaczenia pytań, które zadaje Trybunałowi (wyroki: z dnia 7 grudnia 2010 r. w sprawie C-439/08 VEBIC, Zb.Orz. s. I-12471, pkt 41; a także z dnia 16 lutego 2012 r. w sprawie C-118/11 Eon Aset Menidjmunt, pkt 76 i przytoczone tam orzecznictwo).

               26

               Odmowa udzielenia odpowiedzi na pytanie prejudycjalne postawione przez sąd krajowy jest możliwa jedynie wtedy, gdy wnioskowana wykładnia prawa Unii w sposób oczywisty nie ma żadnego związku ze stanem faktycznym lub przedmiotem sporu przed sądem krajowym, gdy problem ma charakter hipotetyczny lub gdy Trybunał nie posiada wystarczającej wiedzy na temat okoliczności faktycznych i prawnych, aby odpowiedzieć w użyteczny sposób na postawione mu pytania (zob. w szczególności wyroki: z dnia 22 czerwca 2010 r. w sprawach połączonych C-188/10 i C-189/10 Melki i Abdeli, Zb.Orz. s. I-5667, pkt 27; a także z dnia 28 lutego 2012 r. w sprawie C-41/11 Inter-Environnement Wallonie i Terre wallonne, pkt 35).

               27

               W niniejszej sprawie zaś tak nie jest, gdyż sąd krajowy wyraźnie wskazał powody, dla których zadał pytanie prejudycjalne, a odpowiedź na to pytanie jest mu niezbędna w celu rozstrzygnięcia zawisłego przed nim sporu.

               28

               W tych okolicznościach wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym należy uznać za dopuszczalny.

         Co do istoty

               29

               Poprzez swoje pytanie sąd krajowy dąży w istocie do ustalenia, czy art. 5 pkt 3 rozporządzenia nr 44/2001 należy interpretować w ten sposób, że powództwo o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego lub prawa zmierzające do stwierdzenia braku odpowiedzialności z tytułu czynu niedozwolonego jest objęte zakresem stosowania tego przepisu.

         Uwagi wstępne

               30

               W pierwszej kolejności należy przypomnieć, że przepisy rozporządzenia nr 44/2001 powinny być przedmiotem wykładni autonomicznej, przy odwołaniu się do wprowadzanego przez nie systemu oraz do jego celów (zob. w szczególności wyroki: z dnia 16 lipca 2009 r. w sprawie C-189/08 Zuid-Chemie, Zb.Orz. s. I-6917, pkt 17 i przytoczone tam orzecznictwo; a także z dnia 25 października 2011 r. w sprawach połączonych C-509/09 i C-161/10 eDate Advertising i Martinez, Zb.Orz. s. I-10269, pkt 38).

               31

               Ponadto w zakresie, w jakim rozporządzenie nr 44/2001 zastępuje w stosunkach między państwami członkowskimi konwencję brukselską, wykładnia dokonana przez Trybunał w odniesieniu do postanowień tej konwencji pozostaje aktualna dla późniejszych przepisów rozporządzenia, gdy przepisy tych instrumentów można uznać za równoważne (ww. wyroki: w sprawie Zuid-Chemie, pkt 18; a także w sprawach połączonych eDate Advertising i Martinez, pkt 39).

               32

               Mające w niniejszej sprawie zastosowanie przepisy rozporządzenia nr 44/2001, mianowicie art. 5 pkt 3 i art. 27 tegoż rozporządzenia, odzwierciedlają zaś tę samą systematykę co postanowienia konwencji brukselskiej i ponadto mają niemal identyczne brzmienie. Wobec stwierdzonej w ten sposób ekwiwalencji należy zapewnić, zgodnie z motywem 19 rozporządzenia nr 44/2001, kontynuację wykładni pomiędzy tymi dwoma instrumentami (zob. ww. wyrok w sprawie Zuid-Chemie, pkt 19).

               33

               W drugiej kolejności należy przypomnieć, że celem rozporządzenia nr 44/2001 jest osiągnięcie pewności prawa, która polega na wzmocnieniu ochrony prawnej osób zamieszkałych na terenie Unii Europejskiej, poprzez jednoczesne umożliwienie powodowi łatwego zidentyfikowania sądu, do którego może on wnieść powództwo, a pozwanemu racjonalnego przewidzenia sądu, przed jaki może on zostać pozwany (zob. w szczególności wyroki: z dnia 23 kwietnia 2009 r. w sprawie C-533/07 Falco Privatstiftung i Rabitsch, Zb.Orz. s. I-3327, pkt 22 i przytoczone tam orzecznictwo; a także z dnia 17 listopada 2011 r. w sprawie C-327/10 Hypoteční banka, Zb.Orz. s. I-11543, pkt 44).

               34

               Ponadto zgodnie z motywem 12 rozporządzenia nr 44/2001 przepisy tegoż rozporządzenia przewidujące jurysdykcję szczególną powinny być interpretowane z uwzględnieniem celu polegającego na ułatwieniu prawidłowego administrowania wymiarem sprawiedliwości.

               35

               To w świetle tych względów należy dokonać wykładni art. 5 pkt 3 rozporządzenia nr 44/2001.

         Zakres stosowania art. 5 pkt 3 rozporządzenia nr 44/2001

               36

               Należy stwierdzić, że zgodnie z brzmieniem art. 5 pkt 3 rozporządzenia nr 44/2001 zasada jurysdykcji szczególnej, którą ustanawia tenże przepis, jest przewidziana w sposób ogólny, „jeżeli przedmiotem postępowania jest czyn niedozwolony lub czyn podobny do czynu niedozwolonego albo roszczenia wynikające z takiego czynu”. Takie sformułowanie nie pozwala zatem na wykluczenie z góry powództwa o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego lub prawa z zakresu stosowania wspomnianego przepisu.

               37

               Z utrwalonego orzecznictwa wynika, że zasada jurysdykcji szczególnej przewidziana – w ramach odstępstwa od zasady jurysdykcji sądów miejsca zamieszkania pozwanego – w art. 5 pkt 3 rozporządzenia nr 44/2001 jest oparta na istnieniu łącznika wynikającego ze szczególnie ścisłego związku pomiędzy roszczeniem a sądami miejsca, gdzie nastąpiło lub może nastąpić zdarzenie wywołujące szkodę, który uzasadnia przyznanie jurysdykcji tym sądom ze względu na prawidłowe administrowanie wymiarem sprawiedliwości oraz sprawną organizację postępowania (zob. ww. wyroki: w sprawie Zuid-Chemie, pkt 24; a także w sprawach połączonych eDate Advertising i Martinez, pkt 40).

               38

               W dziedzinie czynów niedozwolonych sąd miejsca, gdzie nastąpiło lub może nastąpić zdarzenie wywołujące szkodę, jest bowiem zwykle predestynowany do orzekania w sprawie, w szczególności z powodu bliskości względem sporu i łatwości w przeprowadzeniu postępowania dowodowego (zob. podobnie wyrok z dnia 1 października 2002 r. w sprawie C-167/00 Henkel, Rec. s. I-8111, pkt 46; ww. wyrok w sprawie Zuid-Chemie, pkt 24).

               39

               Należy również przypomnieć, że wyrażenie „miejsce, gdzie nastąpiło lub może nastąpić zdarzenie wywołujące szkodę”, występujące w art. 5 pkt 3 rozporządzenia nr 44/2001, obejmuje zarówno miejsce, w którym szkoda się zmaterializowała, jak i miejsce, w którym nastąpiło zdarzenie powodujące powstanie szkody, wobec czego pozwany może zostać pozwany, według wyboru powoda, przed sądem mającym siedzibę w jednym z tych miejsc (wyrok z dnia 19 kwietnia 2012 r. w sprawie C-523/10 Wintersteiger, pkt 19 i przytoczone tam orzecznictwo).

               40

               Tym samym sąd krajowy musi ustalić istnienie jednego z tych dwóch łączników, aby móc uznać swoją właściwość do rozpoznania sporu w przedmiocie odpowiedzialności z tytułu czynu niedozwolonego lub czynu podobnego do czynu niedozwolonego.

               41

               Chodzi zatem o stwierdzenie, czy bez względu na szczególny charakter powództwa o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego lub prawa jurysdykcja sądowa do rozpoznania takiego powództwa może zostać przyznana na podstawie kryteriów określonych w art. 5 pkt 3 rozporządzenia nr 44/2001.

               42

               W tym względzie należy stwierdzić, że szczególny charakter powództwa o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego lub prawa zasadza się na okoliczności, że powód zmierza do ustalenia braku przesłanek odpowiedzialności, z której miałoby wynikać roszczenie pozwanego o naprawienie szkody.

               43

               W tym kontekście, jak to zauważył rzecznik generalny w pkt 46 swojej opinii, powództwo o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego lub prawa pociąga za sobą zatem przestawienie ról zwyczajowo znanych w dziedzinie czynów niedozwolonych, ponieważ powód jest tutaj potencjalnym dłużnikiem w odniesieniu do wierzytelności opartej na czynie niedozwolonym, podczas gdy pozwany jest domniemanym poszkodowanym z tego czynu.

               44

               Jednakże to przestawienie ról nie powoduje wykluczenia powództwa o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego lub prawa z zakresu zastosowania art. 5 pkt 3 rozporządzenia nr 44/2001.

               45

               Cele tego przepisu, wielokrotnie przypominane w orzecznictwie, którymi są przewidywalność sądu posiadającego jurysdykcję i pewność prawa (zob. wyrok z dnia 15 marca 2012 r. w sprawie C-292/10 G, pkt 39; ww. wyrok w sprawie Wintersteiger, pkt 23), nie mają bowiem związku ani z nadaniem odpowiednich ról powodowi i pozwanemu, ani z ochroną jednego z nich.

               46

               W szczególności art. 5 pkt 3 rozporządzenia nr 44/2001 nie dąży do tego samego celu co przepisy jurysdykcyjne zawarte w sekcjach 3–5 rozdziału II tegoż rozporządzenia zmierzające do wzmocnienia pozycji strony najsłabszej (zob. wyrok z dnia 20 maja 2010 r. w sprawie C-111/09 ČPP Vienna Insurance Group, Zb.Orz. s. I-4545, pkt 30 i przytoczone tam orzecznictwo).

               47

               W rezultacie, jak słusznie podnoszą Folien Fischer, Fofitec, rządy niemiecki, francuski, niderlandzki i portugalski oraz Komisja Europejska, zastosowanie wspomnianego art. 5 pkt 3 nie jest uzależnione od wniesienia powództwa przez domniemanego poszkodowanego.

               48

               Oczywiście odmienne są interesy wnoszącego powództwo o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego lub prawa oraz interesy wnoszącego o wydanie orzeczenia, że pozwany jest odpowiedzialny za szkodę, oraz o nakazanie mu zapłaty odszkodowania. Jednakże w obu wypadkach badanie dokonywane przez sąd rozpoznający sprawę dotyczy zasadniczo tego samego stanu faktycznego i prawnego.

               49

               Ponadto z pkt 45 wyroku z dnia 6 grudnia 1994 r. w sprawie C-406/92 Tatry, Rec. s. I-5439, który dotyczy co prawda wykładni w szczególności art. 21 konwencji brukselskiej poświęconego zawisłości sprawy (obecnie art. 27 rozporządzenia nr 44/2001), wynika, iż powództwo zmierzające do uzyskania orzeczenia, że pozwany jest odpowiedzialny za szkodę, a także do nakazania mu zapłaty odszkodowania z tego tytułu oraz powództwo tegoż pozwanego zmierzające do ustalenia, że nie jest on odpowiedzialny za rzeczoną szkodę, mają tę samą przyczynę i ten sam przedmiot.

               50

               Należy ponadto uściślić, że na etapie sprawdzania jurysdykcji międzynarodowej sąd rozpoznający sprawę nie dokonuje oceny ani dopuszczalności, ani zasadności powództwa o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego lub prawa według przepisów prawa krajowego, ale jedynie ustala łączniki z państwem sądu uzasadniające jego jurysdykcję na mocy art. 5 pkt 3 rozporządzenia nr 44/2001.

               51

               W tych okolicznościach szczególny charakter powództwa o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, wspomniany w pkt 42 niniejszego wyroku, nie ma wpływu na analizę, którą powinien przeprowadzić sąd krajowy przy ocenie swojej jurysdykcji w dziedzinie odpowiedzialności z tytułu czynu niedozwolonego lub czynu podobnego do czynu niedozwolonego, jako że chodzi jedynie o ustalenie istnienia łącznika z państwem sądu.

               52

               Z tego względu, jeśli rozpatrywane okoliczności powództwa o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego lub prawa mogą uzasadniać powiązanie z państwem, w którym albo nastąpiło zdarzenie powodujące szkodę, albo nastąpiła lub może nastąpić szkoda, zgodnie z orzecznictwem wspomnianym w pkt 39 niniejszego wyroku, sąd jednego z tych dwóch miejsc może skutecznie uznać się za właściwy na podstawie art. 5 pkt 3 rozporządzenia nr 44/2001 do rozpoznania tegoż powództwa niezależnie od kwestii, czy wspomniane powództwo zostało wniesione przez domniemanego poszkodowanego z czynu niedozwolonego, czy przez potencjalnego dłużnika w odniesieniu do wierzytelności wynikającej z tego czynu.

               53

               Natomiast sąd, który nie jest w stanie ustalić istnienia jednego z dwóch, wspomnianych w pkt 39 niniejszego wyroku, łączników wiążących z państwem tego sądu, nie może uznać się za właściwy bez naruszenia celów art. 5 pkt 3 rozporządzenia nr 44/2001.

               54

               Z powyższych rozważań wynika, że dla celów określenia jurysdykcji sądów krajowych powództwo o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego lub prawa nie może zostać wykluczone z zakresu stosowania art. 5 pkt 3 rozporządzenia nr 44/2001.

               55

               W rezultacie na postawione pytanie należy odpowiedzieć, że art. 5 pkt 3 rozporządzenia nr 44/2001 należy interpretować w ten sposób, że powództwo o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego lub prawa zmierzające do stwierdzenia braku odpowiedzialności z tytułu czynu niedozwolonego lub czynu podobnego do czynu niedozwolonego jest objęte zakresem stosowania tego przepisu.

         W przedmiocie kosztów

               56

               Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed tym sądem, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż poniesione przez strony postępowania przed sądem krajowym, nie podlegają zwrotowi.

               Z powyższych względów Trybunał (pierwsza izba) orzeka, co następuje:

                     Artykuł 5 pkt 3 rozporządzenia Rady (WE) nr 44/2001 z dnia 22 grudnia 2000 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych należy interpretować w ten sposób, że powództwo o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego lub prawa zmierzające do stwierdzenia braku odpowiedzialności z tytułu czynu niedozwolonego lub czynu podobnego do czynu niedozwolonego jest objęte zakresem stosowania tego przepisu.

                     Podpisy

            (
            *1
         )	Język postępowania: niemiecki.


Wyrok Sądu pierwszej instancji (trzecia izba) z dnia 10 lipca 1992 r. # Francesco Pasetti-Bombardella przeciwko Parlamentowi Europejskiemu. # Urzędnicy. # Sprawa T-66/91.