title: Wyrok Trybunału (siódma izba) z dnia 21 września 2016 r.#Komisja Europejska przeciwko Zjednoczonemu Królestwu Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej.#Uchybienie zobowiązaniom państwa członkowskiego – Dyrektywa 2001/80/WE – Artykuł 4 ust. 3 – Część A załącznika VI – Ograniczenie emisji niektórych zanieczyszczeń do powietrza z dużych obiektów energetycznego spalania – Stosowanie – Elektrownia Aberthaw.#Sprawa C-304/15.

text:
         WYROK TRYBUNAŁU (siódma izba)
      z dnia 21 września 2016 r. (
            *1
         )
      „Uchybienie zobowiązaniom państwa członkowskiego — Dyrektywa 2001/80/WE — Artykuł 4 ust. 3 — Część A załącznika VI — Ograniczenie emisji niektórych zanieczyszczeń do powietrza z dużych obiektów energetycznego spalania — Stosowanie — Elektrownia Aberthaw”
      W sprawie C‑304/15
      mającej za przedmiot skargę o stwierdzenie, na podstawie art. 258 TFUE, uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego, wniesioną w dniu 19 czerwca 2015 r.

         Komisja Europejska, reprezentowana przez K. Mifsud-Bonniciego oraz S. Petrovą, działających w charakterze pełnomocników, z adresem do doręczeń w Luksemburgu,
      strona skarżąca,
      przeciwko

         Zjednoczonemu Królestwu Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej, reprezentowanemu przez J. Kraehling oraz L. Christie, działających w charakterze pełnomocników, wspieranych przez G. Facenna, QC,
      strona pozwana,
      TRYBUNAŁ (siódma izba),
      w składzie: C. Toader (sprawozdawca), prezes izby, A. Rosas i E. Jarašiūnas, sędziowie,
      rzecznik generalny: M. Bobek,
      sekretarz: M. Aleksejev, administrator,
      uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 21 kwietnia 2016 r.,
      po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 28 czerwca 2016 r.,
      wydaje następujący

         Wyrok

               1

               W swojej skardze Komisja Europejska wnosi do Trybunału o stwierdzenie, że poprzez nieprawidłowe stosowanie w odniesieniu do elektrowni w Aberthaw (Zjednoczone Królestwo) dyrektywy 2001/80/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 października 2001 r. w sprawie ograniczenia emisji niektórych zanieczyszczeń do powietrza z dużych obiektów energetycznego spalania (Dz.U. 2001, L 309, s. 1) Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej uchybiło zobowiązaniom spoczywającym na nim na mocy art. 4 ust. 3 tej dyrektywy w związku z częścią A załącznika VI do tej dyrektywy.

         Ramy prawne

         Prawo Unii

               2

               Dyrektywa 2001/80, która zastąpiła dyrektywę 88/609/EWG Rady z dnia 24 listopada 1988 r. w sprawie ograniczenia emisji niektórych zanieczyszczeń do powietrza z dużych obiektów energetycznego spalania (Dz.U. 1988, L 336, s. 1), została uchylona ze skutkiem na dzień 1 stycznia 2016 r. dyrektywą 2010/75/UE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 24 listopada 2010 r. w sprawie emisji przemysłowych (zintegrowane zapobieganie zanieczyszczeniom i ich kontrola) (Dz.U. 2010, L 334, s. 17). Zgodnie z art. 1 dyrektywy 2001/80 ten akt miał zastosowanie „do obiektów energetycznego spalania, których moc cieplna spalania jest równa lub większa niż 50 MW, niezależnie od rodzaju wykorzystanego paliwa (stałego, płynnego lub gazowego)”.

               3

               Zgodnie z motywami 4–6 tej dyrektywy:

                        „(4)

                        Komisja opublikowała komunikat w sprawie wspólnotowej strategii zwalczania zakwaszania, w którym wskazano, iż zmiana dyrektywy 88/609/EWG stanowi integralną część składową strategii o długookresowym celu ograniczenia emisji ditlenku siarki i tlenków azotu, aby obniżyć osadzanie oraz stężenie do poziomów poniżej ładunków i poziomów krytycznych.

                        (5)

                        Zgodnie z zasadą pomocniczości określoną w art. 5 traktatu cel zmniejszenia emisji zakwaszających z dużych źródeł energetycznego spalania nie może zostać osiągnięty w wystarczającym stopniu przez państwa członkowskie działające indywidualnie, a nieskoordynowane działanie nie gwarantuje osiągnięcia pożądanego celu; w związku z potrzebą zmniejszenia emisji zakwaszających na terenie całej Wspólnoty skuteczniejsze jest podjęcie działania na poziomie wspólnotowym.

                        (6)

                        Istniejące duże obiekty energetycznego spalania w znacznym stopniu przyczyniają się do emisji ditlenku siarki i tlenków azotu we Wspólnocie i niezbędne jest zmniejszenie tej emisji. Z tego względu niezbędne jest dostosowanie podejścia różnych charakterystyk sektora dużych obiektów spalania energetycznego w państwach członkowskich”.

               4

               Artykuł 4 omawianej dyrektywy przewidywał:
               „1.   Bez uszczerbku dla przepisów art. 17 państwa członkowskie podejmują odpowiednie środki w celu zapewnienia, że [by] we wszystkich pozwoleniach na budowę lub, w przypadku gdy taka procedura nie obowiązuje, pozwoleniach na prowadzenie działalności dla nowych obiektów, które w opinii właściwych władz są przedmiotem pełnego wniosku o wydanie pozwolenia przed dniem 27 listopada 2002 r., pod warunkiem że obiekt jest oddany do użytkowania nie później niż dnia 27 listopada 2003 r., zawierają się [były zawarte] warunki dotyczące przestrzegania dopuszczalnych wartości emisji ustanowionych w części A załączników III–VII w odniesieniu do ditlenku siarki, tlenków azotu i pyłu.
               […]
               3.   Bez uszczerbku dla przepisów dyrektywy [Rady 96/61/WE z dnia 24 września 1996 r. dotyczącej zintegrowanego zapobiegania zanieczyszczeniom i ich kontroli (Dz.U. 1996, L 257, s. 26)] i dyrektywy Rady 96/62/WE z dnia 27 września 1996 r. w sprawie oceny i zarządzania jakością otaczającego powietrza [(Dz.U. 1996, L 296, s. 55)] państwa członkowskie najpóźniej do dnia 1 stycznia 2008 r. w znaczącym stopniu zmniejszą poziomy emisji przez:

                        a)

                        podjęcie odpowiednich środków w celu zapewnienia, że [by] wszystkie pozwolenia na prowadzenie działalności dla istniejących obiektów zawierają [zawierały] warunki dotyczące przestrzegania dopuszczalnych wartości emisji ustalone dla nowych obiektów określone w ust. 1; lub

                        b)

                        zapewnienie, że [by] istniejące obiekty podlegają [podlegały] krajowym planom zmniejszenia emisji określonym w ust. 6;
                        oraz, w odpowiednim przypadku, zastosowanie przepisów art. 5, 7 i 8.

                  […]”.

               5

               Zgodnie z art. 14 tej samej dyrektywy:
               „1.   W przypadku pomiarów ciągłych uznaje się, że dopuszczalne wartości emisji określone w części A załączników III–VII są przestrzegane, jeżeli ocena wyników wskazuje w odniesieniu do godzin funkcjonowania w ciągu roku kalendarzowego, że:

                        a)

                        żadna z kalendarzowych średnich wartości miesięcznych nie przekracza dopuszczalnych wartości emisji; oraz

                        b)

                        w przypadku:
                        […]

                                 ii)

                                 tlenków azotu: 95% wszystkich średnich wartości 48-godzinnych nie przekracza 110% dopuszczalnej wartości emisji.

                  […]”.

               6

               W tabeli zawartej w części A załącznika VI do dyrektywy 2001/80 zostały wskazane dopuszczalne wielkości emisji tlenków azotu mające zastosowanie na podstawie art. 4 ust. 3 tej dyrektywy w nowych i istniejących obiektach dla różnych typów paliw. W przypadku paliw stałych wykorzystywanych w obiektach o mocy cieplnej większej niż 500 MW dopuszczalna wielkość emisji tlenków azotu została określona na 500 miligramów na normalny metr sześcienny (mg/Nm3).

               7

               Jednak tabela ta odsyłała do przypisu 3 na dole strony, dotyczącego również paliw stałych (zwanego dalej „przypisem 3”), zredagowanego w następujący sposób:
               „Do dnia 1 stycznia 2018 r. w przypadku obiektów, które w okresie 12 miesięcy kończącym się dnia 1 stycznia 2001 r. działały i kontynuują działanie dla [z wykorzystaniem] paliw stałych, w których zawartość ciał lotnych jest mniejsza niż 10%, stosuje się wartość 1200 mg/Nm3”.

               8

               Na podstawie art. 30 ust. 2 akapit pierwszy dyrektywy 2010/75 punkt 4 części 1 załącznika V do tego aktu określa dopuszczalne wielkości emisji tlenków azotu dla obiektów wykorzystujących paliwa stałe. Wielkość ta została zredukowana do 200 mg/Nm3 od dnia 1 stycznia 2016 r.

         Postępowanie poprzedzające wniesienie skargi

               9

               W dniu 29 maja 2012 r. Komisja wszczęła dochodzenie „EU Pilot” w sprawie zgodności działania niektórych dużych obiektów energetycznego spalania, w szczególności elektrowni Aberthaw, z wymogami dyrektywy 2001/80. Zgodnie z informacjami przekazanymi Komisji obiekt ten na podstawie przypisu 3 stosował się do dopuszczalnej wielkości emisji tlenków azotu wynoszącej 1200 mg/Nm3 – mniej rygorystycznej niż ta normalnie stosowana w tego typu obiektach wykorzystujących paliwo stałe, czyli 500 mg/Nm3 zgodnie z tabelą zamieszczoną w części A załącznika VI do tej dyrektywy. Niemniej według Komisji wymieniony przypis dla skorzystania z tego odstępstwa stawiał wymóg używania paliw wykazujących zawartość ciał lotnych (zwaną dalej „ZCL”) niższą niż 10%. W związku z tym Komisja zwróciła się do Zjednoczonego Królestwa z pytaniem o ZCL paliw stałych wykorzystywanych w elektrowni Aberthaw w latach 2009–2011.

               10

               Zjednoczone Królestwo odpowiedziało, że jego zdaniem dopuszczalna wielkość emisji tlenków azotu obowiązująca w elektrowni Aberthaw wynosiła 1200 mg/Nm3 i że należało uważać, iż ta dopuszczalna wielkość emisji była przestrzegana, na przykład jeśli 95% średnich wielkości emisji mierzonych w ciągu 48 godzin nie przekraczało 1320 mg/Nm3.

               11

               W dniu 20 września 2012 r. Komisja skierowała do Zjednoczonego Królestwa dodatkowe pytania w celu wyjaśnienia, czy elektrownia Aberthaw spełniała wymogi przypisu 3 dotyczące ZCL. W odpowiedzi wymienione państwo członkowskie uściśliło, że średnia ZCL w wykorzystywanym w tej elektrowni węglu dochodziła w kolejnych latach 2008–2011 do 12,81%, do 11,75%, do 12,89% i do 11,39%. Jak wynikało z tych informacji, węgiel ten miał średnią ZCL niższą niż 10% tylko dwa razy w latach 2008–2010 oraz pięć razy w ciągu 2011 r.

               12

               Ponieważ paliwa wykorzystywane w elektrowni Aberthaw w latach 2008–2011 nie spełniały odnośnie do ZCL wymagań wskazanych w przypisie 3, Komisja oceniła, że obiekt ten nigdy nie miał prawa do korzystania z odstępstwa przewidzianego w tym przypisie i że poczynając od dnia 1 stycznia 2008 r., należało stosować w stosunku do niego dopuszczalną wielkość emisji tlenków azotu wynoszącą 500 mg/Nm3.

               13

               W dniu 21 czerwca 2013 r. Komisja skierowała do Zjednoczonego Królestwa wezwanie do usunięcia uchybienia, w którym zarzuciła temu państwu, że od dnia 1 stycznia 2008 r. uchybiało ono swoim zobowiązaniom w zakresie przestrzegania art. 4 ust. 3 dyrektywy 2001/80 w związku z przypisem 3, przekraczając w przypadku elektrowni Aberthaw dopuszczalną wielkość emisji tlenków azotu 500 mg/Nm3 obowiązującą dla tego obiektu do dnia 1 stycznia 2016 r.

               14

               W odpowiedzi na wezwanie do usunięcia uchybienia Zjednoczone Królestwo wskazało, że uważało, iż odstępstwo przewidziane w przypisie 3 zostało wprowadzone do dyrektywy 2001/80 właśnie w celu objęcia zakresem jego stosowania elektrowni Aberthaw i dlatego wykładni tego odstępstwa należało dokonywać w sposób bardziej elastyczny, to znaczy, że odstępstwo nie zależało od wymogu, by przedmiotowy obiekt działał wyłącznie w oparciu o paliwa stałe z ZCL niższą niż 10%. Państwo to podnosiło również, że nie ma bezpośredniego związku pomiędzy ZCL w paliwie spalanym w tej elektrowni a poziomem emitowanych przez nią tlenków azotu.

               15

               Ponieważ odpowiedź Zjednoczonego Królestwa nie przekonała Komisji, instytucja ta w dniu 16 października 2014 r. skierowała do tego państwa członkowskiego uzasadnioną opinię na podstawie art. 258 akapit pierwszy TFUE.

               16

               W uzasadnionej opinii Komisja powtórzyła swoje argumenty przemawiające za tym, że przypis 3 zwalnia ze stosowania norm emisyjnych ustalonych dla obiektów o rozmiarach elektrowni Aberthaw oraz że elektrownia Aberthaw przekraczała dopuszczalne wielkości emisji tlenków azotu obowiązujące na podstawie art. 4 ust. 1 i 3 dyrektywy 2001/80 w związku z tym przypisem.

               17

               Komisja odrzuciła też wykładnię przypisu 3, według której przypis ten nie stawiał wymogu, aby przedmiotowy obiekt wykorzystywał wyłącznie paliwa stałe o średniej ZCL mierzonej w stosunku rocznym nie wyższej niż 10%. Przecież nawet jeśli powyższa wartość stężenia nie została w sposób wyraźny określona jako średnia roczna w dyrektywie 2001/80, to taka wykładnia byłaby zgodna z duchem tej dyrektywy, której art. 14 ust. 1 wskazuje, że dopuszczalne wielkości emisji ustalone w części A załączników III–VII do tej dyrektywy są mierzone w ciągu roku kalendarzowego.

               18

               Zjednoczone Królestwo w odpowiedzi z dnia 17 grudnia 2014 r., opierając się na pracach legislacyjnych nad dyrektywą 2001/80, powtórzyło pogląd, że elektrownia Aberthaw działała zgodnie z dyrektywą 2001/80, bowiem odstępstwo w przypisie 3 zostało przewidziane specjalnie dla tego obiektu. Poza tym państwo członkowskie zaznaczyło, że w elektrowni tej stale dokonywano inwestycji w celu poprawy jej funkcjonowania.

               19

               Uznając odpowiedź udzieloną przez Zjednoczone Królestwo za niewystarczającą, Komisja zadecydowała o wniesieniu w dniu 19 czerwca 2015 r. niniejszej skargi.

         W przedmiocie skargi

         Argumentacja stron

               20

               Komisja uważa, że skoro elektrownia Aberthaw nie spełnia kryteriów opisanych w przypisie 3, to nie może korzystać z odstępstwa w nim przewidzianego. W konsekwencji obiekt ten powinien utrzymywać emisję tlenków azotu zgodną ze standardową dopuszczalną wielkością emisji wynoszącą 500 mg/Nm3. Tymczasem określona w pozwoleniu na użytkowanie tej elektrowni wielkość emisji w chwili wniesienia rozpoznawanej skargi wynosiła 1050 mg/Nm3, co uzasadnia uwzględnienie skargi.

               21

               Na poparcie tego zarzutu Komisja wysuwa w pierwszym rzędzie argument, że tekst przypisu 3 jest jasny. Przepis ten należałoby stosować tylko do obiektów faktycznie spalających paliwa stałe o ZCL niższej niż 10%. W przypisie tym nie ma mowy ani o obiektach, które „mogą być” zasilane takim paliwem, ani o jakiejkolwiek granicy, która oznaczałaby pomijalną ilość wykorzystanego paliwa. Otóż kryterium 10% ZCL zostało wprowadzone w celu ustanowienia progu mającego ograniczyć elektrowniom możliwości odstępstwa.

               22

               Po drugie, okoliczność, że odstępstwo zawarte w przypisie 3 miałoby dotyczyć w szczególności elektrowni Aberthaw, nie może mieć znaczenia, bowiem subiektywne intencje niektórych uczestników procesu legislacyjnego nie mogą służyć za obowiązujące kryterium wykładni.

               23

               Po trzecie, nawet gdyby przyjąć metodę obliczeń na podstawie nie średniej rocznej, lecz średniej miesięcznej, to elektrownia Aberthaw nadal nie spełniałaby kryteriów omawianego odstępstwa.

               24

               Zjednoczone Królestwo uważa, że proponowana przez Komisję wykładnia przypisu 3 jest sprzeczna jednocześnie i z brzmieniem przypisu, i z zamiarem unijnego prawodawcy, w konsekwencji czego niniejsza skarga powinna być oddalona.

               25

               Przede wszystkim zdaniem tego państwa członkowskiego elektrownia Aberthaw działała przez cały czas w oparciu o paliwo składające się głównie z antracytu o ZCL pomiędzy 6% i 15%, w którym zasadniczy udział miał węgiel o ZCL niższej niż 10%. Nie działała ona jednak nigdy wyłącznie w oparciu o węgiel o ZCL niższej niż 10% lub wyłącznie w oparciu o mieszankę, która posiadałaby średnią ZCL poniżej 10%. Co więcej, istotne względy praktyczne i bezpieczeństwa sprzeciwiałyby się temu, by elektrownia funkcjonowała na takich zasadach.

               26

               Następnie wymienione państwo członkowskie z jednej strony kwestionuje sugerowaną przez Komisję wykładnię, według której dla skorzystania z odstępstwa przewidzianego w przypisie 3 obiekt powinien działać wyłącznie w oparciu o paliwo stałe o ZCL obliczanej na podstawie średniej rocznej niższej niż 10%, gdyż taka wykładnia zmierzałaby do dodania kolejnego wymogu do tego odstępstwa, powodując, że warunki skorzystania z niego stałyby się bardziej restrykcyjne. Tymczasem przypis ten nie zawiera przysłówka „jedynie” lub „wyłącznie”. Gdyby unijny prawodawca chciał ograniczyć przywilej wynikający z przypisu 3 tylko do elektrowni wykorzystujących węgiel o ZCL niższej niż 10%, to brzmienie tego przypisu odzwierciedlałoby wprost taki zamiar. Poza tym, zdaniem tego państwa członkowskiego, gdy dyrektywa 2001/80 przewiduje posługiwanie się wartościami średnimi, to jest to sformułowane w sposób wyraźny.

               27

               Zjednoczone Królestwo utrzymuje zatem, że intencją przypisu 3 było stosowanie go wobec obiektów działających w oparciu o paliwa z istotnym udziałem węgla o ZCL niższej niż 10%.

               28

               Z drugiej strony zdaniem Zjednoczonego Królestwa sugerowana przez Komisję wykładnia tego przypisu nie uwzględnia okoliczności, że odstępstwo zawarte w tym przypisie było negocjowane i wprowadzone specjalnie do dyrektywy 2001/80 w toku procesu legislacyjnego, aby objąć swoim zakresem przypadek elektrowni Aberthaw.

               29

               Wreszcie ustalona ze względów bezpieczeństwa eksploatacji minimalna ZCL dla mieszanki węgla używanej w elektrowni Aberthaw wynosiłaby 9%. Właściciel tej elektrowni, aby dostosować się do ograniczeń wynikających z dokonanej przez Komisję wykładni przypisu 3, musiałby wykorzystywać tylko paliwa stałe pozwalające na zmieszczenie się w bardzo małym marginesie między 9% i 9,9% ZCL. Biorąc pod uwagę wszystkie parametry, które należy uwzględnić w mieszance paliw, czyli zawartość wilgoci, popiołu, siarki, chloru, wartość opałową, twardość i uziarnienie, nie byłoby to ani realistyczne, ani wykonalne w przypadku elektrowni o tych rozmiarach. Taki właściciel w szczególności nie byłby w stanie ani dostarczyć, ani przetestować w sposób dokładny i wiarygodny bardzo dużych ilości węgla, które zużywa elektrownia Aberthaw, żeby dopilnować, by całkowita ZCL utrzymywała się dokładnie między 9% a 9,9%.

               30

               Co więcej, sugerowana przez Komisję wykładnia przypisu 3 nie odpowiadałaby też celowi ochrony środowiska. W rzeczy samej wyższa emisja tlenków azotu w elektrowni Aberthaw miałaby być konsekwencją koncepcji pieca i wyższych temperatur koniecznych, aby utrzymać spalanie węgla antracytowego o niskiej ZCL. Ta zawartość w mieszance paliwa nie miałaby znaczącego wpływu na te emisje, bowiem ich stężenie nie zmniejszyłoby się w sposób znaczący, gdyby elektrownia była zobowiązana do używania jako paliwa nie – jak obecnie – mieszanki węgla o całkowitej ZCL mieszczącej się między 11% i 12%, lecz – zakładając, że jest to możliwe – węgla, w którym ZCL dochodziłaby do 9,5%. Wręcz przeciwnie, spalanie węgla o niższej ZCL pociągnęłoby za sobą wyższą emisję tlenków azotu.

         Ocena Trybunału

               31

               Jak wynika z motywów 4–6 dyrektywy 2001/80, jej celem jest zwalczanie zakwaszania poprzez ograniczenie emisji ditlenku siarki i tlenków azotu, do których w znacznym stopniu przyczyniają się duże obiekty spalania energetycznego.

               32

               Załączniki 3–7 tej dyrektywy przewidują pewną liczbę ograniczeń w tym względzie. W szczególności załącznik VI określa w swojej części A dopuszczalne wielkości emisji tlenków azotu dla poszczególnych rodzajów paliwa, które mają być zastosowane w istniejących obiektach na podstawie art. 4 ust. 3 tej dyrektywy. Otóż dla sytuacji wykorzystywania paliw stałych w obiektach o mocy cieplnej większej niż 500 MW dopuszczalna wielkość emisji została określona na 500 mg/Nm3.

               33

               Niemniej przypis 3 przewiduje, że „[d]o dnia 1 stycznia 2018 r. w przypadku obiektów, które w okresie 12 miesięcy kończącym się dnia 1 stycznia 2001 r. działały i kontynuują działanie dla [z wykorzystaniem] paliw stałych, w których zawartość ciał lotnych jest mniejsza niż 10%, stosuje się wartość 1200 mg/Nm3”.

               34

               W tym przypadku Komisja zarzuca Zjednoczonemu Królestwu, że odnośnie do elektrowni Aberthaw nie spełniło ono wymagań pozwalających na skorzystanie z odstępstwa opisanego w tym przypisie i w konsekwencji przekroczyło dopuszczalną wielkość emisji tlenków azotu, czyli ustaloną, dla sytuacji gdy nie stosuje się odstępstwa, na 500 mg/Nm3.

               35

               Zjednoczone Królestwo i Komisja mają przeciwne zdanie zwłaszcza w kwestii okresu, jaki powinien stanowić odniesienie dla pomiarów służących weryfikacji, czy dane obiekty nie przekraczają dopuszczalnego poziomu emisji tlenków azotu.

               36

               W kwestii tej trzeba podkreślić, że choć druga część zdania, z którego składa się tekst przypisu 3, nie precyzuje, jaki jest okres referencyjny, to pierwsza część tego zdania zawiera akurat sformułowanie: „w przypadku obiektów, które w okresie 12 miesięcy kończącym się dnia 1 stycznia 2001 r. działały i kontynuują działanie”.

               37

               Wynika z tego, że – jak podniósł rzecznik generalny w pkt 29 opinii – przypis 3 należy przez analogię rozumieć w ten sposób, że okres referencyjny, w jakim należy dokonywać pomiarów dla przeprowadzenia oceny, czy dany obiekt „kontynuuje działanie” zgodne z dyrektywą 2001/80, jest taki sam jak okres, który pozwolił stwierdzić, czy obiekt podlegał odstępstwu zawartemu w tym przypisie, czyli jest to okres jednego roku.

               38

               W zakresie, w jakim ZCL należało obliczać w odniesieniu do roku lub miesiąca, Zjednoczone Królestwo nie zaprzecza, że elektrownia Aberthaw nigdy nie spełniała określonych w przypisie 3 i rozumianych tak, jak je interpretuje Komisja kryteriów dotyczących rodzaju paliwa, które obiekt powinien wykorzystywać.

               39

               W tym względzie to państwo członkowskie utrzymuje, że wykładnia, zgodnie z którą by skorzystać z odstępstwa, o którym mowa w tym przypisie, obiekt powinien wykorzystywać tylko paliwa o średniej ZCL mierzonej w okresie jednego roku niższej niż 10%, jest błędna, bowiem w tekście tego przypisu nie ma przysłówka „wyłącznie”.

               40

               Argument ten nie zasługuje na uwzględnienie.

               41

               Otóż zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału dla ustalenia znaczenia i zakresu zastosowania przepisu istotne jest dokonywanie jego wykładni z uwzględnieniem jego treści, kontekstu, jak i celu całego uregulowania (zob. podobnie wyrok z dnia 16 lipca 2015 r.C‑184/14, EU:C:2015:479, pkt 32 i przytoczone tam orzecznictwo).

               42

               Jeśli chodzi o brzmienie przypisu 3 to stanowi on, że aby skorzystać z odstępstwa w nim przewidzianego, dany obiekt powinien „kontynuować działanie, dla [z wykorzystaniem] paliw stałych, w których zawartość ciał lotnych jest mniejsza niż 10%”.

               43

               W tym względzie, w przeciwieństwie do argumentacji Zjednoczonego Królestwa, okoliczność, że tekst ten nie zawiera przysłówków „jedynie” lub „wyłącznie”, nie pozwala na wyciągnięcie wniosku, że aby móc korzystać z systemu odstępstw ustanowionego w tym przypisie, wystarczy występowanie w paliwie wykorzystywanym przez obiekt bądź to „istotnego udziału”, bądź to „pewnego udziału” paliwa stałego o ZCL niższej niż 10%. Jak podniósł to rzecznik generalny w pkt 24 i następnych punktach opinii, żaden prawny argument nie może potwierdzić wykładni przypisu 3 przedstawionej przez Zjednoczone Królestwo.

               44

               W rzeczywistości – jak to sugeruje w pkt 27–30 swojej opinii rzecznik generalny – przypis 3 należy rozumieć w ten sposób, że próg 10%, do którego się on odwołuje, oznacza, że węgiel spalany w obiekcie powinien mieć średnią ZCL niższą niż 10%.

               45

               Taka wykładnia znajduje potwierdzenie w kontekście przypisu 3, jak również w celu dyrektywy 2001/80.

               46

               Jeżeli chodzi najpierw o kontekst tego przepisu, to należy przypomnieć, że pozwala on zastosować wobec obiektów spełniających przewidywane w nim warunki dopuszczalną wielkość emisji tlenków azotu wyższą niż ogólnie dopuszczalna wielkość emisji 500 mg/Nm, o której mowa w części A załącznika VI do dyrektywy 2001/80.

               47

               Przypis 3 stanowi odstępstwo od ogólnej zasady wyrażonej w opisanych przepisach załącznika VI i dlatego, stosownie do utrwalonego orzecznictwa Trybunału, powinien podlegać ścisłej wykładni (zob. analogicznie wyrok z dnia 10 września 2015 r., Nannoka Vulcanus Industries, C‑81/14, EU:C:2015:575, pkt 73 i przytoczone tam orzecznictwo).

               48

               Następnie, jeżeli chodzi o cel dyrektywy 2001/80, tak jak to podkreśla Komisja i tak jak to podniósł rzecznik generalny w pkt 38 opinii, ewolucja unijnych instrumentów prawnych poprzedzających tę dyrektywę, jak dyrektywa 88/609, dowodzi, że poziom progów ustalony w przepisach takich jak przypis 3 służy przede wszystkim maksymalnemu ograniczeniu liczby obiektów, które mogłyby skorzystać z takiego odstępstwa, co samo w sobie pozwala przyczyniać się do realizacji celów wyznaczonych w dyrektywie 2001/80 i przywołanych w pkt 34 niniejszego wyroku.

               49

               Nie można zatem przyjąć argumentacji Zjednoczonego Królestwa, że próg 10% ZCL w używanym paliwie stałym nie umożliwia realizacji celu ochrony środowiska dyrektywy 2001/80, nie mając znaczącego wpływu na emisję tlenków azotu. W rzeczywistości, jak to wynika z poprzedniego punktu, przypis 3 przyczynia się do realizacji wspomnianego celu ochrony środowiska, ograniczając liczbę obiektów, które mogą skorzystać z odstępstwa przewidzianego w tym przypisie.

               50

               Ponadto, po pierwsze, należy odrzucić argument Zjednoczonego Królestwa przedstawiony w pkt 28 niniejszego wyroku, gdyż nawet gdyby uznać za pewne, że odstępstwo przewidziane w przypisie 3 zostało wynegocjowane, aby objąć nim obiekt taki jak elektrownia Aberthaw, to również w tym wypadku powinna ona spełniać kryteria określone w tym przepisie, aby skorzystać i kontynuować korzystanie z tego odstępstwa.

               51

               Po drugie, należy odrzucić argument państwa członkowskiego, że stosowanie progu 10% nie jest możliwe ze względów bezpieczeństwa. Z uwag państwa członkowskiego wynika w tym względzie, że ZCL w mieszance używanej w elektrowni Aberthaw może zmieniać się od 6% do 15%. Bezsporne jest więc, że węgiel używany jako paliwo w tym obiekcie może mieć średnią ZCL niższą niż 10%.

               52

               Po trzecie, nie do przyjęcia jest również argumentacja Zjednoczonego Królestwa, że to głównie ze względu na przeszkody ekonomiczne nie zostały przeprowadzone modernizacje w celu poprawy ekologiczności tego obiektu i w celu spełnienia wymogów przypisu 3. Otóż z orzecznictwa Trybunału wynika, że Zjednoczone Królestwo nie może się skutecznie w niniejszej sprawie powoływać na przesłanki o charakterze czysto ekonomicznym, aby zakwestionować uchybienie, które jest mu zarzucane (zob. podobnie wyroki: z dnia 9 grudnia 1997 r., Komisja/France, C‑265/95, EU:C:1997:595, pkt 62; z dnia 21 stycznia 2016 r., Komisja/Cypr, C‑515/14, EU:C:2016:30, pkt 53).

               53

               W tej sytuacji należy stwierdzić, że poprzez nieprawidłowe stosowanie w odniesieniu do elektrowni Aberthaw dyrektywy 2001/80 Zjednoczone Królestwo uchybiło zobowiązaniom spoczywającym na nim na mocy art. 4 ust. 3 tej dyrektywy w związku z częścią A załącznika VI do tego aktu.

         W przedmiocie kosztów

               54

               Zgodnie z art. 138 § 1 regulaminu postępowania przed Trybunałem kosztami zostaje obciążona, na żądanie strony przeciwnej, strona przegrywająca sprawę. Ponieważ Komisja wniosła o obciążenie Zjednoczonego Królestwa kosztami postępowania, a to ostatnie przegrało sprawę, należy obciążyć je kosztami postępowania.

               Z powyższych względów Trybunał (siódma izba) orzeka, co następuje:

                           1)

                           Poprzez nieprawidłowe stosowanie dyrektywy 2001/80/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 października 2001 r. w sprawie ograniczenia emisji niektórych zanieczyszczeń do powietrza z dużych obiektów energetycznego spalania w odniesieniu do elektrowni w Aberthaw (Zjednoczone Królestwo) Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej uchybiło zobowiązaniom spoczywającym na nim na mocy art. 4 ust. 3 tej dyrektywy w związku z częścią A załącznika VI do tego aktu.

                           2)

                           Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej zostaje obciążone kosztami postępowania.

                     Podpisy

            (
            *1
         )	Język postępowania: angielski.


title: Wyrok Trybunału (ósma izba) z dnia 20 listopada 2014 r.#Rohm Semiconductor GmbH przeciwko Hauptzollamt Krefeld.#Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Finanzgericht Düsseldorf.#Odesłanie prejudycjalne – Unia celna – Klasyfikacja taryfowa – Wspólna taryfa celna – Nomenklatura scalona – Pozycje 8541 i 8543 – Moduły służące do transmisji i odbioru danych na niewielkich odległościach – Podpozycje 8543 89 95 i 8543 90 80 – Pojęcie części maszyn i urządzeń elektrycznych.#Sprawa C-666/13.

text:
         WYROK TRYBUNAŁU (ósma izba)
      z dnia 20 listopada 2014 r. (
            *1
         )
      „Odesłanie prejudycjalne — Unia celna — Klasyfikacja taryfowa — Wspólna taryfa celna — Nomenklatura scalona — Pozycje 8541 i 8543 — Moduły służące do transmisji i odbioru danych na niewielkich odległościach — Podpozycje 8543 89 95 i 8543 90 80 — Pojęcie części maszyn i urządzeń elektrycznych”
      W sprawie C‑666/13
      mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Finanzgericht Düsseldorf (Niemcy) postanowieniem z dnia 27 listopada 2013 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 16 grudnia 2013 r., w postępowaniu:

         Rohm Semiconductor GmbH

      przeciwko

         Hauptzollamt Krefeld,

      TRYBUNAŁ (ósma izba),
      w składzie: C. Toader (sprawozdawca), pełniący obowiązki prezesa ósmej izby, E. Jarašiūnas i C.G. Fernlund, sędziowie,
      rzecznik generalny: N. Jääskinen,
      sekretarz: A. Calot Escobar,
      uwzględniając pisemny etap postępowania,
      rozważywszy uwagi przedstawione:

               —

               w imieniu Rohm Semiconductor GmbH przez H. Nehma, Rechtsanwalt,

               —

               w imieniu Komisji Europejskiej przez B.R. Killmanna oraz A. Caeirosa, działających w charakterze pełnomocników,

         podjąwszy, po wysłuchaniu rzecznika generalnego, decyzję o rozstrzygnięciu sprawy bez opinii,
      wydaje następujący

         Wyrok

               1

               Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni pozycji 8541 i 8543, a także podpozycji 8543 89 95 i 8543 90 80 Nomenklatury scalonej zawartej w załączniku I do rozporządzenia Rady (EWG) nr 2658/87 z dnia 23 lipca 1987 r. w sprawie nomenklatury taryfowej i statystycznej oraz w sprawie Wspólnej taryfy celnej (Dz.U. L 256, s. 1), zmienionego rozporządzeniem Komisji (WE) nr 1832/2002 z dnia 1 sierpnia 2002 r. (Dz.U. L 290, s. 1, zwanej dalej „CN”).

               2

               Wniosek ten został złożony w ramach sporu pomiędzy Rohm Semiconductor GmbH (zwaną dalej „Rohm Semiconductor”) a Hauptzollamt Krefeld (naczelnym urzędem celnym w Krefeld) dotyczącego zapłaty należności celnych przywozowych od modułów służących do transmisji danych na niewielkich odległościach.

         Ramy prawne

         Prawo Unii

               3

               CN jest oparta na zharmonizowanym systemie oznaczania i kodowania towarów (zwanym dalej „HS”) opracowanym przez Radę Współpracy Celnej, obecnie Światową Organizację Celną (WCO), i wprowadzonym w życie międzynarodową konwencją w sprawie zharmonizowanego systemu oznaczania i kodowania zawartą w Brukseli w dniu 14 czerwca 1983 r., zatwierdzoną w imieniu Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej decyzją Rady 87/369/EWG z dnia 7 kwietnia 1987 r. (Dz.U. L 198, s. 1). CN przejęła z HS pozycje i sześciocyfrowe podpozycje, dodając siódmą i ósmą cyfrę, wprowadzając charakterystyczne dla niej dodatkowe podpodziały.

               4

               Część pierwsza CN zawiera ogół przepisów wstępnych. W części tej, w sekcji I, poświęconej ogólnym regułom, pkt A, zatytułowany „Ogólne reguły interpretacji [CN]”, stanowi:
               „Klasyfikacja towarów w [CN] podlega następującym regułom:

                        1.

                        Tytuły sekcji, działów i poddziałów mają znaczenie wyłącznie orientacyjne; do celów prawnych klasyfikację towarów należy ustalać zgodnie z brzmieniem pozycji i uwag do sekcji lub działów oraz, o ile nie są one sprzeczne z treścią powyższych pozycji i uwag, zgodnie z następującymi regułami:

                        2.

                                 a)

                                 Wszelkie informacje o wyrobie zawarte w treści pozycji dotyczą wyrobu niekompletnego lub niegotowego, pod warunkiem że posiada on zasadniczy charakter wyrobu kompletnego lub gotowego. Informacje te dotyczą także wyrobu kompletnego lub gotowego (oraz wyrobu uważanego za taki w myśl postanowień niniejszej reguły), znajdującego się w stanie niezmontowanym lub rozmontowanym.

                  […]

                        6.

                        Klasyfikacja towarów do podpozycji tej samej pozycji powinna być przeprowadzona zgodnie z ich treścią i uwagami do nich, z uwzględnieniem ewentualnych zmian wynikających z powyższych reguł, stosując zasadę [z zastosowaniem zasady], że tylko podpozycje na tym samym poziomie mogą być porównywane […]”.

               5

               Część druga CN, zatytułowana „Tabela stawek celnych”, obejmuje sekcję XVI. Sekcja ta zawiera w szczególności dział 85, zatytułowany „Maszyny i urządzenia elektryczne oraz ich części; rejestratory i odtwarzacze dźwięku, rejestratory i odtwarzacze obrazu i dźwięku oraz części i akcesoria do tych artykułów”.

               6

               W dziale tym zawarta jest uwaga 2, która stanowi:
               „[…]

                        a)

                        części będące towarami objętymi dowolną pozycją w dziale 84 lub 85 (z wyłączeniem pozycji 8409, 8431, 8448, 8466, 8473, 8485, 8503, 8522, 8529, 8538 i 8548) należy we wszystkich przypadkach klasyfikować do tych pozycji;

                  […]

                        c)

                        wszystkie pozostałe części należy klasyfikować odpowiednio do pozycji 8409, 8431, 8448, 8466, 8473, 8503, 8522, 8529 lub 8538 lub w przypadku braku takiej możliwości – do pozycji 8485 lub 8548”.

               7

               Dział 85 obejmuje między innymi następujące pozycje i podpozycje:
               „8529 Części nadające się do stosowania wyłącznie lub głównie z aparaturą objętą pozycjami od 8525 do 8528:
               […]
               8529 90 – Pozostałe:
               8529 90 10 – – Zespoły i podzespoły składające się z dwóch lub więcej części lub elementów złączonych ze sobą, do aparatury objętej podpozycją 8526 10 10, 8526 91 11, 8526 91 19 i 8526 92 10, do stosowania w cywilnych statkach powietrznych […]
               – – Pozostałe:
               8529 90 40 – – – Części aparatur objętych podpozycjami 8525 10 50, 8525 20 91, 8525 20 99, 8525 40 11 i 8527 90 92
               – – – Pozostałe:
               – – – – Obudowy:
               […]
               8541 Diody, tranzystory i podobne urządzenia półprzewodnikowe; światłoczułe urządzenia półprzewodnikowe, włączając fotoogniwa, nawet zmontowane w moduły lub tworzące panele; diody świecące (elektroluminescencyjne); oprawione kryształy piezoelektryczne:
               […]
               8543 Maszyny i aparatura, [urządzenia] elektryczne, posiadające indywidualne funkcje, nie wymienione ani nie włączone gdzie indziej w niniejszym dziale:
               […]
               – Pozostałe maszyny i aparatura [urządzenia]:
               […]
               8543 89 – – Pozostałe
               […]
               8543 89 95 – – – – Pozostałe
               8543 90 – Części:
               […]
               8543 90 80 – – Pozostałe”.

               8

               Artykuł 1 rozporządzenia Rady (WE) nr 1255/96 z dnia 27 czerwca 1996 r. zawieszającego czasowo cła autonomiczne Wspólnej taryfy celnej na niektóre produkty przemysłowe i rolne (Dz.U. L 158, s. 1), zmienionego rozporządzeniem Rady (WE) 2264/2002 z dnia 19 grudnia 2002 r. (Dz.U. L 350, p. 1, zwanego „rozporządzeniem nr 1255/96”), przewidywał, że cła autonomiczne Wspólnej taryfy celnej na produkty wymienione w załączniku do tego rozporządzenia zawiesza się na poziomie wskazanym przy każdym z nich. Zgodnie z tym załącznikiem produkty objęte podpozycją 8543 90 80 nie podlegały należnościom celnym. Chodziło w szczególności o zestawy wyrobów objętych pozycją 8541 lub 8542 zamontowane na obwodzie drukowanym, umieszczonym w obudowie. Rozporządzenie nr 1255/96 zostało uchylone rozporządzeniem Rady (UE) nr 1344/2011 z dnia 19 grudnia 2011 r. zawieszającym cła autonomiczne Wspólnej taryfy celnej na niektóre produkty rolne, produkty rybołówstwa i produkty przemysłowe oraz uchylającym rozporządzenie nr 1255/96 (Dz.U. L 349, s. 1). Jednakże to rozporządzenie nr 1255/96 znajduje zastosowanie w okolicznościach będących przedmiotem postępowania głównego.

         Noty wyjaśniające do HS

               9

               WCO zatwierdza na warunkach określonych w art. 8 międzynarodowej konwencji w sprawie zharmonizowanego systemu oznaczania i kodowania towarów zawartej w Brukseli w dniu 14 czerwca 1983 r. noty wyjaśniające i opinie klasyfikacyjne przygotowane przez komitet HS.

               10

               Noty wyjaśniające do HS dotyczące pozycji 8541 zawarte w pkt B, zatytułowanym „Światłoczułe elementy półprzewodnikowe”, mają następujące brzmienie:
               „Grupa ta obejmuje światłoczułe elementy półprzewodnikowe, w których działanie promieniowania widzialnego, podczerwonego lub nadfioletowego wywołuje wahania rezystywności poprzez wewnętrzne zjawisko fotoelektryczne.
               […]
               Światłoczułe elementy półprzewodnikowe objęte są tą pozycją [zarówno] przedstawiane zmontowane (tj. ze swoimi końcówkami lub wyprowadzeniami), w obudowach lub [jak i] niezmontowane”.

               11

               Noty wyjaśniające do HS dotyczące pozycji 8543 są zredagowane w następujący sposób:
               „Elektryczne urządzenia i aparaty objęte niniejszą pozycją muszą posiadać indywidualne funkcje. Postanowienia wstępne not wyjaśniających do pozycji 8479 dotyczące maszyn i urządzeń mechanicznych posiadających indywidualne funkcje stosuje się, z uwzględnieniem istniejących różnic, do urządzeń i aparatów objętych niniejszą pozycją”.

               12

               W związku z tym noty wyjaśniające do HS dotyczące pozycji 8479 stanowią:
               „Niniejsza pozycja jest ograniczona do maszyn posiadających indywidualne funkcje, które:
               […]

                        c)

                        nie mogą być zaklasyfikowane do żadnej innej szczególnej pozycji niniejszego działu, ponieważ:
                        […]

                                 1)

                                 brak jest innej pozycji, która by je objęła ze względu na metodę działania, opis lub typ;

                  […]
               Objęte tą pozycją maszyny i urządzenia różnią się od części maszyn i urządzeń […] [klasyfikowanych] zgodnie z ogólnymi postanowieniami dotyczącymi części [tym], że posiadają indywidualne funkcje”.

         Postępowanie główne i pytania prejudycjalne

               13

               W 2003 r. Rohm Semiconductor zgłosiła celem dopuszczenia do swobodnego obrotu moduły służące do transmisji i odbioru danych na niewielkich odległościach w połączeniu z innymi urządzeniami elektronicznymi, z wykorzystaniem podczerwieni. Moduły te są opracowane do zamontowania w telefonach komórkowych i laptopach. Każdy moduł składa się między innymi z płytki obwodów drukowanych, na której wmontowane są fotodiody oraz diody elektroluminescencyjne (zwane dalej „LED-ami”).

               14

               W latach 2006 i 2007 Hauptzollamt Krefeld objął rzeczone moduły stawką cła w wysokości 3,7% z uwagi na fakt, że moduły te należą do podpozycji CN 8543 89 95. W rezultacie wydał on dwie decyzje skierowane do Rohm Semiconductor, w których nałożone zostało na nią cło w całkowitej kwocie 125397,15 EUR.

               15

               Rohm Semiconductor wniosła skargę na te decyzje do Finanzgericht Düsseldorf (sądu ds. skarbowych w Dusseldorfie). Jej zdaniem moduły będące przedmiotem postępowania głównego objęte są pozycją taryfową 8541, która obejmuje w szczególności diody, tranzystory i podobne urządzenia półprzewodnikowe oraz LED-y, i w rezultacie moduły te są zwolnione z należności celnych. Na poparcie te tej argumentacji powołała się ona na wyrok X (C‑411/07, EU:C:2008:535), w którym Trybunał stwierdził, że łączniki optyczne objęte są pozycją CN 8541.

               16

               Hauptzollamt Krefeld kwestionuje zasadność tej argumentacji. Odnośne moduły różnią się bowiem od łączników optycznych, gdyż w odróżnieniu od tych ostatnich działają one dzięki interakcji zamontowanych w nich diod z diodami zewnętrznymi zainstalowanymi w innych urządzeniach elektronicznych.

               17

               Przede wszystkim zdaniem Hauptzollamt Krefeld sama okoliczność, że moduły te nie są łącznikami optycznymi, nie pozwala na sklasyfikowanie ich do pozycji 8541. Pomiędzy elementami emitującymi światło a elementami światłoczułymi łączników optycznych zachodzi bowiem separacja galwaniczna, która wyklucza obieg elektryczności pomiędzy obwodami połączonymi za pomocą tych elementów. Natomiast w przypadku modułów będących przedmiotem postępowania głównego LED-y i fotodiody nie zostały opracowane w celu współdziałania, lecz mają odpowiednio wysyłać sygnały do urządzeń zewnętrznych oraz odbierać sygnały od nich pochodzące.

               18

               Ponadto moduły te mają inną funkcję niż łącznik optyczny. Stanowią one bowiem moduły nadajnika i odbiornika do celów bezprzewodowej optycznej komunikacji.

               19

               Wreszcie wskazana funkcja różni się od funkcji urządzeń, telefonów komórkowych lub laptopów, w które są one wbudowane. Rzeczone moduły z uwagi na ich funkcję nie stanowią zintegrowanej lub nieodłącznej części tych urządzeń.

               20

               Mając na uwadze podniesione argumenty, sąd odsyłający wyraża wątpliwości co do tego, czy moduły te są objęte pozycją CN 8541 z uwagi na ich budowę, czy też pozycją CN 8543 z uwagi na ich indywidualną funkcję.

               21

               W tych okolicznościach Finanzgericht Düsseldorf postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:

                        „1)

                        Czy okoliczność, że towar ma indywidualną funkcję w rozumieniu pozycji [CN] 8543 skutkuje tym, że pomimo jego składu nie może on już zostać sklasyfikowany do pozycji 8541?

                        2)

                        W razie udzielenia odpowiedzi twierdzącej na pytanie pierwsze: na jakich warunkach moduły nadajnika i odbiornika typu bliżej określonego w uzasadnieniu, które mają indywidualną funkcję w rozumieniu pozycji 8543, należy uznać za części maszyn, aparatów lub urządzeń pozycji 8543?”.

         W przedmiocie pytań prejudycjalnych

         W przedmiocie pytania pierwszego

               22

               Poprzez swe pierwsze pytanie sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy CN należy interpretować w ten sposób, że moduły, z których każdy stanowi połączenie LED‑u, fotodiody i szeregu innych elementów półprzewodnikowych, a które mogą być wykorzystywane jako nadajniki lub odbiorniki na podczerwień, jeśli korzystają z zasilania elektrycznego urządzeń, w których zostały zamontowane, objęte są pozycją CN 8541, czy też 8543.

               23

               Należy przypomnieć przede wszystkim, iż z utrwalonego orzecznictwa Trybunału wynika, że zadanie Trybunału związane ze skierowanym do niego odesłaniem prejudycjalnym w zakresie klasyfikacji taryfowej polega przede wszystkim na wyjaśnieniu sądowi krajowemu kryteriów, których zastosowanie pozwoli temu sądowi na prawidłowe zaklasyfikowanie produktów będących przedmiotem postępowania głównego w ramach CN, a nie na dokonaniu tej klasyfikacji we własnym zakresie, tym bardziej że Trybunałowi nie zawsze są znane wszystkie dane niezbędne w tym celu. Zatem sąd krajowy wydaje się w każdym wypadku być w sytuacji bardziej dogodnej do dokonania tej klasyfikacji. Jednakże w celu udzielenia sądowi krajowemu użytecznej odpowiedzi Trybunał może w duchu współpracy z sądami krajowymi dostarczyć temu sądowi wszelkich wskazówek, które uzna za niezbędne (zob. w szczególności wyroki: Data I/O, C‑370/08, EU:C:2010:284, pkt 24 i przytoczone tam orzecznictwo; a także Data I/O, C‑297/13, EU:C:2014:331, pkt 36 i przytoczone tam orzecznictwo).

               24

               Ponadto, jak podnoszą Rohm Semiconductor i Komisja Europejska, w interesie pewności prawa i ułatwienia kontroli decydującego kryterium dla klasyfikacji taryfowej towarów należy poszukiwać zasadniczo w ich obiektywnych cechach i właściwościach, takich jak określone w pozycjach CN oraz uwagach do sekcji lub działów (zob. w szczególności wyroki: Peacock, C‑339/98, EU:C:2000:573, pkt 9; Codirex Expeditie, C‑400/06, EU:C:2007:519, pkt 16 i przytoczone tam orzecznictwo; a także Sysmex Europe, C‑480/13, EU:C:2014:2097, pkt 29).

               25

               Wreszcie noty wyjaśniające, ustanowione, jeśli chodzi o CN, przez Komisję, a jeśli chodzi o HS – przez WCO, przyczyniają się w istotny sposób do interpretacji zakresu poszczególnych pozycji taryfowych, nie są jednakże prawnie wiążące (zob. podobnie w szczególności wyroki: Data I/O, EU:C:2014:331, pkt 33 i przytoczone tam orzecznictwo; a także Lukoyl Neftohim Burgas, C‑330/13, EU:C:2014:1757, pkt 35 i przytoczone tam orzecznictwo).

               26

               Co się tyczy, po pierwsze, pozycji CN 8541 Trybunał orzekł, że pozycja ta obejmuje w szczególności światłoczułe urządzenie półprzewodnikowe, takie jak łączniki optyczne (wyrok X, EU:C:2008:535, pkt 30).

               27

               Jeśli chodzi, po drugie, o pozycję 8543, to znajduje ona zastosowanie, wyłącznie jeżeli maszyna lub urządzenie elektryczne posiada indywidualną funkcję i nie może zostać zaklasyfikowane do innej pozycji działu 85 CN (zob. podobnie wyrok X, EU:C:2008:535, pkt 27, 28).

               28

               Ponieważ sąd odsyłający stwierdził, że moduły będące przedmiotem postępowania głównego posiadają indywidualną funkcję, należy zbadać drugą z tych przesłanek.

               29

               Z posiłkowego charakteru pozycji 8543 wynika, że obejmuje ona produkty, które należąc do działu 85 CN, nie należą do żadnej innej pozycji tego działu (zob. podobnie wyrok Data I/O, EU:C:2014:331, pkt 49).

               30

               Tymczasem, w pierwszej kolejności, właściwości produktu będącego przedmiotem postępowania głównego są bardziej złożone niż właściwości łącznika optycznego.

               31

               Moduły takie jak będące przedmiotem postępowania głównego różnią się bowiem od prostego urządzenia półprzewodnikowego lub prostej diody tym, że jak zauważył sąd odsyłający, składają się one z szeregu obwodów umieszczonych na elementach półprzewodnikowych, a także LED‑u i fotodiody. Żaden z tych elementów składowych nie nadaje tym modułom szczególnej funkcji, gdyż moduły te mogą być wykorzystywane jednocześnie do nadawania i odbierania sygnałów.

               32

               Ponadto podczas gdy łączniki optyczne przekazują sygnał z jednego obwodu elektrycznego do drugiego w ramach tego samego produktu, rzeczone moduły umożliwiają zewnętrzną komunikację produktom, w których zostały zamontowane. W związku z tym transfer danych w ramach samych modułów następuje pomiędzy odrębnymi urządzeniami.

               33

               W drugiej kolejności, jak zauważa Komisja w uwagach na piśmie, okoliczność, że moduły takie jak będące przedmiotem postępowania głównego złożone są z elementów, które indywidulanie mogłyby być objęte pozycją CN 8541, nie może podważyć ich klasyfikacji do innej pozycji, gdyż z uwagi na połączenie tych elementów stanowią one odrębne względem tych elementów produkty (zob. podobnie wyrok Kloosterboer Services, C‑173/08, EU:C:2009:382, pkt 29).

               34

               W związku z tym, po pierwsze, ponieważ moduły takie jak będące przedmiotem postępowania głównego, wykorzystywane do transmisji i odbioru danych na niewielkich odległościach z wykorzystaniem innych urządzeń elektronicznych za pomocą podczerwieni, posiadają indywidualną funkcję, a po drugie, jako że moduły te, z których każdy stanowi połączenie LED‑u, fotodiody i szeregu innych elementów półprzewodnikowych, a które przeznaczone są do zamontowania w innych urządzeniach, z których zasilania elektrycznego korzystają, nie należą do żadnej innej pozycji działu 85 CN niż pozycja 8543, to rzeczone moduły objęte są tą ostatnią pozycją.

               35

               Z ogółu powyższych uwag wynika, że na pierwsze pytanie powinno się odpowiedzieć, iż CN należy interpretować w ten sposób, że moduły, z których każdy stanowi połączenie LED, fotodiody i szeregu innych elementów półprzewodnikowych, a które mogą być wykorzystywane jako nadajniki lub odbiorniki na podczerwień, jeśli korzystają z zasilania elektrycznego urządzeń, w których zostały zamontowane, objęte są pozycją CN 8543.

         W przedmiocie pytania drugiego

      W przedmiocie dopuszczalności

               36

               Rohm Semiconductor twierdzi, że drugie pytanie ma charakter hipotetyczny, i proponuje w rezultacie, aby Trybunał uznał je za niedopuszczalne. W tym względzie powołuje się ona na definicję „części” przyjętą przez Trybunał w wyroku X (EU:C:2008:535), w celu potwierdzenia, że w zakresie, w jakim moduły będące przedmiotem postępowania głównego nie mogą skutecznie funkcjonować niezależnie od telefonów komórkowych, do których są przeznaczone, powinny być uznane za „części” tych telefonów. Natomiast zgodnie z uwagą 2 lit. c) do sekcji XVI CN moduły te powinny zostać zaklasyfikowane do podpozycji 8529 90 40, gdyż w założeniu mają być one właśnie zamontowane w telefonach komórkowych.

               37

               Zdaniem Rohm Semiconductor pytanie drugie ma zatem określić, czy gdyby treść pozycji CN 8525 wykluczała telefony komórkowe, takie moduły powinny być uznane, podobnie jak takie telefony, za maszyny/urządzenia należące do pozycji 8543 z uwagi na to, że posiadają indywidualną funkcję, odrębną od funkcji telefonu komórkowego, czy też pomimo tej indywidualnej funkcji moduły te są częścią maszyn objętych wskazaną pozycją.

               38

               Na wstępie należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału pytania dotyczące wykładni prawa Unii, z którymi zwrócił się do Trybunału sąd krajowy w ramach stanu prawnego i faktycznego, za którego ustalenie jest on odpowiedzialny – a prawidłowość tego ustalenia nie podlega ocenie Trybunału – korzystają z domniemania posiadania znaczenia dla sprawy. Odrzucenie przez Trybunał wniosku sądu krajowego o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym jest więc możliwe tylko wtedy, gdy jest oczywiste, że wykładnia prawa Unii, o którą wniesiono, nie ma żadnego związku ze stanem faktycznym lub z przedmiotem sporu w postępowaniu głównym, gdy problem jest natury hipotetycznej bądź gdy Trybunał nie dysponuje elementami stanu faktycznego i prawnego, które są konieczne do udzielenia użytecznej odpowiedzi na pytania, które zostały mu przedstawione (zob. w szczególności wyroki: Pohotovosť, C‑470/12, EU:C:2014:101, pkt 27 i przytoczone tam orzecznictwo; a także Kušionová, C‑34/13, EU:C:2014:2189, pkt 38).

               39

               Tymczasem, po pierwsze, w świetle odpowiedzi udzielonej na pytanie pierwsze, zgodnie z którą CN należy interpretować w ten sposób, że moduły takie jak będące przedmiotem postępowania głównego objęte są pozycją 8543, konieczność i znaczenie udzielenia sądowi odsyłającemu odpowiedzi na pytanie drugie dla potrzeb rozstrzygnięcia sporu w postępowaniu głównym są fortiori wykazane.

               40

               Po drugie, należy przypomnieć, że zgodnie z treścią uwagi 2 lit. a) do sekcji XVI CN „części będące towarami objętymi dowolną pozycją w dziale 84 lub 85 (z wyłączeniem pozycji 8409, 8431, 8448, 8466, 8473, 8485, 8503, 8522, 8529, 8538 i 8548) należy we wszystkich przypadkach klasyfikować do tych pozycji”. Ta zasada klasyfikacji znajduje zastosowanie, w sytuacji gdy odnośne części stanowią towary, które z uwagi na ich własne cechy są objęte szczególna pozycją taryfową zawartą w dziale 84 lub 85 CN. Zgodnie z tą zasadą części maszyn są klasyfikowane w zależności od ich własnych cech, jako niezależne towary, do szczególnej pozycji obejmującej te towary.

               41

               Uwaga ta nie jest bez znaczenia, gdyż jak zauważa sąd odsyłający, pobranie należności celnych jest zawieszone w odniesieniu do niektórych towarów objętych pozycją CN 8543 90 na mocy rozporządzenia nr 1255/96. Do towarów objętych pozycją CN 8543 90, dla których to zawieszenie obowiązuje, należą te, które występują w postaci „zestaw[u] wyrobów objętych pozycją 8541 lub 8542, zamontowan[ych] na obwodzie drukowanym, umieszczon[ym] w obudowie”. Jak przypomniano w pkt 33 niniejszego wyroku, jest możliwe, że produkt będący przedmiotem postępowania głównego, złożony z elementów, które indywidualnie byłyby objęte pozycją CN 8541, może odpowiadać temu opisowi. Aby zostało przyznane takie zawieszenie, jest jednak konieczne, aby produkt ten mógł zostać uznany za „część”. Rozstrzygniecie sporu w postępowaniu głównym zależy zatem od odpowiedzi udzielonej na pytanie drugie.

               42

               Z całości powyższych rozważań wynika, że pytanie drugie jest dopuszczalne.

         Co do istoty

               43

               W swym drugim pytaniu sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy CN należy interpretować w ten sposób, że moduły takie jak będące przedmiotem postępowania głównego, zamontowane w urządzeniach, do których mechanicznego lub elektrycznego funkcjonowania nie są one niezbędne, stanowią części w rozumieniu podpozycji CN 8543 90 80, czy też w ten sposób, że moduły te objęte są podpozycją CN 8543 89 95, dotyczącą pozostałych maszyn lub urządzeń elektrycznych, posiadających indywidualną funkcję, nie wymienionych ani nie włączonych gdzie indziej w dziale 85 CN.

               44

               Pojęcie części w rozumieniu uwagi 2 do sekcji XVI CN nie jest w niej zdefiniowane. W interesie spójnego i jednolitego stosowania Wspólnej taryfy celnej Trybunał postanowił nadać temu pojęciu jednolitą definicję wspólną dla wszystkich działów CN (zob. podobnie wyrok HARK, C‑450/12, EU:C:2013:824, pkt 37).

               45

               Z orzecznictwa Trybunału dotyczącego pozycji CN 8473 i uwagi 2 lit. b) do jej sekcji XVI wynika, że pojęcie części zakłada obecność całości, dla której funkcjonowania części te są niezbędne (wyroki: Peacock, EU:C:2000:573, pkt 21; a także Data I/O, EU:C:2014:331, pkt 35 i przytoczone tam orzecznictwo).

               46

               Aby móc zaklasyfikować towar jako „część”, nie wystarczy wykazać, że bez tego towaru maszyna nie jest w stanie spełniać zadań, do których jest przeznaczona. Należy jeszcze ustalić, czy mechaniczne lub elektryczne funkcjonowanie danej maszyny zależy od obecności wspomnianego towaru (wyroki: HARK, EU:C:2013:824, pkt 36 i przytoczone tam orzecznictwo; a także Data I/O, EU:C:2014:331, pkt 35 i przytoczone tam orzecznictwo).

               47

               Noty wyjaśniające do HS dotyczące pozycji 8543 stanowią, że za elektryczne maszyny i aparaty objęte tą pozycją uznawane są urządzenia elektryczne posiadające indywidualną funkcję. Punkt ten stanowi również, że postanowienia wstępne not wyjaśniających do pozycji 8479 HS dotyczące maszyn i urządzeń mechanicznych posiadających indywidualną funkcję stosuje się, z uwzględnieniem istniejących różnic, do urządzeń i aparatów objętych pozycją 8543 HS.

               48

               W tym względzie noty wyjaśniające do HS dotyczące pozycji 8479 stanowią, po pierwsze, że pozycja ta obejmuje maszyny i urządzenia mechaniczne posiadające indywidualną funkcję, które nie mogą być zaklasyfikowane do żadnej innej szczególnej pozycji działu 84 HS, ponieważ brak jest innej pozycji, która by je objęła ze względu na metodę działania lub typ, a po drugie, że objęte tą pozycją maszyny i urządzenia różnią się od części maszyn i urządzeń, które są klasyfikowane zgodnie z ogólnymi postanowieniami dotyczącymi części, tym, że posiadają indywidualną funkcje.

               49

               Zdaniem Rohm Semiconductor Trybunał stwierdził, że łączniki optyczne będące przedmiotem sprawy zakończonej wyrokiem X (EU:C:2008:535, pkt 28) nie mogą być zaklasyfikowane do pozycji 8543, nawet jeśli zostało uznane, że nie należą one do pozycji CN 8541.

               50

               Wprawdzie w pkt 28 niemieckiej wersji językowej tego wyroku odniesiono się do „części maszyn”, wyrażenie to nie odsyła jednak do pojęcia części w rozumieniu NC, lecz oznacza, że łącznik optyczny jest elementem składowym innych maszyn, co stanowiło podstawę zaklasyfikowania go w zasadny sposób do pozycji CN 8541.

               51

               Jak zauważa bowiem Komisja w uwagach na piśmie, francuska wersja językowa wyroku X (EU:C:2008:535) może prowadzić to takiego samego pomylenia pojęć jak to zawarte w wersji niemieckiej. Niemniej jednak w pkt 28 angielskiej wersji językowej tego wyroku w miejsce wyrażenia „parties de machine [części maszyny]” występującego w wersji francuskiej użyto wyrażenia „machine components”. Gdyby chodziło o „części” w rozumieniu CN, w tym punkcie angielskiej wersji językowej wskazanego wyroku zawarte byłoby wyrażenie „parts of machines”, które występuje w szczególności w pkt 6 tej wersji językowej.

               52

               Jeżeli Trybunał rzeczywiście uznał, że łączniki optyczne, takie jak będące przedmiotem sprawy zakończonej tymże wyrokiem, nie mogły być objęte pozycją 8543, to właśnie dlatego, jak orzekł on w pkt 29 tego wyroku, że są one przeznaczone do licznych typów maszyn i urządzeń, a nie wyłącznie do marginalnej kategorii maszyn i urządzeń objętych pozycją 8543 CN, do której należą elektryczne maszyny i urządzenia wykonujące indywidualną funkcję, nie wymienione ani nie włączone gdzie indziej w dziale 85.

               53

               Jak zauważył zatem sąd odsyłający, o ile moduły będące przedmiotem postępowania głównego są bez wątpienia zamontowane w telefonach komórkowych lub innych urządzeniach, to nie są one niezbędne do korzystania z nich. Jak zauważyła Komisja w uwagach na piśmie, moduły te nie odgrywają jako takie żadnej roli w procesie komunikacji telefonicznej, przetwarzania danych, drukowania lub wykonywania lub powielania fotografii. Zgodnie ze wskazówkami przekazanymi przez ten sąd fakt, że rzeczone moduły nie są wmontowane w telefony komórkowe, laptopy, drukarki lub cyfrowe aparaty fotograficzne, nie zakłóca funkcjonowania tych ostatnich.

               54

               Ponieważ takie wmontowanie nie jest konieczne do funkcjonowania tych urządzeń, rzeczone moduły nie mogą zatem być uznane za części w rozumieniu pozycji CN 8543 90 80.

               55

               W związku z tym na pytanie drugie należy odpowiedzieć, iż CN należy interpretować w ten sposób, że moduły takie jak będące przedmiotem postępowania głównego, zamontowane w urządzeniach, do których mechanicznego lub elektrycznego funkcjonowania nie są one niezbędne, nie stanowią części w rozumieniu podpozycji CN 8543 90 80, lecz objęte są podpozycją CN 8543 89 95, dotyczącą pozostałych maszyn lub urządzeń elektrycznych, posiadających indywidualną funkcję, niewymienionych ani niewłączonych gdzie indziej w dziale 85 CN.

         W przedmiocie kosztów

               56

               Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.

               Z powyższych względów Trybunał (ósma izba) orzeka, co następuje:

                           1)

                           Nomenklaturę scaloną zawartą w załączniku I do rozporządzenia Rady (EWG) nr 2658/87 z dnia 23 lipca 1987 r. w sprawie nomenklatury taryfowej i statystycznej oraz w sprawie Wspólnej taryfy celnej, zmienionego rozporządzeniem Komisji (WE) nr 1832/2002 z dnia 1 sierpnia 2002 r., należy interpretować w ten sposób, że moduły, z których każdy stanowi połączenie diody elektroluminescencyjnej, fotodiody i szeregu innych elementów półprzewodnikowych, a które mogą być wykorzystywane jako nadajniki lub odbiorniki na podczerwień, jeśli korzystają z zasilania elektrycznego urządzeń, w których zostały zamontowane, objęte są pozycją 8543 tej nomenklatury.

                           2)

                           Nomenklaturę scaloną zawartą w załączniku I do rozporządzenia nr 2658/87, zmienionego rozporządzeniem nr 1832/2002, należy interpretować w ten sposób, że moduły takie jak będące przedmiotem postępowania głównego, zamontowane w urządzeniach, do których mechanicznego lub elektrycznego funkcjonowania nie są one niezbędne, nie stanowią części w rozumieniu podpozycji 8543 90 80 tej nomenklatury, lecz objęte są podpozycją 8543 89 95 rzeczonej nomenklatury, dotyczącą pozostałych maszyn lub urządzeń elektrycznych, posiadających indywidualną funkcję, niewymienionych ani nie włączonych gdzie indziej w dziale 85 tejże nomenklatury.

                     Podpisy

            (
            *1
         )	Język postępowania: niemiecki.


title: Wyrok Trybunału (czwarta izba) z dnia 16 października 2008 r.#Bundesverband der Verbraucherzentralen und Verbraucherverbände - Verbraucherzentrale Bundesverband eV przeciwko deutsche internet versicherung AG.#Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Bundesgerichtshof - Niemcy.#Dyrektywa 2000/31/WE- Artykuł 5 ust. 1 lit. c) - Handel elektroniczny - Usługodawca działający za pośrednictwem Internetu - Poczta elektroniczna.#Sprawa C-298/07.

text:
      Sprawa C‑298/07
      Bundesverband der Verbraucherzentralen und Verbraucherverbände –Verbraucherzentrale Bundesverband eV
      przeciwko
      deutsche internet versicherung AG
      (wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Bundesgerichtshof)
      Dyrektywa 2000/31/WE– Artykuł 5 ust. 1 lit. c) – Handel elektroniczny – Usługodawca działający za pośrednictwem Internetu – Poczta elektroniczna
      Streszczenie wyroku
      Zbliżanie ustawodawstw – Handel elektroniczny – Dyrektywa 2000/31 – Świadczenie usług za pośrednictwem Internetu
      (dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2000/31, art. 5 ust. 1 lit. c))
      Artykuł 5 ust. 1 lit. c) dyrektywy 2000/31 w sprawie niektórych aspektów prawnych usług społeczeństwa informacyjnego, w szczególności
         handlu elektronicznego w ramach rynku wewnętrznego należy interpretować w ten sposób, iż usługodawca jest obowiązany podać
         usługobiorcom, zanim zostanie z nimi zawarta jakakolwiek umowa, oprócz adresu poczty elektronicznej, inne dane umożliwiające
         nawiązanie szybkiego kontaktu oraz bezpośrednie i skuteczne porozumiewanie się. Dane te nie muszą koniecznie zawierać numeru
         telefonu. Mogą mieć postać formularza on-line, za którego pośrednictwem usługobiorcy mogą zwracać się przez Internet do usługodawcy
         i na który odpowiada on za pośrednictwem poczty elektronicznej, z wyjątkiem przypadków, w których usługobiorca, po nawiązaniu
         kontaktu z usługodawcą drogą elektroniczną, będąc pozbawionym dostępu do sieci, poprosi usługodawcę o udostępnienie nieelektronicznego
         sposobu porozumiewania się.

      (por. pkt 40; sentencja)
WYROK TRYBUNAŁU (czwarta izba)
      z dnia 16 października 2008 r.(*)

      Dyrektywa 2000/31/WE– Artykuł 5 ust. 1 lit. c) – Handel elektroniczny – Usługodawca działający za pośrednictwem Internetu – Poczta elektroniczna
      W sprawie C‑298/07
      mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 234 WE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Bundesgerichtshof
         (Niemcy) postanowieniem z dnia 26 kwietnia 2007 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 22 czerwca 2007 r., w postępowaniu:

      Bundesverband der Verbraucherzentralen und Verbraucherverbände – Verbraucherzentrale Bundesverband eV
      przeciwko
      deutsche internet versicherung AG,
      TRYBUNAŁ (czwarta izba),
      w składzie: K. Lenaerts, prezes izby, R. Silva de Lapuerta, E. Juhász, G. Arestis, i J. Malenovský (sprawozdawca), sędziowie,
      rzecznik generalny: D. Ruiz-Jarabo Colomer,
      sekretarz: R. Grass,
      uwzględniając procedurę pisemną,
      rozważywszy uwagi przedstawione:
      –        w imieniu Bundesverband der Verbraucherzentralen und Verbraucherverbände – Verbraucherzentrale Bundesverband eV przez H. Büttnera,
         Rechtsanwalt,

      –        w imieniu deutsche internet versicherung AG przez J. Kummera, Rechtsanwalt,
      –        w imieniu rządu włoskiego przez I.M. Braguglię, działającego w charakterze pełnomocnika, wspieranego przez F. Arenę, avvocato
         dello Stato,

      –        w imieniu rządu polskiego przez T. Nowakowskiego, działającego w charakterze pełnomocnika,
      –        w imieniu rządu szwedzkiego przez S. Johannesson, działającą w charakterze pełnomocnika,
      –        w imieniu Komisji Wspólnot Europejskich przez E. Montaguti oraz G. Brauna, działających w charakterze pełnomocników,
      po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 15 maja 2008 r.,
      wydaje następujący
      Wyrok
      1        Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 5 ust. 1 lit. c) dyrektywy 2000/31/WE Parlamentu
         Europejskiego i Rady z dnia 8 czerwca 2000 r. w sprawie niektórych aspektów prawnych usług społeczeństwa informacyjnego, w szczególności
         handlu elektronicznego w ramach rynku wewnętrznego (dyrektywa o handlu elektronicznym) (Dz.U. L 178, s. 1, zwanej dalej „dyrektywą”).

      2        Z wnioskiem tym wystąpiono w ramach sporu między Bundesverband der Verbraucherzentralen und Verbraucherverbände – Verbraucherzentrale
         Bundesverband eV (zwanym dalej „Bundesverband”) a deutsche internet versicherung AG (zwaną dalej „DIV”) dotyczącego kwestii,
         czy usługodawca działający wyłącznie w Internecie musi koniecznie podać klientom swój numer telefonu nawet przed zawarciem
         umowy.

       Ramy prawne
       Uregulowania wspólnotowe
      3        Artykuł 2 dyrektywy stanowi:

      „Do celów niniejszej dyrektywy następujące pojęcia oznaczają:
      a)      »usługi społeczeństwa informacyjnego«: usługi w rozumieniu art. 1 ust. 2 dyrektywy 98/34/WE [Parlamentu Europejskiego i Rady
         z dnia 22 czerwca 1998 r. ustanawiającej procedurę udzielania informacji w zakresie norm i przepisów technicznych (Dz.U. L 204,
         s. 37)], zmienionej dyrektywą 98/48/WE [Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 20 lipca 1998 r. (Dz.U. L 217, s. 18)];

      b)      »usługodawca«: każda osoba fizyczna lub prawna, która świadczy usługę społeczeństwa informacyjnego;
      […]
      d)      »usługobiorca«: każda osoba fizyczna lub prawna, która do celów zawodowych lub innych korzysta z usług społeczeństwa informacyjnego,
         w szczególności w celu poszukiwania informacji lub uzyskania do niej dostępu;

      […]”.
      4        Artykuł 5 ust. 1 dyrektywy stanowi:

      „1.      Poza innymi wymaganiami dotyczącymi informacji przewidzianymi przez prawo wspólnotowe państwa członkowskie zapewniają, żeby
         usługodawca umożliwił łatwy, bezpośredni i stały dostęp usługobiorcom oraz właściwym władzom co najmniej do następujących
         informacji:

      a)      nazwy usługodawcy;
      b)      adresu geograficznego siedziby usługodawcy;
      c)      danych szczegółowych o usługodawcy, łącznie z jego adresem poczty elektronicznej, umożliwiającym szybki kontakt oraz bezpośrednie
         i skuteczne porozumiewanie się;

      […]”.
       Uregulowania krajowe
      5        Paragraf 5 ust. 1 pkt 1 i 2 Telemediengesetz (ustawy o mediach elektronicznych, BGBl. 2007 I, s. 179) z dnia 26 lutego 2007 r.
         stanowi:

      „1.      W odniesieniu do mediów elektronicznych udostępnianych w celach handlowych, co do zasady za wynagrodzeniem, usługodawcy zobowiązani
         są podać w łatwo rozpoznawalny, bezpośredni i stały sposób następujące informacje:

      1)      nazwę i adres, pod którymi są zarejestrowane, w przypadku osób prawnych również formę prawną, pełnomocników, a gdy istnieją
         dane dotyczące kapitału spółki – kapitał zakładowy, zaś gdy całość wkładów pieniężnych nie została wpłacona – sumę pozostałych
         do wpłacenia kwot;

      2)      dane umożliwiające szybkie nawiązanie kontaktu drogą elektroniczną i bezpośrednie porozumiewanie się z nimi, łącznie z adresem
         poczty elektronicznej […]”.

       Postępowanie przed sądem krajowym i pytania prejudycjalne
      6        DIV jest zakładem ubezpieczeń sprzedającym ubezpieczenia samochodów wyłącznie za pośrednictwem Internetu. Na swojej stronie
         internetowej spółka ta podaje swój adres pocztowy i adres poczty elektronicznej, ale nie podaje numeru telefonu, który udostępnia
         klientom, dopiero gdy dojdzie do zawarcia umowy ubezpieczenia. Zainteresowani usługami DIV mogą natomiast kierować do niej
         pytania za pomocą formularza kontaktowego w Internecie, na który odpowiedzi przekazywane są pocztą elektroniczną.

      7        Bundesverband, niemiecki związek organizacji konsumenckich, uważa jednak, że DIV ma obowiązek podania numeru telefonu na swojej
         stronie internetowej. Jest to bowiem, jego zdaniem, jedyny sposób zagwarantowania bezpośredniego porozumiewania się między
         potencjalnym klientem a tym zakładem ubezpieczeń. W związku z tym Bundesverband wniósł do Landgericht Dortmund (sądu krajowego
         w Dortmundzie) skargę na DIV, domagając się, by nakazano jej, by zaprzestała oferowania konsumentom usług ubezpieczeniowych
         za pośrednictwem Internetu, nie umożliwiając im przy tym bezpośredniej komunikacji telefonicznej z tym zakładem ubezpieczeń.

      8        Landgericht Dortmund uwzględnił wniosek Bundesverband. Odrzucił go natomiast sąd apelacyjny. Sąd ten uznał, że podanie numeru
         telefonu nie jest niezbędne do tego, by umożliwić bezpośrednie porozumiewanie się klienta z usługodawcą. Taki rodzaj porozumiewania
         się można bowiem zapewnić za pośrednictwem formularza on-line, przy którym jakakolwiek postronna osoba nie włącza się do komunikacji
         między potencjalnym klientem a DIV. Ponadto ze względu na to, że DIV odpowiada na zadane przez klientów pytania w czasie wynoszącym
         30–60 minut, spełnienie wymogu szybkiego porozumiewania się również jest zagwarantowane.

      9        Bundesverband wniósł skargę rewizyjną do Bundesgerichtshof w celu uzyskania orzeczenia niekorzystnego dla DIV.

      10      Zdaniem Bundesgerichtshof, choć treść art. 5 ust. 1 lit. c) dyrektywy nie wymaga podania numer telefonu, cel tego przepisu
         mógłby jednak wymagać jego podania. W Niemczech kwestia ta jest zresztą przedmiotem sporów w orzecznictwie i doktrynie. Podobnie
         w uzasadnieniu do rządowego projektu Elektronischer Geschäftsverkehr-Gesetz (ustawy o handlu elektronicznym) wskazano konieczność
         podania numeru telefonu. Bundesgerichtshof podnosi również, że jedynie przez telefon możliwe jest porozumiewanie się w formie
         słownej wymiany, w sensie rzeczywistego dialogu.

      11      Z drugiej strony ograniczenie wynikające z konieczności odpowiadania na telefoniczne zapytania potencjalnych klientów zmusiłoby
         DIV do zmiany jej strategii handlowej polegającej na zdobywaniu klientów wyłącznie przez Internet, co mogłoby stanowić przeszkodę
         w promowaniu handlu elektronicznego. Ponadto obciążenie numeru zbyt wysokimi opłatami zniechęcałby konsumentów do skontaktowania
         się z usługodawcą, co sprawiłoby, że ten sposób porozumiewania się stałby się nieskuteczny.

      12      W tych okolicznościach Bundesgerichtshof postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami
         prejudycjalnymi:

      „1)      Czy zgodnie z art. 5 ust. 1 lit. c) dyrektywy[…], w celu umożliwienia szybkiego kontaktu oraz bezpośredniego i skutecznego
         porozumiewania się usługodawca jest zobowiązany przed zawarciem umowy z usługobiorcą do podania numeru telefonu?

      2)      Jeżeli na pytanie pierwsze należy odpowiedzieć przecząco:
      a)      Czy zgodnie z art. 5 ust. 1 lit. c) dyrektywy usługodawca, poza podaniem adresu poczty elektronicznej, jest zobowiązany przed
         zawarciem umowy z usługobiorcą do stworzenia drugiej możliwości nawiązania z nim kontaktu?

      b)      Jeżeli na powyższe pytanie należy odpowiedzieć twierdząco: czy w odniesieniu do drugiej możliwości nawiązania kontaktu wystarczy,
         że usługodawca stworzy formularz on-line, za pomocą którego usługobiorca może się do niego zwrócić za pośrednictwem Internetu,
         i udziela odpowiedzi na zapytanie usługobiorcy za pośrednictwem poczty elektronicznej?”.

       W przedmiocie pytań prejudycjalnych
      13      W swoich pytaniach, które należy rozpatrywać łącznie, sąd krajowy dąży w istocie do uzyskania odpowiedzi na pytanie, czy art. 5
         ust. 1 lit. c) dyrektywy należy interpretować w ten sposób, że usługodawca jest obowiązany podać usługobiorcom, zanim zawrze
         z nimi jakąkolwiek umowę, oprócz swojego adresu poczty elektronicznej inne informacje umożliwiające dodatkową drogę porozumiewania
         się z nim, a jeśli taki obowiązek istnieje, czy informacje te muszą koniecznie zawierać numer telefonu, czy też wystarczy
         formularz on-line.

      14      Bundesverband i rząd włoski uważają, że oprócz adresu poczty elektronicznej usługodawca powinien podać usługobiorcy inne informacje
         umożliwiające dodatkową drogę porozumiewania się. DIV, rząd polski i szwedzki oraz Komisja Wspólnot Europejskich są odmiennego
         zdania.

      15      W pierwszej kolejności należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem przy dokonywaniu wykładni przepisu prawa
         wspólnotowego należy brać pod uwagę nie tylko jego brzmienie, lecz także jego kontekst oraz cele regulacji, której część on
         stanowi (zob. w szczególności wyroki: z dnia 18 maja 2000 r. w sprawie C‑301/98 KVS International, Rec. s. I‑3583, pkt 21,
         z dnia 19 września 2000 r. w sprawie C‑156/98 Niemcy przeciwko Komisji, Rec. s. I‑6857, pkt 50, z dnia 6 lipca 2006 r. w sprawie
         C‑53/05 Komisja przeciwko Portugalii, Zb.Orz. s. I‑6215, pkt 20 i z dnia 23 listopada 2006 r. w sprawie C‑300/05 ZVK, Zb.Orz.
         s. I‑11169, pkt 15).

      16      Zgodnie z art. 5 ust. 1 lit. c) dyrektywy usługodawca musi umożliwić usługobiorcom dostęp do minimalnego zakresu niektórych
         informacji, do których należą dane, łącznie z adresem poczty elektronicznej, umożliwiające usługobiorcom szybki kontakt oraz
         bezpośrednie i skuteczne porozumiewanie się z usługodawcą.

      17      Z brzmienia art. 5 ust. 1 lit. c), a w szczególności z wyrażenia „łącznie z” wynika więc, że zamiarem ustawodawcy wspólnotowego
         było zobowiązanie usługodawcy do podania usługobiorcom, oprócz swojego adresu poczty elektronicznej, innych danych umożliwiających
         osiągnięcie skutku, który ten przepis ma na celu.

      18      Taka dosłowna wykładnia znajduje potwierdzenie w związku z kontekstem, w jakim znajduje się art. 5 ust. 1 lit. c) dyrektywy.
         Zgodnie z art. 5 ust. 1 lit. b) dyrektywy w ramach informacji, które usługodawca jest zobowiązany udostępnić usługobiorcom,
         znajduje się również adres jego siedziby. Tak więc z brzmienia tego ostatniego przepisu jasno wynika, że ustawodawca wspólnotowy
         nie zamierzał ograniczać możliwości nawiązania kontaktu i porozumiewania się z usługodawcą do jednej tylko drogi komunikacji,
         którą stanowi poczta elektroniczna, lecz pragnął zapewnić usługobiorcom dostęp do adresu pocztowego.

      19      Jeśli chodzi o zamierzone w dyrektywie cele, należy, po pierwsze, zwrócić uwagę, iż zgodnie z art. 1 ust. 1, a także motywami
         3, 6 i 8, ma ona na celu przyczynienie się do rozwoju usług społeczeństwa informacyjnego i lepsze ukazanie możliwości, które
         daje handlowi elektronicznemu rynek wewnętrzny.

      20      Choć ustawodawca wspólnotowy pragnął w ten sposób promować rozwój handlu elektronicznego, to jednak z żadnego z motywów dyrektywy
         nie wynika, że chciał wyizolować handel elektroniczny z reszty rynku wewnętrznego. W związku z tym wzmianka o „adresie poczty
         elektronicznej”, znajdująca się w art. 5 ust. 1 lit. c) dyrektywy, stanowi wyraz woli ustawodawcy wspólnotowego, by zagwarantować,
         żeby informacja ta, umożliwiająca porozumiewanie się drogą elektroniczną, była koniecznie podawana usługobiorcom przez usługodawcę,
         co jednak nie oznacza, że ustawodawca pragnął zrezygnować z innych nieelektronicznych sposobów porozumiewania się, które można
         stosować dodatkowo.

      21      Wobec braku możliwości skorzystania w razie potrzeby z innego sposobu porozumiewania się, w sytuacji, w której usługobiorcy
         po nawiązaniu kontaktu z usługodawcą drogą elektroniczną byliby czasowo pozbawieni dostępu do sieci elektronicznej, mogliby
         oni nie mieć możliwości zawarcia umowy, a przez to mogliby zostać wykluczeni z rynku. Takie wykluczenie może osłabić dany
         sektor i oderwać go od reszty rynku, a zatem może ono stanowić przeszkodę dla funkcjonowania rynku wewnętrznego, częściowo
         pozbawiając dyrektywę skuteczności.

      22      Po drugie, dyrektywa, co wynika w szczególności z art. 1 ust. 3 oraz z motywów 7, 10 i 11, ma również na celu zagwarantowanie
         ochrony interesów konsumentów. Ochrona ta powinna być zapewniona na każdym etapie kontaktów między usługodawcą a usługobiorcami.

      23      Wynika z tego, że w zakresie, w jakim informacje podawane przez usługodawcę pozwalają usługobiorcom ocenić zakres ich przyszłych
         zobowiązań i uniknąć w szczególności ryzyka niektórych pomyłek mogących prowadzić do zawarcia niekorzystnej umowy, dodatkowy
         sposób porozumiewania się może również okazać się niezbędny, zanim taka umowa zostanie zawarta.

      24      Umożliwienia usługodawcom skorzystania z dodatkowego sposobu porozumiewania się, w razie potrzeby o charakterze nieelektronicznym,
         nie można uznać ponadto za znaczne ekonomiczne obciążenie dla usługodawcy, który oferuje swe usługi przez Internet.. Tego
         rodzaju usługodawca kieruje zwykle swoją ofertę do konsumentów, którzy mają łatwy dostęp do sieci elektronicznej i są zaznajomieniu
         z tym sposobem porozumiewania się. Zatem jedynie w wyjątkowych okolicznościach porozumiewanie się drogą elektroniczną musiałoby
         zostać zastąpione przez nieelektroniczną komunikację.

      25      Z powyższych rozważań wynika, że zgodnie z art. 5 ust. 1 lit. c) dyrektywy usługodawca ma obowiązek zapewnienia usługodawcom
         szybkiego, bezpośredniego i skutecznego sposobu porozumiewania się, dodatkowego w stosunku do adresu poczty elektronicznej.

      26      Należy zatem zastanowić się, czy wśród informacji umożliwiających usługobiorcom skorzystanie z takiego innego sposobu porozumiewania
         się musi koniecznie znaleźć się numer telefonu.

      27      W przeciwieństwie do DIV, rządów polskiego i szwedzkiego oraz Komisji, Bundesverband i rząd włoski utrzymują, że usługodawca
         zobowiązany jest podać usługodawcom numer telefonu, gdyż jedynie telefon może spełnić wymogi bezpośredniego i skutecznego
         porozumiewania się w rozumieniu dyrektywy. Bezpośrednie porozumiewanie się musi oznaczać porozumiewanie się człowieka z człowiekiem,
         natomiast skuteczne porozumiewanie się wymaga niemal natychmiastowego, a nie odsuniętego w czasie, przetworzenia przekazywanych
         informacji.

      28      Bezsporny jest fakt, że telefoniczny sposób porozumiewania się można uznać za bezpośredni i skuteczny, mimo iż nie pozostawia
         żadnych namacalnych śladów i po zakończeniu zasadniczo nie dostarcza żadnego materiału dowodowego co do jego treści.

      29      W tym względzie należy zauważyć, po pierwsze, że przymiotnik „bezpośrednie” w rozumieniu art. 5 ust. 1 lit. c) dyrektywy niekoniecznie
         oznacza porozumiewanie się w drodze wymiany słownej, czyli prawdziwy dialog, lecz jedynie brak pośrednika.

      30      Po drugie, skuteczne porozumiewanie się nie może oznaczać, że odpowiedź udzielona na dane pytanie będzie natychmiastowa. Przeciwnie,
         należy uznać, że porozumiewanie się jest skuteczne, jeżeli umożliwia uzyskanie odpowiednich informacji w terminie dającym
         się pogodzić z potrzebami lub uzasadnionymi oczekiwaniami odbiorcy.

      31      Jest oczywiste, że istnieją inne drogi porozumiewania się, oprócz wspomnianej drogi telefonicznej, zdolne wypełnić kryteria
         bezpośredniego i skutecznego porozumiewania się, o których mowa w art. 5 ust. 1 lit. c) dyrektywy, czyli komunikacji bez pośrednika
         i wystarczająco płynnej, takie jak nawiązywanie osobistego kontaktu z odpowiedzialną osobą w pomieszczeniach przedsiębiorstwa
         usługodawcy lub za pośrednictwem faksu.

      32      W świetle tych wszystkich danych informacje umożliwiające inną drogę porozumiewania się, które usługodawca ma obowiązek podać
         usługodawcom, zanim w ogóle zostanie zawarta między nimi jakakolwiek umowa, nie muszą koniecznie zawierać numeru telefonu.

      33      Składowe odpowiedzi przedstawione w ramach powyższej analizy pozwalają również odpowiedzieć na pytanie, czy formularz on-line,
         za pomocą którego usługobiorcy mogą zwrócić się przez Internet do usługodawcy, który udziela odpowiedzi pocztą elektroniczną,
         spełnia wymogi dyrektywy.

      34      Bundesverband, któremu wtóruje zasadniczo rząd włoski, uważa, że formularz on‑line nie jest właściwy, ponieważ nie umożliwia
         on szybkiego, bezpośredniego i skutecznego kontaktu. Natomiast DIV i Komisja uważają, że formularz taki wystarczy, w szczególności
         dlatego że dyrektywa nie wymaga „równoległego-symultanicznego” porozumiewania się.

      35      Rzeczywiście, formularz on‑line można uznać za metodę umożliwiającą bezpośrednie i skuteczne porozumiewanie się w rozumieniu
         art. 5 ust. 1 lit. c) dyrektywy, jeżeli – jak wynika z akt sprawy zawisłej przed sądem krajowym – usługodawca odpowiada na
         zadawane przez konsumentów pytania w ciągu 30–60 minut.

      36      Jednakże w raczej wyjątkowych sytuacjach, gdy usługobiorca, po nawiązaniu kontaktu z usługodawcą drogą elektroniczną, z różnych
         przyczyn, takich jak podróż, urlop lub delegacja, zostaje pozbawiony dostępu do sieci, porozumiewania się za pomocą formularza
         on‑line nie można już uznać za skuteczne w rozumieniu art. 5 ust. 1 lit. c) dyrektywy.

      37      Ponieważ formularz ten stanowi również sposób porozumiewania się o charakterze elektronicznym, konieczność posługiwania się
         formularzem w Internecie nie umożliwiłaby bowiem utrzymania w takich wypadkach płynnej, a tym samym skutecznej komunikacji
         między usługodawcą a usługobiorcą, co jest niezgodne z art. 5 ust. 1 lit. c) dyrektywy.

      38      W sytuacjach opisanych w pkt 36 niniejszego wyroku udostępnienie wyłącznie formularza on-line nie jest też zgodne z wolą ustawodawcy
         wspólnotowego, który – jak zostało to już powiedziane w pkt 20 niniejszego wyroku – pragnął promować rozwój handlu elektronicznego,
         lecz nie chciał go wyizolować z reszty rynku wewnętrznego.

      39      Zatem w tych sytuacjach, na żądanie usługobiorcy, usługodawca powinien udostępnić mu nieelektroniczny sposób porozumiewania
         się, umożliwiający utrzymanie skutecznej komunikacji.

      40      W świetle całości powyższych rozważań na zadane pytania należy odpowiedzieć, że art. 5 ust. 1 lit. c) dyrektywy należy interpretować
         w ten sposób, iż usługodawca jest obowiązany podać usługobiorcom, zanim zostanie zawarta z nimi jakakolwiek umowa, oprócz
         adresu poczty elektronicznej, inne dane umożliwiające nawiązanie szybkiego kontaktu oraz bezpośrednie i skuteczne porozumiewanie
         się. Dane te nie muszą koniecznie zawierać numeru telefonu. Mogą mieć postać formularza on‑line, za którego pośrednictwem
         usługobiorcy mogą zwracać się przez Internet do usługodawcy i na który odpowiada on za pośrednictwem poczty elektronicznej,
         z wyjątkiem przypadków, w których usługobiorca, po nawiązaniu kontaktu z usługodawcą drogą elektroniczną, będąc pozbawionym
         dostępu do sieci, poprosi usługodawcę o udostępnienie nieelektronicznego sposobu porozumiewania się.

       W przedmiocie kosztów
      41      Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej
         przed tym sądem, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi,
         inne niż poniesione przez strony postępowania przed sądem krajowym, nie podlegają zwrotowi.

      Z powyższych względów Trybunał (czwarta izba) orzeka, co następuje:
      Artykuł 5 ust. 1 lit. c) dyrektywy 2000/31/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 8 czerwca 2000 r. w sprawie niektórych
            aspektów prawnych usług społeczeństwa informacyjnego, w szczególności handlu elektronicznego w ramach rynku wewnętrznego (dyrektywa
            o handlu elektronicznym) należy interpretować w ten sposób, iż usługodawca jest obowiązany podać usługobiorcom, zanim zostanie
            z nimi zawarta jakakolwiek umowa, oprócz adresu poczty elektronicznej, inne dane umożliwiające nawiązanie szybkiego kontaktu
            oraz bezpośrednie i skuteczne porozumiewanie się. Dane te nie muszą koniecznie zawierać numeru telefonu. Mogą mieć postać
            formularza on-line, za którego pośrednictwem usługobiorcy mogą zwracać się przez Internet do usługodawcy i na który odpowiada
            on za pośrednictwem poczty elektronicznej, z wyjątkiem przypadków, w których usługobiorca, po nawiązaniu kontaktu z usługodawcą
            drogą elektroniczną, będąc pozbawionym dostępu do sieci, poprosi usługodawcę o udostępnienie nieelektronicznego sposobu porozumiewania
            się.
      Podpisy
      * Język postępowania: niemiecki.