title: Wyrok Trybunału (czwarta izba) z dnia 5 maja 2011 r.#Ze Fu Fleischhandel GmbH (C-201/10) i Vion Trading GmbH (C-202/10) przeciwko Hauptzollamt Hamburg-Jonas.#Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Finanzgericht Hamburg - Niemcy.#Rozporządzenie (WE, Euratom) nr 2988/95 - Ochrona interesów finansowych Unii Europejskiej - Artykuł 3 - Zwrot refundacji wywozowej - Trzydziestoletni okres przedawnienia - Zasada przedawnienia stanowiąca część ogólnego prawa cywilnego państwa członkowskiego - Stosowanie "w drodze analogii" - Zasada pewności prawa - Zasada ochrony uzasadnionych oczekiwań - Zasada proporcjonalności.#Sprawy połączone C-201/10 i C-202/10.

text:
      Sprawy połączone C‑201/10 i C‑202/10
      Ze Fu Fleischhandel GmbH
      i
      Vion Trading GmbH
      przeciwko
      Hauptzollamt Hamburg-Jonas
      (wnioski o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożone przez Finanzgericht Hamburg)
      Rozporządzenie (WE, Euratom) nr 2988/95 – Ochrona interesów finansowych Unii Europejskiej – Artykuł 3 – Zwrot refundacji wywozowej – Trzydziestoletni okres przedawnienia – Zasada przedawnienia stanowiąca część ogólnego prawa cywilnego państwa członkowskiego – Stosowanie „w drodze analogii” – Zasada pewności prawa – Zasada ochrony uzasadnionych oczekiwań – Zasada proporcjonalności
      Streszczenie wyroku
      1.        Środki własne Unii Europejskiej – Rozporządzenie w sprawie ochrony interesów finansowych Unii – Postępowanie w sprawie nieprawidłowości
            – Termin przedawnienia – Stosowanie dłuższych krajowych okresów przedawnienia
      (rozporządzenie Rady nr 2988/95, art. 3 ust. 3)
      2.        Środki własne Unii Europejskiej – Rozporządzenie w sprawie ochrony interesów finansowych Unii – Postępowanie w sprawie nieprawidłowości
            – Termin przedawnienia – Stosowanie dłuższych krajowych okresów przedawnienia
      (rozporządzenie Rady nr 2988/95, art. 3 ust. 1 akapit pierwszy 1, art. 3 ust. 3)
      3.        Środki własne Unii Europejskiej – Rozporządzenie w sprawie ochrony interesów finansowych Unii – Postępowanie w sprawie nieprawidłowości
            – Termin przedawnienia – Stosowanie dłuższych krajowych okresów przedawnienia
      (rozporządzenie Rady nr 2988/95, art. 3 ust. 1 akapit pierwszy, art. 3 ust. 3)
      1.        Zasada pewności prawa nie sprzeciwia się co do zasady temu, aby w kontekście ochrony interesów finansowych Unii Europejskiej
         określonej przez rozporządzenie nr 2988/95 w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich i na podstawie art. 3
         ust. 3 tego rozporządzenia organy i sądy krajowe danego państwa członkowskiego stosowały w drodze analogii do sporów dotyczących
         zwrotu nienależnie wypłaconych refundacji wywozowych termin przedawnienia ustalony w krajowym przepisie prawa powszechnego,
         pod warunkiem jednak, że takie stosowanie wynika z praktyki sądowej, która jest wystarczająco przewidywalna, co powinien zweryfikować
         sąd krajowy.

      (por. pkt 35; pkt 1 sentencji)
      2.        Zasada proporcjonalności sprzeciwia się, w ramach korzystania przez państwa członkowskie z możliwości przyznanej im przez
         art. 3 ust. 3 rozporządzenia nr 2988/95 w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich stosowaniu trzydziestoletniego
         okresu przedawnienia do sporów dotyczących zwrotu nienależnie pobranych refundacji.

      Z punktu widzenia celu ochrony interesów finansowych Unii – w odniesieniu do którego prawodawca unijny uznał, że czteroletni,
         a nawet trzyletni okres przedawnienia był już sam w sobie wystarczający, aby umożliwić organom krajowym wszczęcie postępowania
         dotyczącego nieprawidłowości zagrażających tym interesom finansowym, i które to nieprawidłowości mogłyby doprowadzić do wydania
         takiego środka jak odzyskanie nienależnie otrzymanej korzyści – przyznanie rzeczonym organom trzydziestoletniego okresu wykracza
         poza to, co jest konieczne dla starannej administracji.

      (por. pkt 43, 47; pkt 2 sentencji)
      3.        W sytuacji objętej zakresem rozporządzenia nrº2988/95, w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich zasada
         pewności prawa sprzeciwia się temu, aby „dłuższy” termin przedawnienia w rozumieniu art. 3 ust. 3 owego rozporządzenia mógł
         wynikać z okresu przedawnienia prawa powszechnego skróconego w praktyce orzeczniczej w tym celu, aby był on zgodny z zasadą
         proporcjonalności, ponieważ w każdym wypadku w takich okolicznościach zastosowanie znajdzie czteroletni okres przedawnienia
         przewidziany w art. 3 ust. 1 akapit pierwszy rozporządzenia nr 2988/95.

      (por. pkt 50, 54; pkt 3 sentencji)
WYROK TRYBUNAŁU (czwarta izba)
      z dnia 5 maja 2011 r.(*)

      Rozporządzenie (WE, Euratom) nr 2988/95 – Ochrona interesów finansowych Unii Europejskiej – Artykuł 3 – Zwrot refundacji wywozowej – Trzydziestoletni okres przedawnienia – Zasada przedawnienia stanowiąca część ogólnego prawa cywilnego państwa członkowskiego – Stosowanie „w drodze analogii” – Zasada pewności prawa – Zasada ochrony uzasadnionych oczekiwań – Zasada proporcjonalności
      W sprawach połączonych C‑201/10 i C‑202/10
      mających za przedmiot wnioski o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym na podstawie art. 267 TFUE, złożone przez Finanzgericht
         Hamburg (Niemcy) postanowieniami z dnia 12 lutego 2010 r., które wpłynęły do Trybunału w dniu 26 kwietnia 2010 r., w postępowaniach

      Ze Fu Fleischhandel GmbH (C‑201/10),
      Vion Trading GmbH (C‑202/10)
      przeciwko
      Hauptzollamt Hamburg-Jonas,
      TRYBUNAŁ (czwarta izba),
      w składzie: J.C. Bonichot, prezes izby, K. Schiemann, L. Bay Larsen, C. Toader (sprawozdawca) i A. Prechal, sędziowie,
      rzecznik generalny: E. Sharpston,
      sekretarz: K. Malacek, administrator,
      uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 16 lutego 2011 r.,
      rozważywszy uwagi przedstawione:
      –        w imieniu Ze Fu Fleischhandel GmbH przez D. Ehlego, Rechtsanwalt,
      –        w imieniu Vion Trading GmbH przez K. Landry'ego oraz G. Schwendingera, Rechtsanwälte,
      –        w imieniu Komisji Europejskiej przez G. von Rintelena oraz M. Vollkommer, działających w charakterze pełnomocników,
      podjąwszy, po wysłuchaniu rzecznika generalnego, decyzję o rozstrzygnięciu sprawy bez opinii,
      wydaje następujący
      Wyrok
      1        Wnioski o wydanie orzeczeń w trybie prejudycjalnym dotyczą wykładni art. 3 ust. 1 i 3 rozporządzenia Rady (WE, Euratom) nr 2988/95
         z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz.U. L 312, s. 1), a także zasad
         proporcjonalności i pewności prawa.

      2        Wnioski te zostały przedstawione w ramach sporu pomiędzy Ze Fu Fleischhandel GmbH i Vion Trading GmbH (zwanymi dalej „skarżącymi
         w postępowaniu przed sądem krajowym”) a Hauptzollamt Hamburg‑Jonas (zwanym dalej „Hauptzollamt”) w przedmiocie zwrotu refundacji
         wywozowych.

       Ramy prawne
       Prawo Unii
      3        Zgodnie z trzecim motywem rozporządzenia nr 2988/95 „we wszystkich dziedzinach należy […] przeciwstawiać się działaniom przynoszącym
         szkodę interesom finansowym Wspólnot”.

      4        Piąty motyw tego rozporządzenia przewiduje:

      „[…] nieprawidłowe postępowanie oraz środki administracyjne i kary odnoszące się do tego postępowania są przewidziane w zasadach
         sektorowych zgodnie z niniejszym rozporządzeniem”.

      5        Artykuł 1 tego rozporządzenia stanowi:

      „1.      W celu ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich niniejszym przyjmuje się ogólne zasady dotyczące jednolitych kontroli
         oraz środków administracyjnych i kar dotyczących nieprawidłowości w odniesieniu do prawa wspólnotowego.

      2.      Nieprawidłowość oznacza jakiekolwiek naruszenie przepisów prawa wspólnotowego wynikające z działania lub zaniedbania ze strony
         podmiotu gospodarczego, które spowodowało lub mogło spowodować szkodę w ogólnym budżecie Wspólnot lub w budżetach, które są
         zarządzane przez Wspólnoty, albo poprzez zmniejszenie lub utratę przychodów, które pochodzą ze środków własnych pobieranych
         bezpośrednio w imieniu Wspólnot, albo też w związku z nieuzasadnionym wydatkiem”.

      6        Artykuł 3 ust. 1 i 3 rozporządzenia nr 2988/95 przewiduje:

      „1.      Okres przedawnienia wynosi cztery lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości określonej w art. 1 ust. 1. Zasady sektorowe
         mogą jednak wprowadzić okres krótszy, który nie może wynosić mniej niż trzy lata.

      W przypadku nieprawidłowości ciągłych lub powtarzających się okres przedawnienia biegnie od dnia, w którym nieprawidłowość
         ustała. […]

      Przerwanie okresu przedawnienia jest spowodowane przez każdy akt właściwego organu władzy, o którym zawiadamia się daną osobę,
         a który odnosi się do śledztwa lub postępowania w sprawie nieprawidłowości. Po każdym przerwaniu okres przedawnienia biegnie
         na nowo.

      […]
      3.      Państwa członkowskie zachowują możliwość stosowania dłuższego okresu niż okres przewidziany […] w ust. 1 […]”.
      7        Artykuł 4 ust. 1 i 4 tego rozporządzenia stanowi:

      „1.      Każda nieprawidłowość będzie pociągała za sobą z reguły cofnięcie bezprawnie uzyskanej korzyści:
      –        poprzez zobowiązanie do zapłaty lub zwrotu kwot pieniężnych należnych lub bezprawnie uzyskanych,
      […]
      4.      Środków przewidzianych w niniejszym artykule nie uznaje się za kary”.
       Prawo krajowe
      8        Zgodnie ze wskazówkami Finanzgericht Hamburg w dniu zaistnienia okoliczności faktycznych przed sądem krajowym brak było w Niemczech
         jakiegokolwiek szczególnego przepisu dotyczącego terminów przedawnienia stosowanego do sporów o charakterze administracyjnym
         dotyczących nienależenie przyznanych korzyści. Niemniej jednak zarówno organy administracyjne, jak i sądy niemieckie stosują
         „w drodze analogii” trzydziestodniowe przedawnienie z prawa powszechnego, jakie przewidziane jest w § 195 niemieckiego kodeksu
         cywilnego (Bürgerliches Gesetzbuch, zwanego dalej „BGB”). Od 2002 r. termin przedawnienia prawa powszechnego został zmniejszony
         zasadniczo do trzech lat.

       Postępowania przed sądami krajowymi i postanowienia odsyłające w sprawach połączonych od C‑278/07 do C‑280/07
      9        W 1993 r. pozwane w postępowaniu przed sądem krajowym dokonały odprawy celnej mięsa wołowego w celu jego wywozu do Jordanii
         i na swój wniosek uzyskały zaliczki z tytułu refundacji wywozowych. W następstwie kontroli przeprowadzonych na początku 1998 r.
         stwierdzono, że w rzeczywistości ładunek został wysłany do Iraku w ramach procedury tranzytu lub powrotnego wywozu.

      10      W tych okolicznościach Hauptzollamt na podstawie decyzji z dnia 13 października 1999 r. zażądał zwrotu rzeczonych refundacji
         wywozowych.

      11      Pozwane w postępowaniu przed sądem krajowym, a także Josef Vosding Schlacht-, Kühl- und Zerlegebetrieb GmbH & Co wnieśli następnie
         skargi na te decyzje do Finanzgericht Hamburg. Sąd ten w wyroku z dnia 21 kwietnia 2005 r. przychylił się do wniesionych skarg
         na tej podstawie, że przepis dotyczący przedawnienia zawarty w art. 3 ust. 1 akapit pierwszy rozporządzenia nr 2988/95 sprzeciwiał
         się rzeczonym zwrotom, gdyż zażądano ich po ponad czterech latach od dokonania spornych operacji wywozowych.

      12      Hauptzollamt wniósł do Bundesfinanzhof odwołanie „Revision” od orzeczeń Finanzgericht.

      13      Stwierdzając, że zarzucane nieprawidłowości dotyczą okresu poprzedzającego przyjęcie rozporządzenia nr 2988/95, Bundesfinanzhof
         postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi, sformułowanymi w sposób
         identyczny w trzech sprawach połączonych od C‑278/07 do C‑280/07:

      „1)      Czy okres przedawnienia określony w art. 3 ust. 1 akapit pierwszy zdanie pierwsze rozporządzenia Rady […] nr 2988/95 […] należy
         stosować także wtedy, gdy nieprawidłowości dopuszczono się lub gdy ustały one przed wejściem w życie rzeczonego rozporządzenia?

      2)      Czy okres przedawnienia określony w tym rozporządzeniu ma w ogóle zastosowanie do środków administracyjnych takich jak żądanie
         zwrotu refundacji wywozowej przyznanej w następstwie nieprawidłowości?

      W wypadku twierdzącej odpowiedzi Trybunału na powyższe pytania:
      3)      Czy w przypadku gdy przed wydaniem rozporządzenia […] nr 2988/95 prawo państwa członkowskiego przewidywało dłuższy okres przedawnienia,
         państwo członkowskie może stosować dłuższy okres zgodnie z art. 3 ust. 3 wymienionego rozporządzenia? Czy możliwe jest stosowanie
         dłuższego okresu przedawnienia, jeżeli nie został on ustanowiony przepisem szczególnym dotyczącym żądania zwrotu refundacji
         wywozowej ani też dotyczącym środków administracyjnych w ogóle, lecz wynikał z obowiązującego w danym państwie członkowskim
         i obejmującego wszystkie przypadki przedawnień nieuregulowane w sposób szczególny ogólnego przepisu (prawa powszechnego)?”.

      14      Rzeczone wnioski o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym doprowadziły do wydania wyroku Trybunału z dnia 29 stycznia
         2009 r. w sprawach połączonych od C‑278/07 do C‑280/07 Josef Vosding Schlacht-, Kühl- und Zerlegebetrieb, Zb.Orz. s. I‑457,
         w którym Trybunał orzekł:

      „1)      Okres przedawnienia, o którym mowa w art. 3 ust. 1 akapit pierwszy rozporządzenia Rady […] nr 2988/95 […], ma zastosowanie
         do środków administracyjnych takich jak odzyskanie refundacji wywozowych nienależnie pobranych przez eksportera w związku
         z nieprawidłowościami, których się on dopuścił.

      2)      W sytuacji takiej jak w postępowaniu przed sądem krajowym termin przedawnienia przewidziany w art. 3 ust. 1 akapit pierwszy
         rozporządzenia nr 2988/95:

      –        ma zastosowanie do nieprawidłowości, których dopuszczono się przed wejściem w życie tego rozporządzenia;
      –        rozpoczyna swój bieg z datą dopuszczenia się rzeczonej nieprawidłowości.
      3)      Dłuższe okresy przedawnienia, których możliwość stosowania państwa członkowskie zachowują na mocy art. 3 ust. 3 rozporządzenia
         nr 2988/95, mogą wynikać z przepisów prawa powszechnego poprzedzających ustanowienie tego rozporządzenia”.

       Przebieg postępowań przed sądem krajowym i pytania prejudycjalne
      15      Wyrokiem z dnia 7 lipca 2009 r. Bundesfinanzhof uchylił wyrok Finanzgericht Hamburg z dnia 21 kwietnia 2005 r. i przekazał
         mu sprawy do ponownego rozpoznania, stwierdzając, że roszczenie o zwrot nie uległo przedawnieniu w zakresie, w jakim § 195 BGB
         mógł i powinien być zastosowany „w drodze analogii” do końca 2001 r. Sąd ten oddalił argumentację skarżących w postępowaniu
         przed sądem krajowym, zgodnie z którą jeżeli termin przedawnienia miałby być stosowany „w drodze analogii”, powinien nim być
         dziesięcioletni termin stosowany w dziedzinie podatków, a nie trzydziestoletni termin przewidziany przez BGB.

      16      Odnośnie rzeczonego wyroku Bundesfinanzhof Finanzgericht Hamburg podnosi, co następuje:

      „Bundesfinanzhof orzekł, że § 195 BGB w brzmieniu obowiązującym do końca 2001 r. (zwany dalej § 195 BGB w dawnym brzmieniu)
         miał zastosowanie w drodze analogii. Nie rozstrzygnął on kwestii, czy sprzeczne z zasadą pewności prawa jest domaganie się
         zwrotu refundacji wywozowej po upływie prawie 30 lat od jej przyznania. Jeżeli tak by było, to mógłby on w ramach nadzwyczajnych
         kompetencji skrócić ten nadmierny okres przewidziany w prawie krajowym w odpowiednich proporcjach w sposób zgodny z konstytucją
         oraz przepisami prawa wspólnotowego. Stwierdził, że nie ma potrzeby rozstrzygania w sposób ostateczny kwestii, czy w wykonaniu
         tego rodzaju nadzwyczajnych kompetencji sądowniczych ze względu na zasadę pewności prawa należałoby skrócić termin określony
         w § 195 BGB w dawnym brzmieniu lub przynajmniej ustanowić poprzez analogiczne zastosowanie tego przepisu krótszy termin przedawnienia
         roszczenia o zwrot nienależnie przyznanej refundacji wywozowej w następstwie nieprawidłowości. W każdym razie termin ten nie
         może zostać skrócony do tego stopnia, aby w chwili wydania zaskarżonej decyzji podniesione przez stronę pozwaną roszczenie
         było już przedawnione”.

      17      Sąd krajowy, podzielając stanowisko rzecznik generalnej E. Sharpston wyrażony w opinii w ww. sprawie Josef Vosding Schlacht-,
         Kühl- und Zerlegebetrieb, twierdzi, po pierwsze, że stosowanie „w drodze analogii” przepisu o przedawnieniu z BGB do roszczeń
         o zwrot refundacji wywozowych jest niezgodne z zasadą pewności prawa, i, po drugie, że stosowanie trzydziestoletniego terminu
         do tego rodzaju postępowania jest sprzeczne z zasadą proporcjonalności, w zakresie, w jakim terminy te nie są rozsądne.

      18      W szczególności sąd ten nie podziela dokonanej przez Bundesfinanzhof wykładni ww. wyroku w sprawie Josef Vosding Schlacht-,
         Kühl- und Zerlegebetrieb, wydanego przez Trybunał na jego wniosek. Bundesfinanzhof bowiem wywnioskował z tego wyroku, że Trybunał,
         zachowując „wymowne milczenie” w kwestii, czy stosowanie „w drodze analogii” do sporu o zwrot nienależnie pobranych refundacji
         przepisu prawa cywilnego należy do zakresu zastosowania art. 3 ust. 3 rozporządzenia nr 2988/95, zasadniczo zaakceptował takie
         stosowanie i nie sprzeciwił się również ze względu na zasady pewności prawa i proporcjonalności, aby trzydziestoletnia zasada
         przedawnienia była stosowana w ten sposób. Otóż Finanzgericht stoi z kolei na stanowisku, że Trybunał nie miał żadnego powodu,
         aby oceniać czy rozważać te aspekty w orzeczeniu prejudycjalnym, ponieważ Bundesfinanzhof nie zadał mu żadnego wyraźnie określonego
         pytania w tym zakresie.

      19      Sąd krajowy stwierdza również, że:

      „W ww. wyroku z dnia 7 lipca 2009 r. [Bundesfinanzhof] przyznał sobie kompetencję nadzwyczajną, która pozwala mu na skrócenie
         – praktycznie w sposób, w jaki uczyniłby to prawodawca – trzydziestoletniego okresu przedawnienia w odpowiednich proporcjach
         w ramach sądowniczego rozwoju prawa. Dokładny okres przedawnienia, jaki należałoby stosować w Niemczech zgodnie z § 195 BGB
         w dawnym brzmieniu stosowanym analogicznie, nie byłby znany w tym dniu, ponieważ nie jest możliwe ustalenie lub przewidzenie,
         czy – i w odpowiednim przypadku: w jakim zakresie – Bundesfinanzhof skorzysta z takiej nadzwyczajnej kompetencji w przyszłości.
         Orzecznictwo to potwierdziło jedynie, że termin przedawnienia przewidziany w § 195 BGB w dawnym brzmieniu stosowany w drodze
         analogii wynosi co najmniej sześć lat i w skrajnych przypadkach może osiągnąć trzydzieści lat. Zgodnie z tym orzecznictwem
         termin przedawnienia obowiązujący w Niemczech na podstawie § 195 BGB w dawnym brzmieniu stosowany w drodze analogii, zmieniony
         w ramach sądowniczego rozwoju prawa, znajduje się w przedziale dwudziestu czterech lat”.

      20      W tych okolicznościach Finanzgericht Hamburg postanowił zawiesić postępowanie i skierować do Trybunału następujące pytania
         prejudycjalne:

      „1)      Czy analogiczne stosowanie przepisu dotyczącego przedawnienia zawartego w § 195 BGB w wersji obowiązującej do końca 2001 r.
         w przypadku roszczeń o zwrot nienależnie przyznanej refundacji wywozowej narusza prawnowspólnotową zasadę pewności prawa?

      2)      Czy zastosowanie trzydziestoletniego terminu przedawnienia wynikającego z § 195 BGB w przypadku roszczeń o zwrot nienależnie
         przyznanej refundacji wywozowej narusza prawnowspólnotową zasadę proporcjonalności?

      3)      W przypadku odpowiedzi twierdzącej na pytanie drugie: czy zastosowanie dłuższego krajowego okresu przedawnienia w rozumieniu
         art. 3 ust. 3 rozporządzenia […] nr 2988/95, określanego w konkretnych sprawach na podstawie domniemanej kompetencji, w ramach
         sądowniczego rozwoju prawa, jest zgodne z prawnowspólnotową zasadą pewności prawa?”.

       W przedmiocie pytań prejudycjalnych
       W przedmiocie pytania pierwszego
      21      W pierwszym pytaniu prejudycjalnym sąd krajowy zasadniczo zmierza do ustalenia, czy zasada pewności prawa sprzeciwia się temu,
         aby w kontekście określonej przez rozporządzenie nr 2988/95 ochrony interesów finansowych Unii „dłuższy” krajowy termin przedawnienia
         w rozumieniu art. 3 ust. 3 tego rozporządzenia mógł wynikać z zastosowania „w drodze analogii” do zwrotu nienależnie wypłaconej
         refundacji wywozowej terminu przedawnienia ustalonego przez krajowy przepis prawa powszechnego.

      22      Tytułem wstępu należy stwierdzić – jak to podniósł sąd krajowy – że Trybunał w ramach trzeciego pytania skierowanego w ww.
         sprawach połączonych od C‑278/07 do C‑280/07 zasadniczo został zapytany o to, czy „dłuższy” krajowy termin przedawnienia w rozumieniu
         art. 3 ust. 3 rozporządzenia nr 2988/95 może wynikać z ogólnego przepisu prawa powszechnego wcześniejszego niż to rozporządzenie.
         Niemniej jednak nie zapytano wyraźnie Trybunału o to, co stanowi przedmiot niniejszego pytania prejudycjalnego, które dotyczy
         sposobu stosowania takiego przepisu, a konkretnie stosowania przepisu prawa powszechnego „w drodze analogii” do konkretnego
         sporu dotyczącego zwrotu refundacji wywozowych, o czym zadecydował nie prawodawca krajowy, lecz sąd.

      23      W sytuacji takiej jak przed sądem krajowym, w której dopuszczono się nieprawidłowości zarzucanych podmiotom gospodarczym w 1993 r.
         pod rządami krajowego przepisu dotyczącego trzydziestoletniego terminu przedawnienia, roszczenie organów krajowych zmierzające
         do odzyskania nienależnie otrzymanych kwot w wyniku takich nieprawidłowości w braku czynności zawieszającej przedawniło się
         w 1997 r. na podstawie zasady czteroletniego przedawnienia przewidzianej w art. 3 ust. 1 akapit pierwszy rozporządzenia nr 2988/95,
         pod warunkiem jednak, że państwo członkowskie, w którym dopuszczono się nieprawidłowości, nie skorzystało z możliwości przewidzianej
         w art. 3 ust. 3 tego rozporządzenia (zob. ww. wyrok w sprawie Josef Vosding Schlacht-, Kühl- und Zerlegebetrieb i in., pkt 36,
         38).

      24      Oczywiście, przyjmując rozporządzenie nr 2988/95, a w szczególności jego art. 3 ust. 1 akapit pierwszy, prawodawca unijny
         zamierzał jednak ustanowić ogólną regułę przedawnienia mającą zastosowanie w tej dziedzinie, poprzez którą pragnął, po pierwsze,
         określić minimalny termin mający zastosowanie we wszystkich państwach członkowskich, a po drugie, zrezygnować z możliwości
         odzyskania kwot nienależnie pobranych z budżetu wspólnotowego po upływie okresu czterech lat od wystąpienia nieprawidłowości
         mającej wpływ na sporne płatności (ww. wyrok w sprawie Josef Vosding Schlacht-, Kühl- und Zerlegebetrieb i in., pkt 27).

      25      Niemniej jednak w zakresie, w jakim prawodawca unijny wyraźnie przewidział, że państwa członkowskie mogą stosować dłuższe
         terminy przedawnienia niż ów minimalny czteroletni termin przedawnienia, należy stwierdzić, że rzeczony prawodawca nie miał
         na celu ujednolicenia terminów stosowanych w tej dziedzinie oraz że w związku z tym wejście w życie rozporządzenia nr 2988/95
         nie może skutkować zobowiązaniem państw członkowskich do skrócenia do czterech lat terminów przedawnienia, które w braku istniejących
         wcześniej w tej dziedzinie przepisów unijnych państwa te stosowały w przeszłości.

      26      W ramach możliwości przewidzianej w art. 3 ust. 3 rozporządzenia nr 2988/95 państwa członkowskie zachowują szeroki zakres
         swobodnego uznania, jeżeli chodzi o ustalanie dłuższych terminów przedawnienia, które mają zamiar stosować w przypadku nieprawidłowości
         stanowiących zagrożenie dla interesów finansowych Unii (wyrok z dnia 22 grudnia 2010 r. w sprawie C‑131/10 Corman, dotychczas
         nieopublikowany w Zbiorze, pkt 54).

      27      W rzeczywistości bowiem rozporządzenie nr 2988/95 nie przewiduje żadnego mechanizmu informowania lub notyfikowania dotyczącego
         korzystania przez państwa członkowskie z uprawnienia do określania dłuższych okresów przedawnienia zgodnie z  art. 3 ust. 3
         tego rozporządzenia. Wynika z tego, że na poziomie Unii nie została przewidziana żadna forma kontroli – czy to w zakresie
         derogacyjnych okresów przedawnienia stosowanych przez państwa członkowskie na mocy tego przepisu, czy też sektorów, w których
         postanowiły one zastosować takie okresy (ww. wyroki: w sprawach połączonych Josef Vosding Schlacht-, Kühl- und Zerlegebetrieb
         i in., pkt 45; w sprawie Corman, pkt 55).

      28      W sprawach przed sądem krajowym, tak jak wskazuje sam sąd krajowy, sądy niemieckie dalej stosowały – już po wejściu w życie
         rozporządzenia nr 2988/95 – trzydziestoletni termin przedawnienia, wynikający z § 195 BGB, do roszczeń zmierzających do odzyskania
         nienależnie pobranych przez podmioty gospodarcze refundacji.

      29      W tym zakresie, odpowiadając na trzecie pytanie prejudycjalne przedstawione przez Bundesfinanzhof w ww. sprawach połączonych
         od C‑278/07 doC‑280/07, że dłuższe okresy przedawnienia, których możliwość stosowania państwa członkowskie zachowują na mocy
         art. 3 ust. 3 rozporządzenia nr 2988/95, mogą wynikać z przepisów prawa powszechnego poprzedzających ustanowienie tego rozporządzenia,
         Trybunał – w sposób dorozumiany, lecz ostatecznie – potwierdził temu sądowi, iż rzeczone państwa członkowskie mogą stosować
         takie dłuższe terminy poprzez stosowanie, o czym decyduje sąd, przepisu ogólnego przewidującego dłuższy niż czteroletni okres
         przedawnienia w dziedzinie odzyskiwania nienależnie otrzymanych korzyści, którą to praktykę sądy niemieckie kwalifikują jako
         stosowanie„w drodze analogii”.

      30      Praktyka ta jest co do zasady dopuszczalna z punktu widzenia prawa Unii, a w szczególności art. 3 ust. 3 rozporządzenia nr 2988/95
         (zob. podobnie ww. wyrok w sprawie Josef Vosding Schlacht‑, Kühl‑ und Zerlegebetrieb i in., pkt 47). Niemniej jednak praktyka
         ta musi być jeszcze zgodna z głównymi zasadami tego prawa, wśród których znajduje się zasada pewności prawa (zob. podobnie
         wyrok z dnia 28 października 2010 r. w sprawie C‑367/09 SGS Belgium i in., Zb.Orz. s. I‑10761, pkt 40).

      31      W kwestii tej skarżące w postępowaniu przed sądem krajowym podnoszą w szczególności, że po wejściu w życie do niemieckiego
         porządku prawnego przepisu o przedawnieniu ogólnym ze skutkiem bezpośrednim przewidzianym w art. 3 ust. 1 akapit pierwszy
         rozporządzenia nr 2988/95, który usunął skutki braku przepisu szczególnego w tej dziedzinie w tym porządku prawnym, organy
         i sądy krajowe nie mają już w związku z tym podstawy – w braku krajowego przepisu ustawowego przyznającego im do tego prawo
         – do dalszego stosowania „w drodze analogii” ogólnego przepisu o przedawnieniu zawartego w BGB w postępowaniach dotyczących
         „nieprawidłowości” w rozumieniu tego rozporządzenia.

      32      W tym zakresie należy podnieść, że w kontekście postępowań dotyczących nieprawidłowości naruszających interesy finansowe Unii
         i prowadzących do zastosowania środków administracyjnych takich jak obowiązek zwrotu przez podmiot gospodarczy nienależnie
         pobranych refundacji zasada pewności prawa wymaga w szczególności, aby nie przedłużała się w nieskończoność możliwość zakwestionowania
         sytuacji owego podmiotu pod względem jego praw i obowiązków wobec organu krajowego (zob. podobnie wyrok z dnia 21 stycznia
         2010 r. w sprawie C‑472/08 Alstom Power Hydro, Zb.Orz. s. I‑623, pkt 16), i w związku z tym do ścigania takiej nieprawidłowości
         powinien być stosowany termin przedawnienia; z kolei aby termin ten mógł spełniać swoją funkcję gwarantowania pewności prawa,
         powinien on być wcześniej ustalony (zob. wyroki: z dnia 15 lipca 1970 r. w sprawie 41/69 ACF Chemiefarma przeciwko Komisji,
         Rec. s. 661, pkt 19; z dnia 11 lipca 2002 r. w sprawie C‑62/00 Marks & Spencer, Rec. s. I‑6325, pkt 39). W konsekwencji każde
         stosowanie terminu przedawnienia „w drodze analogii” powinno być w wystarczający sposób możliwe do przewidzenia dla jednostki
         (zob. analogicznie wyrok z dnia 24 marca 2009 r. w sprawie C‑445/06 Danske Slagterier, Zb.Orz. s. I‑2119, pkt 34).

      33      Z pewnością podmiotowi gospodarczemu łatwiej jest ustalić właściwy termin przedawnienia ścigania popełnionej przez niego nieprawidłowości,
         jeżeli termin ten i jego zastosowania w dziedzinie, do której należy ta nieprawidłowość, są określone przez prawodawcę krajowego
         w szczególnym przepisie właściwym w danej dziedzinie. Jeżeli jednak, tak jak wydaje się być w sprawie przed sądem krajowym,
         prawodawca krajowy nie ustanowił szczególnego przepisu mającego zastosowanie w dziedzinie takiej jak zwrot nienależnie pobranych
         refundacji wywozowych ze szkodą dla budżetu Unii, zasada pewności prawa co do zasady nie sprzeciwia się temu, aby organy administracyjne
         i sądowe nadal, zgodnie z ich dotychczasową praktyką sądową znaną temu podmiotowi, stosowały „w drodze analogii” termin przedawnienia
         o charakterze ogólnym przewidziany w przepisie należącym do prawa cywilnego, który to termin jest dłuższy od czteroletniego
         terminu przedawnienia przewidzianego w art. 3 ust. 1 akapit pierwszy rozporządzenia nr 2988/95.

      34      Niemniej jednak takie stosowanie tylko wtedy jest zgodne z zasadą pewności prawa, jeżeli wynika ono z wystarczająco przewidywalnej
         praktyki sądowej. W tym zakresie wystarczy przypomnieć, że w ramach postępowania w trybie prejudycjalnym stwierdzenie istnienia
         takiej praktyki sądowej nie należy do Trybunału.

      35      Z uwagi na powyższe, na pytanie pierwsze należy odpowiedzieć, że w okolicznościach takich jak przed sądem krajowym zasada
         pewności prawa nie sprzeciwia się co do zasady temu, aby w kontekście ochrony interesów finansowych Unii określonej przez
         rozporządzenie nr 2988/95 i na podstawie art. 3 ust. 3 tego rozporządzenia organy i sądy krajowe danego państwa członkowskiego
         stosowały „w drodze analogii” do sporów dotyczących zwrotu nienależnie wypłaconych refundacji wywozowych termin przedawnienia
         ustalony w krajowym przepisie prawa powszechnego, pod warunkiem jednak, że takie stosowanie wynika z praktyki sądowej, która
         jest wystarczająco przewidywalna, co powinien zweryfikować sąd krajowy.

       W przedmiocie drugiego pytania prejudycjalnego
      36      Przez drugie pytanie prejudycjalne sąd krajowy zmierza zasadniczo do ustalenia, czy zasada proporcjonalności nie sprzeciwia
         się – w ramach korzystania przez państwa członkowskie z uprawnienia oferowanego im przez art. 3 ust. 3 rozporządzenia nr 2988/95
         – stosowaniu trzydziestoletniego terminu przedawnienia do sporów dotyczących zwrotu nienależnie pobranych refundacji.

      37      Jak wynika z pkt 26–30 niniejszego wyroku, o ile w ramach możliwości przewidzianej w art. 3 ust. 3 rozporządzenia nr 2988/95
         państwa członkowskie zachowują szeroki zakres swobodnego uznania, jeżeli chodzi o ustalanie dłuższych terminów przedawnienia,
         które mają zamiar stosować w przypadku nieprawidłowości stanowiących zagrożenie dla interesów finansowych Unii, o tyle jednak
         państwa te powinny przestrzegać ogólnych zasad prawa Unii, a w szczególności zasady proporcjonalności.

      38      W ten sposób, jeżeli chodzi o „dłuższy termin przedawnienia” w rozumieniu art. 3 ust. 3 rozporządzenia nr 2988/95, to powinien
         on w szczególności nie wychodzić on w sposób oczywisty poza to, co jest konieczne do osiągnięcia celu ochrony interesów finansowych
         Unii (zob. podobnie wyrok z dnia 17 marca 2011 r. w sprawie C‑221/09 AJD Tuna, pkt 79 i przywołane tam orzecznictwo).

      39      W tym zakresie należy podnieść, że dłuższe terminy przedawnienia, jakie państwa członkowskie mogą stosować na podstawie art. 3
         ust. 3 rozporządzenia nr 2988/95, są bardzo zróżnicowane w zależności od państwa członkowskiego, co wynika w dużym stopniu
         z tradycji prawnych tych państw członkowskich, a także z rozumienia w ich odpowiednich porządkach prawnych, jaki okres czasu
         wystarcza starannemu organowi administracji i jest konieczny do wszczęcia postępowania dotyczącego nieprawidłowości popełnionych
         ze szkodą dla organów publicznych i budżetu krajowego.

      40      Ponadto okoliczność, iż w ramach uprawnienia przewidzianego przez ten przepis państwo członkowskie ustanawia terminy przedawnienia
         krótsze niż terminy ustanowione przez inne państwo członkowskie, nie może oznaczać, że te ostatnie terminy są nieproporcjonalne
         (zob. podobnie wyroki: z dnia 11 września 2008 r. w sprawie C‑141/07 Komisja przeciwko Niemcom, Zb.Orz. s. I‑6935, pkt 51,
         a także z dnia 25 lutego 2010 r. w sprawie C‑562/08 Müller Fleisch, Zb.Orz. s. I‑1391, pkt 45).

      41      Należy również podnieść, że nie można wyłączyć, iż trzydziestoletni termin przedawnienia wynikający z przepisu prawa cywilnego
         może okazać się konieczny i proporcjonalny, w szczególności w ramach sporów pomiędzy osobami prywatnymi, ze względu na cel
         zamierzony przez ten przepis określony przez prawodawcę krajowego.

      42      Ocena takiej zasady przedawnienia z punktu widzenia zasady proporcjonalności jest jednak inna, gdy zasada ta jest stosowana
         w drodze „analogii” w celu osiągnięcia celu innego niż zamierzał prawodawca krajowy przy jej przyjmowaniu, konkretnie, w niniejszej
         sprawie, w celu osiągnięcia celu określonego przez prawodawcę unijnego.

      43      Tymczasem w tej kwestii, z punktu widzenia celu ochrony interesów finansowych Unii – w odniesieniu do którego prawodawca unijny
         uznał, że czteroletni, a nawet trzyletni okres przedawnienia był już sam w sobie wystarczający, aby umożliwić organom krajowym
         wszczęcie postępowania dotyczącego nieprawidłowości zagrażających tym interesom finansowym, i które to nieprawidłowości mogłyby
         doprowadzić do wydania takiego środka jak odzyskanie nienależnie otrzymanej korzyści – okazuje się, że przyznanie rzeczonym
         organom trzydziestoletniego okresu wykracza poza to, co jest konieczne dla starannej administracji.

      44      W rzeczywistości bowiem należy podnieść, że do takiego organu administracji należy ogólny obowiązek staranności w badaniu
         prawidłowości w dokonywanych przez niego płatnościach, które ciążą na budżecie Unii, ponieważ państwa członkowskie powinny
         przestrzegać ogólnego obowiązku staranności przewidziany w art. 4 ust. 3 TFUE, który oznacza, że powinny one podejmować niezwłocznie
         środki w celu usunięcia skutków naruszeń (zob. podobnie wyrok z dnia 13 listopada 2001 r. w sprawie C‑277/98 Francja przeciwko
         Komisji, Zb.Orz. s. I‑8453, pkt 40).

      45      W tych okolicznościach dopuszczenie możliwości, aby państwa członkowskie przyznawały rzeczonemu organowi administracji na
         podjęcie działań tak długi okres, jak okres przyznany przez zasadę trzydziestoletniego przedawnienia, mogłoby w pewien sposób
         zachęcić organy administracji do bezczynności w ściganiu „nieprawidłowości” w rozumieniu art. 1 rozporządzenia nr 2988/95,
         jednocześnie narażając podmioty gospodarcze, po pierwsze, na długi okres niepewności prawnej oraz, po drugie, na niebezpieczeństwo,
         iż po upływie takiego okresu nie będą one już w stanie przedstawić dowodu na zgodność spornych transakcji z prawem.

      46      W każdym razie należy podkreślić, że jeżeli czteroletni termin przedawnienia, taki jak przewidziany w art. 3 ust. 1 akapit
         pierwszy rozporządzenia nr 2988/95, może okazać się z punktu widzenia organów krajowych zbyt krótki, aby pozwolić im na ściganie
         nieprawidłowości cechujących się pewną złożonością, prawodawca krajowy może zawsze w ramach uprawnienia przewidzianego w ust. 3
         rzeczonego artykułu przyjąć dłuższy termin przedawnienia dostosowany do takiego rodzaju naruszeń.

      47      Z uwagi na powyższe na pytanie drugie należy odpowiedzieć, że w okolicznościach takich jak w postępowaniu przed sądem krajowym
         zasada proporcjonalności sprzeciwia się − w ramach korzystania przez państwa członkowskie z możliwości przyznanej im przez
         art. 3 ust. 3 rozporządzenia nr 2988/95 − stosowaniu trzydziestoletniego okresu przedawnienia do sporów dotyczących zwrotu
         nienależnie pobranych refundacji.

       W przedmiocie pytania trzeciego
      48      W pytaniu trzecim sąd krajowy zmierza zasadniczo do ustalenia, czy w przypadku gdy stosowanie zasady trzydziestoletniego przedawnienia
         dla wszczęcia postępowania dotyczącego „nieprawidłowości” w rozumieniu art. 1 rozporządzenia nr 2988/95 okazałoby się nieproporcjonalne
         do celu ochrony interesów finansowych Unii, zasada pewności prawa sprzeciwia się temu, aby sąd krajowy mógł postanowić o zmniejszeniu
         zakresu takiej zasady trzydziestoletniego przedawnienia, w niniejszej sprawie do dziesięciu lat, w miejsce zastosowania zasady
         czteroletniego przedawnienia przewidzianego w art. 3 ust. 1 rozporządzenia nr 2988/95.

      49      Nie można wykluczyć, że w sytuacji, w której sądy krajowe nie dysponują jakąkolwiek inną właściwą zasadą przedawnienia, próbują
         one interpretować zasadę trzydziestoletniego przedawnia w taki sposób, że zostaje ona skrócona w celu spełnienia wymogów prawa
         Unii.

      50      Niemniej jednak w sytuacji takiej jak w postępowaniach przed sądem krajowym, objętej zakresem zastosowania rozporządzenia
         nr 2988/95, należy stwierdzić, że w każdym wypadku w braku stosowanego zgodnie z prawem uregulowania krajowego przewidującego
         dłuższy termin przedawnienia art. 3 ust. 1 rozporządzenia nr 2988/95 przewidujący czteroletni okres przedawnienia nadal jest
         bezpośrednio stosowany w państwach członkowskich, włączywszy w to dziedzinę refundacji wywozowych dotyczących produktów rolnych
         (zob. wyrok z dnia 24 czerwca 2004 r. w sprawie C‑278/02 Handlbauer, Zb.Orz. s. I‑6171, pkt 35).

      51      W ten sposób w okolicznościach, w jakich stosowanie terminu przedawnienia prawa powszechnego do sporów dotyczących zwrotu
         nienależnie pobranych refundacji przed wejściem w życie rozporządzenia nr 2988/95 okazuje się nieproporcjonalne do celu ochrony
         interesów finansowych Unii, zasada ta powinna zostać pominięta i, jak to wynika z pkt 34 ww. wyroku w sprawie Josef Vosding
         Schlacht-, Kühl- und Zerlegebetrieb i in., zastosowanie znajdzie ogólny okres przedawnienia przewidziany w art. 3 ust. 1 akapit
         pierwszy rozporządzenia nr 2988/95 – w zakresie, w jakim obejmuje on również nieprawidłowości popełnione przed wejściem w życie
         tego rozporządzenia – i biegnie on od chwili dopuszczenia się danej nieprawidłowości.

      52      W rzeczywistości bowiem w takiej sytuacji, jeżeli pozwoliłoby się sądowi krajowemu w kontekście rozporządzenia nr 2988/95
         na skrócenie stosowanego do tej pory danego okresu przedawnienia w celu obniżenia go do poziomu, który byłby zgodny z zasadą
         proporcjonalności, nawet wówczas, gdy dysponuje on w każdym razie zasadą przedawnienia w prawie unijnym, stosowaną bezpośrednio
         w jego porządku prawnym, byłoby to sprzeczne nawet z zasadami, zgodnie z którymi, po pierwsze, aby mógł spełniać swoją funkcję
         gwaranta pewności prawa, termin przedawnienia powinien być ustalony z góry (zob. ww. wyroki: w sprawie ACF Chemiefarma przeciwko
         Komisji, pkt 19, a także w sprawie Marks & Spencer, pkt 39), oraz, po drugie, każde stosowanie „w drodze analogii” terminu
         przedawnienia powinno być wystarczająco przewidywalne dla jednostki (zob. podobnie ww. wyrok w sprawie Danske Slagterier,
         pkt 34).

      53      Niemniej jednak w takiej sytuacji, co zostało przypomniane w pkt 46 niniejszego wyroku, prawodawca krajowy zawsze może w ramach
         uprawnienia przewidzianego w art. 3 ust. 3 rozporządzenia nr 2988/95 przyjąć dłuższy termin przedawnienia.

      54      Z uwagi na powyższe na pytanie trzecie należy odpowiedzieć, iż w okolicznościach takich jak w postępowaniu przed sądem krajowym
         zasada pewności prawa sprzeciwia się temu, aby „dłuższy” termin przedawnienia w rozumieniu art. 3 ust. 3 rozporządzenia nr 2988/95
         mógł wynikać z okresu przedawnienia prawa powszechnego skróconego praktyce orzeczniczej w tym celu, aby był on zgodny z zasadą
         proporcjonalności, ponieważ w każdym wypadku w takich okolicznościach zastosowanie znajdzie czteroletni okres przedawnienia
         przewidziany w art. 3 ust. 1 akapit pierwszy rozporządzenia nr 2988/95.

       W przedmiocie kosztów
      55      Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej
         przed tym sądem, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi,
         inne niż poniesione przez strony postępowania przed sądem krajowym, nie podlegają zwrotowi.

      Z powyższych względów Trybunał (czwarta izba) orzeka, co następuje:
      1)      W okolicznościach takich jak przed sądem krajowym zasada pewności prawa nie sprzeciwia się co do zasady temu, aby w kontekście
            ochrony interesów finansowych Unii Europejskiej określonej przez rozporządzenie Rady (WE, Euratom) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia
            1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich i na podstawie art. 3 ust. 3 tego rozporządzenia organy
            i sądy krajowe danego państwa członkowskiego stosowały „w drodze analogii” do sporów dotyczących zwrotu nienależnie wypłaconych
            refundacji wywozowych termin przedawnienia ustalony w krajowym przepisie prawa powszechnego, pod warunkiem jednak, że takie
            stosowanie wynika z praktyki sądowej, która jest wystarczająco przewidywalna, co powinien zweryfikować sąd krajowy.
      2)      W okolicznościach takich jak w postępowaniu przed sądem krajowym zasada proporcjonalności sprzeciwia się, w ramach korzystania
            przez państwa członkowskie z możliwości przyznanej im przez art. 3 ust. 3 rozporządzenia nr 2988/95, stosowaniu trzydziestoletniego
            okresu przedawnienia do sporów dotyczących zwrotu nienależnie pobranych refundacji.
      3)      W okolicznościach takich jak w postępowaniu przed sądem krajowym zasada pewności prawa sprzeciwia się temu, aby „dłuższy”
            termin przedawnienia w rozumieniu art. 3 ust. 3 rozporządzenia nr 2988/95 mógł wynikać z okresu przedawnienia prawa powszechnego
            skróconego w praktyce orzeczniczej w tym celu, aby był on zgodny z zasadą proporcjonalności, ponieważ w każdym wypadku w takich
            okolicznościach zastosowanie znajdzie czteroletni okres przedawnienia przewidziany w art. 3 ust. 1 akapit pierwszy rozporządzenia
            nr 2988/95.
      Podpisy
      *  Język postępowania: niemiecki.


Wyrok Trybunału (trzecia izba) z dnia 12 listopada 1981 r. # Amministrazione delle finanze dello Stato przeciwko Srl Meridionale Industria Salumi i innym ; Ditta Italo Orlandi & Figlio i Ditta Vincenzo Divella przeciwko Amministrazione delle finanze dello Stato. # Wnioski o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Corte suprema di Cassazione - Włochy. # Sprawy połączone 212 do 217/80.


title: Wyrok Sądu pierwszej instancji (trzecia izba) z dnia 10 września 2008 r.#Evropaïki Dynamiki - Proigmena Systimata Tilepikoinonion Pliroforikis kai Tilematikis AE przeciwko Komisji Wspólnot Europejskich.#Zamówienia publiczne na usługi - Wspólnotowa procedura przetargowa - Świadczenie usług informatycznych i pokrewnych związanych z systemami informacji Dyrekcji Generalnej ds. Rybołówstwa - Odrzucenie oferty złożonej przez oferenta - Obowiązek uzasadnienia.#Sprawa T-465/04.

text:
      Wyrok Sądu Pierwszej Instancji (trzecia izba) z dnia 10 września 2008 r. – Evropaïki Dynamiki przeciwko Komisji
      (sprawa T‑465/04)
      Zamówienia publiczne na usługi – Wspólnotowa procedura przetargowa – Świadczenie usług informatycznych i pokrewnych związanych z systemami informacji Dyrekcji Generalnej ds. Rybołówstwa – Odrzucenie oferty złożonej przez oferenta – Obowiązek uzasadnienia
      1.                     Skarga o stwierdzenie nieważności – Właściwość sądu wspólnotowego – Wnioski o wydanie nakazu wobec instytucji – Niedopuszczalność
            (art. 230 WE, 233 WE) (por. pkt 35)
      2.                     Zamówienia publiczne Wspólnot Europejskich – Udzielenie zamówienia w wyniku przetargu – Uprawnienia dyskrecjonalne instytucji
            – Kontrola sądowa – Granice (por. pkt 45)
      3.                     Akty instytucji – Uzasadnienie – Obowiązek – Zakres – Decyzja o nieprzyjęciu oferty wydana w ramach procedury udzielania zamówień
            publicznych na usługi (art. 253 WE; rozporządzenie Rady nr 1605/2002, art. 100 ust. 2; rozporządzenie Komisji nr 2342/2002,
            art. 149) (por. pkt 47–50, 54, 55, 59, 76–80)
      Przedmiot

               Skarga o stwierdzenie nieważności decyzji Komisji z dnia 15 września 2004 r. o nieprzyjęciu oferty przedłożonej przez skarżącą
                  w ramach procedury przetargowej dotyczącej świadczenia usług informatycznych i pokrewnych związanych z systemami informacji
                  Dyrekcji Generalnej ds. Rybołówstwa oraz o udzieleniu zamówienia innemu oferentowi.

            Sentencja

                  1)

                  	Stwierdza się nieważność decyzji Komisji o odrzuceniu oferty przedłożonej przez Evropaïki Dynamiki – Proigmena Systimata Tilepikoinonion
                     Pliroforikis kai Tilematikis AE i o udzieleniu zamówienia innemu oferentowi wybranemu w ramach procedury przetargowej „FISH/2004/02”.

                  2)

                  	Komisja pokrywa całość kosztów postępowania.


Wyrok Trybunału z dnia 28 stycznia 1986 r. # Komisja Wspólnot Europejskich przeciwko Republice Francuskiej. # Sprawa 270/83.


title: Wyrok Trybunału (druga izba) z dnia 2 grudnia 2004 r. # José Martí Peix SA przeciwko Komisji Wspólnot Europejskich. # Odwołanie - Rybołówstwo - Pomoc finansowa Wspólnoty - Zmniejszenie pomocy - Rozporządzenie Rady (WE, Euratom) nr 2988/95 - Artykuły 1 i 3 - Przedawnienie. # Sprawa C-226/03 P.

text:
      Sprawa C‑226/03 P
      José Martí Peix SA
      przeciwko
      Komisji Wspólnot Europejskich
      Odwołanie – Rybołówstwo – Pomoc finansowa Wspólnoty – Zmniejszenie pomocy – Rozporządzenie Rady (WE, Euratom) nr 2988/95 – Artykuły 1 i 3 – Przedawnienie
      Streszczenie wyroku
      1.        Środki własne Wspólnot Europejskich – Rozporządzenie w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich – Nieprawidłowość
            ciągła – Termin przedawnienia – Akt przerywający
      (rozporządzenie Rady nr 2988/95, art. 1 ust. 2 i art. 3 ust. 1 akapity drugi i trzeci)
      2.        Odwołanie – Zarzuty – Elementy uzasadnienia wyroku naruszające prawo wspólnotowe – Sentencja oparta na innych podstawach prawnych
            – Oddalenie
      1.        Zgodnie z art. 1 ust. 2 rozporządzenia nr 2988/95 w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich nieprawidłowość
         zakłada jakiekolwiek naruszenie przepisów prawa wspólnotowego wynikające z działania lub zaniedbania ze strony podmiotu gospodarczego.

      Skoro zaniedbanie będące podstawą naruszenia przepisów prawa wspólnotowego trwa, nieprawidłowość jest „ciągła” w rozumieniu
         art. 3 ust. 1 akapit drugi tego rozporządzenia. Odpowiadający mu termin przedawnienia rozpoczyna bieg dopiero od dnia, w którym
         nieprawidłowość ustała.

      Termin ten został przerwany pismem Komisji mającym w szczególności na celu dochodzenie nieprawidłowości i zmniejszenie pomocy
         finansowej, ponieważ pismo to stanowiło akt, który odnosi się do śledztwa w rozumieniu art. 3 ust. 1 akapit trzeci.

      (por. pkt 16–18, 30)
      2.        Jeśli elementy uzasadnienia wyroku Sądu wskazują naruszenie prawa wspólnotowego, lecz jego rozstrzygnięcie wydaje się być
         oparte o inne podstawy prawne, odwołanie musi być oddalone.

      (por. pkt 29)
WYROK TRYBUNAŁU (druga izba)
      z dnia 2 grudnia 2004 r. (*)

      Odwołanie – Rybołówstwo – Pomoc finansowa Wspólnoty – Zmniejszenie pomocy – Rozporządzenie Rady (WE, Euratom) nr 2988/95 – Artykuły 1 i 3 – Przedawnienie
      W sprawie C‑226/03 P
      mającej za przedmiot odwołanie w trybie art. 56 Statutu Trybunału Sprawiedliwości, wniesione dnia 22 maja 2003 r.,
      José Martí Peix SA, z siedzibą w Huelva (Hiszpania), reprezentowana przez adwokatów J.‑R. Garcíę‑Gallarda Gila‑Fourniera oraz D. Domíngueza
         Péreza,

      strona skarżąca,
      w której drugą stroną jest:
      Komisja Wspólnot Europejskich,  reprezentowana przez S. Pardo Quintillán, działającą w charakterze pełnomocnika oraz przez adwokata J. Guerrę Fernándeza,
         z adresem do doręczeń w Luksemburgu,

      TRYBUNAŁ (druga izba),
      w składzie: C. W. A. Timmermans, prezes izby, J.‑P. Puissochet i N. Colneric (sprawozdawca), sędziowie,
      rzecznik generalny: A. Tizzano,
      sekretarz: Múgica Arzamendi, główny administrator,
      uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 10 czerwca 2004 r.,
      rozważywszy uwagi przedstawione przez strony,
      po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na rozprawie w dniu 7 września 2004 r.,
      wydaje następujący
      Wyrok
      1        Swoim odwołaniem spółka José Martí Peix SA (zwana dalej „skarżącą”) wniosła o uchylenie wyroku Sądu Pierwszej Instancji Wspólnot
         Europejskich z dnia 13 marca 2003 r. w sprawie T‑125/01 José Martí Peix przeciwko Komisji, Rec. str. II‑865 (zwanego dalej
         „zaskarżonym wyrokiem”), na mocy którego Sąd oddalił skargę spółki o stwierdzenie nieważności decyzji Komisji z dnia 19 marca
         2001 r. dotyczącej zmniejszenia pomocy przyznanej skarżącej w 1991 r. w ramach projektu stworzenia hiszpańsko‑angolskiej spółki
         mieszanej zajmującej się rybołówstwem i nakazującej skarżącej zwrot kwoty w wysokości 639 520 EUR (zwanej dalej „zaskarżoną
         decyzją”).

       Ramy prawne
      2        Artykuł 44 ust. 1 rozporządzenia Rady nr 4028/86/EWG z dnia 18 grudnia 1986 r. dotyczącego działań wspólnotowych mających
         na celu doskonalenie i dostosowanie struktur sektora rybołówstwa i akwakultury (Dz.U. L 376, str. 7) stanowi:

      „Podczas całego okresu przyznawania pomocy przez Wspólnotę władze zainteresowanego Państwa Członkowskiego lub instytucja wyznaczona
         przez nie w tym celu przekazują Komisji, na jej wniosek, wszelkie dokumenty pozwalające na ustalenie, że warunki finansowe
         lub inne nałożone na dany projekt zostały spełnione. Komisja może zdecydować o wstrzymaniu, zmniejszeniu lub cofnięciu pomocy,
         według procedury przewidzianej w art. 47:

      –        jeśli projekt nie został wykonany w planowany sposób, lub
      –        jeśli niektóre z wymaganych warunków nie zostały spełnione, lub
      –        jeśli beneficjent, wbrew informacjom zawartym w jego wniosku i powtórzonym w decyzji o przyznaniu pomocy finansowej, w terminie
         jednego roku począwszy od zawiadomienia o wspomnianej decyzji nie rozpocznie wykonywania prac lub jeśli nie dostarczył, przed
         wygaśnięciem tego terminu, wystarczających gwarancji odnośnie wykonania projektu, lub

      –        jeśli beneficjent nie zakończy prac w terminie dwóch lat począwszy od ich rozpoczęcia, z wyjątkiem przypadków siły wyższej.
      O decyzji zawiadamia się zainteresowane Państwo Członkowskie oraz beneficjenta.
      Komisja podejmuje środki w celu odzyskania kwot, których przekazanie nie było lub nie jest uzasadnione”.
      3        Artykuły 1 i 3 rozporządzenia Rady (WE, Euratom) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych
         Wspólnot Europejskich (Dz.U. L 312, str. 1) stanowią:

      „Artykuł 1
      1.      W celu ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich niniejszym przyjmuje się ogólne zasady dotyczące jednolitych kontroli
         oraz środków administracyjnych i kar dotyczących nieprawidłowości w odniesieniu do prawa wspólnotowego.

      2.      Nieprawidłowość oznacza jakiekolwiek naruszenie przepisów prawa wspólnotowego wynikające z działania lub zaniedbania ze strony
         podmiotu gospodarczego, które spowodowało lub mogło spowodować szkodę w ogólnym budżecie Wspólnot lub w budżetach, które są
         zarządzane przez Wspólnoty, albo poprzez zmniejszenie lub utratę przychodów, które pochodzą ze środków własnych pobieranych
         bezpośrednio w imieniu Wspólnot, albo też w związku z nieuzasadnionym wydatkiem.

      […]
      Artykuł 3
      1.      Okres przedawnienia wynosi cztery lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości określonej w art. 1 ust. 1. Zasady sektorowe
         mogą jednak wprowadzić okres krótszy, który nie może wynosić mniej niż trzy lata.

      W przypadku nieprawidłowości ciągłych lub powtarzających się okres przedawnienia biegnie od dnia, w którym nieprawidłowość
         ustała. W przypadku programów wieloletnich okres przedawnienia w każdym przypadku biegnie do momentu ostatecznego zakończenia
         programu.

      Przerwanie okresu przedawnienia jest spowodowane przez każdy akt właściwego organu władzy, o którym zawiadamia się daną osobę,
         a który odnosi się do śledztwa lub postępowania w sprawie nieprawidłowości. Po każdym przerwaniu okres przedawnienia biegnie
         na nowo.

      Upływ terminu przedawnienia następuje najpóźniej w dniu, w którym mija okres odpowiadający podwójnemu terminowi okresu przedawnienia,
         jeśli do tego czasu właściwy organ władzy nie wymierzył kary; nie dotyczy to przypadków, w których postępowanie administracyjne
         zostało zawieszone zgodnie z art. 6 ust. 1.

      […]”.
       Okoliczności faktyczne leżące u podstaw sporu
      4        Okoliczności faktyczne leżące u podstaw skargi przed Sądem Pierwszej Instancji zostały przedstawione, jak niżej, w pkt 11–34
         zaskarżonego wyroku:

      „11      W październiku 1991 r. [skarżąca] przedstawiła Komisji, za pośrednictwem władz hiszpańskich, wniosek o przyznanie pomocy finansowej
         Wspólnoty na podstawie rozporządzenia nr 4028/86 dotyczący projektu utworzenia hiszpańsko‑angolskiej spółki mieszanej zajmującej
         się rybołówstwem. Projekt ten przewidywał przekazanie, w celu połowu ryb, trzech statków: Pondal, Periloja i Sonia Rosal spółce
         mieszanej, utworzonej przez skarżącą, przez spółkę portugalską Iberpesca – Sociedades de Pesca Ltda oraz przez wspólnika angolskiego,
         Empromar N’Gunza.

      12      Decyzją z dnia 16 grudnia 1991 r. (zwaną dalej »decyzją przyznającą«), Komisja przyznała projektowi, o którym mowa w poprzednim
         punkcie (projekt SM/ESP/17/91, zwany dalej »projektem«), pomoc finansową Wspólnoty w wysokości maksymalnej kwoty 1 349 550 ECU.
         Decyzja ta przewidywała, że Królestwo Hiszpanii uzupełni pomoc Wspólnoty poprzez pomoc w wysokości 269 910 ECU.

      13      W listopadzie 1992 r. spółka mieszana, pod zmienioną nazwą Ibermar Empresa de Pesca Ltda, została utworzona i wpisana do rejestru
         w Luandzie, w Angoli. W grudniu 1992 r. trzy statki spółki mieszanej zostały zarejestrowane w porcie w Luandzie.

      14      Decyzją z dnia 12 maja 1993 r. Komisja wydała, na wniosek skarżącej, decyzję zmieniającą decyzję przyznającą. Zmiana dotyczyła
         zastąpienia wspólnika z kraju trzeciego, Empromar N’Gunza, spółką Marang, Pesca et Industrias de Pesca Ltda.

      15      W dniu 18 maja 1993 r. Komisja otrzymała, za pośrednictwem władz hiszpańskich, wniosek z datą z dnia 10 maja 1993 r. o zapłatę
         pierwszej transzy pomocy. Do wniosku załączono zestaw dokumentów oraz świadectw dotyczących utworzenia spółki mieszanej, zarejestrowania
         statków w porcie w Luandzie, ich wykreślenia z rejestru wspólnotowego oraz uzyskania wymaganych licencji w zakresie rybołówstwa.

      16      W dniu 24 czerwca 1993 r. Komisja wypłaciła 80 % pomocy.
      17      W dniu 20 maja 1994 r. skarżąca zwróciła się do władz hiszpańskich z wnioskiem o zapłatę pozostałej części pomocy. Do tego
         wniosku załączono pierwsze sprawozdanie okresowe obejmujące okres działalności pomiędzy 20 kwietnia 1993 r. a 20 kwietnia
         1994 r. W sprawozdaniu tym wskazano w szczególności, co następuje:

      »Nasze cele długookresowe muszą ulec zmianie z uwagi na zatonięcie w dniu 20 lipca 1993 r. statku Pondal. Bezzwłocznie wystąpiliśmy
         do władz kompetentnych w zakresie rybołówstwa w Angoli o jego zastąpienie przez inny statek z naszej floty, lecz w momencie
         sporządzania tego sprawozdania wciąż nie uzyskaliśmy zgody na podjęcie kroków prowadzących do jego zastąpienia«.

      18      Komisja otrzymała wniosek, o którym mowa w poprzedzającym punkcie, w dniu 7 września 1994 r. i w dniu 14 września 1994 r.
         przystąpiła do wypłaty reszty pomocy.

      19      W dniu 6 listopada 1995 r. Komisja otrzymała drugie sprawozdanie okresowe z datą 19 czerwca 1995 r. obejmujące okres działalności
         pomiędzy 20 maja 1994 r. a 20 maja 1995 r. Sprawozdanie to wspominało o zatonięciu Pondala w dniu 20 lipca 1993 r. i opisywało
         napotkane trudności związane z zastąpieniem tego statku spowodowane niedomówieniami z władzami angolskimi.

      20      Komisja, nie otrzymawszy trzeciego sprawozdania okresowego z działalności, pismem z dnia 20 grudnia 1996 r. wystąpiła do władz
         hiszpańskich o przedstawienie informacji w tym zakresie. Władze hiszpańskie odpowiedziały jej pismem z dnia 22 stycznia 1997 r.,
         że raport ten jest w trakcie opracowania.

      21      W dniu 20 lutego 1997 r. władze hiszpańskie otrzymały list od skarżącej, z datą 31 stycznia 1997 r. opisujący trudności w zarządzaniu
         spółką mieszaną związane z żądaniami wspólnika angolskiego i wnoszący, z uwagi na te trudności, o zmianę państwa trzeciego
         dla statków Periloja i Sonia Rosal. W liście tym skarżąca powiadomiła o transferze tych dwóch statków do spółki mieszanej
         Peix Camerún SARL oraz wniosła o zezwolenie przedstawienia trzeciego sprawozdania okresowego z działalności w kontekście tej
         ostatniej spółki.

      22      Pismem z dnia 4 lutego 1997 r., które wpłynęło do Komisji w dniu 5 marca 1997 r., władze hiszpańskie przekazały Komisji wnioski
         złożone przez skarżącą, wraz ze stosowną dokumentacją, zajmując stanowisko przychylne tym wnioskom.

      23      W dniu 4 kwietnia 1997 r. Komisja odpowiedziała władzom hiszpańskim, że trzecie sprawozdanie okresowe z działalności powinno
         zostać złożone we wrześniu 1996 r. i że w rezultacie sprawozdanie to powinno być złożone jako ciąg dalszy poprzednich sprawozdań,
         nie natomiast w nowej perspektywie zaproponowanej przez skarżącą.

      24      Pismem z dnia 18 czerwca 1997 r. Komisja zażądała od władz hiszpańskich przekazania trzeciego sprawozdania okresowego z działalności
         w najszybszym możliwym terminie.

      25      We wrześniu 1997 r. trzecie sprawozdanie okresowe z działalności obejmujące okres pomiędzy 20 maja 1995 r. a 20 maja 1996 r.
         wpłynęło do Komisji. Przedstawiało ono postępowanie wspólnika angolskiego utrudniającego normalne wykonywanie działań w zakresie
         połowu ryb. Wskazano w nim też, że ostatnie wyładunki ryb pochodzących z Angoli miały miejsce w marcu 1995 r. oraz że biorąc
         pod uwagę trudności związane z powyższym postępowaniem, wspólnicy ze Wspólnoty podjęli decyzję o sprzedaży swych udziałów
         w spółce mieszanej wspólnikowi angolskiemu i o ponownym zakupie statków związanych z projektem. Raport wspominał, że po ich
         ponownym zakupie statki zostały przemieszczone przez skarżącą do portu w Nigerii, gdzie zostały poddane naprawom aż do 1996 r.

      26      Pismem z dnia 6 marca 1998 r. w odpowiedzi na pytanie przedstawione przez władze hiszpańskie z dnia 26 lutego 1998 r. skarżąca
         dostarczyła wyjaśnień w sprawie realizacji projektu. W tymże piśmie wskazano, że statki spółki mieszanej opuściły wody angolskie
         w trakcie pierwszych czterech miesięcy 1995 r. Z dokumentów załączonych do pisma wynika, że przeniesienie przez armatorów
         wspólnotowych ich udziałów w spółce mieszanej na wspólnika angolskiego miało miejsce w dniu 3 lutego 1995 r.

      27      Pismem z dnia 26 czerwca 1998 r. Komisja zwróciła się do władz hiszpańskich o informacje dotyczące stanu projektu. W odpowiedzi
         na to pismo wspomniane władze przesłały Komisji w dniu 2 lipca 1998 r. pismo skarżącej z dnia 6 marca 1998 r.

      Postępowanie poprzedzające wniesienie skargi
      28      W piśmie z dnia 26 lipca 1999 r. skierowanym do skarżącej oraz władz hiszpańskich, pan Cavaco, dyrektor generalny w Dyrekcji
         Generalnej ds. Rybołówstwa w Komisji (DG XIV) poinformował, że zgodnie z art. 44 ust. 1 rozporządzenia nr 4028/86 Komisja
         podjęła decyzję o zmniejszeniu pomocy przyznanej uprzednio na rzecz projektu, uzasadniając, że wbrew wymaganiom ustalonym
         przez wspomniane rozporządzenie oraz przez rozporządzenie nr 1956/91, spółka mieszana nie eksploatowała podczas pełnych trzech
         lat zasobów rybnych państwa trzeciego, wspomnianego w decyzji o przyznaniu pomocy. Odnośnie do statku Pondal pismo to wspomina,
         że dokumenty otrzymane przez Komisję pozwoliły jej na wyciągnięcie wniosków, że statek był wykorzystywany do celów połowowych
         od dnia 20 kwietnia do 20 lipca 1993 r., daty swojego zatonięcia, to znaczy przez trzy miesiące, co uzasadniałoby zmniejszenie
         pomocy o 160 417 ECU. Jednakże dodano, że obliczenia Komisji są uzależnione od uzyskania dokumentów świadczących, że wspomniane
         zatonięcie stanowiło przypadek siły wyższej. Odnośnie do statków Periloja i Sonia Rosal wskazano, że z informacji, którymi
         dysponuje Komisja, wynika, że te dwa statki były wykorzystywane do połowów na wodach angolskich na rachunek spółki mieszanej
         pomiędzy 20 kwietnia 1993 r. a 20 kwietnia 1994 r., jak również pomiędzy 20 maja 1994 r. a 3 lutego 1995 r., datą sprzedaży
         przez skarżącą jej udziałów we wspomnianej spółce, czyli w sumie przez 21 miesięcy, co uzasadniałoby zmniejszenie pomocy o 114 520 ECU.
         Zatem przewidziane zmniejszenie wynosiłoby w sumie 274 937 ECU – kwotę, której żądania zwrotu od skarżącej rozważała Komisja,
         z całości pomocy wcześniej jej przekazanej. Pismo wskazywało, że w razie braku w ciągu 30 dni formalnej zgody skarżącej na
         zaproponowane rozwiązanie Komisja przystąpi do procedury w zakresie zmniejszenia pomocy.

      29      W dniu 5 października 1999 r. skarżąca skierowała do Komisji swoje uwagi odnośnie do pisma tej ostatniej z dnia 26 lipca 1999 r.
         Zasadniczo skarżąca dostarczyła dokumenty mające na celu wykazanie, że zatonięcie statku Pondal stanowiło przypadek siły wyższej,
         i wskazała, że zamierzała zastąpić go innym statkiem swojej floty, lecz było to niemożliwe z uwagi na podejście władz angolskich.
         Odnośnie do statków Periloja i Sonia Rosal skarżąca wyjaśniła, że trudności wywoływane przez wspólnika angolskiego zmusiły
         ją do przeniesienia miejsca połowów na wody kameruńskie. Skarżąca wyjaśniła, że poinformowała o tym władze hiszpańskie w styczniu
         1997 r. Skarżąca podkreśliła, że wymagane formalności dla utworzenia i funkcjonowania spółki mieszanej zostały spełnione i że
         jej działania miały na celu priorytetowe zaopatrzenie rynku wspólnotowego.

      30      W dniu 9 listopada 1999 r. odbyło się spotkanie Komisji ze stroną skarżącą.
      31      W następstwie tego spotkania skarżąca skierowała do Komisji, w dniu 18 lutego 2000 r., notę z uwagami, w której powoływała
         się na przedawnienie nieprawidłowości podnoszonych przez Komisję oraz na to, że Komisja naruszyła zasady staranności oraz
         dobrej administracji.

      32      Pismem z dnia 25 maja 2000 r., skierowanym do skarżącej i władz hiszpańskich, pan Smidt, dyrektor generalny w Dyrekcji Generalnej
         ds. Rybołówstwa w Komisji, powiadomił, że z dokumentów przedłożonych przez skarżącą w dniu 5 października 1999 r. wydaje się
         wynikać, że zatonięcie Pondala miało miejsce w dniu 13 stycznia 1993 r., a nie w dniu 20 lipca 1993 r., jak skarżąca dotąd
         wskazywała Komisji, oraz że w tych okolicznościach, brak napomknięcia o wspomnianym zatonięciu we wniosku o płatność pierwszej
         transzy pomocy, który został złożony przez skarżącą w maju 1993 r., i wskazanie, w pierwszym i drugim sprawozdaniu z działalności
         spółki mieszanej, dnia 20 lipca 1993 r. jako dnia, w którym miało miejsce zatonięcie, stanowiły nieprawidłowości, które uzasadniają
         wstrzymanie części pomocy dotyczącej tego statku. Z uwagi na fakt, że ta część odpowiadała kwocie 525 000 ECU oraz że Komisja
         potwierdziła swoje stanowisko wyrażone dnia 26 lipca 1999 r. w zakresie dotyczącym dwóch innych statków spółki mieszanej,
         w piśmie tym rozważano zmniejszenie kwoty pomocy w sumie o 639 520 ECU. W piśmie wyrażono również sprzeciw Komisji odnośnie
         do twierdzeń skarżącej dotyczących przedawnienia prawa do zmniejszenia oraz zamierzonego żądania zwrotu pomocy. Komisja wskazała
         również, że w przypadku braku, w ciągu 30 dni, zgody skarżącej na proponowane rozwiązanie lub nieprzedstawienie innych motywów
         uzasadniających zmianę stanowiska Komisji, przystąpi ona do procedury w zakresie zmniejszenia i zwrotu pomocy.

      33      W dniu 10 lipca 2000 r. skarżąca skierowała do Komisji swoje uwagi w sprawie pisma z dnia 25 maja 2000 r. Zasadniczo, odnośnie
         do statku Pondal podniosła, że statek ten zatonął w dniu 13 stycznia 1993 r., ale jego wykreślenie z rejestru angolskiego
         miało miejsce dopiero w dniu 20 lipca 1993 r., co wyjaśniałoby brak wzmianki o zatonięciu we wniosku o płatność pierwszej
         transzy pomocy i odwołanie do tej ostatniej daty w pierwszym sprawozdaniu okresowym z działalności. Odnośnie do dwóch innych
         statków skarżąca podniosła, że ustalono, iż zawiadomiła o zmianie państwa trzeciego władze hiszpańskie w styczniu 1997 r.
         Skarżąca utrzymywała dalej swoją dobrą wiarę w tej sprawie.

      34      W dniu 19 marca 2001 r. Komisja wydała decyzję zmniejszającą pomoc przyznaną w ramach projektu do kwoty 710 030 EUR i nakazującą
         skarżącej zwrot kwoty 639 520 EUR […]”.

       Zaskarżony wyrok
      5        Pismem złożonym w sekretariacie Sądu w dniu 8 czerwca 2001 r. skarżąca wniosła przeciwko Komisji skargę o stwierdzenie nieważności
         zaskarżonej decyzji na mocy art. 230 WE.

      6        Zaskarżonym wyrokiem Sąd oddalił skargę jako bezzasadną.

      7        Sąd przeanalizował w pkt 81–95 zaskarżonego wyroku zarzut skarżącej oparty na art. 3 ust. 1 rozporządzenia nr 2988/95 dotyczący
         przedawnienia:

      „81       Odnośnie, po pierwsze, do okoliczności faktycznych dotyczących zatonięcia statku Pondal, należy przypomnieć, że nieprawidłowość
         słusznie stwierdzona w zaskarżonej decyzji polega na tym, że skarżąca, za pierwszym razem, ukryła zatonięcie oraz, za drugim
         razem, zawiadomiła o błędnej dacie tegoż. Postępowanie zarzucane skarżącej w związku z zatonięciem statku Pondal należy uznać
         za stanowiące nieprawidłowość ciągłą, w rozumieniu art. 3 ust. 1 akapit drugi rozporządzenia nr 2988/95 w zakresie, w jakim
         mają tożsamy przedmiot, to znaczy uchybienie skarżącej jej obowiązkowi informowania i lojalności w związku z tym zatonięciem.
         Zgodnie z tym samym przepisem należy zatem uznać, że termin przedawnienia względem nieprawidłowości dotyczącej statku Pondal
         rozpoczął bieg „od dnia, w którym nieprawidłowość ustała”.

      82      W związku z tym, chociaż rzeczywiście skarżąca powiadomiła o fakcie zatonięcia statku Pondal w pierwszym sprawozdaniu okresowym
         z działalności spółki mieszanej, skierowanym do władz hiszpańskich w dniu 20 maja 1994 r., to przyznała również podczas rozprawy,
         że dopiero w swoich uwagach z dnia 5 października 1999 r. odnośnie do pisma Komisji z dnia 26 lipca 1999 r. po raz pierwszy
         wskazała Komisji dokładną datę tego zatonięcia, czyli 13 stycznia 1993 r., a nie 20 lipca 1993 r. jak do tego czasu utrzymywała.
         W tych okolicznościach należy uznać, że nieprawidłowość związana z uchybieniem skarżącej jej obowiązkowi informowania i lojalności
         w związku z zatonięciem statku Pondal ustała dnia 5 października 1999 r. Skarżąca nie może, w tych okolicznościach, powoływać
         się na przedawnienie odnośnie do faktów stwierdzonych w zaskarżonej decyzji w związku z tym statkiem.

      […]
      91      […] Zarzucane fakty dotyczące statków Periloja i Sonia Rosal należy uznać za stanowiące nieprawidłowość ciągłą w rozumieniu
         art. 3 ust. 1 akapit drugi rozporządzenia nr 2988/95, trwającą do dnia 20 maja 1996 r., daty odpowiadającej, według trzeciego
         sprawozdania okresowego z działalności spółki mieszanej, końcowi trzyletniego okresu obowiązkowej działalności wspomnianej
         spółki. Wówczas też nieprawidłowość przyjęła ostatecznie formę, o której mowa w zaskarżonej decyzji, to znaczy braku działalności
         tych dwóch statków na wodach angolskich w okresie 15 z 36 miesięcy stanowiących wspomniany okres. W tych okolicznościach czteroletni
         termin przedawnienia powinien, zgodnie z tym samym przepisem rozporządzenia nr 2988/95, być uznany za biegnący „od dnia, w którym
         nieprawidłowość ustała”, czyli w tym przypadku od dnia 20 maja 1996 r.

      92      Na mocy art. 3 ust. 1 akapit trzeci rozporządzenia nr 2988/95 przedawnienie ulega przerwaniu przez każdy akt właściwego organu
         władzy, o którym zawiadamia się daną osobę, a który odnosi się do śledztwa lub postępowania w sprawie nieprawidłowości.

      93      W niniejszej sprawie Komisja skierowała do skarżącej w dniu 26 lipca 1999 r. pismo informujące ją o rozpoczęciu procedury
         zmniejszenia pomocy z uwagi na nieprawidłowości, w szczególności dotyczące działalności statków Periloja i Sonia Rosal. Z art. 44
         ust. 1 rozporządzenia nr 4028/86 wynika […], że Komisja była właściwym organem, w rozumieniu przepisu, o którym mowa w powyższym
         punkcie, do zmniejszenia pomocy przyznanej w oparciu o wspomniane rozporządzenie. Ponadto pismo z dnia 26 lipca 1999 r. powinno,
         jak skarżąca sama na to wskazuje […], być rozumiane jako mające na celu dochodzenie w sprawie wspomnianych nieprawidłowości.
         W tych okolicznościach musi być uznane za akt przerywający przedawnienie w rozumieniu art. 3 ust. 1 akapit trzeci rozporządzenia
         nr 2988/95.

      94      W rezultacie, zakładając nawet w oparciu o wykładnię gramatyczną art. 3 ust. 1 akapit pierwszy rozporządzenia nr 2988/95,
         że czteroletni termin przedawnienia ustalony przez ten przepis biegnie, odnośnie do nieprawidłowości ciągłej, licząc od dnia,
         w którym wspomniana nieprawidłowość ustała, gdy właściwy organ dowiedział się o nieprawidłowości – jak w niniejszej sprawie
         – dopiero później, należy uznać, że wysłanie pisma z dnia 26 lipca 1999 r., które nadeszło przed wygaśnięciem terminu czteroletniego,
         którego bieg rozpoczął się dnia 20 maja 1996 r., przerwało wspomniany termin, a skutkiem tego było rozpoczęcie biegu nowego
         terminu czteroletniego, począwszy od dnia 26 lipca 1999 r. Z tego wynika, że w momencie wydawania zaskarżonej decyzji okoliczności
         faktyczne uzasadniające nieprawidłowości dotyczące statków Periloja i Sonia Rosal nie były dotknięte przedawnieniem.

      95      W świetle powyższych rozważań należy odrzucić zarzut dotyczący przedawnienia”.
       Żądania stron i zarzut odnośnie do uchylenia
      8         Skarżąca wnosi do Trybunału o:

      –        uznanie niniejszego odwołania za dopuszczalne;
      –        uchylenie zaskarżonego wyroku;
      –        obciążenie Komisji całością kosztów poniesionych zarówno przed Trybunałem, jak i przed Sądem.
      9         Komisja wnosi do Trybunału o:

      –        oddalenie odwołania w części jako oczywiście niedopuszczalnego lub, ewentualnie, jako bezzasadnego;
      –        oddalenie odwołania w pozostałej części jako bezzasadnego;
      –        ewentualnie, jeśli zarzut odwołania podniesiony przez stronę skarżącą zostanie przyjęty, uznanie za zasadne twierdzenia przedstawionego
         w piątej części pisma Komisji [art. 3 rozporządzenia nr 2988/95 nie ma zastosowania do nieprawidłowości w niniejszym przypadku]
         i oddalenie skargi o uchylenie jako bezzasadnej,

      –        obciążenie skarżącej kosztami postępowania przed obiema instancjami.
      10      Na poparcie swojego odwołania skarżąca podnosi jedyny zarzut oparty na błędnej wykładni pojęcia „nieprawidłowość ciągła”,
         o którym mowa w art. 3 ust. 1 akapit drugi rozporządzenia nr 2988/95.

       W przedmiocie odwołania
      11      Skarżąca podnosiła przed Sądem, że wobec zaskarżonej decyzji powinna zostać stwierdzona nieważność, gdyż w momencie jej wydania
         nieprawidłowości uzasadniające zmniejszenie pomocy uległy przedawnieniu.

      12      Przez swoje odwołanie skarżąca kwestionuje, że Sąd w pkt 81 i 91 zaskarżonego wyroku oddalił ten zarzut, uznając, że zachowanie
         jej zarzucane powinno być uznane jako stanowiące nieprawidłowość ciągłą w rozumieniu art. 3 ust. 1 akapit drugi rozporządzenia
         nr 2988/95.

      13      Ten jedyny zarzut można podzielić na dwie części: pierwsza jest związana z sytuacją statku Pondal, a druga ze statkami Sonia
         Rosal i Periloja.

      14      Najpierw należy podjąć się analizy drugiej części.

       W przedmiocie drugiej części jedynego zarzutu: statki Sonia Rosal i Periloja
      15      W ramach drugiej części jedynego zarzutu, skarżąca podnosi, że nieprawidłowość powstała w związku z opuszczeniem Angoli przez
         statki Sonia Rosal i Periloja nie była zdarzeniem ciągłym w rozumieniu pojęcia „nieprawidłowość ciągła”, o którym mowa w art. 3
         ust. 1 akapit drugi rozporządzenia nr 2988/95, ale jednorazowym oraz, że początkiem biegu przedawnienia był luty 1995 r.,
         okres, gdy statki opuściły wody angolskie.

      16      W tym względzie należy przypomnieć, że zgodnie z art. 1 ust. 2 rozporządzenia nr 2988/95 nieprawidłowość zakłada jakiekolwiek
         naruszenie przepisów prawa wspólnotowego wynikające „z działania lub zaniedbania” ze strony podmiotu gospodarczego.

      17      Skoro zaniedbanie będące podstawą naruszenia przepisów prawa wspólnotowego trwa, nieprawidłowość jest „ciągła” w rozumieniu
         art. 3 ust. 1 akapit drugi rozporządzenia nr 2988/95.

      18      Sąd słusznie orzekł w pkt 91 zaskarżonego wyroku, z jednej strony, że zarzucane fakty dotyczące statków Periloja i Sonia Rosal
         powinny być uznane za stanowiące nieprawidłowość ciągłą w rozumieniu wspomnianego przepisu oraz, z drugiej strony, że czteroletni
         termin przedawnienia powinien być uznany za biegnący „od dnia, w którym nieprawidłowość ustała”, czyli, w tym przypadku, od
         dnia 20 maja 1996 r.

      19      Odnośnie do tego należy przypomnieć, że w części B załącznika I do rozporządzenia Komisji (EWG) nr 1956/91 z dnia 21 czerwca
         1991 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia nr 4028/86 (Dz.U. L 181, str. 1), wnioskującym o pomoc
         finansową Wspólnoty zwraca się uwagę na fakt, że przyznanie takiej pomocy zależy w szczególności od tego, czy spółka mieszana
         ma na celu eksploatację zasobów rybnych znajdujących się w wodach danego państwa trzeciego.

      20      Z zaskarżonego wyroku wynika, że skarżąca zobowiązała się, zgodnie z wymogiem ustanowionym w decyzji przyznającej rozważanej
         w połączeniu z wiążącym rozporządzeniem, do eksploatacji zasobów wód angolskich przy użyciu statków Periloja i Sonia Rosal
         przez trzy lata, czyli do dnia 20 maja 1996 r.

      21      Stąd skarżąca nie może podnosić, że nieprawidłowość wystąpiła tylko w lutym 1995 r. W istocie, jeśli nieprawidłowość rzeczywiście
         rozpoczęła się w tym czasie, gdy sporne statki opuściły Angolę, trwała ona do końca wspomnianego trzyletniego okresu.

      22      Z powyższych rozważań wynika, że druga część jedynego zarzutu musi zostać oddalona.

       W przedmiocie pierwszej części jedynego zarzutu: statek Pondal
      23      W ramach pierwszej części zarzutu skarżącej można wyróżnić dwa elementy.

      24      Po pierwsze, skarżąca podnosi, że informacja będąca podstawą cofnięcia pomocy finansowej została uzyskana w następstwie dochodzenia
         dotkniętego nieważnością, rozpoczętego ponad cztery lata od momentu, gdy nieprawidłowość, czyli zatonięcie, miało miejsce,
         oraz, po drugie, że termin przedawnienia dotyczący przekazania fałszywej informacji wygasł.

       W przedmiocie drugiego elementu
      25      Przez swój drugi element, który należy rozważyć na pierwszym miejscu, skarżąca podnosi, że przekazanie błędnej informacji
         musi być uznane za naruszenie jednolite, popełnione w dniu, w którym miało miejsce to przekazanie. Początkiem terminu nie
         byłby więc dzień, w którym Komisja odkryła błąd.

      26      To ostatnie twierdzenie jest właściwe. W istocie zaskarżona decyzja została wydana w oparciu o art. 44 ust. 1 rozporządzenia
         nr 4028/86. Stąd z zaskarżonej decyzji, w połączeniu z pismem z dnia 26 lipca 1999 r., do którego ona się odwołuje, wynika,
         że Komisja zmniejszyła pomoc uprzednio przyznaną w ramach projektu skarżącej, uzasadniając, że skarżąca nie przestrzegała
         warunków ustanowionych w decyzji przyznającej oraz w wiążącym rozporządzeniu wspólnotowym, nie eksploatując w ciągu trzech
         lat zasobów rybnych Angoli. Wyłącznie dodatkowo, we wspomnianej decyzji, Komisja uznała, że fakt niezawiadomienia, przy składaniu
         wniosku o płatność pierwszej transzy pomocy, czyli w dniu 10 maja 1993 r., że statek Pondal zatonął w dniu 13 stycznia 1993 r.,
         stanowił poważne naruszenie.

      27      Tak jak w przypadku statków Sonia Rosal i Periloja, nieprawidłowość dotycząca trzeciego statku stanowiącego część projektu
         trwała do końca upływu trzyletniego okresu, czyli do dnia 20 maja 1996 r., daty stanowiącej zatem początek terminu.

      28      Z tego wynika, że Sąd naruszył prawo uznając, w pkt 81 i 82 zaskarżonego wyroku, że odnośnie do statku Pondal termin przedawnienia
         rozpoczął swój bieg w dniu 5 października 1999 r.

      29      Jednakże, jeśli elementy uzasadnienia wyroku Sądu wskazują naruszenie prawa wspólnotowego, lecz jego rozstrzygnięcie wydaje
         się być oparte o inne podstawy prawne, odwołanie musi być oddalone (wyrok z dnia 9 czerwca 1992 r. w sprawie C‑30/91 P Lestelle
         przeciwko Komisji, Rec. str. I‑3755, pkt 28; wyrok z dnia 13 lipca 2000 r. w sprawie C‑210/98 P Salzgitter przeciwko Komisji,
         Rec. str. I‑5843, pkt 58 oraz wyrok z dnia 10 grudnia 2002 r. w sprawie C‑312/00 P Komisja przeciwko Camar et Tico, Rec. str. I‑11355,
         pkt 57).

      30      W tym względzie należy uznać, że pismo Komisji z dnia 26 lipca 1999 r. stanowiło akt dochodzenia, jak przyznaje również skarżąca
         w pkt 47 swojego odwołania. Wspomniane pismo miało w szczególności na celu dochodzenie nieprawidłowości i zmniejszenie pomocy
         w zależności od szczegółów zatonięcia statku Pondal. Przerwało ono bieg terminu przedawnienia z takim skutkiem, że dochodzenie
         nie zostało przedawnione.

      31      Nie można podnosić, jak to czyni skarżąca, że błędna informacja stanowi nieprawidłowość i że w konsekwencji początkiem terminu
         byłby dzień 20 maja 1994 r., dzień, w którym skarżąca poinformowała władze hiszpańskie o zatonięciu statku Pondal. Stąd, jak
         wynika z pkt 26 niniejszego wyroku, ta informacja nie jest właściwa, aby stanowić nieprawidłowość uzasadniającą zaskarżoną
         decyzję.

      32      Nie można utrzymywać, że wystarczy, by informacje dostarczone przez beneficjenta istniały i były możliwe do skontrolowania.
         Zakładając nawet, że w niniejszym przypadku Komisja naruszyła swój obowiązek staranności, nie wynika z tego, że termin przedawnienia
         rozpoczął bieg przed dniem, w którym obowiązek skarżącej eksploatacji zasobów rybnych Angoli ustał.

      33      Stąd drugi element zarzutu nie może być przyjęty.

       W przedmiocie pierwszego elementu
      34      Jeśli chodzi o pierwszy element, wystarczy uznać, że jest on oparty na błędnej przesłance. W istocie, jak wskazano już w pkt 26
         niniejszego wyroku, znaczącą nieprawidłowość stanowi brak eksploatacji zasobów rybnych Angoli w ciągu trzech lat przy użyciu
         statku Pondal lub statku go zastępującego, a nie jest spowodowana zatonięciem wspomnianego statku mającym miejsce nawet przed
         rozpoczęciem projektu.

      35      W tych okolicznościach nie ma potrzeby orzekać o dopuszczalności tego elementu zarzutu, co było kwestionowane przez Komisję.

      36      W konsekwencji pierwsza część jedynego zarzutu musi zostać oddalona.

      37      Z całości powyższych rozważań wynika, że odwołanie musi zostać oddalone.

       W przedmiocie kosztów
      38      Artykuł 122 akapit pierwszy regulaminu stanowi, że jeżeli odwołanie jest bezzasadne, Trybunał rozstrzyga o kosztach. Zgodnie
         z art. 69 § 2 tego samego regulaminu, stosującego się do procedury odwołania na mocy art. 118 regulaminu, kosztami zostaje
         obciążona, na żądanie strony przeciwnej, strona przegrywająca sprawę. Ponieważ Komisja wniosła o obciążenie José Martí Peix
         SA kosztami postępowania, a ta przegrała sprawę, należy obciążyć ją kosztami postępowania w obecnej instancji.

      Z powyższych względów Trybunał (druga izba) orzeka, co następuje:
      1)      Odwołanie zostaje oddalone.
      2)      José Martí Peix SA zostaje obciążona kosztami postępowania.
      Podpisy
      * Język postępowania: hiszpański.


Wyrok Trybunału (druga izba) z dnia 31 maja 1979 r. # Frederick H. Newth przeciwko Komisji Wspólnot Europejskich. # Sprawa 156/78.