Wyrok Trybunału (piąta izba) z dnia 10 maja 2001 r. # Cabletron Systems Ltd przeciwko The Revenue Commissioners. # Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Appeal Commissioners - Irlandia. # Wspólna taryfa celna. # Sprawa C-463/98.


Wyrok Trybunału (druga izba) z dnia 19 kwietnia 1988 r. # M. przeciwko Radzie Wspólnot Europejskich. # Urzędnicy - środki dyscyplinarne. # Sprawy połączone 175/86 oraz 209/86.


Wyrok Trybunału (pierwsza izba) z dnia 4 kwietnia 2000 r. # Verein gegen Unwesen in Handel und Gewerbe Köln eV przeciwko Adolf Darbo AG. # Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Oberlandesgericht Köln - Niemcy. # Dyrektywa 79/112/EWG. # Sprawa C-465/98.


Wyrok Sądu pierwszej instancji (czwarta izba) z dnia 7 lutego 2001 r. # Sociedade Agricola dos Arinhos, Ldª i inni przeciwko Komisji Wspólnot Europejskich. # Skarga o stwierdzenie nieważności - Dopuszczalność. # Sprawy połączone T-38/99 do T-50/99.


title: Wyrok Trybunału (druga izba) z dnia 10 maja 2012 r.#Duomo Gpa Srl i in. przeciwko Comune di Baranzate i Comune di Venegono Inferiore.#Wnioski o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożone przez Tribunale amministrativo regionale per la Lombardia.#Artykuły 3, 10, 43, 49 i 81 WE – Swoboda przedsiębiorczości – Swoboda świadczenia usług – Dyrektywa 2006/123/WE – Artykuły 15 i 16 – Zamówienie na usługi w zakresie obliczania, kontroli i pobierania podatków lub innych wpływów jednostek samorządów terytorialnych – Przepisy krajowe – Minimalny kapitał zakładowy – Obowiązek.#Sprawy połączone od C‑357/10 do C‑359/10.

text:
         WYROK TRYBUNAŁU (druga izba)
      z dnia 10 maja 2012 r. (
            *1
         )
      „Artykuły 3 WE, 10 WE, 43 WE, 49 WE i 81 WE — Swoboda przedsiębiorczości — Swoboda świadczenia usług — Dyrektywa 2006/123/WE — Artykuły 15 i 16 — Zamówienie na usługi w zakresie obliczania, kontroli i pobierania podatków lub innych wpływów jednostek samorządów terytorialnych — Przepisy krajowe — Minimalny kapitał zakładowy — Obowiązek”
      W sprawach połączonych od C-357/10 do C-359/10
      mających za przedmiot wnioski o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożone przez Tribunale amministrativo regionale per la Lombardia (Włochy) postanowieniami z dnia 20 października 2009 r., które wpłynęły do Trybunału w dniu 19 lipca 2010 r., w postępowaniach:

         Duomo Gpa Srl (C-357/10),

         Gestione Servizi Pubblici Srl (C-358/10),

         Irtel Srl (C-359/10)
      przeciwko

         Comune di Baranzate (C-357/10 i C-358/10),

         Comune di Venegono Inferiore (C-359/10),
      przy udziale:

         Agenzia Italiana per le Pubbliche Amministrazioni SpA (AIPA),
      TRYBUNAŁ (druga izba),
      w składzie: J.N. Cunha Rodrigues, prezes izby, U. Lõhmus, A. Rosas, A. Ó Caoimh (sprawozdawca) i A. Arabadjiev, sędziowie,
      rzecznik generalny: P. Cruz Villalón,
      sekretarz: A. Calot Escobar,
      po przeprowadzeniu procedury pisemnej,
      rozważywszy uwagi przedstawione:

               —

               w imieniu Comune di Baranzate przez A. Sonciniego, avvocato,

               —

               w imieniu rządu włoskiego przez G. Palmieri, działającą w charakterze pełnomocnika, wspieraną przez G. De Bellisa, avvocato dello Stato,

               —

               w imieniu rządu niderlandzkiego przez C.M. Wissels oraz Y. de Vriesa, działających w charakterze pełnomocników,

               —

               w imieniu Komisji Europejskiej przez C. Zadrę i I.V. Rogalskiego, a także przez S. La Pergolę, działających w charakterze pełnomocników,

         po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 16 listopada 2011 r.,
      wydaje następujący

         Wyrok

               1

               Wnioski o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczą wykładni art. 3 WE, 10 WE, 43 WE, 49 WE i 81 WE, a także art. 15 i 16 dyrektywy 2006/123/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 12 grudnia 2006 r. dotyczącej usług na rynku wewnętrznym (Dz.U. L 376, s. 36, zwanej dalej „dyrektywą usługową”).

               2

               Wnioski te zostały złożone w ramach sporów pomiędzy, odpowiednio, Duomo Gpa Srl (zwaną dalej „Duomo”) i Gestione Servizi Pubblici Srl (zwaną dalej „GSP”) a Comune di Baranzate, a także pomiędzy Irtel Srl (zwaną dalej „Irtel”) a Comune di Venegono Inferiore w przedmiocie wykluczenia tych spółek z postępowania przetargowego, przy czym interwenientem w trzech postępowaniach była Agenzia Italiana per le Pubbliche Amministrazioni SpA (zwana dalej „AIPA”).

         Ramy prawne

         Uregulowania Unii

               3

               Zgodnie z art. 1 ust. 1 dyrektywy usługowej ustanawia ona ogólne przepisy ułatwiające korzystanie ze swobody przedsiębiorczości przez usługodawców oraz ze swobodnego przepływu usług, zapewniając przy tym wysoki poziom jakości usług.

               4

               W myśl art. 3 ust. 3 tej dyrektywy państwa członkowskie stosują przepisy dyrektywy zgodnie z postanowieniami traktatu dotyczącymi prawa przedsiębiorczości i swobodnego przepływu usług.

               5

               Artykuł 15 dyrektywy usługowej znajduje się w jej rozdziale III, zatytułowanym „Swoboda przedsiębiorczości dla usługodawców”.

               6

               Artykuł 16 tej dyrektywy znajduje się w jej rozdziale IV, zatytułowanym „Swobodny przepływ usług”.

               7

               Zgodnie z art. 44 i 45 dyrektywy usługowej weszła ona w życie w dniu 28 grudnia 2006 r. i miała być transponowana przez państwa członkowskie najpóźniej do dnia 28 grudnia 2009 r.

         Uregulowania krajowe

               8

               Tytuł III decreto legislativo n. 446 – Istituzione dell’imposta regionale sulle attività produttive, revisione degli scaglioni, delle aliquote e delle detrazioni dell’Irpef e istituzione di una addizionale regionale a tale imposta, nonché riordino della disciplina dei tributi locali (dekretu ustawodawczego nr 446 w sprawie ustanowienia podatku regionalnego od działalności produkcyjnej, zmiany grup, stawek i odliczeń w Irfep oraz w sprawie ustanowienia dodatkowego podatku regionalnego, obok podatku Irpef, a także w sprawie reorganizacji uregulowania podatków lokalnych) z dnia 15 grudnia 1997 r. (dodatek zwyczajny do GURI nr 252, serie generale nr 298, z dnia 23 grudnia 1997 r.) dokonuje reorganizacji uregulowania dotyczącego podatków lokalnych.

               9

               Artykuł 52 tego dekretu ustawodawczego stanowi:
               „1.   Prowincje i gminy mogą organizować w drodze rozporządzeń swoje własne wpływy, w tym podatkowe, poza wypadkami, gdy dotyczy to ustalenia i określenia zdarzeń podatkowych, podatników i minimalnych stawek każdego z podatków, z zachowaniem wymogów uproszczenia obowiązków podatników. W braku rozporządzenia stosuje się przepisy obowiązujących ustaw.
               [...]
               5.   Jeżeli chodzi o ustalenie i pobór podatków i innych wpływów, rozporządzenia spełniają następujące kryteria:
               [...]

                        b)

                        jeżeli uzgodniono powierzenie osobom trzecim, nawet oddzielnie, obliczania i poboru podatków i wszystkich wpływów, czynności z tym związane są powierzane z poszanowaniem przepisów prawa Unii Europejskiej i obowiązujących postępowań w dziedzinie przyznania zarządzania publicznymi służbami samorządu terytorialnego:

                        1)

                        osobom wpisanym do rejestru, o którym mowa w art. 53 ust. 1;

                        2)

                        podmiotom gospodarczym państw członkowskich mającym siedzibę w państwie Unii Europejskiej i wykonującym rzeczone czynności; podmioty te powinny przedstawić świadectwo wydane przez właściwy organ ich państwa siedziby, poświadczające, że spełniają one wymogi równoznaczne z wymogami przewidzianymi przez przepisy włoskie w tej dziedzinie;

                        3)

                        spółkom z wyłącznie publicznym kapitałem [...]”.

               10

               Artykuł 32 ust. 7a dekretu z mocą ustawy nr 185 z dnia 29 listopada 2008 r. w sprawie pilnych środków w celu pomocy na rzecz rodzin, pracy, zatrudnienia i przedsiębiorstw oraz w sprawie ponownego określenia krajowych ram strategicznych dla walki z kryzysem (dodatek zwyczajny nr 263 do GURI nr 280 z dnia 29 listopada 2008 r.), dodany przez ustawę nr 2 z dnia 28 stycznia 2009 r. w sprawie przekształcenia w ustawę, ze zmianami, dekretu z mocą ustawy nr 185 (dodatek zwyczajny nr 14 do GURI nr 22 z dnia 28 stycznia 2009 r.), zmieniony następnie przez ustawę nr 14 z dnia 27 lutego 2009 r. (Gazzetta ufficiale della Repubblica italiana nr 49 z dnia 28 lutego 2009 r.) (zwany dalej „przepisem spornym w postępowaniu przed sądem krajowym”), ma następujące brzmienie:
               „Zgodnie z art. 53 ust. 3 dekretu ustawodawczego nr 446 z dnia 15 grudnia 1997 r., z późniejszymi zmianami, minimalna kwota wpłaconego w całości kapitału zakładowego wymaganego od spółek przy wpisaniu ich do odpowiedniego rejestru podmiotów prywatnych uprawnionych do wykonywania działalności związanej z obliczaniem i pobieraniem podatków oraz innych wpływów prowincji i gmin wynosi co najmniej [10] mln EUR. Ograniczenie, o którym mowa w poprzednim zdaniu, nie dotyczy spółek z większościowym udziałem kapitału publicznego. Udzielenie zamówienia na wykonanie usług związanych z obliczaniem i pobieraniem podatków oraz innych wpływów samorządów lokalnych podmiotom niespełniającym powyższego wymogu finansowego jest nieważne. Podmioty wpisane do wyżej wymienionego rejestru są zobowiązane do dostosowania własnego kapitału zakładowego do powyższej minimalnej kwoty. W każdym razie do momentu dostosowania kwoty kapitału zakładowego podmioty te nie mogą otrzymywać nowych zamówień lub uczestniczyć w przetargach ogłoszonych w wyżej wymienionym celu”.

         Postępowania przed sądem krajowymi i pytania prejudycjalne

               11

               Postępowanie w sprawach połączonych C-357/10 i C-358/10 bierze swój początek w ogłoszeniu w lutym 2009 r. przez gminę Baranzate (Włochy) przetargu w celu udzielenia przedsiębiorcy, który złoży najbardziej korzystną finansowo ofertę, zamówienia publicznego na wykonanie usługi związanej z administrowaniem, obliczaniem i pobieraniem niektórych podatków i innych wpływów samorządu lokalnego w okresie pięciu lat pomiędzy dniem 1 maja 2009 r. a dniem 30 kwietnia 2014 r. Wartość usług w całym tym okresie oszacowano na 57000 EUR bez podatku od wartości dodanej.

               12

               Sześć spółek prywatnych, wszystkie z siedzibami we Włoszech, a wśród nich Duomo, GSP, AIPA, przedstawiło swoje oferty. W dniach 1 i 3 kwietnia 2009 r. gmina Baranzate zawiadomiła spółki Duomo i GSP, iż zostały one wykluczone z postępowania z uwagi na niespełnienie przesłanki przewidzianej w przepisie spornym w postępowaniu przed sądem krajowym, który dotyczył wymogu posiadania opłaconego kapitału zakładowego w minimalnej wysokości 10 mln EUR, dającego uprawnienie do wykonywania działalności związanej z obliczaniem i pobieraniem podatków oraz innych wpływów jednostek samorządu terytorialnego. Zamówienie zostało następnie udzielone spółce AIPA.

               13

               Okoliczności powstania sporu w sprawie C-359/10 związane są z ogłoszeniem o przetargu z dnia 22 stycznia 2009 r. opublikowanym przez gminę Venegono Inferiore w celu udzielenia podmiotowi gospodarczemu oferującemu najniższą cenę na podstawie najniższej prowizji zamówienia na usługi zwykłego i przymusowego obliczania i pobierania podatku gminnego od reklamy i opłaty od umieszczania ogłoszeń w miejscach publicznych w okresie czterech lat pomiędzy dniem 23 lutego 2009 r. a dniem 31 grudnia 2012 r. Wartość usług za cały okres oszacowano na około 49000 EUR bez podatku od wartości dodanej.

               14

               Oferty złożyło pięć przedsiębiorstw, w tym Irtel i AIPA, które znajdowały się, odpowiednio, na pierwszej i na drugiej pozycji w klasyfikacji wstępnej. Decyzją z dnia 9 marca 2009 r. organ zamawiający wykluczył spółkę Irtel z postępowania przetargowego, ponieważ nie spełniała ona wymogów przewidzianych w przepisie spornym w postępowaniu przed sądem krajowym. Sporne zamówienie zostało następnie udzielone spółce AIPA.

               15

               Duomo, GSP oraz Irtel złożyły odrębne skargi na decyzje o wykluczeniu ich z postępowań o udzielenie zamówienia publicznego. W sporze leżącym u podstaw sprawy C-357/10 Duomo zarzuciła naruszenie dyrektywy 2004/18/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 31 marca 2004 r. w sprawie koordynacji procedur udzielania zamówień publicznych na roboty budowlane, dostawy i usługi (Dz.U. L 134, s. 114), a także zasad równego traktowania i konkurencji na tej podstawie, że spółki z większościowym kapitałem publicznym były traktowane w korzystniejszy sposób.

               16

               W sporach leżących u podstaw spraw C-358/10 i C-359/10 GSP i Irtel twierdzą, że przepis sporny w postępowaniu przed sądem krajowym jest sprzeczny z art. 3 WE, 10 WE, 43 WE, 49 WE, 81 WE, 82 WE, 86 WE i 90 WE, a także z zasadami konieczności, racjonalności i proporcjonalności wynikającymi z art. 15 i 16 dyrektywy usługowej. Ich zdaniem uregulowanie krajowe jest sprzeczne z prawem Unii w zakresie, w jakim wprowadza ono wymóg nieproporcjonalny w stosunku do celu zamierzonego przez przepisy i stanowi ono dyskryminację uprzywilejowującą spółki z większościowym kapitałem publicznym, ponieważ nie dotyczy ich nowy próg kapitałowy.

               17

               W tych okolicznościach Tribunale amministrativo regionale per la Lombardia postanowił zawiesić postępowania i zwrócić się do Trybunału z następującymi dwoma pytaniami prejudycjalnymi, które są identyczne dla trzech rozpoznawanych przez niego sporów:

                        „1)

                        Czy przepisy krajowe zawarte w art. 32 ust. 7a dekretu z mocą ustawy nr 185 z dnia 29 listopada 2008 r., dodanym przez ustawę nr 2 z dnia 28 stycznia 2009 r. przekształcającą go w ustawę i zmienionym następnie ustawą nr 14 z dnia 27 lutego 2009 r., który przewiduje, z wyłączeniem spółek, w których państwo posiada udział większościowy:

                                 —

                                 nieważność decyzji o udzieleniu zamówienia na wykonanie usług rozliczania, obliczania i pobierania podatków oraz innych wpływów jednostek samorządu terytorialnego podmiotom, które nie spełniają przesłanki finansowej dotyczącej posiadania wpłaconego w całości kapitału zakładowego w kwocie [10] mln EUR;

                                 —

                                 obowiązek dostosowania własnego kapitału zakładowego do wyżej wymienionego minimalnego poziomu przez przedsiębiorstwa wpisane do odpowiedniego rejestru przedsiębiorstw prywatnych uprawnionych do prowadzenia działalności polegającej na rozliczaniu, obliczaniu i pobieraniu podatków oraz innych wpływów jednostek samorządu terytorialnego zgodnie z art. 53 ust. 3 dekretu ustawodawczego nr 446 z dnia 15 grudnia 1997 r. z późniejszymi zmianami;

                                 —

                                 zakaz uzyskiwania nowych zamówień lub brania udziału w przetargach na udzielenie zamówienia na usługi polegające na rozliczaniu, obliczaniu i pobieraniu podatków oraz innych wpływów jednostek samorządu terytorialnego do czasu spełnienia wymogu dostosowania kapitału zakładowego,

                           stoją na przeszkodzie prawidłowemu stosowaniu art. 15 i 16 dyrektywy [usługowej]?

                        2)

                        Czy przepisy krajowe zawarte w art. 32 ust. 7a dekretu z mocą ustawy nr 185 z dnia 29 listopada 2008 r., dodanym przez ustawę nr 2 z dnia 28 stycznia 2009 r. przekształcającą go w ustawę i zmienionym następnie ustawą nr 14 z dnia 27 lutego 2009 r., które przewidują, z wyłączeniem spółek, w których państwo posiada większościowy udział:

                                 —

                                 nieważność decyzji o udzieleniu zamówienia na wykonanie usług rozliczania, obliczania i pobierania podatków oraz innych wpływów jednostek samorządu terytorialnego przedsiębiorstwom, które nie spełniają przesłanki finansowej dotyczącej posiadania wpłaconego w całości kapitału zakładowego w kwocie [10] mln EUR;

                                 —

                                 obowiązek dostosowania własnego kapitału zakładowego do wyżej wymienionego minimalnego poziomu przez przedsiębiorstwa wpisane do odpowiedniego rejestru przedsiębiorstw prywatnych uprawnionych do prowadzenia działalności polegającej na rozliczaniu obliczaniu i pobieraniu podatków oraz innych wpływów jednostek samorządu terytorialnego zgodnie z art. 53 ust. 3 dekretu ustawodawczego nr 446 z dnia 15 grudnia 1997 r. z późniejszymi zmianami;

                                 —

                                 zakaz uzyskiwania nowych zamówień lub brania udziału w przetargach na udzielenie zamówienia na usługi rozliczania, obliczania i pobierania podatków oraz innych wpływów jednostek samorządu terytorialnego do czasu spełnienia wymogu dostosowania kapitału zakładowego,

                           stoją na przeszkodzie prawidłowemu stosowaniu art. 3 [WE], 10 [WE], 43 [WE], 49 [WE] i 81 [WE]?”.

         W przedmiocie pytań prejudycjalnych

         Uwagi wstępne

               18

               Jak wynika w szczególności z pkt 11–14 niniejszego wyroku, okoliczności faktyczne leżące u podstaw sporów przed sądem krajowym powstały w trakcie okresu poprzedzającego dzień 28 grudnia 2009 r., czyli datę graniczną transpozycji dyrektywy usługowej, zgodnie z jej art. 44 ust. 1.

               19

               W związku z tym nawet jeżeliby przyjąć, że dyrektywa ta powinna być postrzegana jako dokonująca pełnej harmonizacji w rozumieniu orzecznictwa Trybunału, to jednak okoliczność ta nie może skutkować utratą znaczenia dla sprawy prawa pierwotnego w okresie poprzedzającym termin na dokonanie transpozycji rzeczonej dyrektywy (zob. w szczególności wyroki: z dnia 5 kwietnia 1979 r. w sprawie 148/78 Ratti, Rec. s. 1629, pkt 36, 42–44; a także z dnia 11 maja 1999 r. w sprawie C-350/97 Monsees, Rec. s. I-2921, pkt 27).

               20

               W tych okolicznościach w niniejszych sprawach należy w pierwszej kolejności rozpatrzyć drugie z przedstawionych pytań, które dotyczy wykładni prawa pierwotnego w świetle okoliczności faktycznych takich jak te, które leżą u podstaw wskazanych sporów.

         W przedmiocie pytania drugiego

               21

               Przez swoje pytanie drugie sąd krajowy usiłuje zasadniczo ustalić, czy art. 3 WE, 10 WE, 43 WE, 49 WE lub 81 WE powinny być interpretowane w ten sposób, iż sprzeciwiają się one przepisowi takiemu jak sporny w postępowaniu krajowym, przewidującemu:

                        —

                        obowiązek podmiotów gospodarczych, poza spółkami z większościowym kapitałem publicznym, dostosowania w odpowiednim przypadku do 10 mln EUR kwoty w pełni wpłaconego minimalnego kapitału zakładowego, aby mogły one wykonywać działalność w zakresie obliczania, kontroli i poboru podatków i innych wpływów jednostek samorządu terytorialnego;

                        —

                        nieważność decyzji o udzieleniu zamówienia na takie usługi podmiotom, które nie spełniają tego wymogu dotyczącego minimalnego kapitału zakładowego, i

                        —

                        zakaz udzielania nowych zamówień lub uczestniczenia w przetargach w celu udzielenia tych usług, jeżeli obowiązek dostosowania kapitału zakładowego nie został spełniony.

               22

               W zakresie, w jakim pytanie drugie, tak jak zostało ono przeformułowane w poprzedzającym punkcie niniejszego wyroku, dotyczy wykładni art. 3 WE, 10 WE i 81 WE, należy przypomnieć, że konieczność dokonania wykładni prawa unijnego, która będzie użyteczna dla sądu krajowego, wymaga, aby sąd ten określił okoliczności faktyczne i prawne, na tle których wyłoniły się przedłożone przezeń pytania, albo co najmniej wskazał stan faktyczny stanowiący podstawę tych pytań. Wymogi te odnoszą się w szczególności do dziedziny konkurencji, w której występują złożone stany faktyczne i prawne (zob. w szczególności wyrok z dnia 11 marca 2010 r. w sprawie C-384/08 Attanasio Group, Zb.Orz. s. I-2055, pkt 32 i przytoczone tam orzecznictwo).

               23

               Tymczasem postanowienia odsyłające nie dostarczają Trybunałowi danych dotyczących stanu faktycznego i prawnego, które pozwoliłby mu określić warunki, w jakich przepis taki jak będący przedmiotem sporu przed sądem krajowym mógłby zostać objęty zakresem rzeczonych artykułów. Decyzje te nie zawierają w szczególności żadnego wyjaśnienia odnośnie związku, jaki ustanowiły one pomiędzy rzeczonymi artykułami a sporami w postępowaniu przed sądem krajowym lub ich przedmiotem.

               24

               W tych okolicznościach, w zakresie, w jakim drugie z przedstawionych pytań dotyczy wykładni art. 3 WE, 10 WE i 81 WE, pytanie to należy uznać za niedopuszczalne.

               25

               Jeżeli chodzi o wykładnię art. 43 WE i 49 WE, z akt sprawy wynika, że wszystkie okoliczności sporów przed sądem krajowym zamykają się w obrębie jednego państwa członkowskiego. Z tego względu należy zbadać, czy w niniejszych sprawach Trybunał jest właściwy do orzekania w przedmiocie tych ostatnich przepisów (zob. analogicznie wyroki: z dnia 31 stycznia 2008 r. w sprawie C-380/05 Centro Europa 7, Zb.Orz. s. I-349, pkt 64; z dnia 22 grudnia 2010 r. w sprawie C-245/09 Omalet, Zb.Orz. s. I-13771, pkt 9, 10).

               26

               W rzeczywistości bowiem uregulowanie krajowe takie jak będące przedmiotem postępowania przed sądem krajowym, które – zgodnie ze swoją treścią – w jednakowy sposób znajduje zastosowanie do podmiotów gospodarczych włoskich i do podmiotów gospodarczych innych państw członkowskich, może co do zasady być objęte postanowieniami traktatu dotyczącymi podstawowych swobód gwarantowanych przez ten traktat wyłącznie w zakresie, w jakim znajduje ono zastosowanie do stanów faktycznych mających związek z wymianą handlową pomiędzy państwami członkowskimi (zob. wyroki: z dnia 5 grudnia 2000 r. w sprawie C-448/98 Guimont, Rec. s. I-10663, pkt 21; z dnia 11 września 2003 r. w sprawie C-6/01 Anomar i in., Rec. s. I-8621, pkt 39 i przytoczone tam orzecznictwo; ww. wyrok w sprawie Centro Europa 7, pkt 65; a także wyrok z dnia 1 czerwca 2010 r. w sprawach połączonych C-570/07 i C-571/07 Blanco Pérez i Chao Gómez, Zb.Orz. s. I-4629, pkt 40).

               27

               Tymczasem, tak jak to wynika w szczególności z pisemnych uwag Komisji Europejskiej, w żaden sposób nie można wykluczyć, że w niniejszej sprawie przedsiębiorcy mający siedzibę w państwach członkowskich innych niż Republika Włoska byli lub są zainteresowani działalnością, która stanowi przedmiot zamówień w postępowaniach przed sądem krajowym.

               28

               Ponadto wnioskowana przez sąd krajowy wykładnia art. 43 WE i 49 WE może być użyteczna w przypadku, w jakim prawo krajowe nakazywałoby przyznanie włoskiemu podmiotowi gospodarczemu takich samych praw jak te, które podmiot gospodarczy innego państwa członkowskiego wywodzi z prawa Unii w tej samej sytuacji (zob. podobnie ww. wyroki: w sprawie Centro Europa 7, pkt 69 i przytoczone tam orzecznictwo; a także w sprawach połączonych Blanco Pérez i Chao Gómez, pkt 39). W kwestii tej należy zauważyć, że w postanowieniach odsyłających sąd krajowy uzasadnił swoją decyzję, iż konieczne jest skierowanie pytań prejudycjalnych, stwierdzając, że zgodność z prawem spornego uregulowania zależy w szczególności od dokonanej przez Trybunał wykładni art. 43 WE i 49 WE.

               29

               W tych okolicznościach Trybunał jest właściwy do orzekania w przedmiocie wykładni tych ostatnich przepisów.

               30

               Jeżeli chodzi o ograniczenie zakresu stosowania odnośnych zasad swobodnego świadczenia usług i swobody przedsiębiorczości, należy ustalić, czy podmiot gospodarczy ma swoją siedzibę czy też jej nie ma w państwie członkowskim, w którym oferuje on daną usługę (zob. podobnie wyrok z dnia 30 listopada 1995 r. w sprawie C-55/94 Gebhard, Rec. s. I-4165, pkt 22). Jeżeli ma on siedzibę w państwie członkowskim, w którym oferuje tę usługę, objęty jest zakresem stosowania swobody przedsiębiorczości określonej w art. 43 WE. Jeżeli z kolei podmiot gospodarczy nie ma siedziby w państwie członkowskim przeznaczenia usługi, to jest on usługodawcą transgranicznym objętym zasadą swobodnego świadczenia usług przewidzianą w art. 49 WE (zob. wyrok z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie C-171/02 Komisja przeciwko Portugalii, Rec. s. I-5645, pkt 24).

               31

               W tym kontekście pojęcie przedsiębiorczości oznacza, że podmiot gospodarczy oferuje usługi w sposób stały i trwały z przedsiębiorstwa w państwie członkowskim przeznaczenia. Natomiast „świadczeniem usług” w rozumieniu art. 49 WE są wszystkie usługi, które nie są świadczone w sposób stały i trwały z przedsiębiorstwa w państwie członkowskim przeznaczenia (zob. ww. wyrok w sprawie Komisja przeciwko Portugalii, pkt 25 i przytoczone tam orzecznictwo).

               32

               Z utrwalonego orzecznictwa wynika również, że w traktacie brak jest przepisu umożliwiającego ustalenie w sposób abstrakcyjny czasu trwania lub częstotliwości, po przekroczeniu których świadczenie danej usługi lub usługi określonego rodzaju nie może już być uważane za świadczenie usług w rozumieniu traktatu. Tak więc pojęcie usługi w rozumieniu traktatu może obejmować usługi o bardzo różnym charakterze, włącznie z usługami, które świadczone są przez dłuższy okres czasu, przykładowo przez kilka lat (zob. wyrok z dnia 11 grudnia 2003 r. w sprawie C-215/01 Schnitzer, Rec. s. I-14847, pkt 30, 31; ww. wyrok w sprawie Komisja przeciwko Portugalii, pkt 26; wyrok z dnia 16 lipca 2009 r. w sprawie C-208/07 von Chamier-Glisczinski, Zb.Orz. s. I-6095, pkt 74; a także wyrok z dnia 26 października 2010 r. w sprawie C-97/09 Schmelz, Zb.Orz. s. I-10465, pkt 42).

               33

               Z powyższego wynika, że przepis taki jak sporny w postępowaniu przed sądem krajowym może co do zasady być objęty zakresem zastosowania zarówno art. 43 WE, jak i art. 49 WE. Inaczej byłoby, tak jak to sugeruje Komisja, jeżeli w praktyce pobór podatków lokalnych nie mógłby być dokonywany bez posłużenia się przedsiębiorstwem mającym siedzibę na terenie kraju państwa członkowskiego przeznaczenia. W razie potrzeby do sądu krajowego należy ocena, czy tak jest.

               34

               W tych okolicznościach należy zbadać w świetle art. 43 WE i 49 WE, czy wymogi wynikające wyraźnie lub pośrednio z przepisu takiego jak sporny w postępowaniu przed sądem krajowym stanowią ograniczenie swobody przedsiębiorczości lub swobody świadczenia usług.

               35

               W tym zakresie z utrwalonego orzecznictwa wynika, że art. 43 WE sprzeciwia się przepisowi krajowemu, który – nawet jeżeli jest stosowany bez rozróżniania ze względu na obywatelstwo lub przynależność państwową – może zakłócić lub uczynić mniej atrakcyjnym wykonywanie przez podmioty pochodzące z państw Unii zagwarantowanej przez traktat swobody przedsiębiorczości, i że takie ograniczające skutki mogą powstać zwłaszcza w wypadku, gdy na podstawie przepisów krajowych spółka może zostać zniechęcona do tworzenia podmiotów zależnych, takich jak stały zakład, w innych państwach członkowskich i do prowadzenia za ich pośrednictwem działalności (zob. w szczególności ww. wyrok w sprawie Attanasio Group, pkt 43, 44 i przytoczone tam orzecznictwo; a także wyrok z dnia 13 października 2011 r. w sprawie C-148/10 DHL International, Zb.Orz. s. I-9543, pkt 60).

               36

               Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem art. 49 WE wymaga nie tylko wyeliminowania wszelkiej dyskryminacji ze względu na obywatelstwo w stosunku do usługodawców z siedzibą w innym państwie członkowskim, lecz również zniesienia jakichkolwiek ograniczeń, nawet gdy obowiązują one bez różnicy zarówno w stosunku do krajowych usługodawców, jak i do usługodawców z innych państw członkowskich, jeżeli są one w stanie wstrzymać, ograniczyć lub uczynić mniej atrakcyjną działalność usługodawcy mającego siedzibę w innym państwie członkowskim, gdzie zgodnie z przepisami świadczy on takie same usługi (zob. w szczególności wyroki: z dnia 25 lipca 1991 r. w sprawie C-76/90 Säger, Rec. s. I-4221, pkt 12; a także z dnia 4 paździenrika 2011 r. w sprawach połączonych C-403/08 i C-429/08 Football Association Premier League i in., Zb.Orz. s. I-9083, pkt 85). W tych okolicznościach Trybunał orzekł ponadto, że art. 49 WE stoi na przeszkodzie stosowaniu wszelkich przepisów krajowych, które świadczenie usług między państwami członkowskimi czynią trudniejszym niż świadczenie usług wyłącznie wewnątrz jednego państwa członkowskiego (zob. w szczególności wyroki: z dnia 5 października 1994 r. w sprawie C-381/93 Komisja przeciwko Francji, Rec. s. I-5145, pkt 17; a także wyrok z dnia 13 grudnia 2007 r. w sprawie C-250/06 United Pan-Europe Communications Belgium i in., Zb.Orz. s. I-11135, pkt 30 i przytoczone tam orzecznictwo).

               37

               W niniejszej sprawie, według sądu krajowego zgodnie z przepisem spornym w postępowaniu przed sądem krajowym, podmioty gospodarcze mające siedziby w państwach członkowskich innych niż Republika Włoska mają obowiązek, podobnie jak podmioty prywatne mające siedziby we Włoszech – w celu wykonywania działalności w zakresie rozliczania, obliczania i poboru niektórych dochodów włoskich jednostek samorządu terytorialnego – posiadania minimalnego opłaconego kapitału zakładowego w wysokości 10 mln EUR i dostosowania w razie potrzeby swojego kapitału do tego progu, aby uniknąć uznania za nieważne zamówień, które ewentualnie zostały już im udzielone.

               38

               Obowiązek taki stanowi ograniczenie swobody przedsiębiorczości, jak również swobody świadczenia usług. W rzeczywistości bowiem, po pierwsze, zawiera on wymóg minimalnego kapitału zakładowego (zob. w szczególności ww. wyrok w sprawie Komisja przeciwko Portugalii, pkt 53, 54; a także wyrok z dnia 26 stycznia 2006 r. w sprawie C-514/03 Komisja przeciwko Hiszpanii, Zb.Orz. s. I-963, pkt 36) oraz po drugie, tak jak podnosi rząd niderlandzki, zmusza on podmioty prywatne chcące wykonywać sporną przed sądem krajowym działalność do ukonstytuowania się w formie osoby prawnej (zob. analogicznie ww. wyroki: w sprawie Komisja przeciwko Portugalii, pkt 41, 42; a także w sprawie Komisja przeciwko Hiszpanii, pkt 31). W ten sposób przepis taki jak sporny w postępowaniu przed sądem krajowym utrudnia lub czyni mniej atrakcyjnym w rozumieniu orzecznictwa, o którym mowa w pkt 35 i 36 niniejszego wyroku, swobodę przedsiębiorczości i swobodę świadczenia usług, ustanowione, odpowiednio, w art. 43 WE i 49 WE.

               39

               W tych okolicznościach należy zbadać, w jakim stopniu przepis sporny w postępowaniu przed sądem krajowym może zostać uznany za dopuszczalny w świetle względów wskazanych w art. 46 WE albo uzasadniony zgodnie z orzecznictwem Trybunału poprzez odwołanie się do nadrzędnych względów interesu ogólnego (zob. w szczególności wyroki: z dnia 30 września 2003 r. w sprawie C-167/01 Inspire Art, Rec. s. I-10155, pkt 107; a także z dnia 8 września 2009 r. w sprawie C-42/07 Liga Portuguesa de Futebol Profissional i Bwin International, Zb.Orz. s. I-7633, pkt 55).

               40

               Jedynym względem uzasadniającym podniesionym przed Trybunałem jest ochrona administracji publicznej przed ewentualnym brakiem wykonywania zobowiązań przez spółkę, której udzielono zamówienia, z uwagi na dużą łączną wartość zamówień, których jest ona wykonawcą.

               41

               W tej kwestii z uwag Comune di Baranzate wynika, że podmioty, którym udzielono zamówienia, otrzymują wcześniej wpływy podatkowe stanowiące przedmiot zamówień w postępowaniu przed sądem krajowym. Zdaniem tej gminy dopiero po odliczeniu „komisji za pobór” podatki te są pod koniec kwartału przekazywane administracji publicznej. Comune di Baranzate wskazuje, że po odliczeniu komisji za pobór zysk podmiotów, którym udzielono zamówienia, pochodzi z transakcji finansowych dokonywanych na funduszach znajdujących się w ich rękach. W związku z tym podmioty, którym udzielono zamówienia, dysponują i obracają milionami euro, które następnie mają obowiązek wpłacić na rzecz administracji publicznej.

               42

               W tym zakresie nawet jeżeliby dopuścić, że cel przedstawiony w pkt 40 niniejszego wyroku może zostać uznany za stanowiący nadrzędny wzgląd interesu ogólnego, a nie jedynie za wzgląd czysto ekonomiczny (zob. w tym zakresie wyroki: z dnia 17 marca 2005 r. w sprawie C-109/04 Kranemann, Zb.Orz. s. I-2421, pkt 34 i przytoczone tam orzecznictwo; a także z dnia 16 lutego 2012 r. w sprawach połączonych C-72/10 i C-77/10 Costa i Cifone, pkt 59), to jednak należy przypomnieć, że uzasadnienie ograniczenia swobód ustanowionych w traktacie wymaga, aby sporny środek był odpowiedni do tego, by zapewnił osiągnięcie zamierzonego celu i by nie wykraczał poza to, co niezbędne do jego osiągnięcia (ww. wyrok w sprawie Attanasio Group, pkt 51 i przytoczone tam orzecznictwo). Ponadto przepisy krajowe są właściwe do zapewnienia realizacji wskazanego celu jedynie w wypadku, gdy rzeczywiście zmierzają one do jego osiągnięcia w sposób spójny i systematyczny (zob. w szczególności wyrok z dnia 10 marca 2009 r. w sprawie C-169/07 Hartlauer, Zb.Orz. s. I-1721, pkt 55; ww. wyrok w sprawie Attanasio Group, pkt 51).

               43

               Tymczasem, jak stwierdził sam sąd krajowy, przepis taki jak sporny w postępowaniu przed sądem krajowym znacznie przekracza cel ochrony administracji publicznej przed niewykonaniem zobowiązań przez podmioty, którym udzielono zamówienia.

               44

               W rzeczywistości bowiem sąd ten stwierdził, że niektóre środki ostrożności przewidziane przez przepisy włoskie mogą jego zdaniem chronić w bardziej proporcjonalny sposób administrację publiczną przed niewykonaniem zobowiązań przez podmioty, którym udzielono zamówienia. W ten sposób przepisy włoskie wymagają między innymi przedstawienia dowodu spełnienia ogólnych warunków uczestnictwa w postępowaniu przetargowym w zakresie możliwości technicznych i finansowych oraz wiarygodności i wypłacalności. Sąd krajowy wspomniał również w tym zakresie o stosowaniu wymagalnych progów opłaconego kapitału zakładowego spółki, której udzielono zamówienia, zróżnicowanym w zależności od wartości zamówień, których spółce tej rzeczywiście udzielono.

               45

               W tych okolicznościach należy stwierdzić, że przepis taki jak sporny w postępowaniu przed sądem krajowym zawiera nieproporcjonalne, a tym samym nieuzasadnione ograniczenia swobód ustanowionych w art. 43 WE i 49 WE.

               46

               Z uwagi na powyższe na pytanie drugie należy odpowiedzieć, że art. 43 WE i 49 WE powinny być interpretowane w ten sposób, iż sprzeciwiają się one przepisowi takiemu jak sporny w postępowaniu przed sądem krajowym, który przewiduje:

                        —

                        obowiązek podmiotów gospodarczych, poza spółkami z większościowym kapitałem publicznym, dostosowania w odpowiednim przypadku do 10 mln EUR kwoty w pełni wpłaconego minimalnego kapitału zakładowego, aby mogły one wykonywać działalność w zakresie obliczania, kontroli i poboru podatków i innych wpływów jednostek samorządu terytorialnego;

                        —

                        nieważność decyzji o udzieleniu zamówienia na takie usługi podmiotom, które nie spełniają tego wymogu dotyczącego minimalnego kapitału zakładowego, i

                        —

                        zakaz uzyskiwania nowych zamówień lub brania udziału w przetargach na udzielenie zamówienia na takie usługi do czasu spełnienia wymogu dostosowania kapitału zakładowego.

         W przedmiocie pytania pierwszego

               47

               Z uwagi na odpowiedź udzieloną na pytanie drugie oraz na rozważania zawarte w pkt 18 i 19 niniejszego wyroku nie ma potrzeby rozstrzygania pytania pierwszego.

         W przedmiocie kosztów

               48

               Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed tym sądem, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż poniesione przez strony postępowania przed sądem krajowym, nie podlegają zwrotowi.

               Z powyższych względów Trybunał (druga izba) orzeka, co następuje:

                     Artykuły 43 WE i 49 WE powinny być interpretowane w ten sposób, że sprzeciwiają się one przepisowi takiemu jak sporny w postępowaniu przed sądem krajowym, który przewiduje:

                        —

                           obowiązek podmiotów gospodarczych, poza spółkami z większościowym kapitałem publicznym, dostosowania w odpowiednim przypadku do 10 mln EUR kwoty w pełni wpłaconego minimalnego kapitału zakładowego, aby mogły one wykonywać działalność w zakresie obliczania, kontroli i poboru podatków i innych wpływów jednostek samorządu terytorialnego;

                        —

                           nieważność decyzji o udzieleniu zamówienia na takie usługi podmiotom, które nie spełniają tego wymogu dotyczącego minimalnego kapitału zakładowego, i

                        —

                           zakaz uzyskiwania nowych zamówień lub brania udziału w przetargach na udzielenie zamówienia na takie usługi do czasu spełnienia wymogu dostosowania kapitału zakładowego.

                     Podpisy

            (
            *1
         )	Język postępowania: włoski.


Wyrok Trybunału (trzecia izba) z dnia 14 lipca 1983 r. # Meiko-Konservenfabrik przeciwko Republice Federalnej Niemiec. # Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Verwaltungsgericht Frankfurt am Main - Niemcy. # Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym. # Sprawa 224/82.


Wyrok Trybunału z dnia 12 grudnia 1967 r. # SA Brasserie de Haecht przeciwko Consorts Wilkin-Janssen. # Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym Tribunal de commerce de Liège - Belgia. # Sprawa 23-67.


title: Wyrok Trybunału (pierwsza izba) z dnia 23 kwietnia 2009 r.#VTB-VAB NV przeciwko Total Belgium NV (C-261/07) i Galatea BVBA przeciwko Sanoma Magazines Belgium NV (C-299/07).#Wnioski o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Rechtbank van koophandel te Antwerpen - Belgia.#Dyrektywa 2005/29/WE - Nieuczciwe praktyki handlowe - Przepisy krajowe zakazujące składnia konsumentom ofert wiązanych.#Sprawy połączone C-261/07 oraz C-299/07.

text:
      Sprawy połączone C‑261/07 i C‑299/07
      VTB‑VAB NV
      przeciwko
      Total Belgium NV
      i
      Galatea BVBA
      przeciwko
      Sanoma Magazines Belgium NV
      (wnioski o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnymzłożone przez rechtbank van koophandel te Antwerpen)

      Dyrektywa 2005/29/WE – Nieuczciwe praktyki handlowe – Przepisy krajowe zakazujące składania konsumentom ofert wiązanych
      Streszczenie wyroku
      1.        Akty instytucji – Dyrektywy – Wykonanie przez państwa członkowskie
      2.        Akty instytucji – Dyrektywy – Wykonanie przez państwa członkowskie – Obowiązki państw członkowskich w okresie wyznaczonym
            na dokonanie transpozycji
      (art. 10 akapit drugi WE, art.  249 akapit trzeci WE)
      3.        Zbliżanie ustawodawstw – Nieuczciwe praktyki handlowe stosowane przez przedsiębiorstwa wobec konsumentów – Dyrektywa 2005/29
      (dyrektywa 2005/29 Parlamentu Europejskiego i Rady)
      1.        Do zakresu zastosowania dyrektywy należą nie tylko przepisy krajowe, których wyraźnym celem jest transpozycja przepisów dyrektywy,
         lecz – od dnia wejścia w życie tej dyrektywy – również wcześniej już obowiązujące przepisy krajowe, które mogą mieć wpływ
         na zapewnienie zgodności prawa krajowego z tą dyrektywą.

      (por. pkt 35)
      2.        W okresie przewidzianym na dokonanie transpozycji dyrektywy państwa członkowskie są zobowiązane do powstrzymania się od przyjmowania
         przepisów, których charakter poważnie zagraża osiągnięciu celu tej dyrektywy.

      Ten obowiązek powstrzymania się wiąże wszystkie władze publiczne danego państwa członkowskiego, włącznie z władzą sądowniczą.
         W związku z tym począwszy od daty wejścia w życie dyrektywy sądy państw członkowskich zobowiązane są tak dalece jak jest to
         możliwe do powstrzymania się od dokonywania wykładni prawa wewnętrznego w sposób, który poważnie zagrażałby − po upływie terminu
         dla transpozycji dyrektywy − osiągnięciu wskazanego w dyrektywie rezultatu.

      (por. pkt 38, 39)
      3.        Wykładni dyrektywy 2005/29 dotyczącej nieuczciwych praktyk handlowych stosowanych przez przedsiębiorstwa wobec konsumentów
         na rynku wewnętrznym oraz zmieniającej dyrektywę 84/450, 97/7, 98/27 i 2002/65 oraz rozporządzenie nr 2006/2004 należy dokonywać
         w ten sposób, że stoi ona na przeszkodzie ustanowieniu przepisów krajowych, które, poza pewnymi wyjątkami i nie biorąc pod
         uwagę specyficznych okoliczności danego przypadku – a zatem w sposób ogólny i prewencyjny – zakazują składania przez sprzedawcę
         jakichkolwiek ofert wiązanych konsumentowi.

      W istocie wskazane uregulowanie ustanawia zasadę zakazu składania ofert wiązanych, mimo iż praktyki te nie są wymienione w załączniku
         I do dyrektywy, w którym dokonano wyczerpującego wyliczenia praktyk handlowych zakazanych w każdych okolicznościach, które
         – co za tym idzie – nie są poddawane ocenie w ramach konkretnego przypadku. W ten sposób omawiane uregulowanie jest niezgodne
         z art. 4 dyrektywy, który w sposób wyraźny zakazuje państwom członkowskim utrzymywania w mocy lub przyjmowania bardziej restrykcyjnych
         przepisów krajowych, nawet jeśli przepisy takie miałyby na celu zapewnienie jeszcze wyższego poziomu ochrony konsumentów.

      (por. pkt 60, 61, 63, 68; sentencja)
WYROK TRYBUNAŁU (pierwsza izba)
      z dnia 23 kwietnia 2009 r.(*)

      Dyrektywa 2005/29/WE – Nieuczciwe praktyki handlowe – Przepisy krajowe zakazujące składania konsumentom ofert wiązanych
      W sprawach połączonych C‑261/07 i C‑299/07
      mających za przedmiot wnioski o wydanie, na podstawie art. 234 WE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, wniesione przez Rechtbank
         van Koophandel te Antwerpen (Belgia), postanowieniami z dnia 24 maja i 21 czerwca 2007 r., które wpłynęły do Trybunału odpowiednio
         w dniu 1 czerwca i 27 czerwca 2007 r., w postępowaniach:

      VTB-VAB NV (sprawa C‑261/07)

      przeciwko
      Total Belgium NV,

      oraz
      Galatea BVBA (sprawa C‑299/07)

      przeciwko
      Sanoma Magazines Belgium NV,

      TRYBUNAŁ (pierwsza izba),
      w składzie: P. Jann, prezes izby, A. Tizzano (sprawozdawca), A. Borg Barthet, E. Levits i J.J. Kasel, sędziowie,
      rzecznik generalny: V. Trstenjak,
      sekretarz: M. Ferreira, główny administrator,
      uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 18 czerwca 2008 r.,
      rozważywszy uwagi przedstawione:
      –        w imieniu VTB-VAB NV przez L. Eliaertsa oraz B. Gregoira, advocaten,
      –        w imieniu Total Belgium NV przez J. Stuycka, advocaat,
      –        w imieniu Sanoma Magazines Belgium NV przez P. Maeyaerta, advocaat,
      –        w imieniu rządu belgijskiego przez L. Van den Broeck oraz T. Materne’a, działających w charakterze pełnomocników, wspieranych
         przez adwokata E. Balate’a,

      –        w imieniu rządu hiszpańskiego przez M. Muñoza Péreza, działającego w charakterze pełnomocnika,
      –        w imieniu rządu francuskiego przez G. de Bergues’a oraz R. Loosli-Surrans, działających w charakterze pełnomocników,
      –        w imieniu rządu portugalskiego przez L. Ineza Fernandesa, działającego w charakterze pełnomocnika,
      –        w imieniu Komisji Wspólnot Europejskich przez W. Wilsa, działającego w charakterze pełnomocnika,
      po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 21 października 2008 r.,
      wydaje następujący
      Wyrok
      1        Wnioski o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczą wykładni art. 49 WE i dyrektywy 2005/29/WE Parlamentu Europejskiego
         i Rady z dnia 11 maja 2005 r. dotyczącej nieuczciwych praktyk handlowych stosowanych przez przedsiębiorstwa wobec konsumentów
         na rynku wewnętrznym oraz zmieniającej dyrektywę Rady 84/450/EWG, dyrektywy 97/7/WE, 98/27/WE i 2002/65/WE Parlamentu Europejskiego
         i Rady oraz rozporządzenie (WE) nr 2006/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady („dyrektywa o nieuczciwych praktykach handlowych”)
         (Dz.U. L 149, s. 22, zwana dalej „dyrektywą”).

      2        Pytania te zostały przedłożone Trybunałowi w ramach dwóch sporów: z jednej strony pomiędzy VTB-VAB NV (zwaną dalej „VTB”)
         a Total Belgium NV (zwaną dalej „Total Belgium”), a z drugiej strony pomiędzy spółkami Galatea BVBA (zwaną dalej „Galateą”)
         a Sanoma Magazines Belgium NV (zwaną dalej „Sanomą”), dotyczących stosowanych przez Total Belgium i przez Sanomę praktyk handlowych,
         które zdaniem VTB i Galatei są nieuczciwe.

       Ramy prawne
       Uregulowania wspólnotowe
      3        Motywy 5, 6, 11 i 17 dyrektywy stanowią:

      „(5)      […] przeszkody w transgranicznym swobodnym przepływie usług i towarów oraz w swobodzie przedsiębiorczości […] powinny zostać
         wyeliminowane. Można tego dokonać jedynie poprzez ustanowienie na poziome Wspólnoty jednolitych zasad zapewniających wysoki
         poziom ochrony konsumentów oraz poprzez wyjaśnienie na poziomie Wspólnoty pewnych pojęć prawnych w takim zakresie, w jakim
         jest to konieczne dla właściwego funkcjonowania rynku wewnętrznego oraz dla spełnienia wymogu pewności prawa.

      (6)      Niniejsza dyrektywa zbliża zatem przepisy prawne państw członkowskich w zakresie nieuczciwych praktyk handlowych, w tym nieuczciwej
         reklamy, które bezpośrednio wyrządzają szkodę interesom gospodarczym konsumentów, a tym samym szkodzą pośrednio interesom
         gospodarczym konkurentów działających zgodnie z prawem […].

      (11)      Wysoki poziom konwergencji osiągnięty w wyniku zbliżenia krajowych przepisów prawnych poprzez niniejszą dyrektywę zapewnia
         wysoki wspólny poziom ochrony konsumentów. Niniejsza dyrektywa ustanawia jeden ogólny zakaz stosowania tych spośród nieuczciwych
         praktyk handlowych, które zniekształcają zachowanie gospodarcze konsumentów. Określa ona również zasady dotyczące agresywnych
         praktyk handlowych, które nie są obecnie uregulowane na poziomie wspólnotowym.

      (17)      W celu zapewnienia większej pewności prawnej wskazane jest zidentyfikowanie tych praktyk handlowych, które są nieuczciwe w każdych
         okolicznościach. W związku z tym załącznik I zawiera pełen wykaz tego typu praktyk. Są to jedyne praktyki handlowe, które
         można uznać za nieuczciwe bez konieczności oceny konkretnego przypadku w świetle przepisów art. 5–9. Wykaz ten może być zmodyfikowany
         wyłącznie poprzez poddanie niniejszej dyrektywy przeglądowi”.

      4        Artykuł 1 dyrektywy stanowi:

      „Celem niniejszej dyrektywy jest przyczynienie się do właściwego funkcjonowania rynku wewnętrznego i osiągnięcie wysokiego
         poziomu ochrony konsumentów poprzez zbliżenie przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych państw członkowskich
         odnoszących się do nieuczciwych praktyk handlowych szkodzących interesom gospodarczym konsumentów”.

      5        Artykuł 2 dyrektywy stanowi:

      „Do celów niniejszej dyrektywy:
      […]
      d)      praktyki handlowe stosowane przez przedsiębiorstwa wobec konsumentów (zwane dalej również »praktykami handlowymi«) oznaczają
         każde działanie przedsiębiorcy, jego zaniechanie, sposób postępowania, oświadczenie lub komunikat handlowy, w tym reklamę
         i marketing, bezpośrednio związane z promocją, sprzedażą lub dostawą produktu do konsumentów;

      […]”.
      6        Artykuł 3 ust. 1 dyrektywy stanowi:

      „Niniejszą dyrektywę stosuje się do nieuczciwych praktyk handlowych w rozumieniu art. 5, stosowanych przez przedsiębiorstwa
         wobec konsumentów przed zawarciem transakcji handlowej dotyczącej produktu, w trakcie jej zawierania oraz po jej zawarciu”.

      7        Zgodnie z art. 4 dyrektywy:

      „Państwa członkowskie nie mogą ograniczać swobody świadczenia usług ani swobodnego przepływu towarów z przyczyn związanych
         z dziedziną, w której niniejsza dyrektywa dokonuje zbliżenia przepisów prawnych”.

      8        Artykuł 5 dyrektywy, zatytułowany „Zakaz nieuczciwych praktyk handlowych”, sformułowany jest w sposób następujący:

      „1.      Nieuczciwe praktyki handlowe są zabronione.
      2.      Praktyka handlowa jest nieuczciwa, jeżeli:
      a)      jest sprzeczna z wymogami staranności zawodowej;
      i
      b)      w sposób istotny zniekształca lub może w sposób istotny zniekształcić zachowanie gospodarcze względem produktu przeciętnego
         konsumenta, do którego dociera bądź do którego jest skierowana, lub przeciętnego członka grupy konsumentów, jeżeli praktyka
         handlowa skierowana jest do określonej grupy konsumentów.

      3.      Praktyki handlowe, które mogą w sposób istotny zniekształcić zachowanie gospodarcze wyłącznie dającej się jednoznacznie zidentyfikować
         grupy konsumentów szczególnie podatnej na tę praktykę lub na produkt, którego ona dotyczy, ze względu na niepełnosprawność
         fizyczną lub umysłową, wiek lub łatwowierność, w sposób racjonalnie możliwy do przewidzenia przez przedsiębiorcę, oceniane
         są z perspektywy przeciętnego członka tej grupy. Pozostaje to bez uszczerbku dla powszechnej i zgodnej z prawem praktyki reklamowej
         polegającej na wygłaszaniu przesadzonych twierdzeń lub twierdzeń, których nie należy rozumieć dosłownie.

      4.      Za nieuczciwe uznaje się w szczególności praktyki handlowe, które:
      a)      wprowadzają w błąd w rozumieniu art. 6 i 7;
      lub
      b)      są agresywne w rozumieniu art. 8 i 9.
      5.      Załącznik I zawiera wykaz praktyk handlowych, które uznaje się za nieuczciwe w każdych okolicznościach. Wykaz ten obowiązuje
         jednolicie we wszystkich państwach członkowskich i może zostać zmodyfikowany wyłącznie poprzez zmianę niniejszej dyrektywy”.

      9        Artykuł 6 dyrektywy, zatytułowany „Działania wprowadzające w błąd”, stanowi:

      „1.      Praktykę handlową uznaje się za wprowadzającą w błąd, jeżeli zawiera ona fałszywe informacje i w związku z tym jest niezgodna
         z prawdą lub w jakikolwiek sposób, w tym poprzez wszystkie okoliczności jej prezentacji, wprowadza lub może wprowadzić w błąd
         przeciętnego konsumenta, nawet jeżeli informacje te w odniesieniu do jednego lub większej liczby wymienionych niżej elementów
         są zgodne z rzeczywistością, i która w każdym przypadku powoduje lub może spowodować podjęcie przez konsumenta decyzji dotyczącej
         transakcji, której inaczej by nie podjął:

      a)      istnienie lub rodzaj produktu;
      b)      główne cechy produktu, takie jak jego dostępność, związane z nim korzyści i ryzyko, wykonanie, skład, wyposażenie dodatkowe,
         usługi po sprzedaży i procedura reklamacyjna, sposób i data produkcji lub wykonania, dostawa, przydatność, zastosowanie, ilość,
         specyfikacja, pochodzenie geograficzne lub handlowe, spodziewane rezultaty jego zastosowania lub wyniki i istotne cechy testów
         lub kontroli przeprowadzonych na produkcie;

      c)      zakres obowiązków przedsiębiorcy, motywy stosowania praktyki handlowej i rodzaj procesu sprzedaży, oświadczenia lub symbole
         dotyczące bezpośredniego lub pośredniego sponsorowania lub zezwolenia wydanego dla przedsiębiorcy lub produktu;

      d)      cena, sposób obliczania ceny lub istnienie szczególnej korzyści cenowej;
      e)      niezbędne usługi, części, wymiany lub naprawy;
      f)      rodzaj, cechy i prawa przedsiębiorcy lub jego przedstawiciela, takie jak jego tożsamość i majątek, kwalifikacje, status, zezwolenia,
         członkostwo lub powiązania oraz prawa własności przemysłowej i intelektualnej lub nagrody i wyróżnienia;

      g)      prawa konsumenta, w tym prawo do wymiany towaru lub do żądania zwrotu kosztów zgodnie z dyrektywą 1999/44/WE Parlamentu Europejskiego
         i Rady z dnia 25 maja 1999 r. w sprawie niektórych aspektów sprzedaży towarów konsumpcyjnych i związanych z tym gwarancji
         [Dz.U. L 171 s. 12], lub potencjalne ryzyko dla konsumenta.

      2.      Praktykę handlową uznaje się również za wprowadzającą w błąd, jeżeli w konkretnym przypadku, biorąc pod uwagę wszystkie jej
         cechy i okoliczności, powoduje ona lub może spowodować podjęcie przez przeciętnego konsumenta decyzji dotyczącej transakcji,
         której inaczej by nie podjął, i obejmuje:

      a)      każdy rodzaj wprowadzenia produktu na rynek, w tym reklamę porównawczą, który powoduje mylenie produktów, znaków towarowych,
         nazw handlowych lub innych znaków rozpoznawczych przedsiębiorcy i jego konkurenta;

      b)      nieprzestrzeganie przez przedsiębiorcę obowiązków zawartych w kodeksach postępowania, do których przestrzegania się zobowiązał,
         jeżeli:

      i)      obowiązek taki nie opiera się jedynie na samym zamiarze jego wykonania, lecz jest wiążący i możliwy do zweryfikowania;
      i
      ii)      przedsiębiorca zaznacza w ramach praktyki handlowej, że jest związany kodeksem”.
      10      Artykuł 7 dyrektywy, zatytułowany „Zaniechania wprowadzające w błąd”, stanowi:

      „1.      Praktykę handlową uznaje się za wprowadzającą w błąd, jeżeli w konkretnym przypadku, biorąc pod uwagę wszystkie jej cechy
         i okoliczności oraz ograniczenia środka przekazu, pomija ona istotne informacje potrzebne przeciętnemu konsumentowi, stosownie
         do okoliczności, do podjęcia świadomej decyzji dotyczącej transakcji i tym samym powoduje lub może powodować podjęcie przez
         przeciętnego konsumenta decyzji dotyczącej transakcji, której inaczej by nie podjął.

      2.      Za wprowadzające w błąd uznaje się również zaniechanie, jeżeli uwzględniając szczegółowe postanowienia ust. 1, przedsiębiorca
         zataja lub w sposób niejasny, niezrozumiały, dwuznaczny lub z opóźnieniem przekazuje istotne informacje, o których mowa w tym
         ustępie, lub nie ujawnia komercyjnego celu praktyki, jeżeli nie wynika on jasno z kontekstu i jeżeli powoduje to lub może
         spowodować podjęcie przez przeciętnego konsumenta decyzji dotyczącej transakcji, której inaczej by nie podjął.

      3.      W przypadku gdy środek przekazu stosowany dla danej praktyki handlowej nakłada ograniczenia przestrzenne lub czasowe, ograniczenia
         te i wszystkie środki podjęte przez przedsiębiorcę w celu udostępnienia informacji konsumentom w inny sposób zostaną uwzględnione
         przy rozstrzyganiu, czy doszło do pominięcia informacji.

      4.      W przypadku zaproszenia do dokonania zakupu za istotne uważa się następujące informacje, jeżeli nie wynikają one jasno z kontekstu:
      a)      istotne cechy produktu, w takim zakresie, w jakim jest to właściwe dla danego środka przekazu i produktu;
      b)      adres i tożsamość przedsiębiorcy, np. nazwa firmy i, w stosownych przypadkach, adres i tożsamość przedsiębiorcy, na którego
         rzecz działa;

      c)      cena wraz z podatkami lub w przypadku gdy charakter produktu nie pozwala w sposób racjonalny na wcześniejsze obliczenie ceny,
         sposób, w jaki cena jest obliczana, jak również, w odpowiednich przypadkach, wszelkie dodatkowe opłaty za transport, dostawę
         lub usługi pocztowe lub w sytuacji gdy wcześniejsze obliczenie tych opłat nie jest w sposób racjonalny możliwe, informacja
         o możliwości powstania takich dodatkowych kosztów;

      d)      uzgodnienia dotyczące sposobu płatności, dostawy lub wykonania oraz procedury rozpatrywania reklamacji, jeżeli odbiegają one
         od wymogów staranności zawodowej;

      e)      w odniesieniu do produktów i transakcji obejmujących prawo odstąpienia lub unieważnienia istnienie takiego prawa.
      5.      Wymogi informacyjne ustanowione w prawie wspólnotowym, dotyczące komunikacji handlowej, w tym reklamy i marketingu, których
         niewyczerpujący wykaz zamieszczono w załączniku II, uznaje się za istotne”.

      11      Artykuł 8 dyrektywy, zatytułowany „Agresywne praktyki handlowe”, stanowi:

      „Praktykę handlową uznaje się za agresywną, jeżeli w konkretnym przypadku, biorąc pod uwagę wszystkie jej cechy i okoliczności,
         poprzez nękanie, przymus, w tym z użyciem siły fizycznej, lub bezprawny nacisk, w znaczny sposób ogranicza ona lub może ograniczyć
         swobodę wyboru przeciętnego konsumenta lub jego zachowanie względem produktu i tym samym powoduje lub może spowodować podjęcie
         przez niego decyzji dotyczącej transakcji, której inaczej by nie podjął”.

      12      Artykuł 9 dyrektywy, zatytułowany „Nękanie, przymus i bezprawny nacisk”, sformułowany jest w sposób następujący:

      „Przy ustalaniu, czy w ramach praktyki handlowej stosuje się nękanie, przymus, w tym z użyciem siły fizycznej, lub bezprawny
         nacisk, uwzględnia się:

      a)      ich czas, miejsce, rodzaj i uporczywość;
      b)      użycie gróźb lub obraźliwych sformułowań bądź sposobów zachowania;
      c)      wykorzystanie przez przedsiębiorcę konkretnego nieszczęścia lub konkretnych okoliczności na tyle poważnych, że ograniczają
         one zdolność konsumenta do oceny, czego przedsiębiorca jest świadomy, w celu wpłynięcia na decyzję konsumenta względem produktu;

      d)      uciążliwe lub niewspółmierne bariery pozaumowne, które przedsiębiorca wykorzystuje, aby przeszkodzić konsumentowi w wykonaniu
         jego praw umownych, w tym prawa do wypowiedzenia umowy lub do rezygnacji na rzecz innego produktu lub przedsiębiorcy;

      e)      groźby podjęcia działania, które w rzeczywistości nie ma podstawy prawnej”.
      13      Wreszcie zgodnie z art. 19 dyrektywy:

      „Państwa członkowskie przyjmą i opublikują przepisy ustawowe, wykonawcze i administracyjne niezbędne do wykonania niniejszej
         dyrektywy do dnia 12 czerwca 2007 r. […].

      Państwa członkowskie stosują te środki od dnia 12 grudnia 2007 r. […]”.
       Uregulowania krajowe
      14      Artykuł 54 ustawy z dnia 14 lipca 1991 r. o praktykach handlowych oraz informowaniu i ochronie konsumentów (Moniteur belge z dnia 29 sierpnia 1991 r., zwanej dalej „ustawą z 1991 r.) sformułowany jest w sposób następujący:

      „Sprzedaż wiązana w rozumieniu niniejszego artykułu występuje wtedy, gdy odpłatne lub nieodpłatne nabycie towarów, usług,
         innego rodzaju korzyści lub kuponów uprawniających do ich nabycia jest związane z nabyciem innych, nawet takich samych towarów
         lub usług.

      Z wyjątkiem odstępstw przewidzianych poniżej sprzedawcy nie mogą oferować konsumentom sprzedaży wiązanej. Także oferta wiązana
         skierowana do konsumenta jest zakazana, jeżeli pochodzi od większej liczby sprzedawców działających we wspólnym zamiarze”.

      15      Artykuły 55–57 ustawy z 1991 r. zawierają kilka wyjątków od tego zakazu.

      16      Artykuł 55 ustawy z 1991 r. stanowi:

      „Po cenie globalnej można składać ofertę wiązaną w stosunku do:
      1.      towarów lub usług, które tworzą jedną całość;
      Na wniosek właściwych ministrów i ministra finansów Król może określić, które usługi oferowane w sektorze finansowym tworzą
         jedną całość;

      2.      towarów lub usług jednakowych, o ile:
      a)      każdą rzecz i usługę można w tym samym oddziale nabyć oddzielnie po zwykłej cenie;
      b)      kupujący zostanie wyraźnie poinformowany o tej możliwości oraz o jednostkowej cenie każdego towaru i każdej usługi;
      c)      przyznana kupującemu w danym przypadku obniżka ceny co do ogółu towarów lub usług wynosi najwyżej jedną trzecią zsumowanych
         cen jednostkowych”.

      17      Zgodnie z art. 56 ustawy z 1991 r.:

      „Wraz z towarem głównym lub usługą główną można nieodpłatnie oferować:
      1.      akcesoria do towaru głównego, które zostały do niego w szczególny sposób dopasowane przez producenta towaru i doręczone wraz
         z towarem w celu rozszerzenia lub uproszczenia jego przeznaczenia;

      2.      opakowania lub pojemniki użyte w celu ochrony lub przygotowania towaru, przy czym uwzględnia się rodzaj i wartość tego towaru;
      3.      niewielkie towary i usługi zwyczajowo przyjęte w handlu, jak również dostawę, montaż, kontrolę i utrzymanie sprzedanych towarów;
      4.      próbki asortymentu producenta lub dostawcy towaru głównego, o ile są oferowane w ilościach lub wymiarach ściśle koniecznych
         do dokonania oceny właściwości rzeczy;

      5.      kolorowe obrazki, naklejki i obrazki o nieznacznej wartości handlowej;
      6.      dokumenty uprawniające do udziału w loteriach objętych zezwoleniem;
      7.      przedmioty zawierające nie dające się wymazać i wyraźnie widoczne napisy reklamowe, które jako takie nie są dostępne w handlu,
         pod warunkiem że uiszczona przez oferenta cena kupna wynosi najwyżej 5% ceny sprzedaży towaru głównego lub usługi głównej,
         z którą są one rozdawane”.

      18      Wreszcie, art. 57 ustawy z 1991 r. przewiduje, że:

      „Dozwolone jest również nieodpłatne oferowanie wraz z podstawowymi produktem lub usługą:
      1.      tytułów umożliwiających nabycie identycznego towaru lub usługi, jeśli wynikająca z tego nabycia obniżka cenowa nie przekroczy
         wartości procentowej określonej w art. 55 ust. 2;

      2.      tytułów umożliwiających nabycie jednej z korzyści, o których mowa w art. 56 ust. 5 i 6;
      3.      tytułów uprawniających wyłącznie do otrzymania rabatu gotówkowego, pod warunkiem że:
      a)      wskazują one kwotę rabatu;
      b)      poziom lub wartość oferowanego rabatu, a także towary i usługi, których nabycie uprawnia do otrzymania tytułów, będą w sposób
         jasny wskazane w miejscach sprzedaży towarów lub wykonania usług;

      4.      tytułów w postaci dokumentów uprawniających po nabyciu określonej ilości produktów lub usług do oferty nieodpłatnej lub obniżki
         ceny przy nabyciu podobnego produktu lub usługi, o ile korzyść taka zostanie przyznana przez tego samego sprzedawcę i nie
         przekracza ona jednej trzeciej ceny uprzednio nabytych produktów lub usług.

      Tytuły powinny określać ewentualny termin ich ważności, jak również warunki oferty.
      Jeżeli sprzedawca wycofuje ofertę, konsument ma prawo do oferowanych korzyści proporcjonalnie do dokonanych uprzednio zakupów”.
      19      W dniu 5 czerwca 2007 r. Królestwo Belgii przyjęło ustawę zmieniającą ustawę z dnia 14 lipca 1991 r. o praktykach handlowych
         oraz informowaniu i ochronie konsumentów (Moniteur belge z dnia 21 czerwca 2007 r., s. 34272, zwaną dalej „ustawą z dnia 5 czerwca 2007 r.”), która zgodnie z art. 1 dokonuje transpozycji
         przepisów dyrektywy.

       Postępowania przed sądem krajowym i pytania prejudycjalne
       Sprawa C‑261/07
      20      Z postanowienia odsyłającego wynika, że od dnia 15 stycznia 2007 r. Total Belgium, spółka zależna grupy Total, która dokonuje
         przede wszystkim dystrybucji paliw na stacjach benzynowych, oferuje konsumentom posiadającym kartę Total Club za każde zatankowanie
         przynajmniej 25 l paliwa do własnego samochodu lub przynajmniej 10 l do własnego motoroweru nieodpłatną pomoc drogową przez
         okres trzech tygodni.

      21      W dniu 5 lutego 2007 r. VTB, spółka, która świadczy usługi w zakresie pomocy drogowej, wniosła do Rechtbank van Koophandel
         te Antwerpen pozew o zaniechanie przez Total Belgium tej praktyki handlowej, gdyż stanowi ona ofertę wiązaną, która jest zakazana
         na mocy art. 54 ustawy z 1991 r.

      22      W tych okolicznościach Rechtbank van Koophandel te Antwerpen postanowił zawiesić postępowanie i skierować do Trybunału następujące
         pytanie prejudycjalne:

      „Czy dyrektywa […] sprzeciwia się obowiązywaniu przepisu krajowego takiego jak art. 54 ustawy belgijskiej [z 1991 r.] o praktykach
         handlowych oraz informowaniu i ochronie konsumentów, który – z wyjątkiem przypadków wyczerpująco wyliczonych w ustawie – zakazuje
         sprzedającemu składania wszelkiej oferty wiązanej konsumentowi, w tym oferty wiązanej produktu, który konsument musi nabyć,
         i bezpłatnej usługi, której nabycie jest związane z zakupem produktu, bez względu na okoliczności sprawy i w szczególności
         niezależnie od wpływu, jaki może wywierać ta konkretna oferta na przeciętnego konsumenta, i niezależnie od tego, czy ta oferta
         może zostać w konkretnym przypadku uznana za naruszenie wymogu staranności zawodowej lub uczciwych zwyczajów handlowych?”.

       Sprawa C‑299/07
      23      Przedmiotem postępowania przed sądem krajowym jest spór pomiędzy Galateą, spółką prowadzącą sklep z bielizną w Schoten (Belgia),
         i Sanomą, spółką zależną fińskiej grupy Sanoma, będącej wydawcą licznych czasopism, w tym tygodnika Flair.
      24      Do wydania Flair z dnia 13 marca 2007 r. wpięty był dodatek, który w okresie od dnia 13 marca do dnia 15 maja 2007 r. uprawniał do rabatu
         w wysokości od 15% do 25% wartości towarów, sprzedawanych w określonych sklepach z bielizną, znajdujących się na terenie regionu
         flamandzkiego.

      25      W dniu 22 marca 2007 r. Galatea wniosła do Rechtbank van Koophandel te Antwerpen pozew o zaniechanie tej praktyki handlowej,
         podnosząc, że Sanoma naruszyła między innymi art. 54 ustawy z 1991 r.

      26      W tych okolicznościach Rechtbank van Koophandel te Antwerpen postanowił zawiesić postępowanie i skierować do Trybunału następujące
         pytanie prejudycjalne:

      „Czy art. 49 WE dotyczący swobodnego przepływu usług oraz dyrektywa […] sprzeciwiają się obowiązywaniu przepisu krajowego
         takiego jak art. 54 belgijskiej ustawy [z 1991 r.] o praktykach handlowych oraz informowaniu i ochronie konsumentów, który
         – z wyjątkiem przypadków wyczerpująco wyliczonych w ustawie – zakazuje sprzedającemu składania wszelkiej oferty wiązanej konsumentowi,
         w ramach której odpłatne lub nieodpłatne nabycie towarów, usług, innego rodzaju korzyści lub kuponów uprawniających do ich
         nabycia jest związane z nabyciem innych, nawet takich samych towarów lub usług – i to bez względu na okoliczności sprawy,
         w szczególności niezależnie od wpływu, jaki może wywierać ta konkretna oferta na przeciętnego konsumenta i niezależnie od
         tego, czy ta oferta może zostać w konkretnym przypadku uznana za naruszenie wymogu staranności zawodowej lub uczciwych zwyczajów
         handlowych?”.

      27      Postanowieniem prezesa Trybunału z dnia 29 kwietnia 2007 r. sprawy C‑261/07 i C‑299/07 zostały połączone zarówno dla celów
         procedury pisemnej i ustnej, jak i dla celów wydania wyroku.

       W przedmiocie pytań prejudycjalnych
      28      Za pomocą swoich dwóch pytań sąd krajowy zmierza zasadniczo do ustalenia, czy wykładni dyrektywy należy dokonywać w ten sposób,
         że stoi ona na przeszkodzie ustanowieniu takich przepisów krajowych jak art. 54 ustawy z 1991 r., który poza pewnymi wyjątkami
         i nie biorąc pod uwagę specyficznych okoliczności niniejszego przypadku, ustanawia ogólny zakaz składnia przez sprzedawcę
         ofert wiązanych konsumentom.

       W przedmiocie dopuszczalności wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym w sprawie C‑261/07
      29      VTB kwestionuje dopuszczalność pytania prejudycjalnego, ponieważ dotyczy ono wykładni dyrektywy, której termin transpozycji,
         ustalony na dzień 12 grudnia 2007 r., jeszcze nie upłynął w chwili wydania postanowienia odsyłającego, tj. w dniu 24 maja
         2007 r.

      30      Z tych samych powodów, nie podnosząc w sposób jednoznaczny zarzutu niedopuszczalności, rządy belgijski i hiszpański twierdzą,
         że dyrektywa nie znajduje zastosowania w postępowaniu przed sądem krajowym. W szczególności, zdaniem rządu hiszpańskiego,
         sąd nie może stwierdzić niemożności zastosowania przepisu krajowego z powodu naruszenia dyrektywy przed upływem terminu przewidzianego
         na jej transpozycję.

      31      Jednakże argumentów tych nie można uwzględnić.

      32      W tym względzie należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, w ramach współpracy pomiędzy Trybunałem a sądami
         krajowymi, ustanowionej na mocy art. 234 WE, do sądu krajowego, przed którym sprawa zawisła i którego odpowiedzialnością jest
         w sprawie przed nim zawisłej orzec, należy dokonanie oceny, z uwzględnieniem szczególnych okoliczności tej sprawy, czy wydanie
         orzeczenia w trybie prejudycjalnym jest niezbędne do wydania wyroku w postępowaniu przed sądem krajowym, jak i ocena zasadności
         pytań, z którymi zwraca się on do Trybunału. Zatem jeżeli pytania zadane przez sądy krajowe dotyczą wykładni przepisu prawa
         wspólnotowego, Trybunał ma co do zasady obowiązek wydania orzeczenia (zob. w szczególności wyroki: z dnia 13 marca 2001 r.
         w sprawie C‑379/98 PreussenElektra, Rec. s. I‑2099, pkt 38; z dnia 22 maja 2003 r. w sprawie C‑18/01 Korhonen i in., Rec.
         s. I‑5321, pkt 19; a także z dnia 19 kwietnia 2007 r. w sprawie C‑295/05 Asemfo, Zb.Orz. s. I‑2999, pkt 30).

      33      Wynika stąd, że domniemanie istotności związane z pytaniami prejudycjalnymi przedkładanymi Trybunałowi przez sądy krajowe
         może zostać obalone jedynie w wyjątkowych przypadkach, gdy oczywiste jest, że żądana wykładnia przepisów prawa wspólnotowego,
         o które chodzi w pytaniach, nie ma żadnego związku ze stanem faktycznym bądź przedmiotem sporu w postępowaniu przed sądem
         krajowym (zob. w szczególności wyroki z dnia 15 grudnia 1995 r. w sprawie C‑415/93 Bosman, Rec. s. I‑4921, pkt 61; a także
         z dnia 1 kwietnia 2008 r. w sprawie C‑212/06 Gouvernement de la Communauté française et gouvernement wallon, Zb.Orz. s. I‑1683,
         pkt 29).

      34      W niniejszej sprawie należy stwierdzić, że nie jest oczywiste, że przedłożone pytanie prejudycjalne nie ma znaczenia dla celów
         orzeczenia, które sąd krajowy ma obowiązek wydać.

      35      Z orzecznictwa wynika bowiem, że po pierwsze, do zakresu zastosowania dyrektywy należą nie tylko przepisy krajowe, których
         wyraźnym celem jest transpozycja przepisów dyrektywy, lecz – od dnia wejścia w życie tej dyrektywy – również wcześniej już
         obowiązujące przepisy krajowe, które mogą mieć wpływ na zapewnienie zgodności prawa krajowego z tą dyrektywą (zob. podobnie
         wyrok z dnia 7 września 2006 r. w sprawie C‑81/05 Cordero Alonso, Zb.Orz. s I‑7569, pkt 29).

      36      Nawet jeśli w ramach postępowania przed sądem krajowym ustawa z dnia 5 czerwca 2007 r. zmieniająca ustawę z 1991 r. i mająca
         na celu transpozycję dyrektywy rzeczywiście została uchwalona już po zaistnieniu okoliczności będących przedmiotem tego postępowania
         i po wydaniu postanowienia odsyłającego, to nie stanowi to niemniej jednak, jak wynika z postanowienia odsyłającego i jak
         przyznał w trakcie rozprawy rząd belgijski, przeszkody, gdyż zawarte w art. 54–57 ustawy z 1991 r. sporne przepisy, ustanawiające
         ogólny zakaz składnia ofert wiązanych i przewidujące określone wyjątki od tego zakazu, nie zostały ani uchylone, ani zmienione
         przez ustawę z dnia 5 czerwca 2007 r.

      37      Innymi słowy, zarówno w momencie zaistnienia okoliczności stanowiących przedmiot postępowania przed sądem krajowym, jak i wydania
         postanowienia odsyłającego, te wcześniejsze przepisy były przez władze krajowe uważane za przepisy odpowiednie dla dokonania
         transpozycji dyrektywy po dacie jej wejścia w życie, czyli po dniu 12 czerwca 2005 r., a zatem za objęte zakresem jej zastosowania.

      38      Po drugie, z orzecznictwa Trybunału wynika w każdym razie, że w okresie przewidzianym na dokonanie transpozycji dyrektywy
         państwa członkowskie są zobowiązane do powstrzymania się od przyjmowania przepisów, których charakter poważnie zagraża osiągnięciu
         celu tej dyrektywy (zob. wyroki z dnia 18 grudnia 1997 r. w sprawie C‑129/96 Inter-Environnement Wallonie, Rec. s. I‑7411,
         pkt 45; z dnia 8 maja 2003 r. w sprawie C‑14/02 ATRAL, Rec. s. I‑4431, pkt 58; z dnia 22 listopada 2005 r. w sprawie C‑144/04
         Mangold, Zb.Orz. s. I‑9981, pkt 67).

      39      W tym względzie Trybunał miał już okazję sprecyzować, że ten obowiązek powstrzymania się wiąże wszystkie władze publiczne
         danego państwa członkowskiego, włącznie z władzą sądowniczą. W związku z tym począwszy od daty wejścia w życie dyrektywy sądy
         państw członkowskich zobowiązane są tak dalece jak jest to możliwe do powstrzymania się od dokonywania wykładni prawa wewnętrznego
         w sposób, który poważnie zagrażałby − po upływie terminu dla transpozycji dyrektywy − osiągnięciu wskazanego w dyrektywie
         rezultatu. (zob. w szczególności wyrok z dnia 4 lipca 2006 r. w sprawie C‑212/04 Adeneler i in., Zb.Orz. s.  ‑6057, pkt 122,
         123).

      40      Jako że dyrektywa weszła już w życie w momencie zaistnienia okoliczności, których dotyczy postępowanie przed sądem krajowym,
         należy uznać, że odnosząca się do głównych przepisów dyrektywy wykładnia, o dokonanie której wnosi Rechtbank van Koophandel
         te Antwerpen, jest przydatna dla celów umożliwienia sądowi krajowemu rozstrzygnięcia zawisłej przed nim sprawy, przy jednoczesnym
         zastosowaniu się przezeń do wspomnianego obowiązku powstrzymania się od dokonywania w taki sposób wykładni.

      41      W świetle powyższego należy stwierdzić, że przedłożony przez sąd krajowy wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym
         w sprawie C‑261/07 jest dopuszczalny.

       Co do istoty
       Uwagi przedłożone Trybunałowi
      42      Total Belgium, Sanoma, rząd portugalski i Komisja Wspólnot Europejskich twierdzą, że dyrektywa stoi na przeszkodzie obowiązywaniu
         zakazu składania ofert wiązanych, takiego jak ten ustanowiony w art. 54 ustawy z 1991 r.

      43      W tym względzie Total Belgium, Sanoma i Komisja podnoszą, że oferty wiązane są objęte zakresem pojęcia „praktyki handlowe”
         w rozumieniu dyrektywy. Biorąc pod uwagę, że dyrektywa ta dokonuje całkowitej harmonizacji w dziedzinie nieuczciwych praktyk
         handlowych, jedynymi praktykami, których państwa członkowskie mogą zakazać „w każdych okolicznościach” są, zgodnie z art. 5
         ust. 5 dyrektywy, praktyki wymienione w jej załączniku I. Jako że nie wymienia on ofert wiązanych, nie mogą one zostać zakazane
         jako takie, lecz mogą zostać zakazane jedynie wtedy, gdy w świetle specyficznych okoliczności danego przypadku sąd stwierdzi
         spełnienie przesłanek zawartych w art. 5 dyrektywy. Zatem jak utrzymuje także rząd portugalski, ustanowienie zakazu składania
         ofert wiązanych co do zasady, tak jak czyni to art. 54 ustawy z 1991 r., byłoby sprzeczne z dyrektywą.

      44      Z drugiej strony VTB oraz rząd francuski i belgijski podnoszą zasadniczo, iż oferty wiązane nie są objęte zakresem pojęcia
         „praktyki handlowe” w rozumieniu dyrektywy i poza tym w ogóle nie są objęte jej zakresem stosowania.

      45      W tym względzie rząd belgijski wyjaśnia, że oferty wiązane były przedmiotem projektu rozporządzenia Parlamentu Europejskiego
         i Rady w sprawie promocji sprzedaży na rynku wewnętrznym (Dz.U. 2002, C 75, s. 11), w którym dokonywano wyraźnego rozróżnienia
         pomiędzy reżimem prawnym mającym zastosowanie do wspomnianych ofert i tym, który znajduje zastosowanie do objętych zakresem
         dyrektywy praktyk handlowych. Projekt ten został wycofany dopiero w 2006 r., a zatem władze belgijskie mogły zasadnie uważać,
         że oferty wiązane nie są „praktykami handlowymi”. W konsekwencji ustawodawca belgijski nie uznał, aby w kontekście transpozycji
         dyrektywy niezbędne było wprowadzenie zmian w art. 54 ustawy z 1991 r., ani nie uznał też, iż ciąży na nim obowiązek dokonywania
         wykładni tych przepisów w świetle kryteriów wskazanych w art. 5 dyrektywy.

      46      Rząd francuski dodaje w szczególności, że o ile dyrektywa nakłada na państwa członkowskie obowiązek objęcia zakazem nieuczciwych
         praktyk handlowych stosowanych wobec konsumentów, to nie stoi ona jednak na przeszkodzie temu, aby w celu poprawy stanu ochrony
         konsumentów państwa te objęły zakazem inne praktyki, takie jak oferty wiązane, niezależnie od tego, czy są one w rozumieniu
         dyrektywy nieuczciwe.

      47      Wreszcie zdaniem VTB art. 5 dyrektywy nie wyklucza, w każdym razie możliwości zakwalifikowania przez państwa członkowskie
         jako nieuczciwe także innych praktyk handlowych niż te, które zawarte są w jej załączniku I.

       Odpowiedź Trybunału
      48      W celu udzielenia odpowiedzi na niniejsze pytania niezbędne jest w pierwszej kolejności ustalenie, czy oferty wiązane, stanowiące
         przedmiot spornego zakazu, są praktykami handlowymi w rozumieniu art. 2 lit. d) dyrektywy, a zatem podlegają uregulowaniom
         w niej zawartym.

      49      W tym względzie należy zauważyć, że art. 2 lit. d) dyrektywy, posługując się szczególnie obszernym sformułowaniem, definiuje
         pojęcie praktyk handlowych jako oznaczające „każde działanie przedsiębiorcy, jego zaniechanie, sposób postępowania, oświadczenie
         lub komunikat handlowy, w tym reklamę i marketing, bezpośrednio związane z promocją, sprzedażą lub dostawą produktu do konsumentów”.

      50      Tak więc, jak zauważył także rzecznik generalny w pkt 69 i 70 swojej opinii, oferty wiązane są działaniami handlowymi wyraźnie
         wpisującymi się w ramy strategii handlowej podmiotów gospodarczych, mającymi za cel promocje i płynność sprzedaży prowadzonej
         przez te podmioty. Wynika z tego, że są one praktykami w rozumieniu art. 2 lit. d) dyrektywy, a zatem są objęte jej zakresem
         stosowania.

      51      Po dokonaniu tych ustaleń należy przypomnieć, po pierwsze, że zgodnie z jej motywami 5 i 6 oraz art. 1, dyrektywa ma przede
         wszystkim na celu ustanowienie jednolitych przepisów odnoszących się do nieuczciwych praktyk handlowych stosowanych przez
         przedsiębiorstwa wobec konsumentów w celu przyczynienia się do dobrego funkcjonowania rynku wewnętrznego i zapewnienia wysokiego
         poziomu ochrony konsumentów.

      52      Dyrektywa dokonuje w związku z tym całkowitej harmonizacji tych przepisów na skalę wspólnotową. Ponadto, jak przewiduje wyraźnie
         jej art. 4 i w odróżnieniu od tego co twierdzą VTB i rząd francuski, państwa członkowskie nie mogą przyjąć bardziej restrykcyjnych
         środków niż te, które określa dyrektywa, nawet gdyby miało to na celu zapewnienie jeszcze wyższego poziomu ochrony konsumentów.

      53      Następnie należy zauważyć, że art. 5 dyrektywy ustanawia zakaz nieuczciwych praktyk handlowych i wymienia kryteria pozwalające
         na ustalenie, czy dana praktyka jest nieuczciwa.

      54      Zgodnie z ust. 2 tego przepisu praktyka handlowa jest nieuczciwa, jeżeli jest sprzeczna z wymogami staranności zawodowej i w sposób
         istotny zniekształca lub może zniekształcić zachowanie gospodarcze przeciętnego konsumenta względem produktu.

      55      Ponadto art. 5 ust. 4 dyrektywy definiuje dwie konkretne kategorie nieuczciwych praktyk handlowych, a mianowicie „praktyki
         wprowadzające w błąd” oraz „praktyki agresywne”, odpowiadające specyficznym kryteriom wymienionym odpowiednio w art. 6 i 7
         oraz art. 8 i 9 dyrektywy. Na podstawie tych przepisów takie praktyki są zakazane, jeśli mając na uwadze ich cechy i okoliczności
         faktyczne, w których są stosowane, powodują lub mogą spowodować podjęcie przez przeciętnego konsumenta decyzji o charakterze
         handlowym, której w przeciwnym razie by nie podjął.

      56      Dyrektywa zawiera także w załączniku I wyczerpujące wyliczenie 31 praktyk handlowych, które zgodnie z jej art. 5 ust. 5 uważane
         są za nieuczciwe „w każdych okolicznościach”. Tak więc, co wyjaśnia także w sposób wyraźny 17 motyw dyrektywy, są to jedyne
         praktyki handlowe, które mogą być uważane za nieuczciwe bez poddania ich ocenie w ramach konkretnego przypadku na podstawie
         art. 5–9 dyrektywy.

      57      Należy wreszcie zauważyć, że oferty wiązane nie należą do praktyk wymienionych we wspomnianym załączniku I.

      58      Zatem pytania przedłożone przez sąd krajowy należy przeanalizować w świetle treści i ogólnej systematyki przepisów dyrektywy
         przywołanych w poprzednich punktach.

      59      W tym względzie należy stwierdzić, że ustanawiając domniemanie niezgodności z prawem ofert wiązanych przepisy krajowe takie
         jak te, których dotyczy postępowanie przed sądem krajowym, nie spełniają wymogów ustanowionych przez dyrektywę.

      60      Po pierwsze, art. 54 ustawy z 1991 r. ustanawia zasadę zakazu składania ofert wiązanych, mimo iż praktyki te nie są wymienione
         w załączniku I do dyrektywy.

      61      Jak wskazano w pkt 56 niniejszego wyroku, w załączniku tym dokonano wyczerpującego wyliczenia praktyk handlowych zakazanych
         w każdych okolicznościach, które – co za tym idzie – nie są poddawane ocenie w ramach konkretnego przypadku.

      62      Dyrektywa stoi zatem na przeszkodzie ustanowieniu reżimu takiego jak ten ustanowiony przez art. 54 ustawy z 1991 r., gdyż
         artykuł ten ustanawia, mający charakter ogólny i prewencyjny, zakaz składania ofert wiązanych, niezależnie od jakiejkolwiek
         weryfikacji ich nieuczciwego charakteru na podstawie kryteriów określonych w art. 5–9 dyrektywy.

      63      W ten sposób zatem przepis takiego rodzaju jak ten, którego dotyczy postępowanie przed sądem krajowym, jest niezgodny z art. 4
         dyrektywy, który w sposób wyraźny zakazuje państwom członkowskim utrzymywania w mocy lub przyjmowania bardziej restrykcyjnych
         przepisów krajowych, nawet jeśli przepisy takie miałyby na celu zapewnienie jeszcze wyższego poziomu ochrony konsumentów.

      64      Należy wreszcie dodać, że prawidłowość takiej wykładni nie zostaje podana w wątpliwość poprzez okoliczność, iż ustawa z 1991 r.
         przewiduje w art. 55–57 pewną liczbę wyjątków od wspomnianego zakazu składania ofert wiązanych.

      65      Otóż mimo iż wyjątki te mogą ograniczyć zakres zakazu składania ofert wiązanych, faktem pozostaje, że w sytuacji gdy, tak
         jak w sprawach zawisłych przed sądem krajowym, mamy do czynienia z praktyką, która nie jest wymieniona w załączniku I do dyrektywy,
         nie powinny one – ze względu na ich ograniczony i z góry określony charakter – zastąpić oceny tego, czy dana praktyka handlowa
         jest „nieuczciwa”, którą należy koniecznie przeprowadzić w odniesieniu do właściwych dla danego przypadku okoliczności faktycznych,
         w świetle kryteriów określonych w art. 5–9 dyrektywy.

      66      Stwierdzenie to znajduje ponadto potwierdzenie w samej treści niektórych z tych wyjątków. Przykładowo ustawa z 1991 r. zezwala
         na składanie ofert wiązanych po cenie globalnej, jedynie jeśli oferta taka dotyczy towarów lub usług stanowiących całość albo
         towarów i usług, które są identyczne. Jak słusznie zauważa Komisja w odpowiedzi na pytanie pisemne przedstawione przez Trybunał,
         nie można wykluczyć, że w szczególności w sytuacji prawidłowego poinformowania konsumentów oferta wiązana obejmująca różne
         towary lub usługi, które nie stanowią całości i nie są identyczne, będzie spełniać ustanowione przez dyrektywę przesłanki
         uczciwości.

      67      W tych okolicznościach należy stwierdzić, że dyrektywa stoi na przeszkodzie ustanowieniu zakazu składania ofert wiązanych,
         takiego jak ten zawarty w ustawie z 1991 r. W konsekwencji nie ma potrzeby badania, czy ewentualnie ma miejsce naruszenie
         art. 49 WE, które zostało podniesione w pytaniu prejudycjalnym przedłożonym w sprawie C‑299/07.

      68      W związku z powyższym na przedłożone Trybunałowi pytania należy odpowiedzieć, że wykładni dyrektywy należy dokonywać w ten
         sposób, że stoi ona na przeszkodzie ustanowieniu przepisów krajowych takich jak te, które stanowią przedmiot postępowań przed
         sądem krajowym i które, poza pewnymi wyjątkami i nie biorąc pod uwagę specyficznych okoliczności danego przypadku, zakazują
         składania przez sprzedawcę jakichkolwiek ofert wiązanych konsumentowi.

       W przedmiocie kosztów
      69      Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej
         przed tym sądem; do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi,
         inne niż poniesione przez strony postępowania przed sądem krajowym, nie podlegają zwrotowi.

      Z powyższych względów Trybunał (pierwsza izba) orzeka, co następuje:
      Wykładni dyrektywy 2005/29/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 maja 2005 r. dotyczącej nieuczciwych praktyk handlowych
            stosowanych przez przedsiębiorstwa wobec konsumentów na rynku wewnętrznym oraz zmieniającej dyrektywę Rady 84/450/EWG, dyrektywy
            97/7/WE, 98/27/WE i 2002/65/WE Parlamentu Europejskiego i Rady oraz rozporządzenie (WE) nr 2006/2004 Parlamentu Europejskiego
            i Rady należy dokonywać w ten sposób, że stoi ona na przeszkodzie ustanowieniu przepisów krajowych takich jak te, które stanowią
            przedmiot postępowań przed sądem krajowym i które, poza pewnymi wyjątkami i nie biorąc pod uwagę specyficznych okoliczności
            danego przypadku, zakazują składania przez sprzedawcę jakichkolwiek ofert wiązanych konsumentowi.
      Podpisy
      * Język postępowania: niderlandzki.


Wyrok Trybunału (trzecia izba) z dnia 15 lipca 1982 r. # Felicitas Rickmers-Linie KG & Co. przeciwko Finanzamt für Verkehrsteuern, Hambourg. # Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Finanzgericht Hamburg - Niemcy. # Sprawa 270/81.


Wyrok Trybunału z dnia 7 lutego 1973 r. # I. Schroeder KG przeciwko Republice Federalnej Niemiec. # Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Verwaltungsgericht Frankfurt am Main - Niemcy. # Sprawa 40-72.


Wyrok Trybunału (piąta izba) z dnia 11 sierpnia 1995 r. # Komisja Wspólnot Europejskich przeciwko Irlandii. # Uchybienie zobowiązaniom Państwa Członkowskiego. # Sprawa C-240/94.


Wyrok Trybunału (piąta izba) z dnia 29 maja 1997 r. # Finanzamt Bergisch Gladbach przeciwko Werner Skripalle. # Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Bundesfinanzhof - Niemcy. # Przepisy podatkowe - Szósta dyrektywa VAT. # Sprawa C-63/96.


Wyrok Sądu pierwszej instancji (druga izba) z dnia 22 lutego 2006 r. # Holger Standertskjöld-Nordenstam (T-437/04) i Jean-Claude Heyraud (T-441/04) przeciwko Komisji Wspólnot Europejskich. # Urzędnicy. # Sprawy połączone T-437/04 oraz T-441/04.