title: Wyrok Trybunału (trzecia izba) z dnia 19 czerwca 2008 r.#pressetext Nachrichtenagentur GmbH przeciwko Republik Österreich (Bund), APA-OTS Originaltext-Service GmbH i APA Austria Presse Agentur registrierte Genossenschaft mit beschränkter Haftung.#Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Bundesvergabeamt - Austria.#Zamówienia publiczne - Dyrektywa 92/50/EWG - Procedury udzielania zamówień publicznych na usługi - Pojęcie udzielania zamówień publicznych.#Sprawa C-454/06.

text:
      Sprawa C‑454/06
      pressetext Nachrichtenagentur GmbH
      przeciwko
      Republik Österreich (Bund) i in.
      (wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Bundesvergabeamt)
      Zamówienia publiczne – Dyrektywa 92/50/EWG – Procedury udzielania zamówień publicznych na usługi – Pojęcie udzielania zamówień publicznych
      Streszczenie wyroku
      1.        Zbliżanie ustawodawstw – Procedury udzielania zamówień publicznych na usługi – Dyrektywa 92/50 – Udzielanie zamówień publicznych
            – Pojęcie – Zmiany w postanowieniach zamówienia publicznego w czasie jego trwania
      (dyrektywa Rady 92/50, art. 3 ust. 1, art. 8, 9)
      2.        Zbliżanie ustawodawstw – Procedury udzielania zamówień publicznych na usługi – Dyrektywa 92/50 – Udzielanie zamówień publicznych
            – Pojęcie – Zmiany w postanowieniach zamówienia publicznego w czasie jego trwania
      (dyrektywa Rady 92/50, art. 3 ust. 1, art. 8, 9)
      3.        Zbliżanie ustawodawstw – Procedury udzielania zamówień publicznych na usługi – Dyrektywa 92/50 – Udzielanie zamówień publicznych
            – Pojęcie – Zmiany w postanowieniach zamówienia publicznego w czasie jego trwania
      (dyrektywa Rady 92/50, art. 3 ust. 1, art. 8, 9)
      1.        Pojęcie „udzielać” zawarte w art. 3 ust. 1, art. 8 i 9 dyrektywy 92/50 odnoszącej się do koordynacji procedur udzielania zamówień
         publicznych na usługi należy interpretować w ten sposób, że nie obejmuje ono sytuacji, w której usługi świadczone na rzecz
         instytucji zamawiającej przez pierwotnego usługodawcę zostają przeniesione na innego usługodawcę działającego w formie spółki
         kapitałowej, w której pierwotny usługodawca jest jedynym akcjonariuszem, posiadającym kontrolę nad nowym usługodawcą i udzielającym
         mu poleceń, jeżeli pierwotny usługodawca w dalszym ciągu przyjmuje odpowiedzialność za poszanowanie zobowiązań umownych.

      W istocie zmiany w postanowieniach zamówienia publicznego w czasie jego trwania stanowią udzielenie nowego zamówienia w rozumieniu
         dyrektywy 92/50, jeżeli charakteryzują się one cechami w sposób istotny odbiegającymi od postanowień pierwotnego zamówienia
         i w związku z tym mogą wskazywać na wolę ponownego negocjowania przez strony podstawowych ustaleń tego zamówienia. Zmiana
         zamówienia publicznego w czasie jego trwania może być uznana za istotną, jeżeli wprowadza ona warunki, które gdyby zostały
         ujęte w ramach pierwotnej procedury udzielania zamówienia, umożliwiłyby dopuszczenie innych oferentów niż ci, którzy zostali
         pierwotnie dopuszczeni.

      W tym względzie, o ile istotnie zastąpienie kontrahenta, któremu instytucja zamawiająca pierwotnie udzieliła zamówienia poprzez
         nowego kontrahenta, należy uznać za taką istotną zmianę danego zamówienia publicznego, chyba że to zastąpienie zostało przewidziane
         w ramach pierwotnego zamówienia, np. w formie podwykonawstwa, to jednak wewnętrzna reorganizacja kontrahenta nie zmienia w sposób
         istotny postanowień pierwotnego zamówienia. Zatem gdy nowy kontrahent jest spółką w 100% zależną od dawnego kontrahenta, tej
         drugiej spółce przysługuje prawo do wydawania poleceń oraz te dwie spółki związane są umową o wyłączeniu zysków i strat, to
         działanie takie nie stanowi zmiany istotnego postanowienia zamówienia, która mogłaby zostać zakwalifikowana jako nowe udzielenie
         zamówienia w rozumieniu dyrektywy 92/50.

       (por. pkt 34, 35, 40, 43–45; pkt 1 sentencji)
      2.        Pojęcie „udzielać” zawarte w art. 3 ust. 1, art. 8 i 9 dyrektywy 92/50 odnoszącej się do koordynacji procedur udzielania zamówień
         publicznych na usługi należy interpretować w ten sposób, że nie obejmuje ono dostosowania pierwotnej umowy do zmienionych
         okoliczności zewnętrznych, takich jak przeliczenie na euro cen pierwotnie wyrażonych w walucie krajowej, minimalna obniżka
         tych cen celem ich zaokrąglenia oraz odniesienie do nowego wskaźnika cen, w sytuacji, w której zastąpienie poprzednio ustalonego
         wskaźnika zostało przewidziane w pierwotnej umowie.

      W istocie zmiany w postanowieniach zamówienia publicznego w czasie jego trwania stanowią udzielenie nowego zamówienia w rozumieniu
         dyrektywy 92/50, jeżeli charakteryzują się one cechami w sposób istotny odbiegającymi od postanowień pierwotnego zamówienia
         i w związku z tym mogą wskazywać na wolę ponownego negocjowania przez strony podstawowych ustaleń tego zamówienia. Zmiana
         zamówienia publicznego w czasie jego trwania może być uznana za istotną, jeżeli wprowadza ona warunki, które gdyby zostały
         ujęte w ramach pierwotnej procedury udzielania zamówienia, umożliwiłyby dopuszczenie innych oferentów niż ci, którzy zostali
         pierwotnie dopuszczeni.

      W tym względzie w przypadku, w którym ze względu na wprowadzenie euro istniejące zamówienie zostało zmienione w ten sposób,
         że ceny pierwotnie wyrażone w walucie krajowej zostały przeliczone na euro, nie chodzi o istotną zmianę umowy, lecz jedynie
         o dostosowanie zamówienia do zmienionych okoliczności zewnętrznych, o ile kwoty w euro zostaną zaokrąglone zgodnie z obowiązującymi
         przepisami. Ponadto takie przeliczenie cen na euro w czasie trwania zamówienia może się odbyć przy jednoczesnym dostosowaniu
         ich właściwych wartości, nawet przekraczając kwotę dopuszczoną zgodnie z przepisami dotyczącymi wprowadzenia euro, nie stanowiąc
         przy tym nowego zamówienia publicznego, pod warunkiem że tego rodzaju dostosowanie jest minimalne i jest uzasadnione w sposób
         obiektywny, co ma miejsce, w przypadku gdy ma to ułatwić wykonanie zamówienia, np. poprzez uproszczenie działań związanych
         z wystawianiem faktury. W zakresie dotyczącym ponownego sformułowania postanowienia dotyczącego indeksacji należy stwierdzić,
         że odniesienie do nowego wskaźnika cen nie jest zmianą podstawowych warunków zamówienia mogących stanowić udzielenie nowego
         zamówienia w rozumieniu dyrektywy 92/50, ponieważ owo ponowne sformułowanie ograniczyło się do zastosowania postanowień umowy
         podstawowej w zakresie dotyczącym uaktualnienia postanowień dotyczących indeksacji.

      (por. pkt 34, 35, 57, 58, 61, 68, 69; pkt 2 sentencji)
      3.        Pojęcie „udzielać” zawarte w art. 3 ust. 1, art. 8 i 9 dyrektywy 92/50 odnoszącej się do koordynacji procedur udzielania zamówień
         publicznych na usługi należy interpretować w ten sposób, że nie obejmuje ono sytuacji, w której w czasie obowiązywania zamówienia
         na usługi udzielone usługodawcy na czas nieokreślony instytucja zamawiająca ponownie uzgadnia z usługodawcą w drodze aneksu
         do umowy postanowienie o braku wypowiedzenia umowy przez trzy lata, które w chwili dokonywania nowych uzgodnień już nie obowiązywało,
         i ponadto, w której instytucja zamawiająca uzgadnia z usługodawcą ustanowienie wyższego rabatu niż rabat przewidziany pierwotnie
         na niektóre ceny zależne od ilości w określonym zakresie usług.

      W istocie, biorąc pod uwagę, że dla celów ustalenia, czy zawarcie nowego postanowienie o braku wypowiedzenia umowy stanowi
         udzielenie nowego zamówienia, właściwym kryterium jest kwestia, czy to postanowienie należy uznać za istotną zmianę pierwotnej
         umowy, ponieważ postanowienie nieprowadzące do zagrożenia zniekształcenia konkurencji na niekorzyść nowych, potencjalnych
         oferentów, nie może zostać zakwalifikowane jako taka zmiana i w konsekwencji nie stanowi udzielenia nowego zamówienia w rozumieniu
         dyrektywy 92/50.

      W odniesieniu do przewidzianego w aneksie podwyższenia stawki rabatu mającego porównywalny skutek gospodarczy z zastosowaniem
         niższej ceny i które może być interpretowane jako objęte postanowieniami umowy podstawowej, to nie może ono być uznane za
         istotną zmianę umowy i w związku z tym nie może prowadzić do udzielenia nowego zamówienia publicznego w rozumieniu dyrektywy
         92/50. Ponadto podwyższenie rabatu w sposób skutkujący obniżeniem wynagrodzenia otrzymywanego przez usługodawcę względem wynagrodzenia
         przewidzianego pierwotnie nie zmienia równowagi ekonomicznej umowy na korzyść usługodawcy. Jednocześnie sam fakt, że instytucja
         zamawiająca uzyskuje większy rabat na część usług będących przedmiotem zamówienia nie prowadzi do zakłóceń konkurencji na
         niekorzyść potencjalnych oferentów.

       (por. pkt 76, 79, 80, 83–87; pkt 3 sentencji)
WYROK TRYBUNAŁU (trzecia izba)
      z dnia 19 czerwca 2008 r. *(1)

      Zamówienia publiczne – Dyrektywa 92/50/EWG – Procedury udzielania zamówień publicznych na usługi – Pojęcie udzielania zamówień publicznych
      W sprawie C‑454/06
      mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 234 WE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Bundesvergabeamt
         (Austria) postanowieniem z dnia 10 listopada 2006 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 13 listopada 2006 r., w postępowaniu:

      pressetext Nachrichtenagentur GmbH
      przeciwko
      Republice Austrii (Bund),
      APA‑OTS Originaltext‑Service GmbH,
      APA Austria Presse Agentur registrierte Genossenschaft mit beschränkter Haftung,
      TRYBUNAŁ (trzecia izba),
      w składzie: A. Rosas, prezes izby, U. Lõhmus, J.N. Cunha Rodrigues (sprawozdawca), A.Ó Caoimh i A. Arabadjiev, sędziowie,
      rzecznik generalny: J. Kokott,
      sekretarz: B. Fülöp, administrator,
      uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 24 stycznia 2008 r.,
      rozważywszy uwagi przedstawione:
      –        w imieniu pressetext Nachrichtenagentur GmbH, przez G. Estermanna, Rechtsanwalt,
      –        w imieniu Republiki Austrii (Bund) przez A. Schittengrubera oraz C. Mayra, działających w charakterze pełnomocników,
      –        w imieniu APA‑OTS Originaltext‑Service GmbH oraz APA Austria Presse Agentur registrierte Genossenschaft mit beschränkter Haftung
         przez J. Schramma, Rechtsanwalt,

      –        w imieniu rządu austriackiego przez M. Fruhmanna oraz C. Mayra, działających w charakterze pełnomocników,
      –        w imieniu rządu francuskiego przez J.‑C. Gracię, działającego w charakterze pełnomocnika,
      –        w imieniu rządu litewskiego przez D. Kriaučiūnasa, działającego w charakterze pełnomocnika,
      –        w imieniu Komisji Wspólnot Europejskich przez D. Kukoveca oraz R. Sauera, działających w charakterze pełnomocników,
      po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 13 marca 2008 r.,
      wydaje następujący
      Wyrok
      1        Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni dyrektywy Rady 92/50/EWG z dnia 18 czerwca 1992 r. odnoszącej
         się do koordynacji procedur udzielania zamówień publicznych na usługi (Dz.U. L 209, s. 1) i dyrektywy Rady 89/665/EWG z dnia
         21 grudnia 1989 r. w sprawie koordynacji przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych odnoszących się do stosowania
         procedur odwoławczych w zakresie udzielania zamówień publicznych na dostawy i roboty budowlane (Dz.U. L 395, s. 33) zmienionej
         dyrektywą 92/50 (zwanej dalej „dyrektywą 89/665”).

      2        Wniosek ten został przedstawiony w ramach sporu pomiędzy pressetext Nachrichtenagentur GmbH (zwaną dalej PN) z jednej strony
         a Republiką Austrii (Bund), APA‑OTS Originaltext‑Service GmbH (zwaną dalej „APA‑OTS”) i APA Austria Presse Agentur registrierte
         Genossenschaft mit beschränkter Haftung (zwaną dalej „APA”) z drugiej strony, w przedmiocie zamówienia publicznego z zakresu
         usług agencji informacyjnej.

       Ramy prawne
       Uregulowania wspólnotowe
      3        Artykuł 3 ust. 1 dyrektywy 92/50 stanowi:

      „Instytucje zamawiające, udzielając zamówień publicznych na usługi lub organizując konkursy na projekty, stosują procedury
         dostosowane do przepisów niniejszej dyrektywy”.

      4        Zgodnie z art. 8 tej dyrektywy 92/50:

      „Zamówień, których przedmiotem są usługi wymienione w załączniku I A, udziela się zgodnie z przepisami tytułów III–VI”.
      5        Artykuł 9 tej dyrektywy stanowi:

      „Zamówień, których przedmiotem są usługi wymienione w załączniku I B, udziela się zgodnie z art. 14 i 16”.
      6        Artykuł 10 tej dyrektywy stanowi:

      „Zamówień, których przedmiotem są usługi wymienione zarówno w załączniku I A, jak i w załączniku I B, udziela się zgodnie
         z przepisami tytułów III–VI, w przypadku gdy wartość usług wymienionych w załączniku I A jest większa niż wartość usług wymienionych
         w załączniku I B. W przypadku gdy tak nie jest, są one udzielane zgodnie z art. 14 i 16”.

      7        Artykuł 11 ust. 3 tej dyrektywy stanowi:

      „3.      Instytucje zamawiające mogą udzielać zamówień publicznych na usługi w procedurze negocjacyjnej, bez uprzedniej publikacji
         ogłoszenia o zamówieniu, w następujących przypadkach:

      […]
      e)      w przypadku usług dodatkowych, nieprzewidzianych ani w projekcie pierwotnie rozważanym, ani w pierwotnie zawartej umowie,
         które jednak z uwagi na nieprzewidziane wydarzenia, stały się niezbędne do wykonania usługi w niej określonej, pod warunkiem
         że zamówienie udzielone jest usługodawcy świadczącemu takie usługi:

      –        gdy takie dodatkowe usługi ze względów technicznych i ekonomicznych nie mogą być oddzielone od głównego zamówienia bez istotnej
         uciążliwości dla instytucji zamawiających, lub

      –        gdy takie usługi mogą być oddzielone od wykonania pierwotnego zamówienia, lecz są ściśle niezbędne do jego zakończenia.
      Jednakże łączna wartość szacunkowa udzielonych zamówień na usługi dodatkowe nie może przekroczyć 50 % wartości głównego zamówienia;
      f)      w przypadku nowych usług, polegających na powtórzeniu podobnych usług, powierzonych usługodawcy, któremu te same instytucje
         zamawiające udzieliły wcześniejszego zamówienia, pod warunkiem że usługi te zgodne są z zasadniczym projektem, będącym podstawą
         pierwotnego zamówienia, udzielonego zgodnie z procedurami określonymi w ust. 4. W momencie zaproszenia do składania ofert
         na pierwszy projekt, gdy mają zastosowanie przepisy art. 7, instytucja zamawiająca informuje o możliwości zastosowania procedury
         negocjacyjnej oraz uwzględnia całkowity szacunkowy koszt następnych usług. Niniejsza procedura może być zastosowana jedynie
         w ciągu trzech lat po zawarciu pierwotnego zamówienia”.

       Postępowanie przed sądem krajowym i pytania prejudycjalne
      8        APA została założona w Austrii po zakończeniu drugiej wojny światowej. Przyjęła ona formę spółdzielni, której członkami stały
         się prawie wszystkie dzienniki oraz radio i telewizja austriackie ORF. Wraz ze swymi spółkami zależnymi, APA jest przodującym
         podmiotem na austriackim rynku agencji informacyjnych i tradycyjnie wykonuje na rzecz Republiki Austrii (Bund) różnego rodzaju
         usługi z zakresu agencji informacyjnej.

      9        PN istnieje na austriackim rynku agencji informacyjnych od roku 1999, lecz jedynie w bardzo ograniczonym stopniu wykonywała
         komunikaty prasowe na rzecz austriackich władz federalnych. PN zatrudnia mniej dziennikarzy od spółki APA i nie posiada tak
         dużego archiwum jak APA.

      10      W roku 1994, a więc przed przystąpieniem do Unii Europejskiej, Republika Austrii (Bund) zawarła z APA umowę (zwaną dalej umową
         podstawową), która przewiduje świadczenie pewnych usług za wynagrodzeniem. Umowa ta umożliwia austriackim władzom federalnym
         przede wszystkim pozyskiwanie i wykorzystywanie aktualnych informacji (tak zwana „usługa podstawowa”), korzystanie z informacji
         i komunikatów prasowych o charakterze historycznym pochodzących z bazy danych APA, tak zwanej „APADok” oraz używanie oryginalnego
         serwisu tekstowego spółki APA, zwanego „OTS” zarówno w celu pozyskiwania informacji jak i w celu publikowania własnych komunikatów
         prasowych. Baza danych APADok zawiera dane z zakresu usługi podstawowej począwszy od 1 stycznia 1988 r. oraz komunikaty opracowane
         w ramach usługi OTS począwszy od 1 czerwca 1989 r.

      11      Umowa podstawowa została zawarta na czas nieokreślony, przy czym ujęto w niej postanowienie, na mocy którego strony zrzekły
         się prawa do wypowiedzenia umowy do dnia 31 grudnia 1999 r.

      12      Artykuł 2 lit. c) umowy podstawowej przewidywał:

      „W ramach korzystania on line z usług informacyjnych APA określonych w art. 1 APA naliczy tytułem wynagrodzenia za użytkowanie
         systemu elektronicznego przetwarzania danych cenę odpowiadającą cenie za użytkowanie na najniższym poziomie taryfy oficjalnej
         za minutę CPU (czas netto) (obecnie 67 ATS, bez VAT za minutę CPU) pomniejszoną o 15 %”.

      13      Umowa ta zawierała również postanowienia dotyczące daty pierwszej podwyżki cen, maksymalnej kwoty każdej podwyżki oraz indeksacji
         cen na podstawie wskaźnika cen konsumenckich w roku 1986, przy czym wartością odniesienia był wskaźnik liczbowy ustalony dla
         roku 1994. W tym zakresie art. 5 ust. 3 wskazanej umowy przewidywał w szczególności, że „[…] ustanawia się w sposób wyraźny
         stałość wynagrodzeń przewidzianych w art. 2 lit. a) i b). W zakresie obliczania indeksacji, należy przyjąć wskaźnik cen konsumenckich
         86 (VPI 86) opublikowany przez austriacki centralny urząd statystyczny (ÖSTAT) lub zastępujący go wskaźnik”.

      14      We wrześniu 2000 r. APA założyła pozostającą w 100 % w jej posiadaniu spółkę zależną APA‑OTS w formie spółki z ograniczoną
         odpowiedzialnością. Między obiema spółkami istnieje umowa o wyłączeniu zysków i strat, z której wedle informacji APA i APA‑OTS
         wynika, że APA‑OTS jest pod względem finansowym, organizacyjnym i ekonomicznym włączona do przedsiębiorstwa APA i przy prowadzeniu
         swych spraw i zarządzaniu jest zobowiązana do postępowania zgodnie z poleceniami APA. APA‑OTS jest ponadto zobowiązana do
         przekazywania na rzecz APA swych nadwyżek rocznych, podczas gdy APA w zamian za to zobowiązana jest do wyrównania ewentualnych
         rocznych niedoborów powstałych w APA‑OTS.

      15      We wrześniu 2000 r. APA powierzyła APA‑OTS prowadzenie działalności w zakresie usługi OTS. O tej zmianie Republika Austrii
         została poinformowana w październiku 2000 r. Upoważniony do reprezentacji pracownik APA zapewnił władze austriackie, że po
         wyodrębnieniu APA ponosi odpowiedzialność „solidarnie” z APA‑OTS i że generalnie istniejąca usługa nie ulegnie zmianie. Władze
         austriackie udzieliły następnie zgody na świadczenie usługi OTS przez APA‑OTS i od tej chwili wynagrodzenia za tę usługę były
         przekazywane bezpośrednio do APA‑OTS.

      16      Ponadto postanowienia umowy podstawowej zostały zmienione na mocy zawartego w roku 2001 aneksu pierwszego, który wszedł w życie
         1 stycznia 2002 r. Ze względu na zmianę waluty na euro, aneks ten dostosował pierwotne zamówienie w sposób wskazany w pkt 17‑20
         niniejszego wyroku.

      17      Po pierwsze, kwota rocznego wynagrodzenia za korzystanie z artykułów prasowych i archiwów określona w wysokości 10 080 000 ATS
         została zastąpiona kwotą 800 000 EUR. Ze względu na postanowienie dotyczące indeksacji, cena za rok 2002 powinna była wynieść
         11 043 172 ATS (w związku ze zmianą waluty na euro zaokrąglona na 802 538,61 EUR). Podjęto jednak decyzję, że cena nie zostanie
         określona na tę kwotę, lecz na okrągłą kwotę 800 000 EUR, co skutkuje obniżką o 0,3 %.

      18      Po drugie, cena za korzystanie z usług informacyjnych APA w systemie on line, określona na 67 ATS za minutę została zastąpiona
         ceną 4,87 EUR za minutę. Pomijając zaokrąglenie dokonane ze względu na zmianę waluty na euro, właściwa wartość tej ceny nie
         uległa zmianie.

      19      Po trzecie, w zakresie obliczania indeksacji, wskaźnik liczbowy ustalony dla roku 1994 na podstawie wskaźnika cen konsumenckich
         w roku 1986 r. został jako punkt odniesienia zastąpiony wskaźnikiem liczbowym ustalonym dla roku 2001 na podstawie wskaźnika
         cen konsumenckich w roku 1996. W tym względzie aneks pierwszy zmienił między innymi art. 5 ust. 3 umowy podstawowej, który
         uzyskał następujące brzmienie.

      „Ustanawia się w sposób wyraźny stałość wynagrodzeń przewidzianych w art. 2 lit. a) i b). W zakresie obliczania indeksacji,
         należy przyjąć wskaźnik cen konsumenckich 96 (VPI 96) opublikowany przez austriacki centralny urząd statystyczny (ÖSTAT) lub
         zastępujący go wskaźnik”.

      20      Po czwarte, na zasadzie odstępstwa od wskazanego mechanizmu indeksacji, niektóre ceny zostały natychmiast określone dla lat
         2002‑2004. Cena wynosząca 8,50 ATS od wiersza za umieszczenie komunikatów prasowych w ramach usługi OTS została zastąpiona
         ceną określoną na 0,66 EUR od wiersza za rok 2002, 0,67 EUR za rok 2003 r. i 0,68 EUR za rok 2004. Gdyby zostało zastosowane
         postanowienie dotyczące indeksacji, cena powinna ulec podwyższeniu do 9,31 ATS od wiersza (w zaokrągleniu 0,68 EUR od wiersza)
         za rok 2002. W związku z tym cena została obniżona o 2,94 % za rok 2002 i o 1,47 % za rok 2003.

      21      W ramach aneksu drugiego, zawartego w październiku 2005r., który wszedł w życie 1 stycznia 2006 r. przyjęto dwie zmiany umowy
         podstawowej. Umowa ta została na mocy aneksu drugiego zmieniona w sposób wskazany w pkt 22 i 23 niniejszego wyroku.

      22      Po pierwsze, postanowienie o braku wypowiedzenia umowy, uzgodnione w umowie podstawowej do dnia 31 grudnia 1999 r. zostało
         przewidziane ponownie do dnia 31 grudnia 2008 r.

      23      Po drugie, rabat udzielony w zakresie ceny za korzystanie on line z usług informacyjnych APA określony w umowie podstawowej
         w wysokości 15 % został podwyższony do 25 %. W tym zakresie, na mocy aneksu drugiego, art. 2 lit. c) umowy podstawowej uzyskał
         następujące brzmienie:

      „Wskazane poniżej postanowienia [umowy podstawowej zmienionej aneksem pierwszym] zostaną zmienione w następujący sposób z dniem
         1 stycznia 2006 r:

      1.      W art. 2 lit. c) stawka 15 % zostaje zastąpiona stawką 25 %.
      […]
      24      W roku 2004 PN złożył Republice Austrii (Bund) ofertę dotyczącą swych usług z zakresu agencji informacyjnej, lecz nie doprowadziło
         to do zawarcia umowy.

      25      W odwołaniach złożonych w dniu 4 i 19 lipca 2006 r. PN żąda od Bundesvergabeamt stwierdzenia, że podział zamówienia podstawowego
         wskutek restrukturyzacji APA w roku 2000 oraz aneksy zawarte w latach 2001 i 2005, określone przez PN jako „zamówienia udzielone
         de facto” były niezgodne z prawem i posiłkowo żąda ona stwierdzenia, że wybór omawianych procedur udzielania zamówień był
         również niezgodny z prawem.

      26      W odniesieniu do terminów na złożenie odwołań Bundesvargabeamt wskazuje, że kwestionowane działania miały miejsce w latach
         2000, 2001 i 2005, jednakże przewidziany w prawie krajowym środek prawny przeciwko niezgodnemu z prawem udzielaniu zamówień
         publicznych (tzn. wniosek o stwierdzenie naruszenia skutkujący anulowaniem umowy) został wprowadzony dopiero później z mocą
         od dnia 1 lutego 2006 r. Termin przewidziany dla tego środka wynosi sześć miesięcy od sprzecznego z prawem udzielenia zamówienia.
         Bundesvergabeamt uznaje jednakże za słuszne zastosowanie § 1496 kodeksu cywilnego, zgodnie z którym terminy przedawnienia
         nie mogą biec, jeżeli nie mogą być stosowane przewidziane procedury odwoławcze, przy założeniu że zastosowanie tego przepisu
         byłoby zgodne z prawem wspólnotowym.

      27      W tych okolicznościach Bundesvergabeamt postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami
         prejudycjalnymi:

      „1)      Czy pojęcie „udzielając” zawarte w art. 3 ust. 1 dyrektywy 92/50[…] i pojęcie „udziela się” zawarte w art. 8 i 9 dyrektywy
         92/50[…] należy interpretować w ten sposób, że obejmuje ono również stany faktyczne, w których instytucja zamawiająca zamierza
         w przyszłości pozyskiwać usługi od usługodawcy w formie spółki kapitałowej, jeżeli usługi te były wcześniej świadczone przez
         innego usługodawcę, który jest jedynym udziałowcem przyszłego usługodawcy, i który posiada jednocześnie nad przyszłym usługodawcą
         władztwo w zakresie poleceń? Czy w takiej sytuacji ma znaczenie okoliczność, że dla instytucji zamawiającej nie ma pewności,
         czy w czasie całego okresu trwania pierwotnej umowy, udziały w spółce będącej przyszłym usługodawcą nie zostaną w całości
         lub w części zbyte na rzecz osób trzecich i nie ma również pewności, czy w czasie całego okresu trwania pierwotnej umowy nie
         zmieni się skład członkowski pierwotnego usługodawcy, działającego w formie spółdzielni?

      2)      Czy pojęcie „udzielając” zawarte w art. 3 ust. 1 dyrektywy 92/50[…] i pojęcie „udziela się” zawarte w art. 8 i 9 dyrektywy
         92/50[…] należy interpretować w ten sposób, że obejmuje ono również stany faktyczne, w których instytucja zamawiająca uzgadnia
         z usługodawcami – w czasie obowiązywania umowy o wspólne świadczenie usług zawartej z nimi na czas nieokreślony – zmianę wynagrodzenia
         za pewne usługi umowne i redaguje na nowo klauzulę waloryzacyjną, jeżeli zmiany te prowadzą do zmienionego wynagrodzenia i są
         dokonywane ze względu na wprowadzenie euro?

      3)      Czy pojęcie „udzielając” zawarte w art. 3 ust. 1 dyrektywy 92/50[…] i pojęcie „udziela się” zawarte w art. 8 i 9 dyrektywy
         92/50[…] należy interpretować w ten sposób, że obejmuje ono również stany faktyczne, w których instytucja zamawiająca uzgadnia
         z usługodawcami – w czasie obowiązywania umowy o wspólne świadczenie usług zawartej z nimi na czas nieokreślony – poprzez
         zmianę umowy, z jednej strony ponowne postanowienie o braku wypowiedzenia umowy przez trzy lata, które w chwili dokonywania
         nowych uzgodnień już nie obowiązywało, przy czym z drugiej strony, przy tej zmianie umowy ustanowiono ponadto wyższy niż poprzednio
         rabat w odniesieniu do pewnych wynagrodzeń zależnych od ilości w zakresie określonego zakresu usług?

      4)      W przypadku potwierdzenia, że zaistniało udzielenie zamówienia publicznego w rozumieniu jednego z pierwszych trzech pytań:
         czy art. 11 ust. 3 lit. b) dyrektywy 92/50[…] lub inne przepisy prawa wspólnotowego, a w szczególności zasadę przejrzystości
         należy interpretować w ten sposób, że pozwalają one instytucji zamawiającej na udzielenie zamówienia na usługi w pojedynczej
         umowie o świadczenie usług w drodze procedury negocjacyjnej bez uprzedniej publikacji ogłoszenia o zamówieniu, gdy części
         usług są objęte prawami wyłącznymi, o jakich mowa w art. 11 ust. 3 lit b) dyrektywy 92/50[…]; lub czy zasada przejrzystości
         lub inne przepisy prawa wspólnotowego nakazują przy udzielaniu zamówienia na usługi w przeważającej mierze niepriorytetowe,
         aby w takim przypadku, przed udzieleniem zamówienia opublikować jednak ogłoszenie w celu umożliwienia dokonania przez zainteresowane
         przedsiębiorstwa weryfikacji, czy przedmiotem zamówienia są rzeczywiście usługi objęte prawem wyłącznym; lub czy przepisy
         prawa wspólnotowego dotyczące udzielania zamówień publicznych nakazują, aby w takim przypadku zamówienie na usługi mogło być
         udzielone jedynie w osobnych procedurach udzielania zamówień – w zależności od tego, czy istnieje prawo wyłączne, aby przynajmniej
         w części umożliwić konkurencję przy udzielaniu zamówień?

      5)      W przypadku udzielenia odpowiedzi na pytanie czwarte w ten sposób, że instytucja zamawiająca może udzielić zamówienia łącznie
         na usługi nieobjęte prawami wyłącznymi i na usługi objęte prawami wyłącznymi w pojedynczej procedurze udzielania zamówień:
         czy przedsiębiorca niemający prawa do korzystania z danych objętych wyłącznym prawem przedsiębiorstwa mającego pozycję dominującą
         na rynku może w tym zakresie wykazać swoją zdolność do pełnego wykonania usług objętych zamówieniem na rzecz instytucji zamawiającej
         w ten sposób, że powoła się na art. 82 WE i wynikający z tego przepisu obowiązek przedsiębiorstwa mającego pozycję dominującą
         na rynku państwa członkowskiego WE, które ma prawo do korzystania z danych i do udostępnienia tych danych na stosownych warunkach?

      6)      W przypadku udzielenia odpowiedzi na pytania pierwsze, drugie i trzecie w ten sposób, że w wyniku częściowego przejęcia umowy
         w roku 2000 lub w wyniku jednej lub obydwu wskazanych zmian w umowie miało miejsce udzielenie nowego zamówienia i ponadto
         w przypadku udzielenia odpowiedzi na pytanie czwarte w ten sposób, że przy udzielaniu zamówienia w drodze osobnej procedury
         na usługi nieobjęte prawami wyłącznymi lub przy udzielaniu zamówienia obejmującego pełny zakres usług (tu: komunikaty prasowe,
         usługi podstawowe i prawa do używania APADok) instytucja zamawiająca miała obowiązek publikacji ogłoszenia w celu zachowania
         przejrzystości lub możliwości weryfikacji planowanego zamówienia:

      Czy pojęcia „uszczerbku” zawarte w art. 1 ust. 3 dyrektywy 89/665[…] lub słowa „doznały uszczerbku” zawarte w art. 2 ust. 1
         lit. c) dyrektywy 89/665[…] należy interpretować w ten sposób, że w sytuacji takiej jak niniejsza, przedsiębiorca doznał uszczerbku
         w rozumieniu wskazanych przepisów dyrektywy 89/665[…], gdy została mu odebrana możliwość wzięcia udziału w procedurze udzielenia
         zamówienia z tego względu, że przed udzieleniem zamówienia instytucja zamawiająca nie opublikowała ogłoszenia o zamówieniu,
         na podstawie którego przedsiębiorca mógłby złożyć wniosek lub ofertę lub przedłożyć do weryfikacji przez właściwy urząd kontroli
         zamówień publicznych twierdzenie o istnieniu praw wyłącznych?

      7)      Czy wspólnotową zasadę równoważności, wspólnotowy obowiązek zagwarantowania skutecznej ochrony prawnej lub zasadę skuteczności
         należy przy uwzględnieniu pozostałych przepisów prawa wspólnotowego interpretować w ten sposób, że przedsiębiorcy zostaje
         na tej podstawie przyznane względem państwa członkowskiego bezwarunkowe prawo podmiotowe do podjęcia przed właściwym organem
         krajowym środków prawnych zmierzających do uzyskania odszkodowania po udzieleniu zamówienia ze względu na naruszenie wspólnotowych
         przepisów z zakresu prawa zamówień publicznych w terminie co najmniej 6‑u miesięcy od możliwości powzięcia wiadomości o udzieleniu
         zamówienia niezgodnie z prawem zamówień publicznych, przy czym przedsiębiorca powinien dodatkowo dysponować okresem, w którym
         podjęcie takich środków prawnych nie było możliwe ze względu na brak krajowych podstaw prawnych, jeżeli w przypadku roszczeń
         odszkodowawczych wynikających z krajowych naruszeń prawa przewidziane są w prawie krajowym terminy wynoszące zwykle trzy lata
         od uzyskania wiadomości o sprawcy szkody i o szkodzie, a w razie braku ochrony prawnej w danej dziedzinie przedawnienie nie
         biegnie?”.

       W przedmiocie pytań prejudycjalnych
      28      Należy na wstępie wskazać, że o ile zamówienie będące przedmiotem sprawy przed sądem krajowym zostało zawarte przed przystąpieniem
         Republiki Austrii do Unii Europejskiej, o tyle przepisy wspólnotowe regulujące tę dziedzinę mają zastosowanie do tego rodzaju
         zamówienia od chwili przystąpienia tego państwa do Unii (zob. podobnie wyrok z dnia 24 września 1998 r. w sprawie C‑76/97
         Tögel, Rec. s. I‑5357, pkt 14).

      29      W swych trzech pierwszych pytaniach Bundesvergabeamt zmierza w istocie do ustalenia, na jakich warunkach zmiany w istniejącej
         umowie pomiędzy instytucją zamawiającą a usługodawcą mogą być uznane za udzielenie nowego zamówienia publicznego na usługi
         w rozumieniu dyrektywy 92/50.

      30      Dyrektywa 92/50 nie daje wyraźnej odpowiedzi na te pytania, jednak wynika z niej kilka istotnych wskazań, które mieszczą się
         w ogólnych ramach zasad wspólnotowych z dziedziny zamówień publicznych.

      31      Z orzecznictwa wynika, że głównym celem zasad wspólnotowych z dziedziny zamówień publicznych jest zapewnienie swobodnego przepływu
         usług i otwarcie na niezakłóconą konkurencję we wszystkich państwach członkowskich (zob. wyrok z dnia 11 stycznia 2005 r.
         w sprawie C‑26/03 Stadt Halle et RPL Lochau, Rec. s. I‑1, pkt 44). Ten podwójny cel został wyraźnie potwierdzony w motywach
         drugim, szóstym i dwudziestym dyrektywy 92/50.

      32      W celu osiągnięcia tego podwójnego celu prawo wspólnotowe stosuje w szczególności zasadę niedyskryminacji ze względu na przynależność
         państwową, zasadę równego traktowania oferentów oraz wynikający z nich obowiązek przejrzystości (zob. podobnie wyroki z dnia
         18 listopada 1999 r. w sprawie C‑275/98 Unitron Scandinavia i 3‑S, Rec. s. I‑8291, pkt 31; z dnia 7 grudnia 2000 r. w sprawie
         C‑324/98 Telaustria i Telefonadress, Rec. s. I‑10745, pkt 60 i 61 oraz z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie C‑496/99 P Komisja
         przeciwko CAS Succhi di Frutta, Rec. s. I‑3801, pkt 108 i 109).

      33      Co się tyczy zamówień objętych dyrektywą 92/50, mających wyłącznie lub głównie za przedmiot usługi ujęte w załączniku I A,
         dyrektywa ta realizuje wskazane zasady i obowiązek przejrzystości, ustanawiając w szczególności pewne procedury udzielania
         zamówień. Co się tyczy zamówień objętych tą dyrektywą, mających wyłącznie lub głównie za przedmiot usługi ujęte w załączniku
         I B, dyrektywa ta nie ustanawia tych samych regulacji w zakresie procedur udzielania zamówień, jednak mimo to ta kategoria
         zamówień publicznych w dalszym ciągu podlega podstawowym zasadom prawa wspólnotowego i wynikającemu z nich obowiązkowi przejrzystości
         (zob. podobnie wyrok z dnia 13 listopada 2007 r. w sprawie C‑507/03 Komisja przeciwko Irlandii, Zb.Orz. s. I‑9777, pkt 26,
         30 i 31).

      34      Ze względu na cel zapewnienia przejrzystości procedur równego traktowania oferentów, zmiany w postanowieniach zamówienia publicznego
         w czasie jego trwania stanowią udzielenie nowego zamówienia w rozumieniu dyrektywy 92/50 jeżeli charakteryzują się one cechami
         w sposób istotny odbiegającymi od postanowień pierwotnego zamówienia i w związku z tym mogą wskazywać na wolę ponownego negocjowania
         przez strony podstawowych ustaleń tego zamówienia (zob. podobnie wyrok z dnia 5 października 2000 r. w sprawie C‑337/98 Komisja
         przeciwko Francji, Rec. s. I‑8377, pkt 44 i 46).

      35      Zmiana zamówienia publicznego w czasie jego trwania może być uznana za istotną, jeżeli wprowadza ona warunki, które gdyby
         zostały ujęte w ramach pierwotnej procedury udzielania zamówienia, umożliwiłyby dopuszczenie innych oferentów niż ci, którzy
         zostali pierwotnie dopuszczeni lub umożliwiłyby dopuszczenie innej oferty niż ta, która została pierwotnie dopuszczona.

      36      Podobnie, zmiana pierwotnego zamówienia może zostać uznana za istotną, jeżeli w sposób znaczący poszerza zamówienie o usługi,
         które pierwotnie nie były w nim przewidziane. Ta ostatnia wykładnia jest potwierdzona poprzez art. 11 ust. 3 lit. e) i f)
         dyrektywy 92/50, który w przypadku zamówień publicznych na usługi mających wyłącznie lub głównie za przedmiot usługi objęte
         załącznikiem I A do tej dyrektywy ustanawia ograniczenia możliwości skorzystania przez instytucje zamawiające z procedury
         negocjacyjnej celem udzielenia usług dodatkowych względem usług ujętych w pierwotnym zamówieniu.

      37      Zmiana zamówienia może zostać uznana za istotną również wówczas, gdy modyfikuje ona równowagę ekonomiczną umowy na korzyść
         usługodawcy w sposób, który nie był przewidziany w postanowieniach pierwotnego zamówienia.

      38      Na pytania przedstawione Trybunałowi należy udzielić odpowiedzi z uwzględnieniem powyższych uwag.

       W przedmiocie pytania pierwszego
      39      W pierwszym pytaniu sąd krajowy odnosi się do przeniesienia w roku 2000 na APA‑OTS usług OTS świadczonych do tej pory przez
         APA. Zmierza on w istocie do ustalenia, czy zmiana kontrahenta w okolicznościach takich jak te, które miały miejsce w sprawie
         rozpatrywanej przed sądem krajowym, stanowi udzielenie nowego zamówienia w rozumieniu art. 3 ust. 1, 8 i 9 dyrektywy 92/50.

      40      Generalnie, zastąpienie kontrahenta, któremu instytucja zamawiająca pierwotnie udzieliła zamówienia poprzez nowego kontrahenta
         należy uznać za zmianę jednego z podstawowych postanowień zamówienia publicznego, o którym mowa, chyba że to zastąpienie zostało
         przewidziane w ramach pierwotnego zamówienia, np. w formie podwykonawstwa.

      41      Zgodnie z postanowieniem odsyłającym APA‑OTS, działająca w formie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, ma osobowość prawną
         odmienną od spółki APA, która była usługodawcą w pierwotnym zamówieniu.

      42      Jest również bezsporne, że od przeniesienia usług OTS ze spółki APA na spółkę APA‑OTS w roku 2000, instytucja zamawiająca
         dokonuje płatności za te usługi bezpośrednio na rzecz APA‑OTS, a nie na rzecz APA.

      43      Jednakże, przeniesienie omawianej działalności charakteryzuje się pewnymi szczególnymi cechami, które pozwalają na stwierdzenie,
         że tego rodzaju zmiany, dokonane w sytuacji takiej, jaka miała miejsce w sprawie przed sądem krajowym, nie stanowią zmiany
         istotnego postanowienia zamówienia.

      44      Jak bowiem wynika z akt sprawy, APA‑OTS jest spółką w 100 % zależną od APA, tej drugiej spółce przysługuje prawo do wydawania
         poleceń spółce APA‑OTS oraz pomiędzy tymi dwoma spółkami zawarta została umowa o wyłączeniu zysków i strat, które przypadają
         spółce APA. Ponadto z akt sprawy wynika, że osoba uprawniona do reprezentowania spółki APA zapewniła instytucję zamawiającą,
         że po wyodrębnieniu usług OTS, APA będzie odpowiedzialna „solidarnie” z APA‑OTS i że istniejąca usługa jako całość pozostanie
         bez zmian.

      45      Tego rodzaju działanie stanowi w istocie wewnętrzną reorganizację kontrahenta, która nie zmienia w sposób istotny postanowień
         pierwotnego zamówienia.

      46      Sąd krajowy zwraca się w tym kontekście z pytaniem, czy okoliczność, że instytucja zamawiająca nie ma pewności, czy udziały
         w spółce APA‑OTS nie zostaną zbyte na rzecz osób trzecich w czasie całego okresu zamówienia ma konsekwencje prawne.

      47      Gdyby udziały w spółce APA‑OTS zostały zbyte na rzecz osoby trzeciej w czasie okresu trwania zamówienia będącego przedmiotem
         postępowania przed sądem krajowym, nie stanowiłoby to już jedynie wewnętrznej reorganizacji pierwotnego kontrahenta, lecz
         byłoby rzeczywistą zmianą kontrahenta, co oznaczałoby zasadniczo zmianę istotnego postanowienia zamówienia. Tego rodzaju zdarzenie
         mogłoby stanowić nowe udzielenie zamówienia w rozumieniu dyrektywy 92/50.

      48      Analogiczne rozumowanie miałoby zastosowanie gdyby zbycie udziałów w spółce zależnej na rzecz osoby trzeciej było przewidziane
         już w chwili przeniesienia na nią omawianej działalności (zob. podobnie wyrok z dnia 10 listopada 2005 r. w sprawie C‑29/04
         Komisja przeciwko Austrii, Rec. s. I‑9705, pkt 38‑42).

      49      Jednakże, dopóki taki rozwój zdarzeń nie nastąpił, zastosowanie ma analiza wskazana w pkt 45 niniejszego wyroku, wedle której
         tego rodzaju sytuacja stanowi wewnętrzną reorganizację kontrahenta. Brak gwarancji, że udziały w spółce zależnej nie zostaną
         zbyte na rzecz osób trzecich w czasie trwania zamówienia nie wpływa na ten wniosek.

      50      Sąd krajowy zwraca się również z pytaniem dotyczącym konsekwencji prawnych związanych z okolicznością, że instytucja zamawiająca
         nie ma pewności, czy skład udziałowców pierwotnego usługodawcy nie ulegnie zmianie w czasie trwania całego zamówienia.

      51      Zamówienia publiczne są z reguły udzielane osobom prawnym. Jeżeli osoba prawna działa w formie spółki akcyjnej notowanej na
         giełdzie, z samej jej natury wynika, że jej akcjonariat może się zmienić w każdej chwili. Zasadniczo taka sytuacja nie podważa
         ważności zamówienia publicznego udzielonego takiej spółce. Odmienna ocena takiej sytuacji może mieć miejsce jedynie w przypadkach
         wyjątkowych, takich jak działania zmierzające do obejścia przepisów wspólnotowych w dziedzinie zamówień publicznych.

      52      Analogiczne rozważania mają zastosowanie w przypadku zamówień publicznych udzielanych osobom prawnym działającym nie w formie
         spółki akcyjnej, lecz – jak w sprawie przed sądem krajowym – w formie zarejestrowanej spółdzielni o ograniczonej odpowiedzialności.
         Ewentualne zmiany w składzie członków takiej spółdzielni nie powodują co do zasady istotnej zmiany udzielonego jej zamówienia.

      53      W związku z tym, rozważania te również nie zmieniają wniosku wskazanego w pkt 45 niniejszego wyroku.

      54      Z powyższego wynika, że na pierwsze pytanie należy udzielić odpowiedzi, iż pojęcie „udzielać” zawarte w art. 3 ust. 1, art. 8
         i 9 dyrektywy 92/50[…] należy interpretować w ten sposób, że nie obejmuje ono sytuacji, takiej jaka wystąpiła w sprawie przed
         sądem krajowym, w której usługi świadczone na rzecz instytucji zamawiającej przez pierwotnego usługodawcę zostają przeniesione
         na innego usługodawcę działającego w formie spółki kapitałowej, w której pierwotny usługodawca jest jedynym akcjonariuszem,
         posiadającym kontrolę nad nowym usługodawcą i udzielającym mu poleceń, jeżeli pierwotny usługodawca w dalszym ciągu przyjmuje
         odpowiedzialność za poszanowanie zobowiązań umownych.

       W przedmiocie pytania drugiego
      55      W drugim pytaniu sąd krajowy odnosi się do zmian w umowie podstawowej wprowadzonych na mocy aneksu pierwszego, który został
         zawarty w roku 2001 i wszedł w życie 1 stycznia 2002 r. Sąd ten zmierza w istocie do ustalenia, czy pewne zmiany cen stanowią
         udzielenie nowego zamówienia w rozumieniu dyrektywy 92/50.

      56      To pytanie prejudycjalne dotyczy, po pierwsze, przeliczenia cen na euro bez zmiany ich właściwej wartości, po drugie, przeliczenia
         cen na euro przy jednoczesnym obniżeniu ich właściwej wartości oraz, po trzecie, ponownego sformułowania postanowienia dotyczącego
         indeksacji cen.

      57      Należy wskazać, że w przypadku, w którym ze względu na wprowadzenie euro istniejące zamówienie zostało zmienione w ten sposób,
         że ceny pierwotnie wyrażone w walucie krajowej zostały przeliczone na euro, nie chodzi o istotną zmianę umowy, lecz jedynie
         o dostosowanie zamówienia do zmienionych okoliczności zewnętrznych, o ile kwoty w euro zostaną zaokrąglone zgodnie z obowiązującymi
         przepisami, w szczególności zgodnie z rozporządzeniem Rady (WE) nr 1103/97 z dnia 17 czerwca 1997 r. w sprawie niektórych
         przepisów dotyczących wprowadzenia euro (Dz.U. L 162, s. 1).

      58      Jeżeli zaokrąglenie cen przeliczonych na euro przekroczy kwotę dopuszczoną we właściwych przepisach, nastąpi wówczas zmiana
         właściwej wartości cen przewidzianych w pierwotnym zamówieniu. Powstaje wówczas pytanie, czy taka zmiana cen stanowi udzielenie
         nowego zamówienia.

      59      Jest oczywiste, że cena stanowi istotny warunek zamówienia publicznego (zob. podobnie ww. wyrok w sprawie Komisja przeciwko
         CAS Succhi di Frutta, pkt 117).

      60      Zmiana takiego warunku w czasie trwania zamówienia, w braku wyraźnego upoważnienia w tym zakresie w ramach postanowień pierwotnego
         zamówienia, stanowiłaby zagrożenie powstania naruszenia zasad przejrzystości i równego traktowania oferentów (zob. podobnie
         ww. wyrok w sprawie Komisja przeciwko CAS Succhi di Frutta, pkt 121).

      61      Mimo to, przeliczenie cen na euro w czasie trwania zamówienia może się odbyć przy jednoczesnym dostosowaniu ich właściwych
         wartości, nie stanowiąc przy tym nowego zamówienia publicznego, pod warunkiem, że tego rodzaju dostosowanie jest minimalne
         i jest uzasadnione w sposób obiektywny, co ma miejsce w przypadku gdy ma to ułatwić wykonanie zamówienia, np. poprzez uproszczenie
         działań związanych z wystawianiem faktury.

      62      W sprawie rozpatrywanej przed sądem krajowym roczne wynagrodzenie za korzystanie z artykułów prasowych i archiwów zostało
         obniżone zaledwie o 0,3 %, aby odpowiadało okrągłej kwocie mogącej ułatwić obliczenia. Ponadto ceny liczone od wiersza za
         opublikowanie komunikatów prasowych w ramach usługi OTS zostały obniżone odpowiednio o 2,94 % i 1,47 % za lata 2002 i 2003,
         również w celu wyrażenia ich w okrągłych kwotach, mogących ułatwić obliczenia. Te dostosowania cen polegały na obniżeniu kwot
         i w związku z ich zastosowaniem usługodawca nie odniósł korzyści, a raczej poniósł stratę, zgadzając się na obniżenie cen
         wynikające ze zwykle stosowanych zasad przeliczania i indeksacji.

      63      W tych okolicznościach można stwierdzić, że dostosowanie cen zamówienia publicznego w czasie jego trwania nie jest zmianą
         podstawowych warunków tego zamówienia mogącą stanowić udzielenie nowego zamówienia w rozumieniu dyrektywy 92/50.

      64      W zakresie dotyczącym ponownego sformułowania postanowienia dotyczącego indeksacji należy wskazać, że umowa podstawowa przewidywała
         w art. 5 ust. 3 między innymi, że „w zakresie obliczania indeksacji, należy przyjąć wskaźnik cen konsumenckich 86 (VPI 86)
         opublikowany przez austriacki centralny urząd statystyczny (ÖSTAT) lub zastępujący go wskaźnik”.

      65      Z powyższego wynika, że umowa podstawowa przewidywała zastąpienie wskazanego w niej wskaźnika przez wskaźnik późniejszy.

      66      Aneks pierwszy zastąpił wskaźnik cen, o którym mowa w umowie podstawowej, a mianowicie wskaźnik cen konsumenckich dla roku
         1986 (VPI 86) opublikowany przez l’ÖSTAT nowszym wskaźnikiem, tj. wskaźnikiem cen konsumenckich dla roku 1996 (VPI 96) opublikowanym
         przez tenże organ.

      67      Jak wskazano w pkt 19 niniejszego wyroku, aneks ten przyjął jako punkt odniesienia wskaźnik liczbowy ustalony dla roku 2001,
         w którym zawarto ten aneks, w miejsce roku 1994, w którym została zawarta umowa podstawowa. To uaktualnienie punktu odniesienia
         jest spójne z uaktualnieniem wskaźnika cen.

      68      Z powyższego wynika, że w aneksie pierwszym ograniczono się do zastosowania postanowień umowy podstawowej w zakresie dotyczącym
         uaktualnienia postanowień dotyczących indeksacji.

      69      W tych okolicznościach należy stwierdzić, że odniesienie do nowego wskaźnika cen nie jest zmianą podstawowych warunków zamówienia
         mogących stanowić udzielenie nowego zamówienia w rozumieniu dyrektywy 92/50.

      70      Z powyższego wynika, że na pytanie drugie należy udzielić odpowiedzi, że pojęcie „udzielać” zawarte w art. 3 ust. 1, art. 8
         i 9 dyrektywy 92/50[…] należy interpretować w ten sposób, że nie obejmuje ono dostosowania pierwotnej umowy do zmienionych
         okoliczności zewnętrznych, takich jak przeliczenie na euro cen pierwotnie wyrażonych w walucie krajowej, minimalna obniżka
         tych cen celem ich zaokrąglenia oraz odniesienie do nowego wskaźnika cen, w sytuacji, w której zastąpienie poprzednio ustalonego
         wskaźnika zostało przewidziane w pierwotnej umowie.

       W przedmiocie pytania trzeciego
      71      W trzecim pytaniu, sąd krajowy odnosi się do zmian w umowie podstawowej wprowadzonych na mocy aneksu drugiego, który został
         zawarty w październiku 2005 i wszedł w życie 1 stycznia 2006 r.

      72      Sąd zmierza w istocie do ustalenia, czy udzielenie nowego zamówienia wynika, po pierwsze, z uzgodnienia nowego postanowienia
         o braku wypowiedzenia umowy i po drugie, z podwyższenia rabatu udzielonego na niektóre usługi będące przedmiotem zamówienia.

      73      Co się tyczy w pierwszej kolejności uzgodnienia nowego postanowienia o braku wypowiedzenia umowy w czasie trwania zamówienia
         udzielonego na czas nieokreślony, należy przypomnieć, że praktyka polegająca na udzielaniu zamówień publicznych na czas nieokreślony
         jest jako taka obca systemowi i celom przepisów wspólnotowych w dziedzinie zamówień publicznych. Tego rodzaju praktyka może
         z czasem prowadzić do zakłócenia konkurencji pomiędzy potencjalnymi usługodawcami i uniemożliwić stosowanie przepisów dyrektyw
         wspólnotowych w zakresie jawności procedur udzielania zamówień publicznych.

      74      Mimo to, prawo wspólnotowe aktualnie nie zabrania udzielania zamówień publicznych na usługi na czas nieokreślony.

      75      Podobnie, postanowienie, na mocy którego strony zobowiązują się do nie wypowiadania w określonym czasie umowy dotyczącej zamówienia
         udzielonego na czas nieokreślony nie jest automatycznie niezgodne z prawem wspólnotowym w zakresie zamówień publicznych.

      76      Jak wynika z pkt 34 niniejszego wyroku, dla celów ustalenia, czy zawarcie takiego postanowienia stanowi udzielenie nowego
         zamówienia, właściwym kryterium jest kwestia, czy to postanowienie należy uznać za istotną zmianę pierwotnej umowy (zob. podobnie
         ww. wyrok w sprawie Komisja przeciwko Francji, pkt 44‑46).

      77      Postanowienie, o którym mowa w sprawie rozpatrywanej przez sąd krajowy ustanawia zrzeknięcie się prawa do wypowiedzenia umowy
         w okresie odpowiadającym latom 2005‑2008.

      78      Należy jednak wskazać, że po wygaśnięciu w dniu 31 grudnia 1999 r. postanowienia o braku wypowiedzenia umowy zawartego w umowie
         podstawowej, można było rozwiązać omawiane zamówienie w każdej chwili z zachowaniem terminu wypowiedzenia. Zamówienie to pozostało
         jednak w mocy w okresie odpowiadającym latom 2000 – 2005 włącznie, ze względu na okoliczność, że ani instytucja zamawiająca,
         ani usługodawca nie skorzystali ze swego prawa do wypowiedzenia umowy.

      79      Z akt sprawy nie wynika, aby w okresie lat 2005 – 2008, który był objęty postanowieniem o braku wypowiedzenia umowy, instytucja
         zamawiająca miała – przy założeniu, że brak było tego postanowienia – konkretną perspektywę zakończenia obowiązującej umowy
         i przeprowadzenia nowego przetargu. Zakładając nawet, że instytucja ta zamierzała to uczynić, okres obowiązywania tego postanowienia,
         a mianowicie trzy lata, nie powstrzymywał jej od tego w nadmiernie długim czasie w stosunku do czasu koniecznego na zorganizowanie
         tego rodzaju procedury. W tych okolicznościach nie zostało wykazane, że tego rodzaju postanowienie o braku wypowiedzenia umowy,
         przy założeniu, że nie jest ono systematycznie na nowo wprowadzane do umowy, prowadzi do zagrożenia zniekształceniem konkurencji
         na niekorzyść nowych, potencjalnych oferentów. W związku z tym, postanowienie to nie może zostać zakwalifikowane jako istotna
         zmiana pierwotnej umowy.

      80      Z powyższego wynika, że w okolicznościach takich jak te, które miały miejsce w sprawie przed sądem krajowym, uzgodnienie –
         w czasie obowiązywania zamówienia publicznego na usługi udzielonego na czas nieokreślony – postanowienia o braku wypowiedzenia
         umowy przez trzy lata nie stanowi udzielenia nowego zamówienia w rozumieniu dyrektywy 92/50.

      81      Po drugie, co się tyczy podwyższenia rabatu przewidzianego w aneksie drugim, należy przypomnieć, że umowa podstawowa przewidywała
         dla danego typu usług, „cenę odpowiadającą cenie za użytkowanie na najniższym poziomie taryfy oficjalnej […] pomniejszoną
         o 15 %”.

      82      Zgodnie z wyjaśnieniami przedstawionymi Trybunałowi, postanowienie to odnosi się do praktykowanej przez APA taryfy malejącej,
         w zastosowaniu której ceny usług są obniżane, gdy wzrasta korzystanie z tych usług przez kontrahenta tej spółki.

      83      Zgodnie z tymi wyjaśnieniami, przewidziane w aneksie drugim podwyższenie stawki rabatu z 15 % na 25 % jest równoznaczne z zastosowaniem
         niższej ceny. Obniżenie ceny i podwyższenie stawki rabatu mają porównywalny skutek gospodarczy, nawet jeśli są one formalnie
         przedstawiane w odmienny sposób.

      84      W tych okolicznościach, podwyższenie rabatu może być interpretowane jako objęte postanowieniami umowy podstawowej.

      85      Ponadto podwyższenie rabatu w sposób skutkujący obniżeniem wynagrodzenia otrzymywanego przez usługodawcę względem wynagrodzenia
         przewidzianego pierwotnie nie zmienia równowagi ekonomicznej umowy na korzyść usługodawcy.

      86      Jednocześnie sam fakt, że instytucja zamawiająca uzyskuje większy rabat na część usług będących przedmiotem zamówienia nie
         prowadzi do zakłóceń konkurencji na niekorzyść potencjalnych oferentów.

      87      Z powyższego wynika, że w sytuacji takiej, jaka wystąpiła w sprawie przed sądem krajowym, fakt ustanowienia w aneksie wyższych
         rabatów od rabatów przewidzianych pierwotnie na niektóre ceny ustalane w oparciu o ilości w ramach danej części świadczeń
         nie może być uznany za istotną zmianę umowy i w związku z tym nie może prowadzić do udzielenia nowego zamówienia publicznego
         w rozumieniu dyrektywy 92/50.

      88      W związku z powyższym, na pytanie drugie należy udzielić odpowiedzi, że pojęcie „udzielać” zawarte w art. 3 ust. 1, art. 8
         i 9 dyrektywy 92/50[…] należy interpretować w ten sposób, że nie obejmuje ono sytuacji, takiej jaka wystąpiła w sprawie przed
         sądem krajowym, w której w czasie obowiązywania zamówienia na usługi udzielone usługodawcy na czas nieokreślony instytucja
         zamawiająca ponownie uzgadnia z usługodawcą w drodze aneksu do umowy postanowienie o braku wypowiedzenia umowy przez trzy
         lata, które w chwili dokonywania nowych uzgodnień już nie obowiązywało i ponadto, w której instytucja zamawiająca uzgadnia
         z usługodawcą ustanowienie wyższego rabatu niż rabat przewidziany pierwotnie na niektóre ceny zależne od ilości w określonym
         zakresie usług.

      89      Mając na uwadze odpowiedzi udzielone na pytania pierwsze i trzecie, brak jest konieczności udzielania odpowiedzi na pytania
         czwarte i siódme.

       W przedmiocie kosztów
      90      Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej
         przed tym sądem, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi,
         inne niż poniesione przez strony postępowania przed sądem krajowym, nie podlegają zwrotowi.

      Z powyższych względów Trybunał (trzecia izba) orzeka, co następuje:
      1)      Pojęcie „udzielać” zawarte w art. 3 ust. 1, art. 8 i 9 dyrektywy 92/50/EWG z dnia 18 czerwca 1992 r. odnoszącej się do koordynacji
            procedur udzielania zamówień publicznych na usługi należy interpretować w ten sposób, że nie obejmuje ono sytuacji, takiej
            jaka wystąpiła w sprawie przed sądem krajowym, w której usługi świadczone na rzecz instytucji zamawiającej przez pierwotnego
            usługodawcę zostają przeniesione na innego usługodawcę działającego w formie spółki kapitałowej, w której pierwotny usługodawca
            jest jedynym akcjonariuszem, posiadającym kontrolę nad nowym usługodawcą i udzielającym mu poleceń, jeżeli pierwotny usługodawca
            w dalszym ciągu przyjmuje odpowiedzialność za poszanowanie zobowiązań umownych.
      2)      Pojęcie „udzielać” zawarte w art. 3 ust. 1, art. 8 i 9 dyrektywy 92/50 należy interpretować w ten sposób, że nie obejmuje
            ono dostosowania pierwotnej umowy do zmienionych okoliczności zewnętrznych, takich jak przeliczenie na euro cen pierwotnie
            wyrażonych w walucie krajowej, minimalna obniżka tych cen celem ich zaokrąglenia oraz odniesienie do nowego wskaźnika cen,
            w sytuacji, w której zastąpienie poprzednio ustalonego wskaźnika zostało przewidziane w pierwotnej umowie.
      3)      Pojęcie „udzielać” zawarte w art. 3 ust. 1, art. 8 i 9 dyrektywy 92/50 należy interpretować w ten sposób, że nie obejmuje
            ono sytuacji, takiej jaka wystąpiła w sprawie przed sądem krajowym, w której w czasie obowiązywania zamówienia na usługi udzielone
            usługodawcy na czas nieokreślony instytucja zamawiająca ponownie uzgadnia z usługodawcą w drodze aneksu do umowy postanowienie
            o braku wypowiedzenia umowy przez trzy lata, które w chwili dokonywania nowych uzgodnień już nie obowiązywało i ponadto, w której
            instytucja zamawiająca uzgadnia z usługodawcą ustanowienie wyższego rabatu niż rabat przewidziany pierwotnie na niektóre ceny
            zależne od ilości w określonym zakresie usług.
      Podpisy
      1* Język postępowania: niemiecki.


Wyrok Trybunału z dnia 15 stycznia 1986 r. # Pietro Pinna przeciwko Caisse d'allocations familiales de la Savoie. # Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Cour de cassation - Francja. # Zabezpieczenie społeczne - Dodatki rodzinne. # Sprawa 41/84.


Wyrok Trybunału z dnia 22 marca 1961 r. # Société nouvelle des usines de Pontlieue - Aciéries du Temple (S.N.U.P.A.T.) przeciwko Wysokiej Władzy EWWiS. # Sprawy połączone 42 oraz 49/59.