title: Wyrok Trybunału (piąta izba) z dnia 30 czerwca 2005 r. # Mathias Längst. # Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Landgericht Stuttgart - Niemcy. # Dyrektywa 69/335/EWG - Podatki pośrednie od gromadzenia kapitału - Opłaty notarialne - Notariusz będący urzędnikiem - Zryczałtowana część opłat wypłacana państwu. # Sprawa C-165/03.

text:
      Sprawa C‑165/03
      Mathias Längst
      (wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Landgericht Stuttgart)
      Dyrektywa 69/335/EWG – Podatki pośrednie od gromadzenia kapitału – Opłaty notarialne – Notariusz będący urzędnikiem – Zryczałtowana część opłat wypłacana państwu
      Opinia rzecznika generalnego A. Tizzana przedstawiona w dniu 18 stycznia 2005 r.  I‑0000
      Wyrok Trybunału (piąta izba) z dnia 30 czerwca 2005 r.  I‑0000
      Streszczenie wyroku
      1.     Pytania prejudycjalne – Wniesienie sprawy do Trybunału – Sąd krajowy w rozumieniu art. 234 WE – Pojęcie – Sąd niemiecki rozpoznający
            sprawę, której wszczęcie spowodował notariusz będący urzędnikiem, w przedmiocie nakazu wydanego przez jego przełożonego –
            Włączenie
      (art. 234 WE)
      2.     Pytania prejudycjalne – Właściwość Trybunału – Granice – Pytania ogólne lub hipotetyczne – Badanie przez Trybunał jego własnej
            właściwości – Hipotetyczne ramy prawne – Planowana zmiana przepisów ustawodawczych, która jeszcze nie nastąpiła
      (art. 234 WE)
      3.     Postanowienia podatkowe – Harmonizacja ustawodawstw – Podatki pośrednie od gromadzenia kapitału – Opodatkowanie w rozumieniu
            dyrektywy 69/335 – Pojęcie – Opłaty pobierane przez notariusza będącego urzędnikiem w związku z czynnością podlegającą dyrektywie
            i zasilające budżet państwa – Włączenie – Notariusze, którymi są nie tylko urzędnicy i którzy sami są wierzycielami – Okoliczności
            pozbawione znaczenia
      (dyrektywa Rady 69/335)
      1.     Z art. 234 WE wynika, że sądy krajowe mogą zwrócić się do Trybunału jedynie, gdy spór jest przed nimi zawisły i gdy mają one
         orzekać w ramach postępowania, które powinno zostać zakończone orzeczeniem o charakterze judykacyjnym.

      Jest tak w przypadku sądu rozpoznającego sprawę, której wszczęcie spowodował notariusz będący urzędnikiem, w przedmiocie nakazu
         wydanego przez jego przełożonego, na podstawie federalnej ustawy o opodatkowaniu czynności, której przedmiotem jest kwota
         opłaty pobranej w związku z poświadczeniem notarialnym, ponieważ w ramach tego postępowania wszystkie zainteresowane strony
         zostały wysłuchane, orzeczenie, które ma zapaść, ma za przedmiot rozstrzygnięcie sporu, a ponadto zarówno wierzyciel, jak
         i dłużnik opłat objętych rachunkiem mogą wnieść od tego orzeczenia odwołanie i jeżeli żadna z zainteresowanych stron nie wniesie
         od niego odwołania, uzyskuje wobec nich powagę rzeczy osądzonej.

      (por. pkt 25, 26)
      2.     Procedura ustanowiona w art. 234 WE jest instrumentem współpracy między Trybunałem a sądami krajowymi, dzięki któremu ten
         pierwszy dostarcza tym drugim wskazówek w ramach wykładni prawa wspólnotowego potrzebnych im do rozstrzygnięcia zawisłego
         przed nimi sporu. W ramach tej współpracy jedynie do sądu krajowego, przed którym zawisł spór i który ma wydać w nim orzeczenie,
         należy ocena, w świetle konkretnych okoliczności sprawy, zarówno niezbędności uzyskania orzeczenia w trybie prejudycjalnym
         celem wydania przez niego wyroku, jak i adekwatności pytań skierowanych przezeń do Trybunału. W rezultacie, gdy postawione
         pytania dotyczą wykładni prawa wspólnotowego, Trybunał jest co do zasady zobowiązany do orzekania.

      Jednakże w szczególnych okolicznościach i w celu zweryfikowania jego własnej właściwości, to do Trybunału należy ocena sytuacji,
         w jakiej sąd krajowy kieruje do niego wniosek. Odmowa udzielenia odpowiedzi na pytanie prejudycjalne postawione przez sąd
         krajowy jest możliwa jedynie wtedy, gdy objęta wnioskiem wykładnia prawa wspólnotowego w sposób oczywisty nie ma żadnego związku
         ze stanem faktycznym lub przedmiotem sporu przed sądem krajowym, gdy problem ma charakter hipotetyczny lub gdy Trybunał nie
         posiada wystarczającej wiedzy na temat okoliczności faktycznych i prawnych, aby na przedstawione mu pytania udzielić odpowiedzi
         w sposób użyteczny. Bowiem duch współpracy, który ma być wyznacznikiem dla dobrego funkcjonowania odesłania prejudycjalnego,
         wymaga z kolei, aby sąd krajowy miał wzgląd na funkcję powierzoną Trybunałowi, którą jest wkład w administrowanie wymiarem
         sprawiedliwości w państwach członkowskich, a nie formułowanie opinii o charakterze doradczym w odpowiedzi na ogólne lub hipotetyczne
         pytania.

      W tym kontekście hipotetyczne jest pytanie prejudycjalne zmierzające do ustalenia zgodności z przepisem prawa wspólnotowego
         przepisów krajowych, które mogą być przedmiotem planowanej zmiany krajowego ustawodawstwa, która jeszcze nie została wprowadzona.

      (por. pkt 30‑34)
      3.     Dyrektywę 69/335 dotyczącą podatków pośrednich od gromadzenia kapitału należy interpretować w ten sposób, iż opłaty pobierane
         przez notariusza będącego urzędnikiem za sporządzenie aktu notarialnego poświadczającego dokonanie czynności podlegającej
         tej dyrektywie stanowią w jej rozumieniu opodatkowanie w sytuacji, gdy zgodnie z obowiązującym ustawodawstwem krajowym notariusze
         będący urzędnikami są zobowiązani przekazać część tych opłat organowi władzy publicznej, który wykorzystuje te wpływy na finansowanie
         swoich zadań, nawet jeśli nie tylko notariusze będący urzędnikami mogą wykonywać działalność oraz gdy sami ci notariusze są
         wierzycielami owych opłat.

      (por. pkt 45 i sentencja)
WYROK TRYBUNAŁU (piąta izba)
      z dnia 30 czerwca 2005 r.(*)

      Dyrektywa 69/335/EWG – Podatki pośrednie od gromadzenia kapitału – Opłaty notarialne – Notariusz będący urzędnikiem – Zryczałtowana część opłat wypłacana państwu
      W sprawie C‑165/03
      mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 234 WE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Landgericht
         Stuttgart (Niemcy) postanowieniem z dnia 7 kwietnia 2003 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 10 kwietnia 2003 r., w postępowaniu:

      Mathias Längst,

      przy udziale:
      SABU Schuh & Marketing GmbH,

      Präsident des Landgerichts Stuttgart,

      Bezirksrevisor des Landgerichts Stuttgart,
      TRYBUNAŁ (piąta izba),
      w składzie: R. Silva de Lapuerta, prezes izby, R. Schintgen (sprawozdawca) i J. Makarczyk, sędziowie,
      rzecznik generalny: A. Tizzano,
      sekretarz: M.‑F. Contet, główny administrator,
      uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 25 listopada 2004 r.,
      rozważywszy uwagi przedstawione:
      –       w imieniu M. Längsta przez niego samego,
      –       w imieniu Präsident des Landgerichts Stuttgart przez K. Ehmanna, działającego w charakterze pełnomocnika,
      –       w imieniu Bezirksrevisor des Landgerichts Stuttgart przez G. Firnaua, Bezirksrevisor,
      –       w imieniu rządu niemieckiego przez W.‑D. Plessinga, działającego w charakterze pełnomocnika,
      –       w imieniu rządu hiszpańskiego przez E. Braquehais Conesę, działającego w charakterze pełnomocnika,
      –       w imieniu Komisji Wspólnot Europejskich przez R. Lyala i K. Grossa, działających w charakterze pełnomocników,
      po wysłuchaniu opinii rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 18 stycznia 2005 r.,
      wydaje następujący
      Wyrok
      1       Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni dyrektywy Rady 69/335/EWG z dnia 17 lipca 1969 r. dotyczącej
         podatków pośrednich od gromadzenia kapitału (Dz.U. L 249, str. 25) zmienionej dyrektywą Rady 85/303/EWG z dnia 10 czerwca
         1985 r. (Dz.U. L 156, str. 23, dalej zwanej „dyrektywą 69/335”).

      2       Wniosek ten został przedstawiony w ramach postępowania w sprawie zażalenia wniesionego przez M. Längsta, notariusza będącego
         urzędnikiem w okręgu Oberlandesgericht Stuttgart, w odpowiedzi na nakaz jego przełożonego, Präsident des Landgerichts Stuttgart,
         dotyczący rachunku wystawionego przez M. Längsta.

       Ramy prawne
       Uregulowania wspólnotowe
      3       Jak wynika z motywu pierwszego dyrektywy 69/335, ma ona na celu wspieranie swobodnego przepływu kapitału, uważanego za jeden
         z niezbędnych warunków dla stworzenia unii gospodarczej o cechach podobnych do cech rynku krajowego.

      4       Zgodnie z  motywem szóstym tej dyrektywy, dążenie do tego celu zakłada, w odniesieniu do podatku od gromadzenia kapitału,
         zniesienie obowiązujących obecnie w państwach członkowskich podatków pośrednich i zastosowanie w ich miejsce podatku pobieranego
         tylko jednorazowo we wspólnym rynku i którego wysokość powinna być identyczna we wszystkich państwach członkowskich.

      5       Zgodnie z brzmieniem art. 4 ust. 1 dyrektywy:
      „Podatkowi kapitałowemu podlegają następujące operacje:
      a)      utworzenie spółki kapitałowej;
      b)      przekształcenie spółki, przedsiębiorstwa, stowarzyszenia lub osoby prawnej, która nie jest spółką kapitałową, w spółkę kapitałową;

      c)      podwyższenie kapitału spółki kapitałowej poprzez wniesienie wkładów jakiegokolwiek rodzaju;
      d)      podwyższenie majątku spółki kapitałowej poprzez wniesienie wkładów jakiegokolwiek rodzaju, jednak nie w zamian za udział w kapitale
         lub majątku spółki, lecz za prawa tego samego rodzaju jak te, które posiadają członkowie […];

      […]”.
      6       Artykuł 4 ust. 1 lit. e)–h) dyrektywy 69/335 przewidują, że przeniesienie z państwa trzeciego do państwa członkowskiego lub
         z państwa członkowskiego do innego państwa członkowskiego rzeczywistego centrum zarządzania spółki lub jej statutowej siedziby
         również podlega podatkowi kapitałowemu.

      7       Artykuł 4 ust. 2 dyrektywy wymienia różne czynności podlegające podatkowi kapitałowemu.
      8       Dyrektywa ta przewiduje również zniesienie innych podatków pośrednich o takich samych cechach jak podatek kapitałowy lub opłata
         stemplowa od papierów wartościowych, gdyż ich utrzymanie może udaremnić cel instrumentów przewidzianych w niniejszej dyrektywie,
         tak jak zostało to wskazane w jej ostatnim motywie. Podatki, których pobieranie jest zakazane, są wymienione w art. 10 dyrektywy
         69/335. Zgodnie z tym artykułem:

      „Oprócz podatku kapitałowego, państwa członkowskie nie naliczają [pobierają] żadnych podatków w odniesieniu do spółek, przedsiębiorstw,
         stowarzyszeń lub osób prawnych prowadzących działalność skierowaną na zysk w odniesieniu do:

      a)      operacji, o których mowa w art. 4;
      b)      wkładów, pożyczek lub świadczenia usług w ramach operacji, o których mowa w art. 4;
      c)      rejestracji lub jakichkolwiek innych formalności wymaganych przed rozpoczęciem prowadzenia działalności gospodarczej, które
         mogą być wymagane od spółek, przedsiębiorstw, stowarzyszeń lub osób prawnych prowadzących działalność skierowaną na zysk ze
         względu na ich formę prawną”.

      9       Artykuł 11 dyrektywy 69/335 stanowi:
      „Państwa członkowskie nie pobierają żadnego podatku od:
      a)      tworzenia, emisji, dopuszczenia do notowania na giełdzie, wprowadzenia na rynek lub obrotu akcjami, obligacjami lub innymi
         papierami wartościowymi tego samego rodzaju, a także świadectwami udziałowymi, bez względu na osobę emitenta;

      b)      pożyczek, łącznie z obligacjami państwowymi, zaciągniętych poprzez emisję obligacji lub innych zbywalnych papierów wartościowych,
         bez względu na osobę emitenta, lub jakichkolwiek związanych z tym formalności, ani od tworzenia, emisji, dopuszczenia do notowania
         na giełdzie, wprowadzenia na rynek lub obrotu tymi obligacjami lub innymi zbywalnymi papierami wartościowymi”.

      10     Artykuł 12 ust. 1 dyrektywy brzmi następująco:
      „Niezależnie od art. 10 i 11, państwa członkowskie mogą naliczać [pobierać]:
      a)      podatki od przeniesienia papierów wartościowych, o stawce zryczałtowanej bądź nie;
      […]
      e)      podatki w formie opłat lub należności;
      […]”.
       Uregulowania krajowe
      11     Zgodnie z § 2 i nast. oraz § 53 ust. 1 ustawy dotyczącej spółek z ograniczoną odpowiedzialnością (Gesetz betreffend die Gesellschaften
         mit beschränkter Haftung) z dnia 20 kwietnia 1892 r. (RGBl. 477), w wersji mającej zastosowanie do sprawy przed sądem krajowym,
         uchwała wspólników takiej „Gesellschaft mit beschränkter Haftung” (GmbH) wnosząca zmiany do umowy spółki wymaga poświadczenia
         notarialnego.

      12     Z § 116 federalnego kodeksu notarialnego (Bundesnotarordnung) z dnia 24 lutego 1961 r. (BGBl. 1961 I, str. 98), w wersji mającej
         zastosowanie do sprawy przed sądem krajowym (dalej zwanego „BNotO”), w związku z art. 3 ust. 2 ustawy Landu w sprawie sądownictwa
         niespornego (Landesgesetz über die freiwillige Gerichtsbarkeit) z dnia 12 lutego 1975 r. (GBl. str. 116), również w wersji
         mającej zastosowanie do sprawy przed sądem krajowym, wynika, że w okręgu Oberlandesgericht Stuttgart można – w celu uzyskania
         poświadczenia notarialnego – skorzystać z usług nie tylko notariuszy będących urzędnikami, ale również notariuszy wykonujących
         wolny zawód.

      13     Wysokość opłat, które mogą pobierać notariusze, jest ustalona przez federalną ustawę o kosztach w sprawach z zakresu sądownictwa
         niespornego [Gesetz über die Kosten in Angelegenheiten der freiwilligen Gerichtsbarkeit (Kostenordnung)] z dnia 26 lipca 1957 r.
         (BGBl. 1957 I, str. 960), w wersji mającej zastosowanie do sprawy przed sądem krajowym (zwaną dalej „KostO”). Wysokość tych
         opłat obowiązuje w sposób jednolity na całym terytorium niemieckim zarówno notariuszy będących urzędnikami, jak i notariuszy
         wykonujących wolny zawód.

      14     Notariusze będący urzędnikami, działający w okręgu Oberlandesgericht Stuttgart, otrzymują stałe wynagrodzenie, ustalone na
         podstawie tych samych kryteriów, które odnoszą się do innych urzędników Landu. Do wynagrodzenia tego dodaje się zmienną kwotę,
         która odpowiada części pobranych przez nich opłat. Mimo to, w odróżnieniu od notariuszy będących urzędnikami, działających
         w okręgu Oberlandesgericht Karlsruhe, oni sami są wierzycielami opłat należnych od dłużników. Przekazują jedynie zryczałtowaną
         część tych opłat do budżetu Landu. Ten natomiast może sam pobierać opłaty jedynie w przypadku, gdy opłata taka nie została
         dokonana mimo wezwania.

      15     Zgodnie z § 156 ust. 1 KostO uwagi dotyczące zestawienia kosztów, w tym uwagi dotyczące płatności i nadania klauzuli wykonalności,
         powinny być skierowane w drodze skargi do Landgericht w okręgu, w którym notariusz ma swoje biuro. Landgericht, zanim podejmie
         decyzję, powinien wysłuchać stron i przełożonego notariusza. Jeżeli dłużnik kwestionuje zestawienie kosztów sporządzone przez
         notariusza, notariusz może wnioskować do Landgericht o rozstrzygnięcie.

      16     Paragraf 156 ust. 6 KostO przewiduje, że organ, któremu notariusz podlega, może nakazać mu, aby uzyskał decyzję Landgericht
         i wniósł od niej odwołanie. Wydane w tym postępowaniu orzeczenie sądowe może doprowadzić do zwiększenia rachunku.

       Postępowanie przed sądem krajowym i pytania prejudycjalne
      17     Jako notariusz będący urzędnikiem, M. Längst dokonał poświadczenia pewnych aktów dotyczących spółki SABU Schuh & Marketing
         GmbH (dalej zwanej „SABU”). Na koszty i opłaty z tym związane wystawiony został rachunek wynoszący 2892,46 euro (dalej zwany
         „rachunkiem”).

      18     Czynności, o których poświadczenie spółka wniosła, dotyczyły połączenia udziałów spółki w jeden udział, przeliczenia kapitału
         i udziałów spółki na euro, podwyższenia kapitału spółki ze środków własnych i zmiany firmy spółki.

      19     Zgodnie z rachunkiem SABU powinna dokonać płatności kwoty 2493,50 euro, bez podatku VAT, tytułem opłat i wydatków związanych
         z poświadczeniem czynności. Kwota ta obejmuje tzw. opłatę „od uchwały” ustaloną na 1584 euro – od wartości globalnej w wysokości
         484 007 euro – odpowiadającej podwyższeniu kapitału oraz zmianie statutu. Część należna państwu od tej sumy wynosi 1183,83
         euro, a część należna notariuszowi – 400,17 euro.

      20     Uznawszy, że postanowienie z dnia 21 marca 2002 r. w sprawie C‑264/00 Gründerzentrum (Rec. str. I‑3333) dotyczące notariuszy
         będących urzędnikami, działających w okręgu Oberlandesgericht Karlsruhe ma zastosowanie również do notariuszy będących urzędnikami,
         działających w okręgu Oberlandesgericht Stuttgart, Präsident des Landgerichts Stuttgart uznał, że rachunek był, w zakresie
         zwiększenia kapitału i zmiany statutu, niezgodny z dyrektywą 69/335. W związku z tym nakazał on M. Längstowi, aby ten zwrócił
         się, na podstawie § 156 ust. 6 KostO, do Landgericht Stuttgart w celu uzyskania decyzji dotyczącej zgodności z prawem tego
         rachunku i zmniejszenia jego wysokości do kwoty do 1465,66 euro.

      21     M. Längst postąpił zgodnie z nakazem i zwrócił się do Landgericht Stuttgart. Podniósł on przed tym sądem, że rachunek jest
         uzasadniony i że KostO oraz BNotO nie pozwalają mu na pobranie opłat w wysokości żądanej przez Präsident des Landgerichts
         Stuttgart. Zauważył ponadto, że ww. postanowienie w sprawie Gründerzentrum nie ma zastosowania do opłat pobieranych przez
         notariuszy będących urzędnikami, działających w okręgu Oberlandesgericht Stuttgart.

      22     Zdaniem sądu krajowego sytuacja prawna notariuszy będących urzędnikami, działających w okręgu Oberlandesgericht Stuttgart
         różni się pod dwoma względami od sytuacji prawnej notariuszy będących urzędnikami, których dotyczy ww. postanowienie w sprawie
         Gründerzentrum. Z jednej strony, w okręgu Oberlandesgericht można korzystać z usług nie tylko notariuszy będących urzędnikami,
         ale również notariuszy wykonujących wolny zawód, z czego wynika, że Land niekoniecznie otrzymuje pobierane opłaty. Z drugiej
         strony, uregulowanie dotyczące roszczeń z tytułu owych opłat różni się i uzasadnia zastosowanie odmiennego rozwiązania. W przeciwieństwie
         bowiem do sytuacji w okręgu Oberlandesgericht Karlsruhe, w okręgu Stuttgart notariusz jest wierzycielem pobieranej opłaty.
         Dopiero po jej pobraniu przekazuje na rzecz skarbu państwa jej zryczałtowaną część. Natomiast skarb państwa może sam pobierać
         owe opłaty tylko w wyjątkowych przypadkach.

      23     W tych okolicznościach Landgericht Stuttgart postanowił zawiesić postępowanie i skierować do Trybunału następujące pytania
         prejudycjalne:

      „1)      Czy w systemie prawnym, jaki obowiązuje w części wirtemberskiej Landu Baden-Württemberg (okręg Oberlandesgericht Stuttgart),
         gdzie – w przeciwieństwie do okoliczności będących podstawą [ww.] postanowienia w sprawie […] Gründerzentrum − funkcję notariusza
         mogą pełnić zarówno urzędnicy, jak i  osoby wykonujące wolny zawód, będąc – zarówno jedni, jak i drudzy – wierzycielami opłat,
         które pobierają, z tą różnicą, że notariusze będący urzędnikami są zobowiązani przekazać, na mocy ustawy Landu, zryczałtowaną
         część tych opłat państwu, które jest ich pracodawcą i które wykorzystuje te wpływy na finansowanie swoich wydatków, opłaty
         pobrane przez notariusza będącego urzędnikiem za poświadczenie czynności podlegającej dyrektywie 69/335 w wersji zmienionej
         należy uważać za opodatkowanie w rozumieniu tej dyrektywy?

      2)      W przypadku odpowiedzi twierdzącej, czy owe opłaty nie będą kwalifikowane jako opodatkowanie w rozumieniu dyrektywy 69/335,
         gdy państwo rezygnuje z wymagania przysługującej mu części i w związku z tym zaprzestaje stosowania przepisów Landu, zgodnie
         z którymi należna mu jest część tych opłat?”

       W przedmiocie kompetencji Trybunału
      24     M. Längst i Bezirksrevisor des Landgerichts Stuttgart wyrazili wątpliwość, czy Trybunał jest kompetentny do wypowiadania się,
         na podstawie art. 234 WE, w przedmiocie wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym przedstawionego w ramach postępowania,
         którego wszczęcie spowodował na podstawie § 156 ust. 6 KostO notariusz będący urzędnikiem, w przedmiocie nakazu wydanego przez
         jego przełożonego. Ich zdaniem postępowanie, w którego ramach ma orzec sąd krajowy, nie stanowi postępowania spornego w rozumieniu
         orzecznictwa Trybunału (wyrok z dnia 19 października 1995 r. w sprawie C‑111/94 Job Centre, Rec. str. I‑3361 i postanowienie
         z dnia 22 stycznia 2002 r. w sprawie C‑447/00 Holto, Rec. str. I‑735). Landgericht Stuttgart nie ma za zadanie rozstrzygnięcia
         rzeczywistego sporu w rozumieniu tego orzecznictwa.

      25     Należy w tej kwestii przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem z art. 234 WE wynika, że sądy krajowe mogą zwrócić
         się do Trybunału jedynie, gdy spór jest przed nimi zawisły i gdy mają one orzekać w ramach postępowania, które powinno zostać
         zakończone orzeczeniem o charakterze judykacyjnym (zob. w szczególności postanowienia z dnia 18 czerwca 1980 r. w sprawie
         138/80 Borker, Rec. str. 1975, pkt 4; z dnia 5 marca 1986 r. w sprawie 318/85 Greis Unterweger, Rec. str. 955, pkt 4 i w ww.
         sprawie Holto, pkt 17).

      26     Z mającego zastosowanie ustawodawstwa krajowego oraz z wyjaśnień przedstawionych przez sąd krajowy na wniosek Trybunału wynika,
         że wszystkie zainteresowane strony zostały w ramach postępowania zawisłego przed tym sądem wysłuchane i że orzeczenie, które
         ma zapaść, ma za przedmiot rozstrzygnięcie sporu. Ponadto zarówno wierzyciel, jak i dłużnik opłat objętych rachunkiem, mogą
         wnieść od tego orzeczenia odwołanie. Jeżeli natomiast żadna z zainteresowanych stron nie wniesie odwołania do Oberlandesgericht
         Stuttgart, przy czym może ono dotyczyć jedynie kwestii prawa i wymaga zezwolenia sądu krajowego, orzeczenie uzyskuje powagę
         rzeczy osądzonej wobec wszystkich zainteresowanych stron.

      27     Mając na względzie te cechy, nie można twierdzić, że w sprawie przed sądem krajowym spór nie zawisł i że orzeczenie, które
         ma zapaść, nie ma charakteru judykacyjnego.

      28     W tych okolicznościach należy stwierdzić, że Trybunał jest właściwy do udzielenia odpowiedzi na pytania przedstawione przez
         Landgericht Stuttgart w jego postanowieniu odsyłającym z dnia 7 kwietnia 2003 r.

       W przedmiocie dopuszczalności drugiego pytania
      29     W uwagach przedstawionych Trybunałowi przez strony postępowania przed sądem krajowym, rządy niemiecki i hiszpański oraz Komisję
         Wspólnot Europejskich, wyrażono wątpliwość co do dopuszczalności pytania drugiego, ponieważ ma ono charakter hipotetyczny.
         Land nie zrezygnował jeszcze z pobierania swojej części rozpatrywanych opłat, a więc pytanie drugie dotyczy sytuacji, która
         jeszcze nie zaistniała.

      30     Należy w tym zakresie przypomnieć, iż z utrwalonego orzecznictwa wynika, że procedura ustanowiona w art. 234 WE jest instrumentem
         współpracy między Trybunałem a sądami krajowymi, dzięki któremu ten pierwszy dostarcza tym drugim wskazówek w ramach wykładni
         prawa wspólnotowego potrzebnych im  do rozstrzygnięcia zawisłego przed nimi sporu (zob. podobnie wyroki z dnia 16 lipca 1993 r.
         w sprawie C‑83/91 Meilicke, Rec. str. I‑4871, pkt 22 i z dnia 5 lutego 2004 r. w sprawie C‑380/01 Schneider, Rec. str. I‑1389,
         pkt 20).

      31     W ramach tej współpracy jedynie do sądu krajowego, przed którym zawisł spór i który ma wydać w nim orzeczenie, należy ocena,
         w świetle konkretnych okoliczności sprawy, zarówno niezbędności uzyskania orzeczenia w trybie prejudycjalnym celem wydania
         przez niego wyroku, jak i adekwatności pytań skierowanych przezeń do Trybunału. W rezultacie, gdy postawione pytania dotyczą
         wykładni prawa wspólnotowego, Trybunał jest co do zasady zobowiązany do orzekania (ww. wyrok w sprawie Schneider, pkt 21 i tam
         wymienione orzecznictwo).

      32     Trybunał jednakże również orzekł, że w szczególnych okolicznościach i w celu zweryfikowania jego własnej właściwości, to do
         niego należy ocena sytuacji, w jakiej sąd krajowy kieruje do niego wniosek. Odmowa udzielenia odpowiedzi na pytanie prejudycjalne
         postawione przez sąd krajowy jest możliwa jedynie wtedy, gdy objęta wnioskiem wykładnia prawa wspólnotowego w sposób oczywisty
         nie ma żadnego związku ze stanem faktycznym lub przedmiotem sporu przed sądem krajowym, gdy problem ma charakter hipotetyczny
         lub gdy Trybunał nie posiada wystarczającej wiedzy na temat okoliczności faktycznych i prawnych, aby na przedstawione mu pytania
         udzielić odpowiedzi w sposób użyteczny (ww. wyrok w sprawie Schneider, pkt 22).

      33     Bowiem duch współpracy, który ma być wyznacznikiem dla dobrego funkcjonowania odesłania prejudycjalnego, wymaga z kolei, aby
         sąd krajowy miał wzgląd na funkcję powierzoną Trybunałowi, którą jest wkład w administrowanie wymiarem sprawiedliwości w państwach
         członkowskich, a nie formułowanie opinii o charakterze doradczym w odpowiedzi na ogólne lub hipotetyczne pytania (ww. wyrok
         w sprawie Schneider, pkt 23).

      34     Natomiast w niniejszej sprawie z postanowienia odsyłającego oraz z uwag przedstawionych Trybunałowi przez rząd niemiecki wynika,
         że nie wprowadzono dotychczas żadnej zmiany rozpatrywanej ustawy krajowej, na mocy której Land zrezygnowałby z części opłat
         pobieranych przez notariuszy będących urzędnikami za poświadczenia czynności podlegających dyrektywie 69/335, choć taka zmiana
         jest planowana. Wynika z tego, że kontekst prawny stanowiący przedmiot drugiego przedstawionego pytania jest hipotetyczny.

      35     W rezultacie należy stwierdzić, że pytanie drugie jest niedopuszczalne.
       W przedmiocie pytania pierwszego
      36     W pytaniu pierwszym sąd krajowy dąży do ustalenia, czy w istocie należy interpretować dyrektywę 69/335 w ten sposób, że opłaty
         pobrane przez notariusza będącego urzędnikiem za sporządzenie aktu notarialnego poświadczającego dokonanie czynności podlegającej
         dyrektywie 69/335 powinny być uważane za opodatkowanie w rozumieniu tej dyrektywy w sytuacji, po pierwsze, gdy zgodnie z mającym
         zastosowanie uregulowaniem krajowym nie tylko notariusze będący urzędnikami mogą wykonywać działalność i sami ci notariusze
         są wierzycielami owych opłat, a po drugie, gdy notariusze będący urzędnikami są zobowiązani do przekazania części tych opłat
         organowi władzy publicznej, który wykorzystuje te wpływy do finansowania swoich zadań.

      37     Aby odpowiedzieć w sposób użyteczny na to pytanie należy przypomnieć, że w pkt 34 ww. postanowienia w sprawie Gründerzentrum
         Trybunał orzekł, iż dyrektywę 69/335 należy interpretować w ten sposób, że opłaty należne za sporządzenie aktu notarialnego
         poświadczającego dokonanie czynności podlegającej tej dyrektywie stanowią w jej rozumieniu opodatkowanie w systemie charakteryzującym
         się tym, że notariusze są urzędnikami i że część tych opłat jest przekazywana organowi władzy publicznej, który ich zatrudnia
         i który wykorzystuje te wpływy w celu finansowania swoich zadań, takim jak system obowiązujący w okręgu Oberlandesgericht
         Karlsruhe.

      38     Ponieważ system rozpatrywany w sprawie przed sądem krajowym jest w zasadzie identyczny z systemem, którego dotyczy ww. postanowienie
         w sprawie Gründerzentrum, należy zbadać, czy różnice między systemem w okręgu Oberlandesgericht Karlsruhe a systemem w okręgu
         Oberlandesgericht Stuttgart, które wskazuje sąd krajowy, mogą uzasadniać w niniejszej sprawie odmienną odpowiedź na przedstawione
         pytanie od tej, która została udzielona we wspomnianym postanowieniu.

      39     Odnosząc się po pierwsze do argumentu, że opłaty rozpatrywane w sprawie przed sądem krajowym nie zawsze są przekazywane państwu,
         ponieważ notariuszami posiadającymi zezwolenie na działalność w okręgu Oberlandesgericht Stuttgart są nie tylko notariusze
         będący urzędnikami, ale również notariusze wykonujący wolny zawód lub adwokaci wykonujący funkcje notariusza, należy stwierdzić,
         że z pkt 13 ww. postanowienia w sprawie Gründerzentrum wynika, iż system będący przedmiotem odesłania prejudycjalnego w tamtej
         sprawie był podobny, gdyż w obu systemach, po pierwsze, każda osoba, która chce uzyskać akt notarialny, może skorzystać z usług
         jakiegokolwiek notariusza, będącego urzędnikiem lub wykonującego wolny zawód, działającego na terytorium Niemiec, a po drugie,
         poświadczony w ten sposób akt jest uznawany na całym terytorium Niemiec.

      40     Wynika z tego, że pierwszy argument podniesiony przez sąd krajowy nie uzasadnia oceny systemu rozpatrywanego w sprawie przed
         sądem krajowym która byłaby odmienna od oceny systemu będącego przedmiotem odesłania prejudycjalnego w ww. sprawie Gründerzentrum.

      41     Odnosząc się po drugie do okoliczności, że notariusze będący urzędnikami, działający w okręgu Oberlandesgericht Stuttgart,
         są sami, w odróżnieniu od notariuszy z okręgu Karlsruhe, wierzycielami owych opłat, należy przypomnieć, tak jak uczynił to
         rzecznik generalny w pkt 40 opinii, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem opłaty notarialne pobrane przez notariuszy będących
         urzędnikami z tytułu czynności podlegającej dyrektywie 69/335 stanowią w jej rozumieniu opodatkowanie, ponieważ opłaty te
         są, mimo że jedynie w części, przekazywane organowi władzy publicznej zatrudniającemu notariuszy będących urzędnikami i wykorzystywane
         w celu finansowania zadań tego organu (zob. w szczególności wyroki z dnia 29 września 1999 r. w sprawie C‑56/98 Modelo, tzw.
         „Modelo I”, Rec. str. I‑6427, pkt 23; z dnia 21 września 2000 r. w sprawie C‑19/99 Modelo, tzw. „Modelo II”, Rec. str. I‑7213,
         pkt 23 i ww. postanowienie w sprawie Gründerzentrum, pkt 34).

      42     Z orzecznictwa tego wynika, że elementem decydującym dla uznania opłat za opodatkowanie w rozumieniu dyrektywy 69/335 jest
         nie tyle tożsamość poborcy opłat lub wierzyciela początkowego, ale tożsamość ich odbiorcy końcowego. W ww. sprawach Modelo I,
         Modelo II i Gründerzentrum opłaty były początkowo pobierane przez notariuszy będących urzędnikami, a następnie przekazywane
         organowi władzy publicznej zatrudniającemu tych notariuszy. Właśnie owe przekazanie wspomnianych opłat lub ich części jest
         elementem decydującym dla ich kwalifikacji w świetle dyrektywy 69/335.

      43     Należy zatem stwierdzić, że o ile w sprawie przed sądem krajowym notariusze będący urzędnikami są wierzycielami rozpatrywanych
         opłat, o tyle są oni jednak zobowiązani do przekazywania części tych opłat organowi władzy publicznej, od którego zależą i który
         wykorzystuje je w celu finansowania swoich zadań.

      44     Wynika z tego, że w tej kwestii ustawodawstwo obowiązujące w okręgu Oberlandesgericht Stuttgart nie różni się znacząco od
         ustawodawstwa podanego do wiadomości Trybunału w ww. sprawie Gründerzentrum.

      45     W świetle powyższych rozważań należy na pytanie pierwsze udzielić odpowiedzi, że dyrektywę 69/335 należy interpretować w ten
         sposób, iż opłaty pobierane przez notariusza będącego urzędnikiem za sporządzenie aktu notarialnego poświadczającego dokonanie
         czynności podlegającej tej dyrektywie stanowią w jej rozumieniu opodatkowanie w sytuacji, po pierwsze, gdy – zgodnie z obowiązującym
         ustawodawstwem krajowym − nie tylko notariusze będący urzędnikami mogą wykonywać działalność oraz gdy sami ci notariusze są
         wierzycielami owych opłat, a po drugie, gdy notariusze będący urzędnikami są zobowiązani przekazać część tych opłat organowi
         władzy publicznej, który wykorzystuje te wpływy na finansowanie swoich zadań.

       W przedmiocie kosztów
      46     Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej
         przed tym sądem; do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi,
         inne niż poniesione przez strony postępowania przed sądem krajowym, nie podlegają zwrotowi.

      Z powyższych względów Trybunał (piąta izba) orzeka, co następuje:
      Dyrektywę Rady 69/335/EWG z dnia 17 lipca 1969 r. dotyczącą podatków pośrednich od gromadzenia kapitału zmienioną dyrektywą
            Rady 85/303/EWG z dnia 10 czerwca 1985 r. należy interpretować w ten sposób, iż opłaty pobierane przez notariusza będącego
            urzędnikiem za sporządzenie aktu notarialnego poświadczającego dokonanie czynności podlegającej tej dyrektywie stanowią w jej
            rozumieniu opodatkowanie w sytuacji, po pierwsze, gdy – zgodnie z obowiązującym ustawodawstwem krajowym − nie tylko notariusze
            będący urzędnikami mogą wykonywać działalność oraz gdy sami ci notariusze są wierzycielami owych opłat, a po drugie, gdy notariusze
            będący urzędnikami są zobowiązani przekazać część tych opłat organowi władzy publicznej, który wykorzystuje te wpływy na finansowanie
            swoich zadań.
      Podpisy
      * Język postępowania: niemiecki.


Wyrok Sądu pierwszej instancji (druga izba w składzie powiększonym) z dnia 27 września 2000 r. # BP Chemicals Ltd przeciwko Komisji Wspólnot Europejskich. # Pomoc państwa - Skarga o stwierdzenie nieważności - Dyrektywa 92/81/EWG. # Sprawa T-184/97.


Wyrok Trybunału (piąta izba) z dnia 13 stycznia 2000 r. # Schutzverband gegen unlauteren Wettbewerb przeciwko TK-Heimdienst Sass GmbH. # Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Oberster Gerichtshof - Austria. # Sprawa C-254/98.


title: Wyrok Trybunału (pierwsza izba) z dnia 14 października 2004 r.#Omega Spielhallen- und Automatenaufstellungs-GmbH przeciwko Oberbürgermeisterin der Bundesstadt Bonn.#Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Bundesverwaltungsgericht - Niemcy.#Swoboda świadczenia usług - Swobodny przepływ towarów - Ograniczenia - Porządek publiczny - Godność ludzka - Ochrona podstawowych wartości zapisanych w konstytucji krajowej - "Zabawa w zabijanie".#Sprawa C-36/02.

text:
      Sprawa C‑36/02
      Omega Spielhallen‑ und Automatenaufstellungs‑GmbH
      przeciwko
      Oberbürgermeisterin der Bundesstadt Bonn
      (wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Bundesverwaltungsgericht)
      Swoboda świadczenia usług – Swobodny przepływ towarów – Ograniczenia – Porządek publiczny – Godność ludzka – Ochrona podstawowych wartości zapisanych w konstytucji krajowej – „Zabawa w zabijanie”
      Streszczenie wyroku
      1.        Swoboda świadczenia usług – Ograniczenia – Uzasadnienie względami porządku publicznego – Niezbędny i proporcjonalny charakter
            działań – Istnienie różnych systemów ochrony w innych Państwach Członkowskich – Brak wpływu
      (art. 46 WE i 49 WE)
      2.        Swoboda świadczenia usług – Ograniczenia – Uregulowania krajowe zakazujące wykorzystywania do celów handlowych gier opartych
            na symulacji zabijania ludzi – Uzasadnienie – Ochrona porządku publicznego – Poszanowanie godności ludzkiej jako ogólna zasada
            prawa
      (art. 46 WE i 49 WE)
      1.        O ile przepisy ograniczające swobodę świadczenia usług mogą być uzasadnione względami porządku publicznego jedynie wtedy,
         gdy są niezbędne dla ochrony interesów, które mają zapewnić, i gdy cele te nie mogą zostać osiągnięte innymi, mniej restrykcyjnymi
         środkami, o tyle nie jest przy tym niezbędne, aby przepis o charakterze ograniczenia wydany przez organy Państwa Członkowskiego
         odpowiadał koncepcji wspólnej dla wszystkich Państw Członkowskich, jeżeli chodzi o sposoby ochrony określonego prawa podstawowego
         lub uzasadnionego interesu. Zatem niezbędny i proporcjonalny charakter przepisów przyjętych w określonej dziedzinie nie jest
         wykluczony tylko z tego powodu, że jedno Państwo Członkowskie wybrało odmienny system ochrony niż przyjęty przez inne państwo.

      (por. pkt 36–38)
      2.        Prawo wspólnotowe nie stoi na przeszkodzie wydaniu przez władze krajowe zakazu prowadzenia działalności gospodarczej polegającej
         na wykorzystywaniu do celów handlowych gier opartych na symulacji zabijania ludzi, uzasadnionego ochroną porządku publicznego
         w związku z naruszeniem w ramach tej działalności godności ludzkiej.

      Przepisu tego nie można bowiem uznać za stanowiący nieuzasadnione naruszenie swobody świadczenia usług, po pierwsze, ponieważ
         ochrona praw podstawowych, jako że stwierdzone zostało, iż wspólnotowy porządek prawny bezspornie zmierza do zapewnienia poszanowania
         godności ludzkiej jako ogólnej zasady prawa, stanowi co do zasady wystarczające uzasadnienie ograniczenia zobowiązań nałożonych
         przez prawo wspólnotowe, nawet w ramach podstawowej swobody gwarantowanej przez Traktat, takiej jak swobodne świadczenie usług,
         i po drugie, ponieważ przepis ten odpowiada poziomowi ochrony godności ludzkiej, do którego zapewnienia na terytorium danego
         Państwa Członkowskiego dąży konstytucja krajowa i nie wykracza poza to, co jest konieczne dla osiągnięcia zamierzonego celu.

      (por. pkt 34–35, 39–41 i sentencja)
WYROK TRYBUNAŁU (pierwsza izba)
      z dnia 14 października 2004 r. (*)

      Swoboda świadczenia usług – Swobodny przepływ towarów – Ograniczenia – Porządek publiczny – Godność ludzka – Ochrona podstawowych wartości zapisanych w konstytucji krajowej – „Zabawa w zabijanie”
      W sprawie C‑36/02
      mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 234 WE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym,
      złożony przez Bundesverwaltungsgericht (Niemcy) postanowieniem z dnia 24 października 2001 r., które wpłynęło do Trybunału
         w dniu 12 lutego 2002 r., w postępowaniu:

      Omega Spielhallen‑ und Automatenaufstellungs GmbH
      przeciwko
      Oberbürgermeisterin der Bundesstadt Bonn
      TRYBUNAŁ (pierwsza izba),
      w składzie: P. Jann, prezes izby, A. Rosas (sprawozdawca), R. Silva de Lapuerta, K. Lenaerts i S. von Bahr, sędziowie,
      rzecznik generalny: C. Stix‑Hackl,
      sekretarz: M.‑F. Contet, główny administrator,
      uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 4 lutego 2004 r.,
      rozważywszy uwagi przedstawione:
      –        w imieniu Omega Spielhallen‑ und Automatenaufstellungs GmbH przez P. Tuxhorna, Rechtsanwalt,
      –        w imieniu Oberbürgermeisterin der Bundesstadt Bonn przez F. Montaga, Rechtsanwalt,
      –        w imieniu rządu niemieckiego przez W.‑D. Plessinga, działającego w charakterze pełnomocnika,
      –        w imieniu Komisji Wspólnot Europejskich przez M. Patakię i C. Schmidt, działające w charakterze pełnomocników,
      po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 18 marca 2004 r.,
      wydaje następujący
      Wyrok
      1        Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 49–55 WE, odnoszących się do swobody świadczenia
         usług i art. 28–30 WE, odnoszących się do swobodnego przepływu towarów.

      2        Został on złożony w ramach postępowania w sprawie skargi rewizyjnej wniesionej do Bundesverwaltungsgericht przez spółkę Omega
         Spielhallen‑ und Automatenaufstellungs GmbH (zwaną dalej „Omegą”), w której skarżąca poddała w wątpliwość zgodność z prawem
         wspólnotowym zakazu wydanego jej przez Oberbürgermeisterin der Bundesstadt Bonn (zwaną dalej „organem porządkowym w Bonn”)
         dnia 14 września 1994 r.

       Okoliczności faktyczne, postępowanie przed sądem krajowym i pytanie prejudycjalne
      3        Omega, spółka prawa niemieckiego, użytkowała w Bonn (Niemcy) od 1 sierpnia 1994 r. instalację o nazwie „laserdrome”, która
         przeznaczona jest do uprawiania „gier laserowych”. Instalacja ta była także użytkowana po dniu 14 września 1994 r., gdyż Omega
         uzyskała zezwolenie na jej dalsze tymczasowe użytkowanie na mocy postanowienia Verwaltungsgericht Köln (Niemcy) z dnia 18 listopada
         1994 r. Urządzenia używane przez Omegę w jej obiekcie, między innymi laserowe przyrządy celownicze podobne do pistoletów maszynowych
         i sensory promieni zainstalowane w korytarzach strzelniczych lub na kamizelkach noszonych przez graczy, zostały początkowo
         opracowane na podstawie zabawki dla dzieci powszechnie dostępnej w handlu. Ponieważ urządzenia te okazały się technicznie
         niewystarczające, Omega nabyła, w bliżej nieokreślonym terminie, ale po dniu 2 grudnia 1994 r., urządzenia dostarczone przez
         spółkę brytyjską Pulsar International Ltd (obecnie Pulsar Advanced Games Systems Ltd, zwaną dalej „Pulsarem”). Umowa franchisingu
         została jednak zawarta z Pulsarem dopiero dnia 29 maja 1997 r.

      4        Jeszcze przed otwarciem dla publiczności „laserdromu” część społeczności lokalnej podnosiła sprzeciw wobec tego projektu.
         Na początku 1994 r. organ porządkowy w Bonn nakazał Omedze dostarczenie mu dokładnego opisu przebiegu gier, jakie miały mieć
         miejsce w „laserdromie” i, pismem z dnia 22 lutego 1994 r., ostrzegła ją o zamiarze wydania zakazu, gdyby istniała tam możliwość
         uprawiania „zabawy w zabijanie” ludzi. Omega odpowiedziała, dnia 18 marca 1994 r., że będzie chodziło jedynie o trafienie
         nieruchomych sensorów zainstalowanych w korytarzach strzelniczych.

      5        Stwierdziwszy, że gry uprawiane w „laserdromie” miały również na celu trafienie sensorów zainstalowanych na kamizelkach noszonych
         przez graczy, organ porządkowy w Bonn dnia 14 września 1994 r. wydał zarządzenie zakazujące Omedze „zezwalania lub tolerowania
         w swoim […] obiekcie gier polegających na strzelaniu do celów ludzkich za pomocą promienia laserowego lub innych urządzeń
         technicznych (na przykład podczerwieni), a więc urządzeń rejestrujących trafienie celu, czyli »zabawy w zabijanie« ludzi”
         pod groźbą grzywny w wysokości 10 000 DEM od każdej partii gry niezgodnej z tym zarządzeniem.

      6        Zarządzenie to zostało wydane na podstawie upoważnienia nadanego przez § 14 ust. 1 Ordnungsbehördengesetz Nordrhein‑Westfalen
         (ustawy dotyczącej organów porządkowych w Północnej Nadrenii-Westfalii, zwanej dalej „OBG‑NW”), który stanowi:

      „Organy porządkowe mogą w razie konieczności podjąć kroki konieczne w celu przeciwdziałania zagrożeniom bezpieczeństwa publicznego
         i porządku publicznego”.

      7        Zarządzenie z dnia 14 września 1994 r. uzasadnione zostało zagrożeniem porządku publicznego ze względu na niezgodność symulowanego
         zabijania i banalizowania przemocy, jakie niosły ze sobą gry odbywające się w obiekcie Omegi, z podstawowymi wartościami wyznawanymi
         przez przeważającą część opinii publicznej.

      8        Odwołanie złożone przez Omegę od tego zarządzenia zostało oddalone przez Bezirksregierung Köln (organ administracji lokalnej
         w Kolonii) w dniu 6 listopada 1995 r. Wyrokiem z dnia 3 września 1998 r. Verwaltungsgericht Köln oddalił skargę wniesioną
         do tego sądu. Apelacja wniesiona przez Omegę została również oddalona dnia 27 września 2000 r. przez Oberverwaltungsgericht
         für das Land Nordrhein‑Westfalen (Niemcy).

      9        Następnie Omega wniosła rewizję do Bundesverwaltungsgericht. Na jej poparcie przywołuje, między innymi, naruszenie przez zaskarżane
         zarządzenie prawa wspólnotowego, w szczególności zasady swobody świadczenia usług, ustanowionej w art. 49 WE, gdyż w „laserdromie”
         miały być używane urządzenia i technologie dostarczone przez brytyjską spółkę Pulsar.

      10      Bundesverwaltungsgericht uznaje, że zgodnie z prawem krajowym rewizja wniesiona przez Omegę powinna zostać oddalona. Stawia
         jednakże pytanie, czy takie rozwiązanie jest zgodne z prawem wspólnotowym, w szczególności z art. 49–55 WE, dotyczącymi swobodnego
         świadczenia usług, i art. 28–30 WE, dotyczącymi swobodnego przepływu towarów.

      11      Zdaniem sądu odsyłającego, Oberverwaltungsgericht słusznie uznał, że wykorzystywanie do celów handlowych „zabawy w zabijanie”
         w „laserdromie” Omegi stanowiło naruszenie godności ludzkiej, które to pojęcie określone jest w art. 1 ust. 1 zdanie pierwsze
         konstytucji niemieckiej.

      12      Sąd odsyłający wskazuje, że godność ludzka jest zasadą konstytucyjną, która może zostać naruszona poprzez poniżające traktowanie
         przeciwnika, co nie ma miejsca w niniejszej sprawie, lub przez wzbudzanie albo podsycanie u gracza postawy odmawiającej każdej
         osobie podstawowego prawa do poważania i szacunku, tak jak to się dzieje przy odgrywaniu dla zabawy udawanych aktów przemocy,
         co ma miejsce w obecnym przypadku. Wartość najwyższa, jaką jest godność ludzka, nie może być wyłączona w ramach gry rozrywkowej.
         Prawa podstawowe przywoływane przez Omegę nie mogą, na gruncie prawa krajowego, zmienić tej oceny.

      13      Jeżeli chodzi o zastosowanie prawa wspólnotowego, sąd odsyłający uważa, że wspomniane zarządzenie narusza zasadę swobodnego
         świadczenia usług ustanowioną w art. 49 WE. Omega zawarła bowiem umowę franchisingu ze spółką brytyjską, która nie jest w stanie
         świadczyć usług swojemu niemieckiemu klientowi, podczas gdy świadczy podobne usługi w Państwie Członkowskim, gdzie znajduje
         się jej siedziba. Należałoby również rozważyć ewentualne naruszenie zasady swobodnego przepływu towarów zawartej w art. 28 WE,
         ponieważ Omega zamierzała nabyć w Zjednoczonym Królestwie urządzenia do swojego „laserdromu”, w szczególności laserowe przyrządy
         celownicze.

      14      Sąd odsyłający jest zdania, że sprawa przed sądem krajowym daje okazję do dodatkowego sprecyzowania warunków, jakim prawo
         wspólnotowe poddaje ograniczanie świadczenia pewnej kategorii usług lub przywozu określonych towarów. Podnosi, że zgodnie
         z orzecznictwem Trybunału przeszkody w swobodnym świadczeniu usług wynikające z działań krajowych mających zastosowanie bez
         zróżnicowania można zaakceptować jedynie, jeżeli są uzasadnione ważnymi względami interesu ogólnego, jeżeli prowadzą do celu,
         jakiemu mają służyć i nie wykraczają poza minimum niezbędne do jego osiągnięcia. Jest przy tym bez znaczenia dla oceny proporcjonalności
         działań, że inne Państwo Członkowskie przyjęło odmienne środki ochrony (zob. wyroki z dnia 21 września 1999 r. w sprawie C‑124/97
         Läärä i in., Rec. str. I‑6067, pkt 31, 35 i 36 oraz z dnia 21 października 1999 r. w sprawie C‑67/98 Zenatti, Rec. str. I‑7289,
         pkt 29, 33 i 34).

      15      Sąd odsyłający stawia jednakże pytanie, czy w świetle wyroku z dnia 24 marca 1994 r. w sprawie C‑275/92 Schindler, Rec. str. I‑1039,
         wspólna koncepcja prawa we wszystkich Państwach Członkowskich jest warunkiem koniecznym, aby państwa te mogły dyskrecjonalnie
         dokonać ograniczenia pewnej kategorii usług chronionych przez Traktat WE. Na podstawie takiej interpretacji ww. wyroku w sprawie
         Schindler byłoby trudno utrzymać zaskarżone zarządzenie, jeżeli nie da się wyprowadzić wspólnej koncepcji prawnej dotyczącej
         oceny w Państwach Członkowskich gier rozrywkowych zawierających symulowane akty zadawania śmierci.

      16      Podnosi on, że dwa wyroki wspomniane powyżej, w sprawach Läärä i in. oraz Zenatti, wydane później niż ww. wyrok w sprawie
         Schindler, mogłyby wywoływać wrażenie, że Trybunał nie trzymał się ściśle wspólnej koncepcji prawnej jako warunku ograniczenia
         swobodnego świadczenia usług. W takim wypadku prawo wspólnotowe nie stałoby na przeszkodzie, zdaniem sądu odsyłającego, utrzymaniu
         w mocy wspomnianego zarządzenia. Z powodu szczególnej wagi zasady ochrony godności ludzkiej, tak w prawie wspólnotowym, jak
         i w prawie niemieckim, nie byłoby konieczności zagłębiać się w analizę proporcjonalności działania krajowego ograniczającego
         swobodne świadczenie usług.

      17      W związku z powyższym Bundesverwaltungsgericht postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującym
         pytaniem:

      „Czy prawo krajowe wymagające wydania zakazu prowadzenia określonego rodzaju działalności gospodarczej – w tym wypadku użytkowania
         »laserdromu« gdzie symuluje się zabijanie ludzi – ze względu na złamanie podstawowych wartości chronionych w konstytucji,
         jest zgodne z postanowieniami Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską dotyczącymi swobody świadczenia usług i swobodnego
         przepływu towarów?”.

       W przedmiocie dopuszczalności pytania prejudycjalnego
      18      Organ porządkowy w Bonn podaje w wątpliwość dopuszczalność pytania prejudycjalnego, a w szczególności zastosowanie w tym sporze
         przepisów prawa wspólnotowego dotyczących podstawowych swobód. Jego zdaniem, zakaz wydany dnia 14 września 1994 r. nie miał
         wpływu na żadną działalność o charakterze transgranicznym i w związku z tym nie był w stanie ograniczyć podstawowych swobód
         gwarantowanych przez Traktat. Podnosi on, że w chwili wydania wspomnianego zarządzenia urządzenia, które Pulsar zaoferował
         Omedze, nie zostały jeszcze przywiezione i żadna umowa franchisingowa nie zobowiązywała tej ostatniej do wprowadzenia gry
         tego rodzaju, którego dotyczył zakaz.

      19      Należy jednak podnieść, że jak wynika z utrwalonego orzecznictwa, jedynie do sądów krajowych rozpatrujących sprawę, które
         ponoszą odpowiedzialność za następnie wydane orzeczenie, należy dokonanie oceny, z uwzględnieniem charakterystycznych elementów
         każdej sprawy, tak niezbędności orzeczenia prejudycjalnego dla wydania przez nie wyroku, jak i wagi pytań, które stawiają
         Trybunałowi. W rezultacie, gdy pytania te dotyczą wykładni prawa wspólnotowego, Trybunał jest w zasadzie zobowiązany do orzekania
         (zob. w szczególności wyroki z dnia 13 marca 2001 r. w sprawie C‑379/98 PreussenElektra, Rec. str. I‑2099, pkt 38; z dnia
         22 stycznia 2002 r. w sprawie C‑390/99 Canal Satélite Digital, Rec. str. I‑607, pkt 18; z dnia 27 lutego 2003 r. w sprawie
         C‑373/00 Adolf Truley, Rec. str. I‑1931, pkt 21; z dnia 22 maja 2003 r. w sprawie C‑18/01 Korhonen i in., Rec. str. I‑5321,
         pkt 19 i z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie C‑476/01 Kapper, dotychczas nieopublikowany w Zbiorze, pkt 24).

      20      Z tego samego orzecznictwa wynika ponadto, że odmowa wydania orzeczenia w sprawie odpowiedzi na pytanie prejudycjalne postawione
         przez sąd krajowy jest możliwa jedynie, jeżeli okaże się w sposób oczywisty, że żądana wykładnia prawa wspólnotowego nie ma
         żadnego związku z treścią lub przedmiotem sporu przed sądem krajowym, ponieważ problem jest hipotetyczny, lub gdy Trybunał
         nie dysponuje koniecznymi elementami faktycznymi i prawnymi, aby odpowiedzieć w sposób użyteczny na postawione mu pytania
         (zob. ww. wyroki w sprawach PreussenElektra, pkt 39; Canal Satélite Digital, pkt 19; Adolf Truley, pkt 22; Korhonen i in.,
         pkt 20 i Kapper, pkt 25).

      21      Nie jest tak w niniejszej sprawie. O ile bowiem z akt sprawy wynika, że w momencie wydania zarządzenia z dnia 14 września
         1994 r. Omega nie zawarła jeszcze formalnie umów na dostawę urządzeń i franchisingowej ze spółką mającą siedzibę w Zjednoczonym
         Królestwie, to wystarczy stwierdzić, że zarządzenie to może w każdym razie, mając na uwadze jego przyszłościowy charakter
         i treść zakazu, jaki ustanawia, ograniczyć rozwój przyszłych kontaktów pomiędzy obiema stronami. Nie wydaje się więc oczywiste,
         by pytanie postawione przez sąd odsyłający, dotyczące wykładni przepisów Traktatu ustanawiających swobodę świadczenia usług
         i przepływu towarów, nie miało żadnego związku z treścią i przedmiotem sporu przed sądem krajowym.

      22      Stąd pytanie prejudycjalne postawione przez Bundesverwaltungsgericht należy uznać za dopuszczalne.

       W przedmiocie pytania prejudycjalnego
      23      W pytaniu prejudycjalnym sąd odsyłający dochodzi, po pierwsze, czy zakaz prowadzenia określonej działalności gospodarczej
         ze względów ochrony podstawowych wartości zawartych w konstytucji krajowej, takich jak w omawianym przypadku godność ludzka,
         jest zgodny z prawem wspólnotowym, i po drugie, czy możliwość, jaką mają Państwa Członkowskie, ograniczania podstawowych swobód
         gwarantowanych przez Traktat, w szczególności swobody świadczenia usług i przepływu towarów, jest podporządkowana, jak mógłby
         wskazywać cytowany powyżej wyrok w sprawie Schindler, warunkowi, by ograniczenie to opierało się na wspólnej dla wszystkich
         Państw Członkowskich koncepcji prawnej.

      24      Należy ustalić, jako kwestię wstępną, w jakim stopniu ograniczenie wskazane przez sąd odsyłający może mieć wpływ na wykonywanie
         prawa do swobodnego świadczenia usług i przepływu towarów, które są uregulowane w różnych postanowieniach traktatowych.

      25      W tym względzie należy stwierdzić, że zaskarżone zarządzenie zakazujące Omedze użytkowania jej „laserdromu” według modelu
         gry opracowanego przez Pulsar i legalnie sprzedawanego w Zjednoczonym Królestwie, w szczególności w systemie franchisingu,
         ma wpływ na swobodę świadczenia usług, którą art. 49 WE gwarantuje zarówno usługodawcom, jak i odbiorcom tych usług zamieszkałym
         w innym Państwie Członkowskim. Ponadto ponieważ eksploatacja modelu gry opracowanej przez Pulsar wymaga używania określonych
         urządzeń, które również są w legalnym obrocie w Zjednoczonym Królestwie, zakaz nałożony na Omegę może mieć wpływ na zaniechanie
         przez tę ostatnią zamiaru nabycia wspomnianych urządzeń, naruszając w ten sposób swobodę przepływu towarów gwarantowaną przez
         art. 28 WE.

      26      Należy jednak przypomnieć, że kiedy przepis krajowy ma wpływ zarówno na swobodne świadczenie usług, jak i na swobodny przepływ
         towarów, Trybunał bada go co do zasady w świetle tylko jednej z tych dwóch podstawowych swobód, jeżeli okaże się, że, tak
         jak w omawianej sprawie, jedna z nich jest drugorzędna w stosunku do drugiej i można ją z tą drugą połączyć (zob. podobnie
         ww. wyroki w sprawie Schindler, pkt 22 i w sprawie Canal Satélite Digital, pkt 31 oraz wyrok z dnia 25 marca 2004 r. w sprawie
         C‑71/02 Karner, dotychczas nieopublikowany w Zbiorze, pkt 46).

      27      W okolicznościach sprawy przed sądem krajowym aspekt swobodnego świadczenia usług przeważa nad aspektem swobodnego przepływu
         towarów. Organ porządkowy w Bonn i Komisja Wspólnot Europejskich słusznie podkreśliły bowiem, że zaskarżone zarządzenie nie
         ogranicza przywozu towarów, jeżeli chodzi o urządzenia skonstruowane specjalnie dla zakazanego rodzaju gier laserowych i że
         jest to jedynie nieuniknioną konsekwencją zakazu wydanego w stosunku do usług świadczonych przez Pulsara. W związku z tym,
         jak to uznała rzecznik generalna w pkt 32 opinii, nie ma potrzeby badać w sposób niezależny zgodności tego zarządzenia z przepisami
         Traktatu dotyczącymi swobodnego przepływu towarów.

      28      Jeżeli chodzi o uzasadnienie ograniczenia w swobodzie świadczenia usług nałożonego przez zarządzenie z dnia 14 września 1994 r.,
         art. 46 WE, mający zastosowanie w tej dziedzinie na mocy art. 55 WE, dopuszcza ograniczenia uzasadnione względami porządku
         publicznego, bezpieczeństwa publicznego lub zdrowia publicznego. Z akt niniejszej sprawy wynika, że uzasadnienie podane przez
         organ porządkowy w Bonn dla wydanego zakazu wspomina wyraźnie, iż omawiana działalność stanowi zagrożenie dla porządku publicznego.
         Ponadto odwołanie do zagrożenia dla porządku publicznego znajduje się również w § 14 OBG‑NW, umożliwiającym organom porządkowym
         podjęcie kroków koniecznych dla przeciwdziałania temu zagrożeniu.

      29      W niniejszym postępowaniu nie ulega wątpliwości, że zaskarżone zarządzenie zostało wydane niezależnie od jakichkolwiek względów
         związanych z przynależnością państwową usługodawców lub odbiorców usług będących przedmiotem ograniczenia. W każdym razie,
         jeżeli chodzi o środki ochrony porządku publicznego, korzystające z odstępstwa od swobody świadczenia usług określonego w art. 46 WE,
         nie ma konieczności badania, czy środki te mają zastosowanie bez zróżnicowania tak w stosunku do usługodawców krajowych, jak
         i w stosunku do tych, którzy mają siedzibę w innych Państwach Członkowskich.

      30      Mimo to uprawnienie Państwa Członkowskiego do skorzystania z odstępstwa przewidzianego w Traktacie nie stoi na przeszkodzie
         sądowej kontroli działań podjętych w ramach tego odstępstwa (zob. wyrok z dnia 4 grudnia 1974 r. w sprawie 41/74 Van Duyn,
         Rec. str. 1337, pkt 7). Co więcej, pojęcie „porządek publiczny” w kontekście wspólnotowym, a w szczególności jeżeli chodzi
         o uzasadnienie ograniczenia podstawowej zasady swobodnego świadczenia usług, powinno być interpretowane w sposób wąski, aby
         jego zasięg nie był określany jednostronnie przez każde Państwo Członkowskie bez kontroli przez instytucje Wspólnoty (zob.
         przez analogię do swobodnego przepływu pracowników ww. wyrok w sprawie Van Duyn, pkt 18 i wyrok z dnia 27 października 1977 r.
         w sprawie 30/77 Bouchereau, Rec. str. 1999, pkt 33). Jak z tego wynika, porządek publiczny może być jedynie przywołany w przypadku
         realnego i wystarczająco poważnego zagrożenia, naruszającego podstawowy interes społeczny (zob. wyrok z dnia 14 marca 2000 r.
         w sprawie C‑54/99 Église de scientologie, Rec. str. I‑1335, pkt 17).

      31      Tym niemniej szczególne okoliczności, które mogłyby uzasadniać odwołanie do pojęcia porządku publicznego, mogą różnić się
         w poszczególnych państwach lub w określonych okresach czasu. Należy więc w tym względzie przyznać właściwym organom krajowym
         pewien zakres swobodnego uznania w granicach wyznaczonych przez Traktat (ww. wyroki w sprawach Van Duyn, pkt 18 i Bouchereau,
         pkt 34).

      32      W sprawie przed sądem krajowym właściwe organy uznały, że działalność, której dotyczył zakaz, stanowiła zagrożenie dla porządku
         publicznego z tego względu, że zdaniem przeważającej części opinii publicznej wykorzystywanie do celów handlowych gier rozrywkowych
         pociągających za sobą symulowane zabijanie ludzi zagraża podstawowej wartości chronionej przez konstytucję krajową, to jest
         godności ludzkiej. Zdaniem Bundesverwaltungsgericht, sądy krajowe rozpatrujące sprawę przyjęły wspólną koncepcję wymogów ochrony
         godności ludzkiej, na której opiera się zaskarżone zarządzenie. W rezultacie koncepcja ta powinna zostać uznana za zgodną
         z przepisami konstytucji niemieckiej.

      33      W tym kontekście należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem prawa podstawowe stanowią integralną część ogólnych
         zasad prawa, których poszanowanie zapewnia Trybunał i których źródłem są tradycje konstytucyjne wspólne dla Państw Członkowskich,
         jak również wskazówki znajdujące się w dokumentach międzynarodowych dotyczących ochrony prawa człowieka, przy których tworzeniu
         Państwa Członkowskie współpracowały lub do których przystąpiły. Europejska Konwencja o ochronie praw człowieka i podstawowych
         wolności ma w tym kontekście szczególne znaczenie (zob. w szczególności wyroki z dnia 18 czerwca 1991 r. w sprawie C‑260/89
         ERT, Rec. str. I‑2925, pkt 41; z dnia 6 marca 2001 r. w sprawie C‑274/99 P Connolly przeciwko Komisji, Rec. str. I‑1611, pkt 37;
         z dnia 22 października 2002 r. w sprawie C‑94/00 Roquette Frères, Rec. str. I‑9011, pkt 25 i z dnia 12 czerwca 2003 r. w sprawie
         C‑112/00 Schmidberger, Rec. str. I‑5659, pkt 71).

      34      Jak wskazała rzecznik generalna w pkt 82–91 opinii, wspólnotowy porządek prawny bezspornie zmierza do zapewnienia poszanowania
         godności ludzkiej jako ogólnej zasady prawa. Nie ma więc wątpliwości, że cel w postaci ochrony godności ludzkiej jest zgodny
         z prawem wspólnotowym, niezależnie od tego, że w Niemczech zasada poszanowania godności ludzkiej korzysta ze szczególnego
         statusu jako niezależne prawo podstawowe.

      35      Tak Wspólnota, jak i Państwa Członkowskie mają obowiązek przestrzegania praw podstawowych, więc ochrona tych praw stanowi
         co do zasady wystarczające uzasadnienie ograniczenia zobowiązań nałożonych przez prawo wspólnotowe, nawet w ramach podstawowej
         swobody gwarantowanej przez Traktat, takiej jak swobodne świadczenie usług (zob. w zakresie dotyczącym swobodnego przepływu
         towarów ww. wyrok w sprawie Schmidberger, pkt 74).

      36      Należy jednakże podnieść, że przepisy ograniczające swobodę świadczenia usług mogą być uzasadnione względami porządku publicznego
         jedynie wtedy, gdy są niezbędne dla ochrony interesów, które mają zapewnić, i  gdy cele te nie mogą zostać osiągnięte innymi,
         mniej restrykcyjnymi środkami (zob. w zakresie dotyczącym swobodnego przepływu kapitału ww. wyrok w sprawie Église de scientologie,
         pkt 18).

      37      Nie jest przy tym niezbędne, aby przepis o charakterze ograniczenia wydany przez organy Państwa Członkowskiego odpowiadał
         koncepcji wspólnej dla wszystkich Państw Członkowskich, jeżeli chodzi o sposoby ochrony określonego prawa podstawowego lub
         uzasadnionego interesu. Wprawdzie w pkt 60 ww. wyroku w sprawie Schindler Trybunał uczynił odwołanie do względów moralnych,
         religijnych lub kulturowych, które prowadzą Państwa Członkowskie do poddania organizacji gier zakładowych i innych gier pieniężnych
         ograniczeniom, jednak nie zamierzał formułować, na podstawie tej wspomnianej wspólnej koncepcji prawnej, żadnego ogólnego
         kryterium oceny proporcjonalności każdego przepisu krajowego, który ogranicza wykonywanie działalności gospodarczej.

      38      Przeciwnie, jak wynika z utrwalonego orzecznictwa, wcześniejszego w stosunku do ww. wyroku w sprawie Schindler, niezbędny
         i proporcjonalny charakter przepisów przyjętych w określonej dziedzinie nie jest wykluczony tylko z tego powodu, że jedno
         Państwo Członkowskie wybrało odmienny system ochrony niż przyjęty przez inne państwo (zob. podobnie ww. wyroki w sprawie Läärä
         i in., pkt 36, i w sprawie Zenatti, pkt 34 oraz wyrok z dnia 11 września 2003 r. w sprawie C‑6/01 Anomar i in., dotychczas
         nieopublikowany w Zbiorze, pkt 80).

      39      W niniejszym przypadku należy podnieść, po pierwsze, że, zdaniem sądu odsyłającego, zakaz wykorzystywania do celów handlowych
         gier rozrywkowych polegających na symulacji aktów przemocy w stosunku do osób, w szczególności przez przedstawianie uśmiercania
         ludzi, odpowiada poziomowi ochrony godności ludzkiej, do którego zapewnienia na terytorium Republiki Federalnej Niemiec dąży
         konstytucja krajowa. Po drugie, należy stwierdzić, że zakazując jedynie takiego rodzaju gier laserowych, które polegają na
         strzelaniu do celów ludzkich, a więc „zabawy w zabijanie” ludzi, zaskarżone zarządzenie nie wykroczyło poza to, co było konieczne
         dla osiągnięcia zamierzonego przez właściwe organy krajowe celu.

      40      W związku z tym zarządzenia z dnia 14 września 1994 r. nie można uznać za stanowiące nieuzasadnione naruszenie swobody świadczenia
         usług.

      41      Mając na względzie powyższe rozważania, należy odpowiedzieć na postawione pytanie w ten sposób, że prawo wspólnotowe nie stoi
         na przeszkodzie wydaniu przez władze krajowe zakazu prowadzenia działalności gospodarczej polegającej na wykorzystywaniu do
         celów handlowych gier opartych na symulacji zabijania ludzi, uzasadnionego ochroną porządku publicznego w związku z naruszeniem
         w ramach tej działalności godności ludzkiej.

       W przedmiocie kosztów
      42      Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej
         przed tym sądem, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi,
         inne niż poniesione przez strony postępowania przed sądem krajowym, nie podlegają zwrotowi.

      Z powyższych względów Trybunał (pierwsza izba) orzeka, co następuje:
      Prawo wspólnotowe nie stoi na przeszkodzie wydaniu przez władze krajowe zakazu prowadzenia działalności gospodarczej polegającej
            na wykorzystywaniu do celów handlowych gier opartych na symulacji zabijania ludzi, uzasadnionego ochroną porządku publicznego
            w związku z naruszeniem w ramach tej działalności godności ludzkiej.
      Podpisy
      * Język postępowania: niemiecki.