Wyrok Trybunału (piąta izba) z dnia 25 kwietnia 2002 r. # Komisja Wspólnot Europejskich przeciwko Republice Greckiej. # Uchybienie zobowiązaniom Państwa Członkowskiego - Dyrektywa 85/374/EWG. # Sprawa C-154/00.


title: Wyrok Trybunału (druga izba) z dnia 15 września 2011 r.#Olivier Halley, Julie Halley i Marie Halley przeciwko Belgische Staat.#Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Rechtbank van eerste aanleg te Leuven - Belgia.#Podatki bezpośrednie - Swobodny przepływ kapitału - Artykuł 63 TFUE - Podatki od spadków od akcji imiennych - Termin przedawnienia oszacowania akcji spółek niebędących rezydentami dłuższy od terminu mającego zastosowanie w przypadku spółek będących rezydentami - Ograniczenie - Uzasadnienie.#Sprawa C-132/10.

text:
      Sprawa C‑132/10
      Olivier Halley i in.
      przeciwko
      Belgische Staat
      (wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnymzłożony przez Rechtbank van eerste aanleg te Leuven)

      Podatki bezpośrednie – Swobodny przepływ kapitału – Artykuł 63 TFUE – Podatki od spadków od akcji imiennych – Termin przedawnienia oszacowania akcji spółek niebędących rezydentami dłuższy od terminu mającego zastosowanie w przypadku
         spółek będących rezydentami – Ograniczenie – Uzasadnienie

      Streszczenie wyroku
      Swobodny przepływ kapitału – Ograniczenia – Przepisy podatkowe – Podatek od spadków
      (art. 63 TFUE)
      Artykuł 63 TFUE należy interpretować w ten sposób, że sprzeciwia się on przepisom państwa członkowskiego, które w zakresie
         podatku od spadków przewidują dziesięcioletni termin przedawnienia dla celów wyceny akcji imiennych spółki, w której akcjonariuszem
         był zmarły, w przypadku gdy jej rzeczywiste centrum zarządzania znajduje się w innym państwie członkowskim, podczas gdy ów
         termin wynosi dwa lata, w przypadku gdy rzeczywiste centrum zarządzania znajduje się w pierwszym ze wskazanych państw członkowskich.

      W istocie zastosowanie tego rodzaju dłuższego terminu przedawnienia w przypadku spadkobierców posiadających akcje spółki,
         której rzeczywiste centrum zarządzania jest położone w innym państwie członkowskim, może prowadzić do zniechęcenia rezydentów
         pierwszego państwa członkowskiego do dokonywania lub utrzymywania inwestycji w aktywach poza tym państwem członkowskim z uwagi
         na to, że ich spadkobiercy będą dłużej znajdować się w sytuacji niepewności co do możliwości następczego dochodzenia należności
         podatkowych.

      Takie ustawodawstwo nie jest uzasadnione koniecznością zapewnienia skuteczności kontroli podatkowych, ani zwalczaniem oszustw
         podatkowych, ponieważ ogólne stosowanie dziesięcioletniego terminu nie ma żadnego związku z okresem niezbędnym do użytecznego
         zastosowania mechanizmów wzajemnej współpracy lub innych środków umożliwiających dochodzenie w przedmiocie wartości owych
         akcji. Należy w istocie rozgraniczyć sytuację, w której elementy podlegające opodatkowaniu zostały zatajone przez krajowymi
         organami podatkowymi, które nie posiadają żadnej wskazówki pozwalającej na wszczęcie postępowania, od sytuacji w której wskazane
         organy mają informacje dotyczące elementów podstawy opodatkowania. W przypadku gdy organy podatkowe państwa członkowskiego
         posiadają wskazówki pozwalające im na zwrócenie się do właściwych władz innych państw członkowskich, czy to w ramach wzajemnej
         pomocy przewidzianej w dyrektywie 77/799 dotyczącej wzajemnej pomocy właściwych władz państw członkowskich w dziedzinie podatków
         bezpośrednich, czy na mocy dwustronnych konwencji, w celu uzyskania informacji niezbędnych do prawidłowego określenia kwoty
         podatku, sam fakt, że elementy podstawy opodatkowania znajdują się w innym państwie członkowskim, nie uzasadnia ogólnego stosowania
         dodatkowego terminu na ustalenie zobowiązania podatkowego, który nie ma żadnego związku z okresem niezbędnym do użytecznego
         zastosowania powyższych mechanizmów wzajemnej współpracy.

      (por. pkt 24, 30, 33, 36, 39, 40; sentencja)
WYROK TRYBUNAŁU (druga izba)
      z dnia 15 września 2011 r.(*)

      Podatki bezpośrednie – Swobodny przepływ kapitału – Artykuł 63 TFUE – Podatki od spadków od akcji imiennych – Termin przedawnienia oszacowania akcji spółek niebędących rezydentami dłuższy od terminu mającego zastosowanie w przypadku
         spółek będących rezydentami – Ograniczenie − Uzasadnienie

      W sprawie C‑132/10
      mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Rechtbank
         van eerste aanleg te Leuven (Belgia) postanowieniem z dnia 12 lutego 2010 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 15 marca
         2010 r., w postępowaniu:

      Olivier Halley,
      Julie Halley,
      Marie Halley
      przeciwko
      Belgische Staat,
      TRYBUNAŁ (druga izba),
      w składzie: J.N. Cunha Rodrigues, prezes izby, A. Arabadjiev, A. Rosas, U. Lõhmus (sprawozdawca) i A. Ó Caoimh, sędziowie,
      rzecznik generalny: N. Jääskinen,
      sekretarz: M. Ferreira, główny administrator,
      uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 13 stycznia 2011 r.,
      rozważywszy uwagi przedstawione:
      –        w imieniu O. Halley, J. Halley oraz M. Halley przez A. Biesmansa oraz R. Deblauwe, advocaten,
      –        w imieniu rządu belgijskiego przez M. Jacobs oraz J.C. Halleux, działających w charakterze pełnomocników,
      –        w imieniu Komisji Europejskiej przez R. Lyala, S. van Nuffela oraz W. Roelsa, działających w charakterze pełnomocników,
      podjąwszy, po wysłuchaniu rzecznika generalnego, decyzję o rozstrzygnięciu sprawy bez opinii,
      wydaje następujący
      Wyrok
      1        Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 26 TFUE, 49 TFUE, 63 TFUE i 65 TFUE.

      2        Wniosek ten został przedstawiony w ramach sporu pomiędzy O. Halleyem, J. Halley oraz M. Halley a państwem belgijskim w przedmiocie
         podatku od spadku należnego od akcji imiennych przedsiębiorstwa, którego rzeczywiste centrum zarządzania nie znajduje się
         w Belgii.

       Ramy prawne
       Uregulowania Unii
      3        Zgodnie z art. 1 ust. 1 dyrektywy Rady 88/361/EWG z dnia 24 czerwca 1988 r. w sprawie wykonania art. 67 traktatu [artykuł
         uchylony na mocy traktatu z Amsterdamu] (Dz.U. L 178, s. 5):

      „Z zastrzeżeniem następujących [poniżej] przepisów państwa członkowskie znoszą ograniczenia w zakresie przepływów kapitału
         dokonywanych między osobami zamieszkałymi w państwach członkowskich. W celu ułatwienia stosowania niniejszej dyrektywy przepływy
         kapitału klasyfikuje się zgodnie z nomenklaturą, zawartą w załączniku I”.

      4        Pośród kategorii przepływów kapitału wymienionych w art. 1 dyrektywy 88/361 załącznik I do tej dyrektywy w tytule XI „Przepływy
         kapitału o charakterze osobistym”, wskazuje w szczególności spadki i zapisy.

       Uregulowania krajowe
      5        Artykuł 1 1° Wetboek der successierechten (kodeksu podatków spadkowych), ustanowionego na mocy koninklijk besluit (zarządzenia
         królewskiego) nr 308 z dnia 31 marca 1936 r. (Belgisch Staatsblad z dnia 7 kwietnia 1936, s. 2403), zatwierdzonego na mocy wet (ustawy) z dnia 4 maja 1936 r. (Belgisch Staatsblad z dnia 7 maja 1936 r., s. 3426) (zwanego dalej „W.Succ.”) stanowi, że podatek spadkowy jest pobierany od całości spadku uzyskanego
         po spadkodawcy przez spadkobierców, po odliczeniu długów.

      6        Artykuł 111 W.Succ. stanowi:

      „W celu ustalenia zaniżonej wyceny całości lub części masy spadkowej znajdującej się na obszarze królestwa [Belgii] i zadeklarowanej
         według wartości sprzedaży, przyjmujący może, niezależnie od pozostałych środków dowodowych przewidzianych w art. 105, zażądać
         oszacowania określonych składników majątkowych; jednakże w przypadku ruchomych dóbr materialnych prawo to jest stosowane tylko
         do statków morskich i łodzi”.

      7        Artykuł 137 akapit pierwszy 2° W.Succ. przewiduje, że „roszczenie o oszacowanie składników majątkowych podlegających takiej
         kontroli oraz podatków, odsetek i grzywien w przypadku zaniżonej wyceny określonych składników majątkowych przedawnia się
         po upływie dwóch lat, a podatki, odsetki i grzywny w przypadku zaniżonej wyceny określonych składników majątkowych, które
         nie podlegają oszacowaniu, przedawniają się po upływie dziesięciu lat; bieg przedawnienia rozpoczyna się w dniu złożenia deklaracji
         podatkowej”.

       Postępowanie przed sądem krajowym i pytanie prejudycjalne
      8        Pani De Pinsun i pan Halley, rodzice skarżących w postępowaniu przed sądem krajowym, zmarli jednocześnie w dniu 6 grudnia
         2003 r. Zamieszkiwali oni w Tervuren (Belgia) i deklaracja podatku od spadków została złożona w Leuven.

      9        W dniach 16 sierpnia 2004 r. i 16 sierpnia 2005 r. skarżący w postępowaniu przed sądem krajowym uiścili, odpowiednio, 16 mln EUR
         i 4 mln EUR tytułem zaliczki na poczet podatku od spadków.

      10      W dniu 7 listopada 2005 r. skarżący złożyli w urzędzie podatkowym w Leuven dwie deklaracje w zakresie podatku od spadków,
         z których jedna dotyczyła spadku po ich ojcu, a druga spadku po ich matce.

      11      Do spadku należało – po połowie do wspólności majątku spadkowego – 2 172 600 akcji imiennych spółki Carrefour SA z siedzibą
         położoną w czasie wystąpienia okoliczności faktycznych w Levallois-Perret (Francja) i 2085 akcji na okaziciela tejże spółki.
         Skarżący wycenili akcje imienne na 28,31 EUR za jedną akcję, co odpowiada wartości giełdowej w dniu śmierci rodziców skarżących
         po odliczeniu obniżenia wartości w wysokości 35%.

      12      Pismem z dnia 20 lutego 2008 r. derde Ontvangkantoor van de Registratie te Leuven (trzeci urząd ds. poboru podatków w Leuven)
         zawiadomił skarżących, że zgodnie z decyzją administracji centralnej w Brukseli z dnia 29 stycznia 2008 r. akcje należy wycenić
         po 43,55 EUR za akcję.

      13      W skardze wniesionej do sądu krajowego skarżący podnieśli przede wszystkim zarzut przedawnienia czynności belgijskich organów
         podatkowych zmierzających do stwierdzenia zaniżonej wyceny wskazanych akcji imiennych. Tytułem pomocniczym skarżący kwestionują
         wartość owych akcji przyjętą przez organy podatkowe.

      14      Z postanowienia odsyłającego wynika, że na podstawie art. 111 w połączeniu z art. 137 akapit pierwszy 2° oszacowanie akcji
         imiennych wskazane w art. 111 jest możliwe, jeżeli są to akcje spółki mającej siedzibę w Belgii. Akcje uważa się za znajdujące
         się w tym państwie członkowskim, gdy położone jest tam rzeczywiste centrum zarządzania danej spółki. Termin przedawnienia
         na dokonanie wyceny akcji wynosi w tym wypadku dwa lata. Jednakże w przypadku akcji posiadanych przez spółkę, której rzeczywiste
         centrum zarządzania znajduje się poza terytorium belgijskim, tego rodzaju oszacowanie nie jest możliwe i wskazany termin wynosi
         dziesięć lat.

      15      Uznając, że w toczącym się przed nim sporze powstała kwestia interpretacji prawa Unii, Rechtbank van eerste aanleg te Leuven
         postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującym pytaniem prejudycjalnym:

      „Czy art. 137 akapit pierwszy 2° W.Succ. […] w związku z art. 111 W.Succ., na podstawie których termin przedawnienia dla podatku
         od spadków od akcji imiennych wynosi dwa lata, gdy rzeczywiste centrum zarządzania spółką znajduje się w Belgii, podczas gdy
         ten termin przedawnienia wynosi dziesięć lat, gdy rzeczywiste centrum zarządzania spółką nie znajduje się w Belgii, jest zgodny
         z art. 26 [TFUE], 49 [TFUE], 63 [TFUE] i 65 [TFUE]?”.

       W przedmiocie pytania prejudycjalnego
       W przedmiocie swobody będącej przedmiotem sporu
      16      Pytanie zadane przez sąd krajowy dotyczy art. 26 TFUE, 49 TFUE, 63 TFUE i 65 TFUE. W uwagach przedstawionych Trybunałowi rząd
         belgijski i Komisja Europejska podnoszą, że jedynie dwa ostatnie z wskazanych postanowień, mianowicie te dotyczące swobody
         przepływu kapitału, mają znaczenie w sprawie zawisłej przed sądem krajowym.

      17      W tym względzie z obecnie utrwalonego orzecznictwa wynika, że w celu ustalenia, czy przepis krajowy wchodzi w zakres tej lub
         innej swobody przepływu, należy wziąć pod uwagę przedmiot danego ustawodawstwa (zob. wyroki: z dnia 24 maja 2007 r. w sprawie
         C‑157/05 Holböck, Zb.Orz. s. I‑4051, pkt 22; z dnia 17 września 2009 r. w sprawie C‑182/08 Glaxo Wellcome, Zb.Orz. s. I‑8591,
         pkt 36).

      18      W sprawie przed sądem krajowym przedmiotem ustawodawstwa krajowego jest określenie terminu, w ramach którego możliwe jest
         dokonanie wyceny przenoszonych w drodze spadku akcji imiennych spółki, której rzeczywiste centrum zarządzania znajduje się
         poza terytorium belgijskim.

      19      Z orzecznictwa Trybunału wynika, że dziedziczenie, które polega na przejściu na jedną lub więcej osób majątku po osobie zmarłej,
         objęte tytułem XI załącznika I do dyrektywy 88/361 „Przepływy kapitału o charakterze osobistym”, stanowi przepływ kapitału
         w rozumieniu art. 63 TFUE, z wyjątkiem przypadków, w których wystąpienie jego elementów konstytutywnych ograniczone jest do
         terytorium jednego państwa członkowskiego (zob. wyrok z dnia 11 września 2008 r. w sprawie C‑11/07 Eckelkamp i in., Zb.Orz.
         s. I‑6845, pkt 39 i przytoczone tam orzecznictwo). Stan faktyczny sprawy przed sądem krajowym, gdzie osoba będąca rezydentem
         belgijskim posiada akcje w spółce mającej rzeczywiste centrum zarządzania we Francji, nie stanowi w żadnym wypadku sytuacji
         o charakterze czysto wewnątrzkrajowym.

      20      Wynika stąd, że postanowienia traktatu FUE dotyczące swobody przepływu kapitału mają zastosowanie do stanu faktycznego takiego
         jak rozpatrywany przez sąd krajowy.

      21      Z powyższych względów należy uznać, że pytanie sądu krajowego dotyczy w istocie tego, czy art. 63 TFUE należy interpretować
         w ten sposób, że sprzeciwia się on przepisom państwa członkowskiego, które przewidują w zakresie podatku od spadków różne
         terminy przedawnienia w przypadku wyceny akcji imiennych, w zależności od tego, czy rzeczywiste centrum zarządzania spółki
         będącej emitentem, w której akcjonariuszem był zmarły, znajduje się w tym państwie członkowskim, czy też w innym.

       W przedmiocie wystąpienia ograniczenia swobodnego przepływu kapitału
      22      Należy przypomnieć, że środki zakazane przez art. 63 ust. 1 TFUE jako ograniczenia w przepływie kapitału obejmują w szczególności
         te środki, które mogą zniechęcić osoby niebędące rezydentami do dokonania inwestycji w danym państwie członkowskim lub do
         utrzymania takich inwestycji (zob. podobnie wyroki: z dnia 22 stycznia 2009 r. w sprawie C‑377/07 STEKO Industriemontage,
         Zb.Orz. s. I‑299, pkt 23, 24; a także z dnia 31 marca 2011 r. w sprawie C‑450/09 Schröder, dotychczas nieopublikowany w Zbiorze,
         pkt 30).

      23      Co się tyczy przepisów spornych w postępowaniu przed sądem krajowym z postanowienia owego sądu wynika, że przepisy te ustanawiają
         rozróżnienie w zakresie dotyczącym terminu przedawnienia wyceny akcji imiennych dla celów opodatkowaniu spadków wedle miejsca
         położenia rzeczywistego centrum zarządzania przedsiębiorstwa będącego emitentem. Termin przedawnienia w przypadku wyceny akcji
         wyemitowanych przez spółkę mającą rzeczywiste centrum zarządzania w Belgii wynosi bowiem dwa lata, podczas gdy w przypadku
         akcji spółki z siedzibą w innym państwie członkowskim ów termin przedawnienia wynosi dziesięć lat.

      24      Tymczasem zastosowanie tego rodzaju dłuższego terminu przedawnienia w przypadku spadkobierców posiadających akcje spółki,
         której rzeczywiste centrum zarządzania jest położone w innym państwie członkowskim niż Królestwo Belgii, może prowadzić do
         zniechęcenia rezydentów belgijskich do dokonywania lub utrzymywania inwestycji w aktywach poza tym państwem członkowskim z uwagi
         na to, że ich spadkobiercy będą dłużej znajdować się w sytuacji niepewności co do możliwości następczego dochodzenia należności
         podatkowych.

      25      Tego rodzaju przepisy krajowe stanowią więc ograniczenie swobodnego przepływu kapitału w rozumieniu art. 63 ust. 1 TFUE.

       W przedmiocie uzasadnienia ograniczenia swobodnego przepływu kapitału
      26      Aby uzasadnić ograniczenie swobodnego przepływu kapitału, rząd belgijski powołuje się na względy związane, po pierwsze, z koniecznością
         zapewnienia skuteczności kontroli podatkowych, i po drugie, ze zwalczaniem oszustw podatkowych.

      27      Zdaniem tego rządu w zakresie dotyczącym skuteczności kontroli podatkowych zastosowanie dłuższego terminu przedawnienia w przypadku
         akcji spółek z siedzibą w innym państwie członkowskim niż Królestwo Belgii jest konieczne, aby możliwe było uzyskanie związanych
         z nimi informacji.

      28      Co się tyczy zwalczania oszustw podatkowych – w przypadku wykrycia zaniżenia wartości akcji spółek położonych za granicą tego
         rodzaju termin dawałby belgijskim organom podatkowym możliwość wszczęcia dochodzenia i w sytuacji, w której okazałoby się,
         że te akcje zostały opodatkowane zbyt niską kwotą – możliwość zastosowania dodatkowego opodatkowania.

      29      Ponadto rząd belgijski podnosi, że przepisy tego rodzaju jak będące przedmiotem sporu przed sądem krajowym są konieczne, by
         przeciwdziałać sytuacji braku rzeczywistej możliwości pozyskania przez organy podatkowe informacji dotyczących aktywów posiadanych
         w innym państwie członkowskim niż Królestwo Belgii. Rząd ten wskazuje, że wniosek o przekazanie informacji przedstawiony na
         podstawie art. 2 dyrektywy Rady 77/799/EWG z dnia 19 grudnia 1977 r. dotyczącej wzajemnej pomocy właściwych władz państw członkowskich
         w dziedzinie podatków bezpośrednich (Dz.U. L 336, s. 15) może być wniesiony przez państwo członkowskie wyłącznie w sytuacji,
         w której państwo to już posiada już wystarczające informacje dla wstępnego podejrzenia.

      30      W tym względzie z utrwalonego orzecznictwa Trybunału wynika, że nadrzędnymi względami interesu ogólnego mogącymi uzasadniać
         ograniczenie wykonywania swobód przepływu zagwarantowanych w traktacie FUE są zarówno zwalczanie oszustw podatkowych, jak
         i konieczność zapewnienia skuteczności kontroli podatkowych (zob. w szczególności w zakresie dotyczącym zwalczania oszustw
         wyrok z dnia 14 września 2006 r. w sprawie C‑386/04 Centro di Musicologia Walter Stauffer, Zb.Orz. s. I‑8203, pkt 32; w zakresie
         dotyczącym skuteczności kontroli podatkowych wyrok z dnia 27 stycznia 2009 r. w sprawie C‑318/07 Persche, Zb.Orz. s. I‑359,
         pkt 52).

      31      Jednakże ograniczenie swobody przepływu kapitału można dopuścić jedynie pod warunkiem, iż jest ono odpowiednie dla zagwarantowania
         realizacji danego celu i nie wykracza poza to, co jest niezbędne dla jego osiągnięcia (zob. w szczególności wyrok z dnia 28 października
         2010 r. w sprawie C‑72/09 Établissements Rimbaud, Zb.Orz. s. I‑10659, pkt 33 i przytoczone tam orzecznictwo).

      32      Tymczasem nawet gdyby przyjąć, że sporne przepisy krajowe nadają się do osiągnięcia celów związanych z koniecznością zapewnienia
         skuteczności kontroli podatkowych i zwalczania oszustw podatkowych, to należy wskazać, że wykraczają one poza to co konieczne
         dla realizacji tych celów.

      33      Z orzecznictwa Trybunału dotyczącego terminu na określenie zobowiązania podatkowego w przypadku zatajenia przed organami podatkowymi
         aktywów pochodzących z oszczędności lub przychodów z takich aktywów wynika, że należy rozróżnić dwie sytuacje: pierwszą, w której
         elementy podlegające opodatkowaniu zostały zatajone, a organy podatkowe nie posiadają żadnej wskazówki pozwalającej na wszczęcie
         postępowania, i drugą, w której wskazane organy mają informacje dotyczące elementów podstawy opodatkowania (wyrok z dnia 11 czerwca
         2009 r. w sprawach połączonych C‑155/08 i C‑157/08 X i Passenheim-van Schoot, Zb.Orz. s. I‑5093, pkt 62, 63).

      34      W sprawie przed sądem krajowym jest bezsporne, że akcje imienne będące przedmiotem sprawy zostały wskazane w deklaracjach
         w zakresie podatku od spadków, wobec czego organy podatkowe państwa członkowskiego dysponowały informacjami dotyczącymi tych
         akcji. W związku z tym sporne przepisy wchodzą w zakres drugiej ze wskazanych w poprzednim punkcie sytuacji.

      35      Co się tyczy owej drugiej sytuacji Trybunał orzekł w pkt 74 ww. wyroku w sprawie X i Passenheim-van Schoot, że nie byłoby
         uzasadnione stosowanie przez państwo członkowskie przedłużonego terminu na ustalenie zobowiązania podatkowego, który nie miałby
         na celu konkretnie umożliwienia organom podatkowym tego państwa użytecznego skorzystania z mechanizmu wzajemnej pomocy państw
         członkowskich i który znajdowałby zastosowanie, w przypadku gdy elementy podstawy opodatkowania znajdują się w innym państwie
         członkowskim.

      36      W przypadku bowiem gdy organy podatkowe państwa członkowskiego posiadają wskazówki pozwalające im na zwrócenie się do właściwych
         władz innych państw członkowskich, czy to w ramach wzajemnej pomocy przewidzianej w dyrektywie 77/799, czy na mocy dwustronnych
         konwencji, w celu uzyskania informacji niezbędnych do prawidłowego określenia kwoty podatku, sam fakt, że elementy podstawy
         opodatkowania znajdują się w innym państwie członkowskim, nie uzasadnia ogólnego stosowania dodatkowego terminu na ustalenie
         zobowiązania podatkowego, który nie ma żadnego związku z okresem niezbędnym do użytecznego zastosowania powyższych mechanizmów
         wzajemnej współpracy (ww. wyrok w sprawie X i Passenheim-van Schoot, pkt 75).

      37      W niniejszej sprawie o ile jest prawdą, że wskazana dyrektywa nie ma zastosowania do podatku od spadków, o tyle z akt przedłożonych
         Trybunałowi wynika, że nie jest wykluczone, iż celem weryfikacji wartości spornych akcji belgijskie organy podatkowe mogły
         skorzystać z innych instrumentów wzajemnej współpracy, takich jak w szczególności umowa pomiędzy Francją a Belgią w sprawie
         unikania podwójnego opodatkowania i uregulowania niektórych innych aspektów w dziedzinie podatku od spadków i opłat skarbowych,
         podpisana w Brukseli w dniu 20 stycznia 1959 r.

      38      W każdym razie, jak słusznie wskazała Komisja, nic nie stoi na przeszkodzie, by celem dokonania wyceny wartości akcji spółek
         notowanych na giełdzie, takich jak te, o których mowa w sprawie przed sądem krajowym, dla celów wszczęcia dochodzenia belgijskie
         organy celne oparły się na kursie owych akcji wskazanym w prasie lub w Internecie w dacie zgonu ich właściciela. Ponadto,
         jak wynika z akt przedłożonych Trybunałowi, to właśnie na tej podstawie sporne akcje zostały ostatecznie wycenione przez belgijskie
         organy podatkowe ponad dwa lata po złożeniu deklaracji w zakresie podatku od spadków.

      39      Z powyższego wynika, że zastosowanie dziesięcioletniego terminu dla celów dokonania wyceny akcji spółki, której rzeczywiste
         centrum zarządzania jest położone w innym państwie członkowskim niż Królestwo Belgii, nie jest uzasadnione, ponieważ ogólne
         stosowanie tego rodzaju terminu nie ma żadnego związku z okresem niezbędnym do użytecznego zastosowania mechanizmów wzajemnej
         współpracy lub innych środków umożliwiających dochodzenie w przedmiocie wartości owych akcji.

      40      Z powyższego wynika, że na zadane pytanie należy odpowiedzieć, iż art. 63 TFUE należy interpretować w ten sposób, że sprzeciwia
         się on przepisom państwa członkowskiego takim jak przepisy sporne w postępowaniu przed sądem krajowym, które w zakresie podatku
         od spadków przewidują dziesięcioletni termin przedawnienia dla celów wyceny akcji imiennych spółki, w której akcjonariuszem
         był zmarły, podczas gdy jej rzeczywiste centrum zarządzania znajduje się w innym państwie członkowskim, podczas gdy ów termin
         wynosi dwa lata w przypadku gdy rzeczywiste centrum zarządzania znajduje się w pierwszym ze wskazanych państw członkowskich.

       W przedmiocie kosztów
      41      Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej
         przed tym sądem; do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi,
         inne niż poniesione przez strony postępowania przed sądem krajowym, nie podlegają zwrotowi.

      Z powyższych względów Trybunał (druga izba) orzeka, co następuje:
      Artykuł 63 TFUE należy interpretować w ten sposób, że sprzeciwia się on przepisom państwa członkowskiego takim jak przepisy
            sporne w postępowaniu przed sądem krajowym, które w zakresie podatku od spadków przewidują dziesięcioletni termin przedawnienia
            dla celów wyceny akcji imiennych spółki, w której akcjonariuszem był zmarły, w przypadku gdy jej rzeczywiste centrum zarządzania
            znajduje się w innym państwie członkowskim, podczas gdy ów termin wynosi dwa lata, w przypadku gdy rzeczywiste centrum zarządzania
            znajduje się w pierwszym ze wskazanych państw członkowskich.
      Podpisy
      * Język postępowania: niderlandzki.


Wyrok Sądu pierwszej instancji (piąta izba) z dnia 30 marca 1993 r. # Ulrich Klinke przeciwko Trybunałowi Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich. # Urzędnicy. # Sprawa T-30/92.


Wyrok Trybunału (piąta izba) z dnia 24 lutego 1994 r. # Administration des douanes przeciwko Solange Chiffre. # Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Cour d'appel de Toulouse - Francja. # Sprawa C-368/92.


Wyrok Trybunału (dziesiąta izba) z dnia 16 maja 2013 r. # Komisja Europejska przeciwko Ryanair Ltd. # Odwołanie - Skarga na bezczynność - Artykuł 232 CE - Rozporządzenie (WE) nr 659/1999 - Artykuł 20 ust. 2 - Rzekoma pomoc państwa na rzecz włoskich przedsiębiorstw lotniczych - Skarga do Komisji - Brak decyzji Komisji. # Sprawa C-615/11 P.


Wyrok Trybunału (druga izba) z dnia 11 czerwca 2015 r. # Association médicale européenne (EMA) przeciwko Komisji Europejskiej. # Sprawa C-100/14 P.


title: Wyrok Trybunału (piąta izba) z dnia 29 listopada 2007 r. # Komisja Wspólnot Europejskich przeciwko Republice Francuskiej. # Uchybienie zobowiązaniom państwa członkowskiego - Dyrektywa 2004/24/WE - Tradycyjne ziołowe produkty lecznicze - Wspólnotowy kodeks - Brak transpozycji w wyznaczonym terminie. # Sprawa C-67/07.

text:
      Wyrok Trybunału (piąta izba) z dnia 29 listopada 2007 r. – Komisja przeciwko Francji
      (sprawa C‑67/07)
      Uchybienie zobowiązaniom państwa członkowskiego – Dyrektywa 2004/24/WE – Tradycyjne ziołowe produkty lecznicze – Wspólnotowy kodeks – Brak transpozycji w wyznaczonym terminie
      Skarga o stwierdzenie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego – Badanie zasadności przez Trybunał – Sytuacja, jaką należy wziąć pod uwagę – Sytuacja w chwili upływu terminu wyznaczonego w uzasadnionej opinii (art. 226 WE) (por. pkt 7)
      Przedmiot

               Uchybienie zobowiązaniom państwa członkowskiego – Nieprzyjęcie w wyznaczonym terminie przepisów niezbędnych w celu zastosowania
                  się do dyrektywy 2004/24/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 31 marca 2004 r. zmieniającej dyrektywę 2001/83/WE w sprawie
                  wspólnotowego kodeksu dotyczącego produktów leczniczych stosowanych u ludzi w odniesieniu do tradycyjnych ziołowych produktów
                  leczniczych (Dz.U. L 136, s. 85).

            Sentencja

                  1)

                  	Nie przyjmując w wyznaczonym terminie przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych niezbędnych w celu zastosowania
                     się do dyrektywy 2004/24/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 31 marca 2004 r. zmieniającej dyrektywę 2001/83/WE w sprawie
                     wspólnotowego kodeksu dotyczącego produktów leczniczych stosowanych u ludzi w odniesieniu do tradycyjnych ziołowych produktów
                     leczniczych, Republika Francuska uchybiła zobowiązaniom ciążącym na niej na mocy art. 2 tej dyrektywy.

                  2)

                  	Republika Francuska zostaje obciążona kosztami postępowania.


Wyrok Trybunału (druga izba) z dnia 26 maja 2016 r.#Commissioners for Her Majesty's Revenue and Customs przeciwko National Exhibition Centre Limited.#Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Upper Tribunal (Tax and Chancery Chamber).#Odesłanie prejudycjalne – Wspólny system podatku od wartości dodanej – Dyrektywa 77/388/EWG – Zwolnienie – Artykuł 13 część B lit. d) pkt 3 – Transakcje dotyczące płatności i przelewów – Pojęcie – Zakup biletów na spektakle lub inne imprezy – Zapłata kartą debetową lub kartą kredytową – Usługi tzw. przetwarzania płatności za pomocą karty.#Sprawa C-130/15.


Wyrok Sądu do spraw Służby Publicznej (druga izba) z dnia 23 stycznia 2013 r. # Nicolas Katrakasas przeciwko Komisji Europejskiej. # Sprawy pracownicze - Konkursy wewnętrzne COM/INT/OLAF/09/AD 8 i COM/INT/OLAF/09/AD 10. # Sprawa F-24/11.


Wyrok Trybunału z dnia 9 czerwca 1993 r. # Komisja Wspólnot Europejskich przeciwko Rebublice Włoskiej. # Uchybienie zobowiązaniom Państwa Członkowskiego. # Sprawa C-95/92.


Wyrok Trybunału (szósta izba) z dnia 13 czerwca 2002 r. # Komisja Wspólnot Europejskich przeciwko Irlandii. # Uchybienie zobowiązaniom Państwa Członkowskiego - Dyrektywy 79/409/EWG i 92/43/EWG. # Sprawa C-117/00.


Wyrok Sądu (piąta izba) z dnia 20 lutego 2013 r. # Caventa AG przeciwko Urzędowi Harmonizacji w ramach Rynku Wewnętrznego (znaki towarowe i wzory) (OHIM). # Wspólnotowy znak towarowy - Postępowanie w sprawie sprzeciwu - Zgłoszenie graficznego wspólnotowego znaku towarowego BERG - Wcześniejszy słowny wspólnotowy znak towarowy Chrystian Berg - Względna podstawa odmowy rejestracji - Prawdopodobieństwo wprowadzenia w błąd - Artykuł 8 ust. 1 lit. b) rozporządzenia (WE) nr 207/2009. # Sprawa T-225/11.


title: Wyrok Trybunału (pierwsza izba) z dnia 8 grudnia 2005 r. # Europejski Bank Centralny przeciwko Republice Federalnej Niemiec. # Protokół w sprawie przywilejów i immunitetów Wspólnot Europejskich - Porozumienie w sprawie siedziby Europejskiego Banku Centralnego - Klauzula arbitrażowa - Nieruchomości najmowane przez EBC - Podatki pośrednie przeniesione na czynsz. # Sprawa C-220/03.

text:
      Sprawa C‑220/03
      Europejski Bank Centralny
      przeciwko
      Republice Federalnej Niemiec
      Protokół w sprawie przywilejów i immunitetów Wspólnot Europejskich – Porozumienie w sprawie siedziby Europejskiego Banku Centralnego – Klauzula arbitrażowa – Nieruchomości najmowane przez EBC – Podatki pośrednie przeniesione na czynsz
      Opinia rzecznika generalnego C. Stix‑Hackl przedstawiona w dniu 13 września 2005 r.  I ‑ 0000
      Wyrok Trybunału (pierwsza izba) z dnia 8 grudnia 2005 r.  I ‑ 0000
      Streszczenie wyroku
      1.     Przywileje i immunitety Wspólnot Europejskich – Immunitet podatkowy Wspólnot Europejskich – Porozumienie w sprawie siedziby
            Europejskiego Banku Centralnego – Zwrot podatku obrotowego poniesionego z tytułu dostawy towarów lub świadczenia różnych usług
            w ramach czynności przeznaczonych do użytku służbowego Banku – Przesłanka – Odrębne fakturowanie – Jasna i precyzyjna przesłanka
      (protokół w sprawie przywilejów i immunitetów Wspólnot Europejskich, art. 3 ust. 2)
      2.     Przywileje i immunitety Wspólnot Europejskich – Immunitet podatkowy Wspólnot Europejskich – Zwrot podatków bezpośrednich i podatków
            od sprzedaży towarów – Stosowanie do podatku obrotowego poniesionego z tytułu dostawy towarów lub świadczenia różnych usług
            – Przesłanka – Odrębne fakturowanie – Dopuszczalność – Zakres swobody instytucji wspólnotowych i państw członkowskich przy
            zawieraniu porozumień wykonawczych w zakresie zwrotu
      (protokół w sprawie przywilejów i immunitetów Wspólnot Europejskich, art. 3 ust. 2)
      1.     Artykuł 8 ust. 1 porozumienia z dnia 18 września 1998 r. zawartego pomiędzy rządem Republiki Federalnej Niemiec i Europejskim
         Bankiem Centralnym w sprawie siedziby tej instytucji w sposób wyraźny i jednoznaczny uzależnia zwrot podatku obrotowego poniesionego
         z tytułu dostawy towarów lub świadczenia różnych usług w ramach czynności przeznaczonych do użytku służbowego Banku od przesłanki,
         że podatek ten zostanie Bankowi „odrębnie zafakturowany”. Nawet jeżeli zasadniczo możliwa byłaby wykładnia jednego z przepisów
         porozumienia „w świetle” kontekstu prawnego, w który się on wpisuje, a która rozwiązałaby dwuznaczność jego redakcji, to jednak
         taka wykładnia nie mogłaby skutkować pozbawieniem skuteczności („effet utile”) jasnego i precyzyjnego brzmienia tego przepisu.

      (por. pkt 31)
      2.     Przesłanka przewidziana w art. 8 ust. 1 porozumienia z dnia 18 września 1998 r. zawartego pomiędzy rządem Republiki Federalnej
         Niemiec i Europejskim Bankiem Centralnym w sprawie siedziby tej instytucji, polegająca na tym, że podatek obrotowy poniesiony
         z tytułu dostawy towarów lub świadczenia różnych usług w ramach czynności przeznaczonych do użytku służbowego Banku zostanie
         Bankowi „odrębnie zafakturowany”, aby zostać zwróconym przez państwo członkowskie, nie godzi ani w cel, ani w treść art. 3
         ust. 2 protokołu w sprawie przywilejów i immunitetów Wspólnot Europejskich, który przewiduje umorzenie lub zwrot przez państwa
         członkowskie kwoty podatków pośrednich lub podatków z tytułu sprzedaży wliczonych w cenę poważnych zakupów dokonywanych przez
         Wspólnoty do celów ich użytku służbowego. Przepis ten przewiduje jedynie przyjęcie „stosownych przepisów” w celu zwrotu podatków
         i to tylko, w przypadku gdy dotyczą one „poważnych zakupów” i „jedynie tam […], gdzie jest to możliwe”. Tym samym instytucjom
         wspólnotowym, podobnie jak i państwom członkowskim, został przyznany pewien zakres swobody przy zawieraniu porozumień dotyczących
         wykonywania wspomnianego art. 3 ust. 2 protokołu.

      (por. pkt 32)
WYROK TRYBUNAŁU (pierwsza izba)
      z dnia 8 grudnia 2005 r. (*)

      Protokół w sprawie przywilejów i immunitetów Wspólnot Europejskich – Porozumienie w sprawie siedziby Europejskiego Banku Centralnego – Klauzula arbitrażowa – Nieruchomości najmowane przez EBC – Podatki pośrednie przeniesione na czynsz
      w sprawie C‑220/03
      mającej za przedmiot skargę złożoną w trybie art. 238 WE w dniu 21 maja 2003 r.,
      Europejski Bank Centralny, reprezentowany przez C. Zilioli oraz M. Benischa, działających w charakterze pełnomocników, oraz przez H.‑G. Kamanna oraz
         M. Selmayra, Rechtsanwälte, z adresem do doręczeń w Luksemburgu,

      strona skarżąca,
      przeciwko
      Republice Federalnej Niemiec, reprezentowanej przez U. Forsthoffa, działającego w charakterze pełnomocnika, oraz przez W. Höltersa, Rechtsanwalt,

      strona pozwana,
      TRYBUNAŁ (pierwsza izba),
      w składzie: P. Jann, prezes izby, K. Schiemann (sprawozdawca), K. Lenaerts, E. Juhász i M. Ilešič, sędziowie,
      rzecznik generalny: C. Stix‑Hackl,
      sekretarz: K. Sztranc, administrator,
      uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 9 czerwca 2005 r.,
      po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 13 września 2005 r.,
      wydaje następujący
      Wyrok
      1       W skardze Europejski Bank Centralny (EBC) wnosi w istocie do Trybunału o orzeczenie, że Republika Federalna Niemiec jest zobowiązana
         zwrócić z tytułu wszystkich dostaw towarów i usług, których potrzebuje do użytku służbowego w Niemczech, a w szczególności
         z tytułu wszystkich umów najmu nieruchomości, podatek obrotowy, w stosunku do którego można wykazać lub gdy stosowne kryteria
         ekonomiczne pozwalają na przyjęcie, iż został on wliczony w cenę zapłaconą przez tę instytucję. Poza owym zasadniczym żądaniem,
         EBC wnosi o zasądzenie na jego rzecz od tego państwa kwoty 8 794 023,37 EUR tytułem tego podatku wliczonego do zapłaconego
         przezeń czynszu oraz kwoty 1 925 689,23 EUR tytułem tego podatku wliczonego do kosztów dodatkowych i kosztów różnych prac
         związanych z tymi stosunkami najmu.

       Ramy prawne
      2       EBC opiera swoją skargę, wniesioną na podstawie klauzuli arbitrażowej znajdującej się w porozumieniu z dnia 18 września 1998 r.
         zawartym pomiędzy rządem Republiki Federalnej Niemiec i Europejskim Bankiem Centralnym w sprawie siedziby tej instytucji (BGBl. 1998
         II, str. 2745, zwanym dalej „porozumieniem w sprawie siedziby”), na art. 8 ust. 1 tego porozumienia w związku z art. 3 ust. 2
         i 23 ust. 1 protokołu w sprawie przywilejów i immunitetów Wspólnot Europejskich z dnia 8 kwietnia 1965 r. (Dz.U. 1967, 152,
         str. 13, zwany dalej „protokołem”).

      3       Artykuł 291 WE stanowi, że:
      „Wspólnota korzysta na terytorium państw członkowskich z przywilejów i immunitetów koniecznych do wykonywania jej zadań na
         warunkach określonych w Protokole z 8 kwietnia 1965 r. w sprawie przywilejów i immunitetów Wspólnot Europejskich. Jest tak
         również w przypadku Europejskiego Banku Centralnego, Europejskiego Instytutu Walutowego i Europejskiego Banku Inwestycyjnego”.

       Protokół
      4       Artykuł 3 ust. 2 protokołu przewiduje, że:
      „Rządy państw członkowskich, wszędzie tam, gdzie jest to możliwe, podejmują stosowne środki w celu umorzenia lub zwrotu kwoty
         podatków pośrednich lub podatków z tytułu sprzedaży wliczonych w cenę mienia ruchomego i nieruchomego, w przypadku gdy Wspólnoty
         dokonują, do celów użytku służbowego, poważnych zakupów, których cena zawiera tego typu podatki. Jednakże stosowanie tych
         postanowień nie może spowodować zakłócenia konkurencji w obrębie Wspólnoty”.

      5       Artykuł 23 ust. 1 stanowi, iż protokół znajduje zastosowanie do EBC.
       Porozumienie w sprawie siedziby
      6       Zgodnie z akapitem piątym preambuły porozumienia ma ono na celu „określenie przywilejów i immunitetów Europejskiego Banku
         Centralnego w Republice Federalnej Niemiec zgodnie z protokołem w sprawie przywilejów i immunitetów Wspólnot Europejskich”.

      7       Artykuł 8 ust. 1 porozumienia w sprawie siedziby stanowi:
      „Stosując art. 3 ust. 1 protokołu Bundesamt für Finanzen [federalny urząd finansowy] na wniosek dokonuje zwrotu z wpływów
         z tytułu podatku obrotowego, podatku obrotowego zafakturowanego odrębnie EBC przez przedsiębiorców z tytułu dostawy towarów
         lub świadczenia usług na rzecz EBC, o ile te towary i usługi są przeznaczone do użytku służbowego przez EBC. Wysokość podatku
         należnego z tytułu tych towarów lub usług musi przekraczać 50 DEM i zostać zapłacona przedsiębiorcy przez EBC [...]”.

      8       Artykuł 21 porozumienia w sprawie siedziby zawiera następującą klauzulę arbitrażową:
      „Jakiekolwiek rozbieżności pomiędzy rządem [Republiki Federalnej Niemiec] a EBC dotyczące wykładni lub zastosowania niniejszego
         porozumienia, które nie mogą zostać rozstrzygnięte bezpośrednio pomiędzy stronami, mogą zostać poddane przez którąkolwiek
         ze stron zgodnie z art. 35.4 statutu ESBC [Europejskiego Systemu Banków Centralnych i Europejskiego Banku Centralnego] rozstrzygnięciu
         Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości”.

       Statut ESBC
      9       Artykuł 35.4 protokołu w sprawie statutu Europejskiego Systemu Banków Centralnych i Europejskiego Banku Centralnego, stanowiącego
         załącznik do traktatu WE (zwanego dalej „statutem ESBC”) ma następujące brzmienie:

      „Trybunał Sprawiedliwości jest właściwy do orzekania na mocy klauzuli arbitrażowej umieszczonej w umowie prawa publicznego
         lub prywatnego, zawartej przez Europejski Bank Centralny lub w jego imieniu”.

       Przepisy dotyczące podatku obrotowego
      10     Umsatzsteuergesetz (ustawa w sprawie podatku obrotowego), której wersja właściwa dla niniejszej sprawy pochodzi z dnia 9 czerwca
         1999 r. (BGBl. 1999 I, str. 1270, zwana dalej „UStG”), ma na celu dokonanie transpozycji do prawa niemieckiego przepisów szóstej
         dyrektywy Rady 77/388/EWG z dnia 17 maja 1977 r. w sprawie harmonizacji ustawodawstw państw członkowskich w odniesieniu do
         podatków obrotowych – wspólny system podatku od wartości dodanej: ujednolicona podstawa wymiaru podatku. (Dz.U. L 145, str. 1,
         zwanej dalej „szóstą dyrektywą”).

      11     Zgodnie z art. 4 ust. 12 lit. a) UstG, opartym na art. 13 części B lit. b) szóstej dyrektywy, najem nieruchomości jest zwolniony
         z podatku obrotowego. Zwolnienie to zostało rozciągnięte na wszystkie świadczenia pomocnicze związane z najmem, a w szczególności,
         na koszty zafakturowane wynajmującemu przez najemcę na podstawie umowy najmu.

      12     Artykuł 9 ust. 1 UStG oparty na art. 13 części C szóstej dyrektywy przewiduje możliwość traktowania jako opodatkowanej, transakcji,
         która normalnie podlegałaby zwolnieniu na podstawie art. 4 ust. 12 lit. a) tej ustawy, wówczas, gdy transakcja ta jest wykonywana
         na rzecz przedsiębiorcy, który wykonuje transakcje podlegające podatkowi obrotowemu, pozwalając tym samym na odliczenie naliczonego
         podatku.

      13     EBC nie ma przymiotu przedsiębiorcy w rozumieniu niemieckiego prawa podatkowego, a co za tym idzie, osoby wynajmujące mu nieruchomości
         nie korzystają z przewidzianej w art. 9 ust. 1 UStG możliwości potraktowania jako transakcji podlegających temu podatkowi
         najmów nieruchomości na rzecz tej instytucji oraz świadczenia usług dodatkowych w stosunku do tych transakcji. Owa możliwość
         wyboru opodatkowania jest również wyłączona przez niemieckie prawo podatkowe z tego powodu, że BCE, podobnie jak banki i przedsiębiorstwa
         ubezpieczeniowe sektora prywatnego, dokonuje tylko transakcji wyłączających prawo do odliczenia naliczonego podatku.

      14     Na podstawie art. 15 ust. 1 UStG, opierającego się na art. 17 ust. 2 szóstej dyrektywy, przedsiębiorcy realizujący transakcje
         podlegające opodatkowaniu podatkiem obrotowym są uprawnieni do odliczenia od podatku należnego kwoty podatku naliczonego przez
         ich dostawców za świadczenie usług pośrednich. Niemniej jednak nie dysponują oni taką możliwością w przypadku transakcji zwolnionych
         od podatku, jakimi są, zgodnie z art. 4 ust. 12 lit a) UStG, najem nieruchomości i świadczenie usług pomocniczych w stosunku
         do tego najmu, ponieważ w takim przypadku w ogóle nie zostaje naliczony podatek obrotowy, a co za tym idzie, niemożliwe jest
         jakiekolwiek odliczenie.

       Stan faktyczny
      15     EBC najmuje różne nieruchomości we Frankfurcie (Niemcy), mieście, w którym znajduje się jego siedziba. Dwoma głównymi nieruchomościami
         są:

      –       budynek Eurotower, położony przy Kaiserstraße 29 (zwany dalej „Eurotower”) oraz
      –       budynek Eurotheum, położony przy Neue Mainzer Straße oraz przy Junghofstraße (zwany dalej „Eurotheum”).
      16     Oczywistym jest, że zgodnie z art. 4 ust. 12 lit. a) UStG najem nieruchomości jest zwolniony z podatku obrotowego. Podobnie
         w myśl zasady, zgodnie z którą świadczenia pomocnicze podlegają temu samemu reżimowi, co świadczenie główne, opłaty związane
         z tymi stosunkami najmu (opłaty za utrzymanie, elektryczność, wodę, ubezpieczenie itp., zwane dalej „opłatami”) również są
         zwolnione z tego podatku. W związku z powyższym osoby wynajmujące nieruchomości na rzecz EBC i zarządzające tymi opłatami,
         i świadczeniami pomocniczymi nie fakturują tej instytucji podatku obrotowego z tytułu tych transakcji.

      17     Z kolei sami wynajmujący są podatnikami podatku obrotowego w zakresie wszystkich świadczeń pomocniczych związanych z wynajmowanymi
         przez nie nieruchomościami (prace budowlane, prace porządkowe, prace związane z utrzymaniem, jak również opłaty za elektryczność,
         wodę, ubezpieczenie, zwane dalej „transakcjami powodującymi naliczenie podatku”). W przypadku gdyby wynajem nieruchomości
         przez wynajmującego podlegał takiemu opodatkowaniu, mógłby on, zgodnie z art. 15 ust. 1 UstG, odliczyć od podatku należnego
         z tytułu dokonanych przez niego transakcji podlegających opodatkowaniu kwotę podatku naliczonego od transakcji powodujących
         naliczenie podatku (zwanego dalej „podatkiem naliczonym”). W ten sposób mógłby odzyskać tę kwotę.

      18     Z tego też powodu w interesie wynajmujących leży korzystanie z prawa wyboru przyznanego im zgodnie z art. 9 ust. 1 UStG, aby
         traktować jako transakcję podlegającą podatkowi obrotowemu najem, który co do zasady jest zwolniony z tego podatku. Gdy wynajmującemu
         przysługuje taki wybór, to znaczy wtedy, gdy wynajem następuje na rzecz najemców posiadających przymiot przedsiębiorcy i którzy
         sami dokonują transakcji podlegających opodatkowaniu, najemca może następnie odliczyć kwotę podatku obrotowego nałożonego
         na najem od kwoty podatku należnego z tytułu dokonanych przez niego transakcji. W ten sposób najemca może co do zasady odzyskać
         kwotę podatku zapłaconego z tytułu najmu i okoliczność, iż wynajmujący wybrał opodatkowanie nie powoduje, z punktu widzenia
         najemcy, żadnej negatywnej konsekwencji podatkowej.

      19     Zdaniem EBC taki system zwolnień powoduje, iż jest on zobowiązany do zapłaty wynajmującym kwot podatku obrotowego uiszczonego
         przez nich z tytułu dokonanych przez nich transakcji powodujących naliczenie podatku. W rzeczywistości bowiem wynajmujący
         obliczają czynsz biorąc pod uwagę swoją marżę zysku i w związku z tym nakładają wyższy czynsz na najemców takich jak EBC,
         na których nie można refakturować podatku naliczonego. Nawet jeżeli kwoty te nie pojawiają się oddzielnie na fakturach, to
         zdaniem tej instytucji możliwym jest ustalenie, że zostały zawarte w czynszu i fakturowanych na nią opłatach. Na tej podstawie
         twierdzi, iż ponosi w sposób pośredni podatek obrotowy.

      20     Republika Federalna Niemiec zaprzecza, jakoby podatek obrotowy zawierał się w czynszu i opłatach ponoszonych przez EBC. Zwraca
         uwagę na to, że wiele pozostałych najemców, w szczególności banków i przedsiębiorstw ubezpieczeniowych sektora prywatnego
         znajduje się w takiej samej sytuacji podatkowej, co EBC. Czynsz oraz opłaty są ustalane przez rynek i EBC nie udowodnił, że
         ponoszony przezeń czynsz i opłaty są wyższe o kwoty odpowiadające w rzeczywistości kwotom podatku uiszczonego przez wynajmujących
         z tytułu dokonanych przez nich opodatkowanych transakcji związanych z najmem.

      21     W piśmie z dnia 9 kwietnia 2001 r. Finanzamt Wiesbaden, miejscowy urząd podatkowy, oddalił wniosek EBC zmierzającego do uzyskania
         zwrotu podatku obrotowego, który jego zdaniem został zawarty w fakturach za najem i opłaty, wystawionych mu przez wynajmującego.
         EBC zakwestionował oddalenie wniosku powołując się na art. 8 ust. 1 porozumienia w sprawie siedziby i art. 3 ust. 2 protokołu.
         Wobec utrzymujących się rozbieżności pomiędzy niemieckimi organami podatkowymi a EBC, wniósł on niniejszą skargę.

       W przedmiocie dopuszczalności skargi
      22     Republika Federalna Niemiec kwestionuje dopuszczalność niniejszej skargi tak w świetle protokołu, jak i na podstawie porozumienia
         w sprawie siedziby.

      23     Po pierwsze, zdaniem Republiki Federalnej Niemiec klauzula arbitrażowa znajdująca się w art. 21 porozumienia w sprawie siedziby,
         w sposób wyraźny i wyłączny znajduje zastosowanie do rozbieżności dotyczących wykładni lub zastosowana „niniejszego porozumienia”.
         W związku z tym twierdzi, iż Trybunał nie jest właściwy w zakresie wykładni i stosowania protokołu, w szczególności zaś w zakresie
         bezpośredniego stosowania jego art. 3 ust. 2 oraz że z tego względu skarga jest niedopuszczalna.

      24     Odnośnie tej kwestii wystarczy stwierdzić, zgodnie z tym, na co zwrócił uwagę podczas rozprawy EBC, że skarga nie zmierza
         do uzyskania wykładni lub do bezpośredniego zastosowania art. 3 ust. 2 protokołu, a jedynie do zastosowania art. 8 ust. 1
         porozumienia w sprawie siedziby, które powinno być interpretowane w świetle art. 3 ust. 2 protokołu, jako że ów art. 8 ust. 1
         stanowi szczególny sposób wprowadzenia w życie tego artykułu w niniejszej sprawie. Na podstawie klauzuli arbitrażowej, o której
         mowa w art. 21 porozumienia w sprawie siedziby, Trybunał jest właściwy, jeżeli chodzi o wykładnię i zastosowanie art. 8 ust. 1
         tego porozumienia w świetle kontekstu prawnego, w jaki wpisuje się ten ostatni przepis.

      25     Po drugie, Republika Federalna Niemiec twierdzi, że klauzula arbitrażowa, która zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału
         powinna być interpretowana w sposób ścisły, nie znajduje zastosowania do niniejszej sprawy, ponieważ brak jest jakiejkolwiek
         „rozbieżności dotyczącej wykładni i zastosowania porozumienia w sprawie siedziby”. W rzeczywistości państwo to i EBC są zgodne
         co do tego, że art. 8 ust. 1 tego porozumienia przewiduje, zgodnie z jego treścią, jedynie zwrot podatku obrotowego, który
         został oddzielnie zafakturowany, a co za tym idzie przepis ten nie znajdzie zastosowania ponieważ w niniejszej sprawie nie
         chodzi o zwrot takiego podatku.

      26     W tym względzie EBC słusznie zauważa, że najwyraźniej pomiędzy nim a Republiką Federalną Niemiec istnieje rozbieżność dotycząca
         wykładni i zastosowania art. 8 ust. 1 porozumienia w sprawie siedziby, w szczególności kwestii, czy art. 3 ust. 2 protokołu
         narzuca szerszą wykładnię tego przepisu z tym skutkiem, że owo państwo członkowskie będzie musiało zwrócić EBC podatek obrotowy
         nie tylko wówczas, gdy został on odrębnie zafakturowany, zgodnie z treścią rzeczonego art. 8 ust. 1, ale również i wówczas,
         gdy możliwe będzie wykazanie, że nawet jeśli nie został odrębnie zafakturowania, to w rzeczywistości taki podatek został poniesiony
         przez EBC.

      27     W świetle tych rozważań należy stwierdzić, że bezpodstawne są zarzuty dotyczące niedopuszczalności podniesione przez Republikę
         Federalną Niemiec i stwierdzić, że Trybunał jest właściwy, na podstawie art. 21 porozumienia w sprawie siedziby w związku
         z art. 238 WE i 35 ust. 4 statutu ESBC, do orzekania w sprawie skargi EBC.

       Co do istoty sprawy
      28     Nie budzi wątpliwości, że art. 8 ust. 1 porozumienia w sprawie siedziby, zgodnie z brzmieniem tego przepisu, przewiduje wyłącznie
         zwrot podatku obrotowego „zafakturowanego odrębnie […] z tytułu dostawy towarów lub świadczenia usług” na rzecz EBC. Bezsporne
         jest również i to, że nie został nałożony jakikolwiek podatek obrotowy na dostawę towarów i świadczenie usług, a co za tym
         idzie nie mógł zostać zafakturowany odrębnie żaden podatek „z tytułu” tych dostaw i świadczenia usług.

      29     Niemniej jednak EBC zwraca uwagę na fakt, iż artykuł 8 ust. 1 porozumienia w sprawie siedziby odczytywany w świetle art. 3
         ust. 2 protokołu, przewiduje nie tylko zwrot podatku obrotowego odrębnie zafakturowanego, ale również podatku obrotowego zawartego
         w cenach zapłaconych przez EBC, a co za tym idzie, podatku obrotowego poniesionego pośrednio przez tę instytucję z powodu
         przeniesienia tego podatku na czynsz fakturowany przez jego wynajmujących, bez względu na okoliczność, czy fakturowanie zostało
         dokonane odrębnie. Wynika to z faktu, że art. 3 ust. 2 protokołu wyraźnie przewiduje zwrot podatku obrotowego przez państwa
         członkowskie „wszędzie tam, gdzie jest to możliwe” i wymaga ponadto w sposób ogólny zwrotu „kwoty podatków pośrednich [...]
         wliczonych w cenę mienia ruchomego i nieruchomego”.

      30     Nie można przychylić się do tej argumentacji.
      31     Artykuł 8 ust. 1 porozumienia w sprawie siedziby w sposób wyraźny i jednoznaczny uzależnia zwrot podatku obrotowego od przesłanki,
         która nie została spełniona w niniejszej sprawie, to znaczy, aby podatek był „zafakturowany odrębnie”. Nawet jeżeli zasadniczo
         możliwa byłaby wykładnia jednego z przepisów porozumienia „w świetle” kontekstu prawnego, w który się on wpisuje, a która
         rozwiązałaby dwuznaczność jego redakcji, to jednak taka wykładana nie mogłaby skutkować pozbawieniem „effet utile” jasnego
         i precyzyjnego brzmienia tego przepisu.

      32     Ponadto okoliczność, iż podatek zostałby „zafakturowany odrębnie” nie godzi ani w cel, ani w treść art. 3 ust. 2 protokołu.
         Otóż przepis ten przewiduje jedynie przyjęcie „stosownych przepisów” w celu zwrotu podatków i to tylko w przypadku, gdy dotyczą
         one „poważnych zakupów” i „jedynie tam [...], gdzie jest to możliwe”. Tym samym instytucjom wspólnotowym podobnie jak i państwom
         członkowskim został przyznany pewien zakres swobody przy zawieraniu porozumień dotyczących wykonywania wspomnianego art. 3
         ust. 2 protokołu.

      33     Wykluczenie zwrotu podatków, które nie zostały zafakturowane EBC, ale które zostały zapłacone jako podatek naliczony przez
         jego kontrahentów i mogą tym samym wpływać na fakturowane mu ceny, nie wykracza poza ten zakres swobody. Tak samo jest w przypadku
         progu 50 DEM ustalonego przez porozumienie w sprawie siedziby dla możliwości zwrotu podatku. Tym samym wymogi te są zgodne
         z protokołem.

      34     Ponadto przewidziana przesłanka służy ochronie interesu finansowego tak Wspólnoty Europejskiej, jak i przyjmującego państwa
         członkowskiego, ponieważ zapobiega ona temu, by przeznaczano fundusze publiczne na wprowadzanie w życie szczegółowych i kompleksowych
         procedur zwrotu mających na celu wykazanie, że część wydatków poniesionych przez EBC odpowiada w rzeczywistości podatkowi
         zapłaconemu jako podatek naliczony przez jego kontrahentów.

      35     Wreszcie należy dodać, że powołane przez EBC postanowienie z dnia 17 grudnia 1968 r. w sprawie Ufficio Imposte di Consumo
         di Ispra przeciwko Komisji (2/68, Rec. str. 635), jest bez znaczenia dla niniejszej sprawy, ponieważ postanowienie to zostało
         wydane w sytuacji, w której Komisja Wspólnot Europejskich w porozumieniu zawartym z rządem włoskim dochodziła na podstawie
         protokołu zmniejszenia praw i gwarancji, z których korzystały osoby trzecie niebędące stronami porozumienia.

      36     W świetle powyższych rozważań należy oddalić skargę EBC.
       W przedmiocie kosztów
      37     Zgodnie z art. 69 § 2 regulaminu kosztami zostaje obciążona, na żądanie strony przeciwnej, strona przegrywająca sprawę. Ponieważ
         Republika Federalna Niemiec wniosła o obciążenie kosztami postępowania EBC, który przegrał sprawę, należy obciążyć go kosztami
         postępowania.

      Z powyższych względów Trybunał (pierwsza izba) orzeka, co następuje:
      1)      Skarga zostaje oddalona.
      2)      Europejski Bank Centralny zostaje obciążony kosztami postępowania.
      Podpisy
      * Język postępowania: niemiecki.


Wyrok Trybunału z dnia 25 czerwca 2002 r. # Postępowanie karne przeciwko Dante Bigi, przy udziale Consorzio del Formaggio Parmigiano Reggiano. # Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Tribunale di Parma - Włochy. # Rozporządzenie (EWG) nr 2081/92. # Sprawa C-66/00.


Wyrok Trybunału (pierwsza izba) z dnia 27 stycznia 1994 r. # Alison Maitland Toosey przeciwko Chief Adjudication Officer. # Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Social Security Commissioner - Zjednoczone Królestwo. # Swobodny przepływ pracowników - Zabezpieczenie społeczne - świadczenia inwalidzkie. # Sprawa C-287/92.


title: Wyrok Trybunału z dnia  17 stycznia 2006 r.  w sprawie E-4/05: HOB-vín przeciwko Islandii oraz Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins (Państwowe Przedsiębiorstwo Przemysłu Alkoholowego i Tytoniowego w Islandii)  (swobodny przepływ towarów — monopole państwowe o charakterze handlowym — wymóg realizowania dostaw towarów na paletach i włączania ceny palety w cenę produktu — dyskryminacja importerów napojów alkoholowych — nadużywanie pozycji dominującej)

text:
               27.4.2006

               PL

               Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

               C 100/3

      WYROK TRYBUNAŁU

   z dnia 17 stycznia 2006 r.
   w sprawie E-4/05: HOB-vín przeciwko Islandii oraz Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins (Państwowe Przedsiębiorstwo Przemysłu Alkoholowego i Tytoniowego w Islandii)

      (swobodny przepływ towarów — monopole państwowe o charakterze handlowym — wymóg realizowania dostaw towarów na paletach i włączania ceny palety w cenę produktu — dyskryminacja importerów napojów alkoholowych — nadużywanie pozycji dominującej)

   (2006/C 100/03)
   W sprawie E-4/05 HOB-vín przeciwko Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins — WNIOSEK złożony przed Trybunałem przez Héraðsdómur Reykjavíkur (Sąd Rejonowy w Reykjavíku) dotyczący interpretacji przepisów art. 11, 16, 57 i 59 porozumienia EOG, Trybunał w składzie: Carl Baudenbacher, przewodniczący i sędzia sprawozdawca, Henrik Bull i Thorgeir Örlygsson, sędziowie, wydał dnia 17 stycznia 2006 r. wyrok, którego sentencja brzmi następująco:

               1.

               Artykuł 16 Porozumienia o Europejskim Obszarze Gospodarczym dopuszcza możliwość żądania przez przedsiębiorstwo państwowe, które ma wyłączne prawo do sprzedaży detalicznej napojów alkoholowych, by dostawy napojów alkoholowych przeznaczonych do sprzedaży detalicznej do tego przedsiębiorstwa były realizowane przez dostawców na specjalnym rodzaju palety (paleta EUR), a także aby cena palety była wliczona w cenę produktu, o ile sądy krajowe nie orzekną, na podstawie przedstawionych im faktów, iż importerzy są rzeczywiście traktowani inaczej niż producenci krajowi bądź w wyniku polityki prowadzonej przez krajowego monopolistę lub jego oddziały, bądź w następstwie braku zastosowania zasad regulujących monopole.

               2.

               Artykuł 59 ust. 1 oraz art. 54 Porozumienia o Europejskim Obszarze Gospodarczym nie wykluczają możliwości żądania przez przedsiębiorstwo państwowe, które ma wyłączne prawo do sprzedaży detalicznej napojów alkoholowych, by dostawy napojów alkoholowych przeznaczonych do sprzedaży detalicznej do tego przedsiębiorstwabyły realizowane przez dostawców na specjalnym rodzaju palety (paleta EUR), a także aby cena palety była wliczona w cenę produktu, o ile sądy krajowe nie orzekną, iż stosowanie takich wymogów zakłóca konkurencję.


Wyrok Trybunału z dnia 14 grudnia 1962 r. # Compagnie des Hauts Fourneaux de Chasse przeciwko Wysokiej Władzy EWWiS. # Sprawa 33/59.


title: Wyrok Trybunału (ósma izba) z dnia 7 listopada 2013 r. # Jan Sneller przeciwko DAS Nederlandse Rechtsbijstand Verzekeringsmaatschappij NV. # Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Hoge Raad der Nederlanden - Niderlandy. # Ubezpieczenie ochrony prawnej - Dyrektywa 87/344/EWG - Artykuł 4 ust. 1 - Przysługujący ubezpieczonemu swobodny wybór prawnika - Przewidziane w ogólnych warunkach umownych postanowienie gwarantujące świadczenie pomocy prawnej w postępowaniach sądowych i administracyjnych przez jednego z pracowników ubezpieczyciela - Koszty związane ze świadczeniem pomocy prawnej przez zewnętrznego prawnika, które są zwracane jedynie w przypadku ocenianej przez ubezpieczyciela konieczności powierzenia prowadzenia danej sprawy przez takiego prawnika. # Sprawa C-442/12.

text:
               Strony
               Motywy wyroku
               Sentencja

            Strony
            W sprawie C‑442/12
            mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Hoge Raad der Nederlanden (Niderlandy) postanowieniem z dnia 28 września 2012 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 3 października 2012 r., w postępowaniu:
            Jan Sneller
            przeciwko
            DAS Nederlandse Rechtsbijstand Verzekeringsmaatschappij NV ,
            TRYBUNAŁ (ósma izba),
            w składzie: C.G. Fernlund, prezes ósmej izby, pełniący obowiązki prezesa izby, C. Toader (sprawozdawca) i E. Jarašiūnas, sędziowie,
            rzecznik generalny: P. Mengozzi,
            sekretarz: M. Ferreira, administrator,
            uwzględniając pisemny etap postępowania i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 19 września 2013 r.,
            rozważywszy uwagi przedstawione:
            – w imieniu DAS Nederlandse Rechtsbijstand Verzekeringsmaatschappij NV przez J.W.H. van Wijka oraz B.J. Drijbera, advocaten,
            – w imieniu rządu włoskiego przez G. Palmieri, działającą w charakterze pełnomocnika, wspieraną przez W. Ferrante, avvocato dello Stato,
            – w imieniu rządu austriackiego przez A. Poscha, działającego w charakterze pełnomocnika,
            – w imieniu Komisji Europejskiej przez F. Wilmana oraz K.P. Wojcika, działających w charakterze pełnomocników,
            podjąwszy, po wysłuchaniu rzecznika generalnego, decyzję o rozstrzygnięciu sprawy bez opinii,
            wydaje następujący
            Wyrok

            Motywy wyroku
            1. Niniejszy wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 4 ust. 1 dyrektywy Rady 87/344/EWG z dnia 22 czerwca 1987 r. w sprawie koordynacji przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych odnoszących się do ubezpieczenia ochrony prawnej (Dz.U. L 185, s. 77), mającej ratione temporis zastosowanie do sprawy zawisłej w postępowaniu głównym.
            2. Wniosek ten został przedstawiony w ramach sporu, jaki powstał pomiędzy J. Snellerem a towarzystwem ubezpieczeniowym DAS Nederlandse Rechtsbijstand Verzekeringsmaatschappij NV (zwanym dalej „DAS”) w przedmiocie pokrycia kosztów pomocy prawnej świadczonej przez prawnika wybranego przez ubezpieczonego.
            Ramy prawne
            Prawo Unii
            3. Motyw jedenasty dyrektywy 87/344 stanowi:
            „[W] interesie osób mających ubezpieczenie ochrony prawnej ubezpieczony musi mieć możliwość wybrania prawnika lub innej osoby o odpowiednich kwalifikacjach zgodnie z przepisami prawa krajowego, w każdym dochodzeniu lub postępowaniu [w każdym postępowaniu sądowym lub administracyjnym] oraz kiedy wystąpi sprzeczność interesów”.
            4. Artykuł 1 owej dyrektywy stanowi:
            „Celem niniejszej dyrektywy jest koordynacja przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych dotyczących ubezpieczenia ochrony prawnej [...] w celu ułatwienia skutecznej realizacji swobody przedsiębiorczości i wykluczenia, w miarę możliwości, sprzeczności interesów wynikającej w szczególności z faktu, że ubezpieczyciel ubezpiecza daną osobę w zakresie zarówno ochrony prawnej, jak i innej grupy [...], oraz – w razie wystąpienia takiej sprzeczności – aby umożliwić jej usunięcie”.
            5. Artykuł 2 ust. 1 tej dyrektywy ma następujące brzmienie:
            „Niniejszą dyrektywę stosuje się do ubezpieczenia ochrony prawnej. Polega ono na zobowiązaniu w zamian za zapłatę składki do poniesienia kosztów postępowania sądowego oraz wykonania innych usług związanych bezpośrednio z ochroną ubezpieczeniową, w szczególności w celu:
            – zapewnienia odszkodowania z tytułu poniesionej przez ubezpieczonego straty, szkody lub uszkodzenia ciała poprzez ugodę pozasądową lub w drodze postępowania cywilnego lub karnego,
            – obrony lub reprezentowania ubezpieczonego w postępowaniu cywilnym, karnym, administracyjnym lub innym postępowaniu, lub też w związku z roszczeniem zgłoszonym wobec niego”.
            6. Artykuł 4 ust. 1 tej dyrektywy brzmi:
            „Umowa ubezpieczenia ochrony prawnej wyraźnie stwierdza, że:
            a) w przypadku przysługującej możliwości skorzystania z pomocy prawnika lub innej osoby mającej zgodnie z prawem krajowym odpowiednie kwalifikacje w zakresie obrony, reprezentowania lub wspierania interesów ubezpieczonego w dochodzeniu lub postępowaniu [w każdym postępowaniu sądowym lub administracyjnym] ubezpieczony ma prawo swobodnego wyboru takiego prawnika lub innej osoby;
            b) ubezpieczony ma prawo swobodnego wyboru prawnika lub, jeżeli preferuje takie rozwiązanie i prawo krajowe na to zezwala, innej osoby mającej odpowiednie kwalifikacje do obrony jego interesów w przypadku wystąpienia sprzeczności interesów”.
            7. Artykuł 5 dyrektywy 87/344 stanowi:
            „1. Każde państwo członkowskie może wprowadzić wyłączenie ze stosowania art. 4 ust. 1 w przypadku ubezpieczenia ochrony prawnej, jeżeli zostały spełnione wszystkie poniższe warunki:
            a) ubezpieczenie ogranicza się do przypadków wynikających z użytkowania pojazdów drogowych na terytorium zainteresowanego państwa członkowskiego;
            b) ubezpieczenie jest związane z umową o świadczenie pomocy w razie wypadku lub awarii pojazdu drogowego;
            c) ani ubezpieczyciel udzielający ochrony w zakresie ochrony prawnej, ani ubezpieczyciel udzielający ochrony w zakresie pomocy nie prowadzi działalności w żadnej grupie ubezpieczeń od odpowiedzialności cywilnej;
            d) zastosowano odpowiednie środki, aby doradztwo prawne i reprezentowanie każdej ze stron sporu powierzyć całkowicie niezależnym prawnikom, jeżeli strony te są ubezpieczone w zakresie ochrony prawnej przez tego samego ubezpieczyciela.
            2. Zwolnienie udzielone zakładowi przez państwo członkowskie na podstawie ust. 1 nie wpływa na zastosowanie art. 3 ust. 2”.
            Prawo niderlandzkie
            8. Artykuł 4:67 ust. 1 Wet op het financieel toezicht (ustawa o kontroli finansowej) jest sformułowany następująco:
            „Ubezpieczyciel ochrony prawnej czuwa nad tym, aby w zawartych umowach ubezpieczenia ochrony prawnej ubezpieczonemu zostało wyraźnie przyznane prawo wyboru adwokata lub innej osoby posiadającej wiedzę w zakresie prawa, jeżeli:
            a) ubezpieczony korzysta z pomocy adwokata lub innej osoby posiadającej wiedzę w zakresie prawa wymaganą do tego, aby bronić albo reprezentować ubezpieczonego lub obsługiwać jego interesy prawne w postępowaniu sądowym lub administracyjnym, lub
            b) zachodzi konflikt interesów”.
            Postępowanie główne i pytania prejudycjalne
            9. Z postanowienia odsyłającego wynika, że J. Sneller zawarł umowę ubezpieczenia ochrony prawnej z Reaal Schadeverzekeringen NV. Zgodnie z tą umową ubezpieczeniową obsługa roszczeń z tytułu ubezpieczenia ochrony prawnej została przeniesiona na DAS.
            10. Zgodnie z tą umową obsługą prawną spraw zajmują się pracownicy DAS. Jeśli jednak, zgodnie z umową lub ze zdaniem DAS, dana sprawa winna zostać zlecona prawnikowi zewnętrznemu, ubezpieczony ma prawo wyznaczyć adwokata albo inną osobę według własnego wyboru.
            11. W zawisłej w postępowaniu głównym sprawie Jan Sneller chce wszcząć przeciwko swemu byłemu pracodawcy postępowanie sądowe, domagając się wypłaty odszkodowania za nieuzasadnione zwolnienie. Ma on zamiar skorzystać ze wsparcia wybranego przez siebie adwokata, a koszty tej obsługi prawnej mają zostać pokryte przez ubezpieczyciela ochrony prawnej. DAS wyraziła swą zgodę na wszczęcie takiego postępowania sądowego, lecz stoi na stanowisku, że zawarta przez nią z J. Snellerem umowa ubezpieczeniowa nie przewiduje w takim przypadku pokrycia kosztów obsługi prawnej prowadzonej przez adwokata wybranego przez ubezpieczonego. DAS wskazuje, że jest ona co najwyżej skłonna zapewnić we własnym zakresie obsługę prawną J. Snellera przy wsparciu jednego ze swych pracowników, który nie jest adwokatem.
            12. W tym względzie sąd odsyłający wskazuje, że zgodnie z prawem niderlandzkim w postępowaniu, jakie J. Sneller zamierza wszcząć przeciwko swemu byłemu pracodawcy, nie ma przymusu adwokackiego.
            13. Po tym jak DAS odmówiła pokrycia kosztów obsługi prawnej świadczonej przez wybranego przez ubezpieczonego prawnika, J. Sneller zwrócił się do voorzieningenrechter te Amsterdam (amsterdamskiego sądu właściwego do podjęcia decyzji w przedmiocie zastosowania środków tymczasowych) o zasądzenie od DAS pokrycia tych kosztów. Orzeczeniem z dnia 8 marca 2011 r. voorzieningenrechter te Amsterdam oddalił to żądanie.
            14. Gerechtshof te Amsterdam (sąd apelacyjny w Amsterdamie) potwierdził to rozstrzygnięcie wyrokiem z dnia 26 lipca 2011 r. Jego zdaniem art. 4:67 ust. 1 lit. a) ustawy o kontroli finansowej należy rozumieć w ten sposób, że w okolicznościach takich jak rozpatrywane w postępowaniu głównym, gdy przedmiotem umowy ubezpieczeniowej jest świadczenie usługi obsługi prawnej w naturze, prawo do swobodnego wyboru prawnika nie powstaje z samego tylko względu na to, że podjęta została decyzja o prowadzeniu postępowania na rzecz ubezpieczonego, lecz konieczne jest również, aby to ubezpieczyciel ochrony prawnej zadecydował, że dana sprawa winna być obsługiwana przez prawnika zewnętrznego, a nie przez jednego z pracowników tego ubezpieczyciela. Dopiero w takim przypadku należy sprawdzić, czy może dojść do konfliktu interesów, do którego uniknięcia zmierzał prawodawca unijny, ustanawiając art. 4 ust. 1 lit. a) dyrektywy 87/344.
            15. Jan Sneller zaskarżył ten wyrok przed sądem odsyłającym. Zdaniem tego sądu zarówno wynik przeprowadzonej analizy różnych wersji językowych art. 4 ust. 1 dyrektywy 87/344, jak i wyroki Trybunału z dnia 10 września 2009 r. w sprawie C‑199/08 Eschig, Zb.Orz. s. I‑8295, oraz z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie C‑293/10 Stark, Zb.Orz. s. I‑4711, dostarczają argumentów na poparcie stanowiska, zgodnie z którym w przypadku wszczęcia postępowania sądowego lub administracyjnego postanowienia umowy ubezpieczenia ochrony prawnej winny zawsze dawać ubezpieczonemu prawo do swobodnego wyboru doradcy prawnego.
            16. Zdaniem sądu odsyłającego rozstrzygnięcie, jakie sąd ów ma wydać w zawisłym w postępowaniu głównym sporze, może mieć pewne konsekwencje społeczne ze względu na to, że przyjęcie takiej wykładni art. 4 ust. 1 dyrektywy 87/344 z pewnością pociągnęłoby za sobą prawdopodobnie znaczne zwiększenie składek ubezpieczeniowych.
            17. W tych okolicznościach Hoge Raad der Nederlanden (sąd najwyższy Królestwa Niderlandów) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
            „1) Czy art. 4 ust. 1 dyrektywy [87/344] zezwala na to, aby ubezpieczyciel ochrony prawnej, który umieszcza w zawieranych umowach ubezpieczenia warunek, że obsługa prawna postępowań sądowych i administracyjnych jest co do zasady zapewniana przez pracowników ubezpieczyciela, zawarł w tej umowie również postanowienie, że koszty związane z obsługą prawną przez wybranego przez ubezpieczonego adwokata lub przedstawiciela prawnego są pokrywane tylko wówczas, gdy ubezpieczyciel jest zdania, iż ta obsługa winna zostać zlecona prawnikowi zewnętrznemu?
            2) Czy dla odpowiedzi na pytanie pierwsze ma znaczenie to, czy w danym postępowaniu sądowym lub administracyjnym istnieje przymus adwokacki?”.
            W przedmiocie pytań prejudycjalnych
            W przedmiocie pytania pierwszego
            18. Zadając pytanie pierwsze, sąd odsyłający chce w istocie ustalić, czy wykładni art. 4 ust. 1 lit. a) dyrektywy 87/344/EWG należy dokonywać w ten sposób, że jest on sprzeczny z tym, aby ubezpieczyciel ochrony prawnej, który umieszcza w zawieranych umowach ubezpieczenia warunek, iż pomoc prawna jest co do zasady zapewniana przez jego pracowników, zawarł w tej umowie również postanowienie, że koszty związane z obsługą prawną przez wybranego swobodnie przez ubezpieczonego adwokata lub przedstawiciela prawnego są pokrywane tylko wówczas, gdy ubezpieczyciel jest zdania, iż obsługa danej sprawy winna zostać zlecona prawnikowi zewnętrznemu.
            19. W tym względzie należy wyjaśnić, że zdaniem DAS bierna forma wyrażenia użytego w art. 4 ust. 1 lit. a) dyrektywy 87/344 zastosowana w wersjach językowych niemieckiej, francuskiej, angielskiej i niderlandzkiej świadczy o tym, iż przepis ten nie rozstrzyga, czy w danym postępowaniu ocena konieczności skorzystania z zewnętrznego prawnika należy do ubezpieczyciela, czy też do ubezpieczonego [w polskiej wersji językowej zastosowano bardziej jednoznaczne wyrażenie: „w przypadku przysługującej  możliwości skorzystania z pomocy prawnika”]. Zdaniem DAS wynika z tego, że ma ona swobodę uregulowania tej kwestii w zawieranych umowach ubezpieczeniowych, ponieważ przepis ten może być również rozumiany w taki sposób, iż „w przypadku [gdy ubezpieczyciel zdecyduje], że należy skorzystać z pomocy prawnika [adwokata], [...] ubezpieczony ma prawo swobodnego wyboru takiego prawnika”.
            20. Nie można przyjąć takiej zawężającej wykładni art. 4 ust. 1 lit. a) dyrektywy 87/344.
            21. W pierwszej kolejności, choć na podstawie samego tylko art. 4 ust. 1 lit. a) dyrektywy 87/344 nie można ustalić dokładnego znaczenia sformułowania „w przypadku przysługującej  możliwości skorzystania z pomocy prawnika [...] ubezpieczony ma prawo swobodnego wyboru takiego prawnika”, to jednak przy dokonywaniu wykładni przepisu prawa Unii należy uwzględniać nie tylko jego brzmienie, lecz także kontekst, w jakim został umieszczony, oraz cele regulacji, której część on stanowi (ww. wyrok w sprawie Eschig, pkt 38).
            22. W tym względzie należy zauważyć, że zarówno z motywu jedenastego dyrektywy 87/344, jak i z jej art. 4 ust. 1 wynika, iż interes ubezpieczonego w zakresie ochrony prawnej oznacza, że ma on swobodę dokonania wyboru prawnika lub jakiejkolwiek innej osoby mającej zgodnie z prawem krajowym odpowiednie kwalifikacje w ramach jakiegokolwiek postępowania sądoweg o lub administracyjnego (ww. wyrok w sprawie Stark, pkt 28).
            23. Z art. 4 ust. 1 lit. a) dyrektywy 87/344 w związku z jej motywem jedenastym wynika zaś, że swobodny wybór prawnika przez ubezpieczonego nie może być ograniczony jedynie do sytuacji, w której to ubezpieczyciel postanowi, iż należy skorzystać z usług zewnętrznego prawnika.
            24. W drugiej kolejności, jak podnosi Komisja Europejska, należy stwierdzić, że proponowana przez DAS zawężająca wykładnia art. 4 ust. 1 lit. a) dyrektywy 87/344 jest niezgodna z realizowanym przez tę dyrektywę, a w szczególności przez jej art. 4, celem polegającym na objęciu interesów ubezpieczonych szeroką ochroną (zob. podobnie ww. wyrok w sprawie Eschig, pkt 45).
            25. W tym względzie należy przypomnieć, że dotyczący swobodnego wyboru przedstawiciela prawnego przepis art. 4 ust. 1 dyrektywy 87/344 ma ogólny zasięg i obowiązkowy charakter (zob. ww. wyroki: w sprawie Eschig, pkt 47; w sprawie Stark, pkt 29).
            26. W trzeciej kolejności, w odniesieniu do wysokości składek ubezpieczeniowych, należy wyjaśnić, że mnogość form korzystania z przysługującego ubezpieczonemu prawa do swobodnego wyboru jego pełnomocnika nie wyklucza, iż w pewnych przypadkach mógłby zostać określony pułap pokrywanych przez ubezpieczycieli kosztów.
            27. Zgodnie bowiem z orzecznictwem Trybunału swoboda wyboru w rozumieniu art. 4 ust. 1 dyrektywy 87/344 nie oznacza, że – aby swoboda ta nie została pozbawiona swego znaczenia – państwa członkowskie powinny zobowiązywać ubezpieczycieli do pełnego pokrycia, w każdych okolicznościach, kosztów poniesionych w ramach obrony ubezpieczonego. Swoboda ta byłaby pozbawiona znaczenia w przypadku, gdyby ograniczenie nałożone na pokrycie tych kosztów uniemożliwiałoby de facto dokonanie przez ubezpieczonego racjonalnego wyboru pełnomocnika. W każdym razie zadaniem sądów krajowych, przed którymi ewentualnie zawiśnie taki spór, jest ustalenie braku ograniczenia tego rodzaju (zob. podobnie ww. wyrok w sprawie Stark, pkt 33).
            28. Ponadto umawiające się strony mają swobodę w zakresie uzgodnienia poziomów pokrycia wyższych kosztów pomocy prawnej poprzez ewentualne opłacanie przez ubezpieczonego wyższej składki (zob. podobnie ww. wyrok w sprawie Stark, pkt 34).
            29. W związku z powyższymi rozważaniami na pytanie pierwsze należy udzielić odpowiedzi, że art. 4 ust. 1 lit. a) dyrektywy 87/344 należy interpretować w ten sposób, iż jest on sprzeczny z tym, aby ubezpieczyciel ochrony prawnej, który umieszcza w zawieranych umowach ubezpieczenia warunek, że pomoc prawna jest co do zasady zapewniana przez jego pracowników, zawarł w tej umowie również postanowienie, że koszty związane z obsługą prawną przez wybranego swobodnie przez ubezpieczonego adwokata lub przedstawiciela prawnego są pokrywane tylko wówczas, gdy ubezpieczyciel jest zdania, iż obsługa danej sprawy winna zostać zlecona prawnikowi zewnętrznemu.
            W przedmiocie pytania drugiego
            30. Zadając pytanie drugie, sąd odsyłający pragnie w istocie ustalić, czy dla udzielenia odpowiedzi na pytanie pierwsze ma znaczenie to, czy zgodnie z prawem krajowym w danym postępowaniu sądowym lub administracyjnym istnieje przymus adwokacki.
            31. Uwzględniając, po pierwsze, że, jak zostało przypomniane w pkt 25 niniejszego wyroku, prawo ubezpieczonego do dokonania swobodnego wyboru swego przedstawiciela prawnego ma ogólny zasięg i obowiązkowy charakter, oraz po drugie, że dyrektywa 87/344, jak wynika to w szczególności z jej motywu jedenastego oraz z art. 4 ust. 1 lit. a), nie uzależnia przysługiwania oraz zakresu tego uprawnienia od krajowych przepisów dotyczących pełnomocnictwa procesowego, takie przepisy krajowe pozostają bez wpływu na udzieloną na pytanie pierwsze odpowiedź.
            32. W związku z powyższymi rozważaniami na pytanie drugie należy odpowiedzieć, że to, czy zgodnie z prawem krajowym w danym postępowaniu sądowym lub administracyjnym istnieje przymus adwokacki, jest bez znaczenia dla odpowiedzi na pytanie pierwsze.
            W przedmiocie kosztów
            33. Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.

            Sentencja
            Z powyższych względów Trybunał (ósma izba) orzeka, co następuje:
            1) Artykuł 4 ust. 1 lit. a) dyrektywy Rady 87/344 z dnia 22 czerwca 1987 r. w sprawie koordynacji przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych odnoszących się do ubezpieczenia ochrony prawnej należy interpretować w ten sposób, iż sprzeczne jest z nim to, aby ubezpieczyciel ochrony prawnej, który umieszcza w zawieranych umowach ubezpieczenia warunek, że pomoc prawna jest co do zasady zapewniana przez jego pracowników, zawarł w tej umowie również postanowienie, że koszty związane z obsługą prawną przez wybranego swobodnie przez ubezpieczonego adwokata lub przedstawiciela prawnego są pokrywane tylko wówczas, gdy ubezpieczyciel jest zdania, iż obsługa danej sprawy winna zostać zlecona prawnikowi zewnętrznemu.
            2) To, czy zgodnie z prawem krajowym w danym postępowaniu sądowym lub administracyjnym istnieje przymus adwokacki, jest bez znaczenia dla odpowiedzi na pytanie pierwsze.