title: Wyrok Trybunału (druga izba) z dnia 5 lipca 2007 r. # Deutsche Lufthansa AG przeciwko ANA - Aeroportos de Portugal SA. # Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Tribunal Administrativo e Fiscal do Porto - Portugalia. # Transport lotniczy - Porty lotnicze - Obsługa naziemna - Pobieranie opłaty za naziemną obsługę administracyjną i nadzór. # Sprawa C-181/06.

text:
      Sprawa C‑181/06
      Deutsche Lufthansa AG
      przeciwko
      ANA – Aeroportos de Portugal SA
      (wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez
      Tribunal Administrativo e Fiscal do Porto)
      Transport lotniczy – Porty lotnicze – Obsługa naziemna – Pobieranie opłaty za naziemną obsługę administracyjną i nadzór
      Streszczenie wyroku
      Transport – Transport lotniczy – Dostęp do rynku usług obsługi naziemnej w portach lotniczych Wspólnoty
      (dyrektywa Rady 96/67, art. 16 ust. 3 i załącznik, pkt 1)
      Prawo wspólnotowe stoi na przeszkodzie takim przepisom krajowym, które przewidują uiszczenie opłaty za naziemną obsługę administracyjną
         i nadzór przez podmioty świadczące usługi związane z obsługą naziemną na rzecz organów zarządzających portem lotniczym, chyba
         że opłata za naziemną obsługę administracyjną i nadzór przewidziana w tych przepisach jest należna w zamian za całość lub
         część usług określonych w pkt 1 załącznika do dyrektywy 96/67 w sprawie dostępu do rynku usług obsługi naziemnej w portach
         lotniczych Wspólnoty i nie stanowi ona ponownego wynagrodzenia za usługi już obciążone inną opłatą lub daniną. Jeżeli po przeprowadzeniu
         badania przez sąd odsyłający okaże się, że sporna opłata jest opłatą za dostęp do urządzeń portu lotniczego, do tego sądu
         należy zbadanie, czy opłata ta spełnia kryteria właściwości, obiektywności, przejrzystości i niedyskryminacji, określone w art. 16
         ust. 3 dyrektywy 96/67.

      (por. pkt 29 i sentencja)
WYROK TRYBUNAŁU (druga izba)
      z dnia 5 lipca 2007 r.(*)

      Transport lotniczy – Porty lotnicze – Obsługa naziemna – Pobieranie opłaty za naziemną obsługę administracyjną i nadzór
      W sprawie C‑181/06
      mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 234 WE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Tribunal
         Administrativo e Fiscal do Porto (Portugalia) postanowieniem z dnia 7 marca 2006 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 7 kwietnia
         2006 r., w postępowaniu:

      Deutsche Lufthansa AG
      przeciwko
      ANA – Aeroportos de Portugal SA,

      przy udziale:
      Ministério Público,
      TRYBUNAŁ (druga izba),
      w składzie: C.W.A. Timmermans, prezes izby, P. Kūris (sprawozdawca), J. Makarczyk, L. Bay Larsen i J.C. Bonichot, sędziowie,
      rzecznik generalny: J. Mazák,
      sekretarz: M. Ferreira, główny administrator,
      uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 8 lutego 2007 r.,
      rozważywszy uwagi przedstawione:
      –        w imieniu Deutsche Lufthansa AG przez A. Mourę Portugala, advogado,
      –        w imieniu rządu portugalskiego przez L. Fernandesa oraz M.J. Viegas, działających w charakterze pełnomocników,
      –        w imieniu rządu greckiego przez K. Georgiadisa oraz Z. Chatzipavlou, działających w charakterze pełnomocników,
      –        w imieniu Komisji Wspólnot Europejskich przez J.R. Vidala Puiga, S. Noego oraz P. Guerrę e Andrade, działających w charakterze
         pełnomocników,

      po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 19 kwietnia 2007 r.,
      wydaje następujący
      Wyrok
      1        Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 6 i art. 16 ust. 3 dyrektywy Rady 96/67/WE z dnia
         15 października 1996 r. w sprawie dostępu do rynku usług obsługi naziemnej w portach lotniczych Wspólnoty (Dz.U. L 272, str. 36).

      2        Wniosek ten został złożony w ramach sporu między Deutsche Lufthansa AG (zwaną dalej „Lufthansą”) i ANA – Aeroportos de Portugal
         SA (zwaną dalej „ANA”) w kwestii wydanej przez ANA decyzji określającej wysokość należnych opłat za naziemną obsługę administracyjną
         i nadzór.

       Ramy prawne
       Uregulowania wspólnotowe
      3        Artykuł 6 ust. 1 dyrektywy 96/67 brzmi następująco:

      „Państwa członkowskie podejmą niezbędne działania, zgodnie z przepisami zawartymi w art. l, w celu zapewnienia podmiotom świadczącym
         usługi obsługi naziemnej swobodnego dostępu do rynku obsługi naziemnej na rzecz osób trzecich.

      Państwa członkowskie mają prawo wymagać, aby podmioty świadczące usługi obsługi naziemnej zostały ustanowione we Wspólnocie”.
      4        Artykuł 16 ust. 3 tej dyrektywy stanowi:

      „W przypadku gdy dostęp do urządzeń portowych uzasadnia pobieranie opłat, opłaty takie są ustalane na podstawie właściwych,
         obiektywnych, przejrzystych i niedyskryminujących kryteriów”.

      5        Załącznik do tej dyrektywy przewiduje:

      „1.      Administracja naziemna i nadzór obejmują:
      1.1.      reprezentację i kontakty z władzami lokalnymi lub innymi instytucjami, regulowanie płatności w imieniu użytkownika portu lotniczego
         oraz zapewnienie pomieszczeń biurowych dla jego przedstawicieli;

      1.2.      kontrolę ładunku, przyjmowanie wiadomości i telekomunikację;
      1.3.      obsługę, przechowywanie i administrację urządzeń ładunkowych;
      1.4.      inne czynności nadzoru przed, w czasie i po zakończeniu lotu oraz inne czynności administracyjne na żądanie użytkownika portu”.
       Uregulowania krajowe
      6        Decreto‑Lei nr 102/90 z dnia 21 marca 1990 r., zmieniony Decreto‑Lei nr 280/99 z dnia 26 lipca 1999 r. (Diário da Republica I, seria A, nr 172 z dnia 26 lipca 1999 r., str. 4678, zwany dalej „Decreto‑Lei nr 280/99”) szczegółowo wymienia opłaty wymagane
         z tytułu prowadzenia jakiejkolwiek działalności na terenie portu lotniczego, a w art. 18 ust. 2 przewiduje, że w odniesieniu
         do obszaru przestrzeni publicznej portu lotniczego, użytkowanego przez ANA, wysokość opłat za usługi z zakresu obsługi naziemnej
         jest ustalana przez ANA po wcześniejszym zatwierdzeniu ich przez krajowy instytut lotnictwa cywilnego.

      7        Artykuł 3 Decreto‑Regulamentar nr 12/99 z dnia 30 lipca 1999 r. (Diário da Republica I, seria B, nr 176 z dnia 30 lipca 1999 r., str. 4922) stanowi:

      „Zgodnie z art. 17 Decreto‑Lei nr 102/90 z dnia 21 marca 1990 r. i w celu stosowania jego art. 18 przewidziane w nim opłaty,
         w zależności od charakteru usług i prowadzonej działalności, dzieli się na:

      a)      opłaty od ruchu lotniczego;
      b)      opłaty za obsługę naziemną (handling);
      c)      opłaty za korzystanie z przestrzeni publicznej;
      d)      inne opłaty o charakterze handlowym”.
      8        Opłaty za obsługę naziemną przewidziane są w art. 10 i nast. Decreto‑Regulamentar nr 12/99. Wymienia się ich jedenaście.

      9        Artykuł 10 wspomnianego Decreto‑Regulamentar stanowi:

      „Opłaty za obsługę naziemną należne są z tytułu wykonywania jakiejkolwiek działalności stanowiącej jedną z usług wymienionych
         w wykazie zamieszczonym w załączniku I do Decreto‑Lei nr 275/99 z dnia 23 lipca 1999 r., zgodnie z następującymi zasadami:

      1)      Opłata za naziemną obsługę administracyjną i nadzór jest należna od podmiotów świadczących usługi i jest ustalana w zależności
         od osiąganych obrotów przy zastosowaniu właściwej stopy procentowej.

      2)      Opłata za obsługę pasażerską jest należna od podmiotów świadczących usługi oraz użytkowników portów lotniczych lub lądowisk
         wykonujących własną obsługę naziemną; jest ona ustalana według rozkładu godzin, części dni i miesięcy oraz w zależności od
         danego stanowiska odprawy i rejestracji pasażerów (check‑in).

      3)      Opłata za obsługę bagażową jest należna od podmiotów świadczących usługi oraz użytkowników portów lotniczych lub lądowisk
         wykonujących własną obsługę naziemną; jest ona ustalana według rozkładu godzin, części dni i miesięcy oraz w zależności od
         danego stanowiska odprawy i rejestracji pasażerów (check‑in) lub sztuki bagażu objętego usługą.

      4)      Opłata za obsługę ładunków i poczty jest należna:
      a)      od użytkowników portów lotniczych lub lądowisk, wykonujących własną obsługę naziemną, jest ona ustalana na podstawie ruchu
         lotniczego,

      b)      od podmiotów świadczących usługi, jest ona ustalana w zależności od osiąganych obrotów przy zastosowaniu właściwej stopy procentowej.
      5)      Opłata za obsługę ramp jest należna:
      a)      od użytkowników portów lotniczych lub lądowisk, wykonujących własną obsługę naziemną, jest ona ustalana na podstawie ruchu
         lotniczego,

      b)      od podmiotów świadczących usługi, jest ona ustalana w zależności od osiąganych obrotów przy zastosowaniu właściwej stopy procentowej.
      6)      Opłata za obsługę statku powietrznego jest należna od podmiotów świadczących usługi i jest ustalana w zależności od osiąganych
         obrotów przy zastosowaniu właściwej stopy procentowej.

      7)      Opłata od zaopatrzenia w paliwa jest należna od podmiotów świadczących usługi i jest ustalana w zależności od osiąganego obrotu
         przy zastosowaniu właściwej stopy procentowej lub też od każdego dostarczonego hektolitra paliwa i litra oleju, w tym przypadku
         ułamki zostaną zaokrąglone w górę.

      8)      Opłata za utrzymanie statku powietrznego jest należna od podmiotów świadczących usługi i jest ustalana w zależności od osiąganych
         obrotów przy zastosowaniu właściwej stopy procentowej.

      9)      Opłata za obsługę lotu i czynności administracyjne związane z załogą jest należna od podmiotów świadczących usługi i jest
         ustalana w zależności od osiąganych obrotów przy zastosowaniu właściwej stopy procentowej.

      10)      Opłata za obsługę transportu naziemnego jest należna od podmiotów świadczących usługi i jest ustalana w zależności od osiąganych
         obrotów przy zastosowaniu właściwej stopy procentowej.

      11)      Opłata za obsługę w zakresie cateringu jest należna od podmiotów świadczących usługi i jest ustalana w zależności od osiąganych
         obrotów przy zastosowaniu właściwej stopy procentowej”.

      10      Artykuł 11 tego Decreto‑Regulamentar przewiduje:

      „W zależności od okresu użytkowania, podmiotu świadczącego usługę lub przedmiotu usługi od użytkowników wszystkich elementów
         infrastruktury portu lotniczego lub lądowiska, uznanych za scentralizowane, może być pobrana odmienna opłata w celu prowadzenia
         działalności związanej z obsługą naziemną”.

       Postępowanie przed sądem krajowym i pytania prejudycjalne
      11      Lufthansa, spółka prawa niemieckiego, której oddział ma swoją siedzibę w porcie lotniczym w Lizbonie (Portugalia), zakwestionowała
         w postępowaniu przed sądem wydaną przez ANA decyzję określającą wysokość należnych opłat za naziemną obsługę administracyjną
         i nadzór.

      12      ANA udzieliła Lufthansie licencji na prowadzenie działalności w zakresie obsługi naziemnej w porcie lotniczym Francisco Sá
         Carneiro w Porto. W konsekwencji Lufthansa została zobowiązana do uiszczenia opłaty w wysokości 22 164 PTE wraz z podatkiem
         od wartości dodanej (tj. 110,55 EUR).

      13      Przed sądem krajowym Lufthansa podniosła, że odpowiednie przepisy krajowe, czyli art. 10 ust. 1 Decreto‑Regulamentar nr 12/99
         oraz art. 18 ust. 2 Decreto‑Lei nr 280/99, naruszają dyrektywę 96/67.

      14      Tribunal Administrativo e Fiscal do Porto postanowił zawiesić postępowanie w sprawie i zwrócić się do Trybunału z następującymi
         pytaniami prejudycjalnymi:

      „1)      Czy suma opłaty za naziemną obsługę administracyjną i nadzór wymagana na podstawie art. 10 ust. 1 Decreto‑Regulamentar nr 12/99
         może być uznana za wynagrodzenie »ustalane na podstawie właściwych, obiektywnych, przejrzystych i niedyskryminujących kryteriów«
         w rozumieniu art. 16 ust. 3 dyrektywy 96/67?

      2)      Czy obowiązek uiszczenia określonej sumy z tytułu opłaty za naziemną obsługę administracyjną i nadzór, na podstawie art. 10
         ust. 1 Decreto‑Regulamentar nr 12/99, art. 18 ust. 2 Decreto‑Lei nr 102/90 zmienionego Decreto‑Lei nr 280/99 i pozostałych
         przepisów określających wysokość tej opłaty koliduje lub jest niezgodny ze swobodnym dostępem do rynku usług obsługi naziemnej
         osób trzecich, zgodnie z art. 6 dyrektywy 96/67?

      3)      Czy obowiązek uiszczenia określonej sumy z tytułu opłaty za naziemną obsługę administracyjną i nadzór, na podstawie art. 10
         ust. 1 Decreto‑Regulamentar nr 12/99, art. 18 ust. 2 Decreto‑Lei nr 102/90 zmienionego Decreto‑Lei nr 280/99 i pozostałych
         przepisów określających wysokość tej opłaty, koliduje lub jest niezgodny z realizacją rynku wewnętrznego i zasad przyjętych
         w art. 3 ust. 1 lit. c) WE i art. 4 WE?

      4)      Czy obowiązek uiszczenia określonej sumy z tytułu opłaty za naziemną obsługę administracyjną i nadzór, na podstawie art. 10
         ust. 1 Decreto‑Regulamentar nr 12/99, art. 18 ust. 2 Decreto‑Lei nr 102/90 zmienionego Decreto‑Lei nr 280/99 i pozostałych
         przepisów określających wysokość tej opłaty, można uznać za nadużycie w rozumieniu art. 82 WE?”.

       W przedmiocie pytań prejudycjalnych
      15      Na wstępie należy przypomnieć, że zgodnie z art. 1 ust. 1 lit. c) oraz art. 2 dyrektywy 96/67 od dnia 1 stycznia 1999 r. miała
         ona zastosowanie jedynie do portów lotniczych, których roczna wielkość ruchu jest nie mniejsza niż 3 mln pasażerów lub 75 tys.
         ton ładunku, lub wielkość ruchu była nie mniejsza niż 2 mln pasażerów lub 50 tys. ton ładunku w ciągu okresu sześciu miesięcy
         do dnia 1 kwietnia lub 1 października roku poprzedzającego. Od dnia 1 stycznia 2001 r. dyrektywa ta znajduje zastosowanie
         wobec każdego portu lotniczego znajdującego się na terytorium państwa członkowskiego, otwartego dla ruchu handlowego, w którym
         roczna wielkość ruchu jest nie mniejsza niż 2 mln pasażerów lub 50 tys. ton ładunku.

      16      Z okoliczności faktycznych przedstawionych przez sąd odsyłający nie wynika jednoznacznie, czy port lotniczy w Porto osiągnął
         wyżej wymienione progi przed 2005 r. Gdyby ich jednak nie osiągnął, port ten podlegałby zakresowi zastosowania dyrektywy 96/67
         dopiero od dnia 1 stycznia 2006 r. Wydaje się jednak, że decyzja określająca wysokość opłaty zakwestionowana przez Lufthansę
         dotyczy 2000 r.

      17      Sąd odsyłający powinien więc w pierwszej kolejności upewnić się, czy dyrektywa 96/67 znajduje zastosowanie do okoliczności
         faktycznych toczącego się przed nim postępowania.

       W przedmiocie pytania pierwszego i drugiego
      18      Poprzez pytanie pierwsze i drugie, które należy rozważyć łącznie, sąd odsyłający zmierza zasadniczo do ustalenia, czy art. 6
         i 16 ust. 3 dyrektywy 96/67 stoją na przeszkodzie istnieniu takich przepisów krajowych, które przewidują – jak w sprawie będącej
         przedmiotem postępowania przed sądem krajowym – uiszczenie opłaty za naziemną obsługę administracyjną i nadzór przez podmioty
         świadczące usługi związane z obsługą naziemną na rzecz organów zarządzających portem lotniczym.

      19      Trybunał orzekł, że zarówno z motywu 25 dyrektywy 96/67, jak i z jej art. 16 ust. 1 i 3 wynika, iż organ zarządzający portem
         lotniczym ma prawo pobierać opłatę za dostęp do urządzeń portu lotniczego. Przez urządzenia portu lotniczego należy zaś rozumieć
         infrastrukturę i wyposażenie udostępnione przez port lotniczy. Trybunał uznał natomiast, że wspomniany organ zarządzający
         nie może pobierać opłaty za dostęp do rynku usług z zakresu obsługi naziemnej obok opłaty za korzystanie z urządzeń portu
         lotniczego (zob. podobnie wyrok z dnia 16 października 2003 r. w sprawie C‑363/01 Flughafen Hannover‑Langenhagen, Rec. str. I‑11893,
         pkt 37–40, 44 i 60).

      20      W pierwszej kolejności należy ustalić, czy taką opłatę jak sporna opłata za naziemną obsługę administracyjną i nadzór należy
         uznać za opłatę za dostęp do urządzeń portu lotniczego.

      21      Rząd portugalski twierdzi, że wspomniana opłata jest wymagana w zamian za świadczenie przez port lotniczy publicznej usługi
         wspierającej lotnictwo cywilne oraz za udostępnienie dóbr publicznych, których prawidłowe warunki wykorzystania ma zapewnić
         ANA.

      22      W trakcie rozprawy władze portugalskie sprecyzowały po pierwsze, że istota opłaty za naziemną obsługę administracyjną i nadzór
         przewidzianej w Decreto‑Regulamentar nr 12/99 nie różniła się od opłaty wymienionej w załączniku dyrektywy 96/67 i w żadnym
         razie nie była ona ponownym wynagrodzeniem za usługi już obciążone opłatą na podstawie tego Decreto‑Regulamentar.

      23      Po drugie, władze portugalskie po raz pierwszy wspomniały, że zużycie wody oraz energii elektrycznej oraz koszty utrzymania
         czystości i bezpieczeństwa należało rozumieć jako faktyczne korzystanie z zasobów publicznych.

      24      W tym względzie do sądu odsyłającego należy zbadanie świadczeń wzajemnych odpowiadających spornej opłacie w świetle definicji
         naziemnej obsługi administracyjnej i nadzoru zawartej w pkt 1 załącznika do dyrektywy 96/67. Następnie, jeżeli opłata ta należna
         jest za całość lub część tych usług i nie stanowi ponownego wynagrodzenia za usługi już obciążone inną opłatą lub daniną,
         może być ona uznana za opłatę za dostęp do urządzeń portu lotniczego, a nie za opłatę za dostęp do rynku usług obsługi naziemnej.

      25      W każdym razie w drugiej kolejności należy ustalić, czy opłata będąca przedmiotem postępowania przed sądem krajowym spełnia
         kryteria określone w art. 16 ust. 3 dyrektywy 96/67.

      26      W odniesieniu do kryteriów właściwości i obiektywności [opłat za dostęp do urządzeń portu lotniczego] sąd odsyłający będzie
         miał obowiązek zbadania związku między kosztami operacyjnymi poniesionymi przez ANA i wysokością opłaty określoną procentowo
         w stosunku do obrotów osiągniętych przez Lufthansę w porcie lotniczym Francisco Sá Carneiro w Porto.

      27      W odniesieniu do kryterium przejrzystości należy uznać, że zostało ono spełnione jedynie w przypadku, gdy przepisy krajowe
         jasno określają usługi świadczone przez ANA oraz zawierają precyzyjną definicję metody obliczania tej opłaty.

      28      Wreszcie, w odniesieniu do kryterium niedyskryminacji, nie ulega wątpliwości, że sporna opłata należna jest wyłącznie od podmiotów
         świadczących usługi związane z obsługą naziemną, chociaż zarówno te podmioty, jak i użytkownicy wykonujący własną obsługę
         naziemną wykorzystują te same urządzenia portu lotniczego; oczywiste jest także, że jeżeli jedyne uzasadnienie takiej różnicy
         traktowania jest oparte na stwierdzeniu, że wyłącznie podmioty świadczące usługi osiągają korzyść, różnicę tę należałoby uznać
         za mającą dyskryminujący charakter.

      29      Z powyższych rozważań wynika, że na pierwsze i drugie pytanie należy odpowiedzieć, że prawo wspólnotowe stoi na przeszkodzie
         takim przepisom krajowym jak te zawarte w art. 10 ust. 1 Decreto‑Regulamentar nr 12/99 oraz art. 18 ust. 2 Decreto‑Lei nr 280/99,
         chyba że opłata za naziemną obsługę administracyjną i nadzór przewidziana w tych przepisach jest należna w zamian za całość
         lub część usług określonych w pkt 1 załącznika do dyrektywy 96/67 i nie stanowi ona ponownego wynagrodzenia za usługi już
         obciążone inną opłatą lub daniną. Jeżeli po przeprowadzeniu badania przez sąd odsyłający okaże się, że sporna opłata jest
         opłatą za dostęp do urządzeń portu lotniczego, do tego sądu należy zbadanie, czy opłata ta spełnia kryteria właściwości, obiektywności,
         przejrzystości i niedyskryminacji, określone w art. 16 ust. 3 dyrektywy 96/67.

       W przedmiocie pytania trzeciego
      30      W pytaniu trzecim sąd odsyłający w istocie zmierza do ustalenia, czy uiszczenie opłaty będącej przedmiotem postępowania przed
         sądem krajowym jest sprzeczne z art. 3 WE i 4 WE.

      31      W tym względzie wystarczy stwierdzić, że art. 3 WE i 4 WE wskazują dziedziny i cele, których dotyczy działalność Wspólnoty
         Europejskiej, i nie przewidują obowiązków dla państw członkowskich ani podmiotów prawa publicznego lub prywatnego (zob. podobnie
         wyrok z dnia 3 października 2000 r. w sprawie C‑9/99 Echirolles Distribution, Rec. str. I‑8207, pkt 22). W związku z tym,
         że kwestie te zostały szczegółowo uregulowane w innych częściach traktatu WE i wspólnotowych aktach wykonawczych, jak przykładowo
         dyrektywa 96/67, nie ma potrzeby udzielania sądowi krajowemu odpowiedzi w przedmiocie tej dyrektywy.

       W przedmiocie pytania czwartego
      32      W pytaniu czwartym sąd odsyłający w istocie zmierza do ustalenia, czy fakt zobowiązania do uiszczenia opłaty będącej przedmiotem
         postępowania przed sądem krajowym może zostać uznany za nadużycie pozycji dominującej w rozumieniu art. 82 WE.

      33      Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem postanowienia odsyłające muszą wskazywać dokładne powody, które doprowadziły po stronie
         sądu odsyłającego do powstania wątpliwości w przedmiocie wykładni prawa wspólnotowego i uznania za konieczne postawienia pytań
         prejudycjalnych Trybunałowi (zob. postanowienie z dnia 28 czerwca 2000 r. w sprawie C‑116/00 Laguillaumie,Rec. str. I‑4979, pkt 16 wraz z cytowanym orzecznictwem oraz wyrok z dnia 13 lipca 2000 r. w sprawie C‑36/99 Idéal tourisme,
         Rec. str. I‑6049, pkt 20). Trybunał orzekł również, że niezbędne jest, aby sąd krajowy udzielił przynajmniej minimum wyjaśnień
         dotyczących podstaw wyboru przepisów wspólnotowych, o których wykładnię wnosi, oraz związku pomiędzy tymi przepisami a przepisami
         krajowymi znajdującymi zastosowanie w sprawie (postanowienie z dnia 7 kwietnia 1995 r. w sprawie C‑167/94 Grau Gomis i in.,
         Rec. str. I‑1023, pkt 9).

      34      Należy stwierdzić, że w tym przypadku postanowienie odsyłające nie spełnia tych wymogów.

      35      Nie jest bowiem możliwe wyodrębnienie konkretnego problemu dotyczącego wykładni, który może zostać podniesiony w stosunku
         do art. 82 WE. Wymóg dokładności w odniesieniu do kontekstu faktycznego i prawnego ma szczególne znaczenie w dziedzinie konkurencji,
         która charakteryzuje się skomplikowanymi sytuacjami faktycznymi i prawnymi (ww. postanowienie w sprawie Laguillaumie, pkt 19
         wraz z cytowanym orzecznictwem).

      36      Z powyższego wynika, że należy stwierdzić niedopuszczalność czwartego pytania postawionego Trybunałowi.

       W przedmiocie kosztów
      37      Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej
         przed tym sądem, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi,
         inne niż poniesione przez strony postępowania przed sądem krajowym, nie podlegają zwrotowi.

      Z powyższych względów Trybunał (druga izba) orzeka, co następuje:
      Prawo wspólnotowe stoi na przeszkodzie takim przepisom krajowym jak te zawarte w art. 10 ust. 1 Decreto‑Regulamentar nr 12/99
            z dnia 30 lipca 1999 r. oraz art. 18 ust. 2 Decreto‑Lei nr 102/90 z dnia 21 marca 1990 r., zmienionego Decreto‑Lei nr 280/99
            z dnia 26 lipca 1999 r., chyba że opłata za naziemną obsługę administracyjną i nadzór przewidziana w tych przepisach jest
            należna w zamian za całość lub część usług określonych w pkt 1 załącznika do dyrektywy Rady 96/67/WE z dnia 15 października
            1996 r. w sprawie dostępu do rynku usług obsługi naziemnej w portach lotniczych Wspólnoty i nie stanowi ona ponownego wynagrodzenia
            za usługi już obciążone inną opłatą lub daniną. Jeżeli po przeprowadzeniu badania przez sąd odsyłający okaże się, że sporna
            opłata jest opłatą za dostęp do urządzeń portu lotniczego, do tego sądu należy zbadanie, czy opłata ta spełnia kryteria właściwości,
            obiektywności, przejrzystości i niedyskryminacji, określone w art. 16 ust. 3 dyrektywy 96/67.
      Podpisy
      * Język postępowania: portugalski.


Wyrok Trybunału (piąta izba) z dnia 28 marca 1996 r. # Postępowanie karne przeciwko Rafael Ruiz Bernáldez. # Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: Audiencia Provincial de Sevilla - Hiszpania. # Sprawa C-129/94.


Wyrok Sądu pierwszej instancji (druga izba) z dnia 29 stycznia 1998 r. # Willy de Corte przeciwko Komisji Wspólnot Europejskich. # Urzędnicy. # Sprawa T-62/96.


Wyrok Trybunału z dnia 20 marca 1990 r. # Komisja Wspólnot Europejskich przeciwko Republice Francuskiej. # Rybołówstwo. # Sprawa C-62/89.


Wyrok Sądu (trzecia izba) z dnia 23 stycznia 2014 r. # The Sunrider Corporation przeciwko Urzędowi Harmonizacji w ramach Rynku Wewnętrznego (znaki towarowe i wzory) (OHIM). # Wspólnotowy znak towarowy - Postępowanie w sprawie sprzeciwu - Zgłoszenie słownego wspólnotowego znaku towarowego SUN FRESH - Wcześniejsze słowne i graficzne, wspólnotowy, zarejestrowany dla Beneluksu i krajowe, znaki towarowe SUNNY FRESH, SUNRIDER SUNNY FRESH i SUNNYFRESH - Względna podstawa odmowy rejestracji - Dowód rzeczywistego używania wcześniejszych znaków towarowych - Prawdopodobieństwo wprowadzenia w błąd - Artykuł 8 ust. 1 lit. b) rozporządzenia (WE) nr 207/2009. # Sprawa T-221/12.


title: Wyrok Trybunału (szósta izba) z dnia 3 września 2015 r.#Etablissement national des produits de l'agriculture et de la mer (FranceAgriMer) przeciwko Société Sodiaal International.#Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Conseil d’État (Francja).#Odesłanie prejudycjalne – Ochrona interesów finansowych Unii – Rozporządzenie (WE, Euratom) nr 2988/95 – Artykuł 3 – Odzyskanie pomocy wspólnotowej – Kara administracyjna – Środek administracyjny – Termin przedawnienia.#Sprawa C-383/14.

text:
               Strony
               Motywy wyroku
               Sentencja

            Strony
            W sprawie C‑383/14
            mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Conseil d’État (Francja) postanowieniem z dnia 28 maja 2014 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 11 sierpnia 2014 r., w postępowaniu:
            Établissement national des produits de l’agriculture et de la mer (FranceAgriMer)
            przeciwko
            Sodiaal International SA ,
            TRYBUNAŁ (szósta izba),
            w składzie: S. Rodin, prezes izby, E. Levits (sprawozdawca) i M. Berger, sędziowie,
            rzecznik generalny: E. Sharpston,
            sekretarz: A. Calot Escobar,
            uwzględniając pisemny etap postępowania,
            rozważywszy uwagi przedstawione:
            – w imieniu Sodiaal International SA przez adwokatów F. Plottina oraz J.C. Cavaillégo,
            – w imieniu rządu francuskiego przez D. Colasa oraz S. Ghiandoni, działających w charakterze pełnomocników,
            – w imieniu rządu greckiego przez I. Chalkiasa oraz A. Vasilopoulou, działających w charakterze pełnomocników,
            – w imieniu Komisji Europejskiej przez A. Saukę oraz D. Triantafyllou, działających w charakterze pełnomocników,
            podjąwszy, po wysłuchaniu rzecznika generalnego, decyzję o rozstrzygnięciu sprawy bez opinii,
            wydaje następujący
            Wyrok

            Motywy wyroku
            1. Niniejszy wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE, Euratom) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz.U. L 312, s. 1).
            2. Wniosek ten został złożony w ramach sporu między Établissement national des produits de l’agriculture et de la mer (FranceAgriMer) a Sodiaal International SA (zwaną dalej „Sodiaal International”) w przedmiocie pomocy wspólnotowej nienależnie otrzymanej przez tę ostatnią na produkcję kazeinianów.
            Ramy prawne
            Prawo Unii
            3. Zgodnie z motywem trzecim rozporządzenia nr 2988/95:
            „szczegółowe zasady regulujące to zdecentralizowane zarządzanie oraz monitorowanie wykorzystywania środków podlegają szczegółowym przepisom, które są zróżnicowane w zależności od dziedziny polityki Wspólnoty; we wszystkich dziedzinach należy przeciwstawiać się działaniom przynoszącym szkodę interesom finansowym Wspólnot”.
            4. Artykuł 1 rozporządzenia nr 2988/95 stanowi:
            „1. W celu ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich niniejszym przyjmuje się ogólne zasady dotyczące jednolitych kontroli oraz środków administracyjnych i kar dotyczących nieprawidłowości w odniesieniu do prawa wspólnotowego.
            2. Nieprawidłowość oznacza jakiekolwiek naruszenie przepisów prawa wspólnotowego wynikające z działania lub zaniedbania [zaniechania] ze strony podmiotu gospodarczego, które spowodowało lub mogło spowodować szkodę w ogólnym budżecie Wspólnot lub w budżetach, które są zarządzane przez Wspólnoty, albo poprzez zmniejszenie lub utratę przychodów, które pochodzą ze środków własnych pobieranych bezpośrednio w imieniu Wspólnot, albo też w związku z nieuzasadnionym wydatkiem”.
            5. Artykuł 3 rozporządzenia nr 2988/95 przewiduje:
            „1. Okres przedawnienia wynosi cztery lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości określonej w art. 1 ust. 1. Zasady sektorowe mogą jednak wprowadzić okres krótszy, który nie może wynosić mniej niż trzy lata.
            W przypadku nieprawidłowości ciągłych lub powtarzających się okres przedawnienia biegnie od dnia, w którym nieprawidłowość ustała. W przypadku programów wieloletnich okres przedawnienia w każdym przypadku biegnie do momentu ostatecznego zakończenia programu.
            Przerwanie [biegu] okresu przedawnienia jest spowodowane przez każdy akt właściwego organu władzy, o którym zawiadamia się daną osobę, a który odnosi się do śledztwa lub postępowania w sprawie nieprawidłowości. Po każdym przerwaniu okres przedawnienia biegnie na nowo.
            Upływ terminu przedawnienia następuje najpóźniej w dniu, w którym mija okres odpowiadający podwójnemu terminowi […] przedawnienia, jeśli do tego czasu właściwy organ władzy nie wymierzył kary; nie dotyczy to przypadków, w których postępowanie administracyjne zostało zawieszone zgodnie z art. 6 ust. 1.
            […]
            3. Państwa członkowskie zachowują możliwość stosowania dłuższego okresu niż okres przewidziany odpowiednio w ust. 1 i 2”.
            6. Artykuł 4 tego rozporządzenia stanowi:
            „1. Każda nieprawidłowość będzie pociągała za sobą z reguły cofnięcie bezprawnie uzyskanej korzyści:
            – poprzez zobowiązanie do zapłaty lub zwrotu kwot pieniężnych należnych lub bezprawnie uzyskanych,
            – […]
            2. Stosowanie środków wymienionych w ust. 1 ogranicza się do wycofania uzyskanej korzyści łącznie – jeśli to zostało przewidziane – z odsetkami, które mogą być ustalane w oparciu o stawkę ryczałtową.
            […]
            4. Środków przewidzianych w niniejszym artykule nie uznaje się za kary”.
            7. Artykuł 5 ust. 1 rozporządzenia nr 2988/95 ma następujące brzmienie:
            „1. Nieprawidłowości dokonane celowo lub będące skutkiem zaniedbania mogą prowadzić do następujących kar administracyjnych:
            a) zapłaty kary pieniężnej;
            b) zapłaty kwoty większej od bezprawnie uzyskanej lub od zapłaty której uchyliła się dana osoba, gdzie sytuacja tego wymaga, łącznie z odsetkami; […]
            c) całkowitego lub częściowego odebrania korzyści przyznanej zgodnie z zasadami wspólnotowymi, […]
            d) wyłączenia bądź wycofania korzyści za okres po dokonaniu nieprawidłowości;
            e) tymczasowego cofnięcia zezwolenia lub uznania, które jest niezbędne do udziału w programie pomocy Wspólnoty;
            f) utraty zabezpieczenia lub depozytu złożonego w celu spełnienia warunków przewidzianych w szczególnych przepisach lub dostarczenia kwoty zabezpieczenia niesłusznie zwróconej;
            g) innych kar wyłącznie ekonomicznych, o równoważnym charakterze i zakresie, przewidzianych w szczególnych przepisach sektorowych przyjętych przez Radę […]”.
            Prawo francuskie
            8. Artykuł 2262 kodeksu cywilnego stanowi:
            „Wszelkie roszczenia, zarówno rzeczowe, jak i osobiste, przedawniają się z upływem trzydziestu lat”.
            Okoliczności faktyczne sporu w postępowaniu głównym i pytanie prejudycjalne
            9. Sodiaal Industrie SA skorzystała w 1998 r. z pomocy wspólnotowej przewidzianej w przepisach rozporządzenia Komisji (EWG) nr 2921/90 z dnia 10 października 1990 r. w sprawie pomocy do produkcji kazeiny i kazeinianów z mleka odtłuszczonego (Dz.U. L 279, s. 22).
            10. W 2001 r. pracownicy Agence centrale des organismes d’intervention dans le secteur agricole (ACOFA) przeprowadzili kontrolę, która wykazała, że ilość kazeinianów wyprodukowana przez Sodiaal Industrie SA w 1998 r. była mniejsza niż ilość, na jaką otrzymała ona pomoc.
            11. Decyzją z dnia 11 lipca 2007 r. Office national interprofessionnel de l’élevage et de ses productions zażądał od Sodiaal Industrie SA zwrotu kwoty 288 051,14 EUR odpowiadającej bezprawnie otrzymanej pomocy.
            12. W dniu 30 czerwca 2008 r. Sodiaal Industrie SA została przejęta przez Sodiaal International.
            13. Na mocy orzeczenia z dnia 11 lutego 2010 r. tribunal administratif de Paris (sąd administracyjny w Paryżu) przychylił się do wniosku o stwierdzenie nieważności powyższej decyzji złożonego przez Sodiaal International, będącą następcą prawnym Sodiaal Industrie SA.
            14. Wyrokiem z dnia 29 maja 2012 r. cour administrative d’appel de Paris (sąd administracyjny drugiej instancji w Paryżu) oddalił odwołanie od wspomnianego orzeczenia wniesione przez FranceAgriMer, która jest następcą prawnym Office national interprofessionnel de l’élevage et de ses productions.
            15. FranceAgriMer wniosła skargę kasacyjną od tego wyroku do Conseil d’État (rady państwa).
            16. Na poparcie tej skargi FranceAgriMer podniosła w szczególności, że termin przedawnienia przewidziany w art. 3 ust. 1 akapit czwarty rozporządzenia nr 2988/95 nie znajduje zastosowania do spornej decyzji, ponieważ nie dotyczyła ona zastosowania kary administracyjnej, lecz środka administracyjnego.
            17. Przepisy art. 3 ust. 1 akapit czwarty rozporządzenia nr 2988/95 stosuje się bowiem wyłącznie w przypadku, gdy właściwy organ nie wymierzył żadnej kary administracyjnej w rozumieniu art. 5 tego rozporządzenia w momencie upływu terminu odpowiadającego podwójnemu terminowi przedawnienia. Wspomniane przepisy nie mają zastosowania w przypadku, gdy w terminie tym nie zastosowano środków administracyjnych w rozumieniu art. 4 rzeczonego rozporządzenia. FranceAgriMer uważa zatem, że trzydziestoletni termin przedawnienia przewidziany w art. 2262 kodeksu cywilnego, ograniczony jednak w drodze orzeczniczej, winien był zostać zastosowany.
            18. W tych okolicznościach Conseil d’État postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującym pytaniem prejudycjalnym:
            „Czy art. 3 ust. 1 akapit czwarty rozporządzenia nr 2988/95, w myśl którego upływ terminu przedawnienia następuje najpóźniej w dniu, w którym mija okres odpowiadający podwójnemu terminowi przedawnienia, jeśli do tego czasu właściwy organ nie wymierzył kary, z zastrzeżeniem przypadku zawieszenia postępowania administracyjnego zgodnie z art. 6 ust. 1 tego rozporządzenia, stosuje się wyłącznie w przypadku, gdy właściwy organ nie wymierzył żadnej kary w rozumieniu art. 5 rozporządzenia w momencie upływu terminu odpowiadającego podwójnemu terminowi przedawnienia czy też ma on zastosowanie również w przypadku, gdy w terminie tym nie został zastosowany żaden środek administracyjny w rozumieniu art. 4 rozporządzenia?”
            W przedmiocie pytania prejudycjalnego
            19. W swym pytaniu sąd odsyłający zmierza w istocie do ustalenia, czy art. 3 ust. 1 akapit czwarty rozporządzenia nr 2988/95 należy interpretować w ten sposób, że przewidziane w nim przedawnienie ma zastosowanie nie tylko do postępowań w sprawie nieprawidłowości prowadzących do nałożenia kar administracyjnych w rozumieniu art. 5 tego rozporządzenia, lecz również do postępowań prowadzących do zastosowania środków administracyjnych w rozumieniu art. 4 wspomnianego rozporządzenia.
            20. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem przy dokonywaniu wykładni przepisu prawa Unii należy uwzględniać nie tylko jego brzmienie, lecz także jego kontekst oraz cele regulacji, której część ów przepis stanowi (zob. wyroki: Yaesu Europe, C‑433/08, EU:C:2009:750, pkt 13; ebookers.com Deutschland, C‑112/11, EU:C:2012:487, pkt 12; Brain Products, C‑219/11, EU:C:2012:742, pkt 13; Utopia, C‑40/14, EU:C:2014:2389, pkt 27).
            21. W pierwszej kolejności należy więc przypomnieć, że art. 1 ust. 1 rozporządzenia nr 2988/95 wprowadza „ogólne zasady dotyczące jednolitych kontroli oraz środków administracyjnych i kar dotyczących nieprawidłowości w odniesieniu do prawa [Unii]”, aby – jak wynika to z motywu trzeciego tego rozporządzenia – „przeciwstawiać się działaniom przynoszącym szkodę interesom finansowym [Unii]”.
            22. Ponadto art. 3 ust. 1 akapit pierwszy rozporządzenia nr 2988/95 ustanawia w zakresie postępowań termin przedawnienia, który biegnie od chwili dopuszczenia się nieprawidłowości, która – zgodnie z art. 1 ust. 2 tego rozporządzenia – oznacza „jakiekolwiek naruszenie przepisów prawa [Unii] wynikające z działania lub zaniedbania [zaniechania] ze strony podmiotu gospodarczego, które spowodowało lub mogło spowodować szkodę w ogólnym budżecie [Unii]”.
            23. Należy stwierdzić w tym względzie, że zgodnie z brzmieniem art. 3 ust. 1 akapit czwarty tego rozporządzenia mowa jest o wymierzeniu „kary”, co może wskazywać, że ów akapit ma zastosowanie jedynie do postępowań w sprawie nieprawidłowości, prowadzących do nałożenia kary administracyjnej w rozumieniu art. 5 tego rozporządzenia.
            24. Taka wykładnia literalna nie jest jednak rozstrzygająca. W drugiej kolejności należy bowiem dokonać wykładni systemowej art. 3 ust. 1 rzeczonego rozporządzenia.
            25. Należy zatem wpierw stwierdzić, że takie systemowe podejście do art. 3 ust. 1 rozporządzenia nr 2988/95 prowadzi do uznania, że akapity, które on zawiera, stanowią całość, której przepisy nie mogą być rozpatrywane oddzielnie. Artykuł 3 ust. 1 akapit czwarty ustanawia bowiem „ostateczny” termin przedawnienia dla terminu przedawnienia wynoszącego cztery lata, który biegnie od momentu dopuszczenia się nieprawidłowości i który jest przewidziany w jego akapicie pierwszym. Przypisanie różnych zakresów zastosowania tym akapitom byłoby sprzeczne z ogólną strukturą systemu przedawnienia ustanowionego w tym artykule. Takie podejście byłoby też sprzeczne z celem realizowanym przez rozporządzenie nr 2988/95 po legającym na zapewnieniu spójnych ram dla tego systemu.
            26. Wykładnia systemowa i wykładnia teleologiczna art. 3 ust. 1 tego rozporządzenia wymagają więc uznania, że „ostateczny” termin przewidziany w art. 3 ust. 1 akapit czwarty rzeczonego rozporządzenia ma zastosowanie do środków administracyjnych.
            27. Następnie należy zaznaczyć, że owo podejście jest zgodne z utrwalonym orzecznictwem Trybunału potwierdzonym w wyroku Pfeifer & Langen (C‑52/14, EU:C:2015:381). Zgodnie z tym orzecznictwem przy stosowaniu art. 3 ust. 1 rozporządzenia nr 2988/95 nie należy dokonywać rozróżnienia między karą administracyjną a środkiem administracyjnym. Trybunał jasno orzekł w tym zakresie, że ów przepis ma zastosowanie zarówno do nieprawidłowości skutkujących nałożeniem kary administracyjnej w rozumieniu art. 5 tego rozporządzenia, jak również do nieprawidłowości, które są objęte środkiem administracyjnym w rozumieniu art. 4 tego rozporządzenia, gdzie celem tego środka – niemającego jednak charakteru kary – jest cofnięcie bezprawnie uzyskanej korzyści (zob. podobnie wyroki: Handlbauer, C‑278/02, EU:C:2004:388, pkt 33, 34; Josef Vosding Schlacht-, Kühl- und Zerlegebetrieb i in., od C‑278/07 do C‑280/07, EU:C:2009:38, pkt 22; Cruz & Companhia, C‑341/13, EU:C:2014:2230, pkt 45, Pfeifer & Langen, C‑52/14, EU:C:2015:381, pkt 23).
            28. Trybunał podkreślił już bowiem, że nieprawidłowości takie jak te będące przedmiotem postępowania głównego, prowadzące do zastosowania środków administracyjnych w rozumieniu art. 4 rozporządzenia nr 2988/95, muszą zostać uznane za przedawnione po upływie czteroletniego terminu biegnącego od dnia, w którym dopuszczono się tych nieprawidłowości, z uwzględnieniem przewidzianych w art. 3 ust. 1 akapit trzeci wspomnianego rozporządzenia aktów przerywających bieg terminu przedawnienia i z zachowaniem maksymalnego okresu ustanowionego w art. 3 ust. 1 akapit czwarty (wyrok Cruz & Companhia, C‑341/13, EU:C:2014:2230, pkt 64).
            29. Z najnowszego orzecznictwa Trybunału wynika też jasno, że wykładnia art. 3 ust. 1 akapit trzeci rozporządzenia nr 2988/95 dotyczy możliwości wymierzenia kary, jak i zastosowania środka administracyjnego (wyrok Pfeifer & Langen, C‑52/14, EU:C:2015:381, pkt 40, 43, 47).
            30. Należy wreszcie wskazać na cele realizowane w art. 3 ust. 1 rozporządzenia nr 2988/95. Należy stwierdzić w tym względzie, że termin przedawnienia przewidziany w tym przepisie ma na celu zapewnienie pewności prawa podmiotów gospodarczych (zob. podobnie wyroki: Handlbauer, C‑278/02, EU:C:2004:388, pkt 40, SGS Belgium i in., C‑367/09, EU:C:2010:648, pkt 68). Podmioty te powinny być bowiem w stanie określić, które z dokonywanych przez nie czynności można uznać za ostateczne, a które mogą być jeszcze przedmiotem dochodzenia (wyrok Pfeifer & Langen, C‑52/14, EU:C:2015:381, pkt 24, 64).
            31. Mając na względzie powyższe, orzecznictwo przytoczone w poprzednim punkcie niniejszego wyroku nie może być rozumiane ani w ten sposób, że ogranicza się ono do wykładni art. 3 ust. 1 akapit pierwszy rozporządzenia nr 2988/95, ani w ten sposób, że art. 3 ust. 1 akapit czwarty tego rozporządzenia odsyła wyłącznie i wyczerpująco do kar administracyjnych przewidzianych w art. 5 tego rozporządzenia.
            32. Dla uzupełnienia należy podkreślić, że owa wykładnia pozostaje bez uszczerbku dla art. 3 ust. 3 rozporządzenia nr 2988/95, zgodnie z którym państwa członkowskie zachowują możliwość stosowania dłuższego terminu przedawnienia niż termin przewidziany odpowiednio w art. 3 ust. 1 i w art. 3 ust. 2 (zob. podobnie wyroki: Cruz & Companhia, C‑341/13, EU:C:2014:2230, pkt 54; Ze Fu Fleischhandel i Vion Trading, C‑201/10 i C‑202/10, EU:C:2011:282, pkt 25).
            33. Mając na względzie powyższe rozważania, na zadane pytanie należy odpowiedzieć, iż art. 3 ust. 1 akapit czwarty rozporządzenia nr 2988/95 należy interpretować w ten sposób, że przewidziane w nim przedawnienie ma zastosowanie nie tylko do postępowań w sprawie nieprawidłowości prowadzących do nałożenia kar administracyjnych w rozumieniu art. 5 tego rozporządzenia, lecz również do postępowań prowadzących do zastosowania środków administracyjnych w rozumieniu art. 4 wspomnianego rozporządzenia.
            W przedmiocie kosztów
            34. Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.

            Sentencja
            Z powyższych względów Trybunał (szósta izba) orzeka, co następuje:
            Artykuł 3 ust. 1 akapit czwarty rozporządzenia Rady (WE, Euratom) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich należy interpretować w ten sposób, że przewidziane w nim przedawnienie ma zastosowanie nie tylko do postępowań w sprawie nieprawidłowości prowadzących do nałożenia kar administracyjnych w rozumieniu art. 5 tego rozporządzenia, lecz również do postępowań prowadzących do zastosowania środków administracyjnych w rozumieniu art. 4 wspomnianego rozporządzenia.


Wyrok Trybunału (szósta izba) z dnia 24 października 1996 r. # Komisja Wspólnot Europejskich przeciwko Royale belge SA. # Urzędnicy. # Sprawa C-76/95.


Wyrok Trybunału (piąta izba) z dnia 25 lutego 1999 r. # Komisja Wspólnot Europejskich przeciwko Wielkiemu Księstwu Luksemburga. # Uchybienie zobowiązaniom Państwa Członkowskiego. # Sprawa C-59/98.